ROOMA’

Ane’

ROOMA’nupoong

Paula’ke Daarievuru’nane’

Kara Baavootunanka Ane’kooning

1:1 Masika’antavampiko Deeko’ Kumponinge Nii’ Koonto’nuka Tammuriaina’

5:1 Nii’ Teing Karistoo’ Ninka Nari’ Moompira Domamariri O’norimaing

9:1 Kumponinge Isireeli-nupoong Miru’urimana’

12:1 Tampara Aarumoi Dotu-antavampiaina’ Karistoo’ Piaamuri Moo’murio’

15:14 Asi’naare Kara Paula’ke Ba’maikori’ Minkuvuru’naare

Masika’antavampiko Deeko’ Kumponinge Nii’ Koonto’nuka Tammuriaina’

(1:1–4:25)

Paula’ Tee Naning Kumponinge Bakaang Kara Oko-antavuu’nung

¹ Aung karavoto˜ ninge Paula’ke daariamang. Ning ee’nara Jiisuu’ Karistoo’ bakaang botovotonaa’ Kumponinge kara-okomui-nka deemaraa’naang bokumuu’nung. Teie simpe’mui bamuu’ bakaang doorenang tampara tavo’koo. ² Tero urikamu’ Kumponinge miru’uu’ tee aung doorenang tampara teing nakaronuka˜ urikupoong biikaang Daari Meekung-koo kuunge. ³ Tee doorenang tampara tee tee ee’nara Bauring-koonung; ⁴ Mono bakanamenge parapara-koo tee Deevita’ke bakanavinge ponto’aru’nung tang-koo makosi, nka boo’keta daa’aru’na’koo tee ee’nara naning meekung masikung ee’noko Kumponing Bauring aa’na’ purinto’ sira’pari otong. Tee niikaang Ovoring Jiisuu’ Karistoo’. ⁵ Tee-koo e’manansi kara-okomui-nka deemaru’ nantoong amutemurii’ meung-antavarama’naang tee masika’antavaava’naang tee. ⁶ Dii’ Rooma’nupoong teinge teing ninka nari’ otoring, Jiisuu’ Karistoo’ke bokururu’ning. ⁷ Tee’koo aung karavoto dii’anko daariamang, dii’ nii’ning Rooma’nupoong-kooning Kumponinge piaaruri bakaning meekupoong deentarii’naang bokururu’ning ookara-anko. Biraanke ee’noko mooa dii’koo otoaing Kumponing Niuma-itaing ee’noko teieta Ovoring Jiisuu’ Karistoo’.

Paula’ke Rooma’nupoong Oo-koo Piavou’na’

⁸ Tutung tee nkaang Kumponing-koo tampa’ tang minkuama’naang dii’ tee-koo baitorarimaung-koo Jiisuu’ Karistoo’ke pakumurio’. Ookara kansi’ke taaravaamaung. ⁹ Kumponing ee’nara ninge mintoompevomaung nkaang domang ootukununge Bauring bakaang doorenang tampara doorearama teie ee’narai masika’antamuko aa’dampimang: Ninge dii’ tantampimaung nkaang kunsi-koo ookara-koo. ¹⁰ Mmau’namu’pie kunsimaramaung Kumponing tana’ama taura’muu’naang bakaang piai tampa’ tokoona’ nanama beero’dampii’naang. ¹¹ Aa’na’ oo-koo piamoi otong dii’ nii’ning avuavu’ Tanuaang Meekung-etaing pare’dampii’naang puring-antaruriaining. ¹² Aa’noaing: nii’ tee Kumponing nari’ masika’antavampimaing nari’ kune’meerira oomeeri domang kuaa’antameeriai. ¹³ Aung dii’ke noru’erii’naang piamomaang dii’ke mmaikori’ke: Mau’maramaung dii’anko be’koo tampa’ dii’ ninka ning mintoomarako sinang tampa’ bi’uaina’ tee’ nari’ teing nii’ning Ju’deeaing-kooning nauaranko nkoaramana’, nka e’mung doong-koo basinoo’koo dii’ beero’koo avo’mari o’nong. ¹⁴ Ning botomuu’ ookamurii’ nantoong nauarama’naang, osikaiaang ee’noko biikoori, norukasi’nuka ee’noko amakoori, ookara. ¹⁵ Tee’koo aa’na’ piamoi otong daankiama’naang tee tampara doorenang dii’ ookara Rooma’nupoong-koo.

Ookara Nantoong Teing Kumponing Dama’du Sipau’ning

¹⁶ Ning maia’moa’ tee doorenang tampara sira’koo. Ai’ tee tee Kumponing bakaang purinto’ domang-anta-koo makosi ookara nantoong masika’antavaavaining, tutuntoma Ju’nupoong ee’noko napo’ teing Ju’deeaing. ¹⁷ Doorenang tamparai tee sirapo’antavuing tee’ Kumponinge nantoong nari-antavuriaina’ tee ninka nari’. Ee’pina’: Jiisuu’ masika’antavaako, tee-koo masika’anta-koo narung-koo koonto’nuka tampuriai. Tee’ Daari Meekung-koo aa’pumana’,

“Naning tee bakaang masika’anta-koo Kumponing ninka nari’ nariari otoaing tee domamparavaing.” (Abakaka 2:4)

Nantoong Kumponing-koo Ampa’oroi Orara Aarumo-koo Kato Bia’orou’na’

¹⁸ Kumponing bakaang iira tee paning-etaing siraka’pari otong teing-koo Kumponing piavoroaing ee’noko oraka’ nkoarimaing-koo, teing kara masikung avo’aamaing-koo oraka’ nkoaama. ¹⁹ Ookara kapoo’ noru’koo makosi Kumponing-koong sira’pari otong teing oreng-koo. Kumponinge baka siraka’antavuu’nung teing-koo. ²⁰ Kansi’ pupu’aru’noo’keta bakaang iri’ o’paa’ ee’noko bakaang aarumo deto basi bane oro’paravainge, otoremaung. Noru’aapeu’ kapoo’nanka nkovuu’ning ooaama. Tee tee enang maku’na’ oto’evoroa’ tuutunang˜koo. ²¹ Noru’noo’ tee temu’ noru’aako’ Kumponing, teka pankaing-antavaavaruko’ ee’noko tampara tampaavaruko’ tee-koo makosina’. Teka biikaang noru’ toosi-paa’ deemparara minkuminku tutumpaako’ daang-koonanka. Bera biikaang domang kanu’koo baraa’aru’ koonto’ mutaanang. ²² Norukasi’nuka tamparima baru’ kanu’nanka deeng-antavariko’. ²³ Paariaako’ Kumponing boo’paa’ bakaang meenasi teinge baka-oonanka booromaing-pina’ oro’nankai aa’ning-koo: nantoong, bareng, ee’noko kau’ karenaumonanka-koo. ²⁴ Tee’koo Kumponinge sipurira+ 1:24 Kumponing bakaang iira ee’ oro’antavumaung: taura’puko biikaang aarumo orara bia’ora taivurimaung. Teka doong asi’na’mung kiimata masikung nkavaavaing, Rooma’ 2:5 minkuvumana’. tara’oaruu’ oraka’ karaa’arimana’ tamung danto nkoveea’naang maarekusina’ bakiaa’eema, mono baa’pina’ noru’eitaa’nange. ²⁵ Paariaama Kumponing bakaang kara masikung tositosie teing kapoo’nanka Kumponinge nkovuru’ning dootuu’aakoo’ meekeng-pina’ tareaarima, tee ee’nara teing nkovuru’nung divu’aitaa’nange, tee biraanke-po’nung doong kante otomaung. Ee’, bakei!

²⁶ Tee’koo Kumponinge tamung doong-koo sipuru’ aarumo orara maimaia’ karaa’koo. Teing-koo maniku’ nampeesi baari’au’ bii’ka maniku’ naing oto’ke. ²⁷ Napo’ donkaang tee’ nari’, maniku’ ninka nampeesi sipai bii’ka donkaang naing bakiaa’eeko’ maimaia’na’. Tee’nko aarumo orara-koo tee kiimata makosina’ tora’paamaung bii’ka-koo. ²⁸ Teketa’ Kumponing noru’koo kasiaavaruko Kumponinge tamung doonko sipuru’ biikaang noru’ orara-koo oto’koo, aarumo toosi-paa’ ninka. ²⁹ Bakei amutemurii’ke maanto’uru’, oraka’nkoi, orara aarumoi, oko’okoi, ee’noko oraka’ noru’ke. Mamairoi maanto’ke ee’noko tavu’nkoi, turang, tositosi, too’deng; ³⁰ Teing temurii’ tee ukuusi baukonuka, miring orari-antananka, Kumponing-eta kare-nupoong, bauvaupaa’ nkonanka, bii’ka kirokai-nuka, baka daanganuka, daang mataunuka, biumaraang-koo meuntepa’nuka, onouropanuka, maraka-anta toto’nuka, piaaropanukai, ee’noko ama’ama’nuka. ³² Kumponing bakaang miru’ ee’ oro’: Teing tee’ nkoariaining tee booroaining. Ee’noko bane tee tee miru’ noru’ai nka tee teinge nkoaamaung, ee’noko bakei kei’oromaung nii’ning oo-koo tee’ nari’ napo’ nkoariko.

Kumponinge Nantoong Koonto’ Simpe’urimana’

¹ Ee’ masika’, dii’koo narunge tee aa’pupeu’: Teing bakei oreng dake ning naumemaing. Teka io’ noru’eai mmaiko’: Da’ tee’ nari’ oro’ke, teing-pina’. Teing dake aa’perima: Teing oreng, kiimatavariaining, tee’ minkuema tee, da’ nari’ teing ninka minkuraramang da’ tee’ nari’ nkoraramaung-koo. ² Dake aa’pepeu’: Nii’ke tee noru’ampiri otong tee Kumponing-nung kiimata makosina’ tavo’aravaing teing-koo nantoong-koo temurii’ kapoo’ nkoaamaing-koo. ³ Nka ninge ee’pina’ nauramaang mmaiko’: Nka dake teing naing tuumpierimaang dakanoo’ noru’darava’ tee’ nari’ nkoraramanoo’? Dake ee’ noru’emaung ee: “Ninge baari’ampaing Kumponing bakaang kiimata.”? ⁴ Teie aa’na’ piaaruma da’ pankaroong kiimatarua’, boimpui nentumang bere’daraa’naang dakaang oraka’ nko-ita, ee’noko noru’ea’ otong ee? ⁵ Tee dakaang domang ivekung bere’daravaunge mmau’ deeng-antavemaung tee iirananka Kumponing-etananka, ee’noko tee oro’paravaing asirana’mung bakaang kiimata koonto’nanka sira’puaina’mung. ⁶ Teie tee moo’ avuriaing ookara nantoong biikaang nko-nkoi siompui otoina’. ⁷ Teing nantoong tampa’ nari’ nkoaamaing ee’noko besi’aakoo’ tee meenasi Kumponing-etaing, pankaing-anta, ee’noko domaang boo’paa’, teie teing domaang tampa’ nari’ oto’ avuriaing. ⁸ Teka teing turang nkoaamaing ee’noko kara masikung siompaavarukoo’ ee’noko orara aarumo siompaakoo’ teing tee Kumponinge aa’na’ iiravoitaa’ tavuriaing. ⁹ Kune’aavaing teinge tee pore’anta orarunsi ninka ookara nantoong oraka’ nkoarimainge, tutuntoma Ju’nupoong ee’noko napo’ dama’ke Ju’deeaing tee’ nari’. ¹⁰ Ee’noko tee meenasi, miring pankaing ee’noko mooa kompaavaing teinge tampa’ nkoarimainge tutuntoma Ju’nupoong ee’noko napo’ Ju’deeaing, Kumponinge nari’ basinoo’ka noru’urimaung-koo.

¹² Teing nantoong oraka’ nkoarimaing Moosesi-nung botoi kuung deempuriaruko kera’anta kune’aavaing, bane tee noru’aava’ nkoaamaunge. Ee’noko teing teie botoi kuung deempurio’ oraka’ nkoarimaing tee teie botoi simpe’uriaining. ¹³ Naninge tee, tee boto taaravupeu’ nka tee siompuarura Kumponing-ankoi koonto’ deemparavarupeu’. Teing mutero’aamaing naing koonto’nuka tampuriaing. ¹⁴ Nii’ning Ju’deeaing Moosesi-nung boto oto’evoroaing, nka tee bii’ka matauai tampa’ nkoaako tee, noru’ampipeu’ teinge tasi’pai otong tampara aarumo bane Moosesi-nung boto noru’aavainge. ¹⁵ Tee matau biikaang tampa’ ooampira noru’ampipeu’ kapoo’nanka botoi minkuvui otoining teing-koo biikaang domang-koo daariari otong. Ee’noko biikaang domange nari’ masika’ onouaakoo’. Tasi’pari otong biikaang noru’ke nii’ning namu’na’ tuumpivurikoo’ ee’noko napo’ namu’na’ pakuvurikoo’. ¹⁶ Tee’koo, teie doorenang tamparai minkuvui otoina’ ninge sira’pamaunge, tee’ nari’ nkoaravaing te’mung asi’na’mung Kumponinge Jiisuu’ Karistoo’koo kuunge koong-antavuriaing biikaang aarumo makensi’ning noru’uitaa’.

