Uni Neba bíní Lúkkë rë
Kúnsëe
Di ɓaahi jaŋaa Lúkkë daa bíní téeríi Uni Nebi beh, ndaa biti daa ri bíní rí wonuy filiɓ. Ɗi fi Lúkkë nék húmú paƴoh, te ri húmú yëwúɗ neh. Ɗi bíníté téeré kay, daa ri bee won sun fi tílëdí apootarra ra. Ɗi húmúy apootari Yéesú déˈ, ɓani Pool daa na húmú ñéerúu (Saame Kolos 4.14). Ɗi meelsaˈ meelsoo níi ɗi lahte yii lante ri sun fi pesi Yéesú, ɗi na anti bíní unni ƴeh. Ɗi bíní unna ɓëyí hínú Tewofil.
Lúkkë bíníté iñi lahte solo pesadi Yéesú : Koope wolte Yéesú ëldúnë nda ɓëyí gém ɗii na ɓéeɓ múc. Ɗi teeɓaˈte biti ɓal Yéesú daa Yíkëe.
Filiɓ téeríi beh, ɗi wonte sun fi :
- yii leŋke ɗee ayaˈ Saŋ Batis ëldúnë rë (1.5-25 ; 56-80),
- yii leŋke ɗee ayaˈ Yéesú ëldúnë rë (1.26-55 ; 2.1-20),
- yii leŋke paƴi Yéesú jéríɗɗë (4.38-41 ; 5.12-26),
- yii leŋke kimtaanni caakka paŋ ri ra (7.11-17 ; 8.22-25 ; 9.10-17),
- yii leŋke anili ɓëeˈ naaˈ-keeñ dék Samari ra (10.29-37),
- yii leŋke bee payaˈ Yéesú faam i Martaa a Mari ra (10.38-42),
- yii leŋke kolohi Yéesú Galile ɗi na saañ Yerusalem (13.22-30 ; 18.31-34),
- yii leŋke anili kúkëyë múuƴ níi olute ra (15.11-32),
- yii leŋke húlí Yéesú (23.13-56),
- a yii leŋke kolohi ɓúudé (24.1-49).
Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh biti Yéesú daa Sëmlëhí ɓëewë gémú ɗii na ra ɓéeɓ.
1Yee tah Lúkkë bíní unna ra
1Ɓah Tewofil, ow caak bíníyúté di oluu wa ri, di yii leŋke iña lah filiɓ fi fun dee bín fë rë, 2ti di ɓíllúu wë ɓëewë maasuu iñƴaaha dalaani wa ra, te daa wa ɓëewë na waariyu Unni Koope ra. 3Soˈ ɓal, mi nampee meelsaˈ yii lante sun fi iñƴaaha ɓéeɓ, mi na téebíɗ, dalaˈte dalaani wa, mantee ot biti ette mi bíníyíɗ ɗë wë. 4Hen ɗaaha raa, fay yúh biti iña teeɓu fu ra ɓéeɓ kaah.
Woni ban fi límí Saŋ Batis
5Jamanaa henaˈ Erot buuri Yúdée rë, húmú lahte seeƴohi hínú Sakari, ɗi non goomali seeƴoh yi Abiyaa koon. Ɓeleɓi hínú Ilsabet, ɗi sédí Aaron seeƴohi gaana. 6Wa ɓéeɓ ana húmú júɓúté íllí Koope, wa na hélíh yin túuƴëˈ yë, wa na pagu iña nahaˈ Koo-Yíkëe rë ɓéeɓ. 7Wa húmú lahuy koy, af biti Ilsabet húmú mínéh pok loo, te wa ɓéeɓ ana ɓahayute.
8Lahte bis, Sakari hompe waaji seeƴoha yuliɗ Koope na ra, ndah goomali daa eyuu paŋi. 9Di ɓaahuu wa ri, seeƴoh ya húmú tansuu ow, këɗrí Koope cuuraay tígë lukki sela filiɓ Faam fi gaani Koo-Yíkëe rë. Bee yínée tansa keen sun fi.
10Wahtaa na karaˈ cuuraaya ra, ɓëewë ɓéeɓ húmú ëssë na ɗagu. 11Sakari hom filiɓ níi ri otte malaakii Koo-Yíkëe hatna paaˈ tígë na tamuu cuuraay ra yaˈ ñamaa. 12Ɗi tíitté, afa kúnëhté. 13Ndaa malaakaa won ri tih : « Ngana tíit Sakari ! Koope tahte ɗaŋu : ɓeleɓu Ilsabet ay roo límíɗ koy ƴaal, lah dëekée rí Saŋ. 14Keeñu ay naa sos níi sos te límí ay neɓaˈ ow caak. 15Ɗi ac ow gaan íllí Koo-Yíkëe. Ɗi ii han béeñ mbée hani mín maniyil ɓéeɓ. Balaa ri límú, ɗi ay líif a Ruuh-Peseŋ. 16Ɗi ay nimiliɗ ow caak di ɓëy Israyel Koope na, Yíkíi wë. 17Ɗi ay këllëh Yíkëe, ñéerëˈ a doolii Ruuhi Koope húmú yonente Éelí në rë, yugusaˈ hanndal ki baappa a koyya, nimiliɗ ɓëewë súugúu Koope ra, wa ñéerëˈ a ɓëewë júɓú rë. Ɗi ay saam dúukëlí ɓëewí ay homɗe Koo-Yíkëe. » 18Sakari meelte malaakaa won ri tih : « May yúhée biti yii baa ay lah ɗíh ? Soˈ mi ɓahate te ɓeleɓ soˈ ɓitiffe. » 19Malaakaa tahte won ri tih : « Daa mi Gaburyel, mi homaˈ hëbís Koo. Daa ri wol soˈ ɗoo na, komu uni nebi bah. 20Yee won mi ro baa ra ay lahee ɗaaha biti wahtaa lah. Ndaa gémë gémëy fu soˈ ra tahte fii míníl won níi yiin nay lahe iñƴaaha ra. »
21Ƴaaha ɓéeɓ ɓëewë húmú ëssë na sehu, wa éemúté maaña maañ Sakari filiɓ tígí selaa ra. 22Ɗúhëˈ rí rë, ɗi mínéh won waa na, ɗi wonaˈ a wa wonaɗ likiɗ. Tígí daaha, ɓëewë anutee yúh biti ri ot yin tígë.
23Ɗúmlëˈ Sakari waalla eyuu ri Faam Koope ra, ɗi nimilte faam. 24Gétëˈ iñƴaa ɓéeɓ rë, hompe níi Ilsabet ɓeleɓi pokke loo, hompe yii mitte céyín iip faam ɗúhëy. Ɗi won nufi tih : 25« Ëlí yee pagiɗ soˈ Koo-Yíkëe rë kan ! Nufa payte soo na, ɗi níssé gacaa húmú homaˈ mi leelii ɓëewë rë. »
Woni ban fi límí Yéesú
26-27Céyín pëenë filoon fi heni Ilsabet loo, Koope wolte malaaka Gaburyel kúkëy cafaƴ na, hínú Maryaama ; ɗi dék Nasaret di Galile. Ɗi húmú onute ƴaal ; ƴaala Suseef sédí Dawit. 28Lahaˈ malaakaa faam Maryaama ra, ɗi won ri tih : « Coleere Maryaama, ɗo fa Koo-Yíkëe on ɗo mal ra. Ɗi ee ɗoo na. » 29Woni malaakaa kúnté af Maryaama ; ɗi na níɓ yee waɗti fahaa won wodohi baa ra. 30Malaakaa won ri tígí daaha tih : « Ngana tíit Maryaama, Koope daa on ɗo mal. 31Síkírée ! Fay pok loo te fay lahee koy ƴaal, lah dëekée rí Yéesú1.31 Tii Yéesú di ébrë daa Yosuwe. Yosuwe daa ri : Yahwee daa Sëmlëhë.. 32Ɗi ac ow gaan te ri ay dëekúu Koy Koope fa sunaa-sun. Koo-Yíkëe ay rii yeɗ ñaani nguur ki Dawit ciffi. 33Ɗi ay hen buuri ɓëy Israyel faraah, Nguur ki ii mëssí ɗúm. » 34Maryaama won malaakaa tih : « Yii baa ay mínée lah ɗíh te mi yéeh ƴaal ? » 35Malaakaa won ri tih : « Ruuh-Peseŋ ay cép sun fu, Koope fa sunaa-sun ay teeɓaˈ doolii ɗoo na. Daa tah kúkëyí selaa nay fuu lahee ra ay dëekúu Koy Koope. 36Ɓitifaˈ mboko mu Ilsabet níi, ɗi pokke loo ; ɗi fa húmú wonu biti mínéh lah koy ra, ɗi hom céyín fí pëenë fí woteh. 37Lahay yii wooñ Koo. » 38Maryaama won tígí daaha tih : « Mi súrgíi Koo-Yíkëe ; yee won fu ra lahaan ɗaaha. » Tígí daaha, malaakaa takohte, saañce.
Yérí Maryaama Ilsabet
39Tíkëh i waal, Maryaama kolohte yíppée saañ gini hom daŋŋi deyi Yúdée. 40Lahaˈ ri ra, ɗi haalte faam Sakari, wodohte Ilsabet. 41Ilsabet na keloh wodohi Maryaama, koy ka lowa hégíƴëhté, Ruuh-Peseŋ yíppée rii haal. 42Tígí daaha, ɗi ɓéyíɗté uni sun won tih : « Koope lukki barkel ro ɓeleɓɓa feey fa ɓéeɓ te koy ka lowu barkelte ɓal. 43Daa mi wa níi, yaafi Yíkíi sëˈ na ac yérí sëˈ ? 44Ole ! Mi na keloh wodohu rek, keeñ koy ka loo soˈ sosse níi sos, tahte ri na hégíƴëh. 45Fu lahte sos-keeñ, gémë gém fu biti iña wonu fu te kolaˈ Koo-Yíkëe në rë ay lah. » 46Maryaama won tígí daaha tih :
« Mee kañ ɗee gaanaˈ Koo-Yíkëe rë,
47ɗi fa na sëmlëˈ sëˈ rë tahte keeñ soˈ sosse níi sos,
48di yee helaˈ ri nuf soo na ra, soˈ mi súrgë ɗii na kut ra.
Daa tah dalaˈte woteh níi kiri fi kirih,
ɓëewë ay soo dëekée sos-keeñ fe.
49Koope fa mín ɓéeɓ rë pagiɗte soˈ yii gaante ;
tiyi selate.
50Dee níi kiri fi kirih,
ɗi ay teeɓ ɓëewë neehu ri ra naaˈ-keeñ.
51Ɗi teeɓaˈte doolii, paŋke i yin gaan ;
ɗi tasaaraˈte ɓëewë në gaan-gaanluu ra.
52Ɗi cépíɗté buurra ñaanni nguur ki wa,
ɓéyíɗté ɓëewë lahuy doole ra.
53Ɗi onte ɓëewë yaaɓu ra njél,
líkké ɓëewë caaku yin ra wa suute a yaˈ holoŋ.
54Ɗi sëmlëˈté ɓëy Israyel súrgë yí,
teeɓpe wa naaˈ-keeñ,
55ti di húmú gapaˈ ri caacci yen nen, Abraham a séttí níi kiri fi kirih. »
Límí Saŋ Batis
56Maryaama hompe Ilsabet na yii mitte céyín éeyë antee nimil faam. 57Lahaˈ loo Ilsabet ra, ɗi lahte koy ƴaal. 58Keluu ɓëewë dékú a ri ra a mboko yi biti Koo-Yíkëe teeɓpe ri naaˈ-keeñ níi rë, ɓani wa ɓéeɓ bokute lahute na sos-keeñ. 59Nimilaˈ bisa límú kúkëyë rë, ɓëewë ayute leji. Wa fahuu yeri tii Sakari koon, boffa ; 60ndaa yaafa tahte won tih : « Ëe-ëeˈ, ɗi hínú Saŋ. » 61Wa wonu ri tih : « Lahay ɓëyí hínú ɗaaha mboko yu na. » 62Wa anutee won a boffa wonaɗ likiɗ, meelute ri tiya nay yeru koohi ra. 63Tígí daaha, Sakari meelaˈte arduwaas, bíníté në unni ƴeh : « Ɗi ay hínú Saŋ. » Ɓëewë ɓéeɓ éemúté në. 64Pereem Sakari yíppée pëkísëh, ɗi dalaatte won, ɗi yampe na sím Koope. 65Ɓëewë ɓani wa dékú rë ɓéeɓ tíitúté. Wona hente lëyëŋ deyi daŋŋi Yúdée ɓéeɓ. 66Ɓëewë keluu iñƴaa ra ɓéeɓ na níɓú yii leŋ na, wa na meelu affi wa yee nay míllée kúkëyë rë, ndée lante biti Koo-Yíkëe ñéerëˈté a ri.
Kañi Sakari Koope
67Ruuh-Peseŋ haalte Sakari boffi kúkëyë, ɗi na léhín unni kolaˈ Koope na won tih :
68« Ɓëewë ɓéeɓ símún Yíkëe, Koope fi ɓëy Israyel, di yee yeelaˈ ri ɓëewí, sëmlëˈté wë rë.
69Ɗi kompe yen ɓëyí gaani nay yen sëmlée, bi ɗúhëˈ tali Dawit súrgíi.
70Daa ri yee maañ rii gapaˈ, ñeyaˈte ri yonente yi sela yi ra.
71Ɗi húmú wonte yen biti ri ay yen sëmlëˈ yaˈ yi haaˈoh yi yen a kaaˈoh yi yen.
72Ɗi teeɓpe caacci yen naaˈ-keeñ, hampe yee húmú pok ri hanndal ki wa ra.
73Koope añohte ciffi yen Abraham biti
74ɗi ay yen sëmlëˈ yaˈ yi kaaˈoh yi yen, nda yen néekíñíih jaamiyohi ;
75nda pesi yen ɓéeɓ, yen hen ɓëewí selayute te júɓúté íllí.
76Te ɗo fi koy soˈ, fay dëekúu yonentii Koope fa sunaa-sun, ndée fay këllëh Yíkëe, fu ɗariɗ ri waali,
77fu teeɓe ɓëewí biti ri ay waa sëmlëˈ, baal wa bakaaɗɗi wa.
78Koope fi yen baahte te ri naaˈte keeñ, daa tah ɗi ay yen hawaan a niiñi ɗúhëˈ sun ti naˈa na púl rë nen,
79niiñli yen fa homu ñúus te tasuu seh kúl kë rë, ɗi tík yen waali jaammaa. »
80Saŋ na ooɗ, afa na ɓaatti kúnsëh. Ɗi húmú pesaˈ luufa níi yiin teekiroh ri ɓëy Israyel ra.
2Límí Yéesú
(Saame Maccëe 1.18-25)
1Jamanii baaha, buura hínú Ëgís rë túuƴëˈté kíní ɓëewë dékú ginna Rom ílíf wë rë ɓéeɓ. 2Lahi kínë ɗéɓ baa ra, ɗeef Kiriñus daa kélfíi gini Sírí, 3te ow fi ow ɓéeɓ sayaˈ bíníyëh gina coosaanaˈ ri ra. 4Ɗi fi Suseef ɓal nampee koloh Nasaret di Galile, saañce Betleˈem di Yúdée, gina coosaanaˈ Dawit ra, ndée ri non tali Dawit. 5Na saañ Suseef bíníyëh rë, ɓani Maryaama ñéerúu. Ɗeef Maryaama húmú pokke loo. 6Homi wa Betleˈem daaha, lowa hampe ; 7ɗi saawohte koy ƴaal. Ɗi lëmëssé baakera ndíimú, fëníɗté rí mbalka ñamaa júr, bi ɗeef wa húmú ɗëmíh lasa na hanluu ayoh ya ra2.7 Jamanii baaha, ɓëewë ginna luufa deyi baaha a júrë húmú mínú neeˈ lasa yínë. Ɗeefuu wa lasa na hanluu ra líiffé rë, Suseef a Maryaama húmú lasa na hom júrë rë..
8Húmú lahte níirëh yí na neeˈu wohi yuppi wa luufi baaha. 9Malaaka yínë di malaaka yi Koo-Yíkëe púlëhté waa na, niiñi ndami Yíkëe hawaante wa. Tígí daaha, wa tíitúté níi tíit. 10Malaakaa won wa tih : « Ngënë tíití ! Mi ac wonon yii neɓpe keloh, yii ay sosil keeññi ɓëewë ɓéeɓ níi sosil. 11Elgee woteh beh, di gin Dawit, lahte Sëmlëhí límɗúté rën, daa ri Kiristaa, daa ri Yíkëe. 12Te ɗon ay rii yúhsée ɗeh : ɗon ay ot baakeri lëmësú ndíimú, fënɗú mbalka ñamaa júr. » 13Malaakaa na woc wona, malaaka caak yípútée ríi ɗeefiɗ, wa na njooɓru Koope wonu tih : 14« Koo laha ndam di sunaa-sun, te ɓëewë ri fahaˈ wa ra ɓéeɓ lah jaamma feey fa. »
15Nimiluu malaaka ya sun-Koo ra, níirëh yë na wonantuu hanndal ki wa tih : « Yen yíppí koloh yen saañ Betleˈem, yen ole yee lah ra, yee teeɓ yen Koo-Yíkëe rë. » 16Wa yípútée koloh suute na saamu. Lahuu wa ra, wa olute Maryaama a Suseef, wa ɗeefute baakera fënɗúté mbalka ñamaa júr. 17Oluu wa kúkëyë rë, wa ɓíllúté yee won wa malaakaa sun fi ra. 18Ɓëewë keluu ɓíllí níirëh yë rë ɓéeɓ éemúté woni wa níi éem. 19Ɗi fi Maryaama hampe iñƴaa ɓéeɓ afi, na níɓ në. 20Níirëh yë anutee koloh na nimilu yuppi wa, na kañu Koope, na njooɓru ri di iña keluu wa te olute wa ra. Iña ɓéeɓ lahte ti ɗee húmú wonaˈ wa malaakaa ra nen.
21Nimilaˈ bisa límú kúkëyë rë, wahtaa nay rii lecu ra lahte ; ɗi yerute tii Yéesú ti di húmú nahaˈ ri malaakaa ɗeef yaafa pokay loo doom ra.
Kúrí Yéesú Faam fi gaani Koope
22Hompe níi wahtaa waɗ waa púusúun rë lahte ti ɗee túuƴëˈ rí kootii Mëyíis rë nen. Tígí daaha, Suseef a Maryaama koluute kúrúté Yéesú Yerusalem, jébëlúté rí Koo-Yíkëe, 23ndée bíníyúté di kootii Koo-Yíkëe bitih : « Koy ki saawi ƴaali límú ɓéeɓ ay jébëlú Koo-Yíkëe. »2.23 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 13.2, 12, 15 ; Kíní ɓëy Israyel 18.15-1624Wa yeruute hawra na nahaˈ kootii Koo-Yíkëe rë ɓal : hëtë ana mbée bëdú teem-teem ana2.24 Kootaa húmú nahaˈ hawiɗ har a hëtë mbée har a bëdú teem-teem, ndaa ɓëyí húmú lahay cadum har raa, ɗi mín yeraˈ hëtë ana mbée bëdú teem-teem ana. Saame Tali Léwí 12.8..
25Húmú lahte ɓëyí dék Yerusalem, ɗi hínú Simewoŋ. Ɗi júɓpé, gémpé Koope níi gém, te lahte yaakaar ayi ɓëeˈ nay sëmlée ɓëy Israyel ra. Ruuh-Peseŋ húmú haalte ri, 26te teeɓpe ri biti ɗi ay ot Buura Koo-Yíkëe fal ri ra, balaa ri húl. 27Ɗaaha, Ruuh-Peseŋ yeñce ri Faam fi gaani Koope. Kúrúu Suseef a Maryaama koy wa Yéesú paŋi yee nahaˈ kootii Mëyíis rë, 28Simewoŋ ɓeɓpe kúkëyë ɓoppe ri, símpé Koope na won tih : 29« Koo-Yíkëe, yee gap fu soˈ ra lahte woteh. Fu mín sëe yeris soˈ mi súrgúu mi húl, mi saañ a jaamma, 30ndée mi tíkké íllí sëˈ ngëeƴ sun fi Sëmlëhë wol fu ra, 31te ɓëy ëldúnë ɓéeɓ ay rii ot. 32Daa ri niiña nay tahe heetta feey fa ɓéeɓ yúh rë rë ; ɗi ay on ɓëewú, ɓëy tali Israyel ndam. » 33Boffa a yaafa éemúté yee won Simewoŋ sun fi kúkëyë rë. 34Simewoŋ ɗagiɗte wa antee won Maryaama yaafi Yéesú tih : « Koope daa wol kúkëyí beh, kéenɗí a ɓéyrí ow caak Israyel. Ɗi ay hen tíinndëe te ɓëewë ay rii kaaˈ. 35Ɗi ay tah ow caak teeɓaˈ yee hom nuffi wa ra ; te ɗo fi yaafa, fay lah yii ay roo misik keeñu níi misik. »
36Húmú lahte yonentii ɓitiffe níi ɓitif hínú Aane ; ɗi koy Penuwel fa tali Aseer. Ɓani ƴaala húmú kooɗ ri henaˈ ri cafaƴ ra pesute kíil paana, ƴaala antee húl. 37Kolaˈte baaha, ɗi pesse níi ri lahte kíil sabay peeye a kíil iniil (84) te ri lahaatay ƴaal kay. Ɗi homaˈ Faam fi gaani Koope naˈ a elek oore, ɗage. 38Ɗi lahaˈ daaha ɗeeffe wa na, ɗi yampe na sím Koope, na won ɓëewë në sehaaluu biti Koope ay sëmlëˈ Yerusalem ra ɓéeɓ yii leŋke kúkëyë në.
39Wocuu boffi Yéesú a yaafa paŋi yee nahaˈ kootii Koo-Yíkëe rë, wa nimilute gin wa Nasaret di Galile. 40Yéesú na ooɗ, afa na ɓaatti kúnsëh na won wonaɗ ɓaha. Ɗi húmú neɓpe nuf te Koope yeɗɗay ri.
Lahaˈ Yéesú kíil sabboo a kíil ana ra
41Húmú lahaa kíil ɓéeɓ, boffi Yéesú a yaafa pay feedi PaagaYerusalem. 42Lahaˈ Yéesú kíil sabboo a kíil ana ra, wa ñéerúuté a ri suute feedin, di ɓaahuu wa ri. 43Ɗúmëˈ feeda ra, ɓëewë në nimilu, ndaa Yéesú tasse Yerusalem te boffa a yaafa yíih yin na. 44Wa habuu biti koon ɓani kooƴƴa ñéerúu rë daa homu, níi wa tílúté bis múlgús. Kanuu wa ri ra, wa na anuu rii saam mboko ya a kooƴƴa na. 45Oluy wa ri ra, wa nimilute Yerusalem na saamu ri. 46Waali éeyë fë, wa ɗeefu ri filiɓ Faam fi gaani Koope tookke yëeddëh yë në, na síkírëh wë, na meel wa. 47Ɓëewë në síkírúu rí rë ɓéeɓ, éemúté ɗee ñaañaˈ ri ra a ɗee na lofaˈ ri won ra. 48Boffa a yaafa éemúté níi éem oluu wa ri ra. Yaafa won ri daaha tih : « Ɗo fu pagaˈ fun yii bee ɗíh ? Funi boffu moku moko saamu níi mok. » 49Ɗi won wa tih : « Ɗon saamuu soˈ yih ? Ɗon yíih biti mi waɗti homa faam Baasoˈ a ? » 50Ndaa wa yíih yee fahaˈ ri waa won baa ra.
51Yéesú kolohte ɓani wa nimilute Nasaret. Ɗi tassi ñeyaˈ woni wa. Yaafa hampe iña lah ƴaa ra ɓéeɓ afi. 52Yéesú na ooɗ, nufa na ɓaatti neɓ ; ɗi ɓaattee neɓaˈ Koope a ɓëewë.
3Waarii Saŋ Batis
(Saame Maccëe 3.1-12 ; Marka 1.1-8 ; Saŋ 1.19-28)
1Kíilí sabboo a iip fa homaˈ buura hínú Tibeer nguur ka ra, ɗeef Poos Pilaat daa húmú gëernëerí Yúdée, Erot kúɗté Galile, Fílíp ɓahii kúɗté Ítúré a Tarakonit, Lisañas kúɗté Abilen ; 2Haan a Kayif daa húmú seeƴoh yi gaanna. Kíilí baaha, Saŋ fi Sakari hom luufa, liilte Una kolaˈ Koope na ra, bee nay rii waareye ra. 3Ɗaaha, ɗi wërté deyi Yurdeŋ ɓéeɓ, na won ɓëewë biti wa warutee lof pesaɗ, wa bëtsú, Koope baal wa bakaaɗɗi wa 4ti ɗee húmú bíníyúu rí téeríi yonente Isayii ra bitih :
« Lahte un ɓëyí ɗofohte luufa na won tih :
“Ɗëɗɗí Yíkëe waal,
ɗon yugusiɗ ɗi waalla nay rii ñeye ra níi júɓ.
5Húlúɓɓë ɓéeɓ púuɓún,
daŋŋa a dúŋŋë ɓéeɓ ɗeelu ;
waalla lúgúƴëh rë yugusuu,
waalla lah ngas ra leeñu.
6Hen ɗaaha raa, ɓëewë ɓéeɓ ay ot biti Koope ay sëmlëˈ.” »3.6 Saame Isayii 40.3-5
7Ow caak ayute bëtsëh Saŋ na, ɗi won wa tih : « Tisoh yi hiliññi ƴeh ! Daa won ɗon biti ɗon mínú hegoh daanee ke Koope na ac ra ? 8Hena biti kaah ɗon lofute pesaɗ raa, lah téeɓíi rí pagaɗɗon. Ngënë hëbí affon biti ɗon séttí Abraham rek doyte. Mee ron won ra ee biti Koope mín yídís laˈ yi ƴeh wa hen séttí Abraham ! 9Wëettíyíi affon ! Yíinë caŋke lecaˈi kilikka tal-tal ka ; kilki límëy koy ki lahte njiriñ ɓéeɓ ay lecu, betu kíi. »
10Ɓëy mboolo ma na meelu Saŋ wonu ri tih : « Koope fahaˈ biti fun pagun yih ? » 11Ɗi tahte won wa tih : « Ɓëyí lah búuɓ ana, ona ɓëyí lahay búubí yínëe ; te ɓëyí lah yii ñama ri, woraˈ a ɓëyí lahay ñam. » 12I yeekoh túm ayute bëtsëh ɓal, meelute ri wonu tih : « A fun nék ɓahaa, fun waɗti pagun yih ? » 13Ɗi tahte won wa tih : « Ngënë méelíi yii luk ƴee nahu ron meelaˈ túm rë. » 14I soldaar ayute ɓal, meelute Saŋ wonu ri tih : « A fun ! Fun waɗti henun ɗíh ? » Ɗi won wa tih : « Ngënë nëefí hélíis ow, te ngënë félí ow ron ɓeɓ hélsí. Lah téyí iña na yínlú ron ra. »
15Ɓëewë lahute yaakaar níi wa ɓéeɓ na wonu nuffi wa nda Saŋ daa Buura Koo fal ri ra neh. 16Saŋ won wa ɓéeɓ tih : « Soˈ mi beh, mi bëtsëˈ ron a muluɓ, ndaa lahte ɓëyí ee ac ra, ɗi luk soo gaan fap, mi haaƴayti liil kotti3.16 mi haaƴayti liil kotti :Di gerek, bíníyú ɗeh : te mi ƴinte sah pëkísí níh yí ñafaɗɗi.. Ɗi ay ron bëtsée a Ruuh-Peseŋ a kíi. 17Ɗi hampe ifi yaˈi : ɗi ay faaɗ too ka, soɗ peba misahi, tam fikiɗ fa filiɓ kíi kí ƴíméeh. »
18Saŋ ñeyaˈ yëeddëˈ yí ƴaaha a i won kay caak waareye ɓëewë Uni Neba. 19Ɗi wonte af gëernëer Erot ɓal, naafa naaf ri Erojat ɓeleɓ ɓahii ra a iñi ɓossi caakki kayya paŋ ri ra. 20Erot pagilte bi luk ƴaa ɓos, ɗi ɓekrohte Saŋ kasu.
