Téerëe bíníyú unna won Pool ɓëy Fílíp ra
Kúnsëe
Fílíp non ginna pay Pool fi apootara waare ra (Saame Tílëdí apootarra 16.11-40). Payaˈ ri daaha ra, ɗi cëgíɗté goomali ɓëewí haalute ngémë.
I kíil filoon fi baaha, Pool hom kasu bíníté ɓëy ílí jaŋii Fílíp unni neɓpe keloh, na sím wë di iña kéyrúu wë Epaforodit ɗii na onute ri wa, bee homaˈ ri coono ra (4.18). Ɗi wonte ɓëy Fílíp ɓal biti wa ham ngémë híin, wa mínëˈ hanndal ki wa, wa cépíɗ affi wa te wa madaˈ a Yéesú-Kiristaa (2.1-5). Ɗi ɓaattee waa toñ ɓal nda wa ham Kiristaa na híin, wa ɓanti síkírëh ɓëewí ɓossa, wa fa lukuu foŋko lecoh ra (3.2).
Ɗi wonte wa :
- yii leŋke sosi keeña lahaˈ ri ɓëewí Kiristaa na ra di Fílíp (1.3-4),
- a yii leŋke iñi afi, teeɓaˈte na biti nona non ɗi Yéesú-Kiristaa na ra tahte ɗi neehay dara (3.4-9).
Unna bíní Pool ƴee ra lahte ɓëewí wonuu wa : « Unna sosil keeñ ɗa ».
Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ow fi ow yen na ɓéeɓ waɗti yípë íllí Kiristaa na, ɗi híin në gíŋ.
1Wodohi Pool ɓëy Fílíp
1Ɗon fi ɓëy Fílíp, soˈ mi Pool, funi Timoote, fun fi súrgë yí Yéesú-Kiristaa, fun na woduu ɗon ɓéeɓ, ɗon fa nonu ɓëewí Koope ndah Yéesú-Kiristaa ra, ɗoni njíittën a ɓëewë na habruu wa ra. 2Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún ron mal, on ɗon jaamma !
Yee ɗagiɗ Pool ɓëy Fílíp rë
3Koy-yaayyi ƴeh, wahtii payaa nuf soˈ ɗon na ɓéeɓ, mi sím Koope. 4Kolaa mi ɗagiri ron faraah, mi pagaˈ ri a sos-keeñ. 5Mi símpé Koope di yee ɓekuu ɗon yaˈ yon waarii Uni Neba ra, dalaˈte bee liiluu ɗon ɗi níi a woteh ra. 6Wëerté sëˈ biti di dalaˈ Koope légéyí wunee ke ri baa ɗon na, ɗi ay rii lúsɗée ɗaaha níi yiin nay nimile Yéesú-Kiristaa ra. 7Fahaˈa fahaˈ mi ron ɓéeɓ baa ra waɗ waro, ndah mi ɓek ɗon ɓeko keeñ soˈ. Nagajek, na húmú waare mi Uni Neba mi na won biti ɗi kaah níi a bee homaˈ mi kasu bee ra ɓéeɓ, mala lah mi Koope na ra, yen daa boku ri. 8Koope yúhté biti mi fahaˈte ɗon ɓéeɓ, te fahaˈi baa mi kolaˈ ri Yéesú-Kiristaa na. 9Mi ƴahti ɗaŋ raa, mi ɗagaˈ biti ɗon ɓaatti fahantee ɗon saye, te fahantaˈi baaha ñéerëˈ a ɓaatti yúhsëˈ a ɓíssëˈ yii lante, 10nda ɗon mín yúhsëˈ yee gén ɗë. Hen ɗaaha raa, ɗon ay lan, ɗon lëhíh dara yii wonun sun fon yiin nay nimile Kiristaa ra. 11Ɗi fi Yéesú-Kiristaa ay tah níi ɗon júɓ níi júɓ. Hen ɗaa raa, ɓëewë ay njooɓ Koope, kañ ɗi.
