MAAKA’

MAAKA’

Bakaang Tampara Doorenang

Jiisuu’ Karistoo’koong

Kara Baavootunanka Ane’kooning

1:1 Jiisuu’ Pou’na’ Kumponing Bakaang Muu’ Sira’koo

3:7 Jiisuu’ Bakanoo’nupoonge Aroo’aavaruu’na’, Bane Bakaang Iri’ Ooaara

6:7 Barevare-nupoonge Jiisuu’ Papaaravau’na’ Bane Bakaang Iri’ Nauvuriko

8:22 Jiisuu’ke Bakaning Barevare-nupoong Nau-antavuru’na’

11:1 Jiisuu’ Sisikeera Tora’antavai Dupisi’aako Napo’ Domamparu’na’

Jiisuu’ Pou’na’ Kumponing Bakaang Muu’ Sira’koo

(1:1–3:6)

Jooni Minkinara Bakaang Daankinang

(Mat 3:1-12; Luk 3:1-9,15-17; Jon 1:19-28)

¹ Aung doorenang tampara Jiisuu’ Karistoo’, Kumponing Bauring-koong. ² Ee’ tutumparu’, Kumponinge urikamu’ Aisaia’ karantavuma˜ Karistoo’ nauvuu’na’ nari’, Daari Meekung-koo aa’pumanoo’ka,

³ “Ee aung, ninge botoampaing nkaang kara-nka da’koo uro’ke tee taung maamu-antareruaing uroitaa’. Tee ee’ pina’ otoaing, aurong narung naning-koong mee’bora’ sirakamaa’koo bokuma aa’pumaang, ‘Maamu-antaveriaing tee taung Ovoring bakaang. Koompevuriai poainavung.’” (Malakai 3:1; Aisaia’ 40:3)

⁴ Ee’noko dama’ke tee Jooni Minkinara tavo’kuu’ teke mee’bora’ sirakamaa’koo nantoong ntong-koo minkivurima meeka’antavurima, minkunaa daankivurima. Aa’puriko’, “Bere’darira ntong-koo minkirarima meeka’antarariaing ee’noko Kumponinge diikaning oraka’ nkonanka tonta’deruriai.” ⁵ Ee’noko ookara Judia’nameng-nupoong ee’noko Jerusalema’navuntu’nupoong beroko’ Jooni bakaang kara taara-koo. Ee’noko biikaning orarananka sira’pariko ntong-koo minkivurima meeka’antavuriko’ teie Joo’dani-nari-koo. ⁶ Tee Jooni Minkinara tee tamung mononopa’ kaameli’koong dapo-koo nkonii’ kurumparako’ ee’noko dopa’noo’ke tokoarako’.+ 1:6 Teing nakaro-nupoong urikupoong tee’ kurumpariko’ Eliasi kurumparako’na’, aarumo baka kirokai kontevoma. Ntaa’ maa’uriko’ ee’noko davainta pora’kooning naivuko’. ⁷ Ee’noko doorenampurima aa’puriko’, “Naning ning-koo dama’due poaing aa’na’ apoo’mui otoing iirakuta, doonge-taara˜. Tee ee’nara poko aa’na’ tampa’ taaraveriai! ⁸ Ninge tamung ntong-koo minkirampima meeka’antarampimaang, teka teie deeko’ Tanuaang Meekung ninka meeka’antaruriaing.”

Joonie Jiisuu’ Ntong-koo Minkie Meeka’antavuio’ Sietani’ke Daua’uu’na’

(Mat 3:13-17; 4:1-11; Luk 3:21-22; 4:1-13)

⁹ Ee’noko teing doong-koo kuunge Jiisuu’ nanuu’ Nasareti’keta, Kaaleli’nameng-koonoo’keta. Ee’noko Joonie ntong-koo minkivura meeka’antavuu’ teka Joo’dani-koo. ¹⁰ Ee’noko Joonie oovuio’ Jiisuu’ ntong-eta doompeto daa’arako paning daate’aru’, ee’noko Tanuaang Meekung kuukuu’pina’ siarara pou’ Jiisuu’koo dau. ¹¹ Ee’noko kara auromparu’ paning-eta aa’puma, “Da’ tee nnuring ninge piaaramaung, ee’noko ning aung-koo aa’na’ dotumaramaung.” ¹² Ee’noko teketa namu’ke Tanuaang Meekunge Jiisuu’ mee’bora’ sirakamaa’koo tukovuu’. ¹³ Teke otoko, karenaumo kivora doong tankinuu’ Sietani’ke teka daua’uko. Ee’noko kau’karenaumo biikonanka ninka nari’ otoroko’, bera tee batei oparako koosinunankai porora puring-antavau’.

Jiisuu’ Pora Tavi’ Kapa’nuka Karenaumo Bokuvuru’na’ Tee Siompaava’naang

(Mat 4:12-22; Luk 4:14-15; 5:1-11)

¹⁴ Teketa’ Eeroti’ke Jooni Minkinara kiimata-nava-koo dai’uio’ Jiisuu’ Kaaleli’nameng-koo+ 1:14 Temeng Eeroti’ tarevuko’nameng. doorenang tampara daankivurima nanuu’, ¹⁵ Aa’purima, “Batei enang dupearing ee’noko Kumponing bakaang muu’ tee enang due’ poing. Orara aarumo siperira Kumponing narung bakaang doorenang tampara masika’antaveriai.”

¹⁶ Jiisuu’ Kaaleli’naru’koo miiringe nanuma Saimoni’ namainta Aanduru’ oovuretu’ sionung dua’ureko teru’koo, ai’ temainta tee tavi’ baranka. ¹⁷ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puretu’, “Poreta ning siomereai, nantoong baranka deeng-antarampeaina’.” ¹⁸ Ee’noko namu’ke tee beekaang sionung sipureta Jiisuu’ siompuretu’. ¹⁹ Teketa napo’ oki’noo’ nanura Jeemisi namainta Jooni, Siebedi baurinketa, oovuretu’ bakaasi-koo otoroko sionung pate’aama. ²⁰ Ee’noko namu’ke bokuvuretu’. Ee’noko beuma Siebedi sipureta bakaasi-koo pakupaku-nupoong ninka otoroko Jiisuu’ siompuretu’.

Jiisuu’ Pankaing Pina’ Karoma Ma’naang Bata’uu’na’

(Luk 4:31-37)

²¹ Ee’noko Kapaneume’navuntu’koo nanau’. Ee’noko Doong Uaana’mung Jiisuu’ pava dootuu’nava-koo koinura teka kara nau-antavuru’. ²² Ee’noko nantoong aa’na’ ta’nimpariru’ tee-koo bakaang nau-anta-koo, kara bakaang purinto’ deempario’, teing-pina’ boto naunuka-pina’ deea’. ²³ Ee’noko teke biikaang pava dootuu’koo naning ma’naang orara-po’nung otoko’. ²⁴ Teie uiarama aa’puu’, “Jiisuu’, Nasareti’nung, arekee’ nkomerii’naang? Da’ ee nii’ orari-anta-koo poing? Ninge noru’dansi o’nong da’ Kumponing-etaing Naning Meekung.” ²⁵ Teka Jiisuu’ke tee aka’puma aa’puu’, “Kareauka’ ee’noko da’ teieta bakoraravai.” ²⁶ Ee’noko teie ma’naange tee naning aa’na’ bokuma nuanua-antavura teieta bakoaru’. ²⁷ Ee’noko ookara aa’na’ ta’nimpariru’ ee’noko tana’eema aa’paako’, “Aing ee, aming tavo’kui? Aung pa nerakung kara! Pankaing-pina’ karomaung. Bakei, ma’narie bakaang kara taaravaakoo’.” ²⁸ Ee’noko Jiisuu’nung miring namu’ke beremparu’ ookarai osi Kaaleli’namenge.

Jiisuu’ke Piita Ba’doraa Taare-antavuu’na’

(Mat 8:14-17; Luk 4:38-41)

²⁹ Enang teva pava dootuu’nava-ita Saimoni’ namainta Aanduru’ beekanava’koo koinau’ Jeemisi namainta ninka Jooni, Saimoni’ ba’doraa uipaarii’ ninka siipavora bempari otoko. ³⁰ Jiisuu’ poko namu’ke nauau’ teni. ³¹ Teni-anko pora bireng-koo kompura deto teni daa’uu’. Ee’noko uipaarii’ namu’ke boimpuu’. Ee’noko tenie bau’uru’ teing. ³² Ee’noko duaa’ tumpario’ ookara siipa-po’nupoong ee’noko ma’narie koriaariko’ning tavo’aaru’ Jiisuu’anko. ³³ Ee’noko ookara temono-nupoong aarentokai naro’arira otorou’. ³⁴ Ee’noko amutemurii’ siipa-po’nupoong taare-antavuru’, ee’noko ma’nari mmau’ bata’uru’ kara potevurima Jiisuu’ tasi’paio’.

Jiisuu’ke Daankinampuru’na’ Kaaleli’nameng

(Luk 4:42-44)

³⁵ Ee’noko tane’ mme’ siimpoorovuaruko˜ daa’arara Jiisuu’ tenkenuu’, bera naning otoa’noo’ basiarara teke kunsiaru’. ³⁶ Teke otoko Saimoni’ ba’maikori’ ninka porou’ besi’aama. ³⁷ Ee’noko teka pe’numpaarai’nange aa’pau’, “Ookarai da’ besi’daamang.” ³⁸ Ee’noko Jiisuu’ke bari’urima aa’puru’, “Meriai ainge kato nii’ning osinankai teing-koo napo’ daankimaravaina’, ai’ ning tee tee’koo simaring.” ³⁹ Ee’noko avitoitoi nanuu’ Kaaleli’ namenge pava dootuu’nairu-koo daankivurima, ee’noko ma’nari bata’uru’.

Jiisuu’ke Oramuu’po’nung Taare-antavuu’na’

(Mat 8:1-4; Luk 5:12-16)

⁴⁰ Naning narung oramuu’po’nung bata’au’noo’keta Jiisuu’anko pora miinge keemparu’ ee’noko pakuvuu’naang eentavarama aa’puu’, “Da’ piarora deeko’ ning kuimepeu’nung.” ⁴¹ Ee’noko Jiisuu’ bakaang domang aa’na’ piaavora tee-koo, ee’noko birenge kompuma aa’puu’, “Piamoi o’nong. Enang kuiraring!” ⁴² Ee’noko namu’ke teie oramuu’ke sipuko kiiroraa’aru’. ⁴³ Ee’noko Jiisuu’ke botovuu’ tenkeng-koo. Ee’noko aa’na’ potevuma aa’puu’, ⁴⁴ “Tarerari naning naueauka’, teka koonto’ bera piristi’koo sira’antararavaing. Ee’noko tampa’ ooruko Kumponing-koo boontunang nkoveai nantoonge tee taa’ni’anta ooaara da’ teing ninka nari’ oto’koo taura’nii’ tasi’daavaina’, tee’ Moosesi bakaang botoi minkuvumana’.” ⁴⁵ Teka tee avitoitoi nanuu’ kara bereng-antavuma. Ee’noko baru’ berempuio’ Jiisuu’ osi-koo sirapo’ke daa’umparavaruko’. Ee’noko baka oovue bire’ari otoko nantoonge teka beero’aako’ osinanka-ita beroma.

Jiisuu’ke Doota Taare-antavuu’na’

(Mat 9:1-8; Luk 5:17-26)

¹ Nii’ning doong tankinuio’ Jiisuu’ napo’ toroaru’ Kapaneume’navuntu’koo. Ee’noko toroarako ooau’ninge pava-koo otoko sira’pau’. ² Nantoong aa’na’ karika’ poroio’ oto’doma otoaruu’ pava-koo kuunge ee’noko karanaang-koo dama’du. Ee’noko Jiisuu’ke nantoong teka kara daankivuru’. ³ Ee’noko tenang daankivuriko nii’ning porou’ naning doota tavo’aama Jiisuu’anko, nantoong karenaumoi nkavaakotaa’. ⁴ Ee’noko nantoong karika’ke ito’aio’ Jiisuu’anko koonto’ tavo’aava’. Enang tee pava-koo kantu’da dipi’au’ Jiisuu’ otou’noo’ka dau. Ee’noko naning doota teke doonai sing-antavau’ bakaang tani’ ninka nari’. ⁵ Ee’noko tenang Jiisuu’ke teing tee tavo’au’ning biikaang baito oovura aa’puu’ tee naning doota, “Ee aung, dakaning orarananka tonta’deronsing.” ⁶ Ee’noko teinge boto naunukai teke ba’nampariri tunsi-koo ee’ noru’aako’, ⁷ “Aming-koo aung kara menaankavumaang Kumponing bauvaupaa’uma? Naning otoa’ orara aarumo tonta’upeu’nung, Kumponing narung deeko’.” ⁸ Tee’ tamung noru’aako Jiisuu’ke namu’ke iraakavurira aa’puru’, “Aming-koo tee’ noru’erimang? ⁹ Arera kara masika’poaruko ooverira ning makosi deeaung tammeripeu’ aa’ning-koo, aung doota ee’ minku-koo, ‘Dakaning orarananka tonta’deronsing,’ nii’na’ ee’ minku-koo, ‘Daa’darara dakaang tani’ nkavei naniai.’? ¹⁰ Teka dii’ke iro’ noru’koo makosi ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing kansi’koo o’noi orarananka tonta’koo makosi...” Tee’pura tee naning doota aa’puu’, ¹¹ “Ninge aa’damaang, daa’darara dakaang tani’ nkavei naniai dakanava-koo.” ¹² Tee’puko daa’arara namu’ke tani’ nkavui tenkenuu’ ooai otoko. Ee’noko aa’na’ ta’ninaara ookarai Kumponing daangampau’ aa’paama, “Nii’ke tero tee’ oro’ kapoo’ ooampia’.”