Bëtsí Yéesú
(Saame Maccëe 3.13-17 ; Marka 1.9-11)
21Saŋ húmú bëtíssé ɓëewë húmú daaha ra ɓéeɓ, ɗi bëtsëelëhté Yéesú në ɓal. Na húmú ɗaŋ Yéesú bee na bëtsú rí rë, sun-Koo kúnsëhté, 22Ruuh-Peseŋ céppé sun fi man bëdú nen, antee lah uni ɗúhëˈté sun won tih : « Daa fu Koy soˈ ! Mi fahaˈte ro níi fahaˈ ! Keeñ soˈ sosse ɗoo na níi sos ! »
Coosaani Yéesú
(Saame Maccëe 1.1-17)
23Na dal Yéesú légéyí rë, ɗeef ri waɗti lahaa kíil sabay éeyë (30). Ɓëewë húmú habuu biti ɗi koy Suseef fi Héelí. 24Héelí koy Matat fi Léwí ; Léwí koy Melki fi Yanay ; Yanay koy Suseef 25fi Matacaas ; Matacaas koy Amos fi Nahum ; Nahum koy Esli fi Nagaay ; 26Nagaay koy Maat fi Matacaas ; Matacaas koy Séméyín fi Yoseh ; Yoseh koy Yoda 27fi Yowanan ; Yowanan koy Resaa fi Sorobabel ; Sorobabel koy Salasiyel fi Nérí ; 28Nérí koy Melki fi Adi ; Adi koy Kosam fi Elmadam ; Elmadam koy Er 29fi Yéesú ; Yéesú koy Eliyeseer fi Yorim ; Yorim koy Matat fi Léwí ; 30Léwí koy Simewoŋ fi Yudaa ; Yudaa koy Suseef fi Yonam ; Yonam koy Eliyakim 31fi Meleyaa ; Meleyaa koy Menna fi Matataa ; Matataa koy Natan fi Dawit ; 32Dawit koy Yéssée fi Obet ; Obet koy Búus fi Sala ; Sala koy Nahson 33fi Aminadap ; Aminadap koy Atmin fi Arni ; Arni koy Hesron fi Peres ; Peres koy Yudaa34fi Yakop ; Yakop koy Isaak fi Abraham ; Abraham koy Terah fi Nahoor ; 35Nahoor koy Sérúk fi Réwú ; Réwú koy Pelek fi Ebeer ; Ebeer koy Selaa 36fi Kenan ; Kenan koy Arpaksat fi Sem ; Sem koy Nowe fi Lemek ; 37Lemek koy Matusalem fi Henok ; Henok koy Yeret fi Mahaleyel ; Mahaleyel koy Kenan 38fi Enos ; Enos koy Set fi Aadama ; Aadama koy Koope.
4Saami Seytaane fíirí Yéesú
(Saame Maccëe 4.1-11 ; Marka 1.12-13)
1Yéesú líiffé a Ruuh-Peseŋ, kolohte laahi Yurdeŋ, Ruuha kúɗté rí na ɓen ri luufa. 2Ɗi hompe dín fë waal sabay iniil (40) Seytaane na saam fíirí. Waalli ƴaaha ɓéeɓ, ɗi túmëy yin loyi níi yaabi misikke míllëˈté ríi ham.
3Seytaanaa won ɗi tígí daaha tih : « Hena biti fu Koy Koope kaah raa, túuƴé laˈi bee yíssëh ñam. » 4Yéesú won ɗi tih : « Bíníyúté Téerëe bitih : “Ow pesaˈ ñam neh kut.”4.4 Saame Nérsí Kootaa 8.3 »
5Seytaanaa kúɗté rí sun fi daŋi utte, yíppée ríi teeɓ ginna feey fa ɓéeɓ, 6antee rii won tih : « May roo yeɗ nguur ka a alal ma ginni ƴee ɓéeɓ ; wa ɓéeɓ ee yaˈ soˈ, te mi mín wëe on ɓëyí neɓaˈ soˈ. 7Kon fu jaamiyoh soˈ raa, fu lahaˈ wa ɓéeɓ. » 8Yéesú won ɗi tih : « Bíníyúté Téerëe bitih : “Fay ƴekre Koo-Yíkëe daa Koope fu ra te fay jaamiyee ri kut.”4.8 Saame Nérsí Kootaa 6.13 »
9Filoon fi baaha, Seytaane kúɗté rí Yerusalem, cëgíɗté rí jibi Faam fi gaani Koope, antee rii won tih : « Hena biti fu Koy Koope kaah raa, yeɗɗee feey. 10Bíníyúy Téerëe biti Koope ay nah malaaka yi níidú woo ? 11Bíníyúté biti ɓal : “Wa ay roo meeɓ teŋel, toñeh fay kabinee laˈ.”4.11 Saame Kañaa ya 91.11-12 » 12Yéesú won ɗi tih : « Bíníyúté Téerëe bitih : “Koo-Yíkëe daa Koope fu, ngana saam olsohi.”4.12 Saame Nérsí Kootaa 6.16 »
13Filoon fi bee ñeyaˈ ri pagaɗɗa ra ɓéeɓ na saam fíirí Yéesú rë, Seytaane saañce na séhíɗ waal kay.
Nimili Yéesú Galile
(Saame Maccëe 4.12-17 ; 13.53-58 ; Marka 1.14-15 ; 6.1-6)
14Yéesú kolaˈ daaha, ñéerëˈté a doolii Ruuh-Peseŋ nimilte Galile. Tiyi hente lëyëŋ deyi baa ɓéeɓ. 15Ɗi húmú yëeddëˈ filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, ɓëewë ɓéeɓ kañe ri.
16Lahte bis, Yéesú kolohte saañce Nasaret fa koraˈ ri ra. Lahaˈ bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, ɗi payte haalte tígë na ɗaguu Koope ra ti di na húmú pagaˈ ri merees nen ; ɗi kolohte jaŋii Unni Koope. 17Ɗi yerute téerëe bíní yonente Isayii ra. Kúnsëˈ rí téerëe rë, ɗi otte tígë bíníyú unna na húmú saam ri ƴee ra :
18« Ruuhi Koo-Yíkëe ee soo na,
ɗi falte soˈ waarii ñëkíɗɗë Uni Neba,
ɗi wolte soˈ woni ɓëewë téƴú kasu ra biti wa ay yeɗɗu,
woni búumíɗɗë biti wa ay ot a sëmlëˈí ɓëewë moklu ra.
19Ɗi wolte soˈ woni ɓëewë biti kíilë nay waa teeɓe Koo-Yíkëe naaˈ-keeñ ra ee ac ra. »4.19 Saame Isayii 61.1-2
20Jaŋiyaˈ ri unna níi wocce ra, Yéesú kúnté téerëe, nimiliɗte ri ɓëeˈ në tooppitoh yii leŋke tígë na ɗaguu Koope ra, tookke ay yëeddée. Ɓëewë húmú daaha ra ɓéeɓ na yeelu ri. 21Ɗi won wa tígí daaha tih : « Woteh fee Koo beh, Unnee téerëe keluu ron ƴaa ra, lahte kah-kah ! »
22Keeññi ɓëewë ɓéeɓ sosse Yéesú në te wa éemúté unni neɓɓa won ri ra, na wonu tih : « Añcaŋ yaa koy Suseef kep ee ! » 23Ɗi won wa tih : « Mi yúhté biti ɗon ay soo won léehí beh : “Ɗo fi naahee, paƴe afu !” Ɗon ay soo won biti ɓal : “Fun keluute iña paŋ fu Kafarnawum ra ɓéeɓ ; page mani wa filiɓ ginu noo, fun ot !” » 24Ɗi ɓaatte won tih : « Mee ron won kaaf ka ra ee : yonente na síkíríih gina dék rí rë. 25Cëe mi won ron : lante biti ɓeleɓɓi ƴaalli wa húlúté húmú caakute Israyel na pesaˈ yonente Éelí rë. Bín fë, Koo húmú toɓay níi hente kíil éeyë a caan, tahte yaabi misikke laɓpe gina ɓéeɓ. 26Añcaŋ, Koope húmú wolay Éelí ow yínë sah ɓeleɓɓi ƴaa na ; ɗi wol ri bi dék Sareptaa di deyi Sidon, te ri yëwúɗ neh.4.26 Saame 1 Buurra 17.8-1627Guuñiɗ caak ɓal húmú Israyel na pesaˈ yonente Élísée rë ; añcaŋ, ow yínë sah waa na guuña laday faana ; faan Naamaan fa dék Sírí rë kut daa lan guuña, te ri yëwúɗ neh.4.27 2 Buurra 5.1-14 »
28Keluu ɓëewë húmú tígë na ɗaguu Koope ra unni ƴah, keeññi wa ɓéeɓ haayte níi haay. 29Wa koluute, ɗúhrúté Yéesú gina, kúrúté rí af daŋa yípúu gin wa ra, na fahuu yeñi feey. 30Ndaa ri húussé leelii wa saañce.
Paƴi ɓëyí yébítëh na ham ri
(Saame Marka 1.21-28)
31Yéesú lahte Kafarnawum di Galile. Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, ɗi na yëedíɗ ɓëewë yee won Téerëe rë. 32Wa éemúté ɗee na yëeddëˈ rí rë, bi na yëeddëˈ rí a sañ-sañ. 33Ɗeef ɓëyí lahaˈ yébítëh húmú waa na, di tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, ɗi foŋke sun won tih : 34« Yéesú fí ɓëy Nasaret, fu fahaˈ paŋi fun yih ? Fu ac múklí fun a ? Mi yúh rë ! Daa fu Ɓëyí selaa ɗúhëˈ Koope na ra. » 35Tígí daaha, Yéesú digiɗte uni won afa tih : « Héddée te fu yeris ɓëyí beh ! » Yébítëh fë kéeníɗté ɓëeˈ feey fíi ɓëewë ɓéeɓ, yerisse ri te yin misikay ri. 36Ɓëewë ɓéeɓ éemúté, wa na wonantuu hanndal ki wa tih : « Bee wonaɗ mën ɗí kan ? Ɓëyí bee túuƴëˈ yébítëh yë a sañ-sañ a doole : ɗi túuƴ wë yeris ow raa, wa yeris ri. » 37Tii Yéesú yíppée hen lëyëŋ deyi baa ɓéeɓ.
Ɓëewí caakka paƴ Yéesú rë
(Saame Maccëe 8.14-17 ; Marka 1.29-34)
38Yéesú ɗúhté tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, saañce faam Simoŋ4.38 Simoŋ fa na wonuu tígí dee ra, daa ri bee Yéesú yeɗ ɗi tii Peer ra.. Lahaˈ ri ra, ɗeef jér fëníɗté pacool Simoŋ ɓeleɓ, faana tampe níi ti paloɓ nen. Yéesú ɗagute paƴi. 39Tígí daaha, ɗi sígímpé sun fi jérdë, digiɗte uni túuƴcé tami faana yeris ɗi. Tami faana yerisse ɓelaa, ɗi yíppée koloh na tooppitoh wa.
40Haalaˈ naˈ ra, ɓëewë lahu jéríɗ rë ɓéeɓ, a di míntí man jérë, komute wa Yéesú. Ɗi tíkké wë ɓéeɓ yaˈ paƴce wa. 41I yébítëh yeɗɗute jéríɗ caak ɓal, na fogu wone tih : « Daa fu Koy Koope ! » Ndaa Yéesú digiɗte uni sun fi wa, kaddaˈte waa won, ndah wa fi ƴaa yúhúté biti daa ri Buura Koo fal ri ra, te ɗi fahaay biti daa wa wonun yii baaha.
Kolohi Yéesú Kafarnawum saañce na waare Yúdée
(Saame Marka 1.35-39)
42Ladaˈ Koo ra, Yéesú ɗúhté gina, saañce tígí ɗaayte. Ow caak koluute saami. Oluu wa ri ra, wa na fahuu hami, kaaˈ ri saañ hel wa. 43Ndaa ri won wa tih : « Mi waɗtee pay ginni kayya ɓal, mi waare wa Uni Nebi Nguur ki Koope, ndée yii baaha daa tah Koope wol soˈ. » 44Ɗaaha, ɗi kolohte na waare ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope Yúdée rë.
5Taalibe ya ɗéɓpí dëek Yéesú rë
(Saame Maccëe 4.18-22 ; Marka 1.16-20)
1Lahte bis, Yéesú húmú ɓúk laahi Senesaret5.1 Senesaret :Tii yíníi laahi Galile., ow caak ayute na yejantuu hëbísí, na fahuu síkírëhí Unni Koope. 2Ɗi otte gaal ana ɓúk laaha, ɗeef seeɓoh ya cépúté na hosu mbaalli wa. 3Tígí daaha, ɗi haalte gaali yínëe, bi Simoŋ daa lahaˈ ri, nahte ri yeñi gaala filiɓ mulaa, ɗi hécëh ƴutuuɗ ɓúk laaha. Ɗi tookke filiɓ na yëedíɗ ɓëewë.
4Wocaˈ ri wona ra, ɗi won Simoŋ tih : « Kúré gaala tígí nooɗte, ɗon anti bac mbaallon, ɗon seeɓ. » 5Simoŋ won ɗi tih : « Ɓahaa, yee mínú fun ra fun pagute rí elga ɓéeɓ, fun habuy yin. Ndaa hém daa fu nah soˈ paŋi raa, fun ay bac mbaalla. » 6Wa yeeluutee bac mbaalla. Jénnë habu wa ra caak caako níi mbaalla dalte pas. 7Tígí daaha, wa heegute ɓëewë húmú gaali yínëe rë yaˈ, wa ac habraˈi wa. Ayuu wa ra, wa líifrúté gaalli ana ya jén níi gaalla tallaˈ honoh.
8Olaˈ Simoŋ Peer yii bah, ɗi yeɗɗohte ƴekke fíi Yéesú, won ɗi tih : « Ɗamaay mi leɓee ro Yíkëe, ndée mi bakaaroh. » 9Simoŋ a ɓëewë ɓani húmú rë ɓéeɓ tíitúté, bi caak jénnë habu wa ra níi caak. 10Saak a Saŋ koyyi Sebede, ƴee wani Simoŋ boku légéy rë tíitúté ɓal. Ndaa Yéesú won Simoŋ tih : « Ngana tíit ! Dalaˈte woteh, fay soo tasee saamiɗ ow. » 11Tígí daaha, wa teerute, helute iña lahuu wa ra ɓéeɓ ñeyute tal Yéesú.
Paƴi guuñnda
(Saame Maccëe 8.1-4 ; Marka 1.40-45)
12Lahte bis, Yéesú húmú gin-taah deyi baaha, ɓëyí faana yahte a guuñ púlëhté ɗii na. Olaˈ ɓëeˈ Yéesú, ɗi yeɗɗohte kotti líhëhté feey, na ɗaŋ ri won tih : « Ɓahaa, mi yúhté biti fu mín sëe paƴ mi haalaat ɓëewë në5.12 Mi yúhté biti fu mín sëe paƴ mi haalaat ɓëewë në :Di gerek, bíníyú ɗeh : Mi yúhté biti fu mín sëe ɓukut mi lan.. Fii soo rii pagiɗ a ? » 13Yéesú yeɗte yaˈi tíkké sun fi, won ɗi tih : « Mi tahte ɗaŋu. Yípée wah ! » Guuña yíppée lan faan ɓëeˈ. 14Yéesú kaddaˈte ri ɓílíɗ won ɗi tih : « Ngana won ow yii beh. Paye seeƴoha na ɗi olsoh ro, te fu yeraˈ saraha nahaˈ Mëyíis rë fu púusëh, teeɓi ɓëewë ɓéeɓ biti fu lante. » 15Filiɓ fi baaha ɓéeɓ, tii Yéesú ɓaattee hen lëyëŋ ; ow caak na ayu síkírëhí, jéríɗɗë filiɓ fi wa nahee paƴ. 16Ndaa hom níi rëe Yéesú saañ tígí ɗaayte, ɗi hom dín fë ɗage Koope.
Paƴi lëfëñídë
(Saame Maccëe 9.1-8 ; Marka 2.1-12)
17Lahte bis, Yéesú hom yëeddëˈ, i fariseŋ a i yëeddëh yí kootii Mëyíis maasuute ; wa ɗúhúu ginna luufa di Galile a Yúdée, lahte ƴi ɗúhúu Yerusalem ɓal. Doolii Koo-Yíkëe húmú Yéesú në, tahte ri na paƴ jéríɗɗë. 18Lahte ɓëewí kúrú lëfëñíɗ sun dil ayute, na fahuu haal faam fa, komi ri Yéesú. 19Ndaa wa yíih tígë nay wa rii ñéyré rë af caagi ɓëewë. Wa míllúu ríi lëwíɗ sun fi lasa, saamute buut anutee yëellíɗ lëfëñídë hom sun fi dila ra fíi Yéesú leelii ɓëewë. 20Olaˈ Yéesú ɗee gémúu wë rí rë, ɗi won lëfëñídë tih : « Ƴaal kowa, fu baalute bakaaɗɗu. » 21Yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa na wonu nuffi wa tih : « Ɓëyée na sol Koope bee ra wa ? Daa mín baalaˈ bakaaɗ henay Koope ? » 22Bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi won wa tih : « Ɗon níɓúu yii baa ɗíh ? 23Yi daa lukki yooɓ biti mi won ɓëyí beh : fu baalute bakaaɗɗu, mbée kolee fu tíl ? 24Woteh ɗon ay yúh biti soˈ mi Koy-ɓëeˈ, mi lahte sañ-sañi baalaa mi bakaaɗ feey fi beh. » Ɗi won lëfëñídë tígí daaha tih : « Kolee fu pon dilu, fu saañ faam. Daa mi túuƴ ɗë rí. » 25Lëfëñídë yíppée koloh fíi ɓëewë ɓéeɓ, ponte dila húmú fënɗú rí rë, na saañ faam, na kañ Koope. 26Ɓëewë ɓéeɓ éemúté níi éem, na kañu Koope ñéerëˈté a tíit na wonu tih : « Bee woteh bee lëhírëy. »
Dëegí Yéesú Léwí
(Saame Maccëe 9.9-13 ; Marka 2.13-17)
27Filoon fi baaha, Yéesú ɗúhté, otte yeekoh túm tookke tígë në légéyëˈ rí rë ; ɗi hínú Léwí. Yéesú won ɗi tih : « Kolee fu ñee tal soˈ. » 28Léwí yíppée koloh, yerisse ɓéeɓ, wa ñéerúuté. 29Léwí antee cëgíɗ ndaje faami, teeriyohi Yéesú. Wani i yeekoh túm caak a i ow kay daa boku ñama. 30Fariseŋŋa a yëeddëh yí kootii Mëyíis, ƴee nonu waa na ra, bi neɓaay wa yaa, wa wonu taalibe yi Yéesú tih : « Yi tah ɗon na boku ñam a yeekoh yi túmë a bakaaroh ya ? » 31Yéesú won wa tih : « Jéríɗɗë daa sohluu paƴoh ndaa ɓëewë wahu ra neh. 32Bakaaroh ya daa tahu mi koloh nda wa lof pesaɗ, ndaa ɓëewë júɓú rë neh. »
Yéesú a oora
(Saame Maccëe 9.14-17 ; Marka 2.18-22)
33I fariseŋ wonu Yéesú tih : « Taalibe yi Saŋ na caakuu oor, ɗage ; ƴi fariseŋŋa henuu ɗaaha ɓal, ndaa taalibe yu dékúu ñam a han. » 34Yéesú won wa tih : « Bee kílëek lahte ra, ɗon habuu biti ɗon mínú oorloh kooƴƴa, te ɗeefa ɓëeˈ kooɗ ɗa lísë leelii wa a ? Ɗon halaatuy ri maan ? Funi taalibe yi soˈ nék madu a ɓëeˈ kooɗ baa ra hom a kooƴƴi ra nen. 35Bis ay lah, mi këllú leelii wa. Tígí daaha, wa ay oor. »
36Yéesú wonte wa léehí bee ɓal : « Ow na leceh nuf búuɓ has daafaˈ ri búuɓ kíilíɗ. Henun ɗaaha raa, búubí hasa ay lah ɗaɗ, te nuf píisí hasa ii ñéerëˈ a búubí kíildë. 37Te ow na soreh béeñí hasi anti dal poosaˈ filiɓ mbúus hun5.37 mbúus hun :Ɓëy gini bín fë túmúu han mbúusí yugusuu a hun. Hani túmú mbúus hun home poosaˈ raa, mbúusë ɓaaysaˈ ɓaaysoo. Ndaa mbúusë ɓaha raa, na mínlíléh ɓaaysoh. kíilíɗ. Henun ɗaaha raa, béeñë ay poo mbúusë, wa yúfëh, mbúusë yah. 38Béeñ has kay, soruu mbúus has. 39Ɓëyí meeɗte hani poosaˈte na faheeh han has ; ɗi habaˈ biti hana poosaˈ ra daa lukki neɓ. »
6Yéesú a bisa na hílsúu rë
(Saame Maccëe 12.1-8 ; Marka 2.23-28)
1Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ín, Yéesú a taalibe yi ñeyu waali húus filiɓ i meey bele. Taalibe ya homu waala, yabute na kodu yaaŋnga yi belaa, na ɓuluñu na húñú. 2Lahte fariseŋŋi wonu wa tih : « Haalaˈ yi níi ɗon na pagu yii Kootaa kaddaˈte ri bisa na hílsúu rë ? » 3Yéesú won wa tih : « Ɗon yúhú yee húmú paŋ Dawit bee yaaɓuu ɓani ɓëewí rë maan ? 4Ɗi húmú haal Faam Koope6.4 Faam Koope :Tígë seeƴoh yi ɓëy Israyel húmú hawruu Koope na ra. Na húmú taɓahay Salomoo Faam fi gaani Koope Yerusalem ra, Mëyíis húmú yugusaˈ Faam Koope a taanta gaan ti di húmú nahaˈ ri Koope ra nen, na homu wa luufa ra., ñampe na mbúurëe yefu fíi Koope ra, ƴee seeƴoh ya kut daa waruu naa ñam ra, yeɗte na ɓëewí, wa ñamute ɓal. » 5Yéesú ɓaatte won wa tih : « Soˈ mi Koy-ɓëeˈ, daa mi lah sañ-sañ sun fi bisa na hílsúu rë. »
Yéesú a ɓëeˈ yaˈa ɓeedoh ra
(Saame Maccëe 12.9-14 ; Marka 3.1-6)
6Lahte bis hílsëe kay, Yéesú haalte tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, yampe na yëeddëˈ. Ɓëyí yaˈi ñamaa fa ɓeedohte húmú në. 7Yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa na olsuu Yéesú nda ri ay paƴ ow bisa na hílsúu rë, nda wa lah yii yabun wa ri. 8Ndaa bi yúh rí yee nuffi wa, tígí daaha ɗi won ɓëeˈ tih : « Kolee fu caŋ fíi ɓëewë ɓéeɓ deh. » Ɓëeˈ kolohte caŋke daaha. 9Yéesú antee waa won tih : « Cëe mi meel ron : Kootaa nahaˈ yi bisa na hílsúu rë ? Paŋ yin wun mbée paŋ yin ɓos ? Sëmlëˈ ow mbée yeris ɓëeˈ húl ? » 10Ɗi yeelte ɓëewë ɓéeɓ níi, antee won ɓëeˈ yaˈa ɓeedoh ra tih : « Yere yaˈu ! » Ɓëeˈ yeɗte yaˈi, yaˈa yíppée wah koloŋ. 11Ndaa keeññi ɓëewë ñéerúuy a Yéesú rë haayte níi wa na peenu yee nay wa rii mínée paŋ ra.
Tansi apootarra
(Saame Maccëe 10.1-4 ; Marka 3.13-19)
12Lahte bis, Yéesú lappe sun daŋ ɗaŋi Koope, ɗi ɗaŋke elga ɓéeɓ. 13Ladaˈ Koo ra, ɗi dëekké taalibe yi, tanisse na ow sabboo a ow ana, falte wa apootar. 14Tii yi wa daa wa ƴeh : Simoŋ fa Yéesú yeɗ ri tii Peer ra a Anndere koy-yaafi, Saak a Saŋ, Fílíp, Bartalemi, 15Maccëe, Toomaa, Saak fi Alfe, Simoŋ fi jammbaara6.15 jammbaara :Mín hen ɓëyí far-farlohte kootii Mëyíis, mbée ɓëyí non ɓëewë na haaˈuu nguur ki ɓëy Rom ra., 16Yudaas fi Saak a Yudaas Iskariyot fa míllëˈtée yaay Yéesú rë.
Yëeddëˈí Yéesú a paƴi ɓëewë
(Saame Maccëe 4.23-25)
17Yéesú kolohte ɓani apootarri na cépú daŋa. Lahaˈ ri tígí yéeddëˈté di araal daŋa ra, ɗi caŋke daaha ɗeef taalibe caak húmú në. I ow caak kay húmú në ɓal : ƴee ɗúhúu Yerusalem a ginni kayya Yúdée ɓéeɓ, ƴee i gin-taah ɓúk kísí fë : Tíir a Sidon. 18Wa húmú ayu síkírëhí Yéesú a paƴohi jérrí wë. Ƴee yébítëh na ham wa ra wahute ɓal. 19Ɓëewë ɓéeɓ na saamu leɓi faan Yéesú af biti lahte yii na ɗúhëˈ ɗii na paƴe wa ɓéeɓ.
Ɓëewë lahu sos-keeñ a ƴee torohu ra
(Saame Maccëe 5.1-12)
20Yéesú yeelte taalibe yi tígí daaha, won wa tih :
« Ɗon lahute sos-keeñ ɗon fi ñëkíɗɗë :
daa ron lahuu Nguur ki Koope.
21Ɗon lahute sos-keeñ ɗon fa yaaɓu ra :
ɗon ay lah njélí doyte.
Ɗon lahute sos-keeñ ɗon fa na looyu ra :
ɗon ay lah neɓ.
22Ɗon lahute sos-keeñ biti ɓëewë kaaˈ ron, tík ɗon dín,
sol ron te wa habaˈ biti ɗon ow ɓos
af soˈ mi Koy-ɓëeˈ.
23Dëmíi ɗon bec ndah sos-keeñ biti iñƴaaha lah :
waafi mitte ín ɗon seh sun-Koo ra.
Yúhí biti caacci wa húmú mokluu yonente ya ɗaaha.
24Ndaa mas ɗon fi yíkëe yí alalla :
ɗon pesute nebi ron níi wocce !
25Mas ɗon fa lahu njélí doyte ra :
ɗon ay yaaɓ.
Mas ɗon fa neɓluu ra :
ɗon ay lah dígëem ɗon looy.
26Mas biti ɓëewë ɓéeɓ wone wun sun fon.
Caacci wa húmú henuu yonente yi paɗɗah ya ɗaaha. »
Yii leŋke kaaˈoh yon
(Saame Maccëe 5.38-48 ; 7.1-5, 12, 16-20 ; 12.33-35)
27Yéesú ɓaatte won tih : « Ɗon fa síkírúu sëˈ ƴee ra, mi won ɗon tee : lah fëhíi kaaˈoh yon ɗon pagiɗ haaˈoh yon yin wun ; 28yéeníyíi ɓëewë në cuju ron ra yin wun, ɗon ɗagiɗ ɓëewë na moklu ron ra. 29Ow laɓ ro mbeƴ, lah yere ri kakaabi yínëe. Ow naaf sabidooru, ngana kaddaˈ ri ɓeyi búubí jíitlëe ɓal. 30Ɓëyí ɗaŋ ro one ri. Ɓëyí ɓeɓ yii daa fu lahaˈ ri, ngana meel ɗi ri. 31Iña fahuu ron biti ɓëewë pagiɗ ɗon wa ra, lah pëgíríi wë ɓëewí kayya ɗaaha.
32« Ɗon fahuun ɓëewí fahuute ron kut raa, ɗon séentúu në waafi mën ɗíh ? Bakaaroh ya sah fahuute ɓëewë daa fahuu wa ra. 33Ɗon pagrun yin wun ɓëewë në pagiru ron yin wun kut raa, ɗon séentúu në waafi mën ɗíh ? Bakaaroh ya sah henuu ri ɗaaha. 34Te ɗon wëtɗún ɓëewë habuu ron biti kut wa ay ron yíníl rëe, ɗon séentúu në waafi mën ɗíh ? Bakaaroh ɓal na wëtíɗ bakaaroh, séentée biti ri ay yínlú teemi yee wëtɗëˈ rí rë. 35Ɗaa neh ! Lah fëhíi kaaˈoh yon, ɗon pagiɗ wa yin wun te ngënë séentíi yíníl biti ron wëtɗëˈ. Hen ɗaaha raa, waafon ay gaan. Ɗon ay teeɓee biti ɗon koyyi Koope fa sunaa-sun ɗaaha, ndée keeña naaˈte ɓëewë në gérmíh a ƴee ɓosu ra na. 36Di naaˈaˈ Boffon keeñ níi naaˈ, lah mëdí ɗaaha nen naaˈ-keeñ. 37Ɗon heefuy ow raa, Koope ii ron heef ɓal ; ɗon habruy ow yin raa, Koope ii ron habiɗ yin ɓal ; lah bëelíi, Koope ay ron baal. 38Ëní ɓëewí kayya, Koope ay ron on : boonnon ay túmú níi líif, ɗegu níi yúfée. Ɗee na natɗuu ɗon ɓëewë rë, Koope ay ron natɗee ɗaaha. »
39Yéesú ñeyaatte wa léeh won wa tih : « Búumíɗ mínéh nook búumíɗ neh a ? Lahaa ɗaaha raa, wa ɓéeɓ ana ay keen ngas. 40Yoodoh lukeh yëeddëhí mín ; ndaa yoodohi yoon níi ɗúmël ɓéeɓ ay mín ti yëeddëhí nen.
