ZAKI

ZAKI

¹ Nle Zaki nle án sɛ́ikwɛ́ é à bɛɛnzɛii le. Aatana ni koà Gwilinɛ Yesu-nùà gùá-mii’ n gá le. Izalae-kwìì yaawun buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ’ ká wɛinnáyèa sɛ́ɛ́ pé láà, an à bɔ̀ kale ka nɛ̀ le. Má wɩ́ɩ́ ka bhà, má wɩ́ɩ́ ka bhà sɛ̀a. ² N laànɛ́bò, mɛ̂ɛ gidan-wùn suu óó suu’ è zin-à ka bhà, à gàn-tó ka yàan ka: à tó páipái- tóà ka zowɛ́ɛ́ niidàà tɔ̀kpɛ́tɔ̀kpɛ́lé-wùn’ à gá le. ³ À gàn- tó zí ka yàan ka: ka kpɔ́yè’ é Yesu lé láà, à gi-wùn kpókpó- dàà’ ka tà, ke ka gi- kpɔ́ à nɛ̀ laá, àle ka gbaà zowɛ́ɛ́ máimàinɛ̀a le. ⁴ Kɛ́ à-lèè ké à bhà ke kaà zowɛ́ɛ́ máimàinɛ̀ láà è lépa’ wo kuo bhà le. Ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, le ka táá-gɛ̀ɛ̀n tó- mɔɔ kiá sɛ̀a, le à-lɛ̀ngge àa tó zía, le káá pɛlɛ wúnggewùngge gi koo le. ⁵ Mɛngge- tò’ zí ka kpe gi, ke yákii àa à bhà, à-mɛ̀ɛ̀- bhàiwo Aatana zì à-wùn gi. È tò’ kwɛi, Aatana ké yákii nuà à-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀. Atoosiwo àle mɛnó gba kɔɔ wolo bhà, ke à wɛí ké pólóyèa le. ⁶ Kɛ́ à-mɛ̀ɛ̀- à gi-bhài wo, ke à kpɔ́yè ké Aatana lé kelekelele. Òo à woà gɛ̀ndɔ̀zíàa. Atoosiwo wún gbègó-mɛ̀ɛ̀ lébhà- ye kɔ̀ɔ̀yí-góng’ dɔ ziàn, ke wàà- à si, ke è lo à lébiliá zanózànóá láà àle nɛ̀ le. ⁷ Mɛ̂ɛ suu’ kwɛi láà, òo tóà à gi ye: é pɔngge yeà Gwilinɛ Kpáa lé. ⁸ Pɔɔn- àle kɛɛ kwɛi, àle ye: à-mɛ̀ɛ̀ zowɛ́ɛ́ ké pééyèa à gi, le àa wúnngdo gbaa kún le. ⁹ Ko laànɛ́bò’ ká sɛ́ɛ́ pé láà, mɛ̂ɛ’ í kɔifɩɩ-mɛ̀ɛ̀a, i vele- tó dɔ́ɔ́n-á Aatana’ i yaayè’ gá tɔɔnlé láà à-wùn gi. ¹⁰ Mɛ̂ɛ’ í wélé-mɛ̀ɛ̀a, i lekini í zí i leng gaa ye kɔifɩɩ-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀, ke i vele- tó dɔ́ɔ́n-á àle-wùn gi le. Atoosiwo wélé-mɛ̀ɛ̀bò láà, wo bhɔ bɩ̂ɩ bín sɛ̀sɛ̀bò bhà. ¹¹ Yáán- bò’ woloá, ke è yúá bɩ̂ɩ láà à bhà, è zuan’ wo, le à bínyòbhili, le à sɛ̀-lèè tó- go à bhà le. Wélé-mɛ̀ɛ̀ lekini- gò kwɛi’ wo e kɛɛ-pɔ̀ɔ̀nbò tà le. ¹² Mɛ̂ɛ’ è e gidan-wùnbò kun e bhà láà, à pe ké sɛ̀a. Atoosiwo à-mɛ̀ɛ̀- bò’ à tó kún-á e bhà kwɛi, e sii’ àa yɛn à kɛ̀ɛ̀ à gi-fànngwɛ́ɛ́ yeà. Koà Gwilinɛ Kpáa lɔ̀ɔ̀- mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ láà, é àng sànma’ yaayèa, àle lɛ́ɛ. ¹³ Kɛ́ wúnyóo kɛɛ-zòwɛ́ɛ́- daaà mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ à zʋʋ pé láà, à-mɛ̀ɛ̀ òo à peà ye: Aatana’ à daayèa e zʋʋ pé le. Atoosiwo wúnyóo àa mɔɔ daaá Aatana zʋʋ pé, ke àle- nù à kɛɛ-zòwɛ́ɛ́ daa mɛngge zʋʋ pé. ¹⁴ Kɛ́ mɛnó ni pe zowɛ́ɛ́- dɔ̀ àng lekini pe zòà-pɔ̀ɔ̀nbò’ bhà le. Atoosiwo mɛ̂ɛ lekini zowɛ́ɛ́ dɔ̀ wún bhà-yè láà, àle mɛ̂ɛ légbiela, le è mɛ̂ɛ daa wún gi le. ¹⁵ Mɛ̂ɛ zowɛ́ɛ́’ è dɔ mɛ̂ɛ gwílé kwɛi láà, àle bín dɔ, le è sɛɛn kaan, le è à gi-nɛ̀ kpɔ wúnyóo kɛɛyèa le. Sée mɛ̂ɛ- bò’ wúnyóo láà à kɛɛá tò kwɛi laá, le mɛ̂ɛ- ga ye à bhà le. ¹⁶ N laànɛ́ wùndɔ̀yóoábò, kao ka leng yínígóà. ¹⁷ Atoosiwo gbàa-pɔ̀ɔ̀n sɛ̀’ zee lee àa tó à bhà láà, à lesósó- go tɛ́ng gi Aatana pé le. Sée Aatana do’ yáán ni mɛ̂ɛ tó’ à kwenglé, ke è mɔ̀ng maa mɛ̂ɛ tà à gá láà, àle’ kɔɔ do’ gi, è àle gi le. Wúnyóo-le kekekèke nai àa tó à pe kɛɛ-wùn-le bhà. ¹⁸ Ale Aatana do láà àle zí ko gáláyèa à gi ebhà náòa à wʋʋ’ é mai-wùn-a láà à gá le. Sée é à yaa’ e zʋʋ pé kɔɔ’ gi, é à kɛ̀ɛ̀ àle-kɔ̀ɔ̀ bhà, ke kó nù tó àbhà daa-pɔ̀ɔ̀n tó liéléá à gɔ̀n ye sìnma dɛ́ɛ’ wò à kpɔ Aatana bhà láà àle nɛ̀ le. ¹⁹ N laànɛ́bò’ ka lɔ̀ɔ̀- n kɛɛ láà, máà wún’ pe ka nɛ̀ é, ká ka zʋʋ kpɔ́ à gi. Án wɩɩ ma: ká kɔi dolodolo láà, kanó ká yaa tóló dɔ-yàn tà. Ka zowɛ́ɛ́ òo dɔà pùlùpùlùle liangzɛyè bhà. Kɛ́ ka zowɛ́ɛ́- tó máimàia, ke òo walá váánlé. ²⁰ Atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀ zowɛ́ɛ́ waláyè-le àa Aatana zòàwùn kɛɛ. ²¹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, sɔng páipái’ é ka lé, ni gwílíyóonɛ̀ páipái’ é tuàn zí ka zowɛ́ɛ́ pé láà, ká ka kɔɔ gó à tó zì, ke Aatana wʋʋ’ é à sɔɔyèa ka zowɛ́ɛ́ pé ye mɛ̂ɛ’ sìnmawɛ́ɛ́ sɔɔ sɛ́ɛ́ gi, ká wɩ́ɩ́ àle-wùn bhà zʋʋ daa bhà, ke è nù ka la le. ²² È gò’ àle gi, Aatana wʋʋ láà, ká à gi-tàà’ sí le. Kao ka tóló-le lengdo dɔà à bhà, ke ká ka leng yínígóii ziàn belebele sòò kélé-yèa. ²³ Atoosiwo mɛ̂ɛ’ è e tóló dɔ Aatana wʋʋ bhà, kɛ́ ke àa à gi-wùn-le kɛɛ láà, à lébhà ké ye mɛ̂ɛ’ è e lekini wɛí-lèè gaa lùàleng gi à nɛ̀. ²⁴ A-mɛ̀ɛ̀- bò’ e wɛí-lèè yeá kwɛi, le è to le à zʋʋ- go é nuu kɔɔ’ gi láà à gá le. ²⁵ Kɛ́ Aatana wʋʋ záázàà’ è mɛ̂ɛ go nuanɛ̀ gi, ke è àbhà tɔ́ng wun ban péng láà, mɛ̂ɛ’ yáá i tóló-le lengdo dɔ à bhà, ke i zʋʋ- to ke è go à-wùn-a, kɛ́ ke i i yáán wala à gi, ke i à kun i níiá, ke i yáin àa ga à gi-wùn kɛɛyè bhà laá, ke i-mɛ̀ɛ̀ pe ké sɛ̀a. Atoosiwo i-mɛ̀ɛ̀ i kɔɔ daaà wún óó wún’ gi, i kɔ̀ɔ̀tà ké sɛɛà à tó gi. ²⁶ Kɛ́ è tò’ mɛngge gi ye: bhɛɛ yàà Aatana bhà-mɛ̀ɛ̀’ eleá, kɛ́ ke à-mɛ̀ɛ̀ kɔɔ àa mɔɔ-le ke wo e leng biin tà laá, ke à-mɛ̀ɛ̀- à pe’ wo ye: ele ké bhɛɛ yaaii Aatana bhà láà, ke è à pe’ wo kwɛi bhiábhiá le. ²⁷ Atoosiwo tɩɩnɛ́bò ni gɛɛn-nɔ̀ngbò’ wó wɛ̀iyèa, i lò’ kpɔ́i àng zʋʋ tà, àle tóà bhɛɛ yàà ko nɛ Aatana bhà-kɔ̀ɔ̀ záázàà lekini’ lìì àa à bhà à zué láà à gá le. I zí zʋʋ tò’ i leng gi, ke wúnyóo’ è kɛɛ lúyáán tà, í káán à bhà, àle zí bhɛɛ yàà Aatana bhà-kɔ̀ɔ̀ leng keá le.