Kiristaa daa pesa
12Koy-yaayyi ƴeh, mi fahaˈ ɗon yúh bitih, nagajek téjë téƴú mí kasu ra non yee ɓaatti yeñ Uni Neba fíi rë. 13Leegi, ɓëewë ɓéeɓ, ƴee faam buur a ƴee ílíƴƴí kayya ɓéeɓ yúhúté biti légéyírí Yéesú-Kiristaa daa tah mi ɓeku kasu. 14I ow caak di koy-yaayya filiɓ ngémë oluu wa mi téƴúté rë, wa ɓaatuutee yaakaar Yíkëe në, na kaañu waarii Unni Koope te neehuy na dara.
15Lahte ɓëewí awu waa na, nagajek iñaan a haaˈi soˈ daa tah wa na waariyu Kiristaa, ndaa lahte na ƴi haaluu na a nufi lante. 16Ɓëewí ƴaaha paguu ri a keeñi naaˈte, ndah wa yúhúté biti wona na won mi biti Uni Neba kaah ra daa tah mi téƴú kasu ɗeh. 17Ɓëewí kayya haaˈi soˈ daa tah wa na waariyu Kiristaa ra nék, nuffi wa laday. Wa habuu biti wa mínú ɓaat súfúñ fí sëˈ kasu.
18Eɓoh ! Yee tah wa koloh ra, ƴaha kaah waa na ƴaha paɗɗah ɓéeɓ, Kiristaa waariyute rek, keeñ soˈ sosse, te ay lukee sos na. Ahaŋkay, keeñ soˈ ay lukee sos na, 19ndah mi yúh yúhë biti mújí sëˈ nay naa míllée af ɗaŋŋi ron a habraˈa na habraˈ soˈ Ruuhi Yéesú-Kiristaa ra. 20Mi olay yii tah soˈ mi sopoh di yee na seh mi, mi tíkké yaakaari soˈ na ra. Dalaani soˈ níi a yee tas fíi rë kay, may pok fídí sëˈ mi teeɓee gaanaa ki Kiristaa, mi pesa peso mbée mi húlë húlë ɓéeɓ, 21ndah mi habaˈ biti Kiristaa daa pesa, te kúl kë ay soo ɓaate ɓaato. 22Ndaa hena biti ɓaatohi soˈ pes ay kúɗ njiriñ raa, tanis ay soo kofeel. 23Iñi ana yi bokuuy daa na tíl af soˈ : mi koloh pesi bee mi saañ ɗeefiɗ Yéesú-Kiristaa koon daa génël sëˈ fap ; 24ndaa mi tas pesa daa lukki lah solo ɗon na. 25Soˈ nék, wëerté sëˈ biti may tas mi pes, mi hom a ɗon ɓéeɓ mi habraˈ ron ɗon gëergëerlëh, ɗon lah sos-keeñ filiɓ ngémën. 26Ɗaaha, mi nimil mi hom hëbíssën ɗëe, ɗon ɓaatti lah sos-keeñ di yee nonuu ron Yéesú-Kiristaa na ra.
27Mi nah ron yii beh : Pésíi pesi ñéerëˈ Uni Nebi Yéesú-Kiristaa rek. Hen ɗaaha raa, mi ac yérën mi aay ɓéeɓ, may keloh biti ɗon habute híin henute yínë, ɗon bokute nuf te ɗon ñéerúuté haaˈri yii leŋke ngémë tíkëh sun fi Uni Neba ra. 28Ɓëewë na haaˈuu ron ra ɓanuy ɗon tíitíɗ, baa daa nay waa teeɓe biti wa leɓuute alkoh, te ɗon homute kotti múc. Yii baa kolaˈ Koope na, 29ndah ɗi onte ron ɗon gémúté Yéesú-Kiristaa na, teyay bah ɗon mokute af ɗi. 30Yee na húmú haaˈ mi ɗon na olu ri, te ɗon keluute biti mi lís ɗíi haaˈ ra, ɗon ee rii haaˈuu ra leegi.