41« Fu olsoh yi losa íl koy-yaafu te fu kénsëey dúuñë ílú ? 42Ɗo fa olay sah dúuñë ílú rë, fu mínëˈ won koy-yaafu biti fay rii nísíɗ losa ílí ɗíh ? Wonu teem ɓúkú ! Nísé dúuñë ílú níi íllú lan paaƴ, fanti mín nís losa íl koy-yaafu.
43« Tal kilki lahte njiriñ na líméh koy kilki lahay njiriñ, te tal kilki lahay njiriñ na líméh koy ki lahte njiriñ. 44Tal kilik yúhsúu koy ka : ñoltok na líméh koy sún te tal hak na líméh koy ɓaˈ. 45Ɓëyí naaˈte keeñ hom wonaˈ yii wunte ndah keeñi naaˈa lahaˈ ri ra ; ɓëyí ɓosse keeñ nék hom wonaˈ yii ɓosse ndah ɓosi keeña homaˈ ri ra. Yii won ow ɓéeɓ ɗúhëˈ rí keeñi kaah.
Ɓëyí hoffe
(Saame Maccëe 7.24-27)
46« Yi tah ɗon dékée dëekëˈí sëˈ Yíkëe te ɗon na pëgíh iña na won mi ron ra ? 47Cëe mi teeɓ ron ɗee na man ɓëyí na ac soo na ɓéeɓ, na síkírëh unna na won mi ra te pagaˈ wa ɗaaha : 48ɗi madaˈ a ɓëyí saañ taɓahe faam, hacce feey fa níi daɓpe ngaŋa, yíppé taɓaha sun. Ayaˈ mbënë më rë, mulaa na hút na laɓoh faam fa, ndaa mínéh ríi bëp bi híin taɓaha. 49Ndaa ɓëyí síkírëh sëˈ te anti ñeyay woni soˈ, ɗi madaˈ a ɓëeˈ taɓah faami te hacay dalaa ra. Ayaˈ mulaa laɓohte faam fa ra, ɗi yíppée bëp, poysaˈte ɓéeɓ. »
7Ngémí kélfíi soldaara
(Saame Maccëe 8.5-13)
1Wocaˈ Yéesú woni ɓëewë iña ri fahaˈ waa won ra ɓéeɓ, ɗi kolohte saañce Kafarnawum. 2Daaha, lahte kélfë soldaari lahte súrgíi ri foŋkote ri níi foŋko. Súrgëe antee jér níi na ŋaatoh. 3Kelaˈ kélfëe ban fi Yéesú rë, ɗi wolte i ɓaha yëwúɗ ɗii na, woni biti ɗi ac sëmlëˈ súrgíi kúl kë. 4Lahuu wa Yéesú në rë, wa caguute ri na ɗagu wonu tih : « Ɓëeˈ wol fun ɗoo na ra cal habraˈ, 5ndée ɗi fahaˈte yen fi yëwúɗɗë, te daa ri taɓahroh tígë na ɗaguu ɓëy gina Koope ra. »
6Yéesú kolohte ñéerëˈté a wa. Leɓuu wa faam fa ra, kélfíi soldaara wolte i kooƴ ɗii na, lah wa woniɗ ri unni ƴeh : « Ɓahaa, ngana mokil afu, mi caleh fu haale faam soˈ ; 7daa tah mi habaˈ biti mi ƴinte caŋi fíyú. Wone un yínë kut, súrgíi sëˈ ay wah. 8Fu ot mi won ɗo ri, biti soˈ mi bee mi lahte kélfë yí daa paaˈuu soˈ sun, te mi kélfë i soldaar ɓal. Mi won ow yínë waa na gété rëe, ɗi saañ. Mi won ow kay aye raa, ɗi ac. Te mi won súrgíi sëˈ page yii bee raa ɓal, ɗi paŋ yaa. » 9Kelaˈ Yéesú unni kélfíi soldaara ra, ɗi éempé woni. Ɗi yíssëhté dúukëlí ɓëewë ñeyu tali ra na, won wa tih : « Mee ron won ra ee : mi ëllëy ɓëyí gémëˈté ɗeh ! Tali Israyel sah, mi ëllëy mani na. » 10Nimiluu kooƴƴa wolu ra faam kélfëe rë, wa ɗeefu súrgëe wahte.
Ɓelaa koohi këllú ɓúudé rë
11Filoon fi baaha, Yéesú kolohte na saañ gin-taaha na wonuu Nayin ra, taalibe yi a i ow caak ñéerúuté a ri. 12Leɓaˈ ri haalaani gina ra, lahte ɓúudé fí na kúrú hacaa yin. Húldë húmú koy yínë yaafi na ; ɗi fi yaafa ƴaala húlté. I ow caak di ɓëy gina na ɓedu yaafa. 13Olaˈ ɗi fi Yíkëe ɓelaa ra, keeña ɗúmpé ɗii na, ɗi won ɗi tih : « Yeɗɗe looya. » 14Ɗi antee leɓoh, tíkké yaˈ yi jaada, ɓëewë kúrú ɓúudé fë rë cagute. Ɗi won ɓúudé fë tih : « Kolee ƴaal kowa ! Daa mi túuƴ ɗë rí ! » 15Húldë yíppée koloh, tookke na won. Yéesú won yaafa tih : « Koohu abeh ! » 16Ɓëewë ɓéeɓ tíitúté níi tíit, wa na kañu Koope wonu tih : « Yonente gaan acce yen na ; Koope acce sëmlëˈí ɓëewí. » 17Ɓëy Yúdée a ɓëy deyi baa ɓéeɓ keluute yee paŋ Yéesú rë.
Yee won Yéesú sun fi Saŋ Batis ra
(Saame Maccëe 11.2-19)
18Taalibe yi Saŋ ɓíllúté kélfíi wë iña na paŋ Yéesú rë ɓéeɓ. Tígí daaha, Saŋ dëekké ow ana waa na, 19wolte wa ɗi fi Yíkëe në, meeli nda daa ri Sëmlëhë në séentúu rë mbée ɓëewë waɗti sehun ow kay. 20Lahuu taalibe yi Saŋ Yéesú në rë, wa wonu ri tih : « Saŋ Batis daa wol fun meelu nda daa fu Sëmlëhë në séentúu rë mbée ɓëewë waɗti sehun ow kay ? »
21Guuttaa baaha, Yéesú paƴce na ow caak : i jéríɗ, i misikiɗ, ɓëewí lahuu yébítëh, a i búumíɗ. 22Ɗi antee won taalibe yi Saŋ tih : « Nímílí Saŋ na ɗon ɓílíɗ rí iña olu ron a ƴee keluu ron ra. Wëní rí biti búumíɗɗë yeelute, lëfëñíɗɗë koluute, guuñiɗɗa wahute7.22 guuñiɗɗa wahute :Di gerek, bíníyú ɗeh : guuñiɗɗa ladute., likiɗɗa ee keluu ra, ɓëewë húlú rë këllúté ɓúudé, ñëkíɗɗë keluute Uni Neba. 23Ɓëyí af iñi soˈ taheh ɗi yeris ngémí, ɓëyí baa lahte sos-keeñ. »
24Bi na suu ɓëewë húmú wolu ɗii na ra, Yéesú yampe na goneel a dúukëlí ɓëewë yii leŋke Saŋ Batis na, meelte wa won tih : « Ɗon húmú payu olsoh yi luufa ? Tal bëhëerí ngilaaw ma na jaay ri neh maan ? 25Kon ɗon húmú payu olsoh yih ? Ɓëyí ɓekoh búuɓɓí wunte neh maan ? Yíkëe yí búuɓɓí wunna na pesu pesi neɓpe ra oluu faam buur. 26Mantee, ɗon húmú payu olsoh yi luufa ? Yonente neh a ? Mee ron won ra biti ɗi yonente kaah ; ɗi luk sah yonente gaan ! 27Daa ri ɓëeˈ në wonaˈ Koope Téerëe rë bitih : “Olsee ! May wol ow këllëh ɗaɗɗi ro waal.”7.27 Saame Malasi 3.1 » 28Yéesú ɓaatte won tih : « Mee ron won ra ee : lahay ɓëyí límúté feey fi beh te luk Saŋ Batis gaan. Añcaŋ ɓëeˈ lukki ƴin Nguur ki Koope ra luk ɗii gaan. »
29Ɓëewë ɓéeɓ níi lukaˈ yeekoh yi túmë húmú síkírúu Saŋ níi rí bëtíssé wë rë tahute biti Koope júɓpé. 30Ndaa fariseŋŋa a yëeddëh yí kootii Mëyíis tahuy yee fahaˈ Koope ra, wa húmú kaaˈuute biti Saŋ bëtís wë.
31Yéesú ɓaatilte won tih : « May mínée mëldëˈ ɓëy jamanii bee a yih ? Wa maduu a yih ? 32Wa maduu a tuŋki tooku këem, ƴee na wonu affi ƴee tih : “Fun poosute, ɗon becuy ! Fun fogute, ɗon hílípúy fun !” 33Húmú ayaˈ Saŋ Batis kaaˈaˈte ñam a han ra, ɗon wonu ɗi lahaˈ yébítëh. 34Ayaˈ soˈ mi Koy-ɓëeˈ, mi na ñam maa han ra, ɗon wonu tih : “Ëlí ! Ɓëyí bee ñam a han kut daa afa, te ɗi kooƴaˈ yeekoh yi túmë a i bakaaroh kay.” 35Añcaŋ ɓëewë ñeyu Unni Koope ra ɓéeɓ olute biti waalli júɓpé. »
Yéesú a ɓelii bakaaroha
36Húmú lahte fariseŋi hínú Simoŋ dëekké Yéesú ñam faami. Yéesú saañce faam fin, lahte wa na ñamu. 37Gini baaha, húmú lahte ɓelii ɓosse pesaɗ. Kelaˈ ri biti Yéesú ín ñam faam fariseŋa ra, ɗi kúɗté bútlí yotuu laˈa na wonuu albataar ra, bi líiffé a laakkoloñi neɓpe, 38hompe kotti Yéesú na looy, muun mi na hilsiɗ kotta. Ɗi antee ɓeɓ fen fi moosse wa, fëenté7.38 Fëenë fëen ɓelaa kotti Yéesú rë teeɓaˈ biti ri yeɗte Yéesú cér. wë, túmpé wë laakkoloña.
39Olaˈ fariseŋa dëek Yéesú faami ra yii bah, ɗi won nufi tih : « Ɓëyí bee hena yonente koon, tin ri ay yúh ɓelaa leɓ ɗii na bee ra a pesadi ɓosa homaˈ ɗi ra. » 40Yéesú won fariseŋa tígí daaha tih : « Simoŋ, mi lahte yii nay mi roo wone. » Simoŋ won ɗi tih : « Wone mi keloh ɓahaa. » 41Yéesú won ɗi tih : « Lahte ɓëewí ana yi húmú lahrute ɓëyí në wëtɗëˈ kabut. Ɓëyí yínëe lahiɗte ri kabut caak, ƴi yínëe luk ƴaaha sabboo. 42Bi ow yínë waa na sah mínéh ríi yíníl kabut ka, ɗi baalte wa ɓéeɓ ana. Tígí daaha, fu habaˈ biti ɓëyí bi di wa fi ƴaaha nay lukee fahaˈ ɓëeˈ wëtɗëˈ rë ? » 43Simoŋ won ri tih : « Mi habaˈ ri ɓëeˈ kabut ki lukki caak ra. » Yéesú won ɗi tih : « Fu won kaah. »
44Ɗi antee yíssëh ɓelaa na, won Simoŋ tih : « Ole yee paŋ ɓelii bee ra ! Haalaˈ mi faamu, fu onay soˈ muluɓ hosaa kot ; ndaa ɓelaa hosse kotti soˈ a muun mi, moosse wa a fen fi. 45Fu fëenëy sëˈ na wodoh fu soˈ ra ; ndaa haalaˈ mi dee níinén, ɓelaa yeɗɗay fëení kotti soˈ. 46Fu túmëy díw af soˈ sah ; ndaa ɓelaa baaɓpe laakkoloñ kotti soˈ. 47Daa tah mi won ɗon tih : ɗee fahaˈ soˈ ri níi fahaˈ ra daa teeɓaˈ biti ri baalute bakaaɗɗi caakki ; ndaa ɓëeˈ baalu bakaaɗ ƴutuuɗ ɗa, fahaˈi na gaaneh. »
48Yéesú antee won ɓelaa tih : « Fu baalute bakaaɗɗu. » 49Ɓëewë ɓani wa húmú loona ra wonantuu hanndal ki wa tih : « Ɓëyée daa wa níi na kaañ baalaˈ bakaaɗ ? » 50Ndaa Yéesú won ɓelaa tih : « Ngémú sëmlëˈté rë ; kolee fu saañ a jaamma. »
8Ɓëewë në húmú ñéerúu a Yéesú rë
1Filoon fi baaha, Yéesú saañce na wër filiɓ ginna ɓéeɓ, na waare Uni Nebi Nguur ki Koope. Ɓani taalibe yi sabboo a ana ya daa húmú ñéerúu 2a ɓeleɓɓi ɗi húmú líkíɗté wë yébítëh, ƴee ri paƴce jérrí wë. Tii yi wa daa wa ƴeh : Mari fi ɓëy Makdalaa bee líkɗú yébítëh paana ra, 3Saan ɓeleɓ Kusaa fa iña faam Erot tíkú yaˈa ra, Susaan a i ɓeleɓ caak kay. Ɓeleɓɓi ƴaa ɓéeɓ ɓeyu alalli wa, na habruu Yéesú a taalibe yi.
Anili feeyya maduy ra
(Saame Maccëe 13.1-9 ; Marka 4.1-9)
4Ɓëewë húmú ɗúhúu gin-taah ya ɓéeɓ na ayu Yéesú në. Ɓëewë na ɓaatuu caak, ɗi yampe na won wa léehí beh : 5« Lahte ɓëyí húmú koloh sohi meeyi. Ɗi hom hasli tisoh ka, lahte peppi keente ɓúk waala, kotta ñeete sun, ƴakka ayute, tanute wa ɓéeɓ. 6Lahte ƴi keen feey fi lahaˈ laˈ. Paalaˈ wa ra, bi síit feey fa, wa yíppée tam. 7Lahte ƴi keen tígí paalaˈ ñobitaan, wa pëeltúté, ñobitaan fa hampe wa, wa tampe. 8Lahte ƴi keen feey fi looɓpe. Wa paalte, talla kolohte, ɗúhíɗté íl, laaɓpe níi laaɓ8.8 laaɓpe níi laaɓ :Di gerek, bíníyú ɗeh : tal fi tal ɓéeɓ límpé pep tíméer (100).. » Yéesú ɓaatte won wa tih : « Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na ! »
Yi tah Yéesú na ñeyaˈ léeh ?
(Saame Maccëe 13.10-17 ; Marka 4.10-12)
9Filoon fi baaha, taalibe yi meelute ri yee fahaˈ won léehë rë. 10Ɗi won wa tih : « Ɗon, kúmpë yí Nguur ki Koope teeɓu ɗon, ndaa yii won mi ɓëewí kayya ɓéeɓ teyaˈ léeh, nda wa yeele raa, wa ëlíh në, te wa kelee raa, wa yíih yee na wonu ra.8.10 Saame Isayii 6.9
Iti fi anili feeyya maduy ra
(Saame Maccëe 13.18-23 ; Marka 4.13-20)
11« Léehí baa fahaˈ woni yii beh : tisoh ka daa Unni Koope. 12Ɓúk waala keen tisoh ka ra daa wa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unni Koope ra, Seytaane yíppée ac pahte wa keeññi wa, toñeh wa ay gémé Koope, wa múc. 13Feey fa lahaˈ laˈ ra daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, wa yípútée wëe tah a sos-keeñ ; ndaa Unna yípëy níil keeññi wa. Wa topuun waa ham guuttii baaha : misike waa na rek, wa koluun daaha yeris ngémë. 14Feey fa na paal ñobitaan ra daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, tíl tílë níi sohle yi ëldúnë, alal a neɓ pes hampe wa tahte níi kaah púlëy waa na. 15Feey fi looba daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, wa tahuute wa yaˈ ana, habuute wa a keeñi naaˈte, wa pokuute na níi wa ɗúhrúté njiriñ ra. »
Léehí lampaa
(Saame Marka 4.21-25)
16Yéesú ɓaatte won tih : « Ow na këɗɗéh lampa líh if sun, mbée ɓek ri fëgërëh tigal. Ɗaaha neh ! Lampa líkúu líkëe, ɓëyí haal, ot kotti na. 17Yii ɗapu ɓéeɓ ay yúhú, yii laku ɓéeɓ ay olu. 18Yúhí ɗee na síkírúu ron Unni Koope ra ! Ɓëyí ham yee yeru ri ra a yaˈ ana ay ɓaatu. Ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda habaˈ ri biti ɗi lahte ri ra sah ay naafu8.18 ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda habaˈ ri biti ɗi lahte ri ra sah ay naafu :Ɓëeˈ pagay yii baaha ra, daa ri ɓëeˈ habay unna keloh ri ra, ɗi húl fayu raa, ɗi ay ñak ɓéeɓ.. »
Ɓëy faam i Yéesú
(Saame Maccëe 12.46-50 ; Marka 3.31-35)
19Koy-yaayyi Yéesú a yaafi wa ayu ɗii na koon, ndaa caagi ɓëewë tahte wa míníh lah ɗii na. 20Tígí daaha, lahte ɓëyí won ɗi tih : « Yaafu a koy-yaayyu ínú ëssín, na meeluu ro. » 21Ndaa Yéesú won ɓëewë ɓéeɓ tih : « Yaasoˈ a koy-yaayyi soˈ daa ɓëewë në síkírúu Unni Koope, te ñeye na ra. »
Yéesú luk ngilaaw doole
(Saame Maccëe 8.23-27 ; Marka 4.35-41)
22Lahte bis, Yéesú a taalibe yi haalute gaal, ɗi won wa tih : « Yen saañ ɓúk laaha hatni bín. » Wa koluute na suu. 23Wa homu húusí laaha, Yéesú fanohte na neeˈ. Hom homo níi ngilaaw gaan yíppée laɓ laaha ; mulaa na maanndaˈ líifrí gaala, lool daɓpe wa. 24Taalibe ya lahute Yéesú në tígí daaha, na fogu yúunúté rí wonu ri tih : « Yen ee suu húlé rë Ɓahaa ! » Yéesú kolohte, digiɗte uni túuƴcé ngilaaw ma a mboowaanna héddëh. Deyi baa ɓéeɓ hente tiɗ. 25Ɗi won taalibe ya tígí daaha tih : « Ngémën tasaˈte ee ! » Wa tíitú tíitë níi ñéerëˈté a éem, wa na meelantuu hanndal ki wa tih : « Ɓëyí bee mën ɗí ow ɓal níi ɗi túuƴ ngilaaw ma a mulii laaha héddëh rëe sah, wa ñee woni ? »
Yéesú luk yébítëh doole
(Saame Maccëe 8.28-34 ; Marka 5.1-20)
26Húusúu wë laaha ra, Yéesú a taalibe yi teeruu deyi Gerasaa, ɓúgí yíníi laaha jaanndaˈ Galile ra. 27Kot Yéesú na lah feey, ow ƴaal di ɓëy gina, bi yébítëh caak na ham ri, téebílëhté rí. Hente yii maañce, ɗi na ɓekeeh búuɓ, na homeh faam. Ɗi dék hacaayin.
28Olaˈ ɓëeˈ Yéesú rë, ɗi yeɗɗohte kotta ɗaañnjohte won tih : « Ɗo fi Yéesú Koy Koope fa sunaa-sun, fu fahaˈ paŋi soˈ yih ? Daa mi na ɗaŋ ɗo ri, ngana torohal soˈ ! » 29Biti Yéesú ee lík yébítëh fë ɗii na ra daa tah ri won yii bah. Yébítëh fë habaˈte ɓëeˈ waal caak. Yaˈ ya a kotta pokalsuu tiiŋ kaaˈ ri fús koon raa, faraah ri korsaˈ wa, yébítëh fë yeñ ri luufin. 30Yéesú meelte ri won ɗi tih : « Daa fu hínú ɗíh ? » Ɗi tahte won tih : « Mi hínú Dúukël. » Biti yébítëh caak daa húmú ɗii na daa tah ri won yii bah. 31Yébítëh yë na anuu ɗaŋ Yéesú biti ri ɓan waa bet ngaara mi nuŋa.
32Ɗeef lahte yubi mbaam-túgëllí caakute na píisúu ñam araal daŋa hatni baaha. Yébítëh yë na ɗagu Yéesú nda wa mínú haal mbaammi ƴaaha na raa. Yéesú onte wa ri. 33Yébítëh yë yípútée yeris ɓëeˈ, haalute mbaamma na. Yuba yíppée yeɗɗoh yëellëen kí daŋa, mbaamma ɓéeɓ soruute laaha, húlúté.
34Oluu níirëh yí mbaamma yee lah ra, wa heguute suute gin-taahin a ginna luufa, na ɓíllú yee lah ra. 35Ɓëewë koluute olsohi yee na wonuu ra. Lahuu wa hëbís Yéesú rë, wa ɗeefu ɓëeˈ yébítëh yë húmú habu ri ra ɓekohte búuɓ, tookke hëbís Yéesú ñéerëˈté a sago fi. Wa yípútée tíit. 36Ɓëewë maasuu ra ɓíllúté wë ɗee paƴuu ɓëeˈ yébítëh yë húmú habu ri ra.
37Tíidí misiga tahte ɓëy Gerasaa ɓéeɓ ɗagute Yéesú ɗúh gin wa saañ. Ɗi yeeltee haalaat gaala tígí daaha na fahaˈ saañ.
38Ɓëeˈ yébítëh yë yeris ri ra ɗaŋke Yéesú nda wa mínú ñéerëˈ rëe. Yéesú tahray ri, ndaa won ri tih : 39« Nimile faam, fu ɓílíɗ iña pagiɗ ro Koope ra ɓéeɓ. » Tígí daaha, ɓëeˈ ñeete filiɓ gina na ɓílíɗ iña pagiɗ ɗi Yéesú rë ɓéeɓ.
Yéesú luk jér a húl doole
(Saame Maccëe 9.18-26 ; Marka 5.21-43)
40Nimilaˈ Yéesú rë, dúukëlí ɓëewë téebílëhté rí. Wa ɓéeɓ húmú sehu ri. 41Lahte ɓëyí hínú Yayrus, njíidí tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, acce wahtii baaha, yeɗɗohte kotti Yéesú, na ɗaŋ ri ac faami, 42ndah ri helaˈ koy ki ɓelii na ŋaatoh. Ɗi lahaˈ koy ki yíníi baa kut, bi waɗti lahaa kíil sabboo a kíil ana. Yéesú hom saaña, dúukëlí ɓëewë darute ri.
43Ɗeef lahte ɓelii húmú në, hente kíil sabboo a kíil ana yi ri yúfëˈ ñif. Ɗi túmpé iña lahaˈ ri ra ɓéeɓ faammi paƴoh ya, ndaa ri píyëy yoofaa. 44Ɗi ñeyaˈte Yéesú filoon, leɓpe nuf búubí, yíppée wah kotta-kotta. 45Yéesú meelaˈte won tih : « Daa leɓ soo na ? » Taasuu ɓëewë ɓéeɓ rë, Peer won ri tih : « Ɓahaa ! Fu olay biti ɓëewë ɓéeɓ ee yejantuu ra, na baɓuu ɗoo na hatinna ɓéeɓ ë ? » 46Ndaa Yéesú won tih : « Ow leɓpe soo na : mi yéŋké biti lahte yii kolohte faan soˈ. » 47Olaˈ ɓelaa biti yee paŋ ri ra yúhúté rë, ɗi acce, yeɗɗohte kotti Yéesú faana ɓéeɓ na saak. Ɗi ɓílíɗté fíi ɓëewë ɓéeɓ yee tah ri leɓ Yéesú në rë a ɗee wahaˈ ri kotta-kotta ra. 48Yéesú won ɗi tih : « Yaa ow, ngémú tahte fu wahte. Fu mín saañ a jaamma. »
49Yéesú hom wona, lahte ɓëyí kolaˈ faam Yayrus acce, won kélfíi tih : « Sohlaay fu mokle Yëeddëhë ; koohu húlté ! » 50Kelaˈ Yéesú wona ra, ɗi won Yayrus tih : « Ngana néekíñëˈ. Fu laakiraˈ gém kut, koohu ay koloh. »
51Lahaˈ Yéesú faam fa ra, ɗi tahay biti ow kay haal a ri, henay Peer, Saŋ, Saak, boffi kúkëyë a yaafa. 52Húlí kúkëyë tahte ɓëewë ɓéeɓ na fogu na hawuu. Yéesú won tígí daaha tih : « Ngënë fëgí : kúkëyë húlëy, ɗi neeˈ neeˈo rek. » 53Ɓëewë yabute na ƴenu ri, ndah wa yúhúté biti kúkëyë húlté kaah. 54Ndaa Yéesú hampe yaˈ kúkëyë, ɓéyíɗté uni won ɗi tih : « Kolee, kúkëy ɓeleɓ ! » 55Kúkëyë yíppée koloh. Yéesú nahte wa yeri ñam. 56Boffi kúkëyë a yaafa éemúté níi éem, ndaa Yéesú kaddaˈte wa ɓílíɗ yee lah ra.
9Woli Yéesú taalibe yi sabboo a ana ya
(Saame Maccëe 10.5-15 ; 14.1-12 ; Marka 6.7-29)
1Lahte bis, Yéesú dëekké taalibe yi sabboo a ana ya, onte wa ham-ham a sañ-sañ líkëe yébítëh ɓéeɓ a paƴaa jéríɗ. 2Ɗi antee waa wol waarii Nguur ki Koope a paƴi jéríɗɗë. 3Ɗi won wa tih : « Ngënë kúrëelíi yin waalon : duuɗ neh, nafa neh, yii ñamun neh, hélíis neh, te ow ɓanan kúrëelëh búuɓ lofaa. 4Tígí habuun ron haneel ɓéeɓ, lah hëmí faam fa níi bín koluun ron gini baaha ra. 5Te ɗon pay ílíƴ ɓëewë kaaˈ hamon haneel raa, lah ɗúhí daaha, ɗon paaŋ pënë mí kotton, teeɓi wa biti wa homuy kaah. » 6Ɗaaha, taalibe ya koluute suute, haalute ginna luufa ɓéeɓ na waariyu Uni Neba, na paƴu jéríɗɗë.
7Kelaˈ Erot gëernëerí Galile iña na pagu Yéesú a taalibe yi ra, afa kúnëhté, ndah lahte ɓëewí wonu ti Saŋ Batis daa waɗti këllú ɓúudé. 8I ow kay wonu ti yonente Éelí daa feeñiyoh. Lahte ƴi wonu ti ow kay di yonente ya ɗéɓ rë daa këllú ɓúudé. 9Ndaa Erot won nufi tih : « Mi lecɗohte lúum Saŋ Batis. Kon ɓëeˈ na paŋ iñi éemílëˈ yí ƴaa ɓéeɓ rë, waɗti henan wa ? » Erot na anti fahaˈ oli Yéesú.
Mbúurú yí iippa a jénní ana ya
(Saame Maccëe 14.13-21 ; Marka 6.30-44 ; Saŋ 6.1-14)
10Koluu apootarra waala húmú wol wa Yéesú rë, wa ɓíllúté rí iña pagu wa ra ɓéeɓ. Wa ɓéeɓ ñéerúuté, hécúuté waal gin-taaha na wonuu Betsaydaa ra. 11Keluu dúukëlí ɓëewë biti Yéesú saañce ra, wa koluute téebídí. Lahuu wa ɗii na ra, ɗi teeriyohte wa, wonte wa yii leŋke Nguur ki Koope, paƴce jéríɗɗë.
12Bi na yëellëh naˈa, taalibe yi sabboo a ana ya leɓuute ri, wonu ri tih : « Wone ɓëewí ƴee saañ ginna leɓoh dee ra, wa saame yii túmún wë ɓúkkí wë a tígí homun wa, tígë homu yen dee ra lahay yin. » 13Ndaa ɗi won wa tih : « Ɗon fi ƴah, yérí wë yii nay waa ñame. » Wa wonu ri tih : « Fun lahuu mbúurú iip a jén ana kut. Fu wonay biti fun nay lomre ɓëewí ƴee ɓéeɓ ñam maan ? » 14Ɓëewí ƴaalla húmú në rë warutee mit ow júnní iip (5.000). Yéesú won taalibe yi tih : « Wëní wë tookaˈ goomal-goomal, bina-bina ɓéeɓ waɗtee hen ow sabay iip (50). » 15Taalibe ya pagute yee nahu wa ra, tëekrúuté ɓëewë ɓéeɓ ɗaaha. 16Yéesú ɓeɓpe mbúurú yí iippa a jénní ana ya, ɓéyíɗté afi yeelte sun, símpé Koope, antee waa lecsaˈ, yeɗte wa taalibe ya, nahte wa woralsaˈ wa ɓëewë. 17Ɓëewë ɓéeɓ ñamute níi laalute. Négírúu wooñnjiida ra, wa líiffé dama sabboo a dama ana.