Ju’nupoong Daang Biikaang Botoi Domaang Moo’urii’naang Noru’arimana’

¹⁷ Enang tee da’ Ju’nupoong-koong tantarama Moosesi-nung botoi pakuruio’ da’ Kumponing bakaang naning tantarama daangantaramaung deeko’, ¹⁸ ee’noko tee boto-koo barerararai’nange Kumponing-nung pia noru’ei otoing deeko’, ¹⁹ ee’noko simpe’epeu’ kapoo’ orara ee’noko tampara, ee’noko da’ naning mutuu siong-anta deeko’, ee’noko araka teing-koo mutaanang-kooning-koo, ²⁰ napo’ nau-antai amakoori-koo, ee’noko kake’ii-anta toire’koo deeko’, ee’noko kompei otomaung noru’ masikung kinkompario’ tee boto-koo kuung deeko’, ²¹ da’ nantoong nau-antaverimaung daka ee nau-antararava’ otong? Da’ bakiaa’koo daankirarama poteverimaung, arekee’, bakiaa’kiaunge? ²² Nampeesi orari-koo poteverikoo’. Arekee’, daka nampeesi orarieaunge? Kumponing tositosinanka maremaarenanka tamperikoo’. Arekee’, maareroa’ teing-koo pakuraramaung ee? ²³ Bakei daangantaramaung tee boto tampa’ noru’ei otoing tantarama. Arekee’, Kumponing-nung miring dua’antaveaung ee tee boto toto’pema? ²⁴ Daari Meekunge tee’ nari’ minkuvui otong, aa’pumaung,

“Dii’ Ju’nupoong oraka’ otoriko tee’koo Ju’deeainge Kumponing oraka’ minkuaamaung.” (Aisaia’ 52:5)

Tamung Mono-koo Taa’ni’antai Napo’ Domaang moo’muriarupeu’

²⁵ Dopa’ toto’ tee Kumponing-nung taa’ni’anta masikung tampa’ taaraveri dei tee boto. Teka toto’periaing deeko’ tee boto tee, diikaang dopa’ toto’ tee-pina’ tamunsi’nung deempari otoaing. ²⁶ Teka nii’nung naning Ju’deeaung dopa’ toto’ nkavuaruinunge tee boto tampa’ siompui dei siraka’pari otong tee makosi, otopeu’ tee-pina’ naning dopa’ toto’ nkavuing-pina’, bane dopa’ toto’ nkavuarupeu’nunge. ²⁷ Tee ee’nara naning, dopa’ toto’ nkavuaunge boto tampa’ tarevui dei, teie tee da’ boo’koo makosi tantupeu’, da’ ee’nara boto toto’pemaung, bane boto daarinii’ ee’noko dopa’ toto’ kompei otomaunge. ²⁸ Nka naning tamung dama’dunung oo’ooe Ju’koong Ju’ masikung deea’, ee’noko dopa’ toto’ masikung tee mono-aapenameng-koong aarumo deea’. ²⁹ Naning Ju’ masikung tee, bakaang domang Ju’pina’ otomaung, Tanuaang Meekunge dopa’ toto’nii’, tamung boto paara-koong deea’. Baa tee naning temurii’ aampari’ nkavuaing bakaang domang-koo tee, teie daangang nkavuaing Kumponing-eta, nantoong-aapeita deea’.

Kumponing Bakaang Maraka-anta Tamung Noru’ampima Domaang moo’mariarupeu’

¹ Aming nkoaravai naning Ju’koong deemparako? Dopa’ toto’ke arekee’, pakuvuai? ² Ee’, moo’ pankaing amutemurii’ otong. Tutuntoma ee’: Ju’nupoong-koo Kumponinge kinkompuu’ bakaang karakara. ³ Kinkompuio’ nii’ninge masika’antavaava’ tee kara. Enang arekee’, teinge masika’antavai meumpaavaruko Kumponinge koonto’ masika’ bampuu’na’ nkovuai? Ai’ tee’ napo’ teing-pina’ nari’ meuntepa’aravai? ⁴ A, tee’ deea’, bakei! Kumponing tee masika’pari otoaing, bane nantoong ookara tosiariko. Daari Meekunge ee’ minkuvui otoina’,

“Dakaang kara masikung deemparaa’naang tenang da’ kareko, ee’noko tuutunantaako boong deempee’naang.” (Kena 51:4; 62:9)

⁵ Nii’ninge bii’ka matauarima tee, daang ee’ minkuaamaung, “Nii’ka meuntepa’marimaung-koo Kumponing-koo oraka’ otoa’, ai’ nii’ oreng oomaarima nantoonge Kumponing bire’ario’ aa’na’ tampara ooaako teie nii’ kiimata-koo makosi deea’.” ⁶ A, tee aa’ tee’ deea’, bakei! Ookara nantoong Kumponinge kansi’nupoong simpe’uriaing kiimatavurima.

⁷ Nii’noo’ naninge aa’mupeu’, “Io’ noru’eai: Nkaang tosiro’ke Kumponing pankaing-antavumaung tasi’anta-koo Kumponing bakei masikung. Tee’koo ning boo’koo miru’muauka’. ⁸ Aming-koo potemerimaunge oraka’ nko-koo? Tee tee tee’ nkomariko kapoo’ tampara basiarapeu’.” Nka tee teing nantoong temurii’ kara minkuaamaing teing boo’koo miru’nii’nuka te’ minkunii’na’. Nii’ Karistoo’navitu kara tee’ oro’ minkuampiaing. Tamung nii’ninge tee’ tuumpimaarimaung.

Ookara Nantoong Bakei Dua’arira Tompinisinuka

⁹ Enang arekee’, nii’ ee Ju’nupoong Ju’deeaing-koo deu basinuka? Bakei koonto’ makotua’. Ninge tee, tero naurampiring nii’ Ju’nupoong ee’noko Ju’deeaing ookara nari’ o’noring oraka’nkoi naro’ka kuung deemuri otong. ¹⁰ Tee’ daariari otoina’ Daari Meekung-koo,

“Naning tampara otoa’, narung duukung otoa’ bakei.

¹¹ Narung noru’po’nung otoa’ Kumponing besi’umaung.

¹² Ookara dama’du-aape bere’ariring, oroo’ke nari’ beroing. Narung naninge tampa’ nkovua’. Narung duukung otoa’ bakei. (Kena 14:1-3; 53:1-3; Norukasi’ 7:20)

¹³ Kara orara biikaang karang-eta tavo’aramaung davoru-koong ka’mi’ kuvi dako’doma-eta tavo’aramana’. Biikaang meneng tositosi-nko. Biikaang kara boru’ketaing dopa-pina’ beruu’keta tavo’arakoo’. (Kena 5:9; 104:3)

¹⁴ “Biikaang karang barakosi’ke maanto’ naari-anta ninka. (Kena 10:7)

¹⁵ Teing dupisi’ namu’ke nkonanka.

¹⁶ ‘Taung tooreere navung siompaamaing nantoong oraka’ dee’antavaarima.

¹⁷ ‘Ee’noko mooa-koonavung taung noru’aava’. (Aisaia’ 59:7-8)

¹⁸ “Kumponing noru’aavarukoo’, avoreaava’.” (Kena 36:1)

¹⁹ Tee’koo Kumponinge baru’noo’ kiimatavuriaing Ju’nupoong deempariko ai’ teing teing makosinuka Kumponing bakaang boto meung-koo, teka meumpaava’ teinge, oreng aarumo oraka’nko nkoaama. Nii’nung teing-koo aa’maio’aravauka’nung. Ee’noko teing naing deea’, ookara kansi’nupoong tee kareaavauka’nung tuumpivuriko Kumponinge. ²⁰ Naning otoa’ Kumponing bakaang boto siompuma koonto’ tamparavaing, ai’ boto tee nantoong ookara oreng tasi’anta-koo miru’nii’.

Teing Kumponing Masika’antavaamaing Naing Miring Koonto’nuka Tang-koong

²¹ Nka tee enang nii’navung sira’paring nantoong koonto’nuka deemparipeu’navung Kumponing-ankoi, botoi deea’. Tevung tevung tero teie botoi ee’noko nakaro-nupoonge nari’ minkuau’navung. ²² Ee’noko tee tevung enang sira’parinavung ee’ oro’navung: Teing Jiisuu’ Karistoo’ masika’antavaamaing Kumponinge koonto’nuka tampuriaing, ookara tee’ nari’. Tankatankaang otoa’. ²³ Aming-koo, ookara nari’ oraka’ nkoarima kaari’arikoo’ Kumponing bakaang meenasi kong-koo. ²⁴ Nka tee enang nii’ ookara naro’ka koonto’nuka tammurining tamung bauta’murima, Jiisuu’ Karistoo’ke niikaang kiimata nkavura moo’murio’ bakaang erenge. ²⁵ Kumponinge Jiisuu’ botovuu’ tee’ nko-koo ookara-koo dutakanoo’ke tee masika’ antavampiko tee ninka naroong-antamurii’naang, ee’noko napo’ nau-antamurii’naang tee Kumponing tee aarumo koonto’koo okora’, ai’ tero-nupoonge oraka’nko nkoaako tee mii’kui tamung doonko oovuriko’ kiimatavuria’ Karistoo’ke mero’ kompuaing noru’uitaa’. ²⁶ Ee’noko nii’ke enanupoonge tasi’pampii’naang piavoing Kumponing tee aarumo koonto’koo okora’ ee’noko nantoong koonto’nuka deeng-anta teing nantoong Jiisuu’ masika’antavaavaining.

²⁷ Enang ee nii’ daangamaripeu’? Makotua’. Aming-koo makotua’? Tee aa’ tamung masika’antavampiko koonto’nuka tammuru’, tampara nko-nko-koo deea’. ²⁸ Nii’ke tee aa’pampimaung: Kumponinge naning koonto’ tampuma tee bakaang masika’anta oovura tee’ tampuaing, bane Moosesi bakaang boto noru’ua’. ²⁹ Kumponing ee Ju’nupoong naing biikaang, ee’noko Ju’deeaing ninka nari’ deea’, ee? A, ookara biikaang, ai’ tee tee Kumponing narung masikung. ³⁰ Ee’noko tee narung masikung deemparitaa’ navunge taunavunge ookamurira koonto’nuka tampuriaing teing domampuripeu’nung-pina’ masika’antavaako dopa’ toto’nii’nuka ee’noko toto’pariaing nari’. ³¹ Enang ee masika’anta-koo minkuampima boto dua’ampimang? Otoa’. Boto tee aroo’ampiri minkuampiring.

Kumponinge Eebaraami’ Naning Koonto’ Tampuu’na’ Masika’antavuko

¹ Io’ Kumponinge Eebaraami’ bire’uu’na’ noru’eriaing, ai’ tee mono-nameng-koo tutuntomaa nii’ Ju’nupoong niuma. ² Arekee’, bakaang nko-nko tampara-koo Kumponinge naning koonto’ tampuu’nunge? Tee’koo deeko’ tee daangamparapeu’nung. Nka tee’ deea’. Kumponing-koo uro’kanoo’ke daangamparavarupeu’. ³ Ai’ Daari Meekunge tee ee’ minkuvui otong,

“Eebaraami’ke Kumponing masika’antavuko Kumponinge tamung naning koonto’ tampuu’.” (Pupu’ 15:6)

⁴ Naning tee nko-nkoarakotaa’ bakaang moo’ nkavuaing. Tamung bauta’pina’ tang-koo makosi deea’, tee bakaang nko-nkoi moo’. ⁵ Nka naning tee Eebaraami’pina’ bakaang nko-nko tamung doonko noru’ui Kumponing bakaang piaa masika’antavupeu’nung aa’puma: Teie oreng koonto’nuka deeng-antavurimaung bakaang duta-koo, Kumponinge tee ee’nara naning koonto’ tampuaing bakaang masika’anta-koo. ⁶ Tee-pina’ napo’ Deevita’ke minkuvuu’na’pina’ naning bakaang doturoto-koo Kumponinge koonto’ tampuainung boto siona’ otoko. Aa’puu’,

⁷ “Biraankeariaining teing biikaang boto-toto’ tonta’evuriaining ee’noko teing biikaang oraka’nko tamung doonko daka’pevuriaining.

⁸ “Biraankearavaing tee naning bakaang orara nko-nko-koo Kumponinge tampuauka’nung.” (Kena 32:1-2)

⁹ Tee baa Deevita’ke biraankenung tampuu’? Ai’ nii’ Ju’nupoong dopa’ toto’marimaing tee’ minkumuru’nunge, teing Ju’deeaing ee naro’ka deea’? Otoa’, ookara naro’ka. Tero naurampiru’ Eebaraami’koo Kumponinge koonto’ tampuu’nung bampuu’na’ masika’antavuko. ¹⁰ Arenang koonto’ tampuu’, ai’ dopa’ toto’pario’ ai’ mme’ toto’paravaruko? Dopa’ toto’pario’ deea’. Mme’ toto’paravaruko Kumponinge koonto’ tampuu’nung. ¹¹ Ee’noko tee dama’ke Kumponinge nauvuio’ dopa’ toto’paru’ taa’ni’anta-koo. Teie taa’ni’antai aa’pumaung: Aung naning Kumponinge koonto’ tampuu’nung teie masika’antavuko toto’paravaunge. Tee tee, Eebaraami’ nantoonge biuma deemparu’nung dopa’ toto’pariainge masika’antavaako Kumponinge koonto’nuka tampurimainge. ¹² Ee’noko napo’ tee’ nari’ biuma teinge nantoong dopa’ toto’paririninge. Nka tamung boturopa toto’paririning deea’, nka teing naing Kumponinge koonto’nuka tampuru’ning Eebaraami’pina’ Kumponinge bampuru’na’ masika’antavaako, tero dopa’ toto’ nkavua’ masika’antavuko’na’.

Baata Teing Baito-nupoong Teing Kumponing-nung Maraka-anta Okovurimaing

¹³ Kumponinge barevuru’ Eebaraami’ bakanavitu ninka depeto ookara kansi’ okovoroo’naang. Kumponinge barevua’ Eebaraami’ botonang siompuu’nung-koo, teka Kumponing masika’antavuko naning koonto’ tampura barevuu’. ¹⁴ Nii’ke ee’ minkuampiri dei: Moosesi bakaang boto siompaamaing naing oko-antavuriaing tee barenku daamaripeu’. Tee’ ee’ minkunii’: Masika’antai tee kapoo’ basi-antavuarupeu’ ee’noko Kumponinge bakaang maraka-anta tee daang-koong. ¹⁵ Teka teing boto-koo noru’ sipaamaing teing tevung boto sionavung kaari’aama Kumponing bakaang iira narung ooaavaing, ai’ naning otoa’ tee boto keperuu’ui tampa’ tarevupeu’nung.