2Kiristaa cépíɗté afi, hente ow
1Koy-yaayyi ƴeh, nona nonu ron Kiristaa na ra onay ron doole a ? Fahaˈa fahaˈ ri ron ɗa ɓeddaay ron a ? Nona nonu ron Ruuha na ra tahay ɗon henute yínë ë ? Ɗon pokuuy hanndal kon ɗon naaˈantuute keeñ a ? 2Kon sësɗí keeñ soˈ níi hen dotooƴ di iñƴeneeni : ɗon bok ɗon fahantaˈ, ɗon bok keeñ yínë, ɗon bok nuf yínë. 3Yii ƴaa ɗon paŋ ɓéeɓ, ngënë hëeˈí ow, ngënë sëemí tii, cépírí affon rek ɗon habaˈ biti ɓëewí kayya luku ron gaan. 4Ngënë díiɗɗí affon kep, lah hélí nuf ɓëewí kayya na. 5Lah pésíi filiɓ fon ti di na pesuu ɓëewí nonu Yéesú-Kiristaa na nen :
6Ɗi fi Yéesú-Kiristaa,
ɗi fa bín fë níi a ɗeh,
yii hom Koope na ɓéeɓ ee ɗii na ra,
ɓani Koope daa teyu naam,
ndaa ri tíkëy rí afi.
7Ɗi kay cépíɗ afi cépírë iña ɓéeɓ
yíssëhté súrgë
hente ow.
Ɗi hente ow hompe filiɓ fi ɓëewë,
habuute biti ɗi ow.
8Ɗi cépíɗté afi
ñeete iña nahu ri ra
níi ri húlté në sah faf,
níi rí húlté sun kurwah.
9Yii baa daa tah Koope ɓéyíɗ ɗí,
ɗí këllëh ɓéeɓ,
yeɗte ri tii lukki gaan di tii ya
10níi tii Yéesú tah mbínéeffë ɓéeɓ :
ƴín sun-Koo,
ƴee feey fa,
ƴee fëgërëh fí feey fa ɓéeɓ ƴek,
11wa ɓéeɓ bok kañe Baap-Koo
wone biti Yéesú-Kiristaa daa Yíkëe.
Ɓëyí gémpé Yéesú
12Koy-yaayyi ƴee fahaˈ mi níi fahaˈ ra, húmú homaˈ mi filiɓ fon ɗa, yii wonu ron, ɗon mësúu ríi paŋ pago. Lah lúkíi ríi paŋ leegi bee homay mi na ra. Yii ƴaa ɗon paŋ ɓéeɓ, lah cépírí affon ɗon boollaˈ na a neeh Koope. Pésíi biti ɗon múcúté kaah, 13ndah Koope ñéerëˈté a ron, te ɗi onte ron níi ɗon fahaˈ paŋ yee ñéerëˈ a yii wuna neɓaˈ ri raa, ɗon paŋ ri.
14Yii ƴaa ron paŋ ɓéeɓ, ngënë cëpítíi, ngënë íñíi, 15nda ɗon lëhíh yii wonun sun fon, ɗon lan ces, ɗon hen ɓëewí Koope, ƴi lahuy síkkë di filiɓ ɓëy jamanii beh, ƴee ɓosu níi ɓos ëldúnë rë. Ɗon waɗti niiñun niiño leelii wa ti di na niiñaˈ hulla sun-Koo nen, 16ɗon fa na komu wa fi ɓëewë ɓosu ƴaa ra Unna na onaˈ pes ɗa. Hen ɗaaha raa, ɗon ay tah mi mín damoh yiin nay aye Yéesú-Kiristaa ra. Bín fë rëe, may yúh biti múkëmí sëˈ a mogi soˈ ɓéeɓ pëtíh neh.
17Bi ngémën man sarah nen Koope na, mín hen ñif mi soˈ waɗti keen ti hana nay ɓaaddee sarahi baa ra nen. Lahaa ɗaaha raa, keeñ soˈ ay naa sos ɗeefiɗ keeññon ɓéeɓ. 18Ti ɗaaha nen, keeññon sosa ɓal ɗeefiɗ keeñ soˈ.