Woni Peer biti Yéesú daa Kiristaa
(Saame Maccëe 16.13-21 ; Marka 8.27-31)
18Lahte bis, Yéesú hécëhté na ɗaŋ Koope ; taalibe ya homute hëbísí. Ɗi meelte wa won tih : « Ɓëewë wonuu biti daa mi wah ? » 19Wa wonu ri tih : « Lahte ɓëewí wonu biti fu Saŋ Batis, lahte ƴi wonu yonente Éelí, i ow kay ɓal wonu ti fu ow kay di yonente yee merees bi koloh ɓúudé. » 20Yéesú meelte wa won tih : « A ɗon, ɗon wonu biti daa mi wah ? » Peer tahte won tih : « Daa fu Buura Koo fal ri ra. » 21Tígí daaha, Yéesú kaddaˈte wa won tih : « Ngënë wëní ow kay yin na. » 22Ɗi antee ɓaat won tih : « Soˈ mi Koy-ɓëeˈ, mi waɗtee mok níi mok : ɓaha ya, kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis ii soo fahaˈ tík íl ; may hawu húl, te waali éeyë fë filoon fi húlí sëˈ, may këllú ɓúudé. »
Ɗee waɗti ñéerúun a Yéesú rë
(Saame Maccëe 16.24-28 ; Marka 8.34 níi 9.1)
23Yéesú antee won ɓëewë ɓéeɓ tih : « Ɓëyí fahaˈ ñéerëˈ a soˈ, ɗi helan iñi afi, faraah ri enee kurwahi, anti ñee tal soˈ. 24Ɓëyí núp húl ay ñak ñíiní ; ndaa ɓëyí tah ñagi ñíiní af soˈ, ay lah pesa na ɗúméh rë. 25Kaah neh biti alal mi ëldúnë caleh ow yaay ñíiní, saŋku afi a ? 26Ɓëyí iñi soˈ a wonni soˈ tah ri sopoh fíi ɓëewë, soˈ mi Koy-ɓëeˈ may rii súugëh yiin nay mii aye filiɓ ndami soˈ, daa ndami Baasoˈ a malaaka yi sela ya ra. 27Mee ron won kaaf ka ra ee : lahte ɓëewí ewu ɗon na deh, balaa wa húl, wa ay ot Nguur ki Koope. »
Teeɓaˈi Yéesú ndami
(Saame Maccëe 17.1-8 ; Marka 9.2-8)
28Yii waɗtee hen waal peeye filoon fi bee wonaˈ ri iñƴaa ra, Yéesú dëekké Peer, Saŋ a Saak, wa lawute sun daŋ, ɗi na ɗaŋ Koope. 29Ɗi hom ɗaŋa, kanama lofisohte, búubí naˈ naaˈo níi na hap íl. 30Ɗee a ɗeh, ow ana feeñiyuute na gonlu a ri : wa húmú Mëyíis a yonente Éelí. 31Wa fi ƴaa ɓal, búuɓɓí wë naaˈ naaˈo níi na hap íl. Wa gonlu sun fi húlë waɗti húl Yéesú Yerusalem ra. 32Peer a kooƴƴi húmú neeˈute neeˈi misikke. Yúunúu wë rë, wa olute ndami Yéesú a ɓëewí ana ya homu a ri ra. 33Tígë në takuu ɓëewë a Yéesú rë, Peer won ɗi tih : « Ɓahaa, neɓpe biti yen homun tígí deh, fun yíp dút éeyë : fu lah yínë, Mëyíis yínë, Éelí yínë. » Peer húmú yéeh iña na won ɗi ra. 34Ɗi hom wona, lahte nérí acce húunté wë. Taalibe ya tíitúté húunë húun wë nérë rë. 35Lahte uni ɗofohte filiɓ nérë won tih : « Bee daa Koy soˈ. Daa ri bee fal mi ra. Síkíríi rí ! » 36Wonaˈ una níi wocce ra, taalibe ya olute biti Yéesú a afi kut daa tasu tígë. Wa habute yii baa waa na, te bín fë, wa ɓíllúy ow yee olu wa ra.
Paƴi kúkëyë yin na ham ri ra
(Saame Maccëe 17.14-18 ; Marka 9.14-27)
37Kéy fín fë, cépúu Yéesú a taalibe yi daŋa ra, lahte dúukëlí ɓëewí ayute téebílëhí. 38Ow di ɓëewë ɓéyíɗté uni won tih : « Ɓahaa, mi ɗaŋ ro biti fu olsiɗ soˈ koy soˈ. Mi lahaˈ ri koy kut. 39Yébítëh daa na ham ri. Te ri ham ri raa yíp ríi ɓekaˈ liik, hégíƴ faana hégíƴí misikke, púumíl ɓúgë ; balaa yébítëh fë yeris ri raa, hom rii moklaˈ mokloo níi ! 40Mi ɗaŋke taalibe yu lígí yébítëh fë, ndaa wa míníh yin na. » 41Yéesú tahte won ɓëewë tígí daaha tih : « Ɗon fi ɓëy jamanii beh, ɗon fi ɓossi ƴee gémúy Koope ƴee ra, may home ɗon na mi mújdé rën níi kirih ? » Ɗi antee won ɓëeˈ tih : « Kom soˈ koohu deh ! » 42Kúkëyë na ac Yéesú në, yébítëh fë kéeníɗté rí feey, hégíƴcé faana hégíƴí misikke. Ndaa Yéesú digiɗte uni túuƴcé yébítëh fë ɗúh líkké rí, yeɗte kúkëyë boffi. 43Ɓëewë ɓéeɓ éemúté níi éem di ɗee gaanaˈ Koope doole ra.
Woni Yéesú biti ri ay yaayu
(Saame Maccëe 17.22-23 ; Marka 9.30-32)
Bi homu ɓëewë ɓéeɓ éemí wë di iña paŋ Yéesú rë, ɗi won taalibe yi tih : 44« Hëbí yee nay mi ron wone bee ra affon : soˈ mi Koy-ɓëeˈ, may yaayu ɓëewë. » 45Ndaa taalibe ya húmú yíih yee fahaˈ ri waa won ɗa. Koo onay wa nufi yúhúun wë wona bín fë, te wa kaañuy meel Yéesú yin na.
Ɓëeˈ lukki gaan ɗa
(Saame Maccëe 18.1-5 ; Marka 9.33-40)
46Filoon fe, taalibe ya na taasantuu ɓëeˈ lukki gaan waa na ra. 47Bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi ɓeɓ kúkëy ƴutuuɗ cëgíɗté hëbísí, 48antee waa won tih : « Ɓëyí af soˈ tah ɗi ham kúkëy ti bee nen a yaˈ ana, ɗeef ɗi ham soˈ ; te ɓëyí ham soˈ, ɗeef ɗi ham ɓëeˈ wol soˈ ra. Ɓëeˈ habaˈ afi biti daa ri lukki ƴin ɗon na ra, daa ri lukki gaan. » 49Saŋ won tígí daaha tih : « Ɓahaa, fun olute ɓëyí líkëˈ yébítëh tiyu. Biti ri noneh yen na tahte fun kadduute ri. » 50Yéesú won tih : « Ngënë këddíi rí ! Yúhí biti ɓëyí kaaˈaay ron, ñéerëˈ a ron. »
Ɓëy Samari ya kaaˈuu teeriyohi Yéesú rë
51Leɓaˈ wahtaa waɗ rii ɓéyrëe Koope sun ra, Yéesú caŋke lok biti ay saañ Yerusalem. 52Ɗi wolte i ow këllëh rí. Wa suute, haalute gin di Samari, saamɗi tígë nay rii home ra. 53Ndaa biti ri hom saañ Yerusalem tahte ɓëy gina kaaˈuute. 54Keluu Saak a Saŋ yii baa ra, wa wonu Yéesú tih : « Ɓahaa, fu fahaay biti fun kéeníɗ pilliŋa sun fi wa, múkíl wë woo ? » 55Ɗi yíssëhté waa na, wonte affi wa. 56Wa anutee koloh na suu gin kay.
Ɓëewë fahuu ñéerëˈ a Yéesú rë
(Saame Maccëe 8.19-22)
57Homuu wa waala ra, lahte ɓëyí won Yéesú tih : « Tígí mín fúu saañ ɓéeɓ, may ñee talu. » 58Yéesú won ɗi tih : « Tílé yë lahute faam, ƴakka lahute túf, ndaa soˈ mi Koy-ɓëeˈ, mi lahay dék. » 59Yéesú won ow kay tih : « Aye fu ñee tal soˈ. » Ndaa ɓëeˈ won ɗi tih : « Ɓahaa, on soˈ paaƴ mi pay mi hace baasoˈ. » 60Yéesú won ɗi tih : « Légéyú hac ɓúudé neh9.60 Légéyú hac ɓúudé neh :Di gerek, bíníyú ɗeh : yéɗɗí húlíɗɗë hac húlíɗɗë. ; kolee fu waareye Nguur ki Koope. » 61Ow kay wonil Yéesú tih : « Ɓahaa, may ñéerëˈ a ro, ndaa on soˈ paaƴ, mi pay takohi ɓëyí faam soˈ. » 62Yéesú won ɗi tih : « Ɓëyí tílëˈ tílëe heeltee, mínéh non Nguur ki Koope. »
10Woli Yéesú taalibe yi sabay paana a ana (72) ya
(Saame Maccëe 11.20-24)
1Filoon fi baaha, Yéesú-Yíkëe tanisse i ow kay. Wa ow sabay paana a ow ana (72), fahaˈ woli wa ana-ana, wa këllëh rí gin-taah ya a ílíƴƴë waɗ rii ñeya ra ɓéeɓ. 2Ɗi won wa tih : « Meeya laaɓpe te lecoh ya mítíh yin ; kon ɗëgí yíkíi meeya ɓaat i lecoh, wa ac leja.3Këlíi mi wol ron ti ndeŋŋi suu filiɓ i gúmú nen. 4Ngënë kúrëelíi hélíis, mbée nafa, mbée ñafaɗ lofaa ; ngënë cëgëelíi wodoh ow waala. 5Ɗon haal faam, ɗéɓíi ɗagiɗ ɓëy faam fa jaamma. 6Ɓëyí sosse hom na raa, jaammaa ɗagu ɗon ra ay cép sun fi. Ɓëyí sosse homay na raa nék, jaammaa nimil ɗon na. 7Lah hëmí faam fi baaha, ɗon ñam te ron han yii yeru ron na. Ɓëyí légéy waɗtee yínlú opaˈi. Ngënë jëeɓëntíi faamma. 8Ɗon haal gin, ɗon habu na haneel raa, yii yeru ron lah ñëmí. 9Lah pëƴí jéríɗɗë gini baaha, te ron won ɓëewë dékú në rë ɓéeɓ biti Nguur ki Koope leɓohte wa. 10Ndaa ron haal gin, ɗon habuy na haneel raa, lah ɗúhí këemë, ɗon won ɓëewë tih : 11“Pëndë mée ginon ñaak kotti fun ra, fun ee waa paagu ra, teeɓi ron biti ɗon homuy kaah. Añcaŋ, yúhí biti Nguur ki Koope leɓohte ron na.” 12Mi won ɗon tee : yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, daani ɓëy gini baaha ay luk bi ɓëy Sodom misik. »
13Yéesú ɓaatte won tih : « Mas ɗon fi ɓëy Korasin ! Ɗon torohute, ɗon fi ɓëy Betsaydaa ! Kimtaanna pagu gin ɗon ɗa, paguun Tíir a Sidon koon, tin ɓëy ginni ƴaaha maañutee lamboh saaku, wa leefoh yet, teeɓaˈi biti wa lofute pesaɗ. 14Daa tah yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, daanon nay luke bi ɓëy Tíir a bi ɓëy Sidon misik. 15A ɗon fi ɓëy Kafarnawum, mbaa ɗon habuu biti ɗon ay ɓéyrú níi sun-Koo neh ? Ëe-ëeˈ ! Añcaŋ, ɗon ay cépírú níi safara. »
16Yéesú ɓaatte won taalibe yi tih : « Ɓëyí síkírëh rën, ɗeef ɗi síkírëh sëˈ ; ɓëyí kaaˈ síkírëhí rën, ɗeef ɗi kaaˈ síkírëhí sëˈ ; te ɓëyí kaaˈ síkírëhí sëˈ, ɗeef ɗi kaaˈ síkírëhí ɓëeˈ wol soˈ ra. »
Nimili taalibe yi sabay paana a ana (72) ya
17Ayuu taalibe yi sabay paana a ana (72) ya waala koluu wa ra, keeññi wa sosse níi sos. Wa wonu Yéesú tih : « Yíkëe, fun ñeyaˈ tiyu fun túuƴ yébítëh yë paŋ yin raa sah, wa ñee na. » 18Yéesú won wa tih : « Mi otte Seytaane hélkísëˈté sun, keente ti héléƴ nen. 19Síkíríi : mi onte ron sañ-sañi tílúun ɗon sun goŋ a sun dagal a ɗakaƴaˈi Seytaane a ɗee gaanaˈ ri doole ra ɓéeɓ, te yin ii ron míníl dara. 20Ndaa biti yébítëh yë ñeyute wonon ɓanan hen damaa ɗon na ; dëmíi biti kay, tii yon ín sun-Koo. »
Kúmpëe teeɓu ɓëewë ɓëy ëldúnë heefu wa ra
(Saame Maccëe 11.25-27 ; 13.16-17)
21Wahtii baaha, Ruuh-Peseŋ sosilte keeñ Yéesú níi sosil. Yéesú yíppée won tih : « Baap, Yíkíi sun a feey ! Mee roo sím rë, di yee teeɓaˈ fu ɓëewë ɓëy ëldúnë heefu wa ra iña ɗap fu ɓaha ya a ɓëewë jaŋiyu ra. Baap, yii baa daa neɓaˈ ro, daa tah ri lahaˈ ɗaaha ! »
22Yéesú ɓaatte won ɓëewë tih : « Baasoˈ tíkké iña ɓéeɓ yaˈ soˈ. Ow yéeh soˈ mi Koy ka hém henay Baasoˈ ; te ow yéeh Baasoˈ hém henay soˈ mi Koy ka a ɓëewë mi fahaˈ wa rii teeɓ ra. » 23Ɗi antee yíssëh taalibe yi na, won wa fi ƴaaha tih : « Lahute sos-keeñ ɓëewë olu yee olu ron ra. 24Mee ron won ɗa ee : caakke yonente a buurri húmú fahuute ot yee olu ron ra, wa oluy ri ; te wa húmú fahuute keloh yee keluu ɗon ɗa, wa keluuy ri. »
Anili ɓëeˈ naaˈ-keeñ dék Samari ra
25Tígí daaha, ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis kolohte na saam olsohi Yéesú, meelte ri won tih : « Ɓahaa, mi waɗti paga yi níi mi lah pesa na ɗúméh rë ? » 26Yéesú won ɗi tih : « Kootaa won yi na ? Fu yoon yi na ? » 27Ɓëeˈ tahte won tih : « Kootaa won tih : “Lah fëhíi Koo-Yíkëe di keeññon ɓéeɓ, di peson ɓéeɓ, di dooloon ɓéeɓ a nuffon ɓéeɓ. Di fahuu ron affon, lah fëhíi moroommon ɗaaha.”10.27 Saame Tali Léwí 19.18 ; Nérsí Kootaa 6.5 » 28Yéesú won ɗi tígí daaha tih : « Yee won fu ra kaah. Fu paŋ yii baa raa, fay lah pesa na ɗúméh rë. »
29Ndaa ɓëeˈ na saam layaa, meelte Yéesú won ɗi tih : « A wa daa moroomi soˈ ? » 30Yéesú won ɗi tih : « Lahte ɓëyí húmú kolaˈ Yerusalem na saañ Yéríkëe. Ɗi hom waali, i banndi gecsuute ri, naafute búuɓɓí, laɓute ri laɓɓi misikke, anutee saañ, helute ri hanndal ki húl a pes. 31Ɗeef lahte seeƴohi ñee waali baaha. Olaˈ ri ɓëeˈ rë, ɗi ñeete ɓúk waala hatni yínëe saañce. 32Ow di ɓëewë na habruu seeƴoh ya ra10.32 Ow di ɓëewë na habruu seeƴoh ya ra :Di gerek, bíníyú ɗeh : ow di ɓëy tali Léwí. ñeete daaha ɓal, otte ɓëeˈ, ñeete ɓúk waala hatni yínëe ɓal saañce. 33Ow di ɓëy Samari saañ ɓaaɓ ñeete waali baaha ɓal. Lahaˈ ɗi fi baa daaha otte ɓëeˈ rë, keeña ɗúmpé ces. 34Ɗi leɓohte ɓëeˈ, ɓeɓpe béeñ a díw paƴce gaañña10.34 Béeñë hosii gaañña, díwë ëylíi misiga., ŋaawte wa, antee rii tík sun fi mbaam fi, kúɗté rí tígí ɗi mín nëe paƴu, tooppitohte ri. 35Kéy fín fë, ɗi yeɗte yíkíi faam fa hélíis caak, antee rii won tih : “Tooppitee ɓëyí beh ; mi ñeyaat dee raa, yii tíkëh sun fi hélsë yeɗ mi ro ƴee ra ɓéeɓ, may roo waa yíníl.” »
36Yéesú meelte ri won tih : « Di ɓëewí éeyë yí ƴah, fu habaˈ biti ɓëyí bi waa na daa pagiɗ ɓëeˈ hawu ra, ti di waɗti pagraa ow moroomi nen ? » 37Yëeddëhí Kootaa won ɗi tih : « Ɓëeˈ teeɓ ri naaˈ-keeñ, paƴce ri ra. » Yéesú won ɗi tígí daaha tih : « Tílé fu hen ɗaaha. »
Hanliri Yéesú Martaa a Mari
38Yéesú hom waali a taalibe yi, ɗi lahte gin, ow ɓeleɓ di ɓëy gina hampe ri haneel faami. Ɓëyí ɓelaa hínú Martaa. 39Ɗi lahte koy-yaafi hínú Mari. Koy-yaafa acce, tookke hëbís ɗi fi Yíkëe, na síkírëh iña na won ɗi ra. 40Martaa nék, légéyí caaga faam fa hampe ri. Hompe níi ri lahte Yéesú në, won ɗi tih : « Yíkëe, fu olay biti koy-yaasoˈ helte légéyí faam fa ɓéeɓ yaˈ soˈ a ? Wone ri habraˈ soˈ book. » 41Ɗi fi Yíkëe won ɗi tih : « Ɗo fi Martaa, iña mokil ɗo ra caakke, 42ndaa yínë kut daa lah na solo. Mari tanis bee gén ɗë, te ow mínéh ríi kaaˈ síkírëhí sëˈ. »
11Ɗee na ɗaguu Koope ra
(Saame Maccëe 6.9-13 ; 7.7-11)
1Lahte bis, Yéesú húmú ílíƴ na ɗaŋ Koope. Wocaˈ ri ra, ow di taalibe yi won ɗi tih : « Yíkëe, yëedíɗ fun di na ɗaguu Koope, ti ɗee húmú yëeddëˈ Saŋ taalibe yi ra nen. » 2Yéesú won wa tih : « Ɗon ƴahti ɗaŋ Koope raa, lah wëní tih :
Baap,
ɓëewë yúhún biti tiyu selate.
Nguur ku lahan ɓëewë në.
3Bisi yíilëe Koo ɓéeɓ, lah on fun njél.
4Baal fun bakaaɗɗi fun ;
ndée ɓëyí tooñ fun ɓéeɓ, fun baal ri ɓal.
Ngana yeris nuf ɓos haal fun. Ɗémíin ! »
5Yéesú wonaat wa tih : « Ow di ɗon na pay faam kooƴi leelu elek koon, won ɗi bitih : “Wëtíɗ sëˈ bookaa kiiɗ éeyë daa noo, ƴaal kowa ; 6mi lahaˈ haneel faam soˈ, te mi lahay yii yera mi ri.” 7Te kooji baa won ɗi biti raa : “Ngana ñogol soˈ ! Mi wonte ílí las soˈ níi wocce, te funi koyyi soˈ fanuute. Mi mínéh koloh yeru yin !” 8Daa mi won ɗon ɗi ee biti ɗi ay koloh yeri ñam. Ɗi ii kolaˈ yeri ñam biti ɗi kooji déˈ ; ɗi ay rii yeɗ iña sohlaˈ ɗi ra ɓéeɓ, ndah ɓëeˈ na meelaˈ ra ɓekay na sopoh, ñaakke meelaˈa rek11.8 ɗi ay rii yeɗ iña sohlaˈ ɗi ra ɓéeɓ, ndah ɓëeˈ na meelaˈ ra ɓekay na sopoh, ñaakke meelaˈa rek :Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh : ndaa ɓëeˈ ay kaaˈ lah gace yeɗ ri iña sohlaˈ ɗi ra ɓéeɓ..
9« Mi won ɗon tee ɓal : ɗëgí ɗon ay onu, sëemí ɗon ay ot, lëɓí ílë ɗon ay kúnsírú. 10Ahaŋkay ! Ɓëyí ɗaŋ ay onu, ɓëyí saam ay ot, te ɓëyí laɓ íl ay kúnsírú. 11Boffi koy ki bi ɗon na, nay yere koohi goŋ biti ri ɗaga ri jén, 12mbée yera ri dagal biti ri ɗaga ri wah ? 13Ɓosuu ɗon níi, ɗon mínú pagiɗ koyyon yin wun. Kon ɗon mínú yii baaha raa, ɗeef lukaˈ Boffa sunaa-sun neh : ɓëyí ɗaŋ ɗi Ruuh-Peseŋ, ɗi ay ri rii on. »
Sañ-sañi Yéesú kolaˈ waa na ?
(Saame Maccëe 12.22-30, 43-45 ; Marka 3.22-27)
14Lahte bis, Yéesú hom paƴi ɓëyí lahaˈ yébítëh fí kaddaˈ ri won. Yeɗɗaˈ yébítëh fë ɓëeˈ rë, ɓëeˈ dalaatte won. Ɓëewë húmú daaha ra ɓéeɓ éemúté. 15Ndaa i ow waa na wonu ɗi ñéerëˈ a Belsebul buuri yébítëh yë, daa tah ɗi mín wëe lík. 16I ow kay na saamu olsohi, nahute ri paŋ kimtaani nay teeɓee biti Koope daa wol ri. 17Ndaa bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi won wa tígí daaha tih : « Ɓëewí daa boku nguur haaˈee filiɓ fi wa raa, nguur ki baa ii míllëˈ keen a ? Ɓëewí daa boku faam haaˈee filiɓ fi wa raa, faam fi baa ay míllée poo. 18Kon hena biti Seytaane haaˈ afi koon, nguur ki ay mínée caŋ ɗíh ? Ɗon wonu neh Belsebul daa yeɗ soˈ sañ-sañi líkëe mí yébítëh ë ? 19Hena biti Belsebul daa yeɗ soˈ sañ-saña na líkëˈ mi yébítëh rëe, kon daa yeɗ ɓëewën sañ-saña na líkúu wë yébítëh rë ? Wa fi ƴaa teeɓute ron biti ɗon homuy kaah ! 20Yee lah ra biti kay, mi ñéerëˈ a Koope daa tah mi mín lík yébítëh. Baa daa teeɓaˈ biti Nguur ki Koope lahte níi ɗon na.
21« Ɓëyí mitte ow ham ngodi, caŋ wohi faami raa, ow ii leɓ alal mi. 22Ndaa ɓëyí luk ɗi doole ac, yejoh ri haaˈ ɓaŋ ɗi raa, ɗi ay naaf ngoda húmú yaakaar ri ra, anti woraˈ iña ɓeɓ ri ɗii na ra ɓéeɓ.
23« Ɓëyí ñéerëey a soˈ, kaaˈaˈte soˈ ; te ɓëyí habraay soˈ négírëˈí yubi soˈ, ɓëyí baa haslaˈ hasloo.
24« Yébítëh ɗúh ow na raa, sayaˈ mbale luufin saame tígí hílsëe rí. Ɗi olay raa, wonaˈ nufi tih : “May nimil tígë húmú kolaˈ mi ra.” 25Ɗi nimil ɗeef ɓëeˈ man ti faam fi parute, yugusute níi wunte raa, 26tígí daaha, ɗi ay pay saam yébítëh paana kay, ƴi luku rii sohoor, wa ac dék ɓëeˈ në. Hen ɗaaha raa, ɗee nay míllée ɓëeˈ rë ay luk ɗee man ɗi ɗéɓëenë rë ɓos. »
27Yéesú hom wona, un ɓeleɓ ɗofohte filiɓ fi ɓëewë won ɗi tih : « Ɓelaa kúɗ ɗë ëldúnë ɓëpíɗté rë rë lahte sos-keeñ. » 28Ndaa Yéesú won ɗi tih : « Ɓëewë në síkírúu Unni Koope te na ñeyu na ra kay, daa lahu sos-keeñ. »
Kimtaani yee húmú kat Sonaas ra
(Saame Maccëe 12.38-42)
29Bi na ɓaatuu ɓëewë caak hëbís Yéesú, ɗi won wa tih : « Ɗon fi ɓëy jamanii bee ɗon ɓosute ; ɗon meeluu kimtaani kolaˈ Koope na a ? Añcaŋ ɗon ii teeɓu kimtaan hém henay yee húmú kat yonente Sonaas ra.11.29 Saame Maccëe 12.4030Di húmú ñeyaˈ Koope Sonaas na teeɓpe ɓëy Níníif doolii, ɗi ay ñeyee soˈ mi Koy-ɓëeˈ në ɗaaha ɓal, teeɓ ɓëy jamanii bee doolii. 31Yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, buuri ɓelaa húmú ílíf deyi Sabaa ra ay koloh, caŋ fíi ɗon fi ɓëy jamanii beh, teeɓ ɗon biti ɗon homuy kaah. Ɗi húmú kolaˈ ginna lukuu wuloh ra neh, acce síkírëhí wonnee ke Salomoo neɓ keloh níi rë ë ? Añcaŋ, ɓëyí luk Salomoo gaan daa deh. 32Yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, ɓëy Níníif ɓal ay koloh caŋ fíi ɗon fi ɓëy jamanii beh, teeɓ ɗon biti ɗon homuy kaah. Keluu ɓëy Níníif waarii Sonaas ra, wa lofute pesaɗ neh a ? Añcaŋ, ɓëyí luk Sonaas gaan daa deh. »
Léehí lampaa
(Saame Maccëe 5.15 ; 6.22-23)
33Yéesú ɓaatte won tih : « Ow na këɗɗéh lampa ɗap ri, mbée líh if sun fi. Ɗaaha neh ! Lampa líkúu líkëe, ɓëyí haal, ot kotti na. 34Íllú daa lampii faanu : íllú wah raa, fu homaˈ leelii niiña ; ndaa íllú neɓay raa, fu homaˈ ñúusë. 35Kon lah olsee afu nda niiña ɗoo na ñúus neh. 36Hena biti fu homa niiñ níi cér yínë sah homay ñúus rëe, fay home niiñ ti ɗee na hawaanaˈ ro lampii niiñce ra nen. »
Yee na seh fariseŋŋa a yëeddëh yí Kootaa ra
(Saame Maccëe 23.1-36 ; Marka 12.38-40)
37Wocaˈ Yéesú wona ra, lahte fariseŋi dëekké rí ñam faami. Lahaˈ ri faam fa ra, ɗi haalte wa na ñamu. 38Fariseŋa éempé, olaˈ ri biti Yéesú ɓooñnjaay ɓooñnjohi ñeete waal na dal ri ñam ra. 39Ɗi fi Yíkëe won ɗi tígí daaha tih : « Ëlí ɗon fi fariseŋŋa di madu ɗon : ɗon hom hosuu fëel fí guluŋŋa a loonna ɗon hel filiɓ. Ɗon hosuu faannon ɗon hel keeññon : ɗon caakute nuf lohaa te ɗon ɓosute nuf. 40Ɗon daa lúhú nuf ! Ɓëeˈ sak fëel rë, daa sak filiɓ ɓal neh a ? 41Ëní ñëkíɗɗë kay iña lahuu ɗon ra. Hen ɗaaha raa, ɗon ay lan ces. 42Mas ɗon fi fariseŋŋa ! Yii lín ɗon ɓéeɓ, ɗon woɗ na Koope níi lukaˈ ƴee lukki ñak solo ra, ndaa ɗon sarganuute paŋ yii júɓpé a fahaˈi Koope. Añcaŋ, ƴaa daa iña waɗti pagun koon ɗa, ƴee tas ɗa ɓanti halu. 43Mas ɗon fi fariseŋŋa ! Ɗon fahuu took ñaanna këllëh di ílíƴƴë na ɗaguu Koope ra, te ɗon fahuu biti ɗon woduun a yaˈ ana këemmë. 44Mas ɗon fa madu a luuyyi tíinndúuy, ɓëewë ñeyuu sun, te wa yíih biti wa ñeyuu sun luuy ra. »
45Ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis won ɗi tih : « Ɓahaa, fu wonaa ɗaaha raa, ɗeef fee fun sol ra ɓal. » 46Yéesú won ɗi tih : « Íi ! Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa ! Ɗon tíkúu ɓëewë eni ɓítté te ɗon na hëbíríih wë dalaa sah. 47Mas ɗon fa taɓahuu luuyyi yonente ya caaccon húmú bëemú wë rë taɓah yi wunte ra. 48Ɗaaha, ɗon teeɓuute biti ɗon ñéerúuté a yee húmú pagu caaccon ra : wa bëemúté yonente ya, ɗon ayute ɗon na taɓahu luuyyi wa. 49Yii baa daa tah Koope fa yúh ɓéeɓ ɗë won tih : “May wol i yonente a i apootar waa na, ay lah ƴi wa bëem wë, ƴee wa mokil wa níi mokil.” 50Daa tah ñif mi yonente ya bëemú dalaˈte sagi ëldúnë níi a woteh ra, ay keen sun fi ɓëy jamanii beh : 51dalaˈte bëemí Abeel11.51 Saame Dalaana 4.1-8 níi bi Sakari fa bëemú baylii Faam fi gaani Koope, hanndal ki tígë na hawruu ra a tígí selaa. Mee ron won ɗa ee : kaah biti ɓëy jamanii bee ay yíníl ñíinnë kéenɗú ƴaa ra ɓéeɓ. 52Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa ! Ɗon wodute ílë në yúhúu yee won Koope ra ; ɗon fi ƴah, ɗon kaaˈuute haal, ɗon anutee kaaˈ ɓëewë fahuu ra haal. »
53Kolaˈ Yéesú tígí daaha ra, yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa haayluute sun fi, na anuu rii meel yin fi yin ɓéeɓ. 54Wa na olsuu ri, nda ri ay won yii ñeyay waal raa.