¹⁶ Kumponinge tee, tee biraanke nii’keta paa’aravaroo’naang piavora tee biraanke bauta’ deeng-antavuu’ nii’ke nka-koo masika’antavampima. Tee’koo Eebaraami’ bakanarempo’kai ookenge kompaavaing tee barenku, teing tee boto siompaamaing naing deea’, nka teing nii’ning napo’ barenku masika’antavaamaing ninka nari’ Eebaraami’pina’, tee nii’ ookara niuma. ¹⁷ Kumponinge Eebaraami’ nauvuu’na’, Daari Meekung-koo ee’ daariari otong,

“Da’ tee ninge enang amutemuu’ muu’ke biuma deeng-antaransing.” (Pupu’ 17:5)

Aung kara koonto’ Kumponing-koo uro’kanoo’ka taaravuu’, bakaang-koo Ovoring-koo masika’antavuko’nung-koo tee boo’nuka domang-anta ee’noko kapoo’nanka otoroaing karai tavo’anta. ¹⁸ Kumponinge nauvuu’ Eebaraami’, teie narung bauring donkaani avuu’naang tampuu’ ba’dompenku mmau’ deeng-antavuriaing ee’noko pankavitu deempariaing. Ee’noko Eebaraami’ke masika’antavuu’ Kumponing, bane tee aung kara makotuaung-pina’ oro’ nauvuko. ¹⁹ Barenku masika’antavui kara dua’ua’, bane mono pankara noru’arama boo’koo makosi, bane tee bakaning mare’ daaku’koo due’ari otoing ee’noko bane ba’aang Seera’ bisiirai. ²⁰ Nii’nung noru’ konte-pina’ oro’ tavo’arava’ Kumponing-nung barevare-koo, teka aa’na’ purimpari masika’antavuko’ Kumponing daangampuma. ²¹ Koonto’ tasi’pari noru’uko’ kapoo’ Kumponinge barevumaung tee makosi nkovuaing. ²² Tee’koo ee’na’koo Kumponinge koonto’ tampuu’. ²³ Teka tee kara Kumponinge koonto’ tampuu’nung Eebaraami’ baka nau-anta-koo daariarava’, teka nii’koo napo’. ²⁴ Kumponinge napo’ nii’ koonto’nuka tammuriainge masika’antavampiko tee napo’ domang-antavuu’nung boo’keta Jiisuu’ Karistoo’, niikaang Ovoring. ²⁵ Tee ee’nara Kumponinge taura’puio’ boo’paru’ niikaang boto-toto’koong kiimata nka-koo, ee’noko Kumponinge napo’ daa’uu’, tee’ masika’antavampiko Kumponinge nii’ konto’nuka deeng-antamurii’naang.

Nii’ Teing Karistoo’ Ninka Nari’ Moompira Domamariri O’norimaing

(5:1–8:39)

Jiisuu’ke Nii’ Kumponing Ninka Navu-antamurimana’

¹ Tee barenku masika’antavampirio’ Kumponinge koonto’nuka tammurimaung. Tee’koo Jiisuu’ Karistoo’ke pakumurio’ enang mooa-koo o’noring Kumponing ninka. ² Jiisuu’ke tee Kumponinge tampa’ oomurimanoo’ basi-antamuru’ ee’noko dotumarimaung nempampiritaa’ Kumponing-nung meenasi kong-koo. ³ Baru’noo’ tee dotumarimaung sisikeeramorima ee’ noru’ampima: Sisikeerai tee iveka’antamurimaung orara puru’koo. ⁴ Ee’noko iveka’mariko makosi-antamurimaung. Makosi-antamuriko masika’antavampimaung kapoo’ tampuu’na’ nkoaravaing. ⁵ Ee’noko masika’antavampima munte’moriarupeu’ nempampima, ai’ teie Tanuaang Meekunge, Kumponinge amuru’nunge Kumponing-nung piaa nii’koo koo’uu’ niikaang domang-koo.

⁶ Tenang nii’ aruaru’mori o’noriko, Karistoo’ batei baumai miru’uu’nung-koo boo’paru’ Kumponing noru’aavaing-koo. ⁷ Nantoong baru’ booroaung nii’ning pari’anta-koo, bane tampeng-koo. A’noo’ naninge dee’ma aroo’upeu’ naning tampara-koo boo’koo aa’na’ piaavoma deeko’. ⁸ Nka Karistoo’ bakei nii’ nantoong oreng o’noriko boo’paru’nung-koo Kumponinge bakaang piaa aa’na’ deto basi naumurimaung. ⁹ Enang aa’ tee nii’ bakaang erenge naroong-antamurining deemariko enang makosi moo’muriaing koonto’ kiimata-ita. ¹⁰ Tenang napo’ nii’ kare-nupoong o’noriko napo’ bauring boora navu-antamuru’ Kumponing ninka. Enang tee nii’ navunavuro’nuka deemariko makosi nii’ koonto’ domamuriaining bakaang domaange. ¹¹ Ee’noko tee narung deea’. Napo’ nii’ dotumarimaung Kumponing-koo niikaang Ovoring Jiisuu’ Karistoo’ke pakumurio’, teie ee’narai osikoimuru’nunge.

Jiisuu’ke Nii’ Domang-antamuru’na’ Aadama-koong Barakosi’ Puru’ui

¹² Enang noru’eriaing tee aung taa’ni’anta. Narung naning oraka’ nkoario’ bakaang oraka’nkoi nantoong karika’ orari-antavuru’ ee’noko teie orari-antai tee boo’ basi-antavuu’ nantoong kansi’koo-nupoong-koo. Ee’noko tee teie boo’ke ootukunung kuung deempuru’ ookara oraka’ nkoaririo’. ¹³ Nii’ke noru’ampiri otong Aadama bakaang oraka’nkoi tavo’antavuu’ tee. Teka tee’koo nantoong oraru’kiaako’ Aadama bakaang batei-eta bera Moosesi bakaang batei-koo basi. Kumponinge tee boo’koo tampuriaruko’ boto toto’paako, ai’ bakaang boto mme’ avuria’ teing. ¹⁴ Tenang biikaang mono booroma biikaang oraka’ nko-koo booroaruko’, teeo Aadama bakaang-koo booroko’. Teinge toto’paava’ tee boto Kumponinge Aadama avuu’nung tee sinang orokonii’ maa’koong. Aadama tee uu’aa’pina’ tee Domang-anta Tavo’aravaing-koong.

¹⁵ Nka tee, nari’ oro’ka deea’ Aadama bakaang oraka’nko ee’noko Kumponing bakaang piaae nantoong tampa’nko. Narung bakaang oraka’nkoi boo’ tavo’antavuu’ nantoong mmau’koo, nka aunge narunge Jiisuu’ Karistoo’ke baru’ puru’uitaa’ tonta’anta bauta’pina’ deto basi tavo’antavuu’ mmau’ nantoong-koo teie Kumponing bakaang piaae. ¹⁶ Kumponing bakaang bauta’ tee, narung bakaang oraka’ nko-nko-koong sinang-pina’ deea’. Namu’ke boto toto’pui Aadamai boo’koong kiimata pare’uu’ nii’koo ookara-koo. Teka Kumponing bakaang bauta’ tee, niikaning oraka’ nkonanka mmau’ pau’ariko amuru’nung, makosi-antamurima nii’ Kumponing ninka nari’ naroomariri o’noriii’naang domamariritaa’. ¹⁷ Narung naning oraka’ nkoarara ookara nantoong boo’parimaung. Teka enang napo’ nii’nung narung-koo tee-koo Jiisuu’ Karistoo’koo Kumponinge deto basinoo’ tampa’ nkomurimaung niikaang oraka’ nkonanka tamung tonta’memurima. Ee’noko tee’koo nii’ koonto’nuka tammurimaung. Ee’noko teing tee bauta’ nkavaavaining Kumponing-nung teing ee’ning ovontumpariri otoroaing ee’nara ninka narung ninka Jiisuu’ Karistoo’ ninka.

¹⁸ Tee tee ee’ otong: Ookara nantoong kiimatavariaing oraka’nko nkovuu’nung-koo, napo’ tee’ nari’ Kumponinge nantoong koonto’nuka tampuriaing ee’noko domampariai nii’nung narunge tampara aarumo nkovuu’nung-koo. ¹⁹ Ee’noko tee’koo napo’ nantoong karika’ orara aarumo nkonuka deempariru’ teie naninge Kumponing siompuarura, ee’noko napo’ tee’ nari’ nantoong karika’ tampara aarumo nkonuka deempariaing Jiisuu’ Karistoo’ke Kumponing tampa’ siompuu’nung-koo. ²⁰ Kumponinge boto avuru’ biikaang orara aarumo pankaing tasi’paava’naang. Ee’noko orara aarumo aa’na’ sira’pario’ ooampima tee’ nari’ Kumponing bakaang piaa deto basi napo’ sira’pario’ ooampipeu’. Ookara oraka’nko tonta’memurimaung teie. ²¹ Tutung tee oraka’nkoi kuung deempuri otoko’ ookara nantoong, ee’noko boo’nameng-aape sipuru’nung, teka enang Kumponing bakaang piaae taremurimang aarumo koonto’koo kuung deemuri, bera domaang oparavaung-koo tavo’muriaing tee-koo Jiisuu’ Karistoo’ niikaang Ovoring-koo kuunge.

Nii’ Karistoo’ Ninka Moompiru’na’

¹ Nka ee’ noru’ampiauka’, “Orara nkoampimatoaing Kumponing bakaang piaa pankainge piaamuriaina’.” ² Bakei makosi deea’! Ai’ nii’ teing Jiisuu’koo kuunge moompirining deemariritaa’ orara nko-koo piamoria’, ai’ arekee’ napo’ toromarii’naang? ³ Ee’ noru’eriaing: Nii’ teing Jiisuu’ Karistoo’koo o’nori ntong-koo minkie meeka’antamariru’ ning bakaang boo’koo kuung minkinisinuka. ⁴ Tenang ntong-koo minkimarira meeka’antamariru’ tee miru’noo’ tee-pina’ nii’ nari’ moompiru’ ee’noko napo’ nari’ dako’maaru’ Karistoo’ ninka. Tee tee’ nkoaru’ tee, Niumai domang-antavuu’ bakaang iirakutai. Nii’ teka nari’ domamuru’ nantoong nerakupoong o’norii’naang aampari’marira niikaang aarumo-koo.

Nii’ Karistoo’ Ninka Napo’ Domamariri Tampa’ O’norimana’

⁵ Teka nii’ Karistoo’ ninka narung deeng-antamarima nari’ moompiru’ning deemariritaa’ tee’ nari’ Karistoo’ ninka boo’keta nerakung otooto’koo o’noriaing. ⁶ Nii’ke noru’ampiri otong niikaang urikung aarumo tee ninka nari’ dupisi’au’ aa’barata’koo˜ tee niikaang orara aarumonanka teke bakearaa’naang ee’noko enang tee orara aarumo-koo bi’mariri o’noriauka’nung napo’. ⁷ Davorue tee orara aarumo napo’ nkovuarupeu’. ⁸ Teka nii’ Karistoo’ ninka nari’ moompiru’ning deeko’ nii’ke masika’antavampiri otong nii’ teing tee ninka nari’ domamariaining. ⁹ Nii’ke tee noru’ampiri otong Karistoo’ tee domamparu’nung boo’noo’keta ee’noko napo’ booauka’nunge; enang tee boo’ke kuung deempua’. ¹⁰ Tee boo’ tee boo’paru’nung tee niikaang oraka’ nko-koong iri’ bake-anta-koo, boo’paru’ totora’pui. Teka tee enanung otooto’ tee Kumponing-koo domampari otong. ¹¹ Dii’ tee’ nari’ noru’dariainge: Oraka’ nko-koo dooru’ning ee’noko napo’ domantaririning Kumponing-koo Jiisuu’ Karistoo’ ninka.

¹² Tee’koo taura’dariauka’ orara aarumoi kuung deeng-anta-koo diikaang mono. Teie orara aarumoi baranturi’neenga mono bakaang karakaraa’ke. ¹³ Diikaang mono-koo nii’nairu taura’periauka’ orara aarumo bakaang pia-siong deemparama orara nko-koo, teka dii’ka arariaing Kumponing-koo teing-pina’ nantoong boo’keta domang-antanii’nuka-pina’, ee’noko dii’koo ookanairu Kumponing bakanairu deeng-antaveri otoriai aarumo koonto’ siong-koo. ¹⁴ Oraka’nkoi kuung deenturiauka’ dii’ boto-koo kuung otoriaung-koo Kumponinge piaa-koo kuung otoriko.

Nii’ Tampara Aarumoi Dai’nisinuka O’norimana’

¹⁵ Nka tee boto-koo kuung o’noria’ oraka’nko nkoampiauka’ aa’pampima, “Nii’ aa’ boto-koo kuung o’noria’, nii’ Kumponing bakaang piaa-koo kuung o’nori oraka’ nari’ nkoampiaing.” Tee’ minku-koo bakei makosi deea’. ¹⁶ Dii’ke ee noru’eria’ baa dii’ke meumperimaung tee diikaang ovoring, ee’noko dii’ teing bakaning botovotonaa’nuka, aa’noko oraka’nko meumperiaing deeko’ boo’ kune’eriaing, ee’noko Kumponing meumperiaing deeko’ tampara domaang kune’eriainge. ¹⁷ Tenang tutung tee dai’dariri otoriko’ orara aarumoi date’durio’, teka enang tampara tampamang Kumponing-koo dii’ke tampa’ meumperimaung-koo tee Ovoring bakaang kara nauraario’ masika’antaverimaung. ¹⁸ Teka enang Kumponinge unaa-antarurira orara aarumo ninka dai’dariri otoriko’noo’keta tampara aarumoi dai’dariri oto’nuka deeng-antaruring. ¹⁹ Aing aarumo kementavario’ minkuansing naninka botovotonaa’ka-pina’ dii’koo tampa’ siraka’paraa’naang. Nka ee’ minkuamaang: Tee’ taura’dariru’na’ aa’na’ ku’mi’koo ee’noko orara-koo tee’ nari’ napo’ aa’na’ iri’dori taura’dariaing te’aape koonto’aape ee’noko kiiroraa’aape.

²⁰ Tenang dii’ orara aarumo-koo dai’dariri tee tara’doria’ otoriko’ koonto’nameng-koo. ²¹ Nka aremurii’ kapoo’ dii’koo tavo’arako’nung teieta orara aarumo-ita enang maia’dorimaung-eta’? Tee aa’ kapoo’ boo’ tavo’kumaing. ²² Nka enang tee Kumponinge unaa-antaruring orara aarumo-ita bakaning botovotonaa’nuka deentarii’naang. Enang deto du’duriaining meeka’dariri domaang oparavaung nkaveriaina’. ²³ Orara aarumoi tee moo’ avu’koong, tee boo’. Ee’noko Kumponinge tee bauta’muriaing teie domaang oparavaunge Jiisuu’ Karistoo’koo kuunge, niikaang Ovoring.