Timoote a Epaforodit
19Hém neɓaˈ Yéesú-Yíkëe moos, mi lahte yaakaar biti leŋ mi wolaˈ ron Timoote, nda mi keloh yee homuu ron ɗa raa, soˈ mi bee af soˈ took. 20Ɗi fi baa kut daa bok a soˈ nuf, nufa ɓéeɓ homaˈ ɗon na. 21Ɓëewí kayya, iñi affi wa daa tah wa koloh ndée iñi Yéesú-Kiristaa neh. 22Ɗon ollute affon sah iña na paŋ Timoote te dékëˈ në rë : ɗi yeraˈte afi hompe soo na waarii Uni Neba ti di na habraˈ koy boffi nen. 23Kon, mi yúhé yii lante soˈ téjë téƴú mí bee ra raa rek, may ron rii yíppí wolaˈ. 24Wëerté sëˈ biti Yíkëe ay soo on soˈ mi beh, mi ac yérën, te ii maañ.
25Mi otte biti mi waɗtee ron nimiliɗ koy-yaafi yen Epaforodit, bee hom na légéy a soˈ fun bokute haaˈa ra, ɗi fa ɗon húmú yeju ri habraˈi soˈ ra. 26Ɗi namute ron ɓéeɓ nék te nufa ɓéeɓ ee ɗon na, ndah ɗi yúhté biti ɗon keluute jérí. 27Ɗi húmú jérté níi leɓohte húl sah, ndaa Koope yérémpé rí, yérémpé sëˈ na ɓal nda mi ɓanti lah yii misik soˈ lool. 28Tígë homaˈ mi bee ra, mi ot biti kep mi yíp ɗon ɗii wolaˈ nda keeññon sos biti ɗon ot ɗi ndín, af soˈ féeh. 29Lah téertíyíi rí a sos-keeñ ndah ɗi koy-yaay filiɓ ngémë. Lah fëŋkëyí ɓëewë madu ɗaaha ra, 30ndah ɗi húmú tallaˈ ñak ñíiní af légéyérí Kiristaa : ɗi húmú tahte ñagi ñíiní, hompe hëbís sëˈ na habraˈ soˈ habraˈi ɗon mínɗíh sëˈ rí.
3Ɓëyí bih daa júɓ fíi Koo ?
1Kon koy-yaayyi ƴeh, keeññon sosa nona nonu ron Yíkëe në rë. Mi ñeyaat unna húmú bíní mí ron ra ñogoleh soˈ, te daa nay géné ɗon na sah. 2Lah mëytíi ɓëewí ɓossa, wa fi ɓuh yi ɓossi ƴah, wa fa lukuu foŋko lecoh, na wonu biti lec boˈ faan daa na tah ow múc ɗë ! 3Yen kay yen daa lecuu lecohi kah-kah fa, yen fa yéŋké biti yen ƴahti jaamiyoh Koope raa, yen ñeeˈuu ri Ruuhi, te yen damuu Yéesú-Kiristaa ra. Yen tíkúy yaakaari yen pagaɗ ow. 4Añcaŋ, soˈ mi mín tík yaakaari soˈ pagaɗɗee ke ow ƴaa koon, ndah iñƴaa ɓéeɓ ow lukay soˈ naa ñee : 5Soˈ mi lecu bee nimilaˈ bisa límú mí rë, mi koy ki Israyel tígí-tígí, mi non tali Beŋsame, mi ébrë koceec. Mi húmú ñeyaˈ yee won kootiiyëwúɗɗë rë toŋ ti di na pagaˈ ri fariseŋ ɓéeɓ nen, 6te mi húmú lukusiɗ lukusiro níi mi tassi moklaˈ ɓëy ílí jaŋaa mokloo. Ɗee na pesuu pesi júɓë nahaˈ Kootaa ra, ow mínéh soˈ naa won dara. 7Iñƴaa húmú habaˈ mi biti ɓaat soˈ ɓaato ra nék, leegi Kiristaa tahte mi habaˈ wa iñi ëyíl sëˈ ëylë. 8Te iña ɓéeɓ, mi habaˈ wa paɗɗah biti mi cëldëˈ wë a yee dara mínéh rí daɓ bee ra, daa ri : yúh Yéesú-Kiristaa Yíkíi sëˈ, ɗi fa tah mi yeris yii na kom soˈ yin merees ra ɓéeɓ. Mi habaˈ ƴaa ɓéeɓ púukëré, nda mi lah Kiristaa, 9mi non ɗii na leŋ. Kon ñeya na húmú ñee mi Kootaa ra neh daa tah mi júɓ. Gémë gém mí Kiristaa na ra kay daa tah mi júɓ, te júbí baa kolaˈ Koope na te tíkëh ngém. 10Yee hom af soˈ ra ɓéeɓ, ɗi yúhí Yéesú-Kiristaa a doolaa këlíɗ ɗí ɓúudé rë, mi ñee misikka ñee ri ra níi mí húl ti ɗi nen, 11ñéerëˈ a yaakaari biti mi koloh ɓúudé soˈ ɓal.