Liivai’ke Jiisuu’ Siong Tutumpuu’na’

(Mat 9:9-13; Luk 5:27-32)

¹³ Ee’noko Jiisuu’ napo’ tenkenura miiru’ Kaaleli’koo basiaru’. Ee’noko teke otoko nantoong karika’ poroio’ kara nauvuru’. ¹⁴ Ee’noko teketa tenkenura Liivai’, Alopeasi bauring, oovuu’ taakisi nkavaako’nava-koo ba’nanuio’ bakanavaro-koo. Teketa Jiisuu’ke aa’puu’, “Ning siomeai.” Ee’noko Liivai’ke deto donkonura tenang-eta deto tee siompui nanuu’nung. ¹⁵ Ee’noko karika’ nantoong orenanka ee’noko napo’ taakisi nkanuka ninka Jiisuu’ nari’ siompau’. Ee’noko teing-koo nariong ninka Liivai’ bakanava’koo nari’ taamanau’ Jiisuu’ bakaning barevare-nupoong ninka nari’. ¹⁶ Ee’noko teke taamanai otoroko nariong Boto Keperuu’navitu-koo nau-antanukai ooau’ Jiisuu’ nari’ taamanaako oreng ninka ee’noko taakisi nkanuka. Ee’noko bakaning barevare-nupoong tana’aarima aa’paaru’, “Aming-koo taakisi nkanuka ninka nari’ taamanaamaang ee’noko nantoong orenanka ninka nari’?” ¹⁷ Ee’noko Jiisuu’ke taaravurira maku’urima aa’puru’, “Teing nantoong tampa’ otoromaing naninge nankai’urii’naang piavoroa’, teka teing siipavoromaing naing piavoromaung. Ning nantoong tampenanka-anko moa’. Ning orenanka-koo mou’nung nauaranko bere’aria’naang.”

Nerakung Aarumo-koo Urikung Toomo Dau Si’koo Makotua’

(Mat 9:14-17; Luk 5:33-39)

¹⁸ Jooni bakaning barevare-nupoong ee’noko teing Boto Keperuu’navitu biikaning unkumoariko nantoonge Jiisuu’anko porora tana’aama aa’pau’, “Aming-koo dakaning unkumoariaung?” ¹⁹ Ee’noko Jiisuu’ke bari’urima aa’puru’, “Teka ee nantoong baranee’ navitu nampeesi-koo poromaing naning nampeesinara ninka nari’ otoroi unkumoaripeu’? Otoa’, ai’ nantoong nampeesinara ninka nari’ otoroi unkumo-koo makotua’. ²⁰ Teka doonanka pomaang teing bii’maiko’ te’nemparako unkumoariaing. ²¹ Naninge baarong nerakanaa’ urikanaa’ ninka naro’ka pate’uarupeu’. Ee’noko tee’ nkovuko deeko’ napo’ nerakanaa’ke tenaa’ urikanaa’ beeto’uko aa’na’ dere’arapeu’. ²² Ee’noko napo’ naninge uaini nerakaru’ urikaro’koo pare’uarupeu’. Tee’ nkovuko dei katekate’ora tero’ naka’upeu’. Ee’noko naka’uko teru’ ee’noko tero’ ookeng oraru’kupeu’. Uaini nerakaru’ nerakaro’koo deeko’ pare’koo makosi.”

Doong Uaana’mung-koo Tana’kau’na’

(Mat 12:1-8; Luk 6:1-5)

²³ Ee’noko nii’na’mung Doong Uaana’mung-koo Jiisuu’ bakaning barevare-nupoong ninka nanau’ mintoong uite’naue˜. Ee’noko bakaninge bii’da’paama nanau’, Ju’nupoong biikaang aarumo-koo taura’pari otoina’. ²⁴ Ee’noko teinge Boto Keperuu’navitue˜ Jiisuu’ aa’pau’, “Ooveai. Aming-koo Doong Uaana’mung-koong boto toto’paamang dake bare-antaverimainge?” ²⁵ Ee’noko Jiisuu’ke maku’urima aa’puru’, “Dii’ke aming-koo tee’ tuumpimerimaang? Tampa’ noru’eri otong tee kapoo’ Deevita’ke nkovuu’nung tenang Abieta’ke piristi’ pankaing deempari otou’nang, tenang teing ata’ai peeravorora, tee ee’noko teing nari’ otoroko’ning ninka; ²⁶ Kumponing bakanava-koo Deevita’ke koinura, nkavura naiau’ tee taamang meekung, nii’ninge nai-koo taura’parava’, teka piristi’nuka nainge deeko’ nai-koo makosi. Ee’noko teie Deevita’ke teing nari’ otoroko’ning avurio’ boto toto’koo tuumpiaava’.” ²⁷ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Kumponinge Doong Uaana’mung nkomemuru’nung nii’koo boonge otoi pakumuri oto’koo. Ee’noko te’mung-koo boong si’muria’. ²⁸ Tee’koo ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing tee Ovoring Doong Uaana’mung-koong.”

Jiisuu’ke Bireng Duuai’ Tamparu’antavuu’na’ Doong Uaana’mung-koo

(Mat 12:9-14; Luk 6:6-11)

¹ Ee’noko Jiisuu’ napo’ toroaru’ dootuu’nava-koo, naning teke otoko bireng duuai’. ² Ee’noko nii’ninge Jiisuu’ nempai otorou’ te’mung doong meekung-koo taare-antavuko ooaara tuumpiaava’naang. ³ Ee’noko Jiisuu’ke duuai’ karavuma aa’puu’, “Poai a’ uro’kanoo’.” ⁴ Ee’noko aa’puru’, “Boto ee Doong Uaana’mung-koo kapoo’ tampara ai’ naning orari-anta nko-koo taura’muri otong? Ai’ domang-antana’munge, ai’ dupisi’na’munge?” Ee’noko teing Boto Keperuu’navitu˜ tenang dooroompariru’. ⁵ Ee’noko Jiisuu’ke domang tupu’paa’nuka-koo manki’oi noru’urira iiravoi oovuru’. Ee’noko tenang duuai’ aa’puu’, “Bireng tovoro’daravai.” Ee’noko tovoro’arama tamparu’kuu’. ⁶ Ee’noko Boto Keperuu’navitu siarira Eeroti’ bakanariong ninka mumunsiariru’ Jiisuu’ tavu’na’ matauaama.

Jiisuu’ Bakanoo’nupoonge Aroo’aavaruu’na’, Bane Bakaang Iri’ Ooaara

(3:7–6:6)

Karika’ Nuaru’koo Korenge Otorou’na’

(Luk 6:17-19)

⁷ Ee’noko Jiisuu’ bakaning barevare-nupoong ninka tenkenau’ bera nuaru’ Kaaleli’ due’. Ee’noko nantoong miatarai siompau’ osi kante-ita porora, nariong Kaaleli’nupoong, Judia’nupoong, Jerusalema’nupoong, Idumea’navaro-nupoong, Taia’nupoong, Saidoni’nupoong. ⁸ Karika’ porou’ taaravaakotaa’ kapoo’ Jiisuu’ke nkovuko’ning. ⁹ Ee’noko mmau’ nantoong naro’aririo’ Jiisuu’ke bakaning barevare-nupoong botovuru’ bakaasi neri-koo karika’ke papuranka’aa’neeng-koo. ¹⁰ Jiisuu’ke karika’ nantoong taare-antavurio’ ookara siipa-po’nupoong Jiisuu’anko tuueneveu’ kompaava’naang. ¹¹ Ee’noko ma’nari oreng-po’nupoonge Jiisuu’ ooaama uro’kanoo’ dua’arima bokiaama aa’paako’, “Da’ bakei Kumponing Bauring.” ¹² Ee’noko Jiisuu’ke koonto’ orokovuriko sira’paa’neeng-koo.

Jiisuu’ke Miru’uru’na’ Bakaning Nanai’keta Kenaankara

(Mat 10:1-4; Luk 6:12-16)

¹³ Ee’noko Jiisuu’ deto iu’koo koinuu’ ee’noko teketa bokuvuru’ nantoong piavoko’ning. Ee’noko bokuvurio’ porou’ tee-anko. ¹⁴ Ee’noko nanai’keta kenaanka kara okovuri nkanuka miru’urima aa’puru’, “Dii’ ni’ninka nari’ otoriaining ee’noko dama’ke botorampiai nantoong daanki-koo. ¹⁵ Ee’noko iri’ oto’deruriaininge ma’nari oreng bata’koong.” ¹⁶ Aing teing Nanai’keta Kenaankara Jiisuu’ke miru’uru’ning: Saimoni’, nii’noo’ Piita, Jiisuu’ke tampuu’noo’; Jeemisi namainta Jooni, Siebedi baurinketa, nii’noo’ Boanesi baurinketa Jiisuu’ke bokuvuretu’noo’, kuunoo’ kurung-pina’ karara; Aanduru’; Pilipi’; Baatolomiu’; Maatiu’; Toomasi; Jeemisi, Alopeasi bauring; Ta’deasi; Saimoni’, Ju’nupoong bii’ka donkong-koo pia-navitu-koong; ee’noko Judasi, Kerio’nara, tee tooka kompui Jiisuu’ taura’puu’nung bakaning kare-nupoong-koo.

Jiisuu’ Ee’noko Kopeu, Nii’noo’ Sietani’

(Mat 12:24-32; Luk 11:14-23; 12:10)

²⁰ Ee’noko Jiisuu’ napo’ osi-aape toroaru’ otoko’noo’. Ee’noko nantoong miatara porora naro’ariru’, ee’noko Jiisuu’ teing ninka bakaning barevare-nupoong taamanaapeu’nang batei oto’evuriaruu’. ²¹ Ee’noko baukorovoi tee taaravaara berou’ moo’aara barampaava’naang nantoonge kanu’ narung tampaako. ²² Ee’noko nariong boto naunuka-koo Jerusalema’keta porou’ninge aa’paako’, “Kopeu dee’ma kurumaa’aring.” Ee’noko napo’ narionge aa’paako’, “Ee’, masikung, ai’ pa ma’nari biikaang pankaing bakaang purinto’ ninka bata’urimatoinge.”

²³ Ee’noko Jiisuu’ke nantoong naro’ bokuvurira aung kara mirumiru’ nauvurima aa’puru’, “Teka ma’naang orarai napo’ ma’naang orara arekee’ bata’upeu’? ²⁴ Ee’noko napo’ narung muu’ baka siivenke’arara deto donkonuarupeu’. ²⁵ Ee’noko napo’ narung puata’ siivenke’arara nari’ donkonaavarupeu’. ²⁶ Ee’noko Sietani’ bakaning ma’nari turampeera biikaang muu’ siivenke’arara pankaroompua’ napo’ dua’arara paa’arapeu’. ²⁷ Naning purinto’ bakaang pava-koo oovunara tumparara kapoo’nanka nkavuarupeu’ iro’ okonara tavuitaa’ dai’uarura. Ee’noko dai’ura deeko’ pari’upeu’ bakanava-kooning kapoo’nanka.+ 3:27 Jiisuu’ tee’ke Sietani’ puru’uitaa’ pari’umaung teing pinka’urimaing.

²⁸ “Noru’eriaing aung, Nantoong biikaang orarananka tonta’koo makosi ee’noko amutemurii’ oraka’ minku tonta’koo makosie. ²⁹ Teka naning Tanuaang Meekung Kopeu dovang tampuma daviraa’umaung tonta’anta kompuauka’nung. Bakaang orara tee’ nari’ otoi otoaing.” ³⁰ Tee’ nauvuru’ Jiisuu’ke, ma’naang orara oto’po’nung tampaio’.

Jiisuu’ Baumaraang Makosinuka Baata?

(Mat 12:46-50; Luk 8:19-21)

³¹ Ee’noko Jiisuu’ke tee’ minkuvuko teni ninka bauko ee’noko baara’mainkaang tee tavo’ariru’. Ee’noko dama’du donkonaitaa’ kara Jiisuu’anko be’antavau’ pora teing oo-koo. ³² Ee’noko nantoonge Jiisuu’ ninka ba’nampariri otoroko’ninge aa’pau’, “Daukorovoi dama’due nentaamaang.” ³³ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Baie ninge nko’? Ee’noko baatai ninge ntara’mainkaang?” ³⁴ Ee’noko nantoong nari’ ba’naniau’ning-aape bere’arara aa’puru’, “Ooveriko, ninge nko’dovo makosinuka aing.” ³⁵ Nantoong ninge ntara’mainkaang ee’noko mmarikaampi ee’noko nko’kaampi makosinuka teing Kumponing piavomana’ nari’ nkoaamaing.

Sinang Tankanara Bakaang Minkunaa

(Mat 13:1-9; Luk 8:4-8)

¹ Nii’na’mung Jiisuu’ke kara nau tutumpuru’ Kaaleli’naru’koo due’ka. Ee’noko nantoong karika’ Jiisuu’anko naro’aririo’ Jiisuu’ bakaasi-koo ba’namparu’ nuaru’koo daue otoko ee’noko nantoong tapiru-nairu-koo donkonau’. ² Ee’noko Jiisuu’ke minkunaananka mirumiru’keta nau tutumpurima aa’puru’, ³ “Taaraveriai. Naning narung mintoong-koo sinang tanka-koo nanura aa’nou’: ⁴ Nii’ning sinang taung-koo dau dua’ariru’ ee’noko barennankai porora teka tunturavau’. ⁵ Ee’noko nii’ning sinang dakurakung-koo dau dua’ariru’ kapang-koo dau otomaung-koo, ee’noko da’deng narung dupuu’, te’ kansi’ baru’ aaveta’noo’ deemparako. ⁶ Ee’noko batei doonkenang bakaang-koo tee keenkeeng mara’ou’ teke, baru’ biira doonko nanuaung deemparara kansi’ baru’ makotua’noo’ke. ⁷ Ee’noko nii’ning sinang napo’ too’murintaa’ otoroinoo’ meu’ dua’ariru’ ee’noko nari’ dupurira too’murintaa’ke iinkenevuu’ tee keenkeeng. ⁸ Ee’noko nii’ning kansi’ pankauanoo’ dua’ariru’ ee’noko teke dupurira sinang aa’na’ bi’uru’ beenaumo kivora-pina’ ee’noko nii’ning ˜narung-taa kivora-pina’ ee’noko nii’ning daaku’pina’.” ⁹ Ee’noko aa’puru’, “Dii’ punkang-po’nupoong deeko’ enang taaraveriai!”