¹ N laànɛ́bò, kale-mii’ ka kpɔ́yè’ koà Gwilinɛ Yesu Klisi’ àbhà mɛ̂ɛnɛ̀ mɔ̀ɔ̀kiá àa bhe à lé láà, kale kao mɛngge fìlayányè woà mɛngge bhà. ² È tò’ bòo ke mɛngge- sɔɔ ka tà bànkétà-kwìle, ke sánng-wɛ́ɛ́ ké à-mɛ̀ɛ̀ kɔɛ́ɛ́ bhà, ke e wéléwɛ́ɛ́ daayèa, è gò’ bhi ke wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀ do ke’ é gbàkúlú daayèa, à leng- zí sɔɔ kwíle, ³ ka wéléwɛ́ɛ́-mɛ̀ɛ̀ láà à yàà’ bhɛɛ gi, ke ká à pe à nɛ̀ ka: ile bhè yalá zé yàlèè tiàànle é à bhà, kɛ́ ke ká à pe wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀-le nɛ̀ ka: ile bhè dɔ gɛɛn bhà zé, ɛ́ɛ́n ke ká à pe à nɛ̀ ka: bhè yalá n gɛɛn dɔ̀ à tà-pɔ̀ɔ̀n pé zé, ⁴ è tò’ kwɛi la ò, ke káá mɛngge fìlayányè-le woyèa mɛngge bhà ka kpe gi, le káá bhaamɛ̀ɛ̀ gòkéigó-kɔ̀ɔ̀ yóo woyèa láà wo è? ⁵ N laànɛ́bò’ ka lɔ̀ɔ̀- n kɛɛ láà, ko faiwo ka nɛ̀. Mɛ̂ɛ’ wó wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀a kpunglà zé láà, Aatana- àngle síyèa bhaamɛ̀ɛ̀ finibhà, ke wò nù tó tiàànle kpɔ̀ Yesu lé-zàà tà le. Aatana- zí àng yaayèa kwɛi, ke é gwilinɛnɛ̀’ kɔ́nɔ́wo’ e lɔ̀ɔ̀- mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ àng nɛ̀ leekpɔ̀ɔ̀tili-sànmáá láà, wò nù tó àle sɔlɔ-mɛ̀ɛ̀a le. Tààn káá à gànnu kwɛi è? ⁶ È tò’ kwɛi, le ka wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀-le go kulu lé la è? Kɛ́ sée wélé-mɛ̀ɛ̀bò láà àngle ziàn gbɔɔn ka tà, le wò ló lefienɛ́ wo nà kaá tèbhenaanibò zué le. Tààn àa kwɛi è? ⁷ Angle do láà àngle wó zí Gwilinɛ tɔ́ sɛ̀’ é ka bhà láà à maa biin gi le. Tààn àa zí kwɛi poo è? ⁸ Sée Gwilinɛ Kpáa lekini’ ebhà tɔ́ngbò’ dɔ’ ke é bɛɛnzɛyèa sɛ́ikwɛ́ gi, à tó wunyè’ bhi, àle ye: Ko bhá-bhààmɛ̀ɛ̀ lɔ̀ɔ̀- ko kɛ̂ɛ ye ko lekini lɔ̀ɔ̀- ko leng kɛɛ kɔi láà à nɛ̀ le. Ka àle kùn’ à kún-kɔ̀ɔ̀ tà laá, ke káé wúnsɛ̀’ kɛɛ maiá lɛ́ɛ. ⁹ Kɛ́ ka dàà’ bhaamɛ̀ɛ̀ fìlayányè wò ké bhà-yè-le gi, ke ka wúnyóo’ kɛɛii lɛ́ɛ, ke à gàn- tó ka yàan ka: ka Aatana-à tɔ́ng sie’ woii àleá le. ¹⁰ Atoosiwo mɛ̂ɛ’ è Aatana-à tɔ́ng tó kun, kɛ́ ke è à do-kini-dò sie, ke ya à tó páipái sie’ wo do lɛ́ɛ. ¹¹ Sée Aatana do’ é à pe’ ye: Koo zùàkɛɛà láà, àle zí wɩɩ’ ye: Koo bhaamɛ̀ɛ̀ zɛà le. Le àle’ kwɛi, è tò’ ye yáá zùà-le kɛɛ, kɛ́ ke í bhaamɛ̀ɛ̀-le zɛ, ke i Aatana-à tɔ́ng sie do láà àle woii zí lɛ́ɛ. ¹² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, è ka bhàgila’ woà tili àbhà tɔ́ng ye’ è mɛ̂ɛ go nuanɛ̀ gi à kún-wùn-a láà, ká àle gi-wɩ̀ɩ̀ wo, ke ká à gi-tààsí dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi le. ¹³ Atoosiwo mɛ̂ɛ’ i bhá-bhààmɛ̀ɛ̀ wɛ̀i òo i kɛɛ, i lekini wɛ̀i àa