Orara Aarumo-ita Unaamorira Tanuaang Meekung Ninka Tampa’ Mintoomarimana’

¹ Dii’ke mmaikori’ke boto-koo norukasi’nukai noru’eri otong teie botoi tee naning kuung deempui otomaung tenang tee naning domampari otoko. ² Tee-pina’ nani manikuma nampeesinii’ botoi naro’ tapo’uresi otoremana’ ba’ung ninka tenang ba’ung domamparitaa’. Teka tenang ba’ung booko dei teni unaavopeu’ teieta boto teni dai’ui otomaung-eta ba’ung-koo. ³ Tee’koo teni manikuma nii’nung ninka otoresi dei tenang ba’ung booaruko teni tee nampeesi orari tang-koo makosi. Teka ba’ung booko dei, siraraavi’ otoi boto-ita, nii’nung ninka nampeesiarepeu’, tenie nampeesi orarivua’.

⁴ Tee’ ee’na’ nari’ dii’ tee’ otoring mmaikori’. Boo’koo teie nari’ dooru’ tee’ botoi minkuvui otoina’koo ai’ dii’ teing Karistoo’koo mono-koonamenuka. Enang tee dii’ tee bakaning deentariri otoring tee boo’keta domamparu’nung nii’ke sinang Kumponing bakaang bi’antaevompiaina’. ⁵ Tero tee, orara aarumoi dai’muritaa’ Kumponing-nung boto toto’koo pia-antamuriko’ ee’noko tee’koo kapoo’ oraka’ nkonanka mmau’ nkoampiko’, teing kapoo’ nii’ boo’anta-koo makosinanka. ⁶ Teka enang nii’ unaamori o’noring boto-ita moompira tee-koo kapoo’koo nii’ dai’muri otoko’nung-koo. Tee’koo enang Kumponing mintoompevompiri o’noring urikung botoi Moosesie daarivuu’nunge deea’ teka tee-koo nerakung otooto’koo Tanuaang Meekung-etaing-koo.

Orara Aarumoi Orari-antamuru’na’

⁷ Enang are’pampipeu’ nii’ke? Tee boto ee orara?+ 7:7 Nii’ninge Ju’nupoonge Karistoo’navitu daang tuumpiaako’ teing Moosesi bakaang boto poore’aamaing tampaarima. Ooveai Nka 6:11. A, tee aa’ tee’ deea’. Nka tee boto otoaruko dei orara aarumo enang ninge+ 7:7 Paula’ baka-koo minkuarama teing tuumpiaako’ning biikaang domang miru’ui sira’pevuru’, baka teing-koo narung otoko’na’ noru’arama. tasi’pamparupeu’. Ee’pina’ deeko’: Botoi ee’ naumurimaung: Naning nii’nung bakaang kapoo’ karaa’uauka’. Ee’noko tee’ naumuaruko dei tee’ oro’ karaa’ orara-pina’ noru’amparupeu’. ⁸ Teka teie botoi tee orokomuio’ orara aarumoi doona oovura tee boto-koo ning karaa’antamuko’, nka orara aarumo tee baka boto otoaruko dei purimparavarupeu’. ⁹ Ning tero domang kuaa’moi o’noko’ mme’ boto noru’ampa’, teka tee boto noru’amira ee’namu’ orara aarumo domamparako ning moontu’. ¹⁰ Teie ee’narai narunge botoi ning domang-antamuu’naang noru’anko’nunge ning boo’antamuu’. ¹¹ Orara aarumoi doona oovura tee boto-koo tosimuko’ ee’noko teie botoi tamuu’. ¹² Tee’koo ookara Moosesi-nung boto tee meekung, ee’noko tenaare tamuu’naare tenaarei meekanaarei koompari tampa’ oto’naare.

Orara Aarumoi Dai’muri Etumuriko’na’

¹³ Nka arekee’, botoi tamparai tamuu’nung tampamang, ee? A, tee aa’ orara aarumo okora’ario’ botoi tamparai ning tamuu’nung tampamang. Teie botoi tamparai tee naumumaung masika’ oraka’ nkomaramaung. Enang napo’ orara aarumoi tamuu’nung tasi’pamira masika’ noru’ampeu’ tee orara aarumo tee bakei orara masikung. ¹⁴ Nii’ke noru’ampiri otong boto tee kapoo’ tanuaanavete-koong, teka ning mono boo’koong, orara aarumoi dai’nii’. ¹⁵ Nkaang nko-nko tampa’ noru’ampaunge, tee kapoo’ tampara nko-koo piamomaung tee nkoampaung, teka tee kapoo’ orara tampamaung nkoankoo’. ¹⁶ Teka tenang ninge nkoama tee kapoo’ piamoaung tee boto tampara tampamaung-pina’ otong. ¹⁷ Tee’ nari’ tasi’pamaung ninge masikunge tee nkoampa’, teka tee orara aarumo ning-koo otoko ninge tee’ nkoamaung. ¹⁸ Ninge noru’ansi otong kapoo’ tampara ning-koo otoa’ ninka. Kapoo’ tampara maroamira nkoamparupeu’. ¹⁹ Tee kapoo’ tampara ninge nko-koo piamomaung tee ninge nkoampa’, teka tee kapoo’ orara ninge nko-koo piamoaung napo’ tee ee’nara nkoankoo’. ²⁰ Enang tee ninge kapoo’ ning piamoaung nkoama tasi’pamaung okora’noo’ tee orara aarumo ning-koo ima’ari otong, ning masikung deea’.

²¹ Tee tee orara aarumo-koong iri’ tee’ nari’ oro’paramaung. Tampa’ nko-koo piamoko orara aarumoi diku’mui otokoo’. ²² Pankaruntoonge Kumponing-nung boto karaa’amaung. ²³ Teka nkaang mono-koo oomaramaung nii’nung kapoo’ karenung otong tee ninka nkaang onou ninka. Teie dai’mui otomaung orara aarumoi ning-koo mono-koo otomaunge. ²⁴ Tee tee tee’ pina’ nari’ o’noi o’noaing noru’anko’, aa’noko, ninka tee ninge Kumponing bakaang boto tamung onoue siompama ee’noko mono-namenge orara aarumo siompamaa’noaing. Bakei piaaru’ ning. Baie diki’muainge teieta’ aung mono boo’koong-eta? Tee’panko’na’; ²⁵ Nka enang tampara tampamang Kumponing-koo, Jiisuu’ Karistoo’ niikaang Ovoringe boo’parama diki’memuio’.

Karistoo’ke Orara Aarumo Nii’keta Keta’pura Tanuaang Meekung Amuru’na’

¹ Tee’koo enang Kumponinge boo’koo miru’muria’ nii’ Karistoo’koo o’norining. ² Aming-koo, nna’ Jiisuu’ Karistoo’ ninka o’noriko Tanuaang Meekung-koong iri’ke unaa-antamuring teieta orara aarumo bakaang iri’keta ee’noko boo’keta. ³ Botoi tee nii’ domang-anta-koo makotua’ mono aruaru’oma boto toto’pumaung-koo. Teka Kumponinge deeko’ nii’nung taung nkomemuru’ nii’ moo’murii’naang. Tee Bauring narung masikung botovuu’ tee-pina’ niikaang mono-pina’ oro’pario’, nka tee nii’pina’ orara aarumo-po’nung deea’. Porai’nang tee orara aarumo-koong iri’ pesi’uu’ bakaang mono booma nii’koo parekavarama. ⁴ Tee boo’pario’ enang nii’ makosi tampa’ oto’koo teie botoi botomurimana’ nko-koo Tanuaang Meekunge taremurio’, ee’noko siompampiauka’ tee urikung aarumo orara.

⁵ Teing nantoong mono bakanameng siompaamaing tee biikaang noru’ mono bakanameng-koo pinka’arimaung. Teka teing nantoong Tanuaang Meekung bakanameng siompaamaing tee biikaang noru’ Tanuaang Meekung bakanameng-koo pinka’arimaung. ⁶ Teing nantoong biikaang noru’ mono bakanameng-koo pinka’ariaining tee booroaining. Teka teing nantoong biikaang noru’ Tanuaang Meekung bakanameng-koo pinka’ariaining tee domampariaing ee’noko mooa-koo otoroaing. ⁷ Tee noru’ mono bakanamenge otomaung tee Kumponing-koo too’denung, Kumponing-nung boto-koo kupi’omaung, bakei makotua’ nii’na’ nko-koo. ⁸ Teing mono bakanamenge otoromainge tee Kumponing dotu-antavaavarupeu’. ⁹ Teka dii’ tee mono bakanameng-koo otoria’, teka Tanuaang Meekung bakanameng-kooning, tee ee’nara Tanuaang Meekung Kumponing bakaang dii’koo otoing deeko’. Baa naning Tanuaang Meekung Karistoo’nung oto’evuaung tee, tee bakaang naning deea’. ¹⁰ Teka Karistoo’ dii’koo otoko deeko’ tee, bane mono boo’paravaing orara aarumo-koo, teka tee diikaang tanuaang domamparavaing Kumponinge koonto’nuka tanturu’nung-koo. ¹¹ Jiisuu’ boo’keta daa’uu’nung bakaang Tanuaang dii’koo otoing deeko’ teie ee’narai Jiisuu’ Karistoo’ boo’keta daa’uu’nunge diikaang mono boo’koong domampuaing ee’nara bakaang Tanuaang dii’koo otoinge.

Tanuaang Meekunge Nii’ Kumponinge Baurukaa’ Deeng-antamurimana’

¹² Mmaikori’ ee, bakei navo’ka kapoo’ nii’ke Kumponing bari’evompiaing otong bakaang pia siompampira, mono bakaang pia siompampia’. ¹³ Mono bakaang pia siomperiaing deeko’ tee dii’ dooriaing. Teka Tanuaang Meekung bakaang pia siomperima mono-koong aarumo toto’peri domantariaing. ¹⁴ Teing nantoong Kumponing bakaang Tanuaang Meekunge siong-antavurimaing teing Kumponing baurukaa’. ¹⁵ Tee Tanuaang Kumponinge aruru’nung dii’ avoro’ke kai’anta-koong deea’ dai’nisinuka-pina’. Nka aampari’ario’ Kumponing baurukaa’ deenturimaung, ee’noko tee ee’nara Tanuaang Meekung bakaang iri’ke amanampia’ Kumponing bokuampimaung ee’pina’: Mma’ ee, Mma’. ¹⁶ Tee’koo Kumponing bakaang Tanuaang niikaang tanuaang ninka narung deemarima nii’ sira’marimaung nii’ teing Kumponing baurukaa’. ¹⁷ Ee’noko nii’ Kumponinge baurukaa’ deemariko barenku oko-antamuriai Jiisuu’ Karistoo’ ninka, a’noo’ tee nari’ baike kompampira tee ninka deeko’ bakaang biraanke nari’ kompampia’naang.

Kumponing Baurukaa’ke Meenasi Nkavaavaina’ Paning-koo

¹⁸ Ninge tee ee’ noru’amaang: Tee kapoo’nanka baikenanka enanung batei-koo kompampimaatomaung tee kapoo’ deea’ tee-koo biraanke dama’ke nkavampiaing-koo. ¹⁹ Ookara kapoo’nanka Kumponinge nkovuru’ning tee nemparimaung Kumponinge baurukaa’ biraankevurima sira’antavuriaina’mung-koo. ²⁰ Tero ookara kapoo’nanka nkovuru’ning barakosi’uru’ tamunsi’nanka deemparii’naang, bii’ka biikaang noru’koo deea’, tee Kumponing bakaang noru’koo, kuung otoroi nempaava’naang bera te’mung makotuai Kumponing baurukaa’ke meenasi nkavaavaina’mung. ²¹ Te’mung tee ookara kapoo’nanka Kumponinge nkovuru’ning teieta kiimata dera’ bakaang-eta unaa-antavurira meenasi basi-antavuaing baurukaa’koo basi-antavuaina’ nari’. ²² Nii’ke noru’ampiri otong ookara kapoo’nanka kansi’kooninge aa’na’ sisikeera tora’paamaung baike amutemurii’ kune’aama e’mung doong-koo basinoo’koo. ²³ Ee’noko teing nkovuru’ninge nainge deea’. Bane tutuna’navaro Tanuaang Meekung-koo komariri o’noring, nii’ke tee’ nari’ tee sisikeera tora’pampimaung nemarima baurukaa’pina’ oro’antamurii’naang, niikaang mono moo’murima boo’nameng-eta. ²⁴ Tee’ nari’ nkoaravaing-koo masika’antavampiko Kumponinge moo’muru’, kapoo’ tero oro’paru’nung-koo narung-koo deea’, tee kapoo’ mme’ oro’paravaung-koo. ²⁵ Teka masika’anta otoko kapoo’ ooampiaung-koo tee nemariri o’noriaing dooroonge. ²⁶ Tanuaang Meekunge pakumurimaung niikaang aruaru’koo. Ai’ nii’ke tee tampa’ noru’ampia’ kunsi bakaang taung koonto’navung. Teka tanuaang Meekunge baka eentamemurimaung nii’ paku-koo pankaruntoong-eta baiarama karai sira’koo makotua’. ²⁷ Ee’noko Kumponinge ookara biikaang domang keperuu’urimaunge tee noru’ui otong tee onou Tanuaang Meekung bakaang, Kumponing-pina’ nari’ noru’aramaung-koo eentavevurima ookara bakaning meekupoong.

²⁸ Ee’noko nii’ke noru’ampiri otong teing ookara kapoo’nanka tavo’arimaing nii’ tampa’ nko-koong nii’ Kumponing piaavampimaing ee’noko baremuri bokumuru’ning. ²⁹ Tero urikamu’ Kumponinge tasi’puru’ bakaning. Teing tasi’puru’ning miru’uru’ bauring-pina’ nari’ oro’pariri otoroo’naang. Ee’noko bauring tee tutuna’nung kura’nari’koo kuunga. ³⁰ Ee’noko teing miru’uru’ning tee bokuvuru’. Teing bokuvuru’ning tee koonto’nuka tampuru’, ee’noko teing koonto’nuka tampuru’ning tee nerampuru’nung.