Kuunoo’ Mirumiru’koo

(Mat 13:10-17; Luk 8:9-10)

¹⁰ Ee’noko Jiisuu’ baka otoko nii’ninge taaravaara porou’ teing ninka bakaning Nanai’keta Kenaankara ninka, ee’noko tana’au’ kara dipi’ua’naang. ¹¹ Tana’aako bari’uru’, “Kumponinge dii’ bakaang kara pinka’erimaing taura’duru’nung makensi’nung-koo miru’noo’ noru’erii’naang tee-koo bakaang muu’koo nkoaramana’, ee’noko dama’du otoromainge kara mirumiru’ narung taaravaavaing. ¹² Tee’ Daari Meekunge minkuvuma aa’puu’na’,

‘Bane ooaama teka papaaravarimatoai. Bane taaravaama teka tasi’paria’ otoroai, Kumponing-koo bere’ariko orara aarumo tonta’evuri’neeng-koo.’” (Aisaia’ 6:9-10)

¹³ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Aung mirumiru’ ee miru’noo’ dii’ke bakei noru’eria’? Arekee’ noru’eriainge ookara-koong miru’noo’? ¹⁴ Aung Kumponing bakaang kara tankanarai sinang pina’ tankavuu’nu. ¹⁵ Sinang taung-koo dua’ariru’ning miru’noo’ ee’ oro’: Nantoonge kara taaravaako Sietani’ke namu’ke poma pari’urikoo’. ¹⁶ Ee’noko sinang dakurakung-koo dua’ariru’ning miru’noo’ ee’ oro’: Nii’ninge kara taaravaama doturotu-eta kompaamaung. ¹⁷ Ee’noko tee kara tampa’ ari’avuaruma ee’noko turanturang poko tee-koo kara-koo biikaang baito namu’ke orariarakoo’. ¹⁸ Ee’noko tee sinang too’murintaa’koo meu’ dua’ariru’ning-koo ee’ miru’noo’: Narionge baru’ pankaruntoonge noru’aakoo’ kavonanka piaavaama ee’noko amutemurii’ kapoo’ karaa’aakoo’, ee’noko teinge booni’ukoo’ tee karakara ee’noko sinang bi’uarukoo’. ²⁰ Ee’noko sinang kansi’ pankauang-koo dua’ariru’ning miru’noo’ ee’ oro’: Nii’ning nantoonge tee kara tarii’oroi taaravaako bi’umaung nii’ning-koo beenaumo kivora-pina’, nii’ning-koo ˜narung-taa kivora-pina’ ee’noko nii’ning-koo narung daaku’pina’.”

Puu Antona’koo Boong Si’na’ Deea’na’

(Luk 8:16-18)

²¹ Jiisuu’ke aa’puru’, “Naning dii’koonge bakaang araka paro’ura antona’koo boong nii’noo’ batanang-koo boong ee sipupeu’? Ai’ dau batanang-koo sipupeu’? ²² Kapoo’ enang makempari otoing dama’ sira’anta-koong. Ee’noko kapoo’ enang da’pari otoing dama’ke daate’numpo’. ²³ Dii’ nantoong punkang-po’nupoong deeko’ enang taaraveriai!”

²⁴ Ee’noko napo’ ee’ minkuvuru’, “Kara taaraverira siomperiai. Dama’ke nkoveriainoo’ basinoo’ napo’ nkaveriaing, ee’noko Kumponinge napo’ dau basinoo’ aruriai. ²⁵ Naning avuavu’ aa’na’ kompumaung dama’ke deto basinoo’ kompuaing, ee’noko naning avuavu’koo nuaku oto’evuining dama’ pari’numpo’.”

Mirumiru’ Sinang Dupumana’koong

²⁶ Jiisuu’ke aa’puru’, “Kumponing bakaang muu’ naninge bakaang mintoong-koo sinang tankavupeu’na’pina’ oro’. ²⁷ Ee’noko muunga aatuma doonga avitoitoi nanuko sinang baka peki’kura dupupeu’ teie noru’uaruko. ²⁸ Baka kansi’ke du’antavuko panka’parama sinang bi’umaung. Tutuna’ dupuma panka’parama bi’ukoo’. ²⁹ Ee’noko sinang petaa’uma meura’uko naninge tenang kavupeu’.”

Mirumiru’ Sinang Masitara’koong

(Mat 13:31-32,34-35; Luk 13:18-19)

³⁰ “Teka nii’ke aminge miru’ampipeu’ Kumponing bakaang muu’? Ee’noko aminge mimpama siraka’antavampeu’? ³¹ Tee aa’ sinanu oki’nu-pina’ oro’nu masitara’koonu. ³² Bane temurii’ mukusiri’ ookara sinang kansi’koo keempaamaing-eta, teka tenang naninge kansi’koo keempuko dupura panka’parama taamang mintoong-kooning divu’ura kaumpe’nanka tampa’ tovoro’arapeu’ ee’noko amutemurii’ barenge bito kaniaama teke ueemparipeu’.” ³³ Jiisuu’ke tee’ oro’ning mirumiru’ amutemurii’ke kara nauvuriko’ teinge aroo’aako’ninge nainge noru’ nka-koo makosina’ mantompuritaa’. ³⁴ Ee’noko kapoo’ nauvuria’ mirumiru’po’nung deeaung. Ee’noko bakaning barevare-nupoong ninka deeko’ bii’ka otoroitaa’ miru’noo’ sira’puko’.

Jiisuu’ke Nuaru’ Taroro’antavuu’na’

(Mat 8:23-27; Luk 8:22-25)

³⁵ Te’mung doong muung-aapevuio’ Jiisuu’ke bakaning barevare-nupoong aa’puru’, “Enang nuaru’ka amenka’koo pako’mariai.” ³⁶ Ee’noko nantoong karika’ teka sipaarira Jiisuu’ ninka bakaasi-koo aa’earira tenkenau’. Nii’ning bakaasie nari’ berou’. ³⁷ Nanai otoroko piong pankaing basiaru’ ee’noko bakaasi boo’ai dapi’ minkivuko’, Jiisuu’ bore’ patu’ari aatuio’ bakaasi-koo dama’due. ³⁸ Ee’noko bakaninge tanteaama aa’pau’, “Nau-anta, da’ ee tara’doa’ ke’nuru’marimaang?” ³⁹ Ee’noko tee tantearara piong ee’noko tee eemaru’ ntong-koong aka’puma aa’puu’, “Bakerari dooroontaravai.” Ee’noko piong bakearako nuaru’ tenang aa’na’ taarorovuu’. ⁴⁰ Teketa teie maku’urima aa’puu’, “Dii’ aming-koo arorerining? Dii’ ee baitoropanuka?” ⁴¹ Ee’noko ta’nimparira tana’eema aa’peeko’, “Aung naning baa piong tovange ee’noko ntong taaravaakoo’?”

Jiisuu’ke Tamparu’antavuu’na’ Naning Ma’nari-po’nung

(Mat 8:28-34; Luk 8:26-39)

¹ Ee’noko Nuaru’ Kaaleli’ pako’aara Kerasa’nupoong biikanameng-koo berou’. ² Ee’noko Jiisuu’ bakaasi-eta siarako naning ma’naang orara-po’nunge kune’uu’ kuvi dako’domanairu-eta basiarama. ³ Aunoo’ dako’domanairu-koo otoko’nung teroita. Naninge patau’uaruko’nunge bane sieenai dai’aama. ⁴ Mmau’ doong-koo sieena dovange kuuka dai’aako totora’puko’ oki’noo’na’. Naning purinto’ tapupunara otoa’. ⁵ Doong ee’noko muung ata’uma nanuko’ dako’domanairue ee’noko iu’nankai. Ee’noko bakaang mono uiarama kapange dato’arako’. ⁶ Ee’noko isipo’keta Jiisuu’ oovui kua’pari pora tee-koo uro’kanoo’ kinkinura pankaing-antavuu’.

⁷ Ee’noko Jiisuu’ke aka’puma aa’puu’, “Dake ma’naang orarai aung naning sipeai.” ⁸ Ee’noko tee’puko bokuma aa’puu’, “Jiisuu’, Kumponing Deto Basi Bauring, dake ning arekee’ nkomee’naang piaroing? Da’ Kumponinge pote-koo piamomaang ning tora’antame’neeng-koo.” ⁹ Ee’noko Jiisuu’ke tana’uma aa’puu’, “Da’ miring baa?” Ee’noko teie bari’uma aa’puu’, “Ning miring Miatara. Nii’ aa’na’ karika’.” ¹⁰ Ee’noko tana’uma aa’puu’, “Jiisuu’, aing ma’nari avora’keta bata’eriauka’.” ¹¹ Ee’noko teketa due’ke mii-koo navete-aapei pooro’nanka meru’arima otoroko’. ¹² Ee’noko ma’nari orenge Jiisuu’koo eentavarima aa’pau’, “Taura’meriko merira tumariai pooro’nanka-koo.” ¹³ Ee’noko Jiisuu’ke taura’puru’. Ee’noko teing ma’nari bakoarira pooro’nanka-koo tumpariru’. Ee’noko pooro’ naro’ka kenaanka kokorei’koo˜ makosining pemue doonko koo’arira nuaru’koo bera ke’nuru’ariru’ teke.

¹⁴ Ee’noko teing pooro’ bau’aariko’ning mmariau’ ee’noko aung ee’ oro’ basiario’ doorenang avitoitoi bereng-antavau’. Ee’noko taaravaara nantoonge berou’ ooaava’naang kapoo’ nkoaru’na’. ¹⁵ Ee’noko Jiisuu’anko poroma aung naning tutuna’ ma’nari-po’nung duaanavari ba’nanui otoko ooau’ bakaang noru’ matauari, ee’noko avoreau’. ¹⁶ Ee’noko ma’nari-po’nung-koo ee’noko pooro’koo nkoaru’na’ ooau’ninge tampa’ nauaaru’ teing. ¹⁷ Ee’noko Jiisuu’ teing biikanameng-eta tenkeng-koo piavorou’. ¹⁸ Ee’noko Jiisuu’ bakaasi-koo beko aung naning ma’nari-eta tamparu’kuu’nung nari’ tee ninka piavou’. ¹⁹ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puu’, “Tee aa’ da’ otoko. Da’maikori’anko tororarara kapoo’ pankaing Kumponinge piaarura da’koo nkovuina’ naueriaing.” ²⁰ Ee’noko aung naning tenkenura osinanka kivora-koo kuunge nanuma nauvuriko’ kapoo’ ta’nimpaarii’ Jiisuu’ke tee-koo nkovuu’na’.

Jairasi Baurang Ee’noko Manikuma Jiisuu’ Bakaang Mononopa’ Kompuu’nani

(Mat 9:18-26; Luk 8:40-56)

²¹ Jiisuu’ napo’ toroarama nuaru’ pako’uitaa’ nii’nameng-aape beu’, ee’noko nantoong karika’ piisi’koo naro’ariru’ Jiisuu’anko. ²² Ee’noko naning dootuu’nava tantanuka-koong narung miring Jairasi Jiisuu’koo kau’kanoo’ kiunura eentavarama aa’puu’, ²³ “Nnorang boomang. Da’ pora tanka’ pante’eko taarevoai.” ²⁴ Ee’noko Jairasi ninka nanuretu’. Ee’noko nantoong karika’ bi’ariru’ itoveitaa’.

²⁵ Ee’noko nii’nani manikuma otoko’ mare’ kivora-ita kemare’ka-koo tarumatearako’nani, mmau’ batei-koo boorinang ninka avitoitoi nankai’aava’naang nanuko’nani. ²⁶ Taarevoa’ baru’ bia’oko’ bera boorinang o’siiviu’. ²⁷ Ee’noko Jiisuu’koong doorenang taaravura ee’ noru’aru’, “Bane oki’noo’ kompamira bakaang mononopa’koo, ning teni taaremoainani.” ²⁸ Ee’noko teni dama’ke porai’nang karika’koo meu’ka Jiisuu’koo biirokanoo’keta baarong-koo komparu’. ²⁹ Ee’noko kompura namu’ke ereng tempampuu’ ee’noko taarevou’na’ mono mantomparu’. ³⁰ Ee’noko tenang Jiisuu’ bakaang iri’ke sipuko mantomparu’, ee’noko namu’ke karika’koo meu’ke berevere’arama aa’puu’, “Baie baarong komeng?” ³¹ Ee’noko bakaning barevare-nupoonge bari’aama aa’pau’, “Teka da’ nantoong karika’koo meu’ke otoi arekee’koo aa’pemaang, ‘Baie komeng?’” ³² Ee’noko Jiisuu’ teke berevere’arako’ kompuu’nani besi’uma. ³³ Ee’noko temurii’ kapoo’ teni-koo nkoaru’nung baka tampa’ tasi’paritaa’ Jiisuu’anko avoroi dankusi’kuma pora kinkinuu’ ee’noko ookara tampa’ siraka’pui nauvuu’. ³⁴ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puu’ teni’, “Ani ee, da’ dakaang baitoi taareroinani. Mooa ninka naniaing. Tee’ nari’ taareroi otoainani.”