12Líkíní Yéesú taalibe yi
(Saame Maccëe 10.19-20, 26-33 ; 12.32)
1Wahtaa na wonaˈ Yéesú fariseŋŋa na a yëeddëh yí kootii Mëyíis rë, i ow júnní-júnní na ɓaatuu ac ; caagi wa tahte wa na togantuu hanndal ki wa. Yéesú ɗéɓëˈ taalibe yi na won wa tih : « Lah mëytíi lëwíirí fariseŋŋa12.1 lëwíirí fariseŋŋa :Lëwíir daa na tah mún më na yugusuu mbúurú rë poosaˈ., daa ri wonnee ke wa teem ɓúkkí wë rë. 2Yii laku ɓéeɓ ay olu, yii ɗapu ɓéeɓ ay yúhú. 3Yii ɗon won ɗi filiɓ ñúus ɓéeɓ ay keluu naˈ këtëŋ, te yii ɗon mëddëˈ rí filiɓ las ɓéeɓ ay ɗaañnjuu këem.
4« Mi won ɗon na, ɗon fi kooƴƴi soˈ : ngënë néehí ɓëewë na hawu ow húl rë, wa míníh yii luk baaha. 5Cëe mi teeɓ ɗon ɓëeˈ warun ɗon neeh ra : néehí Koope, ndah ri hap húl rëe mín ɓek safara. Mi won ɗon tee ɓal, ɗon waɗti neehun ɗi.
6« Ndiit iip na yëeyíih fíttíŋ ana woo ? Añcaŋ, yínë sah na múuƴéh në Koope. 7Ɓaatte biti fen fi affon sah kídúté ! Kon ngënë sídíi yin, ɗon génú líir ndiit fap !
8« Mi won ɗon tee : ɓëyí won fíi ɓëewë biti ɗi non ɓëewí soˈ mi Koy-ɓëeˈ, may won fíi malaaka yi Koope biti ɓëyí baa non ɓëewí sëˈ. 9Ɓëyí won fíi ɓëewë biti ɗi yéeh sëˈ nék, may won fíi malaaka yi Koope biti mi yéeh ɓëyí baaha ɓal. 10Ɓëyí won yin ɓos sun fi soˈ mi Koy-ɓëeˈ ɓéeɓ, ɗi mín baalu. Ƴaha sun fi Ruuh-Peseŋ raa nék, ɓëyí baa ii baalu.
11-12« Ɗon tëekrú këem filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra mbée fíi njíittí gina a ɓëewë homru nguur ka ra, ngënë sídíi : yee nay ron layee wahtii baaha teme ra ii kolaˈ ɗon na, ay kolee Ruuh-Peseŋ na. »
Léehí yíkíi alal ma lúh nuf ra
13Tígí daaha, ow di ɓëewë won Yéesú tih : « Ɓahaa, wone ɓahii soˈ woɗ soˈ na alal ma heliɗ fun boffi fun ra. » 14Yéesú won ɗi tih : « Kooja, daa fal soˈ aattiyaˈi iñon mbée woraˈi alal mon ? » 15Ɗi antee ɓaat won ɓëewë ɓéeɓ tih : « Lah héní wun, ngënë fëhíi alal níi lukus, ndée caagi ow alal taheh ri lahaˈ ñíiní. »
16Tígí daaha, Yéesú ñeyaˈte wa léeh won wa tih : « Lahte yíkíi alal mi húmú lahaˈ meeyyi laaɓpe níi laaɓ. 17Ɗi won nufi tih : “May hene ɗí ɗeh, bee lahay mi tígí túmë mí pebi soˈ bee ra ? 18Mi ot na ! May hene ɗeh : may ɓaate misah yi soˈ, mi túm pebi soˈ a iña lahaˈ mi ra ɓéeɓ filiɓ. 19Mi anti won af soˈ tih : mi lahte alal mi ay soo mín kúɗ kíil caak ; mi tallaˈ hílsëh, mi ñame, mi hane níi keeñ soˈ sos siiɓ.” 20Ndaa Koo won ɗi tih : “Lúh nuf fe ! Fay húl elgee woteh beh. Daa nay lahee iña yefiɗ fu afu ra ɓéeɓ leegi ?” » 21Yéesú ɓaatte won tih : « Ɓëyí homaˈ négírëˈ alal mi saañ afi na kut, saamay Koope, hom míllëˈ ɗaaha. »
Koo daa na onaˈ
(Saame Maccëe 6.19-21, 25-34)
22Yéesú antee won taalibe yi tih : « Yii baa daa tah mi won ɗon tee : ngënë sídíi yii ñamun ɗon, mbée yii ɓekuun ɗon. 23Pes luk ñam lah solo, te faan luk yéré lah solo ɓal.
24« Ëlsíi ŋaakka : wa na sëhíh níi púlé lec, wa lahuy misah, lahuy túmëe, ndaa Koope ee waa ñëmíɗ rë ! Ɗon nék, ɗon lúkíh ƴakka lah solo a ? 25Wa ɗon na, sídëˈë në sídëˈ rí rë, mín fehe níi ɓaat yin ƴutuuɗ pesi ? 26Hém ɗon daa míníh yii ƴutuudi baa raa, ɗon sídúu yi yin kay ?
27« Ëlsíi ɗee man capussi gaaw fa luufa ra : wa na légéyíh te wa na mëkíh ɗíis búuɓ. Añcaŋ, mee ron won ra ee : ɗi fi buura hínú Salomoo ra sah, húmú lahaˈ ri alal níi, ɗi lahay búuɓɓí madaˈ a capussi gaaw fi ƴaa wun ! 28Ngémën tasaˈte ee ! Koope posil gaaw fa luufa woteh níi wa man ɗaaha wun, te teem kéy wa ay luuhu tamu raa, ɗi ay lukee ɓek ɗon fi ƴaa búuɓ neh a ? 29Kon ngënë mëklí affon saami yii ñamun ɗon mbée yii hanun ɗon ; ngënë sídíi. 30Ɓëewë nëníh ɓëewí Koope feey fi bee ra daa na moklu affi wa saami iñƴaaha ɓéeɓ. Ndaa ɗon fi ƴah, Boffon yúhté biti ɗon sohluute wa ɓéeɓ. 31Nguur ki Koope daa mit saam ; bee tas ɗa ín yaˈ Koo ! 32Ɗon fa yubi ƴutuudi beh, ngënë néekíñíi, ndée Boffon daa fahaˈ biti ɗon haal Nguur ki. 33Yëeyí alal mon ɗon sarah ñëkíɗɗë cadum fa. Sëemí tígí wëerté, négíríi alal mi mínéh ɗúm sun-Koo, tígí lohoh liileh na te lahay maasoh. 34Yúhí biti tígí hom alal mon, nuffon homaˈ na ɓal.
Ɗee waɗti sehuun ayi Yéesú rë
(Saame Maccëe 24.45-51)
35« Pëkíi, ɗon këríɗ lampa yon. 36Mëdíi a súrgë yí sehu kélfíi saañ kílëek, nda ri ac laɓ ílë rëe, wa yíp ríi kúnsíɗ. 37Lahute sos-keeñ, súrgë yí ƴaa yéŋké biti ayaˈ kélfíi wë rë, ɗeef wa na sehu ra. Mee ron won kaaf ka ra ee bitih : ɗi fi kélfëe ay pokoh, tëekíɗ súrgë yë, yeɗ wa ñam. 38Wuti kélfëe elkaˈ níi elkaˈ raa sah, te ɗeef wa sehe ri, wa ay lah sos-keeñ.
39« Ɗon yúhúté biti yíkëe faam yúh wahtaa nay aye lohoha faami ra koon, tin ɗi ii rii yeris poo faam fa. 40Kon këlíi affon ɗon ɓal, ndée soˈ mi Koy-ɓëeˈ, may nimile wahtii nuffon paay na. »
41Peer won Yéesú tígí daaha tih : « Yíkëe, fu woniɗ fun kut léehí bah, mbée fu ɓekke ɓëewë ɓéeɓ në ? » 42Ɗi fi Yíkëe won ɗi tih : « Mëdíi a súrgíi ñeyaˈ woni kélfíi te ñaañce, bi kélfíi tík súrgë yí kayya faam fa yaˈi, yeri wa ñam biti wahtaa lah ra. 43Lahte sos-keeñ, súrgíi baa yéŋké biti yiin nay nimile kélfíi faam fa ra, ɗeefa ri page yee nahu ri ra. 44Mee ron won kaaf ka ra ee, kélfíi ay tík iña lahaˈ ri ra ɓéeɓ yaˈi. 45Ndaa hena biti koon súrgíi baaha won nufi tih : “Kélfíi sëˈ aay doom”, níi tah ɗi yam sun fi súrgë yí kayya hawsee wa, ɗi ñame ñami neɓpe, hane maniye, 46kélfíi ay nimil wahtii ɗi yéeh rí te ɗeefa ri seheh ri. Tígí daaha, kélfíi ay rii bëkdëˈ ɓëewë gémúy Koope ra, mokil ri mokli misikke. 47Súrgíi yúh yee fahaˈ kélfíi rë, antee cagay afi te pagay yii baaha, ay laɓu laɓɓi misikke. 48Ndaa súrgíi yéeh yee fahaˈ kélfíi rë, anti paŋ yii cal hap, ii laɓu laɓ caak. Ɓëyí onu yin caak ay meelu caak ; ɓëyí déŋéenú yin caak ay meelu ƴi luk ƴi ɓëyí déŋéenú ƴutuuɗ. »
Yéesú kúɗ jaamma mbée ɗaralsaˈ ?
(Saame Maccëe 10.34-36)
49Yéesú ɓaatte won tih : « Mi ac yíin kíi feey fa, a ɗee fahaˈ mi biti ɗi yíppí kaɗ haat ɗa ! 50Mi waɗtee ñee coono12.50 Mi waɗtee ñee coono :Di gerek, bíníyú ɗeh : Mi waɗtee bëtsú., keeñ soˈ antee tookay níi lëhín kí. 51Ɗon habuu biti mi ac kúɗ jaamma feey fa a ? Ëe-ëeˈ, mi won ɗon tee : mi ac ɗaralsaˈ. 52Dalaˈte woteh, faam fi lahaˈ ow iip ay ɗaralsaˈ : ɓëewí éeyë yë múuƴëˈ a ɓëewí ana ya, ɓëewí ana ya múuƴëˈ a ɓëewí éeyë yë. 53Baap ay múuƴëˈ a koy ki ƴaali, koy ka múuƴëˈ a boffi. Yaay ay múuƴëˈ a koy ki ɓelii, koy ka múuƴëˈ a yaafi. Pacool ay múuƴëˈ a ɓeleɓ koohi, ɓeleɓ koy ka múuƴëˈ a pacooli. »
Tíinndëˈ yí jamanaa
(Saame Maccëe 5.25-26 ; 16.2-3)
54Yéesú ɓaatte won ɓëewë tih : « Ɗon ot Koo húuh rëe, ɗon yíppí yúh biti ɗi ay toɓ ; te yii baa daa na lah. 55Te ngilaaw ma kúlëe rën waal tagu raa, ɗon yúh biti ɗi ay mbëeyë ; te yi baa daa na lah. 56Wonnon teem ɓúkkën ! Ɗon fa mínú tíinndëˈ iña na teeɓaˈ yii nay lahe feey fa a sun ra, haalaˈ yi níi ɗon míníh tíinndëˈ iña na teeɓaˈ Koo woteh ƴee ra ?
57« Yi tah ɗon míníh yúh yee waɗti pagun ra ? 58Ow yam ɗo yin níi ɗoni saye faam buur raa, ɗon lah waala, lah saame biti ɗoni júɓëˈ, toñeh ɗoni lah dín fë ɗi ey ro, buur tík rë yaˈ yi alkaati ya, fu téƴú. 59Daa mi won ɗon ɗi ee : fii ɗúh kasaa níi bín yínlëe fu kabut ka ɓéeɓ rë. »
13Lof pesaɗ mbée húl
1Wahtii baaha, i ow ayute woni Yéesú biti Pilaat hawrohte i ow di ɓëy Galile húl, ɗeef wa na hawru Koope sarah. 2Yéesú won wa tih : « Ɗon habuu biti bëemëdë bëemú ɓëy Galile yi ƴaa ra teeɓaˈ biti wa luku ɓëewí kayya Galile ɓos aa yih ? 3Mi won ɗon ti ëe-ëeˈ ! Te ɗon lofuy pesaɗ, ɗon ɓéeɓ ay saŋku ɓal. 4A ɓëewí sabboo a peeye yi ƴaa ɗakaƴaˈ taahi uda Silowe na bëp ɗí rë, ɗon habuu biti daa wa luku ɓëewí kayya Yerusalem ɓos aa yih ? 5Mi won ɗon ti ëe-ëeˈ ! Te ɗon lofuy pesaɗ, ɗon ɓéeɓ ay saŋku ɓal. »
Léehí tal eena na líméh rë
6Yéesú antee waa ñeyaˈ léeh won wa tih : « Lahte ɓëyí húmú lahaˈ tal een meeyi. Ɗi acce na saam koy een ndaa ri olay. 7Tígí daaha, ɗi won súrgëe në lín meeya ra tih : “Ole ! Kíil éeyë aƴee ɓéeɓ, mi ac saam koy een tal eeni beh, te mi na oleh. Ɗi ay homee naafi feey fa te ri lahay njiriñ a ? Hawe ri !”
8« Ndaa súrgëe won ɗi tih : “Ɓahaa, yeɗɗe ri kíilí beh, may júkët tala mi toh ri. 9Henu ɗaaha raa, heeƴce ɗi lím kíirkí ; ɗi límëy rëe fu hawroh ri.” »
Ɓelaa goŋ ra paƴu bisa na hílsúu rë
10Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ín, Yéesú hompe na yëeddëˈ filiɓ tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra. 11Ow ɓeleɓ misikiɗ húmú në : ɗi lahaˈ yébítëh fí daa gogil ri ; hente kíil sabboo a kíil peeye (18), ɗi na mínéh caŋ níi júɓ dalaa sah. 12Olaˈ Yéesú ɓelaa, ɗi dëekké rí, won ɗi tih : « Yaa ow ! Misigu wocce ! » 13Ɗi tíkké yaˈ yi sun fi ɓelaa, ɓelaa yíppée júɓ, yampe na kañ Koope.
14Ndaa paƴa paƴ Yéesú ɓelaa bisa na hílsúu rë neɓaay njíidí tígë na ɗaguu Koope ra. Tígí daaha, ɗi won ɓëewë tih : « Lahte waalli pëenë yí ɓëewë waɗti légéyún në ; lah ëyí paƴoh na, ndaa bisa na hílsúu rë neh ! » 15Ɗi fi Yíkëe loffe ri unni ƴeh won ɗi tih : « Wonnon teem ɓúkkën ! Bisa na hílsúu rë, ow fi ow ɗon na ɓéeɓ na pay yugiin, pëkís fanfi mbée mbaam fi, pay hënndí neh a ? 16A ɓelii bee sédí Abraham bee ra, Seytaane antee rii pokalsaˈ yii hente kíil sabboo a kíil peeye (18) bee ra, ɗi waruyti sëmlúu pokki bisa na hílsúu rë ë ? » 17Yee won Yéesú baa ra sëpíɗté kaaˈoh yi ɓéeɓ ; ndaa keeññi ɓëewí kayya ɓéeɓ sosse di iñi wunna na paŋ ri ra.
Léehí pebi tisoh ki ƴutuuda a bi lëwíirë
(Saame Maccëe 13.31-32 ; Marka 4.30-32)
18Yéesú ɓaatte won tih : « Nguur ki Koope madaˈ a yih ? May rii mëllée a yih ? 19Ɗi madaˈ a pebi ƴutuudi baa13.19 pebi ƴutuudi baa :Di gerek, bíníyú ɗeh : tisoh mutarda. Pep mutarda non peppa lukki ƴin ra, ndaa tala non tal gañcah ya lukki gaan di meeyya ra. ɓeɓ ow, sohte ri meeyi ra nen : ɗi paalte, ooɗte níi hente tal kilik ; ƴakka ayute túfúté yaˈ ya. »
20Yéesú wonil tih : « May mëllée Nguur ki Koope a yih ? 21Ɗi madaˈ a lëwíirë ɓeɓ ow ɓeleɓ, boollaˈte wa a mún caak, íƴíɗté wë níi wa ɓéeɓ fuuɗte ra nen. »
Ílí ƴutuuda
(Saame Maccëe 7.13-14, 21-23)
22Yéesú hom waali Yerusalem fa, ñeete ginna na yëeddëˈ. 23Lahte ɓëyí meelte ri won tih : « Ɓahaa, ɓëewë nay múcé rë ac ƴutuuɗ a ? » Yéesú won ɓëewë maasuu ra tih : 24« Pëgí ɓéeɓ níi ɗon haalaˈ ílí ƴutuuda ; daa mi won ɗon ɗi ee : ow caak ay étíɗ haal te wa ii rii mín. 25Yiin kolaa yíkíi faam fa níi won ílë ɗeefa ɗon hëelíh rë, ɗon ay home ëssë, ɗon laɓe ílë, ɗon wone tih : “Ɓahaa, kúnsíɗ fun !” Ɗi ay ron lofe tih : “Mi yéeh rën !” 26Ɗon ay rii wone tígí daaha tih : “Yen bokuy ñam a han, te fu yëeddëˈté këemmë gin fun a ?” 27Ɗi ay ɓaat won ɗon tih : “Mi yéeh rën ! Wúlíi sëˈ, ɗon fa paguu yin ɓos ra ɓéeɓ !” 28Ɗon ot Abraham, Isaak, Yakop a yonente ya ɓéeɓ filiɓ Nguur ki Koope, ɗon anti líkú ɗon saañ ëssín rëe, ɗon ay looyee daaha, ɗon ŋafoh níi tíññën lec. 29Bín fë, ay lah ɓëewí kolaˈ tígí hom ow feey fa ɓéeɓ, ac ñami ndaje ma cëgíɗ Koope Nguur ki ra. 30Di ɓëewë míllúu woteh ƴee ra, lahte na ƴi ay këllëh yiin fa, te di ƴee këllúu woteh ƴee ra, lahte na ƴi ay míllëˈ yiin fa. »
Yéesú a ɓëy Yerusalem
(Saame Maccëe 23.37-39)
31I fariseŋ leɓuute Yéesú wahtii baaha, wonu ri tih : « Kolee dee fu saañ ílíƴ kay ! Erot ee saam hawrohu húl rë. » 32Yéesú won wa tih : « Pëyí ɗon woniɗ soˈ tisoh ki gúmfí baa biti woteh a kéy mí lík yébítëh mi na paƴ jéríɗ, nah mi ɗúmël légéyí sëˈ. 33Woteh, kéy a nah ɓéeɓ mi waɗti homa waali Yerusalem fi soˈ, ndée yonente waruy hawuu húl ílíƴ kay henay dín fë.
34« Ɗon fi ɓëy Yerusalem daal, ɗon fa na bëemú yonente ya ra, ɗon fa na tawu ɓëewë Koope wol wa ɗon na laˈ níi wa húl rë, hente waal ɗíh ma na fahaˈ négírëˈí rën hëbís sëˈ ti di na négírëˈ paan ƴiilli paɓɓi nen ? Ndaa ɗon fahuuy ! 35Kon Koope yeɗɗaˈte ron ginon13.35 Koope yeɗɗaˈte ron ginon :Di gerek, bíníyú ɗeh : Koope yeɗɗaˈte ron faamon. Mín hen Faam Koope ɓal. ! Mee ron won ra ee : ɗon ii soo olil níi wahtaa nay ron wonee bitih : “Koo-Yíkëe barkela ɓëeˈ ɗi wol ri ra !”13.35 Saame Kañaa ya 118.26 »
14Paƴi Yéesú ɓëyí lahaˈ jér hufil bisa na hílsúu rë
1Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ín, Yéesú dëekúté ñam faam ow di kélfë yí fariseŋŋa. Ɓëewë húmú në rë yípúté íllí wë sun fi na olsuu ri. 2Ɓëyí lahaˈ jér hufil húmú në. 3Yéesú won yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa tih : « Kootii yen onaˈte ow paƴ jéríɗ bisa na hílsúu rë ëe onaay ? » 4Ndaa wa kaaˈuute lofi. Tígí daaha, ɗi tíkké jérdë yaˈ paƴce ri, wonte ri saañ faam. 5Ɗi antee won ɓëewë tih : « Ow di ɗon na lah koy mbée fanfi keen filiɓ yéem koon, wuti hena bisa na hílsúu rëe, ɗi ii rii yíppí nís ë ? » 6Wa lahuy yii wonun wa di yee meel ri wa baa ra.
Líkínëˈí yuliɗ ndaje
7Yéesú otte biti haneella tansuu tíkkë këllëh rë, ɗi na líkín wë won wa tih : 8« Ow gap ro ndaje raa, ngana pay fu tooke tíkkë këllëh rë. Mín lah ɓëyí luk roo gaan dëekúté, 9yíkíi ndaje ma anti ac won ro tih : “Kolee fu on ɓëyí bee took.” Fay sopoh tígí daaha fu koloh, fu saañ tooke níi tíkkë míllëˈ rë. 10Ngana hen ɗah ! Fu gapu ndaje raa, lah tooke tíkkë míllëˈ rë ; ɗaaha, yíkíi ndaje ma ac raa mín rëe won tih : “Leɓee dee kooja, fu took tíkkë këllëh rë.” Hen ɗaaha raa, ɓëewë ɗoni wa tooku ra ɓéeɓ ay roo habaˈ ow gaan. 11Yúhí biti ɓëyí ɓéyíɗ afi ɓéeɓ ay cépírú, te ɓëyí cépíɗ afi ɓéeɓ ay ɓéyrú. »
12Yéesú antee won yíkíi ndaje ma tih : « Fu ƴahti gapaˈ ndaje raa, ngana gap kooƴƴu, mbée koy-yaayyu, mbée mboko yu, mbée yíkëe yí alalla ɗoni wa dékú rë ; ndée wa fi ƴaaha mínú rëe dëek ñam ɓal, te bín fë rëe, ɗeef wa yínlú rë yee pagiɗ fu wa ra. 13Fu ƴahti gapaˈ ndaje raa, lah dëeké manti ñëkíɗɗë nen, ɓëewë cérrí wë mitay ra, lëfëñíɗɗë mbée búumíɗɗë. 14Fu paŋ yii baa raa, keeñu ay naa sos ; wa míníh rëe yíníl, Koope nay roo yínlé yiin nay rii këllé ɓëewë júɓú rë ɓúudé. »
Anili ɓëewë gapu ndaje ma ra
(Saame Maccëe 22.1-10)
15Ow di haneella kelaˈ ri unni ƴaa ra, won Yéesú tih : « Ɓëeˈ nay maasee ñam Nguur ki Koope ra, keeña ay sos. » 16Yéesú ñeyaˈte ri léehí beh won ɗi tih : « Lahte ɓëyí cëgíɗté ndaje, gappe ow caak ñama. 17Tígë në waaƴaˈ ñama woc ra, ɗi wolte súrgíi woni ɓëewë gapu ra biti ñama nonte. 18Ndaa ɓëyí rí pay ɗii na ɓéeɓ, ɓëeˈ won ɗi biti ɗi ii mín ac. Ɓëeˈ ɗéɓ ɗë won ɗi tih : “Lah wone ri baal soˈ ! Mi liiltee lom meey te mi waɗtee pay kénsëhí.” 19Ow kay won ɗi tih : “Lah wone ri baal soˈ ! Mi lom fana loˈ sabboo te mi saañ étɗí wë lín ɗee koon.” 20Ow kay wonil tih : “Lah wone ri manti ɗúhëˈ kooɗ daa tah mii mín ac.”
21« Súrgëe nimilte kélfëe në, léhínté rí iña wonu ri ra. Keeñ kélfëe haayte, ɗi won súrgëe tih : “Yípée pay këemmë a waalla gina, fu kúɗ ñëkíɗɗë deh, ɓëewë cérrí wë mitay ra, búumíɗɗë a lëfëñíɗɗë.”
22« Hompe níi súrgëe acce, won tih : “Ɓahaa, mi paŋke yee nah fu soˈ ra ndaa tíkkë líssí tas.” 23Kélfëe won súrgíi tígí daaha tih : “Tawee waalla luufa, fu cagoh ɓëewë ɗoni wa nay teeˈee ra, wa ac haal nda faam soˈ líif. 24Mee ron won ra ee : yaˈ ow yínë sah di ɓëewë ɗéɓúu gapu ra ii haal looni soˈ.” »
Ɗee waɗti ñéerúun a Yéesú rë
(Saame Maccëe 5.13 ; 10.37-38 ; Marka 9.50)
25Lahte bis, Yéesú na saañ, ow caak ñéerúuté a ri. Ɗi yíssëhté waa na, won wa tih : 26« Ɓëyí ac soo na te ri lukki pokoh boffi na, yaafi, ɓeleɓi, koyyi, koy-yaayyi, mbée ɗi fi afi na raa sah, ɗi mínéh hen taalibeyi soˈ. 27Ɓëyí enaay kurwahi ñee tal soˈ, mínéh hen taalibeyi soˈ.
28« Ow fahaˈ taɓah taahi utte raa, ɗi ii took paaƴ olsoh iña waɗ naa haal ra, ɗi yúh nda ɗi ay lah hélsí ay mín lúsíɗ taaha a ? 29Henay bah, ɗi dal taɓah anti mínéh lúsíɗ rëe, ɓëewë nay ole yii baaha ra ɓéeɓ ay rii ñaawal 30wone tih : “Ëlí ɓëyée dal taɓah bee te mínéh lúsíɗ rë !”
31« Te buur koloh haaˈ a buur kay raa, ɗi waray took paaƴ olsoh nda ɓëewí júnní sabboo (10.000) ya lahaˈ ri ra, ɗi ay naa mín haaˈ a buura na yejoh ɗii na a ɓëewí lecsuu ƴii ana ra a ? 32Hena biti ɗi mínéh rí rëe, ɗi ay wol i ow buuri yínëe në balaa ri koloh, wa ɗaŋ ri nda wa mín júɓëˈ. 33Ti ɗaaha nen, ow yínë di ɗon na mínéh hen taalibeyi soˈ, hém ri takaay a iña lahaˈ ri ra ɓéeɓ.