Kapoo’ Otoa’ Kumponing Bakaang Piaa-eta Tonta’muripeu’nung

³¹ Tee tee, enang are’pampipeu’? Kumponing niikaang pakupaku deemparako nii’koo karenung baa? Otoa’. ³² Teie bauring orokovuaruu’nunge nii’koo baike kune’uu’naang, ookara kapoo’ ee orokovupeu’ bauring ninka nari’ avu’koo? Makotua’. ³³ Baie tuumpivuripeu’ Kumponing bakaning miru’nii’nuka? Otoa’. Kumponinge ee’narai koonto’nuka tampuru’nung. ³⁴ Baie boo’koo-nupoong miru’muriaing? Otoa’. Jiisuu’ Karistoo’ nii’koo boo’paru’, ee’noko masika’ Kumponinge boo’keta daa’uio’ tampavine-koo Kumponing-koo otong nii’ eentamemurima. ³⁵ Baie te’nemuripeu’nung teieta piaa Karistoo’ bakaang? Turanturang makotua’, orarunsi makotua’, tuumpinang, peera, simpenoi’, avo’avoro’ ee’noko tavu’, bakei ookara makosiaava’. ³⁶ Ee’ daariari otoina’ nii’koo masika’ otong,

“Dakaang miring-koo nii’ teing tamaarimaing ookara doong-koo, maa’maa’ tavu’kooning-pina’ noru’maarima.” (Kena 44:22)

³⁷ Nka tee, bane aing ookara kapoo’ kune’ampiainge nii’ke tee bakei aa’na’ puru’ampiaing Karistoo’ ninka nii’ piaamuru’nung ninka. ³⁸ Ninge tee tasi’pansi otong kapoo’ otoa’ nii’ tankaamuripeu’nung Kumponing bakaang piaa-eta Jiisuu’ Karistoo’ niikaang Ovoring-koo oro’paru’nung-eta, bane aing aa’ning tavo’kuai: boo’, domang-anta, koosinunanka, ovontunanka, enang otoroining, kapoo’ dama’ tavo’aravaining, iri’nanka, detonoo’, boonkonoo’; ³⁹ Ee’noko nii’nung kapoo’ makosi otoa’ napo’ Kumponinge nkovuru’ning-koo.

Kumponinge Isireeli-nupoong Miru’urimana’

(9:1–11:36)

Paula’ke Ju’nupoong Piaavuru’na’ Dapi’ Ookara Paa’ariko Oovurira

¹ Enang kara minkuampainung masikung, Karistoo’koo kuung o’noi, nkaang onoue pankaruntoong-eta masika’antamumaunge Tanuaang Meekunge kuung deemuio’. ² Tee kara ee’pina’: Ning bakei aa’na’ orarunsimaramaung, nkaang domang-koo uatepa oraka’ dee’moma’nomaung ee’koo: Isireeli-nupoong domamparia’ otoromaung-koo. ³ Barakosi’marama Karistoo’keta tonta’marapeu’nung-pina’ noru’maramaung teing mmarang ni’ninka narung ereng moo’ariaina’ makosi deeko’. ⁴ Teing Kumponing bakaning miru’uru’ning, baurukaa’ deempuru’ning ee’noko bakaang meenasi avuru’ning. Teing amutemu’ke kara tampa’ naroompevuru’ning ee’noko avuru’ tee boto ee’noko tee dootuu’ masikung; ⁵ Teinge nkavau’ tee Kumponing bakaang maramaraka, biikaang muu’ oko’bosi-nupoong biurukaa’ deemparira. Ee’noko tee Domang-anta, Karistoo’ tee biikanamuiaang-koonge, ee’nara Kumponing, ookara-koo dau basi deempari daangang-po’nung o’paa’na’. Ee’, masikung.

Kapoo’ Kumponinge Isireeli-nupoong-koo Bampuu’nung Mme’ Nkovui Otoina’

⁶ Kumponing bakaang maraka-anta teing-eta Isireeli-nupoong toto’pari otoing minkuampa’ nii’ning Isireeli-nupoong moo’aria’ otoroining-koo, ai’ baru’ ookara Isireeli-nupoong Kumponinge miru’nii’nuka naing deea’. ⁷ Ooveriai: Eebaraami’ baurukaa’ ookara miru’aria’. Teing naing Kumponinge tampuru’ning deeko’, Daari Meekung-koo aa’puu’na’,

“Aisake’ narung-eta doonko miru’nii’nuka tamparampaing.” (Pupu’ 21:12)

⁸ Miru’noo’ ee’: Tamung monoi para-koo Kumponing baurukaa’ tampariarupeu’, teka tee’ nari’ Kumponinge tampuu’na’koo miru’uma deeko’ baurukaa’ tamparipeu’. ⁹ Ai’ Kumponinge marakavarama Eebaraami’ Eekaa’ ninka beuring bata’uma ee’ tampuu’,

“Enanung batei-pina’ daunamare’koo tee ning toromaravaing ee’noko Seera’ ee’nani tee enang bauring-po’nani deemparavaing.” (Pupu’ 18:10,14)

Teketa’ tee narung-koo miru’uu’na’ bera Aisake’ ponto’aru’. ¹⁰ Ee’noko napo’ dama’ke Kumponinge nii’ning naing miru’urimana’ sira’puu’ tenang Rebeka’ kempo’kui otoko pauroonka nkavuresitaa’ tee ninka ba’ung niikaaka Aisake’ ninka. ¹¹ Bane tee ke’de-koo otoresi ponto’area’, kapoo’ orara ee’noko tampara-pina’ oro’ nkovurea’, Kumponinge teni-koo ee’ tampuu’,

“Bataata baara’ma’nung-koo boong otoaing.” (Pupu’ 25:23)

¹³ Nii’noo’ napo’ ee’ daariari otong Kumponinge temainta minkuvuretu’na’,

“Jeekopi’ tee ninge piaavansi otong, ee’noko Iiso munte’ansi otong.” (Malakai 1:2,3)

Tee’ nkoaru’ Kumponinge nantoong miru’urimana’ tasi’anta-koo; nko-nkoi deea’, bokue narunge.

¹⁴ Enang ee ee’ noru’ampii’naang: Kumponing koonto’ deea’ ookamainta nari’ nkovurearuu’nung-koo? Bakei makotua’. ¹⁵ Moosesi nauvuma ee’ minkuvuu’,

“Ninge tee naning tampa’ nkoampaing deeko’ tampa’ nkoampaing, ee’noko tee naning piaavampaing deeko’ piaavampainge.” (Toro 33:19)

¹⁶ Enang tee Kumponing bakaang miru’ ee’ oro’pari otong: Naning bakaang piai deea’, bakaang nko-nkoi deea’, teka Kumponing bakaang piaa-koo narung-koo deeko’ makosi. ¹⁷ Nii’noo’ka napo’ Daari Meekunge Moosesie daarivuu’nung-koo Kumponinge tee daurarong˜ Peero’ turampuarura ee’ nauvuu’,

“Ninge tee da’ donkong-antaransinung da’koo nkaang iri’ oro’paraa’naang ning nkaang miring noru’aavaina’ ookara kansi’koo.” (Toro 9:16)

¹⁸ Tee’ minkuvuio’ aa’pamaang: Naning tee Kumponinge baka piaavuaing deeko’ piaavuaing. Ee’noko napo’ baa naning piaavuaru-peu’nung deeko’ konte-antavuma sipuaing makosi.

¹⁹ Dii’koo narunge Peero’pina’ noru’darama ee’ tana’mepeu’ dee’ma: Kumponinge aming-koo turang nkovumaang piavomana’ nari’ nkomarako? Baie dimpa’upeu’ bakaang miru’? ²⁰ Nka baie da’ Kumponing maku’epeu’nung kansi’keta? Utaue ee tee naning ta’nampumaung karavuma aa’pupeu’: Dake ning aming-koo ee’ ta’namemaang? ²¹ Arekee’? Tee naning ee utau ta’nampumaung makosi deea’ bakaang mataue utau ta’nang-koo? Nau-koo kansi’nu-koo aa’nopeu’: Nameng-eta neranii’nareng ta’nampupeu’ ee’noko nii’nameng-eta tamunsi’nareng ta’nampupeu’.

²² Kumponinge bakaang iira sira’anta-koo piavoi otong ee’noko tenang ookara nantoonge ooaavaing bakaang purinto’. Teing nantoong orara moo’ nka-koo miru’nii’nuka teroita maamuariri otoromaung orari-anta-koo, teka enang Kumponinge makenge nempuri otong orari-antavuria’. ²³ Aming-koo, nna’ bakaang meenasi pankaing tasi’anta-koo piavoi otong teing-koo nantoong bakaang piaa nka-koo miru’uru’ning-koo, teroita maamu-antavuru’ning bakaang meenasi nari’ kong-koo. ²⁴ Tee-pina’ nii’ bokumuru’ning, Ju’nupoong naing-eta deea’, ee’noko Ju’deeaing-kooning nari’ ookara-ita. ²⁵ Tee-pina’ Kumponinge minkuvuko Osea’ke daarivuu’na’ Daari Meekung-koo,

“Nantoong nkaning deeaing tee nkaning tamparampaing. Ee’noko teni ninge piaavampa’nani teni ninge piaavampaing.” (Osea 2:23)

Ee’noko

²⁶ “Teka ninge aa’pantu’noo’ka, ‘Teing nkaning nantoong deeaing,’ teke tee nantoong dama’ke Kumponing domantoo’ baurukaa’ deemparira miring kompaavaing.” (Osea 1:10)

²⁷ Napo’ Aisaia’ke ee’ minkuvuu’ Isireeli-nupoong-koo,

“Ooveriai, Isireeli-nupoong biurukaa’koong deeru tee piisi’ pirung-koo makosi, nka tee teing-koo mmau’ kera’pariko oki’ning naing otoroi domampariaing. ²⁸ Bakei iri’narumpui Ovoringe nkovuaing kansi’koo tee kapoo’ nkovuu’naang tampuu’nung.” (Aisaia’ 10:22,23)

²⁹ Tee’ nari’ Aisaia’ke minkuvuu’na’ temu’navarang-koo ee’pina’,

“Ovoringe paning-koonge niurukaa’koo duukung sipuarui dei nii’ tee teing-pina’ osi Sodom ee’noko Komora’ nkomaripeu’ nta’ke opuru’ning-pina’.” (Aisaia’ 1:9)

Kumponinge Isireeli-nupoong Koonto’nuka Tampuriarupeu’na’ Baito Otoaruko

³⁰ Tee-koong miru’noo’ ee’ oro’: Teing Isireeli-nupoong deeainge koonto’nuka deemparii’naang paaravariaruko’ninge miring koonto’nuka tampuriainavung pe’numpaara tampa’ okovorou’ masika’anta ninka. ³¹ Teka Isireeli-nupoong bane koonto’nuka deemparii’naang paaravariko’ botoi tampui otoina’, kaari’ariru’. ³² Aming-koo kaari’ariru’? Nna’ Kumponing-koong duta-koo koonto’ oto’ tee kapoo’ bamuru’nung-pina’ masika’antavaava’ besi’aama, aa’paama, “Moosesi-nung boto tampa’ tareampiko deeko’ makosi;” ³³ Tee’koo tupampariru’ tere’koo Kumponinge tero minkuvuu’na’ Daari Meekung-koo, ee’pina’,

“Ooveriaing, ninge bempampaing tere’ manto-nare’ dii’koo meu’ Saioni-namono-koo, nantoong tere’koo tupamparira tee pu’ariaing. Nka tee naning tee masika’antavuaing tee sirakura’ oko-antavampaing tee biraanke.” (Aisaia’ 8:14; 28:16)

Isireeli-nupoong Papaaravariru’na’ Oo-koo Kumponinge Meeka’antamurimana’

¹ Mmaikori’ ee, pankaruntoonge ning aa’na’ piamoi Kumponing-koo kunsimaramaung nkaning nantoong Isireeli-nupoong domamparii’naang. ² Ooansi sira’pampeu’ teing biikaang aarumo avarimana’ Kumponing-koo, nka tee avariaina’ makosinoo’ siraka’paria’. ³ Noru’aava’ tee taung Kumponinge nantoong koong-antavurimanavung. Bii’ka matauarima kaari’aamaung Kumponing bakanavung siong-koo kupi’oroma, Karistoo’koo kuunge. ⁴ Karistoo’ tee Moosesi-nung boto o’anta-koong. Tee’koo teing ookara nantoong Karistoo’ masika’antavaavaining teing koonto’nuka tampuriaing.