³⁵ Ee’noko Jiisuu’ke teni karavui otoko Jairasi bakanoo’keta nantoong porora aa’pau’, “Daurang boinani. Arekee’koo napo’ Nau-anta pore’antavea’naang?” ³⁶ Ee’noko Jiisuu’ke taaravura nasinua’ dootuu’nava tanata aa’puu’, “Aroreauka’, masika’antaveko naro’!” ³⁷ Ee’noko Jiisuu’ nantoonge siong-koo poteario’ Jeemisi namainta Jooni ee’noko Piita, teing nainge siompai berou’. ³⁸ Ee’noko dootuu’nava tanatanuka-koong bakanava’koo tavo’arira nantoong karakararearima birong tovang ee’noko ui nkoaako oovuru’. ³⁹ Ee’noko pava-koo tumparara aa’puru’ Jiisuu’ke, “Dii’ aming-koo birontarimang baru’ naampaverima? Ani oki’nani booa’, teka tamung aatumaang.” ⁴⁰ Ee’noko teinge benkempau’ tee. Ee’noko ookara birong-nupoong dama’du sing-koo botovurira tooto’ baumararing ninka Piita ee’noko Jeemisie namainta Jooni teing naing bokuvurira teni otou’navaro-koo tumpariru’. ⁴¹ Ee’noko Jiisuu’ke teni bonku’ bireng-koo kompura aa’puu’, “Talita kumi.” Kuunoo’ ee’ minkuvuio’, “Oki’nani, aa’damaang: Daa’daravai.” ⁴² Ee’noko teni namu’ke daa’arara nanu’nanuu’. Bakaning mare’ kivora-ita kemare’ka divu’. Ee’noko aung kapoo’ tee’ oro’ tavo’kuio’ nantoong ta’nimpariru’. ⁴³ Ee’noko Jiisuu’ke aung doorenang koonto’ naning nau-koo potevurima aa’puru’, “Taamang-koo teni averiko naikuai.”

Jiisuu’ Nasareti’ka Poore’au’na’

(Mat 13:53-58; Luk 4:16-30)

¹ Jiisuu’ teketa’ tenkenura bakanameng-aape toroaru’, ee’noko bakaninge siompaitaa’ berou’. ² Ee’noko Doong Uaana’mung pava dootuu’nava-koo daanki tutumpuu’. Ee’noko nantoong karika’ke taaravaara sinka’orora aa’pau’, “Aung amurii’ kara are’ka nkavuu’nung? Ee’noko aung matau ee’ oro’ baie avuu’nunge? Ee’noko aung ta’nimpaarii’nanka iri’po’ning arekee’ tavo’antavumaunge? ³ Aung ee ee’nara tee Meeri’ bauring deea’, tamung anke pava-kani? Jeemisi, Joosesi, Judasi ee’noko Saimoni’ aung ninka namaia’ ee deea’? Ee’noko ba’marikaampi anke nii’ ninka ee otoroa’?” ⁴ Ee’noko teing tee-koo domang oraka’ otoroko Jiisuu’ke aa’puru’, “Napo’ ookara nii’ning nakaro-nupoong-koo tee’ke, nantoonge oovunoo’ka pankaing-antavaarimaung, teka biikanoo’ka deea’, ee’noko bii’marange deea’.” ⁵ Ee’noko mintoong baru’ purinto’ nkovuarupeu’ teke. Ee’noko nii’ning deeko’ siipa-po’nupoong taare-antavuripeu’ tanka’ke pante’urima. ⁶ Ee’noko Jiisuu’ ta’nimparu’ teing-koo baitoropanuka. Ee’noko osinankai nanuma nantoong nau-antavuru’.

Barevare-nupoonge Jiisuu’ Papaaravau’na’ Bane Bakaang Iri’ Nauvuriko

(6:7–8:21)

Jiisuu’ke Bakaning Nanai’keta Kenaankara Mintoong-koo Botovuru’na’

(Mat 10:5-15; Luk 9:1-6)

⁷ Ee’noko Jiisuu’ke bakaning barevare-nupoong nanai’keta kenaankara naro’ bokuvuru’ ee’noko irikung-antavuru’. Ee’noko teketa kenaankarana’ botovuru’ ma’nari oreng bata’koo. ⁸ Ee’noko aa’puru’, “Kapoo’ nkaveriauka’, donsi’ narung deeko’. Ta’mari’ deea’, bakura deea’, mooni’ deea’. ⁹ Boonamante˜ narung deeko’ si’dariaing. Ee’noko mononopa’koo nanaa’ nkaveriai.” ¹⁰ Ee’noko napo’ aa’puru’, “Osi du’dariko teka bokuraariaining ninka otoriai bera temono-ita tenkeniriainoo’ke basi. ¹¹ Ee’noko Nii’navuntu’koo onkeonke’daariarura taararaariaruko deeko’ tenkeniriai temono-ita ee’noko da’mong pe’naa’koong te’ tankaveriai temono Kumponing-koo maarekusi’noo’ taa’ni’antaveri.”

¹² Ee’noko teing tenkenaara daankiarima aa’pau’, “Bere’darirai orara aarumo-ita.” ¹³ Ee’noko mmau’ ma’nari oreng bata’aaru’. Ee’noko karika’ siipa-po’nupoong duuni dau koo’aariko taarevorou’.

¹⁴ Enang tee Daurarong˜ Eeroti’ke Jiisuu’nung doorenang berempario’ taaravuu’ aa’paako, “Jooni Minkinara boo’keta napo’ daa’aring, ee’noko tee’koo purinto’ ninka mintoomparamaang.” ¹⁵ Ee’noko nii’ninge aa’paako’, “Tee aa’ Eliasi+ 6:15 Ooveai Malakai 4:5. Teie nakaronarai Malakai-e temu’ Ju’nupoong nauvuru’nung tee temu’nung nakaronara pankaing, Eliasi, napo’ tavo’aravaing nantoong maamu-antavurii’naang Ovoring poaing-koo. pa.” Ee’noko nii’ninge napo’ aa’paako’, “Aung aa’ narung nakaronara pankaing urikavarang-koong.” ¹⁶ Ee’noko Eeroti’ke taaravurai’nange aa’puu’, “Aung aa’ Jooni Minkinara ninge kuru bitu’antu’noo’keta napo’ domamparara otong.”

¹⁷ Teka tutuna’ Eeroti’ teni ninka Erodiasi, baara’ma’nung Pilipi’ ba’aang ninka otoreko’. ¹⁸ Ee’noko Joonie Eeroti’ tautauvuma aa’puko’, “Da’ bakei boto toto’peitaa’ daara’ma’nung ba’aang ninka otoremaatoing.” ¹⁹ Ee’noko tenang Erodiasi iiravou’ tee’ minkuvio’. Ee’noko Eeroti’ke teni dotu-anta-koo bakaning botovuru’ Jooni moo’aara dai’aava’naang pava kiimata-koo. ²⁰ Erodiasie napo’ domang dupisi’koo piavoko Eeroti’ tavu’koo kupi’ora donkonu’uu’ avoroitaa’ Jooni-koo, ai’ Eeroti’ke Jooni tee tampa’ noru’ui otoko’nung, naning koonto’ ee’noko meekarai. Ee’noko bane teie, Eeroti’ke Jooni taaravuma noru’ manki’oko’nunge, teka tee taara-koo piavoko’nung.

²¹ Ee’noko dama’ke taung narung meu’puu’ Erodiasie Jooni dupisi’koong. Enang tee Eeroti’ ponto’aru’na’mung doong makotuu’. Ee’noko nantoong pankainanka paroro nkoevuru’: ovo’ma’koo kuunge mintoompariko’ning, piatooronuka˜ biikaning bore’nuka ee’noko ovontung Kaaleli’nameng-nupoong. ²² Ee’noko Erodiasi baurang pava-koo kuung tumparara mairu’aru’ Eeroti’ damisimainku ninka nari’ dotu-antavurima. ²³ Ee’noko Eeroti’ke mamairoarara, mariaritaa’ maraka-antavuma aa’puu’, “Kapoo’ eentameko makosi aroma’naang. Ookara kapoo’ tareamaing-koo meu’ pisi’derompainge piaroko.”

²⁴ Teketa nerai’na’ okora’ siarara bauko tana’uma aa’puu’, “Aming arekee’ oro’ ninge eentavama’naang?” Ee’noko baukoi aa’puu’, “Jooni Minkinara bakaang bore’ eentaveaing.” ²⁵ Ee’noko teni nerai’na’ namu’ke kua’pari daurarong-anko beu’ ee’noko aa’puu’, “Jooni Minkinara bakaang bore’ namu’ke ameaing daara-koo si’memura.” ²⁶ Ee’noko nauvuio’ daurarong aa’na’ orarunsiaru’, ee’noko tutung damisimainku-koo dutakanoo’ke teni-koo marakavaru’nung deemparako paapaa’aru’ bakaang kara toto’koo. ²⁷ Ee’noko dauraronge bakaning piatooronuka-koo narung botovuu’ Jooni bakaang bore’ tavo’ua’naang. Ee’noko bera pava kiimatanava’koo kuunga kuru tako’pevuu’. ²⁸ Ee’noko bore’ diisi-koo kuung doompura tavo’evuu’ teni nerai’na’. Ee’noko tenie napo’ bauko-anko tavo’uu’.

²⁹ Ee’noko Jooni bakaning barevare-nupoonge taaravau’ Jooni tavau’na’, ee’noko porora Jooni-koong mono nkavaara kuvi dako’doma dako’au’.

Jiisuu’ke Nantoong Deerunoo’ Pa’noko’ Kokorei’ Divu’ Bau’uru’na’

(Mat 14:13-21; Luk 9:10-17; Jon 6:1-13)

³⁰ Ee’noko Jiisuu’ke botovuru’ning napo’ toroarira tasi’antavau’ ookara kapoo’ osinanka-koo nkoau’ning ee’noko nauaaru’ning. ³¹ Nantoong karika’ poroi otoroko bakaning ninka taamanaapeu’nung batei otoaruu’, ee’noko aa’puru’ teing, “Enang tokoi nii’ka merira o’noriai uaarorima.” ³² Ee’noko teketa bakaasie tenkenau’ baku’ariri otoroainoo’aape. ³³ Ee’noko nantoong karika’ke ooaari otoroko tenkenau’ ee’noko tasi’paarira osi ookara-ita nantoonanka kua’pariru’, ee’noko Jiisuu’ dovang-koo uro’ke tavo’ariru’. ³⁴ Ee’noko Jiisuu’ bakaasi-eta siarama nantoong karika’ oovuru’ ee’noko bakaang domang aa’na’ piaavou’ teing-koo, sipisipi’ tanatanungropanuka-pina’ oro’pariko. Ee’noko tenang Jiisuu’ke kara amutemurii’ nau tutumpuru’.

³⁵ Ee’noko kamunoo’uio’ teing barevare-nupoong bakaning Jiisuu’anko porora aa’pau’, “Aung muung-aapevuing. Nii’ mee’bora’ sirakamaa’koo o’noring. ³⁶ Nantoong botoveriko osinanka anketa due’ otoroining-koo berora taamang moo’siaavai.” ³⁷ Ee’noko Jiisuu’ke bari’urima aa’puru’, “Dii’ke kapoo’ averereriko naiaavaing.” Ee’noko teinge napo’ bari’aama aa’pau’, “Teka arekee’? Ai’ kenaanka kivora nopa’koo makosininge moo’ampira bau’arampii’naang?” ³⁸ Ee’noko Jiisuu’ke napo’ tana’urima aa’puru’, “Teka arekee’ning berete’ oto’deruring? Berira ooveriai.” Ee’noko ooaara Jiisuu’ aa’pau’, “Tee aa’ pa’noko’ masikeng berete’ otong, ee’noko tavi’ning keura.”

³⁹ Ee’noko Jiisuu’ke nantoong navituna’ karaasi’koo ba’nang-koo botovuru’. ⁴⁰ Ee’noko nauvurio’ narung daaku’na’ ee’noko nariong naruaapena’ ba’nampariru’. ⁴¹ Ee’noko Jiisuu’ke teing pa’noko’ berete’ ee’noko tavi’ning keura nkavura tee paning-aape ankamparara biraankevuu’, ee’noko berete’nanka pisi’uma bakaning barevare-nupoong avuru’ teinge nantoong-koo tankaampaava’naang. Ee’noko napo’ teing tavi’ning keura tankaampuru’ ookara-koo. ⁴² Ee’noko ookara taamanaara poovorou’. ⁴³ Ee’noko Jiisuu’ bakaninge berete’ dovang ee’noko tavi’ oparavaruu’ning naro’aara peku’ kivora-ita keveku’ka-koo makosi maanto’antavau’ ⁴⁴ Ee’noko nantoong taamang naiau’ning-koo donkaang naing deerunoo’ pa’noko’ kokorei’.

Jiisuu’ nuaru’koo Daue Nanuu’na’

(Mat 14:22-23; Jon 6:16-21)

⁴⁵ Ee’noko namu’ke Jiisuu’ke bakaning barevare-nupoong bakaasi-nareng-koo aa’e-antavurira ureaitaa’ nuaru’koo Besaida-nameng-koo be’koo botovuru’, nantoong karinga tenkeng-koo botovurii’naang. ⁴⁶ Ee’noko Jiisuu’ke nantoong si’noora’urira baka mii-koo koinuu’ teke kunsiaraa’naang. ⁴⁷ Ee’noko muumpuio’ bakaasi-nareng nuaru’koo meu’ basiaru’ Jiisuu’ teke kansi’koo baka otoko. ⁴⁸ Ee’noko Jiisuu’ke otou’noo’keta oovuru’ pore’oroko, pionge uro’kanoo’keta dama’du-aape bii’urima tavuriko. Ee’noko tane’ dere’uaruko Jiisuu’ nanura pou’ teing-aape nuaru’koo daue. ⁴⁹ Ee’noko ntong-koo daue nanuma dapi’ divu’uriko teinge ookarai ma’naang pina’ ooaara bokiau’, avoro’ke tavurio’; ⁵⁰ Teka Jiisuu’ke namu’ke karavurima aa’puru’, “Aing ee, domang kuaa’doriai aroreria’. Tee ning ee’ nanamang.” ⁵¹ Ee’noko tenang bakaasi-koo aa’eario’ doving taarorovuu’. ⁵² Ee’noko bakei aa’na’ sinka’orou’, nantoong domang tupu’paa’nuka deemparira. Tampa’ tasi’paavaruu’ kapoo’ berete’koo nkoaru’na’ kuunoo’.