34« Ɗon yúhúté biti miraa yin wun, ndaa wa lahlilay cafka raa, wa ay nimiliruu cafkii wa ɗíh ? 35Ɗi lahay njiriñ tígí daaha, ɗi wuneh sah tohaa ; ɗi ay yúfú sénín. Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na ! »
15Léehí har fa múuƴ ɗë a bi hélsë múuƴ ɗë
(Saame Maccëe 18.12-14)
1Yeekoh yi túmë a i bakaaroh kay leɓuute síkírëhí Yéesú. 2Yaa neɓaay fariseŋŋa a yëeddëh yí kootii Mëyíis, tahte wa na wonaaluu hanndal ki wa tih : « Ɓëyí bee tahaˈ bakaaroh ya a yaˈ ana na bok a wa ñam bee raa ! »
3Tígí daaha, Yéesú ñeyaˈte wa léehí beh won wa tih : 4« Ow di ɗon na lah har tíméer (100), an naa múuƴlëˈ yínë rëe, ɗi ii hel harri sabay payniil a payniilla (99) níirëe yë, ɗi saañ saame bee múuƴ ɗë níi ɗi ot ɗi a ? 5Te ɗi ot ɗi raa, keeña ay sos níi sos, ɗi ɓeɓ har fa tëgúm rí, 6ɗi saañ faam, anti dëek kooƴƴi a ɓëewë ɓani wa dékú rë, won wa tih : “Yen bokun yen lah sos-keeñ, ndée mi otte har fee ke soˈ húmú múuƴ ɗë !” 7Mee ron won ɗa ee : ti ɗaaha nen, bakaaroh yínë kut lof pesaɗ raa, Koope lahaˈ sos-keeñ ɗaaha. Sosi keeña lahaˈ ri ɓëeˈ lof pesaɗ baa ra, daa lukki gaan sosi keeña lahaˈ ri ɓëewí sabay payniil a payniilla (99) júɓú te sohluuy lof pesaɗ ɗa. »
8« Mbée lah ɓelii lahaa hanjar úrís sabboo, an naa múuƴɗëˈ úrís yínë rëe, ɗi ii këríɗ lampa, saak faam fa saame níi ot ri a ? 9Te ri ot ɗi raa, ɗi ay dëek kooƴƴi a ɓëewë ɓani wa dékú rë, won wa tih : “Mi otte hanjari úrísë múuƴɗëˈ mí rë ; ëyí yen bok yen lah sos-keeñ !” 10Mee ron won ɗa ee biti ti ɗaaha nen : malaaka yi Koope ay lah sos-keeñ biti bakaaroh yínë kut lof pesaɗ. »
Anili koy ka múuƴ ɗë
11Yéesú ɓaatte ñeyaˈte wa anili bee na léeh wë won tih : « Lahte ɓëyí húmú lahaˈ koy ƴaal ana. 12Lahte bis, bee paaˈ kúkëy rë won boffi tih : “Baap, mi fahaˈ biti koon fu yeɗ soˈ wodi soˈ di alal ma lahuu yen ra.” Tígí daaha, boffa woraˈte wa alal ma.
13« Tíkëh i waal, koy ka paaˈ kúkëy rë yaayte ƴee lahaˈ ri ra, ɓeɓpe hélsë saañce gini wulte, hompe dín fë na paŋ yii neɓaˈ ri níi ri yahte alal mi ɗaaha. 14Yaayaˈ ri hélsë ɓéeɓ rë, yaabi misikke haalte gina, ɗi lahlay yii ñama ri. 15Ɗi yeeltee saañ, haalte légéy ow di ɓëy gina na ; ɓëeˈ yeñce ri meeyyin níirí mbaam-túgëllí. 16Yaaɓaˈ ri níi yaaɓ ɗa, nufa tasse ñam di ñami mbaamma, ndaa ow na oneh ri na.
17« Tígí daaha, afa kúnsëhté, ɗi yíppée won nufi tih : “Ɓëewë në légéyírú baasoˈ ra caakute ñam níi míníh yin na, mi anti home dee mi húlé a yaaɓ a ? 18May kolee koloo mi nimil faam baasoˈ, mi won ɗi tih : Baap, mi bakaaɗte fíi Koope te mi tooñce ro ɓal. 19Mi caleh fu habee soˈ koohu ; ɓeɓ soˈ mi légéyíɗ ɗë ti ɓëewí kayya nen.”
20« Ɗi yíppée koloh na nimil boffi na. Ɗi teem hanndal boffa séenté rí, keeña ɗúmpé ɗii na ces ; ɗi múkëté téebílëhí, yabaalohte faana, wodohte ri níi wodoh. 21Koy ka won ɗi tígí daaha tih : “Baap, mi bakaaɗte fíi Koope te mi tooñce ro ɓal, mi caleh fu habee soˈ koohu.” 22Ndaa boffa yíppée lec woni, yíssëhté súrgë yí në won wa tih : “Yípíi kali búubë lukki wun ɗa, ɗon ɓek ri koy soˈ ; ɓékí rí supi kuna, ɗon ɓek ri ñafaɗ. 23Këlí fanfa lukki wun faan ɗa, ɗon hap ri, yen cëgíɗ ndaje. 24Koy kee ke soˈ húmú habaˈ mi biti húlté rë nimilte yéelíɗ ; ɗi húmú sooƴce te mi otte ri !” Ndaje ma yíppée dal.
25« Wahtii baaha, ɗeef koy ki saawi ɓëeˈ húmú meey. Na nimil ri níi rí leɓohte faam fa ra, ɗi kelohte típpë a becca. 26Ɗi dëekké ow yínë súrgë yë në, meelte ri yee lah ra. 27Súrgëe won ɗi tih : “Ñéedú daa nimil, boffu antee hawroh fanfa lukki wun faan ɗa, af biti ri otte koohi te yin katay ri.” 28Koy ki saawa yíppée neeɓ, kaaˈaˈte haal faam fa. Boffa ɗúhté ɗii na, ɗaŋke ri haal filiɓ. 29Ndaa ri won boffa tih : “Síkírëh sëˈ baap ! Hente kíil caak mi na hap faan soˈ légéyírú, te yii túuƴ fú sëˈ ɓéeɓ mi paŋ ri. Añcaŋ, fu ënɗëy sëˈ wuti ƴaha ndeŋ sah mi hap ri, funi kooƴƴi soˈ cëgíɗ ndaje. 30Ndaa ayaˈ koohu ra, ɗi fa yah alal mu a ɓeleɓɓa na tílú rë, fu hawiɗte ri fanfa lukki wun faan ɗa.” 31Boffa won ɗi tih : “Koy soˈ, fu mëssí hom soo na, te iña lahaˈ mi ra ɓéeɓ daa fu lahaˈ wa ɓal. 32Ndaa yen warutee cëgíɗ ndaje nam, yen lah sos-keeñ ! Ñéedée ke ro bee húmú habaˈ mi biti húlté rë nimilte yéelíɗ ; ɗi húmú sooƴce mi otte ri.” »
16Anili daga lah nuf ra
1Yéesú ñeyaatte taalibe yi anil na léeh wë won tih : « Ɓëyí caakke yin húmú lahaˈ dagi daa na tooppitoh alal mi ; ɗi antee keloh biti daga yahaˈ alal mi yahoo. 2Ɓëeˈ dëekké daga, won ɗi tih : “Yee keloh mi ɗoo na ra neɓaay soˈ ! Teeɓ soˈ ɗee légéyëˈ fú rë ; woc raa fu yeris légéyë.” 3Daga won nufi tih : “Bee nay mii líkúu légéy bee ra, may hene ɗíh ? Mi lahay doole línëe te mi sopohte saraatoh. 4Mi otte yee nay mii page ra, hen ɗaaha mi líkú légéyí sëˈ rëe, lah ɓëewí mín sëe yef faam wa.” 5Tígí daaha, ɗi dëekké ɓëewë lahru kélfíi kabut ra ɓéeɓ yínë-yínë. Ɗi won bee ɗéɓ ɗë tih : “Fu lahiɗ kélfíi sëˈ yih ?” 6Ɓëeˈ won ɗi tih : “Mi lahiɗ ɗi bërgú dúuléen tíméer (100).” Daga won ɗi tih : “Kéedí kabut ku abeh ; yípée took fu bíní bërgú sabay iip (50).” 7Ɗi antee dëek ow kay, won ɗi tih : “Fu lahiɗ kélfíi sëˈ yih ?” Ɓëeˈ won ɗi tih : “Mi lahiɗ ɗi saaku pep tíméer (100).” Daga won ɗi tih : “Kéedí kabut ku abeh ; bíníyé saaku sabay peeye (80).” 8Kélfëe laasse ɗee lahaˈ daga júɓëy rë nuf. Kaah biti ɓëewë fahuu ëldúnë rë luku ɓëewë homu niiña ra lah nuf pagaa yin hanndal ki wa. »
9Yéesú ɓaatte won tih : « Mantee ron won tee : sëemí kooƴ a alal ma lahuu ron feey fi bee ra, nda tíl níi ɗon lahluy wa raa, Koope tah ɗon faami níi kiri fi kirih. 10Ɓëyí júɓ di yin ƴutuuɗ, ay júɓ di yin gaan ɓal ; ɓëyí júɓëy di yin ƴutuuɗ, ii júɓ di yin gaan. 11Kon hena biti ɗon júɓúy di na kúrúu ron alal ma feey fi bee raa, ɗon habuu biti ɗon ay déŋéenú alal ma lukki lah solo ra a ? 12Te hena biti ɗon júɓúy di yii leŋke alal ow kay raa, ɗon yaakaaru biti ɗon ay liil alal ma waɗ ɗon lahuun faraah ra a ? 13Lahay súrgíi mín légéyíɗ kélfë ana : ɗi ay kaaˈ ow yínë waa na, pokoh ɓëyí yínëe në ; ɗi ay ñee won ow yínë waa na, kaaˈ síkírëhí ɓëyí yínëe. Ti ɗaaha nen, ɗon míníh boollaˈ foŋko Koope a foŋko hélíis. »
Kootaa a Nguur ki Koope
(Saame Maccëe 11.12-13 ; 5.31-32 ; Marka 10.11-12)
14Fariseŋŋa tíkú hélíis kep affi wa ra, keluu wa unnee ke Yéesú ƴaa ra, wa ɓéeɓ na këekkëlíyú rí. 15Yéesú won wa tih : « Ɗon fahuu biti ɓëewí kayya habaˈ ron ɓëewí júɓúté, ndaa Koope yúh yee keeññon. Yee na habuu ɓëewë biti daa lukki lah solo ra, ɗi yii ɓosse níi ɓos Koope na. 16Balaa Saŋ Batis, Koope húmú ñeyaˈ Kootaa a téeré yí yonente ya yëeddée. Ayaˈ Saŋ níinén Uni Nebi Nguur ki Koope daa na waariyu te ɓëyí fahaˈ naa haal ɓéeɓ fay naa cagoh. 17Biti sun a feey muuy daa lukki yooɓ biti koy una lukki ƴin di Kootaa ra múuƴ. 18Ƴaali yes ɓeleɓi, kooɗ ɓeleɓ kay, njaaliyohte. Te ɓëyí kooɗ ɓelii yesute, njaaliyohte ɓal.
Anili yíkíi alal ma a Lasaar
19« Húmú lahaˈ ɓëyí caakke alal, ɗi ɓekaˈ búuɓɓí wunte te kofeelte, faraah ɗi ñamaˈ neɓ. 20Bín fë, húmú lahte ñëkídí hínú Lasaar, faana ɓéeɓ líiffé puul, fënɗúté helute ílí faam ɓëeˈ. 21Nufa tasse wooñnjiidi ñami ɓëeˈ, ndaa ri liileh na. Ɓaatte biti ɓuh ya na ayu ɗeewe puulla faana.
22« Hompe níi ñëkídë húlté, malaaka ya kúrúté rí hëbís Abraham. Yíkíi alal ma húlté ɓal, hacute, 23saañce safara, na mok dín fë. Ɓéyrëˈ rí afi ra, ɗi séenté Abraham, Lasaar tookke hëbísí. 24Ɗi won Abraham tígí daaha tih : “Caac Abraham yérém sëˈ, fu wol Lasaar soop kuni muluɓ kom soˈ, mi hilsiɗ gol-gol soˈ, ndée mi mokke filiɓ kíi kí ƴee níi mok.” 25Ndaa Abraham won ɗi tih : “Koy soˈ, nérsée biti fu liilte neɓu na húmú pesaˈ fu ra, te Lasaar húmú pesaˈ coono. Ɗi liilte nebi leegi, fu hompe coono. 26Ɓaatte biti nuŋ gaan ee hanndal ki yen, tahte ow mínéh koloh fun na ac ɗon na, te ow mínéh koloh ɗon na ac fun na.” 27Yíkíi alal ma won Abraham tih : “Kon mi na ɗaŋ ɗo Caac, fu wol Lasaar faam fun ; 28mi lahte na ñéyíɗ iip, lah raa ɗi líkín wë, toñeh wa ay soo ɗeefre coono fi beh.” 29Abraham won ɗi tih : “Wa lahute kootii Mëyíis a téeré yí yonente ya waa na níi wocce, wa ñeyun iña wonu na ra.” 30Yíkíi alal ma won ɗi tih : “Ëe-ëeˈ caac Abraham, ƴaa doyay ; ndaa ow koloh ɓúudé pay waa na raa, tígí daaha wa ay lof pesaɗ.” 31Abraham won ɗi tih : “Wa kaaˈ keloh woni Mëyíis a yonente ya raa, wuti ow koloh ɓúudé ɗeefiɗ wa raa, wa ii rii síkírëh.” »
17Líkíní Yéesú taalibe yi
(Saame Maccëe 18.6-7, 21-22 ; Marka 9.42)
1Yéesú won taalibe yi tih : « Faraah ay lah iñi ay ɓeke ow bakaaɗ. Ndaa mas ɓëeˈ nay waa komee ra ! 2Ɗi poku laˈ gaan lúum betu kísí, daa nay géné ɗii na, balaa ri ɓek wuti ƴaha ow yínë di tuŋki ƴee bakaaɗ, wa fi taalibe yi soˈ ! 3Kon cëgí affon !
« Koy-yaafu tooñ ɗo, tëekɗé rí fu won ɗii na. Ɗi réeccíyëh rí níi ri won ɗo baaha raa, lah baale ri. 4Wuti ɗi tooñaˈ ro waal paana bisa raa sah, te faraah ɗi ac wonu biti ɗi réeccíyëhté rëe, lah baale ri. »
Yee mín ngém rë
5Apootarra wonu Yéesú-Yíkëe tih : « Ɓaate ngémí fun ! » 6Ɗi won wa tih : « Ɗon lah ngém wuti ƴaha ƴutuuɗ koon sah, ɗon nah tal kilki bee saañ yípée kísí, ɗi ay ñee wonon. »
Yee waɗ súrgë në rë
7Yéesú wonil tih : « Ow di ɗon na lah súrgíi línëˈ línëe mbée níirëˈ níirëe koon, ɗi ot ɗi ac meey fa raa, ɗi ay rii yíppí dëek ñam a ? 8Ëe-ëeˈ ! Ɗi ay rii wone ti kay : “Lofee búuɓ, fu pagiɗ soˈ ñam, fu tíkíɗ sëˈ loona mi ñam. Mi woc ɗaa, fu anti mín ñam.” 9Kon ɗi lahay yii nay rii gérmée súrgíi ; súrgëe paŋ yee waɗ ɗii na ra ! 10Ti ɗaaha nen, ɗon paŋ iña nahu ron ra ɓéeɓ rëe, lah hëbíi biti ɗon i súrgë kut, ɗon pagu yee waɗ ɗon na ra. »
Guuñiɗɗi sabboo ya paƴ Yéesú rë
11Yéesú hom waali Yerusalem, ñeete hanndal ki Samari a Galile. 12Tílëˈ rí níi leɓohte gin ra, guuñiɗ sabboo téebílúuté rí, cagute hanndal, 13anutee ɗaañnjoh na wonu ri tih : « Ɓahaa yérém fun, hém neɓaˈ ro ! » 14Olaˈ wa Yéesú rë, ɗi won wa tih : « Pëyí seeƴoh ya na, wa olsoh ron. » Wa homu saaña, wa wahute.
15Ow yínë waa na olaˈ ri biti wahte ra, ñeyaatte kotti na nimil, ɓéyíɗté uni sun na kañ Koope. 16Lahaˈ ri Yéesú në rë, ɗi yeɗɗohte kotta, yíppé púkí feey na sím rí. Ɗi fi baa ɓëy Samari. 17Yéesú won tígí daaha tih : « Ɓëewí sabboo ya ɓéeɓ daa wahu neh a ? A ɓëewí payniilla dih ? 18Ow níɓëy nimil kañi Koope sah henay ɓëyée yëwúɗ neh bee ra. » 19Yéesú antee rii won tih : « Kolee fu saañ ! Ngémú tahte fu wahte. »
Ɗee nay ayee Nguur ki Koope ra
(Saame Maccëe 24.23-28, 37-41)
20Lahte bis, i fariseŋ meelute Yéesú wahtaa nay aye Nguur ki Koope ra. Ɗi won wa tih : « Ayi Nguur ki Koope yii nay olu a íl neh. 21Ow mínéh won bitih : “Ëlí, ɗi abeh !” mbée “Ɗi abin !” Yúhí biti ɗi ee leeloon ee. »
22Ɗi antee won taalibe yi tih : « Ay lah jamanu, ɗon ay fahaˈ hom a soˈ mi Koy-ɓëeˈ, wuti hena bis yínë kut, te ɗon ii rii lah. 23Ɗon ay wonu biti Koy-ɓëeˈ abeh, mbée ri abin ; ndaa ngënë tíkí në nuffon, ngënë pëyí në. 24Di na hélƴëˈ Koo hawaan feey fa ɓéeɓ, ayi soˈ mi Koy-ɓëeˈ ay made ɗaaha nen. 25Ndaa balaa baaha, ɓëy jamanii bee ii soo fahaˈ tík íl te mi waɗtee mok níi mok.
26« Jamanii nimili soˈ mi Koy-ɓëeˈ ay madee a yee húmú lah jamanii Nowe ra nen. 27Jamanii Nowe, ɓëewë húmú feey fa na ñamu na hanu, ƴee na koorantuu, níi yiin haal Nowe gaala ra. Mbënë më ayaˈ tígí daaha kúɗté wë ɓéeɓ.
28« Ɗi ay madee a jamanii Lot17.28 Lot :Ɗi koy ñéedí Abraham. Na húmú muuyil Koope gini Sodom ɓani ɓëy faami na heguu ra, ɓelaa daa húmú heeltoh yíssëhté deeƴ miraa. Saame Dalaana 13.1 níi 14.16 ; 19.1-38. nen ɓal : ɓëewë homute na ñamu na hanu, ƴee na lomu, ƴee na yaayu, ƴee na sohu, ƴee na taɓahu ; 29ndaa yiin koloh Lot Sodom ra, Koo toɓ kíi a laˈ yi na kaɗ, níi muuyilte wa ɓéeɓ. 30Jamanii nimili soˈ mi Koy-ɓëeˈ ay made ɗaaha nen ; daa mi won ɗon ɗi.
31« Yiin fa, ɓëyí ɗúh këem, ɓanan haal kali yin faam ; ɓëyí liilti saañ meey, ɓanan nimil faam. 32Nérsíi yee húmú kat ɓeleɓ Lot ɗa.17.32 Saame Dalaana 19.2633Ɓëyí núp húl ay ñak ñíiní ; ndaa ɓëyí tah ñagi ñíiní ay lah pesa na ɗúméh rë. 34Mee ron won ɗa ee bitih : elgi baaha, ow ana ay bok tigal ka yínë : ow yínë waa na ay kúrú, ɓëyí yínëe helu. 35Ɓeleɓ ana ɓal ay hom hoɗ : ow yínë waa na ay kúrú, ɓëyí yínëe helu. [36Ƴaal ana ay hom meey : ow yínë waa na ay kúrú, ɓëyí yínëe helu.] »
37Taalibe ya meelute Yéesú wonu tih : « Yíkëe, yii baa ay lahee tígí dih ? » Ɗi won wa tih : « Tígí etaˈ médë, suulla teeˈuu na. »
18Anili ɓelaa ƴaali húl rë a aattiyoha
1Filoon fe, Yéesú na teeɓ taalibe yi biti ow waɗti ɗaga Koope ɗago faraah ɓanti jëbël. Ɗi ñeyaˈte wa anili beh na léeh wë won tih : 2« Lahte aattiyohi húmú gina kíilë ; ɗi neehay Koope te ɗi yeray ow cér. 3Lahte ɓelii húmú gina ɓal ƴaala húlté, hom payaˈ payoo faraah ɗeefre aattiyoha, wone ri tih : “Aattiyaˈ funi kaaˈohi soˈ.” 4Hente yii maañce, aattiyoha kaaˈaˈte síkírëhí ɓelaa. Hompe níi lahte bis, ɗi won nufi tih : “Kaah biti mi neehay Koo te mi yeray ow cér ; 5ndaa may paŋ yee waɗ ɓelii bee na ñogol soˈ faraah bee ra. Henay baa ɗi ay dékée ac, te ɗi ay soo míllëˈ mokil níi mi tallee húl.” » 6Ɗi fi Yíkëe antee ɓaat won tih : « Kélíi yee won aattiyohi ɓosi baa ra ! 7Ɗon habuuy tígí daaha biti ɗi fi Koope ii yeɗ ɓëewë ri tanis wa ra kaah, wa fa na fogu ɗii na naˈ a elek ra a ? Ɗi ay waa yeris daa wa sehe a ? 8Mee ron won ra ee bitih : ɗi ay waa yíppí yeɗ kaah. Ndaa soˈ mi Koy-ɓëeˈ mi ac raa, mbaa may ɗeef ngém feey fa ? »
Anili fariseŋa a yeekohi túmë
9Yéesú antee ñeyaˈ anili beh na léeh ɓëewë habuu affi wa biti júɓúté íllí Koope te wonuy yin ɓëewí kayya ra, won tih : 10« Húmú lahte ɓëewí ana yi haalu ɗaŋ Faam fi gaani Koope : ɓëyí yínëe fariseŋ, yínëe yeekoh túm. 11Fariseŋa hom a afi na ɗaŋ Koope won tih : “Koope, mi na sím rë di yee maday mi a ɓëewí kayya ra : ƴee na lohu, ƴee na njaaliyuu a ɓëewí ɓossi kayya. Mi na sím rë di yee maday mi a yeekohi túmí bee ra. 12Bis níi nimil ki bis, mi na oor na waal ana, te yii lah mi ɓéeɓ, woruun sabboo raa, mi yeɗ ɗo wodi yínëe.” 13Ɗi fi yeekohi túmë hompe filoon, kaañay sah ɓéyíɗ afi, yampe na laɓ araali won tih : “Koope yérém sëˈ, soˈ mi bakaarohi beh.” » 14Yéesú ɓaatte won tih : « Mee ron won ɗa ee bitih : nimilaˈ yeekohi túmë faam ra, Koope habaˈte ɗi fi baa ɓëyí júɓpé, ndaa habaay ri fariseŋa. Yúhí biti ɓëyí ɓéyíɗ afi ɓéeɓ ay cépírú, te ɓëyí cépíɗ afi ɓéeɓ ay ɓéyrú. »
Yéesú a tuŋka
(Saame Maccëe 19.13-15 ; Marka 10.13-16)
15Filoon fi baaha, lahte ɓëewí homu komi Yéesú i kúkëy, fahuu biti ɗi tík yaˈ yi sun fi wa, barkel wa. Oluu taalibe ya yii baa ra, wa na wonu affi wa. 16Ndaa Yéesú dëekrëhté tuŋka, won tih : « Yéɗɗí tuŋka ac soo na, ngënë këddíi wë ! Yúhí biti Nguur ki Koope saamɗu mani wa. 17Mee ron won kaaf ka ra ee : ɓëyí habaay Koope buur ti ɗee habaˈ kúkëy Koope ra nen, ii hëelíɗ Nguur ki. »
Ɓëewë caaku alal ra a Nguur ki Koope
(Saame Maccëe 19.16-30 ; Marka 10.17-31)
18Ow di kélfë yí yëwúɗɗë meelte Yéesú won tih : « Yëeddëhí baahi beh, mi waɗti paga yi níi mi lah pesa na ɗúméh rë ? » 19Yéesú won ɗi tih : « Fu dëekëˈ sëˈ baah a ? Yi daa baah ? Henay Koope, lahay ɓëyí baahte. 20Yen nimil yee meelaˈ fu koon ra ; fu yúh iña túuƴëˈ Koope ra maan ? “Ngënë mësíi njaaliyoh ; ngënë mësíi bëem ow ; ngënë mësíi loh ; ngënë mësíi feliɗ ow ; lah tëeppítíi baappon a yaayyon.”18.20 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.12-16 » 21Ɓëeˈ won ɗi tih : « Ɓahaa, yii waɗ soˈ iñƴaa ɓéeɓ mi ñee na kúkëy kí sëˈ níi a ɗeh. » 22Kelaˈ Yéesú unni ƴaa ra, ɗi won ɓëeˈ tih : « Fu tallaˈ yin yínë : paye fu yaay iña lahaˈ fu ra ɓéeɓ, fu woraˈ cadum fa ñëkíɗɗë. Hen ɗaaha raa, fay lah alal sun-Koo. Fu woc raa, fu ac fu ñee tal soˈ. » 23Kelaˈ ɓëeˈ unni ƴah, bi caak ri alal níi caak, yaa misikke ri keeñi níi misik.
24Olaˈ Yéesú biti yaa misikke ɓëeˈ rë, ɗi won tih : « Haal Nguur ki Koope kofeelte yíkëe yí alalla na ! 25Géléem haal gúl kúuc daa lukki yooɓ biti yíkëe alal haal Nguur ki Koope. » 26Ɓëewë në húmú síkírúu rí rë wonu tih : « Kon daa míntí múc ? » 27Yéesú won tih : « Yii wooñ ow wooñeh Koope. »
28Peer won tígí daaha tih : « Ɓahaa ole ! Fun helute iña húmú lahuu fun ra ɓéeɓ, fun ñeyute talu. » 29Yéesú won wa tih : « Mee ron won kaaf ka ra ee : ɓëyí af Nguur ki Koope tah ri hel faami, ɓeleɓi, koy-yaayyi, boffi, yaafi mbée koyyi, 30ɗi ay lah ƴi luk ƴaa caak fap di jamanee woteh beh, te fayu ɗi ay lah pesa na ɗúméh rë. »
Waali éeyë fë wonaˈ Yéesú biti ɗi ay húl, ɗi koloh ɓúudé rë
(Saame Maccëe 20.17-19 ; Marka 10.32-34)
31Filoon fi baaha, Yéesú hécëhté ƴutuuɗ a taalibe yi sabboo a ana ya, won wa tih : « Síkíríi ! Yen ee suu Yerusalem ra ee, te iña bíníyú yonente ya sun fi soˈ mi Koy-ɓëeˈ rë ɓéeɓ ay lah. 32May tíkú yaˈ yi ɓëewë yëwúɗ neh ra, te wa fi ƴaa ay soo ñaawal, solsaˈ soˈ, tuulsaˈ soˈ, 33laɓisaˈ soˈ laraw, an soo hap húl. Te waali éeyë fë filoon fi húlí sëˈ, may koloh ɓúudé. » 34Ndaa taalibe ya húmú yíih yee fahaˈ ri waa won ra ; wona kúnté affi wa.
Paƴi búumndë
(Saame Maccëe 20.29-34 ; Marka 10.46-52)
35Na leɓoh Yéesú Yéríkëe rë, ɗeef lahte búumndí húmú took ɓúk waala na saraatoh. 36Kelaˈ ri dúukëlí ɓëewë në gétú rë, ɗi meelaˈte yee lah ra. 37Ɓëewë wonute ri biti Yéesú fi ɓëy Nasaret daa na ñee daaha. 38Ɗi foŋke tígí daaha won tih : « Yéesú, sédí Dawit, yérém sëˈ ! » 39Ɓëewë këllúu rë na wonu afa, fahuu biti ɗí héddëh, ndaa ri lukki foŋ na, na won tih : « Sédí Dawit, yérém sëˈ ! » 40Tígí daaha, Yéesú caŋke, kallirohte ri. Ayaˈ ri ra, Yéesú meelte ri won tih : 41« Fu fahaˈ biti mi pagira ro yih ? » Ɗi won tih : « Yíkëe, page níi íllí sëˈ wërsëh, mi mín ot ! » 42Yéesú won ɗi tih : « Yeele, ngémú tahte fu wahte. » 43Íllë yíppée wërsëh, ɗi na ot. Ɗi ñeete tal Yéesú na kañ Koope. Oluu ɓëewë yee lah ra, wa ɓéeɓ na kañu Koope.