⁵ Moosesie boto siong-koo ee’ daarivuu’,

“Tee naning aung boto siompuaing tee domamparavaing.” (Boontu 18:5)

⁶ Nka tee nii’noo’ka ee’ minkuvuu’ masika’antanavung-koo,

“Dii’ka ee’ minkueriauka’: Baa paning-aape koinuainge tee Kumponinge Teroita Pako’pari’nii’ nii’ domamuri taremuriainoo’koong depeto boku-koo teie pakumurii’naang? ⁷ Napo’ ee’ minkueriauka’: Baa doonko kansi’koo kuung tumparavai napo’ tee Pako’pari’nii’ boo’keta daa’antavuu’naang? ⁸ Ai’ tee Kumponing bakaang kara tee teroita dii’anko due’ otong, diikaang be’duu’koo ee’noko domang-koo otong.” (Boto 30:12-14)

Emu’ tee tee kara teie minkuvuu’nung tee tampara doorenang daankiampimaung dii’ke masika’anta-koong. ⁹ Tee dii’ke karang-eta sira’periaing deeko’ aa’perima, “Jiisuu’ tee Ovoring,” ee’noko masika’antaveriaing diikaang domang-eta tee Kumponinge domang-antavuu’ nung bou’noo’keta, tee’koo enang dii’ domantariaing. ¹⁰ Tee naning masika’antavuko bakaang domang-eta tee koonto’ naning tampuaing; ee’noko sira’puaing bakaang karange tee tee moo’aravaing. ¹¹ Nii’noo’ke Daari Meekunge ee’ minkuvui otong,

“Naning tee masika’antavuaing tee Kumponinge sirakura’ oko-antavuaing tee biraanke.” (Aisaia’ 28:16)

¹² Enang tee norunoru’ tankatankaang-koong otoa’ meu’ke teing-koo Ju’nupoong ee’noko Ju’deeaing, ai’ Ovoring tee Ovoring ookara biikaang, ee’noko avurimaung bakaang biraanke teing nantoong tee-koo kunsiarimaing. ¹³ Napo’ Daari Meekunge minkuvumana’ ee’ke,

“Ookara nantoong Bakaang miring tampaama kunsiariaining teing domampariaing.” (Jooeli 2:32)

¹⁴ Nka arekee’ kunsiaripeu’ nantoong tee-koo biikaang masika’anta otoaruko dei? Napo’ arekee’ masika’antavaapeu’ bakaang miring taaravaava’ dei? Ee’noko arekee’ taaravaapeu’ napo’ naning tee sira’pumaung otoaruko? ¹⁵ Ee’noko nantoonge arekee’ sira’paapeu’ nii’ninge botoaariaruko dei? Tee’ daariari otoina’,

“Tee tampara doorenang nkavai poroma kapari’kaako taaravampira doturotumarimaung.” (Aisaia’ 52:7)

Isireeli-nupoonge Tampara Doorenang Dimpa’au’na’

¹⁶ A’noo’ baru’ ookarai masika’antavaavaruu’ tee doorenang tampara, tee-pina’ Aisaia’ke minkuvuma aa’puu’na’,

“Ovoring, baie masika’antavuu’ tee kara nii’koo taaravuu’nung?” (Aisaia’ 53:1)

¹⁷ Nka tee nii’nunge masika’antavupeu’nung deeko’ tee taaravura masika’antavupeu’ Karistoo’ daankiaako.

¹⁸ Isireeli-nupoonge aming-koo masika’antavaavaung, ai’ mme’ taaravaava’? Otoa’. Bakei taaravau’ biikaang minkunaa deemparako daariari otoina’ ee’,

“Biikaang kara beremparu’ ootukunairu-koo. Napo’ biikaang minkunaa berempario’ taaravau’ ootukunung kansi’kooninge.” (Kena 19:4)

¹⁹ Nka ee Isireeli-nupoonge taaravaara tasi’paava’ tee minkunaa okora’noo’? A, tee aa’ tang kupi’oroko. Kumponinge ee’ nauvuru’ Moosesie daarivuu’nane’koo,

“Nantoong miring-po’ning deeaing tampa’ onkeonke’aranko dii’ mamairorarimatoainge. Nii’navitu onou otoroa’navitu pakuaranko iiraroriaing.” (Boto 32:21)

²⁰ Napo’ tee Aisaia’koo iveka’antavui ee’ nauvuru’,

“Teinge kune’mau’ nantoonge bane besi’maavaruko’ninge. Ee’noko ning sira’maru’ teing-koo ning-koo nia’kaavaru’ning-koo.” (Aisaia’ 65:1)

²¹ Ee’noko Isireeli-nupoong-koo karoma ee’ minkuvuu’,

“Bireng takaa’mokoo’ bokurampima dii’ taarapiikanuka, kupi’ baukonuka.” (Aisaia’ 65:2)

Kumponinge Isireeli-nupoong-koo Taakeng Dama’ke Tampa’ Nkovuriaina’

¹ Enang arekee’, Kumponinge bakaning dama’duvuru’ ee? Tee aa’ tee’ deea’, bakei! Ning tee Isireeli-nupoong-koo narunge, Eebaraami’ bakanaving-kooning-koo, Bensimani bakanamuiaang-koonung. ² Kumponinge tee dama’duvuriaung Isireeli-nupoong. Otoroaina’ noru’uritaa’ teing bokuvuru’. Dii’ke noru’eria’ dee’ma Eliasi bakaang minkunaa Daari Meekung-koo otomaung Isireeli-nupoong tuumpivuru’nung-koong? Eliasie aa’puu’,

³ “‘Ovoring, teinge tavaaru’ dakaning nakaro-nupoong, boonturoma-nairu pesi’evaarima. Teka ning narung enang o’nong, ee’noko ning napo’ tee’, nkaang domaang napu’koo piavoroi otong.” (1 Dauraronanka 19:10-14)

⁴ Ee’noko tee’puko Kumponinge ee’ bari’uu’,

“Ninge aa’ ˜kenaanka-taa kokorei’ nantoong tarearansi otong mme’ kiunaava’ tee-koo daang-koong kumponing-koo miring Baaelo-koo.” (1 Dauraronanka 19:18)

⁵ Tee tee ee’nara tee’ nari’ enanavarang-koo teing ee’ning taakeng otorong Kumponinge bakaning miru’uru’ning bakaang piaa-koo okora’ario’. ⁶ Teing piaa narunge nantoong bakaning tampurimaing dempariko nantoong biikaang nko-nko-koo okora’ario’ bakaning tampuriauka’ ai’ piaa tee nko-nko-koong moo’ deea’. ⁷ Tee’koo Isireeli-nupoonge tamung kaari’aamaatoko teing oki’ning naing miru’uru’ biraanke nka-koo. Teing nii’ning bakaang piaa nka-koo kupi’oroma bia’orou’. ⁸ Tee’ nari’ daariari otoina’, aa’pumana’,

“Kumponinge avuru’ tanuaang kanu’aapenung, duta kaputu’anta-koong, ee’noko kipau-anta-koong e’mung-koo basinoo’koo.” (Boto 29:4; Aisaia’ 29:10)

⁹ Ee’noko Deevita’ bakanarong-koo ee’ otong:

“Biikaang paroro meekunanka tee beana deemparavaing teing baanka’urii’naang, dinkung-pina’ pu’antavuriaing maku’koo. ¹⁰ Biikaang duta kaputu’aravainge ooaa’neeng-koo, ee’noko kopini manki’ke takaa’oromaatoai.” (Kena 69:22,23)

¹¹ Enang arekee’, pu’arima koonto’ ee oraru’kiaakoo’ ee? A, otoa’. Teing pu’aririo’ Isireeli-nupoong deeainge domaang kompau’ Isireeli-nupoong mamairoarira napo’ dama’ke bere’arii’naang. ¹² Tee’koo ookara kansi’ke biraanke kompaing Kumponing-nung avuavu’ domang-anta-koonung Isireeli-nupoonge boto toto’paarai’nange Kumponing bakaang piaa kosi’aako. Enang noru’eriai, tee’ deeko’ bakei biraanke pankaing ookara nantoonge nkavaavaing dama’ke, Isireeli-nupoong napo’ tapo’ariko Karistoo’koo.

Noru’ Nkavampiaina’ Kumponing-nung Piaa-koo Ee’noko Kiimata-koo

¹³ Enang tee ning dii’koo karomang Isireeli-nupoong deeaing-koo. Ning kara-okovui-nka Isireeli-nupoong deeaing-anko deemarara aa’na’ mintoomaramaung kapoo’ masikung-pina’ noru’ansi mmaikori’ Isireeli-nupoong mamairoarira moo’ariaina’. ¹⁵ Kumponing teing-eta ako’ bere’arara ootukunung nantoong kansi’nupoong bakaning turani’nuka-anko bere’arako tee-anko tapo’ariko. Ee’noko tee aa’na’ dakaosi’ deemparavaing tenang teing Ju’nupoong Karistoo’ bakaning deempariko dama’ke, nantoong boo’nuka napo’ domampariaina’ oro’paravainge.

¹⁶ Pankaraampuri meekupoong meekung deeko’ makosi dama’naving napo’ meekupoonge. Eebaraami’ dovang teing Kumponing-nung koi’koong kaakeng makosinuka ee’noko bakanaving tevari-koong kaumpe’nanka makosinuka. ¹⁷ Enang tee koi’ Kumponinge keenavaang-eta nii’ning kaumpe’nanka kente’uko dii’ teing kaumpe’nanka pora’koong makosinuka tevari-koo be’nu’antaruru’ning kaakeng-eta iri’ nari’ nkaverii’naang. ¹⁸ Dii’ke tee irua’ koi’koong keenavaang-koong nkaverima daangantariauka’ teing kente’nii’nanka-ankoi. Daangantarima deeko’ noru’eriaing keenavaang-koonge kaakenge dii’ pinka’duri otong. Dii’ke kaakeng pinka’eria’. ¹⁹ Dii’ke pa ee’ minkuerimang: Ee’, bakei kente’aring kaumpe’ nii’ enang te’ be’nu’marii’naang. ²⁰ Ee’, masika’. Teinoo’ tee kente’ariring teinge masika’antavaavarura. Teka dii’ iveka’dariri be’nu’dariri otong masika’anta narung ninka. Tee’koo baru’ daangantariauka’ teka tarerariri otoriai. ²¹ Teka Kumponinge kaumpe’ keenavaang-koong papi’oa’ kente’uu’nung deeko’ dii’ napo’ tee’ papi’oa’ tooto’duriaing. ²² Ooveriaing Kumponing tee bakei aa’na’ piaa-po’nung ee’noko napo’ aa’na’ kiimata-po’nunge. Kiimata teing-koo nantoong dua’arimaing-koo ee’noko piaa dii’koo bakaang piaa masika’antaveri otorining-koo otong. Nka masika’antaveriaruko deeko’ tee dii’ napu’duripeu’. ²³ Nii’noo’koo tee teing Isireeli-nupoong kente’uru’ning napo’ bere’arira Karistoo’ masika’antavaako deeko’ Kumponinge tee napo’ be’nu’uripeu’ te’ napo’ kente’ariru’noo’. Kumponing tee purinto’ oto’evung teing napo’ be’nu’anta-koo te’ unapo’. ²⁴ Dii’ kaumpe’nanka pora’koong koi’keta tooto’durima otoa’na’ keenavaang-koo be’nu’duru’, ee’noko tee’koo bakei teing kaumpe’ keenavaang-kooning kente’uu’ning napo’ be’nu’koo biikanave-koo makosi.

Kumponing Bakaang Miru’ Domang-anta-koo Ookara Nantoong Amutemurii’

²⁵ Mmaikori’ ee, kapoo’ tero makensi’nung naurampiai dii’ka daangantariauka’na’. Ai’ teing Isireeli-nupoong teing ive’iveka’poroi otong ee’noko tee’ nari’ otoromaatoaing bera tee-koo batei-koo Isireeli-nupoong deeaing-kooning ookara miru’nii’nanka tumpariainoo’ke basi. ²⁶ Tenang tumpariko ookara Isireeli-nupoong moo’ariainge, Daari Meekunge ee’ naumuru’na’,

“Saioni-namono-ita tee Domang-anta tavo’aravaing ee’noko teie toro-antavuriaing Jeekopi’daang biikaang oraka’ nko-ita. ²⁷ Tenang ee’nang ninge tonta’evorompaing biikaang oraka’ nkonanka, siompansi tee kara naroompevorontu’nung.” (Aisaia’ 59:20,21; 27:9)

²⁸ Teing Isireeli-nupoonge tampara doorenang dimpa’aama Kumponing-koo too’de-nupoong-pina’ deempariko tee doorenang pari’antana’ dii’ke tampa’ nkaveru’. Nka teroita miru’uru’noo’koo Kumponinge ee’nariong bakei aa’na’ piaavuri otong biikakatauro piaavuriko’nung-koo. ²⁹ Teing kapoo’nanka Kumponinge avurimaing ee’noko teing nantoong avu’koo barevurimaing tonta’koo makosi deea’. ³⁰ Dii’ nii’na’mung Kumponing meumperiaruko’ning enang nkavering bakaang piaa Isireeli-nupoonge tee meumpaavaruio’. ³¹ Ee’noko tee tee’ nari’ meuntepa’ariru’nung tasi’paama teinge napo’ tee piaa nkavaava’naang dii’ke nkaveru’nung ooaara. ³² Kumponinge tee nantoong ookara meumpaava’nameng-koo otoroko sira’puing bakaang piaa narunge ookara nari’ domampurii’naang.

Kumponing Daangana’

³³ Kumponing bakei bakaang noru’ ee’noko matau aa’na’ masika’ ee’doonko isikung otong. Naninge bane keperuu’ke bakaang onou tasi’puarupeu’ ee’noko bakaang aarumo tasi’paa’ke. ³⁴ Tee’ Daari Meekunge aa’pumana’,

“Baie Kumponing bakaang onou tasi’pui otong? Baie Kumponing koong-antaevung?” (Aisaia’ 40:13; Jeremaia 23:18)

³⁵ Ee’noko

“Baa ninka Kumponing komaaru˜ otong?” (Jop 41:11)

³⁶ Otoa’. Tee ootukunung kapoo’nanka nkonung, tarenara ee’noko miru’anta. Bakaang meenasi tee’ nari’ otomatoaing. Ee’, ee’na’.

Tampara Aarumoi Dotu-antavampiaina’ Karistoo’ Piaamuri Moo’murio’

(12:1–15:13)

Ookutunung Mono Amariaina’ Kumponing-koo

¹ Tee’koo, mmaikori’ pia-antarampimang, Kumponinge piaamuri unaa-antamuru’nung-koo dii’ka diikaang mono ootukunung arariaing Kumponing-koo pareka domantoo’pina’, meeka’ dariri Kumponing dotu-antana’ otoritaa’. Aung tee taung masikung Kumponing dootuu’numpo’. ² Avutevu’ aarumo paaraveriauka’ teka Kumponing taura’periko paari-antaruriaing diikaang onou pankaruntoong-koo. Tenang ee’nang dii’ke noru’eriaing tee Kumponing bakaang pia dii’koo, tee kapoo’ tampara, dakaosi’ ee’noko dotu-antavuai.