Jiisuu’ke Siipa-po’nupoong Kenesire’ka Taare-antavuru’na’

(Mat 14:34-36)

⁵³ Ee’noko nuaru’ pako’aitaa’ Kenasereti’nameng-koo tavo’arira biikaang bakaasi teka bi’au’. ⁵⁴ Ee’noko tenang bakaasi-eta siariko Jiisuu’ namu’ke tasi’pau’ nantoonge. ⁵⁵ Ee’noko tevaro-koo osinanka ookutuning dooreveera siipa-po’nupoong batanang-koo nkavaari porou’ Jiisuu’ otou’noo’ taaravaara. ⁵⁶ Ee’noko ookara osinanka Jiisuu’ nanuko’nairu-koo-osi pankeng, osi oki’nareka’, pora’nairu-koo-nantoong tee-anko siipa-po’nupoong tavo’aariko’. Ee’noko eentavariko Jiisuu’koo tamung bakaang mononopa’koo kainu’ kong-koo taura’purii’naang. Ee’noko ookara mononopa’koo kompariko’ning taarevoroko’.

Kumponing Bakaang Botoi Niikakatauro Biikaang Boto Divu’ui Otoina’

(Mat 15:1-9)

¹ Teing Boto Keperuu’navitu ee’noko boto naunuka Jerusalema’keta Jiisuu’anko porou’. ² Porora ooaaru’ Jiisuu’ bakaning barevare-nupoong-koo nariong tanka’ ku’mi’oroi taamanaako. A’noo’ tutuna’ tanka’ duu’pari meeka’paria’ Boto Keperuu’navitue nantoong nau-antavaariko’na’. ³ Ai’ Boto Keperuu’navitu ninka ookara Ju’nupoonge biikakatauro biikaang toomo tampa’ siompaamaung. Tamung taamanaavaung tutuna’ tanka’ duu’paria’. ⁴ Ee’noko baavenairu-eta poroma deeko’ taamanaavarupeu’ tutung ntonge meeka’paria’ ee’noko napo’ amutemurii’ toomo siompaakoo’ biikakatauroi bampaaru’na’ aing ee’ oto’ ntonge meeka’antana’: kaapu, kokoto, utau, ee’noko batanang. ⁵ Ee’noko Jiisuu’ tana’aama aa’pau’ teinge Boto Keperuu’navitue ee’noko boto naunukai, “Aming-koo dakaning barevare-nupoonge niikakatauroi bamaaru’na’ boto siompaavaung, aa’nomaung, bireng tovang duu’paria’ taamang naiaamatoi?” ⁶ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Tee nakaronung Aisaia’ koonto’ masika’pari tarampeearu’nung˜ dii’ ampirinunuka minkururima, Daari Meekung-koo ee’ daariari otoina’,

‘Teinge ainge nantoonge biikaang be’duu’ke narunge pankaing-antamaamaung, teka biikaang domang ning-koo isipo’ otoroi. ⁷ Tamung ning dootuu’maamaing, ai’ teing boto nkaang miring-koo nau-antavaarimaing teing tamung nantoong-etaning.’” (Aisaia’ 29:13)

⁸ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Tee’ ee’na’ dii’ke Kumponing bakaang boto siperi tamung nantoong-etaing sintokosintoi-koong minkunaa pinka’erikoo’.” ⁹ Ee’noko napo’ aa’puru’, “Dii’ aa’na’ norukasi’nuka Kumponing bakaang boto nimpa’erima tee diikaang minkunaa sintokosintoi-koong toomo deto kong-koo. ¹⁰ Ai’ Moosesie napo’ boto ee’ sipuu’,

‘Diumaraang deto noru’ereri pakuereriainge’.

Ee’noko

‘Naning baumararing oraka’ minkuvureaing bakei dupisi’numpo’.’ (Toro 20:12; 21:17)

¹¹ Teka dii’ke aa’perimaung, ‘Naninge baumararing kapoo’koo apuka’pareko, beuringe tering paku-koo kupi’ora deeko’ aa’pupeu’, “A, nkaning kapoo’ arompepeu’ning teing temu’ Kumponing bakaning bareantu’ning.” Ee’noko tee’pura tering baumararing pakuvurearupeu’.’ Ee’noko tering biromparesio’ beuring domang bere’koo piavoko dii’ke taura’periaunge diikaang toomoi dai’erima. ¹³ Tee’ nkorarima dii’ke tee Kumponing bakaang kara daang-antaverimaung tee diikaang sintokosintoi-koong minkunaa barereerimaung siomperima, ee’noko amutemurii’ aarumo nari’ nkoverikoo’.”

Naning-nung Tanuaang Kumi’antavumaing

(Mat 15:10-20)

¹⁴ Ee’noko Jiisuu’ke nantoong bokuvurira aa’puru’, “Ning iro’ taaramerira dii’ke tampa’ tasi’periai. ¹⁵ Kapoo’ naninge naivuko kumi’antavupeu’nung otoa’. Ee’noko kapoo’ domaang-eta tavo’kupeu’nunge deeko’ naning ku’mi’antavupeu’ ¹⁶ Dii’ nantoong punkang-po’nupoong deeko’ enang taaraveriai!”

¹⁷ Ee’noko nantoong teka sipurira pava-koo koinuu’, ee’noko bakaning barevare-nupoonge teka mirumiru’koong kuunoo’ tana’au’. ¹⁸ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Dii’ ee napo’ teing-pina’ noru’dopanuka? Arekee’, tasi’peria’ tee kapoo’ dama’dunung naninge dunkumpuko tanuaang ku’mi’antavuarupeu’? ¹⁹ Aung tee domang-koo kuung bea’, pakosii’koo bemaung, ee’noko teketa mono-ita napo’ siarakoo’.” Tee’purima ookara taamang taura’nisi tampuu’.

²⁰ Teketa aa’puru’, “Teeo kapoo’ tee kuung-eta pomaunge deeko’ naning ku’mi’antavumaung. ²¹ Ee’, naning bakaang domaang-eta aing ee’ oro’ pomaung: norunoru’ orara ee’noko auning, bakiaa’, naning dupisi’, nampeesi orari, karakaraa’, amutemurii’ aarumo orara, tositosi, maimaia’nko, mamairo, oraka’ minku, baka biiving, ee’noko matau bekoi’. ²³ Teing ee’ning kapoo’ oreng naing ku’mi’anta.”

Nani Akovitu-koonanie Tee Jiisuu’ Tee Ookara-koo Pankaing Masika’antavuu’na’

(Mat 15:10-20)

²⁴ Ee’noko Ju’ biikanameng-eta tenkenurai’nange Jiisuu’ bakaning ninka osi Taia’ ee’noko Saidoni’nameng-koo berou’. Ee’noko te’ bera pava nava’koo kuung tumparu’ nantoonge noru’koo piavoarura. Teka baru’ baku’arava’. ²⁵ Teke otoko nani manikuma baurang ma’naang orara-po’nanie Jiisuu’ poio’ taaravuu’, ee’noko pora tee-anko kau’kanoo’ dua’aru’. ²⁶ Teninoo’ Ju’deeaing-koonani, Ponisia-nameensi’ke ponto’aru’nani, Siiria-nameng-koo. Aa’na’ baitoaritaa’ Jiisuu’ kevi’uu’nani baurang-eta ma’naang bata’koo. ²⁷ Ee’noko Jiisuu’ke teni aa’puu’, “A, makotua’! Toire’ deeko’ ookara piavoroaina’ bau’numpo’, ee’noko tee taamang biikaang mosi’nanka-anko dua’koo tampa’ deea’.” ²⁸ Ee’noko tenie Jiisuu’ bari’uma aa’puu’, “Ee’, Ovoring, masika’, nka tee toire’ke dua’antavaako mosi’nankai mukunanka naiaamaung tarepa-koo boonga.” ²⁹ Ee’noko Jiisuu’ke teni aa’puu’, “Makosi, osi tororaravaing. Tampa’ bari’meing. Ma’naang tenkenuing daurang-eta.” ³⁰ Ee’noko teni toroarara baurang batanang-koo bempari otoko oovuu’ ma’naang tenkenuio’ teni-eta.

Jiisuu’ke Naning Kipau ee’noko Amako Taare-antavuu’na’

³¹ Jiisuu’ Taia’nameng-eta tenkenura osi kivorai nanuitaa’ Saidoni’namenge tankinui Kaaleli’naru’koo basiaru’. ³² Ee’noko narionge naning kipau ee’noko tampa’ karoaruko’nung tavo’au’. Ee’noko Jiisuu’ tana’au’ bireng tee-koo patu’uko taarevoa’naang. ³³ Ee’noko Jiisuu’ke tee naning bokuvura karika’keta taapo’ be’antavuu’ bee’ka oto’koo. Ee’noko birenge punkang-koo kuung kompuu’, ee’noko napo’ tutupaa’arara meneng-koo kompuu’. ³⁴ Ee’noko paning-aape ankamparara kooreerevoitaa’ aa’puu’, “Epata.” Aung kara kuunoo’: “Daate’daravai.” ³⁵ Ee’noko bakaang punkang tenang daate’aru’ ee’noko meneng simpiri’arara tampa’ karou’. ³⁶ Ee’noko Jiisuu’ke potevuru’ naning nau-koo. Ee’noko nau-koo doong kante potevuriko teinge napo’ aa’na’ sira’paako’. ³⁷ Ee’noko nantoonge taaravaama aa’na’ ta’ninaako’ aa’paama, “Aung bakei ookara kapoo’ke mee’du’pinarai, aa’nomaung: Kipaunuka taarakiaakoo’, ee’noko amakonuka kareaakoo’.”

Jiisuu’ke Nantoong Karenaumo Kokorei’ Divu’ Bau’uru’na’

(Mat 15:32-39)

¹ Pankaroompuaruko nantoong karika’ porora naro’ariru’. Ee’noko taamang naiaapeu’ning otoaruio’ Jiisuu’ke bakaning barevare-nupoong tee-anko bokuvurira aa’puru’, ² “Nkaang domang aa’na’ piaamoing aing-koo nantoong-koo. Aing teing ni’ninka beenang doong o’norining ee’noko kapoo’ nai-koong oto’evoroa’. ³ Ee’noko ninge peeravoroi otoroko osi-aape botoaranko dei taunga peerai tavuripeu’, ai’ nariong aing-koo isipo’nupoong.” ⁴ Ee’noko bakaning barevare-nupoonge Jiisuu’ tana’aama aa’pau’, “Teka anke mee’bora’ sirakamaa’koo taamang naninge are’ka daa’ura aing bau’uria’naang?” ⁵ Ee’noko Jiisuu’ke nia’urima aa’puru’, “Teka arekee’ning berete’ oto’deruring?” Ee’noko aa’pau’, “˜Keura-taa.”

⁶ Ee’noko Jiisuu’ke botovuru’ teing nantoong karinga kansi’koo ba’namparia’naang. Ee’noko ˜keura-taa berete’ nkavura tampa’ tampura pisi’uma bakaning barevare-nupoong avuriko teinge nantoong miatara avaariko’. ⁷ Ee’noko napo’ nii’ning tavi’ning oki’nareka’ oto’evuru’ning-koo biraankevura bakaning botovuru’ teing napo’ tankaampaaria’naang. ⁸ Ee’noko ookara taamanaara poovorou’. Ee’noko Jiisuu’ bakaning barevare-nupoonge peku’ ˜keveku’ka-taa kakita’ke maanto’au’. ⁹ Naro’ka donkaang deerunoo’ karenaumo kokorei’ pina’ teke otorou’. Ee’noko Jiisuu’ke teing nantoong tenkeng-koo botovuru’. ¹⁰ Ee’noko namu’ke tee bakaasi-nareng-koo bakaning barevare-nupoong ninka aa’eariru’, ee’noko Dalamanuta-nameng-aape berou’.

Boto Keperuu’navitue Jiisuu’ Tana’au’na’ Taa’ni’anta Nauvurii’naang

(Mat 16:1-4)

¹¹ Nii’ning Boto Keperuu’navitu Jiisuu’anko porou’ bakaang kara paara-koo. Tutumpaama teinge tana’au’ taa’ni’anta nkoevurii’naang Kumponinge botovuu’na’koo. ¹² Jiisuu’ke ee’maraanura aa’puru’, “Aming-koo dii’ avarang taa’ni’anta-koo tana’kirimang? Masikung naurampimang, Kumponinge dii’ enanavarang taa’ni’anta nau-koo kasivua’ otong.” ¹³ Tee’purira sipuru’ teka, ee’noko bakaasi-koo aa’earara nuaru’ pako’ tutumpuu’ amenka’koo bee’naang.

Jiisuu’ke Bakaning Koono-antavuru’na’ Nii’ning Biikaang Tositosi-koo

(Mat 16:5-12)

¹⁴ Jiisuu’ bakaning barevare-nupoong ampa’orou’ taamang nka-koo. Ee’noko nau masiku berete’ oto’evuru’ teke bakaasi-koo. ¹⁵ Ee’noko Jiisuu’ke siingoravurima aa’puru’, “Bakei tarerariai tee-koo iisi Boto Keperuu’navitue ee’noko Eeroti’nupoonge biikaang taamang ninka bere’aamaung-koo.” ¹⁶ Ee’noko tee’puio’ tasi’paavarura kareaama aa’peeko’, “Aunge pa nii’ taamang oto’memuriaruio’ tee’ minkuvuing.” ¹⁷ Ee’noko Jiisuu’ke minkuaako noru’ura aa’puru’, “Aming-koo dii’ka minkurarimang taamang nkaveriarura? Koonto’ ee mme’ dii’ke tasi’meria’ ning? Ai’ diikaang domang kapanukai? ¹⁸ Duta otori, teka ee ookiria’? Punkang otori, teka ee taaraveria’? Aming-koo noru’eria’? ¹⁹ Tenang berete’ pa’noko’nuri ninge nantoong pa’noko’ kokorei’ bau’aransio’ arekee’ning peku’ kakita’ke oosierira maanto’eru’?” Ee’noko aa’pau’, “Kivora-ita keveku’ka.” ²⁰ Jiisuu’ke napo’ aa’puru’, “Ee’noko tenang ˜keura-taa berete’ nantoong karenaumo kokorei’ke naiaio’ arekee’ning peku’ kakita’ke maanto’erieeng?” Ee’noko aa’pau’, “˜Keveku’ka-taa.” ²¹ Ee’noko aa’puru’, “Teka ee dii’ke mme’ tasi’peria’?”