bhàgila kpáa láà à wo-mɛ̀ɛ̀ kɛɛii. Kɛ́ mɛ̂ɛ’ i bhámò wɛ̀i- i kɛɛ láà, síka àa tóii ile-mɛ̀ɛ̀ i gi bhàgila kpáa wo-kwèèi. Wánglafila, ile ibhà lɩ́ɩ́- sɛɛ’ woà le. ¹⁴ N laànɛ́bò, mɛ̂ɛ’ è à peà ye: e kpɔ́yè ké Aatana lé, kɛ́ ke àa à gi-wùn-le kɛɛ la ò, ke à tɔnɔ- tóà à-mɛ̀ɛ̀ bhà mɛɛá le? Abhà kpɔ̀ Aatana lé-yè láà e mɔɔà à laá maiá è? ¹⁵ È tò’ ke mɛngge’ é ka laànɛ́á Aatana-à zaa tà, é miɔn-á oo, é loòa oo, à bubhà-gbàà ni à bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n lefienɛ́ àa sɔlɔ à gɔ̀n kwɛnggoò gi, ke mɛngdo ke’ ka kpe gi, è à pe à nɛ̀ ye: ¹⁶ bhè ló i fɛ́ɛ gi ke í níní bhái daa, ke í pɔɔn bhɛlɛ í kán, kɛ́ ke à bhàwùn’ pɔɔnbò’ bhà láà, òo àle ke nu à nɛ̀ la ò, ke à pè kwɛi-yè tɔnɔ’ mɛɛá le? ¹⁷ Kpɔ̀ Aatana lé-yè leng pe- kwɛi’ wo zí le. Mɛ̂ɛ òo à gi-wùn-le kɛ̀ɛ̀’, ke wún wili’ à tɔnɔ àa bhe àle à gá le. ¹⁸ Kɛ́ mɛngge- à pè’ ye: mɛngdo pe zʋʋ- àbhà kpɔ̀ à lé-yè’ gi, le mɛ̂ɛ dini pe zʋʋ’ wúnsɛ̀ kɛɛyè gi laá, nle án à-mɛ̀ɛ̀ bhàgilawoà ma: è tò’ ile i gi kwɛi, ke i zʋʋ’ i pe kpɔ̀ à lé-yè’ gi, ke yáá à gi-wùn-le kɛɛ láà, bhè à gie nɛ̀, ke n lekini án n pe kpɔ̀ à lé-kɔ̀ɔ̀ gie i nɛ̀ à gi-wùn kɛɛyèa. ¹⁹ I kpɔ́yè ké à lé ye: Aatana ké kwɛi do fíole. Mai ké i pé. Yínaabò tó ké sée àle dɔn maiá kwɛi. Kɛ́ le wò suo, le wò à yàyàle yaa à tà le. ²⁰ Tàmaa-mɛ̀ɛ̀, yáá à gànnu ye: kpɔ̀ Aatana lé-yè, ke wàa à gi-wùn-le kɛɛii láà, à tɔnɔ àa bhe è? ²¹ Kɛ́ na ko bâa Ablam kɛɛ-wùn láà àle lɩ́ɩ́ sɛɛ’ à bhà Aatana zué, ke ya bo sáà kpɔ́á e gbe Izaaki tà gwɛgóló lé la. Tààn àa nuu kwɛi è? ²² Í à yeii láà wo, kpɔ̀ Aatana lé-yè ni à gi-wùn kɛɛyè’ ké wɛì le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Ablam’ à zòàwùn kɛɛ’ wo’ láà, àle’ tò- àbhà kpɔ̀ à lé-yè lépa-kɔ̀ɔ̀’ gá, ²³ le é zí to’ bɛɛn’ é Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi láà à gi-wùn kɛɛ-kɔ̀ɔ̀a le. Atoosiwo e bɛɛnzɛyèa wo: Ablam kpɔ́yè’ tó’ wo’ Aatana wʋʋ lé láà, Aatana’ lɩ́ɩ́ sɛ̀ɛ̀ à bhà àle-wùn gi le. Ale kɛɛ zí le wó Ablam lee’ Aatana dɔ́ma le. ²⁴ Ká à yeii láà wo, mɛ̂ɛ kɛɛ-wùn’ lɩ́ɩ́ sɛɛ mɛ̂ɛ bhà le. Yàa dɔ mɛ̂ɛ kpɔ̀ Aatana lé-yè lengdo-le bhà. ²⁵ Zùà-nɔ̀ng’ wó nuu à leeà Eaabu láà la ò, à lekini pe lɩ́ɩ́ òo zí sɛɛ à kɛɛ-wùn-le bhà è? É gwili lɛgaa-mɛ̀ɛ̀bò yagó’ wo’, ke è zaaɛ́ɛ́ bhɛ́i gie àng nɛ̀, ke àng dàà kai-yè- bɔ à tà láà la ò, àle òo tó à leng pe la gɛɛn-á è? ²⁶ Mɛ̂ɛ ye’ à níi àa à gi, ke àle’ ga’ wo lɛ́ɛ. A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, kpɔ̀ Aatana lé-yè’ à gi-wùn àa kɛɛ láà, à lekini- ye pɔɔn-gèè nɛ̀ kwɛi’ wo, le à tɔnɔ àa bhe le.