12Yee hom af soˈ baa ra, mi wonay biti mi liilte ri mbée mi lahte tígë na saañ mi ra, ndaa mi ee múkë filoon yii baa ra ndah Yéesú-Kiristaa saampe soˈ níi otte soˈ. 13Koy-yaayyi ƴeh, mi ɓekay af soˈ biti mi liilte yee fahaˈ mi ra níi wocce déˈ, mi won wono tee : ƴee tíl mí filoon ɗa mi halte wa ; mi ɓéɓírëetté te mi tassi yuliɗ daɓaadi yee fíi. 14Ɗaaha, mi tassi yuliɗ fíi ciɗ nda mi liil yee na seh soˈ sun ɗa. Koope ñeyaˈ Yéesú-Kiristaa na dëekké sëˈ, nda mi liil yii baaha.
15Koy-yaayyi yi ƴeh, yen fa maanu ngémë rë, yen tík iñƴaa affi yen. Lah na bi ɗon oluuy ri ɗaaha raa, Koope ay ron rii poysiiɗ níi lan affon. 16Di mín ɗíi man ɓéeɓ, yen ham waala habu yen níi a ɗee ra, yen saañ fíi.
17Koy-yaayyi ƴeh, mëdíi a soˈ ɗon yeel ɓëewë në ñeyu kotti fun, homuu fun filiɓ fon ɗa. 18Mi húmú dékëˈ woni ron ri te mee ron rii wonaat ɗa ee a keeñi líiffé bitih : caakke ɓëewí fí yúhté biti wa kaaˈoh yi Kiristaa te wa pesuu ri ɗaaha, ndah húlë húl rí kurwaha ra safay wa. 19Wa ay míllée saŋku. Wa gémú loo yi wa te tígë warun waa sopoh koon ɗa, wa gaan-gaanluu tígí daaha te pesi wa ɓéeɓ wa téyírúté rí iñi ëldúnë. 20Yen nék, yen ɓëewí sun-Koo, sun-Koo fa na sehuu yen cébí Sëmlëhí yen Yéesú-Kiristaa Yíkëe rë. 21Bín fë rëe, ɗi ay ɓeɓ faannee ke yen boˈ kut ƴee ra, yídís wë níi madaˈ faanee ke ri líif a ndam ra. Ɗi ay rii pagee a doolaa tah ɗi paaˈ iña ɓéeɓ sun ɗa.
41Koy-yaayya fahaˈ mi níi fahaˈ ƴee ra, Koope kep daa yúh ɗee fahaˈ mi ron tíkëet íl rë ! Ɗon daa sësɗú keeñ soˈ, ɗon daa baanii ndami soˈ. Hëbí yee habuu ron Yíkëe në rë híin !
Líkínnë míllëˈ Pool ra
2Ɗo fi Ewodi a ɗo fi Sentise, mi ɗaŋ ɗon biti ɗon bok nuf nona nonu ron Yíkëe në rë. 3Ɗo fa yen na ñéerúu légéy bee ra nék, ɗo fa tídëey dara ra, lah ɓeddee ɓeleɓɓi ƴeh. Wa habruute soˈ habraˈi mitte waarii Uni Neba, a Kelma ɓal a ɓëewí kayya, ƴee tii yi wa ín téerëe bíníyú tii yi ɓëewë nay haale pesa na ɗúméh rë.