Jiisuu’ke Bakaning Barevare-nupoong Nau-antavuru’na’

(8:22–10:52)

Jiisuu’ke Naning Duta Kaputu’ Bantang-antavuu’na’

²² Jiisuu’ bakaning ninka Besaida duparirio’ narionge naning duta kaputu’ tavo’au’ tee-anko birenge kompua’naang eentavarima. ²³ Ee’noko Jiisuu’ke naning kaputu’ bireng-koo kompura osi-eta dama’du tenkeng-antavuu’. Ee’noko duta-koo tutupaa’ura bakaang bireng tee-koo pante’uu’, ee’noko aa’puu’, “Kapoo’ ee oovemaang?” ²⁴ Ee’noko duta bantora aa’puu’, “Nantoong aa’ koi’pina’ nanaako ooaramang.” ²⁵ Ee’noko Jiisuu’ke napo’ bireng patu’uu’ duta-koo, ee’noko tenang duta bantora naapu narung ookuma tamparu’kuu’. Ookara kapoo’ siraka’paru’. ²⁶ Ee’noko Jiisuu’ke koonto’ bakanoo’aape botovuma aa’puu’, “Amono-nupoong-koo bera naueriauka’!”

Piitai Jiisuu’ Tee Pako’pari’nii’ Tasi’pura Sira’puu’na’

(Mat 16:13-20; Luk 9:18-21)

²⁷ Nii’na’mung Jiisuu’ bakaning barevare-nupoong ninka Sisaria’ Pilipai navuntu’aape taunge nanaama bakaning barevare-nupoong tana’urima aa’puru’, “Nantoonge ning baa tammaamaung?” ²⁸ Ee’noko teinge aa’pau’, “Nii’ninge Jooni Minkinara tantaamaung. Ee’noko narionge Eliasi poaing-koong tantaamaunge. Ee’noko nii’ninge urikupoong nakaro-nupoong-koo narung, boo’keta daa’aru’nung.” ²⁹ Ee’noko napo’ Jiisuu’ke teing tana’urima aa’puru’, “Ee’noko dii’ke napo’ ning baa tammerimaung?” Ee’noko Piitai bari’uma aa’puu’, “Da’ aa’ tee Kumponinge teroita Pako’pari’nii’ nantoong domamperira tareveriainoo’koo.” ³⁰ Ee’noko Jiisuu’ke potevurima aa’puru’, “Naning-koo sira’meriauka’.”

Piitai Jiisuu’ Booaing Tamparako Orokovuu’na’

(Mat 16:21-23; Luk 9:22)

³¹ Ee’noko Jiisuu’ke bakaning nau tutumpuru’ boo’paravaina’, aa’purima, “ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing teing amutemurii’ arikananka tora’pampaing, ee’noko aing aa’ninge tompimaavaing: pankenukai, piristi’koong ovontunukai ee’noko boto naunukai, ee’noko tee dupisi’maavaing. Teketa beenang doong tankinuko napo’ domamarara daa’maravaing.” ³² Siraka’pui tampa’ nauvurio’ Piitai taapo’ be’antavura potevuu’ temurii’ kara minkuvuaroo’naang. ³³ Ee’noko Jiisuu’ bakaning barevare-nupoong-aape bere’arama Piita turampuma aa’puu’, “Tokoi beai da’ Sietani’, ning-ankoita. Dake tee Kumponing bakaang noru’ noru’ea’, nantoong biikaang noru’ narung noru’ei otong.”

Karistoo’ Siong-koo Amariaina’

(Mat 16:24-28; Luk 9:23-27)

³⁴ Ee’noko Jiisuu’ke nantoong miatara bakaning barevare-nupoong ninka naro’ bokuvurira aa’puru’, “Naning ning siomui poo’naang piavora deeko’, baka bakaang pia iro’ doonko tompimparavaing ee’noko bakaang aa’barata’ poru’ui ning siomumaatoaing.+ 8:34 Miru’noo’ ee’: Jiisuu’ bakaning teing Jiisuu’pina’ Kumponing bakaang pia narung nko-koo dai’ariri otoromaing baike kune’koo taura’pariri.³⁵ Ee’koo, baa tee naning bakaang domaang ning-koo orokovuma baka tare-koo piavoaing tee paa’aravaing, teka baa tee naning ning-koo ee’noko nkaang doorenang tampara-koo bakaang domaang aroo’ari dua’uaing tee domamparavaing. ³⁶ Naninge kapoo’ ookara kansi’kooning barampui okovura bakaang domaang darove’uko teinge arekee’ pakuaapeu’? ³⁷ Ee’noko naning aming avupeu’ tee bakaang domaang paa’aru’nung napo’ moo’koo? ³⁸ Aing avarang oreng otorong nampeesi orarinuka, ee’noko naning teing-koo meu’ke otoi nkaang miring sira’koo ee’noko nkaang kara-koo maia’omaung dama’ke ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing tee-koo maia’moaing mora teing ninka koosinung˜ meekupoong ee’noko Mma’ bakaang meenasi ninka.”

¹ Jiisuu’ke napo’ karoma aa’puru’, “Teka ninge masikung naurampimang, Dii’koo nariong anke otorining dooria’ ooverio’ Kumponing bakaang Muu’ basiaravaing tee ninka purinto’.”

Jiisuu’ Bakaang Mono Paariaru’na’

(Mat 17:1-13; Luk 9:28-36)

² Ee’noko ˜na’mung-taa doong tankinuio’ Jiisuu’ke Piita dovang Jeemisi ee’noko Jooni bokuvuritaa’ bii’ka iu’ isikara-koo deto koinau’, ee’noko teke otoroi ooaio’ Jiisuu’nung mono nii’na’ paariaru’. ³ Bakaang mononopa’ aa’na’ kakaravora siisiou’. Naning otoa’ duu’pura tee’ oro’antavupeu’nung. ⁴ Ee’noko Jiisuu’ bakaninge ooau’ Eliasi ee’noko Moosesi nari’ kareaako Jiisuu’ ninka. ⁵ Ee’noko Piitai karoma Jiisuu’ aa’puu’, “Nau-anta Pankaing ee, bakei tampa’ nii’ anke o’norimaang. Aia’, nii’ke beevaari bare kaniampiai: nava’ da’ dakanava’, nava’ Moosesi bakanava’, ee’noko nava’ Eliasi bakanava’.” ⁶ Aing teing avoreaara minkuvupeu’ning otoaruko aung minkuvuu’nung. ⁷ Ee’noko teka kamo’ke daka’puru’, ee’noko teketa auronge karoma aa’puu’, “Aung tee nnuring ninge piaavamaung. Taaraveriaing tee.”

⁸ Ee’noko da’deng avitoitoi ookaama naning ooaava’, Jiisuu’ narung teing ninka otoko ooau’. ⁹ Ee’noko iu’keta depeto siarima Jiisuu’ke teing potevuru’ kapoo’ ooau’ning nantoong nauaariaroo’naang bera Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing booainoo’keta daa’aravainoo’ basi. ¹⁰ Ee’noko teinge Jiisuu’ bakaang kara meumpau’, ee’noko bii’ka kareaama aa’paako’, “Aunge aming kapoo’ boo’keta napo’ daa’aravaing tampumang?” ¹¹ Ee’noko Jiisuu’ tana’aama aa’pau’, “Aming-koo boto naunukai aa’paamaung Eliasi dama’ tee tee-koo Kumponinge Pako’pari’nii’koo uro’ke poaing?” ¹² Ee’noko Jiisuu’ke bari’urima aa’puru’, “Masikung, Daari Meekunge aa’pui otong, ‘Eliasi tutung poaing ookara kapoo’ maamu-antavua’naang.’ Ee’noko Daari Meekunge napo’ ning-koo aa’pui otong, ‘Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing aa’na’ sisikeera kompuaing poore’aako.’ (Malakai 4:5; Aisaia’ 53:1-8)

¹³ Teka iro’ ninge naurampiai. Eliasi tee masika’ tutuna’ pou’nung, ee’noko nantoonge tee-koo oraka’ piavorou’na’ nari’ nkoau’ tee, Daari Meekunge minkuvui otoina’.”

Jiisuu’ke Naning Nemaka-koo Ma’naang Bata’uu’na’

(Mat 17:14-21; Luk 9:37-43)

¹⁴ Ee’noko Jiisuu’ ninka iu’keta siarima nii’ning barevare-nupoong meu’paaru’, ee’noko napo’ nantoong karika’ kune’aaru’, nariong boto naunuka Jiisuu’ bakaning barevare-nupoong ninka mantekaveeko. ¹⁵ Ee’noko namu’ke Jiisuu’ ooaara bakei ookara ta’nimparira kua’pariru’ tee-anko onkeonke’aava’naang. ¹⁶ Ee’noko Jiisuu’ke bakaning tana’urima aa’puu’, “Dii’ aming-koo mantekareerimang?” ¹⁷ Ee’noko naninge karika’koo meu’keta bari’uma aa’puu’, “Nau-anta ee, ninge nnuring da’anko tavo’ama moing ma’naang orara otoi kara kereng-antavuu’nung. ¹⁸ Teie ma’naange tavuma kansi’koo kosi’uko ka’buairavarama kakirinkuarakoo’, ee’noko bakaang mono ta’naa’okoo’. Ninge dakaning barevare-nupoong tana’aransio’ tee ma’naang bata’koo makosiaavaruing.” ¹⁹ Ee’noko tenang Jiisuu’ke aa’puru’, “Nko dii’ masika’anta otoriainge, koontariaing, are’ basinaroonge dii’ ninka nari’ o’norimaatoainge dooroontampiri? Po’antaveai tee oki’nara ning-anko.” ²⁰ Ee’noko tenang po’antavau’ Jiisuu’anko. Ee’noko ma’naange Jiisuu’ oovura namu’ke tee nemaka kanu’antavuio’ dankuranku’arama kansi’koo dua’arara korimparu’ ka’buaa’ke sisi’arama. ²¹ Ee’noko Jiisuu’ke bauma tana’uma aa’puu’, “Aung arekee’ning doonge tee’ nkoaramaung?” Ee’noko baumai bari’uma aa’puu’, “Oki’na’noo’keta. ²² Mmau’ doonge ntong tovang-koo nta’ dua’antavukoo’ dupisi’koo kevi’uma. Da’ makosi deeko’ piaamerira pakumeriai.”

²³ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puu’, “Arekee’koo ning makosi deeko’ tammemang, ai’ teie da’ makosi deeko’. Ookara kapoo’ arika’parava’ naning-koo Kumponing masika’antavumaung-koo.” ²⁴ Ee’noko tooto’ke bauma namu’ke bokuma aa’puu’, “Masika’antavansing. Makotumparuko deeko’ pakumeaing.” ²⁵ Ee’noko Jiisuu’ke nantoong karika’ porora naro’ariko oovurira tee ma’naang orara aka’puma aa’puu’, “Da’ kipau ee’noko amako ma’naang botoramaang naning-eta bakorarara tenkeng-koo ee’noko napo’ tee-koo kuung beauka’.” ²⁶ Ee’noko tenang ma’naang uiarama naning kanu’antavura sipuu’. Ee’noko nemaka bakei davoru-pina’ oro’pario’ nantoonge aa’pau’, “Aung aa’ boo’paring.” ²⁷ Ee’noko Jiisuu’ke aung naning nemaka bireng-koo kompura deto donkong-antavuio’ donkonuu’.

²⁸ Ee’noko Jiisuu’ teketa pava-koo tumpario’ bakaninge barevare-nupoong makenge tana’aama aa’pau’, “Arekee’koo nii’ke ma’naang bata’koo makotumpia’?” ²⁹ Ee’noko Jiisuu’ke bari’urima aa’puru’, “Unkumuari kunsi narunge deeko’ temurii’ bata’koo makosi.”

Jiisuu’ke Napo’ Bakaang Boo’ Nauvuru’na’

(Mat 17:22-23; Luk 9:43-45)

³⁰ Ee’noko teketa tenkenaara Kaaleli’namenge berou’ makemparitaa’, bii’ka bire’ariri bakaning barevare-nupoong nau-anta-koo. ³¹ Ee’noko aa’puru’, “Ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing tee nkaning-koo navumainuka-koo narunge tooka kompui simuu’naang nantoong oreng biikaang bireng-koo. Teinge dupisi’maavaing, teka beenang doong tankinuko napo’ domamarara daa’maravaing.” ³² Ee’noko teinge nauvurio’ tasi’paava’, ee’noko napo’ amaiaa’orou’ tana’koo.

Baata Teing Pankeng?

(Mat 18:1-5; Luk 9:46-48)

³³ Ee’noko Kapaneume’ tavo’arira Jiisuu’ke bakaning tana’urima aa’puru’, “Dii’ taunge aming mantekavering?” ³⁴ Ee’noko kareaava’, ai’ taunge nanaama mantekaveema aa’pau’, “Nii’koo baa pankaing?” ³⁵ Ee’noko Jiisuu’ ba’nanurai’nange bakaning nanai’keta kenaankara bokuvurira aa’puru’, “Naning paninung muu’koo uro’nara deemparaa’naang piavora deeko’, baka enang ookara-koo dama’du siparara biikaang pakupakunung otoai.” ³⁶ Ee’noko Jiisuu’ke tooto’ kompura uro’kanoo’ teing-koo donkong-antavuu’. Ee’noko tanka’ke boko’ura aa’puru’ teing, ³⁷ “Baa tee naning ning nkaang miring-koo narung tooto’ oki’nara aung-pina’ oro’ onkeonke’uainge tee ning onkeonke’muaing, ee’noko ning narung deea’, naning ning botomuing onkeonke’uainge.”

Nantoong Turamaaria’ Otoromaing Teing Nii’ Pakupaku-nupoong

(Luk 9:49-50)

³⁸ Joonie aa’puu’, “Nau-anta, nii’ke naning ooampiring dakaang miring-koo ma’nari bata’uriko. Ee’noko ooampira poteampiri tee nii’ ninka nari’ da’ siontuaung-koo.” ³⁹ Ee’noko Jiisuu’ke bari’uma aa’puu’, “Poteveriauka’ tee. Naning nkaang miring-koo kuunge kapoo’ purinto’ nkovura namu’ke oraka’ minkumuarupeu’. ⁴⁰ Baa naning nii’ too’demuriaung tee pakumurimaung-pina’ noru’ampiaing. ⁴¹ Ee’noko noru’eriai naning oovununge dii’ ntong aruriko deeko’ Karistoo’ bakaning tantaririo’ teie bakaang moo’ divu’uauka’nunge.