¹ N laànɛ́bò, kao kpe dɔà tò bhaamɛ̀ɛ̀ dɔɔ-mɛ̀ɛ̀a-yè bhà. Atoosiwo ká à gànnu ka: Aatana-à bhàgilawo’ è tóà liangzɛ-mɛ̀ɛ̀bò ko bhà láà, à folong ké tóà kpókpóá. ² Konó páipái ko gazɛ-lèèbò ké ko bhà kpeá. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ àle biin àa à zɛ gbonggbongle láà, ke pe àa àle-mɛ̀ɛ̀ bhà koo, ke àle kɔɔ’ mɔɔ’ wo e lekini pe kàfe bhɛɛ kúnyè bhà lɛ́ɛ. ³ Atoosiwo ko kàfe dàà’ sʋʋ líílé, ke è nù ló ko pe zòà-zàà tà laá, ke ko à lekini’ à wɛ̂ɛ góii do lɛ́ɛ. ⁴ Ká zí à súnmagó yítà-gɔ̀ɔ̀ bhà. Yéè tó kpáaá kɔɔ óó kɔɔ’ gi, sée wàà kpókpó yéè zí à lébili kɔɔ óó kɔɔ’ gi, pɔngge pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́pɩ̀sɩɩnɛ́ ke’ bhi, à létáásí-mɛ̀ɛ̀- à wɛ̂ɛ gò àleá, le è lo à zòà-zàà tà le. ⁵ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, mɛ̂ɛ nɛɛ́ɛ́’ mɛ̂ɛ líílé láà, mɛ̂ɛ dɔ̀ɔ̀bhànɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ ke’ à gá le. Kɛ́ à zɛ liang ké gie à lekini tà. Ká à yeii láà wo, painɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́- mɔɔ kaaɛ́ɛ́ kpáa bhɛlɛá kɔɔ’ gi láà, ⁶ mɛ̂ɛ nɛɛ́ɛ́ lekini- zí kwɛi’ wo ye pai nɛ̀ le. Ale lángga-wùn yóyoo tó páipái ké ta-léá le. Sée ko nɛɛ́ɛ́ láà, wo à nunu ko dɔ̀ɔ̀bhàbò bhɛɛ gi. Kɛ́ àle kɛɛ-wùnbò- ko dèbílí tó bhà to máimàia, le à lekini’ dɔyèa gɔɔ̀yóoà pai’ lé láà, è à daa koà tòsɛ́ɛ́là tóá le. ⁷ Mɛ̂ɛ kɔɔ ké mɔɔ kai-wììbò ni maabò ni sáaá-pɔ̀ɔ̀nbò ni yí bhà-pɔ̀ɔ̀nbò-le tó bhà, le bhaamɛ̀ɛ̀’ mɔ́ sé woà à suu tó páipái nɛ̀ le. ⁸ Kɛ́ mɛ̂ɛ nɛɛ́ɛ́-le, bhaamɛ̀ɛ̀ kekekèke kɔɔ àa sé wo àle nɛ̀. Kángwa yóo’ à-bòò kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ àa bhe, àle mɛ̂ɛ nɛɛ́ɛ́á mɛ̂ɛ líílé le. À bhàbhá ké à gi payèa, le è mɛ̂ɛ zɛ le. ⁹ Ko àle seela ko líílé, le ko ko nɛ’ é Gwilinɛ Kpáa-á láà à wánglego, le ko zí à seelá ke wo, le ko wʋʋ yóo pe à gá Aatana’ bhaamɛ̀ɛ̀bò’ daa’ e bhɔ̀ɔ̀bhàa láà àng bhà le. ¹⁰ Mɛ̂ɛ líílé-yɛ̀ɛ̀ do láà, lúbha ni lángga tó- gò bhi’ wo le. Sée à-lèè àa à bhà ke è tó kwɛi-le bhà, n laànɛ́bò. ¹¹ Yí wun’ è bhɔ ziàn láà la ò, à sɛ̀ ni à yóo tó ké go kiá ziàn yɛɛ do gi è? ¹² È gò’ àle gi la ò, n laànɛ́bò, bhúlu- e pe wɛ́ɛ́’ bha láà, e mɔɔà tóá se-wɛ́ɛ́á è? Ɛ́ɛ́n mánggolo bílí ké mɔɔà tóá bhúlu-wɛ́ɛ́á è? A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, yí’ à wun- bhɔ ke e wɩɩyèa láà, wàa mɔɔ à tóá mi-yìa. ¹³ Wún dɔn-mɛ̀ɛ̀ ni yákii-mɛ̀ɛ̀ ké ka kpe gi è? Ka à-mɛ̀ɛ̀ dɔn-à à táá-kɔ̀ɔ̀ sɛ̀’ bhà le. Atoosiwo à-mɛ̀ɛ̀ ké e zowɛ́ɛ́ zuɛ, le è wúnnó kɛɛ yákiia le. ¹⁴ Kɛ́ bhɛ̂ɛgó lɔ̀ɔ̀ yóo ni dɔ̀lèè koo lɔ̀ɔ̀-le- tò’ ka zowɛ́ɛ́ pé laá, kao ka lekini butoloà, sée kao ka leng yínígóà, ke ká à pe ka: gwílíkaan ké ka