19Haali Yéesú faam Sase
1Yéesú haalte Yéríkëe na húus gina. 2Daaha, húmú lahte ɓëyí hínú Sase ; daa ri kélfíi yeekoh yi túmë, ɗi húmú yíkëe alal. 3Ɗi húmú fahaˈ oli Yéesú, ndaa bi lúh rí, ɗi mínéh ríi ot af caagi ɓëewë. 4Ɗi yíppée múkë, këllëhté, lappe tal kilik, fahaˈi oli Yéesú fë ay ñeye daaha ra. 5Lahaˈ Yéesú tígí daaha ra, ɗi ɓéyíɗté afi won Sase tih : « Yípée cép Sase ; mi waɗti hanlire ro woteh. »6Sase yíppée cép, kúɗté rí faami, hampe ri haneel a sos-keeñ. 7Ɓëewë maasuu ra ɓéeɓ, yaa neɓaay wa, tahte wa na wonu tih : « Ɓëyée ay hanlire bakaaroh a ? » 8Sase kolohte, won Yéesú tih : « Síkírée noo Yíkëe, may on ñëkíɗɗë hatni yíníi alal mi soˈ ɓéeɓ, te ɓëyí mi liiltee rii nofaˈ mi ɓeɓpe hélsí ɓéeɓ, may rii nimiliɗ teemi wa iniil. » 9Yéesú won ɗi tih : « Ɓëy faam fi bee múcúté woteh. Íi, ɓëyí bee ɓal non séttí Abraham. 10Yúhí biti soˈ mi Koy-ɓëeˈ, mi ac saami ɓëeˈ múuƴ ɗë, mi sëmlëˈ rí. »
Anili kélfëe déŋéen súrgë yí hélíis rë
(Saame Maccëe 25.14-30)
11Ɓëewë homute na síkírúu rí. Bi leɓuu wa Yerusalem, te ɓëewë habuu biti Nguur ki Koope leŋ cép, ɗi ñeyaˈte wa anili beh na léeh wë 12won tih : « Húmú lahte ɓëyí non tal kélfë, ɗi hom koloh saañi gini wulte nda ri lah dín fë falu buuri gin wa raa, ɗi nimil. 13Balaa ri saañ, ɗi dëekrëhté ow sabboo di súrgë yí, yeɗte ow di waa na ɓéeɓ hanjar úrís yínë, antee waa won tih : “Ɓéyí hélsí ƴeh, ɗon légéyëˈ wë níi bín nimilaa mi ra.”
14« Ɓëyí bah, ɓëy gin wa húmú fahuuy ri, daa tah sayaˈ ri ra, wa yejute i ow filooni nda ɓëewí ƴaa lah raa, won biti wa fahuuy ɓëyí baa buur. 15Kaaˈeeh ɓëeˈ falute buur, nimilte gin wa. Ayaˈ ri ra, ɗi dëekrëhté súrgë yë ɗi húmú déŋéen wë úrísë rë, yúhí iña tíkëh sun ra. 16Ɓëeˈ ɗéɓpí ac ɗa won tih : “Ɓahaa, mi lahte hanjar úrís sabboo sun fi bee déŋéen fú sëˈ rë.” 17Buura won ɗi tih : “Eera ! Fu súrgíi wunte ! Hém daa fu ñee woni soˈ, fu paŋke yii ƴutuudi baa raa, mi yeɗte ro fu kúɗ gin sabboo.” 18Súrgíi ana fa acce, won tih : “Ɓahaa, mi lahte hanjar úrís iip sun fi bee déŋéen fú sëˈ rë.” 19Buura won ɗi fi baaha tih : “Ɗo ɓal, mi yeɗte ro fu kúɗ gin iip.” 20Súrgë kay acce won tih : “Ɓahaa, úrsë déŋéen fú sëˈ rë abeh ; mi húmú jok ri líil, mi ɗappe ri. 21Súhë súh fú keeñ ra daa tah mi kaañay ro. Fu ɓeyaˈ yii fu yefay ri, te fu lecaˈ yii fu sohay ri.” 22Buura won ɗi tih : “Fu súrgíi ɓosse ! May roo aattiyee unna won fu ra. Fu won neh mi ɓëyí súhté keeñ, mi ɓeyaˈ yii mi yefay ri, te mi lecaˈ yii mi sohay ri a ? 23Kon haalaˈ yi níi fu wëtɗëey hélsí sëˈ ? Tin bee nimilaˈ mi bee ra mi laheh na yii tíkëh sun a ?”
24« Ɗi antee won súrgë yë húmú daaha ra tih : “Nëefí bee ɗii na, ɗon yeɗ ɗi ɓëeˈ lahaˈ sabboo ra.” 25Wa wonu ri tih : “Ɓahaa, ɓëyí baa liiltee lah úrís sabboo níi wocce !” 26Ɗi won wa tih : “Mee ron won ɗa ee bitih : ɓëyí ham yee yeru ri ra a yaˈ ana ay ɓaatu. Ɓëyí pagay yii baaha nék, yii ƴutuuda lahaˈ ri ra sah ay naafu. 27Di yii leŋke kaaˈoh yee ke soˈ fahuuy biti mi hen buuri wa ra, këlí wë deh, ɗon hap wa húl fíi sëˈ.” »
Haali Yéesú Yerusalem
(Saame Maccëe 21.1-11 ; Marka 11.1-11 ; Saŋ 12.12-19)
28Wonaˈ Yéesú níi wocce ra, ɗi këllëhté ɓëewë, wa ñéerúuté, ɗi na saañ Yerusalem. 29Tílëˈ rí níi leɓohte Betfase a Betani, hëbís daŋi Ëlíiffë rë, ɗi wolte ow ana di taalibe yi 30won wa tih : « Pëyí gina fíi bín. Ɗon haale na raa, ɗon ay naa ɗeef cúmbúr mbaam poku, bi ow yëegírëy rí. Lah pëkísí rí, ɗon kom soˈ ri deh. 31Ow meel ɗon yee tah ɗon na pëkísú rí rëe, lah wëní rí biti Yíkëe daa sohlaˈ ri. »
32Taalibe ya koluu daaha suute. Lahuu wa ra, wa ɗeefu iña ti ɗee wonaˈ wa Yéesú rë nen. 33Wa homu pëkísí cúmbúrë, yíkëe yë wonu wa tih : « Yi tah ɗon na pëkísú cúmbúrë ? » 34Wa wonu tih : « Yíkëe daa sohlaˈ ri. »
35Wa anutee kom Yéesú cúmbúrë, larute sabidoorri wa sun, habruute Yéesú yaagohte. 36Ɗi na saañ, ɓëewë ɓeyute sabidoorri wa larute waala.
37Leɓaˈ ri Yerusalem, na cép daŋi Ëlíiffë rë, keeññi mboolo mi taalibe ya ɓéeɓ sosse níi sos, wa ɓéyrúté unni wa sun na njooɓu Koope di kimtaanna olu wa ra ɓéeɓ 38na wonu tih : « Koo-Yíkëe barkela buura ɗi wol ri ra ! Jaamma laha sun, Koo laha ndam di sunaa-sun ! »19.38 Saame Kañaa ya 118.2639Lahte fariseŋŋi húmú ɓëewë në, na wonu Yéesú tih : « Ɓahaa, wone taalibe yu héddëh ! » 40Yéesú won wa tih : « Mee ron won ɗa biti wa héddëh rëe, laˈ ya ay waa tah ! »
Yee nay kate Yerusalem ra
41Ɓaataˈ Yéesú leɓoh Yerusalem níi rí otte ri ra, ɗi na looy af yee nay kate gina a ɓëewë filiɓ ra, 42na won tih : « Ɗon fi ɓëy Yerusalem, ɗon yúh yee nay ron one jaamma bisee woteh bee ra koon ! Ndaa mas, ɗon míníh ríi ot. 43Ay lah jamanii yéŋké biti kaaˈoh yon ay ron geel, hac jul míirë, ƴégítëh rí, an ɗon yejoh haaˈ. 44Wa ay hap ɓëewë ɓéeɓ húl, ɗakaƴaˈ gina níi laˈ ii tíkëh sun laˈ. Ƴaa ɓéeɓ biti ɗon yúhsúuy wahtaa ac Koope sëmlëˈën rë. »
Yëeddëˈí Yéesú filiɓ Faam fi gaani Koope
(Saame Maccëe 21.12-17 ; Marka 11.15-19 ; Saŋ 2.13-22)
45Lahaˈ Yéesú gina níi ɗi haalte baylii Faam fi gaani Koope ra, ɗi yampe na lík yaayoh ya homu na ra, 46na won wa tih : « Koo wonay Téerëe bitih : “Faam soˈ ac faam ɗagaa”19.46 Saame Isayii 56.7 a ? Ndaa ɗon yíssúté rí “faam lohoh”19.46 Saame Yérémí 7.11 ! »
47Yéesú homaˈ Faam fi gaana faraah yëeddée. Kélfë yí seeƴoh ya, yëeddëh yí kootii Mëyíis a ɓaha ya gina na saamu hawi húl, 48ndaa wa húmú yíih ɗee nay wa rii pagee ra, af biti ɓëy gina ɓéeɓ húmú síkírúu rí nuffi wa.
20Tígë ɗúhëˈ sañ-sañi Yéesú rë
(Saame Maccëe 21.23-27 ; Marka 11.27-33)
1Lahte bis, ɗeef Yéesú na yëeddëˈ filiɓ Faam fi gaani Koope, na waare Uni Neba, kélfë yí seeƴoh ya, yëeddëh yí kootii Mëyíis a ɓaha ya ɗeefute ri daaha, 2wonu ri tih : « Won fun sañ-saña na pagaˈ fu iña na paŋ fu ra. Daa nah ro paŋi wa ? » 3Ɗi won wa tih : « Soˈ ɓal may ron meel yin yínë. Wëní sëˈ : 4bëtsë në húmú bëtís Saŋ ɓëewë rë, Koope daa húmú nah ri mbée ɓëewë ? » 5Tígí daaha, wa na wonantuu hanndal ki wa tih : « Yen won biti Koope daa nah ri raa, ɗi ay yen meel yee tah níi yen gémúy iña won Saŋ ɗa. 6Te yen won biti ɓëewë daa nahu ri raa, ɓëewë ay yen tap laˈ níi yen húl, ndée wa ɓéeɓ gémúté biti Saŋ yonente. » 7Wa wonu Yéesú tígí daaha tih : « Fun yíih ɓëeˈ nah ri bëtís rë. » 8Ɗi nampee waa won tih : « Kon soˈ ɓal, mii ron won ɓëeˈ yeɗ soˈ sañ-saña na pagaˈ mi wa ra. »
Anili línëh yí reseñña sohooru ra
(Saame Maccëe 21.33-46 ; Marka 12.1-12)
9Filoon fi baaha, Yéesú ñeyaˈte ɓëewë anil na léeh wë won tih : « Lahaˈ ɓëyí húmú yíp meey reseñ, yeraˈte ri ndalu, antee saañ ɓaaɓi ɗi ay naa maañ. 10Nonaˈ reseña ra, ɗi wolte súrgë línëh yë në, nda wa yeɗ ɗi wodi. Ndaa lahaˈ ri ra, línëh yë habute ri, laɓute ri laɓɓi misikke, anutee rii yeris ɗi nimilaˈte yaˈ holoŋ. 11Yíkíi meeya wolaatte súrgë kay. Lahaˈ ri ra, wa laɓute ri laɓɓi misikke, solute ri solli misikke, anutee rii yeris nimilaˈte yaˈ holoŋ. 12Ɗi wolaatte súrgë kay. Lahaˈ ɗi fi baa ra ɓal, wa gaañute ri gaaññi misikke anutee rii ɗúhíɗ meeya.
13« Yíkíi meeya won tígí daaha tih : “May page yih ? Mi ot na ! May wole koy kee ke soˈ fahaˈ mi níi fahaˈ ra ; mín hen wa yeɗ ɗi cér.” 14Ndaa séenúu línëh yë koy ka, wa wonu hanndal ki wa tih : “Lamoha abee kan ! Ëyí yen hap ɗi húl, meeya hen bi yen.” 15Lahaˈ ri ra, wa yípútée ríi ham, ɗúhrúté rí meeya, hawute ri húl. »
Tígí daaha, Yéesú won ɓëewë tih : « Yíkíi meeya ay page línëh yí ƴaa yih ? 16Ɗi ay aye ayo, hap wa ɓéeɓ húl, anti saam i línëh kay, yeɗ wa meeya. » Keluu ɓëewë unni ƴaa ra, wa wonu tih : « Yii baa ɗamaayti lah ! »
17Yéesú yeelte wa níi antee won tih : « Bíníyúté Téerëe bitih :
“Laˈa habuu taɓahoh ya
biti lahay njiriñ ra
daa míllëˈ ham lasa.”20.17 Saame Kañaa ya 118.22
« Unee ke Téerëe baa fahaˈ won yih ? » 18Yéesú ɓaatte won tih : « Ɓëyí baɓoh laˈi baa ɓéeɓ ay korsaˈ, te laˈa keen sun ow ay rii ɗakaƴaˈ. »
Túmí buur
(Saame Maccëe 22.15-22 ; Marka 12.13-17)
19Yúhúu yëeddëh yí kootii Mëyíis a kélfë yí seeƴoh ya biti Yéesú yuliɗ anili baa sun fi wa ra, wa na saamu ɗee nay wa rii habee wahtii baaha ra, ndaa wa kaañuy ɓëewë. 20Tígí daaha, wa koluute olsohi Yéesú, yejute i ow tala. Ɓëewë në ɓënɓënɗúu, ayuute ti ɓëewí júɓúté nen, na fahuu fíirí Yéesú di won. Wa húmú saamu yii ay mín tah gëernëer keen sun fi Yéesú. 21Wa wonu ri tih : « Ɓahaa, fun yúhúté biti fu wonaˈ kaah : fu yëeddëˈ yee nahaˈ Koope ra kah-kah. Fu na yeeleeh ow jëmmíi. 22Kon won fun nda kootii yen onaˈte biti Sesaar20.22 Sesaar :Bín fë, ɓëyí húmú hen buur di Rom ɓéeɓ dëekúu ɗaaha. yeru túm mbée onaay. » 23Ndaa bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi won wa tih : 24« Téeɓí sëˈ hélíis hanjar noo. » Yeruu ri hanjara, ɗi meelte wa won tih : « Netli wa a tii wa daa na ? » Wa wonu ri tih : « Ƴi Sesaar. » 25Yéesú won wa tígí daaha tih : « Kon yérí Sesaar yee lahaˈ ri ra, ɗon yeɗ Koope yee lahaˈ ri ra ! » 26Wa míníh ríi ham di iña won ɗi fíi ɓëewë rë. Yee won ɗi ra kay éemíl wë éemílë níi tahte wa lahluy yii wonun wa.
Yii leŋke koloh ɓúudé
(Saame Maccëe 22.23-33 ; Marka 12.18-27)
27Filoon fi baaha, i saduseŋ, wa fa wonu biti koloh ɓúudé lahay ra, ayute Yéesú në, 28wonu ri tih : « Ɓahaa, Mëyíis húmú túuƴcé yen bitih, ɓëyí húl hel ɓeleɓ te ɗeef ɓani ɓelaa liiluyti lah koy, ñéedë waɗtee lam ɓelaa, saamiɗ ɓahii tal. 29Te kíilë, húmú lahte koy-yaay paana : bee ɓaha waa na ra kooɗte, ɓani ɓelaa liiluyti lah koy, ɗi húlté. 30Bee ñee na ra kooɗte ɓelaa, yee kat ɓahaa ra katte ri. 31Ɓëyí éeyë fë ñeyilte kotta húlté. Na hen ɗaaha níi wa fi paana ya ɓéeɓ ñeyute kooda, húlúté te ow lahay na koy. 32Filoon fe, ɗi fi ɓelaa tahte ɓal húlté. 33Kon leegi, yiin nay kolee ɓëewë ɓúudé rë, daa nay lahee ɓelaa waa na te wa ɓéeɓ koorute ri ? »
34Yéesú won wa tih : « Ɓëewë feey fi bee na koorantuu ; 35ndaa ɓëewë yéŋké biti Koope otte biti wa warutee koloh ɓúudé, wa haal pesa na ac ra, bín fë rëe, wa ii koorantaˈ. 36Wa ii míníl húl, wa ay madee a malaaka ya. Wa ay hene koyyi Koope, bi nay ri waa këllé ɓúudé. 37Biti ɓëewë húlú rë ay këllú ɓúudé, Mëyíis teeɓaˈte na yii lante filiɓ Téerëe na won ɗi Koo-Yíkëe filiɓ dúufë na njaaroh ra biti daa ri “Koope fi Abraham, Koope fi Isaak, Koope fi Yakop” ra. »20.37 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 3.638Yéesú ɓaatte won tih : « Kon Koope, ɗi Koope fi ɓëewë húlú rë neh, ɗi Koope fi ɓëewë na pesu ra ; ndée di ɗii na, wa fi éeyë yí ƴaa ɓéeɓ lísúu pes. »
39I ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis ɓeyute una tígí daaha wonu ri tih : « Ɓahaa, wonu ñeete waal. » 40Ow kaañlay rii meelil yin kay.
Buura Koo fal ri ra yi Dawit na ?
(Saame Maccëe 22.41-46 ; 23.1-36 ; Marka 12.35-40)
41Yéesú ɓaatte won ɓëewë tih : « Ow mínëˈ won biti Buura Koo fal ri ra sédí Dawit ɗíh ? 42Ɗi fi Dawit won filiɓ téerëe lahaˈ ƴeekaa yi kañaa ya ra tih : “Koo-Yíkëe won Yíkíi sëˈ tih : Tooke hëbís sëˈ, yaˈi ñamaa fi soˈ deh,43níi bín nëy míi yíssée kaaˈoh yu hen tíkëe yí kottu ra.”20.43 Saame Kañaa ya 110.144Ɗi fi Dawit dëekëˈ rí Yíkëe rëe, kon Buura Koo fal ri ra mínëˈ hen sédí ɗíh ? »
45Bi na síkírúu rí ɓëewë ɓéeɓ, Yéesú won taalibe yi tih : 46« Lah mëytíi yëeddëh yí kootii Mëyíis, wa fa tílëesúu a búuɓ gaan, te wa fahuu biti wa woduun a yaˈ ana këemmë rë. Wa tookuu ñaanna këllëh di ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, te daa wa na ɗéɓúu ñam biti ndaje lah. 47Daa wa lukuu maañ ɗaŋ ndah teeɓaˈi affi wa, te añcaŋ, daa wa na ɓeyu alalli ɓeleɓɓa ƴaalli wa húlú rë. Daani wa nay lukee misik. »
21Sarahi ɓelaa ƴaali húl rë
(Saame Marka 12.41-44)
1Filoon fi baaha, Yéesú ɓéyíɗté afi, otte i yíkëe alal na ɓeku hélíis ifi saraha filiɓ Faam fi gaani Koope. 2Ɗi otte ɓelii ƴaala húlté ɓal, bi ñakke níi ñak, ɓekke na hanjar ƴutuuɗ ana. 3Ɗi won tígí daaha tih : « Mee ron won kaaf ka ra ee bitih : saraha yeraˈ ñëkídí bee lahay ƴaal bee ra, luk ƴi ɓëewí kayya ɓéeɓ lah solo. 4Ɓëewí kayya ɓéeɓ yeruu ƴee lukus alal mi wa ra, ndaa di filiɓ ñagi, ɓelaa yeraˈ iña lahaˈ ri ra ɓéeɓ, ƴee waɗ ɗii pesaa koon ra. »
Poyi Faam fi gaani Koope a loola na ac fíi rë
(Saame Maccëe 24.1-21 ; Marka 13.1-19)
5Lahte ɓëewí na húmú wonu ɗee ɗamaˈ Faam fi gaani Koope ra a laˈ yi wunna taɓahuu ri ra, a iñi wunlaa ya hom na, ƴee jébëlú ɓëewë Koope ra. Yéesú won wa tígí daaha tih : 6« Bis ay lah, iña olu ɗon ƴee ra ɓéeɓ ay bëp níi laˈ ii tíkëh sun laˈ kay. » 7Ɓëewë meelute ri wonu tih : « Ɓahaa, yii baaha ay lahe kirih ? Yi nay teeɓee biti yii baa ee saañ lahe ra ? » 8Yéesú won wa tih : « Mëytíi ! Ow ɓanay ron nofaˈ. Ow caak ay ayaˈ tii soˈ won biti daa wa Kiristaa, mbée wahtaa lahte. Ndaa ngënë síkíríi wë. 9Ɗon keloh ban haaˈ gin a gin a ban tíkëntëˈ af raa, ngënë tíití : iñƴaa waɗti laha laho paaƴ, ndaa ɗeefa túkkíi ëldúnë laheh doom. » 10Ɗi ɓaatte won tih : « Gin ay yejoh gin haaˈ, nguur haaˈ a nguur ; 11feey fa ay hégíƴëh hégíƴëh yí misikke, yaaɓ a jérrí na karaˈ ay haal i ílíƴ feey fa ; kimtaanni tíitɗëˈté ɓal ay olu sun-Koo. 12Ndaa balaa ƴaaha ɓéeɓ rëe, af soˈ ay tah ɗon habu ɗon moklu. Ɗon ay kúrú, ɗon tëekɗú këem filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, wa aattiyaˈ ron, ɗon ɓeku kasu. Ɗon ay kúrú fíi i buur a fíi i gëernëer. 13Iñƴaa ay tah ɗon seede yee yúhú ɗon soo na ra. 14Kon yúhí biti ɗon lahuy yii sídúun ɗon di yee nay ron layee ra, 15ndée bín fë rëe, daa mi nay ron teeɓe yee nay ron wone ra, a nufa nay ron rii wonee ra, níi ow yínë sah di kaaˈoh yon ii naa mín yin te wa ii ron mín lof. 16Baappon sah a yaayyon, koy-yaayyon, mboko yon a kooƴƴon ay ron yaay ; i ow ɗon na ay hawu húl. 17Af soˈ ay tah ɓëewë ɓéeɓ kaaˈ ɗon. 18Ndaa karal fen yínë sah ii kanoh affon. 19Lah hëbí híin, ɗon ay múcée ɗaaha. 20Tíl níi ɗon ot i soldaar gíiw Yerusalem raa, lah yúhí biti poyi gina leɓohte.
21« Tígí daaha, ɓëewë nay home Yúdée rë heguun daŋŋin, ɓëewë nay home Yerusalem ra wuloh, te ɓëewë nay home luufin ra ɓanti haal gina. 22Waalli ƴaaha, Koope ay keen sun fi ɓëewë, ti ɗee bíníyúu iña filiɓ Téerëe rë ɓéeɓ nen. 23Mas ɓeleɓɓa nay poke loo bín fë rë a ƴee nay ɓëpíré rë ! Ndée ɓëy gina ɓéeɓ ay mok níi mok, ndah Koope ay teeɓaˈ neeɓi. 24Wa ay hawu húl a jépíl, wa habu ñaam hasluu filiɓ ginni kayya ɓéeɓ, te ɓëewë yëwúɗ neh ra ay togisaˈ Yerusalem níi wahtii wa lah. »
Nimili Koy-ɓëeˈ
(Saame Maccëe 24.29-35 ; Marka 13.24-31)
25Yéesú ɓaatilte won tih : « Ay lah iñi ay tíinndúu naˈa, céyín fë a hulla na. Húní mboowaanna kísí fë ay tah affi ɓëewë feey fa ɓéeɓ kúnëh pak ; 26doole ya sun ɓéeɓ ay bëlkísëh. Ay lah ɓëewí tíit níi maanndee húl ndah níbí yee nay lahe feey fa ra. 27Tígí daaha, ɓëewë ay ot soˈ mi Koy-ɓëeˈ mi aye filiɓ nér, mi ñéerëˈ a doole a ndam gaan. 28Ɗon ot iñƴaaha dale lah rek, lah këlíi ɗon seh, ɗon yúh biti leŋ ron múc. »
29Filoon fi baaha, Yéesú ñeyaatte wa léeh won tih : « Ëlsíi tal kilik : 30ɗon ot ɗi capuse rek, ɗon yúh biti lee ri lah koy. 31Ti ɗaaha nen, ɗon ot iñƴaaha lahe raa, lah yúhí biti Nguur ki Koope leɓohte. 32Mee ron won kaaf ka ra ee biti ɓëy jamanii bee ii múk te iñƴaaha ɓéeɓ laheh21.32 Yerusalem poo kíil sabay iniil (40) filoon fe.. 33Sun a feey ay múk, ndaa unni soˈ ii mëssí múk. »
34Yéesú ɓaatte won tih : « Cëgí affon ! Keeññon ɓanay dérkís ñammi neɓɓa, hani misiga a iñi feey fi beh, toñeh bisi baa ay ron beettiye. 35Di na habaˈ mbëp ƴak nen, yii baa ay beettiyee ɓëewë feey fa ɓéeɓ ɗaaha. 36Cëgí affon, ɗon ɗage Koope faraah, nda ɗon mín lah doolii múcúun ɗon iña nay lahe ƴaa ra ɓéeɓ, te ɗon mín caŋ fíi soˈ mi Koy-ɓëeˈ. »
37Yéesú endaˈ yëeddëˈ filiɓ Faam fi gaani Koope ; ndaa fíníin lah raa, ɗi sayaˈ sun fi daŋi Ëlíiffë ɗi neeˈ na. 38Te Koo yíil ɓaaɓ cúɓ rëe, ɓëewë ɓéeɓ ayuu Faam fi gaani Koope síkírée rí.
22Caŋi Yudaas yaayi Yéesú
(Saame Maccëe 26.1-5, 14-16 ; Marka 14.1-2, 10-11)
1Feedi mbúurú njeñe ya na wonuu Paak ra ee saañ lahe ra. 2Kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis na saamu nufa nay waa hawee Yéesú húl rë, ndaa wa kaañuy ɓëy gina.
3Tígí daaha, Seytaane haalte Yudaas fa na wonuu Iskariyot te non taalibe yi sabboo a ana ya ra. 4Ɗaaha, Yudaas yíppée pay kélfë yí seeƴoh ya na a kélfë yí wohoh yi Faam fi gaani Koope, wa peenute ɗee nay ri waa yaayee Yéesú rë. 5Keeññi wa sosse níi sos, wa gapute ri hélíis. 6Yudaas tahte yee wonu wa ra, na anti saam wahtaa nay rii ɗamaalee Yéesú níi ri yaay wa ri, te ow yégéh rë.
Míllëení Yéesú reer a taalibe yi
(Saame Maccëe 26.17-30 ; Marka 14.12-26 ; Saŋ 13.21-30 ; 1 Korente 11.23-25)
7Filiɓ feedi mbúurú njeñe ya, bisa na hawuu har fi Paaga ra lahte. 8Yéesú wolte Peer a Saŋ won wa tih : « Tílí ɗon waaƴe reeri Paaga. » 9Wa wonu ri tih : « Fu fahaˈ biti fun waaƴuun ɗi tígí dih ? » 10Ɗi won wa tih : « Síkíríi ! Ɗon haale gina raa, ɗon ay teeˈaˈ a ow ƴaal kúɗ pen muluɓ. Lah ñéyí tala níi faam fa nay rii haale ra. 11Ɗon lah na raa, wëní yíkíi faam fa tih : “Yëeddëhë daa nah fun meel ro lasa nay ñamee ɓani taalibe yi reeri Paaga ra.” 12Hen ɗaaha raa, ɗi ay ron teeɓ lasi gaani paaˈ sun, bi yugusute níi wocce : yii nay yen sohlee ɓéeɓ ín në. Ɗon ay waaƴee reeri Paaga daaha. » 13Peer a Saŋ suute, wa ɗeefute iña ɓéeɓ ti ɗee húmú wonaˈ wa Yéesú rë nen. Ɗaaha, wa waaƴute reeri Paaga.
14Lahaˈ wahtaa ra, Yéesú a apootarri goorute na reeru. 15Ɗi won wa tih : « A ɗee fahaˈ mi biti yen bok reeri Paagi bee ra, balaa wahtaa nay mii mokluu ra lah ! 16Mee ron won ɗa ee bitih : mii ñamil reeri Paaga níi iti fi teeɓuu Nguur ki Koope. » 17Ɗi ɓeɓpe kaas béeñ tígí daaha, símpé Koope won tih : « Ɓéyí béeñí ƴeh, ɗon woraˈ wa hanndal kon ; 18te mee ron won ra ee : dalaˈte woteh, mii hanil béeñ níi bín nay ayee Nguur ki Koope ra. » 19Filoon fi baaha, ɗi ɓeɓpe mbúurú, símpé Koope, lecsaˈte ri, yeɗte taalibe yi won wa tih : « Mbúuríi bee faan soˈ, af ron tah mi yeraˈ ri. Lah pëgí yii beh, nérsëhí sëˈ. » 20Reeruu wa níi wocce ra, ɗi yeɗte wa kaasi béeñë ɓal, won tih : « Kaasi béeñí bee daa yii hasa pokalsaˈ Koope a ɓëewë ñeyaˈte ri ñif mi soˈ ra. Wa ay keen ndah ɗon. 21Yúhí biti ɓëeˈ nay soo yaaye ra, funi daa boku loon ee. 22Kaah biti soˈ mi Koy-ɓëeˈ mi waɗtee húl ti di fahaˈ ri Koope ra nen ; ndaa mas ɓëeˈ nay soo yaaye ra ! » 23Tígí daaha, taalibe ya na meelantuu ɓëeˈ nay page yii baa filiɓ fi wa ra.