Orara Aarumo Nii’ankoita Toto’pampira Tampa’ O’noriaina’

(Mat 18:6-9; Luk 17:1-2)

⁴² Baa tee naning aing toire’ ning masika’antamaamaing-koo narung dua’antavuaing tee-koo orara aarumo-koo deeko’ tee tee piaaru’. Tee’ oro’ naning baukoi paravuaruu’nung dei tampa’, ai’ Kumponinge aa’na’ kiimatavuaing tee. ⁴³ Ee’noko dakaang tanka’ke dua’antaruko napu’daravai. Tampa’ masika’ tanka’nanaang ninka domaang otoi-oto’noo’ beaing, ee’noko tanka’ kenaanta ninka tampa’ deea’ mosianung-aape nanu’koo. ⁴⁴ Tee’ aa’nomanoo’ kiki’nanka booroa’noo’ke ee’noko nta’ siri’arava’noo’ke. ⁴⁵ Ee’noko dakaang kau’ke dua’antaruko napu’daravai. Tampa’ masika’ kau’nanau’ ninka domaang otoi-oto’noo’ beaing, ee’noko kau’ kenau’ka ninka tampa’ deea’ mosianung-aape nanu’koo. ⁴⁶ Te’ aa’nomanoo’ kiki’nanka booroa’noo’ke ee’noko nta’ siri’arava’noo’ke. ⁴⁷ Ee’noko duta narutai tapiri’antaruko pasi’darara dua’eai. Aa’na’ tampara duta naruta ninka Kumponing bakaang muu’koo tung-koo ee’noko duta kerutara ninka tampa’ deea’ mosianung-aape dua’koo. ⁴⁸ Te’ aa’nomanoo’ kiki’nanka booroa’noo’ke ee’noko nta’ siri’arava’noo’ke.

⁴⁹ Nii’ ookara teing meeka’mariri Kumponing-koo boontunang deemarii’naang nta’ke miang-pina’ taimuriko, Daari Meekunge minkuvui otoina’.+ 9:49 Moosesie temu’ botovuru’nung miang sipaava’naang biikaang boontunang-koo, mooa-aapenung deeng-antavai. Ooveaing Boontu 2:13; Kena 50:5; 2 Noru’anta 13:5.⁵⁰ Miang tee kapoo’ tampara, teka miang-koo tarii’noo’ paa’arako arekee’ napo’ naninge tarii’antavupeu’? Makotua’! Tee’koo, dau basina’, ning-koo aroo’dariri ima’dariaing, ee’noko meekupoong masikeng otori pinka’darima nari’ mooarariri otoriai.”

Niania’ Naninge Ba’aang Bata’koong Nia’aako Jiisuu’ke Maku’uru’na’

(Mat 19:1-12; Luk 16:18)

¹ Jiisuu’ke temono sipura Judia’nameng-koo beu’ Joo’dani-nari pako’uitaa’. Ee’noko nantoong karika’ napo’ tee-anko naro’aririo’ kara nauvuru’ teroita nauvuriko’na’. ² Ee’noko nii’ning Boto Keperuu’navitu nari’ pororai’nange aavavaama aa’pau’, “Naumeriai. Niikaang boto-koo ee naninge ba’aang bata’koo taura’pui otong?” ³ Ee’noko aa’puru’, “Teka aremurii’ boto Moosesie aruru’?” ⁴ Ee’noko bari’aama aa’pau’, “Moosesie taura’ avu’nisi naninge ba’aang si’koo piavora deeko’ karavoto˜ daarivuaing nampeesi toto’puing tasi’anta-koo, ee’noko ba’aang bata’uai.” ⁵ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Moosesie aung boto daarivuu’nung dii’ dii’ka domang iveka’dariko. ⁶ Teka Kumponinge ookara kapoo’ pupu’uu’nang-eta minkuvuma aa’pui otong Daari Meekung-koo,

‘Kumponinge donkaani ee’noko manikuma nari’ nkovuretu’.’

⁷ Ee’noko

‘Tee’koo donkaanie baumararing sipureta ba’aang ninka pinka’areaing, ee’noko tenaanka narung mono deempareaing.’ (Pupu’ 1:24; 2:24)

⁸ Tee’puu’noo’koo tenaanka kenaanka deea’. ⁹ Tee’koo kapoo’ Kumponinge be’nu’antavuu’nung naro’ka naninge tankaampuauka’ nung.”

¹⁰ Ee’noko teketa pava-koo toroarira bakaning barevare-nupoonge tampa’ tasi’koo tana’au’. ¹¹ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Tenang naninge ba’aang bata’uma oovunani nampupeu’ ee’noko nampeesi ba’aang ninka teka orarivuing. ¹² Ee’noko ba’aange bata’uma ba’ung oovunara nampupeu’ ee’noko nampeesi tee teka orarivuing.”

Jiisuu’ke Toire’ Biraankevuru’na’

(Mat 19:13-15; Luk 18:15-17)

¹³ Ee’noko nantoonge toire’ oki’nareka’ Jiisuu’anko po’antavaariko’ teie kompurira biraankevurii’naang. Ee’noko teinge bakaning barevare-nupoonge poteaaru’ tee-anko tavo’aariko. ¹⁴ Ee’noko Jiisuu’ke oovurira iiraevuru’ bakaning barevare-nupoong aa’purima, “Taura’perereriai toire’ ning-anko po’koo, potevereria’. Kumponinge nantoong toire’pina’ bere’arimaing bakaang muu’kooning. ¹⁵ Masika’ naurampimang ninge dii’, baa tee naning Kumponing bakaang muu’ tooto’ke bauta’ nkavui aroo’aramana’ kompuarura tee bakei tumparavauka’nung te’ Kumponing bakaang muu’koo.” ¹⁶ Ee’noko minku bakevura toire’ naruna’ boko’urima tanka’ pante’uru’ Kumponinge biraanke-koo.

Narung Nemaka Barevarenku Mmau’ Oto’evuko’nung

(Mat 19:16-30; Luk 18:18-30)

¹⁷ Tenang Jiisuu’ nii’nameng-aape nanu’ tutumparako naning narung kua’pari pora miinge keemparu’ uro’kanoo’ ee’noko aa’puu’, “Nau-anta tampara, ninge aming kapoo’ nkoamira domaang oparavauka’nung kompampaing?” ¹⁸ Ee’noko Jiisuu’ke maku’uma aa’puu’ tee, “Arekee’koo dake ning tampara tammemang? Nii’nara naning tampara otoa’, Kumponing narung tampara. ¹⁹ Dake Moosesi bakaang boto ee’ oro’ noru’ei otong:

‘Naning dupisi’eauka’.

Nampeesi orarieauka’.

bakiaa’ nkoveauka’.

Daang-koo tuutunampeauka’.

Kapoo’ kokonoveauka’.

Daumararing deto noru’eresi pakuereaing.’” (Toro 20:12-17)

²⁰ Ee’noko teie aa’puu’, “Nau-anta, ninge oki’na’noo’keta aing ookara boto tanatavantu’ning.” ²¹ Ee’noko Jiisuu’ke oovui piaavura aa’puu’ tee, “Da’ narung kapoo’koo makosia’. Bera ookara kapoo’nanka dakaning baavevera mooni’ nkavera ata’oi’nuka averiai. Tee’ nkovera paning-koong kavonanka oto’deruaing. Ee’noko teketa ning siomei poai.” ²² Ee’noko aung kara taaravura aa’na’ muri’ou’, ee’noko domang manki’oitaa’ tenkenuu’, ai’ aung naning tee maneenara.

²³ Ee’noko Jiisuu’ke oo’oovurima bakaning barevare-nupoong aa’puru’, “Bakei pore’ masikung manee-nupoong Kumponing bakaang muu’koo tung-koo.” ²⁴ Ee’noko bakaning barevare-nupoong aa’na’ ta’ninau’ tee’puio’. Ee’noko Jiisuu’ke napo’ kara bari’evurima aa’puru’, “Ee toire’, bakei pore’ masikung Kumponing bakaang muu’ke tung-koo teing maneeariri otoromanoo’koo noru’ sipaamaing. ²⁵ Kaameli’navoro’ bamaru’koong busi-koo kuunge tung-koo makotua’, ee’noko naning maneenara-koo bakei aa’na’ koonto’ makotua’ Kumponing bakaang muu’koo tung-koo.” ²⁶ Ee’noko teing aa’na’ ta’ninaara bii’ka kareaama aa’pau’, “Nka enang baa domaang moo’aravaing?” ²⁷ Ee’noko Jiisuu’ke teing oovurira aa’puru’, “Nantoong bii’ka domaang moo’koo makosi deeaing, Kumponinge deeko’ makosi, ai’ teie ookara kapoo’ nko-koo makosie.”

²⁸ Ee’noko Piitai karoma aa’puu’, “Aung ee, teka nii’ teing ookara kapoo’ sipampira siontampimaing.” ²⁹ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puu’, “Masikung naurampimang, naninge aing sipuu’nung: pava, baumaraang, baurukaa’, bakaang kansi’ sipura ning-koo ee’noko nkaang kara tampara bereng-anta-koo, e’mung-eta dau basinoo’ maku’ nkavuaing daaku’pina’ anke kansi’koo otoitaa’; ³⁰ Aa’noko: pava, baumaraang, baurukaa’, kansi’. Ee’noko nantoonge turampaavai ee’noko dama’naroong-koo napo’ domaang oparavaung okovuaing. ³¹ Teka mmau’ nantoong ureai otoromaing dama’ke dama’duariaing, ee’noko dama’duariri otoromaing ureaavai.”

Beemu’pina’ Jiisuu’ke Booaing-koo Minkunaa Nauvuru’na’

(Mat 20:17-19; Luk 18:31-34)

³² Ee’noko Jiisuu’ uroitaa’ Jerusalema’aape daanto taunge nanau’, ee’noko ta’nimpariru’ teing siompaako’ning avoreaama. Ee’noko bakaning nanai’keta kenaanka naro’urira minkunaavuru’ dama’ke nkoaravaina’ ³³ Aa’puru’, “Ee aing, nii’ teing Jerusalema’navuntu’koo deto merimang. Ee’noko teka ee’noo’ka naninge tooka kompui ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing taura’muu’naang aa’ning-koo Piristi’nuka-koo ovontung ee’noko boto naunuka; ee’noko teinge tee tuutunamaara ning boo’koo makosi tampaarai’nange sing-antamaavaing teing-koo Ju’deeaing-koo. ³⁴ Ee’noko teinge Ju’deeainge siisimaavai tutupaa’maama, ee’noko mura’maara dupisi’maavaing. Teketa beenang doong tankinuko napo’ daa’maravaing.”

Entaeenta Jeemisi Namainta Jooni Beekaang

(Mat 20:20-28)

³⁵ Jeemisi namainta Jooni, Siebedi baurinketa, Jiisuu’anko poretu’ aa’purema, “Nau-anta, kapoo’ nkomemuree’naang piamoremang.” ³⁶ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puretu’, “Aming nkorerompee’naang piaroremang?” ³⁷ Ee’noko temaintai maku’urema aa’puretu’, “Taura’mereaing nee’ da’ ninka ba’nang-koo, tenang dakaang meenasie kororuio’ ovorintari ba’nantaravainang, narung tampavine-aape ee’noko narung mare’aanavine-aape.” ³⁸ Ee’noko Jiisuu’ke temainta aa’puretu’, “Dee’ke tee kapoo’ eentameresing noru’erea’. Dee’ke ee teru’ ntonaru’ oraka’ dee’naru’ ning naikampainaru’ naikirepeu’? Ee’noko napo’ sisikeera ninka meeka’antamaravaina’ ee meeka’antararepeu’?” ³⁹ Ee’noko temaintai maku’urema aa’puretu’, “Ee’, nee’ makosira.” Ee’noko Jiisuu’ke aa’puretu’, “Ee’, masika’, kaapu-koo ninge naikampaing-koo naikireainge, ee’noko meeka’antamaravaina’ meeka’antarareainge. ⁴⁰ Ee’noko ning taura’ o’noa’ miru’koo naning ning-koo tampavine-koo ee’noko mare’aanavine-aape ba’nang-anta-koo. Aung tee kapoo’ Kumponing bakaang. Teie bampuu’na’ ba’nampareaing.”

⁴¹ Ee’noko teinge napo’ nanai’ke tee’ taaravaara Jeemisi namainta Jooni iikoo’aaretu’. ⁴² Ee’noko Jiisuu’ke ookara naro’ bokuvurira aa’puru’, “Dii’ke ee noru’eri otong teing nantoong Ju’deeaing-kooninge biikaning ovontung miru’aarimaing iri’oromana’ nantoong-koo. Ee’noko biikaning pankenankai biikaang iri’ke nantoong etuaarikoo’. ⁴³ Teka dii’koo tee’ deea’. Naning dii’koong bore’ oto’koo piavora diikaang pakupakunung otoai. ⁴⁴ Ee’noko naning dii’koo dau basi deeng-koo piavora botovotonaa’ otoai ookara-koo. ⁴⁵ Ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing tee’ke, kansi’koo ovoring-pina’ oto’koo moa’, teka pakupakunung deemaraa’naang mou’nung, ee’noko nkaang domaang dua’koo teing-koo mmau’ boo’keta simpiri’arii’naang.”