Kumponinge Avuavu’ Amurimaing Ninka Tampa’ Mintoomariaina’

³ Enang dii’ke naruna’ naruna’ taarameriaing Kumponinge avuavu’ amuu’nung-koo dii’ pakurampii’naang. Narunge tee dakaang miru’noo’ tampa’ tasi’peainge daka. Tee miru’ aruing kompei napo’ tee-koo deto basinoo’ka noru’daravauka’. Dii’ke ookarai tee tampa’ masika’ noru’eriaing koong-antaveri tee miru’ diikaang masika’anta-koong Kumponinge kanteruring dii’. ⁴ Narung naning-koong mono tee anairu tenairu-po’nung, nka nko-nko-koo nari’ miru’aria’. ⁵ Tee’ nari’, nii’ tee’ke, bane mmau’ke, narung mono nko-antavamping naro’ka Karistoo’koong. Teka naruna’ naruna’ nii’ tee tankaamariri pakumeerimaung. ⁶ Nii’ amutemurii’ avuavu’po’nupoong Kumponinge piaamuri amuru’ning. Dakaang avuavu’ tarampee-koong˜ deeko’ makosi, tee’ nkoveaing aruu’noo’ basi dakaang masika’anta ninka. ⁷ Dakaang avuavu’ nantoong pakupaku-koong deeko’ makosi, aroo’ei nkoveaing. Da’ nau-anta deeko’ tee avuavu’ kompei kake’ii-antaveri naueriainge. ⁸ Naning bakaang avuavu’ nantoong daa’anta-koong deeko’ domang dontong-antavui tee’ nkovuaing. Ee’noko bakaang kapoo’nanka tankee’koong deeko’ avusiro’ari tankaampuaing makosi. Ee’noko baa naning nantoong-koo pankaing, teie mataa’iari tarevurimatoaing teing. Naning napo’ piaa ninka nantoong unaa-antavurimaung deeko’, doturotuari tee’ nari’ nkovurimatoainge.

Nii’ke Piaavarampiaina’ Ookara.

⁹ Piaa tee koonto’ domang-eta piaareeriaing. Piaroriauka’ orara-koo. Kapoo’ tampara-koo kato pinka’dariai. ¹⁰ Piaareerimaatoai navurariritaa’ namaia’pina’. Otori deto noru’deeri otorimaatoai. ¹¹ Iri’ o’dariauka’. Ovoring meung-koo nta’pina’ uruntariri otoriai Tanuaang Meekunge iri’antarurio’. ¹² Tee barenku nemperimaung noru’eritaa’ doturariri otoriai ee’noko orara doong kune’erima dooroontariri otoriai. Uatepa kunsirarimatoai. ¹³ Dii’koo nii’ning apuka’pariko pakuereriai Kumponing bakaning meekupoong. Napo’ nii’noo’nupoong poroko dii’anko tampa’ tarevererimaatoai. ¹⁴ Nantoong oraka’ nkoraariaining biraankei maku’evurereriai, barakosi’ereria’. ¹⁵ Doturoturarimatoai teing ninka doturotuarimatoaining ninka nari’. Biromparimatoaining ninka nari’ birontarimatoai. ¹⁶ Naroong-koo otorimaatoai. Beekareeria’ otoai, teka navureeri otorimaatoai doonko otoromaing ninka. Kirokai-pina’ noru’dariauka’. ¹⁷ Orara orarai maku’eriauka’. Tampa’ nari’ nkoverimatoai ookara. ¹⁸ Mataurariri mooa-koo otoriai ookara ninka, makosiri deeko’. ¹⁹ Mmaikori’ ee, mero’ nkoveriauka’. Tamung doonko otoriai. Kumponing-nung iira otong, maku’uaing. Tee’ Daari Meekunge ee’ minkuvuu’na’,

“Mero’ tee nkaang. Ninge ninka mero’ampaing. Kumponinge tee’puu’.” (Boto 32:35)

²⁰ Ee’, dakaang too’denung peeravoko bau’eai. Ntong nai piavoko aveainge. Tee’ nkovema taung daare’ee’naang onou paariarara dama’ navureereaina’. ²¹ Orarai puru’duriauka’ dii’, teka orara dii’ke puru’eriai tampara ninka.

Nii’ke Teing Nantoong Ovontung Meumparampiaina’.

¹ Teing doonge-taaranuka˜ meumpereriai dii’ ookarai, ai’ tanata nkonuka bii’ka daa’aririning otoroa’ Kumponinge miruu’uriaruko. Ookara daa’aririning teing Kumponinge miru’uru’ning. ² Tee’koo tee naning biikaang kara dimpa’uaing tee tee-pina’ Kumponing teing miru’uru’nung bakaang kara dimpa’umaang, ee’noko teing dimpa’ nkoaavaining tee kiimata nkavaavaining. ³ Tampa’ siompereriaing deeko’ tee dii’ avoro’koo makosi deea’ teing-koo dii’ tareraariaining-koo, teka dii’ke oraka’ nkoveriaing deeko’ aroreripeu’. Dii’ke ee diikaning doonge-taaranuka-koo aroreria’ oto’koo piarori otong? Tampa’ nari’ nkoverimatoaing, tampeng tantaariaina’. ⁴ Doonge-taaranuka teing Kumponinge botovuru’ning dii’ pakuraarii’naang. Nka dii’ke kapoo’ oraka’ nkoverima deeko’ dii’ teing avoro’koo otoripeu’ teing-koo iri’ oto’evoromaung ninka kiimataraari’neeng-koo, ai’ teing teing Kumponinge botovuru’ning temurii’ nko-nko nko-koo. ⁵ Tee’koo dii’ke siomperiaing, Kumponing-etaing kiimata baari’koo narung-koo deea’, teka tunsi unaarori oto’koo diikaang onoue diikaang nko-nko tampara-pina’ tasi’perima. ⁶ Tee narung onou-koo napo’ dii’ke iivaa nkoverimatoainge doonge-taara bakaning moo’aarimaatoaina’. Tee’koo Kumponing-nung nko-nko tampa’ nkoaamatoai dii’ pakuraarima. ⁷ Komaaru amutemurii’ oto’deruriko maku’eriai, aremurii’, iivaa deeko’ iivaarariai, masika’anta-koo-nupoong deeko’ masika’antaverererimaatoai, deto basi-anta-koo-nupoong deeko’ deto basi-antavererimaatoai.

Piaa Tee Niikaang Komaaru˜ Oparavaung Noru’ampima Koomariri O’noriaina’

⁸ Ee’, komaaru maku’eri bakeveriaing tampamang, teka Kumponing bakaang piaa tee komaaru maku’paa’ deemparako piaareeri otorimaatoai. Baa tee naning tee-koo miirinung piaavumaung Kumponing-nung boto tampa’ siompumaung. ⁹ Daari Meekung-koo ee’ minkuvui otoina’,

“Nampeesi orarieauka’.

“Naning dupisi’eauka’.

“Bakiaa’ nkoveauka’.

“Nii’nung bakaang kapoo’ karaa’eauka’.” (Toro 20:13-15,17)

Teing ee’noko nii’ning botonanka otoromaing anaare-koo bi’ariri otorong,

“Dake tee naning da’koo due’nung daka piaararamana’ nari’ tee’ piaaveaing.” (Boontu 19:18)

¹⁰ Baa tee naning nantoong piaavurimaung tee kapoo’ orara nkovuarupeu’ teing-koo. Tee’ piaavurima tee boto siompumaung teie.

¹¹ Tee’ nari’ nko-koo ana’dariauka’ doong asi’na’mung due’uio’ tasi’peri. Tamung aasiri otoriauka’. Te’mung tutung masika’antavampima aa’pampiko’, “Moo’mariaina’mung due’uing.” Nka e’mung-eta baru’ due’ masipo’ deemparing. ¹² Muung tee enang oparama nanuko tane’ke due’uing. Enang kiru’marira dua’ampiaing teing nko-nkonanka muung bakaning ee’noko nepu’mariaing aarumo tamparai araka-koonunge. ¹³ Tane’nung aarumo-pina’ nkomariaing. Aa’noauka’: taarapiikarariauka’ naikirima, kaukauro nkoveriauka’, ee’noko nii’ning kapoo’ maimaia’na’ nkoveriauka’, napo’ mamairoreeri tata’deeriauka’. ¹⁴ Teka Jiisuu’ Karistoo’pina’ nari’ otoriai. Orara aarumo nko-koo piaroria’ mono bakaang pia siomperi.

Nii’ka Simpesimpe’meeria’ Otoaing

¹ Tee naning bakaang masika’anta-koo aruaru’ dii’anko poko onkeonke’eriai, nka tee ninka tata’deeria’. ² Teie naninge masika’anta purinto’po’nunge tee kapoo’ naro’keta naivumaung ee’noko teie naninge masika’anta-koo baru’ purimparavaunge tee taamang bire’nii’ning naivumaung. ³ Teie naninge naro’keta naivumaunge tee kerempumaung orara tampuauka’nung. Ee’noko teie kerempumaunge tee naro’keta naivumaung orara tampuauka’. Aming-koo, nna’ ookaanka Kumponinge onkeonke’uresi otoreng bakanaanka botovotonaa’ka deemparesi otoree’naang. ⁴ Baie da’ simpe’nko˜ tantuu’nunge bautaranuka nii’nung bakaning? Tee bakaang Ovoringe deeko’ simpe’ nko-koo makosi arera tampara ee’noko arera orara. Ee’noko tampara tampura tee Ovoringe makosi donkong-antavuaing. ⁵ Naning narunge nii’ning doong meekeng tampurimaung ee’noko nii’ning meekeng deea’. Teka nii’nunge ookara doong nari’ oro’nanka tampurimaung. Makosi, ookara nantoong tee naruna’ naruna’ bii’ka noru’ariri otoromana’ date’pariri otoroaing biikaang onou-koo. ⁶ Baie naninge nii’na’mung doong tare-koo piavora tee tarevuaing te’mung ee’na’mung Ovoring pankaing-antavui. Ee’noko tee naning naro’keta naikumaung tee Ovoring daangampuma tee’ naro’keta naikung Kumponing-koo tampa’ tampuma. Kerempumaunge tee’, Ovoring daangampuma kerempumaunge, ee’noko Kumponing-koo tampa’ tampuma. ⁷ Nii’koo naning baka otomaung otoa’, nii’ Kumponing bakaning naing, domamariri o’nori deeko’ ee’noko moompima deeko’. ⁸ Nii’ domamariri otoko tee Ovoringe kuung deemuri otong ee’noko moompiko napo’ teie, Ovoringe kuung deemuri otong. Arekee’, domamariritaa’ deeko’ ai’ moompima deeko’ nii’ teing Ovoring bakaning. ⁹ Karistoo’ boo’paru’ ee’noko napo’ domamparu’ tee ookara-koo nari’ Ovoring otoo’naang boo’nuka-koo ee’noko domantoo’nuka-koo.

¹⁰ Arekee’koo dake da’maiko’ orara tampemang? Napo’ arekee’koo da’maiko’ oovemaang? Nii’ teing ookara donkonampiaining teke Kumponinge simpe’muriainoo’ke. ¹¹ Tee’ Daari Meekung-koo daariari otoina’,

“Kumponinge aa’pumaang: Masika’keta masika’, ookara nantoong ning-koo kinkinaavaining ee’noko ookara menenge ning Kumponing daangamaavaining.” (Aisaia’ 49:18; 45:23)

¹² Tee’koo noru’ampiri otong nii’ka niikaang nko-nkonanka ninka basimariaing Kumponing-anko teie nari-koo.

Nii’ka Orara Aarumo-koo Dua’antameeria’ Otoaing

¹³ Tee’koo nii’ka simpesimpe’meeria’ otoaing. Teka ee’ noru’erimatoai: Kapoo’ naning nii’maiko’ tupamparara dua’arapeu’nung-pina’ oro’ nkoampiauka’. ¹⁴ Nkaang otooto’ Karistoo’ ninka nari’ o’noresi ninge tasi’pansing kapoo’ baka tanuaang ku’mi’anta otoa’. Teka naninge masika’antavui ku’mi’anta tampuko dei, ku’mi’anta deemparapeu’ tee-koo. ¹⁵ Nka kapoo’ nii’nunge ku’mi’anta tampui otoing dake naiera tee da’maiko’ domang orari-antavepeu’, ee’noko domang orari-antaverai’nange ee’ noru’darapeu’: Ninge enang piaanavung siompamparuing. Ai’ tee Karistoo’ tee da’maiko’ moo’uu’naang boo’paru’, tee’koo dake napo’ orari-antaveauka’nung naro’keta kapoo’ naiema. ¹⁶ Tareraravai tee-koo kapoo’koo dake tampara tampei nkovemaung-koo nii’ninge oraka’ minkuminku-aa’neeng. ¹⁷ Kumponing bakaang tare taamang-aape deea’ tuaang tovang, teka koonto’nung aarumo-aape, mooa-aape ee’noko doturotu Tanuaang Meekung-etaing-aape. ¹⁸ Naning tee te’aapei Karistoo’koo dai’ari mintoompevumaung Kumponing dotu-antavukoo’ ee’noko nantoonge tampara tampaakoo’. ¹⁹ Tee’koo to’bii-antamariri o’noriaing mooa-aape ee’noko pakupaku-aape nari’. ²⁰ Taamang narung noru’eri Kumponing bakaang nko-nko orari-antaveriauka’. Ookara tee bakei kiiroraa’nanka masikung, teka masika’parapeu’ oraka’ nii’ning dua’anta-koo tamung naro’keta naiampiko. ²¹ Tampa’na’ ee’: Kerempeaing tee bio’ maa’koo, purinto’naru’ nai-koo ee’noko nii’ning kapoo’ tee da’maiko’ orari-anta-koo makosining. ²² Tee masika’anta temurii’ da’ oto’deruing tareveai, da’ Kumponing ninka nari’ kontui otoaing. Biraankenung tee naning tampara aarumo masika’antavumana’ nari’ nkoarama tuutunang˜ baari’umaung. ²³ Nka naning tee tamung naro’keta naivumaung pankaruntoonge noru’ keekoo’arama, tee tuutunang-po’nung. Aming-koo? Tee aa’ tee masika’anta-ita nkovuaruing. Ai’ ookara kapoo’ tee’ke, masika’antavua’ nkovuma tee’ oraka’ke.

Nii’ka Pakumeerima Tapo’meeriaing Karistoo’koo Kuunge.