4Lëhí sos-keeñ Yíkëe në faraah di yee nonuu ron ɗii na ra ; mantee ɓal lëhí sos-keeñ ! 5Ɓëewë ɓéeɓ yúhún biti ɗon ɓëewí sosute. Nimili Yíkëe wullilay. 6Ngënë sídíi yin ! Di mín ɗii man ɓéeɓ, ɗëgí Koope ɗon won ɗi sohle yon. Ɗon ƴahti ɗaŋ raa, lah símí rí. 7Hen ɗaaha raa, jaammee ke Koope ƴúukké af, lahuu ron di yee nonuu ron Yéesú-Kiristaa na ra, ay níiɗ keeññon a níɓɓën.
8Leegi mi won ɗon tee koy-yaayyi ƴeh : lah nuffon homa yii hente kaah, yii mit on cér, yii júɓpé, yii lante íllí Koope, yii wunte a yii mit laas. Yii baahte mbée yii mit sím ɓéeɓ, nuffon homa na. 9Iña ɓeyu ron soo na mi yëedíɗté ron wa ra ɓéeɓ, lah pëgí wë : ƴee won mi ron a ƴee olu ron mi na paŋ wa ra. Ɗon henaˈ ri ɗaaha raa, Koope fa na onaˈ jaamma ra ii ron yeris.
Símí Pool a ɓëy Fílíp
10Yíkëe tahte keeñ soˈ sosse siiɓ ndah ɗon hellaatute nuf soo na ɗon hílípúté sëˈ. Mi yúhté biti nuffon húmú tasse hílíbí sëˈ lool ndaa ɗon lahuy ílí paguun ɗon ɗi. 11Mi homay woni biti mi húmú sohlaˈte yin ow na, ndah mi yoonte pesaˈ yii lahaˈ mi, mi doyloh wa. 12Mi lah mbée mi ñak ɓéeɓ, keeñ soˈ sos. Mi hereñce pesaˈ yii lahaˈ mi a tígí mín míi hom a yii mín sëe ɗeef ílíƴ, ɗeefa mi lah mbée mi ñak, loo soˈ maƴ mbée mi yaaɓ ɓéeɓ, ndah mi yoonte ri. 13Soˈ mi mín paŋ ɓéeɓ af doolaa on soˈ Yéesú-Kiristaa ra. 14Di filiɓ fi baaha, ɗon pagute yii ette bee bokuu ron a soˈ coono fi soˈ ɗon habruute soˈ ra.
15Ɗon fi ɓëy Fílíp, ɗon yúhúté biti kolaˈ mi Maseduwaan jamanaa anuu dal waarii Uni Neba ra, lahay ílí jaŋii habraˈte soˈ sohle yi soˈ henay ɓëy ílí jaŋii ron. 16Homaˈ mi Tesalonik ra, ɗon kéyrúuté sëˈ iña sohlaˈ mi ra, te ri teyay waal yínë. 17Soˈ mi homay saam biti mi habruu déˈ ! Mi ham af soˈ biti kay Koope ɓaat ɗon mal di iña pagiru soˈ ɗon ɗa. 18Tígë homaˈ mi bee ra kep, mi lahte yii sohlaˈ mi ɓéeɓ níi lukusse sah ayaˈ Epaforodit kompe soˈ iña yeru soˈ ɗon ɗa. Mi ñakay dara. Wa man sarahi heeñi baa neɓaˈte Koope te ri tahte ri ra nen. 19Koope fa na jaamiyoh mi te dara wooñeh ri ra ay ron on yii sohlaˈ ɗon ɓéeɓ, ñeyaˈ wa Yéesú-Kiristaa na. 20Koope laha ndam, ɗi fi Boffi yen laha ndam dee níi kiri fi kirih ! Ɗémíin !
Takohi Pool a ɓëy Fílíp
21Wëddí sëˈ ɓëewë nonu Yéesú-Kiristaa na ra, wa fi ɓëewí Koope yi ƴah. Koy-yaayya funi wa homu dee ra na woduu ɗon. 22Ɓëewí Yéesú yë homu dee ɓéeɓ rë ɓal, níi lukaˈ ƴee na légéyú faam buur ra, na woduu ron. 23Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhë rën mal !