bhà àleá. Ka à pè’ kwɛi, ke mai-wùn leng’ é ka zowɛ́ɛ́ pé, ka àle tóii, le ká bele peii lɛ́ɛ. ¹⁵ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: gwílíkaan suu ye’ kwɛi láà, àle àa gwílíkaan ye’ è go Aatana pé tɛ́nglà láà àleá. Kɛ́ kpunglà zé-gwìlìkaan’ é bhaamɛ̀ɛ̀bò lé-màia, ke gɔɔ̀yóo- à daa mɛ̂ɛ zowɛ́ɛ́ pé láà, àle àleá le. ¹⁶ Atoosiwo bhɛ̂ɛgó ni dɔ̀lèè koo’ lee’ gi, ke wún wàà kéi-yè ni wúnyóo suu tó páipái ké bhi. ¹⁷ Kɛ́ gwílíkaan ye’ è go tɛ́nglà láà, àle- tò púú záázàà-le fɔ́ɔ́lé’ gá le. È gò’ bhi, le à-mɛ̀ɛ̀- sɛ̀ɛ̀kénɛ̀ guo mɛnómɛ̀nó lé, le à zowɛ́ɛ́- to zuɛyèa, le à kóló- to sɛ̀a, le bhaamɛ̀ɛ̀ wɛ̀i- à kɛɛ kɔɔtókɔ̀ɔ̀tó gi, le à tɔnɔ sɛ̀- to kpáaá gbanggbaale le. A-mɛ̀ɛ̀ àa mɛngge fìlayányè wo mɛngge bhà. Sée àbhà wúngge gi àa tó tíiá. ¹⁸ Aatana zòàwùn kɛɛyè láà, è ye sìnmawɛ́ɛ́’ mɛ̂ɛ- à ta láà àle nɛ̀ le. Mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ-wùn- to sɛ̀a Aatana zué kwɛi, ke è loo daa wo bhámò zowɛ́ɛ́ tà, àng pe tɔnɔ’ è tóà àng lekini gɔ̀n láà, àle tóà táásì Aatana zòà-zàà tà yáinsaagi-yèa le.

¹ Dààkélé ni línaabò-le- gò mɛ́ɛ́’ wo ka finibhà le? Wúnbò’ ka dɔ à gi yànyànle, ke ka zowɛ́ɛ́- pee à gi ka gwílé láà, àle wúnbò láà àle tó daa le. ² Pɔngge’ bhi, ka zowɛ́ɛ́- dɔ à bhà, ke káá à yeii, le é mɛ̂ɛ’ à gɔ̀n láà, à zɛ-zòwɛ́ɛ́- daa ka gwílé, le à-mɛ̀ɛ̀ sàn- ka kɛɛ, sée ke káá ni à-pɔ̀ɔ̀n ye-le ke woii le. Pɔɔn- à kɛɛ ke línaa ni dààkélébò àa yɛn ka finibhà, àle lɛ́ɛ. È gò’ bhi, ka pɔɔn’ guo láà, káá à-wùn pe Aatana nɛ̀ bhài wʋʋá. Ale kɛɛ le káá à ye le. ³ Ka zí pɔɔn ye’ à-wùn pe à nɛ̀, ká à-wùn pe yóoá. Ale kɛɛ le káá à sɔlɔ le. Atoosiwo ka à gùò kwɛi, ke è tó kaà zuànzɛ̀ à tà-pɔ̀ɔ̀n’ gá le. ⁴ Zùàbò, káá à gànnu’ wo ka: kpunglà zé-pɔ̀ɔ̀n-wùn-to mɛ̂ɛ’ i gɔ̀n kpókpóá, ke i-mɛ̀ɛ̀ i Aatana lààwùn’ à kɛɛii ye gɔnɔ bhà-nɔ̀ng’ è lo zuàn kún-i à nɛ̀ la è? À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ’ í à pé ke í tó lúyáán tó zòà-mɛ̀ɛ̀a laá, ke i-mɛ̀ɛ̀ i i leng tó’ woii gbánngnɛ̀ gò Aatana bhà-mɛ̀ɛ̀a lɛ́ɛ. ⁵ E bɛɛnzɛyèa wo: Aatana’ ebhà Waa Zaazaa’ daa’ ko gi láà, à-wùn ké à gɔ̀n kpókpóá, le è à tà-bhɛ̀ɛ̀ go, ke lìì òo waa à bhà le. E ka gi ka: e bɛɛn láà à zɛyèa kwɛi bhiábhiá è? ⁶ Sée Aatana- gɛ̀ilɛ ye’ to mɛ̂ɛ bhà, àle ké gie à ye láà àle tà. Ale kɛɛ le é zí bɛɛnzɛyèa ye: Aatana ké kɔɔ gbaan e mɔ bhà leng butolo-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀. Kɛ́ è gɛ̀ilɛ’ to wunlé kpàà e nɛ̀-mɛ̀ɛ̀bò-le bhà le. ⁷ Le àle’ kwɛi, kà ka wunlé kpáá Aatana nɛ̀, ke ká dɔ gɔɔ̀yóo gɔ̀n gbaiinle. Ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, le gɔɔ̀yóo- daa ka gɔ̀n kai le. ⁸ Kà yɔ́n Aatana gi, ke à lekini- nù yɔ́n ka gi. Wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò, kà lìì gó ka kɔɔ bhà. Mɛ̂ɛ’ ka zowɛ́ɛ́’ pééyèa à gi, kà bian gó ka bhà. ⁹ Kà ka lekini dɔn wɛ̀i bhà. Kà yaa ka lekini-wùn-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà, ke ká wosí. Kaà sóósí- gálá à gi wosíá, ke kaà zowɛ́ɛ́ niidaa- gálá zowɛ́ɛ́kpàin-a. ¹⁰ Kà ka wunlé kpáá Gwilinɛ Kpáa nɛ̀. È tò’ kwɛi, e ka yaaà tɔɔnlé. ¹¹ N laànɛ́bò, kao ka ké náánáá daaà. Atoosiwo mɛ̂ɛ’ i i bhá sɔng gɔɔn, ke i à-wùn yóo pe kwɛi, ke Aatana’ tɔ́ng’ dɔ’ láà, i àle bhàfángwoii, le í à gòòpégóii lɛ́ɛ. Sée mɛ̂ɛ’ i Aatana-à tɔ́ng gòòpégo kwɛi, ke ile yáá à kún-mɛ̀ɛ̀a, ke à gó-mɛ̀ɛ̀’ i gá le. ¹² Atoosiwo tɔ́ng yaa-mɛ̀ɛ̀-le ké kwɛi do fíole. Ale do láà àle mɛ̂ɛ bhàgilawo-mɛ̀ɛ̀a, le è lɩ́ɩ́ sɛɛ, ɛ́ɛ́n le è zí à sie mɛ̂ɛ bhà le. Kɛ́ ile i wáaá, le í i bhámò sɔng gɔɔn-ii le? ¹³ À bhɛɛ’ zin ka bhà tò, mɛ̂ɛ’ ka à pe ziàn ka: é tengléá oo, ɛ́ɛ́n é tiliá oo, kó lóà kaó-pɛ̀ɛ̀ gi, kó kwee do zin-à kélé bhi lóódɔyè bhà, le ko wélé ye le. ¹⁴ Sée kaà tòsɛ́ɛ́là-yè- tóà kɔɔ’ gi tili, káá à lefienɛ́ dɔn. Ka lébhà ké ye loo nɛ̀. È yàà’ gbàile, à gi àa mɔ́, ke a gó. ¹⁵ Wánglafila, à-lèè ké woo à bhà ke ká à pe ka: Gwilinɛ Kpáa- wɩ̀ɩ̀’ à bhà laá, kó mɔ́à, le ko kaó-pɔ̀ɔ̀n ni dolò-pɔ̀ɔ̀n kɛɛ le. ¹⁶ Kɛ́ káá àle pe kwɛi-le bhà. Wánglafila, ka ka leng butolo’ wo, le ka píníwo le. Sée leng butolo-kɔ̀ɔ̀ suu láà à tó ké yóoá. ¹⁷ Wúnsɛ̀ kɛɛ-kɔ̀ɔ̀- to mɛ̂ɛ’ à yàan, kɛ́ ke àa à kɛɛ láà, ke à-mɛ̀ɛ̀- wúnyóo’ kɛɛii le.

¹ Wélé-mɛ̀ɛ̀bò, má zin ka bhà tò! Kà wosí kpókpóá, ke ká giinná nàni-wùn ting’ yéè kɛɛ kaá láà à-wùn gi. ² Atoosiwo ka ye-wèlèbò ké búúyèa, le zɛ́n’ ka bubhà-gbààbò tó bhɛlɛyèa le. Kɔ́ɔ́kɔ́ɔ́ ké kaà sánng ni kaà wɛ́ibò tó kúnyèa. ³ Sée kɔ́ɔ́kɔ́ɔ́ do láà, àle tóà ka zɛ̀ lɩ́ɩ́á-pɔ̀ɔ̀n-a le. Ale tóà ye pai nɛ̀, le è ka bhà bhɛlɛ le. Pɔɔn- à kɛɛ ke kɔ́ɔ́kɔ́ɔ́ láà è ka zɛà lɩ́ɩ́á kwɛi, àle ye: ká wélé wun kpɔ́yèa tée’ gi é, àle lúyáán yɛn bhaá le. ⁴ Kà lɛgaa, kɩ́ɩlé-mɛ̀ɛ̀bò’ wó nuu mini káán-à kaá boi, ke káó wɩ́ɩ́ àng saa gó-wùn bhà láà, wo wosí-ii ka tɔ́á, le àng wʋʋ’ ló, le ya daa koà Gwilinɛ Kpáa’ é gwiligbá tóletòlé wunlé láà à tóló gi le. ⁵ Káé ka bʋ̀ʋ̀bʋ́ʋ́ wélé gi sɛ́ɛ́ tà zé, le ka gwí’ dɔ pɔɔn sɛ̀ bhɛlɛyè gi, le káé ka zòà-lèè tó kaa, le káé tó ye dîli’ é bhɛɛlé, ke wó à légbaii à zɛ-wùn gi láà à nɛ̀ le. ⁶ Ká lɩ́ɩ́ sie’ wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ láà àle bhà, le ká à zɛ’, le òo e lekini tà-gwìlì gɔn le. ⁷ Le àle’ kwɛi laá, n laànɛ́bò, ká ka zowɛ́ɛ́ saa, ke Gwilinɛ Kpáa nu bha- bhɔ. Ká mai sí kɩ́ɩ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ bhà. È bò’ mini bɔá bhɛ́ɛ́-làyí tà, e e zowɛ́ɛ́ saa à pé flúúlé, le mini sɛ̂ɛ-là nààlàkáányè- bàn’, le è nuu à káán-à le. ⁸ Ka lekini ká ka zowɛ́ɛ́ saa kwɛi’ wo flúúlé, ke ká ka zʋʋ gbaan le. Atoosiwo koà Gwilinɛ Kpáa nu bha’ bhɔ tó wo. ⁹ N laànɛ́bò, kao kóò kpɔ́à ka ké tɔ́á, ke lɩ́ɩ́ òo nù sie ka bhà. Kà lɛgaa, bhaamɛ̀ɛ̀ bhàgila kpáa wo-kwèèi láà ya yaa gbɛ̀ɛɛ bhà. ¹⁰ È gò’ bhi, n laànɛ́bò, ká wɩ́ɩ́ wɛ̀ilèè ye-wùn bhà. Gwilinɛ Kpáa wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ wó nuu àbhà liangzɛà lii yáingbɔɔn gi, ke wó nuu à kún-à wo bhà láà, ká ka pe táá-kɔ̀ɔ̀ sí àngle pe bhà le. ¹¹ Mɛngdo’ wó wɛ̀ilèè miniminiyèbò ye’ lii, ke wó à kun’ wo bhà láà, ko à pè ziàn àngle bhà tenglé ko: àng pe ké sɛ̀a le. Zɔbu’ e zowɛ́ɛ́ saa’ kɔɔ’ gi, ká golo à gɛingóyè maà, le Gwilinɛ Kpáa’ wúnsɛ̀ kɛɛ’ à nɛ̀ à léyaalé kɔɔ’ gi, à tó’ zí ka yàànlé le. Atoosiwo mɛ̂ɛ yíní ké koà Gwilinɛ Kpáa kɛɛ bháalé, le mɛ̂ɛ wɛ̀i- à kɛɛ miniminiyèa le. ¹² Kɛ́ à ye láà àle tó liélé, n laànɛ́bò, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: kao ka kaiwoà lɔngwɛ́ɛ́ ni sɛ́ɛ́ ni pɔngge bhɛ́i ke tà. Wánglafila, kaà iin-tó iin-á, ke kaà ááo- tó ááo-á, é kɛ̂ɛ kwɛi ke lɩ́ɩ́ òo nù ka zɛ. ¹³ Mɛngge ké ka kpe gi, le à yáin’ gbɔɔn-ii la è? A-mɛ̀ɛ̀-bhàiwo Aatana zì. Mɛngge ké zí ka kpe gi, le àle zowɛ́ɛ́ nii’ daaii la è? A-mɛ̀ɛ̀- Aatana-à táán bɔ. ¹⁴ Mɛngge bhɛ́i ke ké zí bhi, le kángwa’ yúáii à bhà la è? A-mɛ̀ɛ̀- legilizi liélé sí-mɛ̀ɛ̀bò lee, ke wò yɔ́ɔ́n ban à gwenglé Gwilinɛ Kpáa-à ban gi, ke wò à lébhàiwo. ¹⁵ Wò bhài’ woà kwɛi, ke àng kpɔ́yè ké Aatana lé láà, e kángwa-mɛ̀ɛ̀ láà à laà, le Gwilinɛ Kpáa- à léwala le. È tò’ ke à-mɛ̀ɛ̀- wúnyóo’ kɛɛyèa laá, Aatana ké à bhàwùn tóà. ¹⁶ A-wùn gi, ká wɩ́ɩ́ ka sɔng bhà ka ké nɛ̀, ke ká ka ké lébhàiwo Aatana zì, é kɛ̂ɛ kwɛi ke ká nù tó bhiá. Atoosiwo Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀- bhàiwò’ à zì e sɔbhɛɛ bhà, à gi-wùn ké kɛɛ kpáaá. ¹⁷ Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Eli’ nuu lii láà, à leng ké nuu bhaamɛ̀ɛ̀ bhɛ́iwɛ́ɛ́á ye ko nɛ̀. Kɛ́ e bhàiwo’ e sɔbhɛɛ bhà Aatana zì, ke la òo nù ban, le é to’ kwɛi, le la òo ban sɛ́ɛ́ tà kwee yaka ni mɛ̂ɛ saadoá le. ¹⁸ É go’ bhi, le é zí bhài dɛ́ɛ wo’ Aatana zì, le la’ ban’, le sɛ́ɛ́’ zuɛ’, le sìnma’ sɛɛ’ le. ¹⁹ N laànɛ́bò, mɛngge- gò’ mai-zàà tà ka kpe gi, ke è ni, ke à bhá bhɛ́i ke- zin dɛ́ɛ wo nàa à gá zaa bhà laá, ²⁰ à gàn- tó ka yàan ka: mɛ̂ɛ’ è go nà wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀a ni-zàà tà, ke è sɛi, ke è nu nà à gá mai-zàà tà láà, ke à-mɛ̀ɛ̀’ à la’ wo ga gɔ̀n, le ya lɛ́wɛ́ zɛ wúnyóo kpe kpáalàkpàà tó tà lɛ́ɛ.