Ɓëeˈ lukki gaan ra
24Filoon fi baaha, taalibe ya yefuute taasantaˈi misikke hanndal ki wa, fahuu yúh ɓëeˈ waɗti habuun biti daa ri lukki gaan waa na ra. 25Yéesú won wa tih : « Buurri ginna daa na nootu ɓëewí kayya, kélfë yë saame tii sun fi ɓëewë. 26Ndaa ɗon waruy henaˈ ɗaaha. Ɓëeˈ lukki gaan ɗon na ra kay, waɗti habaa afi ɓëeˈ lukki ƴin ɗa ; ɓëeˈ në túuƴëˈ rë waɗti habaa afi súrgíi ɓëewë ɓéeɓ. 27Daa lukki gaan hanndal ki ɓëeˈ took na ñam ra a súrgëe tíkíɗ ɗí loona ra ? Ɗi bee na ñam ra neh a ? Añcaŋ, mi man súrgë ɗon na nen ! 28Ɗon fi ƴeh, ɗon mësúy sëe hel na moklu soˈ ɓëewë rë. 29Di yeraˈ soˈ Baasoˈ Nguur ka, mi yeraˈ ron ri ɗaaha ɓal : 30yen ay bok ñam a han Nguur ki soˈ, te ɗon ay took ñaani Nguur ka, ɗon ílíf talli sabboo a ana yi Israyel. »
Woni Yéesú biti Peer ay taasaˈ yúhí
(Saame Maccëe 26.31-35 ; Marka 14.27-31 ; Saŋ 13.36-38)
31Filoon fi baaha, Yéesú won Peer tih : « Simoŋ, síkírëh sëˈ ! Seytaane ɗaŋke nda ri mín rën hégíƴ ti di na níikëˈ ɓeleɓ nen. 32Ndaa mi ɗagiɗte ro nda fu ɓan soo súugëh. Te fu nimil soo na raa, lah one koy-yaayyu yaˈ. » 33Peer won ɗi tih : « Yíkëe, tígë nay fuu ɓekuu kasu ra, may naa ɓeku ; fu hawun húl, may naa hawu. » 34Yéesú won ɗi tih : « Mee roo won ɗa ee Peer : fiisiin ki paan, fay taasaˈ biti fu yúh sëˈ níi hen waal éeyë. »
Woni Yéesú taalibe yi biti wa koloh affi wa
35Yéesú antee waa won ɓéeɓ tih : « Wolaˈ mi ron, ɗon suute, ɗon kúrúy hélíis, ɗon kúrúy nafa a ñafaɗ ra, ɗon ñakute yin a ? » Wa wonu ri tih : « Fun ñakuy yin. » 36Ɗi won wa tígí daaha tih : « Iña lofisohte ! Dalaˈte woteh, ɓëyí lah hélíis kúrë, ɓëyí lah nafa kúrë ; te ɓëyí lahay ganaay waɗtee yaay sabidoori lom yínë. 37Yúhí biti Téerëe won sun fi soˈ tih : “Ɗi kídëelúuté ɓëewí ɓossa na.”22.37 Saame Isayii 53.12 Mee ron won ɗa ee biti yii baa waɗti laha laho, te ri lahte níi wocce. » 38Taalibe ya wonu tih : « Yíkëe, jépíl ana aƴee ee ! » Yéesú won wa tih : « Wona ɗúmpé ! »
Ɗaŋi Yéesú sun fi daŋi Ëlíiffë
(Saame Maccëe 26.36-46 ; Marka 14.32-42)
39Yéesú antee koloh saañce daŋi Ëlíiffë ti merees nen, taalibe yi ñeyute tali. 40Lahuu wa dín fë rë, ɗi won wa tih : « Ɗëgí Koope toñeh ɗon ay keene fíirí Seytaane ! » 41Ɗi helte wa daaha hécëhté ƴutuuɗ, ƴekke na ɗaŋ Koope 42won tih : « Baap, hém neɓaˈ ro, éccíré gulii coono fi bee wuloh soˈ ! Ndaa di mín ɗíi man ɓéeɓ, yee nay lahe ra ɓanan hen yee fahaˈ mi ra, ndaa bee fahaˈ fu ra. » 43[Tígí daaha, malaaka di malaaka yi Koope céppé hílíbí. 44Keeña ɗúmpé ces, ɗi na ɓaatti ɗaŋ. Ɗi opaˈ opoo níi opaˈa man ñif nen, na síit feey.] 45Wocaˈ ri ɗaŋa ra, ɗi kolohte, nimilte taalibe yi na. Ɗi ɗeef wa súfúñú súfúñë níi wa na neeˈu, 46ɗi won wa tih : « Ɗon neeˈu yih ? Këlíi ɗon ɗaŋ toñeh ɗon ay keene fíirí Seytaane ! »
Hami Yéesú
(Saame Maccëe 26.47-56 ; Marka 14.43-50 ; Saŋ 18.3-11)
47Yéesú hom wona, lahte dúukëlí ɓëewí ayute, ñéerúuté a Yudaas fa non taalibe yi sabboo a ana ya ra. Yudaas leɓohte Yéesú, na fahaˈ fëení. 48Yéesú won ɗi tih : « Yudaas, fu ƴahti ac yaayi soˈ mi Koy-ɓëeˈ rëe, fay soo fëené fëenë ë ? » 49Ɓëewë ñéerúu a Yéesú rë, oluu wa yee na saañ lahe ra, wonu ri tih : « Yíkëe, fun ɓeɓ jépíllí fun, fun yejoh wa haaˈ a ? » 50Tígí daaha, ow yínë waa na paaŋke súrgíi seeƴohi gaana jépíl, lecce nufi ñamaa fa. 51Yéesú won wa tih : « Yéɗɗí ! Topaa baaha ! » Ɗi leɓpe nuf ɓëeˈ, nufa wahte. 52Ɗi na anti won a kélfë yí seeƴoh ya, kélfë yí wohoh yi Faam fi gaani Koope, a ɓaha ya gina ayu hami ra tih : « Ɗon ayuu yi ɗeeha a jépíl a i duuɗ hami soˈ man mi banndi nen ? 53Mi húmú homaˈ ɗon na faraah filiɓ Faam fi gaani Koope, te ɗon kaañuy soo ham. Ndaa wahtoon daa lah, elga onuu Seytaane doole sun fi soˈ ra. »
Taasaˈi Peer yúhí Yéesú
(Saame Maccëe 26.57-58, 69-75 ; Marka 14.53-54, 66-72 ; Saŋ 18.12-18, 25-27)
54Wa habute Yéesú, kúrúté rí faam seeƴohi gaana. Peer húmú filoonaa filoon, ñeete talli wa. 55Lahte ɓëewí këɗɗúté kíi filiɓ faam fa, tookute na yoonnduu. Peer acce, tookke waa na. 56Lahte ɓelii légéyëˈ faam fa otte Peer niiñi kíi kë, ƴíiɗté rí níi won tih : « Ɓëyí bee ɓal non ɓëewí. » 57Ndaa Peer taasaˈte won tih : « Mi yéeh ɓëeˈ na wonaˈ fu ra yaa ow ! » 58Tíkëh ƴutuuɗ, ow kay otte ri, won tih : « Ɗo ɓal fu non ɓëewí. » Peer won ɗi tih : « Mi noneh na déˈ ! » 59Hente kiis, ow kay ayilte, digiɗte uni won tih : « Lahte íl ɓal ! Ɓëyí bee non ɓëewí ; ndah ɗi ɓëy Galile. » 60Ndaa Peer won ɗi tih : « Mi yéeh yee na won fu ra ɗo ! » Ɗi hom wona, na mín ríi lúsíɗ ɗë paan fiisohte. 61Yíkëe yíssëhté Peer na, yeelte ri. Tígí daaha, Peer nérsëhté yee húmú won ɗi Yíkëe rë biti fiisiin ki paan, ɗi ay taasaˈ biti ɗi yúh rí níi hen waal éeyë. 62Ɗi antee ɗúh ëssín na looy looyi misikke.
Dalaani mogi Yéesú
(Saame Maccëe 26.67-68 ; Marka 14.65)
63-64Ɓëewë në húmú wohu Yéesú rë pokute íllë, na laɓisuu ri, na ñaawlu ri, meelute ri wonu tih : « Fu yonente saa ɓal ? Wone ɓëeˈ laɓ ɗo ra ! » 65Wa wonute ri i won ɓos kay caak.
Tëekrí Yéesú këemí yëwúɗɗë
(Saame Maccëe 26.59-66 ; Marka 14.55-64 ; Saŋ 18.19-24)
66Yíilëˈ Koo ra, ɓaha yi yëwúɗɗë, kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis teeˈuute, tëekrúté Yéesú këem, 67meelute ri wonu tih : « Won fun nda daa fu Buura Koo fal ri ra raa. » Ɗi won wa tih : « Mi won ɗon biti daa mi, ɗon ii soo gém, 68te mi meel ɗon, ɗon ii soo tiil. 69Ndaa, kolaˈte woteh, soˈ mi Koy-ɓëeˈ, may took hëbís Koope fa mín ɓéeɓ rë, mi hom yaˈi ñamaa fi. » 70Wa ɓéeɓ wonu tih : « Kon fu Koy Koope a ? » Ɗi won wa tih : « Ɗon wonute ri, daa mi ! » 71Wa wonu tígí daaha tih : « Yen ay pagilee seede yih ? Ɗi ɗúhíɗté rí ɓúkí níi wocce ! »
23Kúrí Yéesú fíi Pilaat
(Saame Maccëe 27.1-2, 11-14 ; Marka 15.1-5 ; Saŋ 18.28-38)
1Ɓëewë ɓéeɓ koluute, kúrúté Yéesú Pilaat gëernëerë në, 2na yabu ri iñƴee wonu tih : « Ɗi homaˈ daaha ɓeke ɓëy gina nuf, kaddee wa yeraˈ túm, te ri tík afi Buura Koo fal ri ra. » 3Pilaat meelte Yéesú won ɗi tih : « Daa fu buuri yëwúɗɗë ë ? » Yéesú won ɗi tih : « Fu wonte ri, daa mi ! » 4Pilaat won kélfë yí seeƴoh ya a ɓëewí kayya húmú në rë ɓéeɓ tih : « Mi olay yii mín tah ow keen sun fi ɓëyí beh. » 5Ndaa ɓëewë ɓaatutee ɓéyíɗ unni wa sun na wonu tih : « Ɗi ñeyaˈ yëeddëˈ yí, yahe nuffi ɓëewë. Ɗi dalaˈ Galile, ñeete Yúdée ɓéeɓ níi rí lahte dee woteh. »
6Kelaˈ Pilaat unni ƴaa ra, ɗi meelaˈte won tih : « Ɗi ɓëy Galile woo ? » 7Ɓëewë wonu ri tih : « Ɗi dék në kay ! » Pilaat yúhté biti Erot daa ílíf Galile fi baaha, te ɗi fi Erot húmú Yerusalem waalli ƴaaha, ɗi yeeltee yeñ ɓëewë kúɗ Yéesú ɗii na.
8Olaˈ Erot Yéesú rë, keeña sosse níi sos, ndah ri húmú kelohte ban fi, te ri maañcee fahaˈ oli. Ɗi fahaˈte rii ot page kimtaan. 9Ɗi meelte ri yin caak, ndaa Yéesú tahay ɓúkí ɗii na. 10Kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis digirute unni wa na yabu Yéesú yin caak. 11Erot a soldaarri ɓal na ñaawlu Yéesú, ɓekute ri búubí wunte na këekkëlíyú rí. Filoon fi baaha, Erot yejaatte ri Pilaat na. 12Erot a Pilaat na húmú tëfrëntíih kíi, ndaa dalaˈte yiin fin fa wa henute kooƴ.
Tígí Yéesú húl
(Saame Maccëe 27.15-26 ; Marka 15.6-15 ; Saŋ 18.39 níi 19.16)
13Pilaat dëekrëhté kélfë yí seeƴoh ya, ɓaha ya a ɓëy gina, 14won wa tih : « Ɗon wonu ti ɓëeˈ komu ron soˈ bee ra yahaˈ nuffi ɓëy gina yahoo. Mi meelaˈ ri fíiyën, ndaa mi olay yin di iña yabu ron ɗi ra. 15Erot ɓal ɗaaha, daa tah ɗi yeñ ri soo na. Ɓëyí bee pagay yii cal ɗi hawu húl. 16Cëe mi laɓiroh ri laraw, mi yeris ri. » [1723.17 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraˈi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh : Lahaa feedi Paak ɓéeɓ, Pilaat waɗtee ɗúhríɗ ɓëy gina ow yínë kasu, yeris ri.] 18Ndaa wa ɓéeɓ na ɗaañnjuu wonu tih : « Hawe ri húl, fu ɗúhríɗ fun Barabaas. » 19Ɗi fi Barabaas húmú non ɓëewë na haaˈuu njíittí gina ra, te ri húmú happe ow húl ɓal, daa tah ri téƴú kasu.
20Bi fahaˈ Pilaat yeɗɗi Yéesú, ɗi ɓeyaatte una, woni biti Yéesú pagay yin ɓos. 21Ndaa ɓëewë ɓaatutee ɗaañnjoh na wonu tih : « Daaƴe ri kurwah ɓal ! Daaƴe ri kurwah ! » 22Pilaat ɓeyaatte una waali éeyë fë won wa tih : « A ri paŋ yii ɓosi bih ? Mi ollay ri yii cal hawaa húl. Cëe mi laɓiroh ri laraw, mi yeris ri. » 23Ndaa wa na ɓaatuu ɗaañnjoh na wonu tih : « Daaƴe ri kurwah ɓal ! Daaƴe ri kurwah ! » Ɗaañnjohi misiga kúrëelëhté Pilaat 24níi ri tahte pagri wa yee fahuu wa ra. 25Tígí daaha, Pilaat ɗúhíɗté Barabaas fa fahuu wa biti daa yeɗɗun ra, ɗi fa yahi nuffi ɓëewë a hap ow húl daa húmú tah ri téƴú rë, yeɗɗaˈte wa Yéesú.
Kúrí Yéesú tígë nay rii hawuu húl rë
(Saame Maccëe 27.32 ; Marka 15.21)
26Na kúrú soldaarra Yéesú tígë nay rii hawuu húl rë, wa teeˈuute a ɓëyí dék Siren, hínú Simoŋ, ɗeef ɗi kolaˈ meey. Wa habute ri, enute ri kurwaha, ñéyrúté rí filoon Yéesú. 27Ow caak ñeyute filoon Yéesú. Ɓeleɓ caak húmú filiɓ fi wa, na fogu ri na hawuu. 28Yéesú yíssëhté waa na, won wa tih : « Ɗon fi ɓeleɓɓi ɓëy Yerusalem, ngënë lëeyí sëˈ, lëeyí affon a koyyon ! 29Jamanu ay lah, ɓëewë won tih : “Lahute sos-keeñ, ɓeleɓɓa míníh pok loo ra, ƴee mësúy lah koy, ƴee mësúy kúu rë !” 30Tígí daaha, ɓëewë ay nah daŋŋa keen sun fi wa, won dúŋŋë súuƴ wë.23.30 Saame Oose 10.831Kilik hilsiɗ daa míntí henu ɗee raa, mas kilik súhíɗ ! »
32Soldaarra kúrëelúuté banndi ana ɓal, ƴi ay hawu húl a Yéesú.
Daaƴi Yéesú kurwah
(Saame Maccëe 27.33-44 ; Marka 15.22-32)
33Lahuu wa tígë në wonuu Këeŋ-af ra, wa daaƴute Yéesú kurwah. Wa daaƴaaluute banndi yi ana ya ɓal : ɓëyí yínëe paaˈte Yéesú yaˈ ñamaa, yínëe paaˈte ri yaˈ sugu. 34Yéesú won tígí daaha tih : « Baap, baale wa, ndée wa yíih yee na pagu wa bee ra. » Soldaarra púlúfúté búuɓɓí Yéesú, woruute wa hanndal ki wa. 35Ɓëewë cagute na olsuu. Kélfë yí yëwúɗɗë na ñaawlu Yéesú wonu tih : « Ɗi sëmlëey i ow kay woo ? Ɗi sëmlëe afi ɓal hena biti daa ri Buura Koo fal ri ra kaah ! » 36Soldaarra na ñaawlu ri ɓal. Wa ɓeyute bineegar, leɓuute ri na fahuu hënndí, 37wonu ri tih : « Hena biti daa fu buuri yëwúɗɗë rëe, sëmlée afu ! » 38Wa bíníyúté unni ƴee yeeddaˈ ki afa sun : « Ɓëyí bee daa buuri yëwúɗɗë. »
39Banndii yínëe hom sun fi kurwahi, na sol Yéesú won ɗi tih : « Fu won neh daa fu Buura Koo fal ri ra a ? Sëmlée afu, fu sëmlëˈ fun na ɓal ! » 40Ndaa banndii yínëe na won afa tih : « Ɗo fu kaañce Koope déˈ ! Ɗoni ɓëyí bee daa boku daan ee. 41Bi yen waɗte : yen yínlú iña pagu yen ɗa kat ! Ndaa ɗi fi bee pagay yin ɓos. » 42Ɗi antee won tih : « Yéesú, lah hele nuf soo na biti fu took Nguur ku. » 43Yéesú won ɗi tih : « Mee roo won kaaf ka ra ee : woteh fee Koo beh, fay home soo na Aljana. »
Húlí Yéesú
(Saame Maccëe 27.45-56 ; Marka 15.33-41 ; Saŋ 19.28-30)
44-45Lahaˈ naˈ leelu af ra, gina ɓéeɓ ñúussé túɗ níi mitte wahtu éeyë. Rídíi ɓídí Faam fi gaani Koope ɗap tígí selaa níi sela ra, ɗaɗte dalaˈte sun níi feey, ɓísëlsëˈté ana. 46Yéesú ɗaasse foŋ tígí daaha won tih : « Baap, mi tíkké coonaa fi soˈ yaˈu. » Wonaˈ ri unni ƴaa níi wocce ra, ɗi yeɗɗohte lússé. 47Olaˈ kélfíi soldaara yee lah ra, ɗi kañce Koope won tih : « Ɓëyí bee ɓëyí júɓpé kaah ! » 48Oluu ɓëewë maasuu ra yee lah ra, wa tíkúté yaˈ yi wa affi wa na looyu na nimilu faam. 49Kooƴƴi Yéesú ɓéeɓ cagu hanndal na olsuu yee lah ra. Ɓeleɓɓa húmú ñéerúu a Yéesú dalaˈte Galile ra húmú filiɓ fi wa.
Haji Yéesú
(Saame Maccëe 27.57-61 ; Marka 15.42-47 ; Saŋ 19.38-42)
50-51Lahte ɓëyí dék Arimate di Yúdée, hínú Suseef, ɗi non ɓaha yi ɓëy këemí gaani yëwúɗɗë. Ɗi ɓëyí baahte te júɓpé, te ri na húmú sehaaloh ayi Nguur ki Koope. Húlë tíkú ɓaha ya Yéesú rë, ɗi ñéerëey në. 52Ɗi payte Pilaat na meelte ri ɓúudé fí Yéesú. 53Tahraˈ ri Pilaat ra, ɗi nuuliɗte ɓúudé fë kurwaha, líiwté rí perkal, kúɗté rí ɗappe ri kolom ki yotu loo laˈ, bi yéŋké biti ɓúudé hëcɗúy në. 54Wahtu ya tas balaa bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë lah caaklilay. 55Ɓeleɓɓa na húmú ñéerúu a Yéesú dalaˈte Galile ra, ñeyute tal Suseef, wa olsuute nuŋa, olute ɗee fënɗúu ɓúudé fí Yéesú rë. 56Wa nimilute faam, waaƴute i yin heeñlaa a laakkoloñ, yugusii ɓúudé fë. Lahaˈ bisi hílsëe rë, wa hílsúuté ti di túuƴúu rí nen.
24Kolohi Yéesú ɓúudé
(Saame Maccëe 28.1-10 ; Marka 16.1-8 ; Saŋ 20.1-10)
1Dímëesë, ɓeleɓɓa koluute miir-miirin, kúrëelúuté iñi heeñlaa ya húmú waaƴu wa ra, suute tígë hacuu Yéesú rë. 2Lahuu wa ra, wa olute biti laˈa húmú kúnúu ɓúk luuya ra píníŋúté hatin. 3Wa haalute, wa ɗeefuy na ɓúudé fí Yéesú-Yíkëe, 4affi wa kúnëhté. Ow ana yi ɓekuu búuɓɓí na tak feeñiyuute wa tígí daaha. 5Ɓeleɓɓa tíitúté, líhúté púkkí wë feey. Ɓëewë wonu wa tígí daaha tih : « Ɓëyí ee pes ɗa saamuu ɗí filiɓ ɓëewë húlú rë ? 6Yéesú íníh në, ɗi këllúté ɓúudé. Nérsíi yee húmú won ɗi ron homaˈ ri Galile ra biti 7ɗi fi Koy-ɓëeˈ waɗtee yaayu bakaaroh ya, ɗi daaƴu kurwah, waali éeyë fë filoon fi húlí ɗi koloh ɓúudé. » 8Tígí daaha, wa nérsúuté unna húmú won Yéesú rë.
9Ɓeleɓɓa koluute luuya daaha suute, ɓíllúté iñƴaaha ɓéeɓ apootarri sabboo a yínë yë a ɓëewí kayya na húmú ñéerúu a Yéesú rë ɓéeɓ. 10Ɓeleɓɓi ƴaa húmú Mari fi ɓëy Makdalaa, Saan, Mari yaafi Saak a i ɓeleɓ kay. Ɓíllúu wë apootarra ra, 11wa habuu biti ɓeleɓɓa yíih iña na wonu wa ra, tahte wa gémúy wë. 12Filiɓ fi baaha, Peer nampee múkë luuyin. Lahaˈ ri yérëntëhté rë, ɗi ɗeef na boyya kut. Ɗi nimilte faam éempé níi éem di yee lah ra.
Feeñiyohi Yéesú taalibe ana di waali Emayus
(Saame Marka 16.12-13)
13Yiin fi baaha, lahte taalibe ana yi na suu gina na wonuu Emayus ra, bi hécëhté a Yerusalem yii mitte tíl wahtu ana, 14na gonlu sun fi iña lah ra ɓéeɓ. 15Wa homu gonla unni wa na ɓéyrëh sun, Yéesú daɓpe wa waala ñéerëˈté a wa. 16Wa olute ri, ndaa lahte yii úmpé wë níi wa yúhsúuy rí. 17Ɗi won wa tih : « Ɗon gonlu yi waala ? » Wa yípútée caŋ, kanammi wa súfúñcé níi súfúñ. 18Ow di waa na hínú Kelewofaas won ɗi tih : « Ɗoni afu kut di Yerusalem daa yíih yee lah waalli ƴee ra maan ? » 19Yéesú won wa tih : « Baaha yi daaha ? » Wa tahute wonu tih : « Fu kelaay yee kat Yéesú fí ɓëy Nasaret ra a ? Ɗi húmú yonentii lahte sañ-sañ di pagaɗ a wonaɗ fíi Koope a fíi ɓëewë ɓéeɓ. 20Kélfë yí seeƴoh yi yen a njíittí yen kúrúté rí faam buur, ɗi aattiyuute húl, daaƴute kurwah. 21Fun lahute yaakaar biti koon daa ri nay sëmlée Israyel ; ndaa seeˈ ! Di filiɓ fi baaha, iñƴaaha lahte hente waal éeyë woteh te ow olay yin. 22Añcaŋ, i ɓeleɓ di fun na éemílúté fun. Wa payu luuyin miir-miira oroh, 23wa oluy ɓúudé fí Yéesú, wa ayute ɓíllúté fun biti i malaaka feeñiyuute wa, wonute wa biti ɗi ee pes ɗa. 24Filoon fe, i ow di fun na payute, olute biti iña wonu ɓeleɓɓa ra ɓéeɓ lahte. Ɗi fi Yéesú nék, wa oluy ri ! » 25Yéesú won taalibe yi ana ya tígí daaha tih : « Lúh-nuffi ƴeh ! Ɗon gémúy iña wonu yonente ya ra gémë doom a ? 26Buura Koo fal ri ra waɗtee ñee coono fi bah, anti haal ndami. » 27Ɗi na an waa poysiiɗ iña bíníyú sun fi ra ɓéeɓ, dalaˈte kootii Mëyíis, ñeete téeré yë bíníyú yonente ya ra ɓéeɓ.
28Tílúu wë níi wa leɓuute gina na suu wa ra, Yéesú na ɓënɓënɗëh baret, 29ndaa wa caguute ri wonu tih : « Fu saañ dih ? Tase fun na deh ! Naˈa yëellëhté te Koo ee saañ elke ra. » Tígí daaha ɗi ñéerëˈté a wa, wa suute faam. 30Wa tooku reer, Yéesú ɓeɓpe mbúurú símpé Koope, lecsaˈte ri yeɗte wa. 31Affi wa kúnsëhté tígí daaha, wa yúhsúuté rí. Ndaa ri hente mes, wa olluy ri. 32Wa na wonantuu hanndal ki wa tih : « Yii baa daa tah keeññi yen sos níi sos na won ɗi a yen waala, na poysiiɗ yen iña bíníyú Téerëe rë ! »
33Wa yípútée koloh, nimilute Yerusalem. Lahuu wa ra, wa ɗeefute apootarri sabboo a yínë yë a ɓëewë në ñéerúu a wa ra teeˈuute. 34Wa wonu taalibe yi ana ya tih : « Yíkëe këllúté ɓúudé kaah ! Ɗi feeñiyohte Simoŋ. » 35Wa fi ana yi ƴaa ɓal ɓíllúté wë yee lah waala ra a ɗee yúhsúu wë rí na lecsaˈ ri mbúurëe rë.
Feeñiyohi Yéesú taalibe ya
(Saame Maccëe 28.16-20 ; Marka 16.14-20 ; Saŋ 20.19-23 ; Tílëdí apootarra 1.6-11)
36Taalibe yi ana ya homu wona, Yéesú hente jalañ fíi wë ɓéeɓ, won wa tih : « Cëlíirí yaawe ! Hëmíi jaamma ! » 37Ndaa wa tíitú tíitë níi affi wa kúnëhté ; wa habuu biti koon yaa yébítëh. 38Yéesú won wa tih : « Ɗon tíitú yih ? Haalaˈ yi níi ɗon na lahu nuf ana ? 39Ëlsíi yaˈ yi soˈ a kotti soˈ : yaa soˈ kay ! Léɓí faan soˈ ɗon olsoh ! Yébítëh na lah boˈ faan ti soˈ nen a ? » 40Wonaˈ ri wa iñƴaa ra, ɗi teeɓpe wa yaˈ yi a kotti. 41Sosi keeña a éemë homuu wa ra, tahte wa míníh ríi gém doom. Tígí daaha, ɗi meelte wa won tih : « Ɗon lahute yii ñamun dee a ? » 42Wa yerute ri koy jén hútú. 43Ɗi ɓeɓpe jénë ñampe ri fíi wë.
44Ɗi antee waa won tih : « Húmú homaˈ mi leeloon ra, mi wonte ron unni ƴeh : “Iña wonu sun fi soˈ filiɓ kootii Mëyíis a téeré yí yonente ya a Téeríi kañaa ya ra ɓéeɓ waɗtee lah.” » 45Tígí daaha, Yéesú paŋke níi affi wa kúnsëhté, wa yúhúté yee won Téerëe rë. 46Ɗi won wa tih : « Bíníyúté biti soˈ mi Buura Koo fal ri ra, mi waɗtee mok níi mok, te waali éeyë fë filoon fi húlí sëˈ, may koloh ɓúudé. 47Te dalaˈte Yerusalem, heetta ëldúnë ɓéeɓ warutee waariyu di tii soˈ, wa lof pesaɗ Koope baal wa bakaaɗɗi wa. 48Ɗon daa seede yi soˈ. 49Te soˈ mi beh, may cépíɗ sun fon Ruuh-Peseŋ fa húmú gap ɗon Baasoˈ ra. Ɗon nék, ngënë këlíi Yerusalem dee níi doolaa nay kolee sun ra cép ɗon na. »
50Filoon fi baaha, Yéesú kúɗté wë waal Betani, ɓéyíɗté yaˈ yi na barkel wa. 51Ɗi hom barkeli wa na takaˈ a wa, Koo ɓéyíɗté rí kúɗté rí hëbísí sun. 52Wa fi taalibe ya jaamiyuute ri anutee nimil Yerusalem, keeññi wa sosse níi sos. 53Faraah wa homuu filiɓ Faam fi gaani Koope wa símé rí.