¹ Nii’ ee’ning masika’anta-koo purimariri o’norininge tee teing aruaru’nanka pakuarampiaing, niikaang pia siompampia’. ² Nii’ke naruna’ naruna’ oovuning dotu-antavarampimaatoaing tampa’ purimpariri otoroaina’. ³ Ai’ Karistoo’ teie, baka dotu-antavaravaruko’ Kumponing noru’ui, Daari Meekung-koo aa’puu’na’koo,

“Oraka’ minkuraamainge minkumaako tora’pantu’.” (Kena 69:9)

⁴ Ninge tenaare-koo noru’antarampimang, ai’ ookara kara Daari Meekung-koo otoing teing nii’ nau-anta-koo, tee Daari Meekung-koo pinka’mariri domang kuaa’ ninka mii’kampiri tee barenku nempampiaina’. ⁵ Enang tee, Kumponinge domang kuaa’antamuri mii’kampiri o’norii’naang pakumurimaunge navu-antaruriaing Jiisuu’ Karistoo’ bakaang aarumo siomperi otoriko. ⁶ Tee’ biraankeruriko nari’ karerima Kumponing daangamperiaina’, tee niikaang Ovoring Jiisuu’ Karistoo’ Bauma. ⁷ Tee’koo onkeonke’deerimaatoaing Karistoo’ke dii’ tero onkeonke’duru’na’, Kumponing meena’poaina’. ⁸ Noru’eriai tee Jiisuu’ Karistoo’ pou’ sira’antavuma Kumponing tee masika’pari otomaung bakaang maraka-anta-koo Ju’nupoong paku-koo teing tutuna’nupoong tero nauvuru’na’. ⁹ Ee’noko napo’ noru’eriai tee pou’ Ju’deeaing napo’ moo’uriko teinge Kumponing miring pankaing-antavaava’naang bakaang piaa-koo teing-koo. Tee’ Deevita’ke daarivuma minkuvuu’na’,

“Ninge daangantampaing Da’ Ju’deeaing-koo meu’ke, ee’noko dakaang miring kenavampainge.” (Kena 18:49)

¹⁰ Nii’noo’ke napo’ ee’ daariari otong,

“Doturariaing dii’ Ju’deeaing teing ninka bakaning Ju’nupoong ninka nari’.” (Boto 32:43)

¹¹ Napo’ nii’noo’ke Daari Meekung-koo aa’pui otong,

“Daangamperiaing Ovoring dii’ke Ju’deeainge. Ookarai daangamperiaing tee.” (Kena 117:1)

¹² Napo’ Aisaia’ bakanoo’ke aa’pui otong,

“Jeese’ bakanaving-koo narung naning daa’araa’naang tarevuriaing teing Ju’deeaing, ee’noko tee narung-koo teinge biikaang noru’ sipaavai.” (Aisaia’ 11:10)

¹³ Ai’ teie Kumponing maraka-antamurio’ nempampimaunge maanto’antaruriaing doturotue ee’noko mooai masika’antaveriko. Ee’noko teie purinto’ke Tanuaang Meekung bakaange aa’na’ tasi’antaruriaing tee barenku mme’ oro’paravaung.

Asi’naare Kara Paula’ke Ba’maikori’ Minkuvuru’naare

(15:14–16:27)

Paula’ Dotuaru’na’ Tee-koo Bakaang Mintoong-koo

¹⁴ Ninge tee ninka tampa’ noru’dampimaung dii’ mmaikori’ tampara aarumoi maanto’antararirio’ ee’noko norunoru’ke, ee’noko makosirariri dii’ dii’ka nau-anta-koo. ¹⁵ Nka tee amanampa’ nii’ning kapoo’ napo’ noru’antarampimang, mmaikori’, noru’ansi dii’ tampa’ otoritaa’ tamung napo’ minkuanko meena’poaing, ai’ ning tee Kumponinge mintoong maneenung amuu’nung. ¹⁶ Ning tee poka’mari kara-okovui-nka-koong tee doorenang Jiisuu’ Karistoo’keta Ju’deeaing-aape. Ning tee pareka-nko makosi, piristi’pina’ dii’ parekarampiko dii’ boontunang tampara deentariru’ning Kumponing-koo Tanuaang Meekunge makosi-antarurio’ Kumponing dotu-anta-koo. ¹⁷ Nka tee makosi ning danga’daangamaravaing tee-koo ookara kapoo’nanka-koo Jiisuu’ Karistoo’ke nkovuing-koo ning-koo kuunge. ¹⁸ Kapoo’koo ninka nkoansing-koo daangamaravarupeu’, nka tee-koo Karistoo’ke narunge nkovuing-koo ning-koo kuunge daangamaravaing Ju’deeaing pia-antavarantu’nung-koo aa’ninge: kara, tampa’nko, iirakuta-koong taa’ni’anta oro’pariko ee’noko Tanuaang Meekunge purimpari daa’uriko; ¹⁹ Tee’ nari’ daankiarantu’ Karistoo’koong doorenang ookara teketa Jerusalema’ kato Ilirikung-navuntu’. ²⁰ Tee’ nkomarama ee’ to’bii-antamaramaung: Tee doorenang nauarama’naang tenairu Karistoo’koong miring nii’ninge mme’ sira’paava’nairu nanama, aa’pama: Nii’nunge natuku keempuu’noo’ kaniami’neenga. ²¹ Daari Meekunge minkuvumana’ nari’ nkoaraa’naang ee’pina’,

“Teinge tero ooaavaruu’ninge nauaariaruko tee ooaavaing, ee’noko teinge tero taaravaavaruko’ninge tee tasi’paavaing.” (Aisaia’ 52:15)

Paula’ke Bakaang Miru’ Rooma’ Ee’noko Sipeini Beero’koo

²² Tee’ nkomarama dii’ tero taaraveru’ning-anko meaung tamung maromarama po’koo. ²³ Nka enang opansing ookara nkaang nko-nko ameensi’koo. Teka makotuko deeko’ enang Sipeini-nameensi’aape nanama’naang, ee’noko te’ nanama beero’dampiaing pa, mmau’ mare’koo dii’ oo-koo piamonanoo’koo. ²⁴ Ee’noko oki’noo’ navumariritaa’ o’noo’norira pakumerio’ napo’ tampa’ nanampaing nkanavunge. ²⁵ Nka enanoo’ Jerusalema’aape nanama’naang avuavu’ ninka Kumponing bakaning meekupoong-koo. ²⁶ Teing Masedonia’ ee’noko Akaia’nameensi’kooninge dotuariri avuavu’ nkoau’ teing meekupoong-koo ata’oi’nuka-koo Jerusalema’ka. ²⁷ Tamung dotuariri avaaru’, nka tee tampara doorenang-koong komaaru maku’ makosi. Ai’ Ju’nupoong-eta tee tanuaang-aapenung biraanke nkavaara teinge napo’ pakuaariai Ju’nupoong mono-aapenung pakupaku-koo. ²⁸ Teka tenang tee aung avuavu’ opansi avoromira oosievorompiru’nung tenang tankinampaing Sipeini-aape ee’noko tankinama beero’dampiai. ²⁹ Ee’noko noru’ansi otong ning tenang dii’anko basimaravainang tee Karistoo’ke biraanke pankaing amuaing dii’ paku-koo.

³⁰ Enang naurampimang dii’ mmaikori’ kuunge Jiisuu’ Karistoo’ niikaang Ovoring-koo ee’noko tee ninka piaa Tanuaang Meekung bakaang, ni’ninka nari’ mintoomariaing kunsi-koo pakumeriko Kumponinge tonta’antamuaina’ teing-eta nantoong masika’anta otoroaing-eta Judia’navetei otoroining-eta, ee’noko nkaang nko-nko Jerusalema’ke tampa’ aroo’aavai Kumponing bakaninge meekupoonge. ³² Tee’ nari’ Kumponinge piavomana’ ning dii’anko meaing dotumarama dii’ ninka tampa’ dee’moi o’noo’naang. ³³ Tee ee’nara Kumponing mooa-po’nung tee’ dii’ ookara ninka nari’ otomatoaing. Tee’ ee’na’.

Paula’ke Mmau’ Nantoong Tampa’ Tang Nauvuru’na’

¹ Dii’ ninge naurampimang ani nii’mari Piibii’ tampa’ noru’eriaing. Ani teni pakupakunani dootuu’nupoong-koo teke Siekuria-namono-koo. ² Tampa’ onkeonke’eriaing onkeonke’eemana’ Kumponing bakaning meekupoong, ee’noko pakueriaing teni kapoo’ piavoaining-koo, ai’ teni teni ee’nani pakupaku nantoong karika’koo, ee’noko ning-koo tee’ nari’. ³ Nauereriaing tering Pirisika’daring Akuila nkaang doturotu tering-koo, nari’ Jiisuu’ Karistoo’koo mintoomarimanaring-koo. ⁴ Kuru toto’koo avororea’ pakumuretu’ domang-antamurema. Ning narunge tampa’ tang-koo makosi deea’ tering-koo teka ookara dootuu’nupoong osi kante-koo tampara tampaavaing, Ju’deeaing-kooninge. ⁵ Nauereriaing nkaang doturotu teing dootuu’nupoong tering beekanava’koo kune’eemaing. Napo’ naueriai tee Epinitas nkaang doturotu, mmaiko’ masikung, tee ee’nara tutuna’nung Eesia-nupoong-koo Karistoo’aape bere’aru’nung. ⁶ Napo’ doturotu nkaang teni-koo Meeri’koo dii’koo aa’na’ kake’iinani. ⁷ Doturotu napo’ tenaanka-koo Antoronaikas naanka Junias, ning-pina’ Ju’koonaanka ee’noko nari’ dai’nisira. Tenaanka Kumponing-nung kara-okovuresi-nkara miring pankaing-po’naanka. Ning mme’ bere’maravaruko tenaanka tutung bere’aretu’naanka Karistoo’koo. ⁸ Doturotu tee-koo Ampilietas, mmaiko’ masikung Ovoring-koo. ⁹ Napo’ doturotu tee-koo Ebanus nari’ mintoomarimaung Karistoo’koo, ee’noko napo’ tee mmaiko’ masikung Sitekis. ¹⁰ Doturotu napo’ tee-koo Apelis, Karistoo’ kake’iiari siompumaung. Napo’ doturotu teing-koo Aristabiulas baurukaa’koo. ¹¹ Napo’ doturotu tee-koo Erodion, ni’ninka nari’ Ju’nung. Napo’ doturotu Ovoring-koo teing-koo teni Nasisis baurukaa’koo. ¹² Napo’ doturotu tenaanka manikumaara-koo Ovoring-koo mintoomparemanaanka-koo Taraipina ee’noko Taraiposa’. Napo’ tee Peesis, mmaiko’, aa’na’ mintoomparamaung Ovoring-koo. ¹³ Doturotu tee-koo Ruupasi, pankaing Ovoring-koo, ee’noko teni bauko, napo’ ninge tee’, nko’ke. ¹⁴ Napo’ doturotu teing-koo Asinkiritas, Pilikon, Eemis, Patorobas ee’noko Eemas ee’noko teing mmaikori’ nari’ otoromaing. ¹⁵ Doturotu napo’ aing-koo: Pilolokasi, teni Julia, Nerias ee’noko teni ba’mari. Napo’ Olimpas ee’noko ookara Kumponing bakaning meekupoong teing ninka nari’ otoromaing. ¹⁶ Ookara doturotu-antareeriaing onkeonke’deerima. Karistoo’ bakaning dootuu’nupoong napo’ ameensi’kooninge ookara osi kante-ita doturotu nauraarimaang.

Asi’naare Tautau

¹⁷ Enang tee bakei koonto’ naurampimang dii’ mmaikori’: Oorariri otoriaing teing-koo dii’ toto’anta-koo ee’noko pore’anta-koo piavoroi otoroining-koo tee kara tero taaraveru’nung bei’bei’aama. Donta’dariri otoriai teing-eta. ¹⁸ Nantoong tee’ oro’nukai tee niikaang Ovoring Karistoo’ siompaava’, biikaang pia narung siompaamaung. Tampa’ nari’ kareaama ee’noko opampaarima tosiaarimaung teing amakoori domang-koo. ¹⁹ Dii’ teing kara meumperimaing deentariko ookarai tampa’ noru’daari otong ee’noko ning napo’ tee’koo dotumaramaunge. Nka ninge dii’ tampa’ mataurariri oto’koo pia-antarampimang tampa’ nari’ nko-koo. Oraka’ nko-koo amako-pina’ otoriai. ²⁰ Tee’ nari’ nkorariko tenang Kumponinge mooa-po’nunge Sietani’ namu’ke dii’koo kau’koo boonavete-koo mme’uai. Tee biraanke niikaang Ovoring Jiisuu’ Karistoo’ bakaang dii’ ninka nari’ otomatoaing. Ee’, masikung.

Paula’ke Si’noora’uru’na’

²¹ Timoti’ke ni’ninka nari’ mintoomaremaunge tampa’ tanterurimang, napo’ Lusias dovange Jeesoni ee’noko Sosipata, ni’ninka namuu’kooninge. ²² Ninge ee’narai Tesiesie aung karavoto˜ daariansinunge tampara tanterompimang Ovoring ninka. ²³ Teie Gaiasie nii’ ookara dootuu’nupoong anke tanatamurimaunge tampara tanturimaang. Napo’ Erasitasie osi-koong mooni’ tarevumaunge ee’noko tee nii’maiko’ Kuotasie tenaankai tampara tantaarimaang. ²⁴ Niikaang Ovoring Jiisuu’ Karistoo’ke dii’ ookara piaaruri tampa’ pakururiaing. Tee’ ee’na’.

Paula’ke Kumponing Daangang-koo Pia-antavuru’na’

²⁵ Enang tee daangampampimaatoaing Kumponing dii’ tampa’ donkong-antaruri otoaing tee’ nari’ teie doorenang tamparai minkuvumana’ nauaramaunge Jiisuu’ Karistoo’ sira’pama. Teie doorenang tamparai tee kapoo’ makensi’nung teroita makempari otou’nung enang sirapo’ po’antavuing; ²⁶ Kumponinge tee’ nari’ otoi otomaunge botovuio’ sira’paring ookara amutemurii’ nantoong-koo, teinge masika’antavaara siompaava’naang. Aung tee nakaro-nupoonge Daari Meekung-koo minkuau’nung. ²⁷ Kumponing tee meenasi okovenung, ee’nara baka norukasi’ daangampampimaatoaing Jiisuu’ Karistoo’ke pakumurio’. Ee’, masikung.