Jiisuu’ke Naning Duta Kaputu’ Miring Batimiasi Tamparu’antavuu’na’

(Mat 20:29-34; Luk 18:35-43)

⁴⁶ Ee’noko Jerikoo’namono-koo tavo’ariru’. Te’ otorokotaa’ napo’ tenkenau’ Jiisuu’ ee’noko bakaning barevare-nupoong. Ee’noko napo’ nantoong karika’ nari’. Ee’noko naning duta kaputu’ taunge ba’nampari otoi nantoong mooni’koo eentavuriko’. Aung naning miring Batimiasi, Timiasi bauring. ⁴⁷ Ee’noko teie taaravura Jiisuu’ Nasareti’nung tankinuko boku tutumpuu’ aa’puma, “Jiisuu’, Deevita’ bakanaving-koong, piaameai ning.” ⁴⁸ Ee’noko nantoong karika’ke poteaama dooroomparaa’naang botoau’. Ee’noko tee’paako bakei aa’na’ bokuma aa’puu’, “Deevita’ bakanaving-koong, piaameai ning.” ⁴⁹ Ee’noko Jiisuu’ke nasinura aa’puu’, “Bokueriai.” Ee’noko bokuau’ tee kaputu’, aa’paama, “Doturari daa’daravai. Bokurumaang.” ⁵⁰ Ee’noko bakaang mononopa’ dua’ura namu’ke daa’arara Jiisuu’anko beu’. ⁵¹ Jiisuu’ke aa’puu’, “Da’ arekee’ nkorama’naang piaroi?” Ee’noko naning kaputu’ke aa’puu’, “Nau-anta Pankaing ee, ning duta bantang-antameaing.” ⁵² Ee’noko Jiisuu’ke aa’puu’, “Naniaing. Dakaang baitoi tamparu’kiing.” Ee’noko namu’ke bantora tee Jiisuu’ siompuu’ taunge nanuko.

Jiisuu’ Sisikeera Tora’antavai Dupisi’aako Napo’ Domamparu’na’

(11:1–16:20)

Jiisuu’ Daurarong˜ Deemparako Jerusalema’nupoonge Onkeonke’au’na’

(Kena 118:25-27; Mat 21:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

¹ Ee’noko poroma Jerusalema’ due’ Olive’po’namii-koo basiariru’, osi Bepasi ee’noko Beetani due’ masipo’. Ee’noko bakaning barevare-nupoong-koo Jiisuu’ke kenaankara uro’ke botovurema aa’puretu’, ² “Dee’ ureresi bereta osi uro’kanoo’ke otoi-namono-koo du’dareai. Ee’noko basirareta doonkii’nu kampianu oovereai bi’ari otoko naning mme’ teu-koo ba’namparava’. Dipi’ereta po’antavereai.” ³ Ee’noko naninge tana’durema aa’dureko, “Aung aming-koo tee’ nkoveremang? Aa’pereai, ‘Ovoring piavoing. Napo’ torovuaing namu’ke.’” ⁴ Ee’noko bereta oovuretu’ tee doonkii’ kampia taung-koo meu’ke bi’ari otoko pava karanaange; ⁵ Ee’noko dipi’ureko narionge due’ donkonai otoroko’ninge tana’aarema aa’paaretu’, “Dee’ aming nkoverema doonkii’ dipi’eremang?” ⁶ Ee’noko tenaankai Jiisuu’ke nauvuretu’na’ maku’uretu’, ee’noko nantoonge tenang taura’paaretu’. ⁷ Ee’noko tenaankai po’antavuresio’ Jiisuu’anko teinge biikaang baarong tevoro’koo dau tani’au’. Ee’noko Jiisuu’ tee-koo dau ba’namparu’. ⁸ Ee’noko nantoong karika’ke biikaang baaronankai taunge danto tani’au’, ee’noko narionge uurung tovang pora’ka napu’aama tani’au’. ⁹ Ee’noko nantoong Jiisuu’koo uro’ke nanau’ning ee’noko nii’nariong dama’du-eta porou’ninge eura bokiaama aa’paako’, “Biraanke! Biraanke-po’nung aung Ovoring bakaang miring-koo pomaang! ¹⁰ Biraankenii’ tee muu’ niuma Deevita’ketaing napo’ donkonge due’umaang! Biraanke otoi otoaing a’dei’ke paning-koo nari’!” ¹¹ Ee’noko aarenuu’ Jiisuu’ tee-koo osi Jerusalema’. Ee’noko teketa pava dootuu’nava pankava-koo kuung tumparara avitoitoi nanuma beero’uu’. Ee’noko muung-aapevuio’ napo’ toroaru’ Beetani-aape bakaning nanai’keta kenaankara ninka.

Jiisuu’ke Koi’ Piiki’ Barakosi’uu’na’

(Mat 21:18-19)

¹² Ee’noko dauna’mung Jiisuu’ toroaru’ Beetani’keta peeravoitaa’. ¹³ Ee’noko koi’navari miring piiki’ isi’isipo’keta oovuu’ para’ narung uumaananu’. Ee’noko sinang-po’navari tampuma beu’ tevari-anko. Ee’noko berai’nange sinang oovua’, para’ narung otoko oovuu’, sinang bi’koong bakaang batei deea’. ¹⁴ Ee’noko Jiisuu’ke tevari aa’puu’, “Naning otoa’ dakaang sinang napo’ maa’deruaing.” Ee’noko bakaning barevare-nupoonge taaravau’.

Jiisuu’ke Dootuu’nava Pankava-koo Baave Nkonuka Bata’uru’na’

(Mat 21:12-17; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

¹⁵ Ee’noko Jerusalema’ napo’ tavo’arira Jiisuu’ parang-koo tumparara pava dootuu’nava pankava-koong-koo, nantoong sipisipi’ dovang parekanumpo’ baaveveeko’ning bata’ tutumpuru’nung. Aa’noko batanananka mooni’ aampari’aako’ning biikaning ee’noko napo’ ba’nava’nananka kuukuu’ baaveaariko’ning biikaning teka piakatu’uru’. ¹⁶ Ee’noko potevuru’ Pava Dootuu’koo kapoo’nanka nkavai be’koo. ¹⁷ Ee’noko napo’ nau-antavurima aa’puru’, “Aming-koo noru’eria’ otong Kumponing bakaang kara Daari Meekung-koo aa’pumana’

‘Nkaang pava tee pava kunsinava tampari otoaing, nantoong amutemurii’ biikaang.’? (Aisaia’ 56:7)

Teka dii’ke ‘bakiaa’ nkonuka biikanoo’’ deeng-antavering.” (Jeremaia 7:11)

¹⁸ Ee’noko teinge piristi’nuka-koo ovontunge ee’noko boto naunuka taaravaara taung besi’au’ Jiisuu’ tavu’na’, nantoong karika’ Jiisuu’ bakaang kara-koo ta’nimparima bi’ariko avoreaara. ¹⁹ Ee’noko muung-aapevuio’ Jiisuu’ bakaning ninka tenkenau’

Koi’ Piiki’ Mara’ou’nung-koong Tautau

(Mat 21:20-22)

²⁰ Ee’noko napo’ dauna’mung ora’ka-ita tevunge toroarima tevari piiki’navari ooau’ mara’ora boo’pario’ untu’keta kaakeng-koo basi. ²¹ Ee’noko Piitai nkoaru’na’ noru’ura Jiisuu’ aa’puu’, “Nau-anta Pankaing, ooveai. Tee koi’ dake barakosi’eieeng mara’oi boo’paring.” ²² Jiisuu’ke teing kara maku’urima aa’puru’, “Masika’ naurampimang ninge, ²³ Baa naning baito Kumponing-koo oto’evui dei aunteto iu’ aa’pupeu’, ‘Daa’darara pirung-koo dua’daravai,’ ee’noko bakaang noru’ keekoo’arava’ minkuvuina’ nkoaraa’naang masika’antavuko tee’ nkoarapeu’. ²⁴ Tee’koo aa’dampimang, tenang eentararima ee’ noru’eriai, ‘Kapoo’ nkavampiring,’ ee’noko tee okoruriaing. ²⁵ Ee’noko tenang donkoniri kunsirarima tonta’evurereriai kapoo’ orara dii’koo nkoau’nanka. Ee’noko Diuma, paning-koo otomaunge napo’ diikaang orara tonta’deruriai. ²⁶ Ee’noko napo’ dii’ke nariong biikaang orara tonta’eriaruko Diuma paning-koo otomaunge diikaang aarumo orara tonta’koo makotua’.”

Jiisuu’ Bakaang Purinto’koo Okora’ Nia’au’na’

(Mat 21:23-27; Luk 20:1-8)

²⁷ Ee’noko Jerusalema’aape napo’ toroariru’ ee’noko Jiisuu’ dootuu’nava pankava-koong-koo parang-koo kuunge nanuu’. Ee’noko piristi’koo ovontung, boto naunuka ee’noko nantoong-koo urang-antanuka Jiisuu’anko porou’. ²⁸ Ee’noko tana’aama aa’pau’, “Tee aung aremurii’ taura’ otoko dake aing kapoo’nanka nkovemaatoing? Ee’noko napo’ baie taura’ aruio’ nkovemaatoinge?” ²⁹ Ee’noko Jiisuu’ke kara bari’evurima aa’puru’, “Enang aa’ napo’ ninge tana’dampiaing ee’noko dii’ke bari’meriko ninge napo’ naurampiai tee taura’ ning oto’memuko aing kapoo’nanka nkoamaung. ³⁰ Naumeriai, Jooni baie taura’puio’ nantoong ntong-koo minkivurima meeka’antavuriko’, Kumponinge ai’ tamung nantoonge? Enang bari’meriai.” ³¹ Ee’noko teing bii’ka nia’eema aa’peeko’, “Are’pampia’naang? Aa’pampiko deeko’, ‘Kumponinge,’ teie aa’murii’naang, ‘Teka aming-koo dii’ke Jooni masika’antaveriaruko’?’ ³² Ee’noko aa’pampiko deeko’, ‘Tamung nantoong-etaing,’ nantoonge tamaari’neenga, ai’ teinge tee ookarai Jooni nakaronara Kumponing-etaing tasi’pai otong.” ³³ Ee’noko teinge Jiisuu’ maku’aama aa’pau’, “Nii’ke aa’ noru’ampia’.” Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Nna’ ninge napo’ dii’ naurampiaroo’naang baa tee ning taura’ amuu’nung aing kapoo’nanka nko-koo.”

Kara Mirumiru’ Teing Nantoong Oreng Mintoong Uaini Tareaako’ning-koong

(Mat 21:33-46; Luk 20:9-19)

¹ Jiisuu’ke nii’ning kara mirumiru’ nauvurima aa’puru’, “Naning narunge mintoong uaininau keempura parange korovui kaavane’uu’, ee’noko dinkung nenke’uu’ uaini mii’doma tenau-koong. Ee’noko napo’ pava tarenava siarua’ kanivuu’. Ee’noko napo’ nii’ning nantoong tenau tare-antavurira nii’namensi’koo tenkenuu’. ² Ee’noko tenang batei sinang kavu’koong makotuio’ teie narung bakaang botovotonaa’ botovuu’ teing-anko uaini tarenuka-anko nii’ning sinang baarauni-koong˜ tenau-koo nkaevua’naang. ³ Ee’noko teinge tare nkonukai tee botovotonaa’ moo’aara bata’au’ murasiavaama, tee baarauni avaava’. ⁴ Ee’noko napo’ narung botovotonaa’ botovuu’. Ee’noko teinge bore’ bape’aama maimaia’na’ nkoau’. ⁵ Ee’noko tenau-koo ovoringe napo’ narung botovotonaa’ botovuu’. Ee’noko teinge tee dupisi’au’. Ee’noko napo’ mmau’ botovotonaa’nuka tee’ nari’ nkoaaru’ nariong mura’aarima, napo’ nariong koonto’ dupisi’aaru’. ⁶ Ee’noko teing-koo asi’nara botovupeu’nung biruanisi bauring piaavumaung. Ee’noko asi’namu’koo deeko’ tee bauring botovuu’ tare-antavuru’ning-anko ee’ noru’ura, ‘Aung-koo pa nnuring-koo amaiaa’oroo’naang.’ ⁷ Ee’noko teinge tare nkonukai bii’ka kareaama aa’paako’, ‘Aung tee barenku okovuaing. Aia’, dupisi’ampiaing tee barenku okomuriaina’.’ ⁸ Ee’noko teinge tee bauring kompaara teka dupisi’au’ tee. Ee’noko uaininau-koo dama’du dua’au’.” ⁹ Ee’noko Jiisuu’ke tana’urima aa’puru’, “Enang tenau okonarai arekee’ nkovuriaing? Teie aa’ tee teing tare nkonuka-anko pora tavurima opuriaing, ee’noko nii’ning oko-antavuriaing. ¹⁰ Dii’ke ee tee Daari Meekung-koong kara deeruerima dama’ nkoaravaina’ tasi’periaung aa’pui otoinoo’ka,

‘Tere’ ee’nare’ kapanare’ pava kaninukai poore’aama dua’au’nare’ ookutunava-koo e’manianare’ tumanare’ deempario’ tasi’pau’ dama’ke. ¹¹ Ovoringe tee’ ee’na’ nko-antavuu’ ee’noko bakei ta’nimpaarii’ niikaang duta-koo.’” (Kena 118:22-23)

¹² Ee’noko teketa mirumiru’ke too’puru’nung tasi’parira boto naunukai ee’noko piristi’koo ovontunge taung besi’au’ Jiisuu’ dai’aavainavung, teka teing nantoong karika’koo avoreaara teka sipaara tenkenau’.

Taakisi Moo’koo Jiisuu’ Nia’au’na’

(Mat 22:15-22; Luk 20:20-26)

¹³ Ee’noko botoaaru’ teing Boto Keperuu’navitu ee’noko Eeroti’ Bakanavitu Jiisuu’anko porora nii’ning tanatana’ke avakareaama tee dua’antana’koo. ¹⁴ Ee’noko Jiisuu’anko porora aa’pau’, “Nau-anta ee, nii’ke da’ noru’dampiri otong naning masikung narung minku. Da’ tee kapoo’ naninge minkurupeu’ning tamung taarai. Ee’noko naning ankang noru’ea’. Kapoo’ masikung narung Kumponinge nantoong pia-antavurimana’ nauerimaung; ¹⁵ Enang aung naumeriaing nii’ke Ju’nupoonge ee daurarong˜ pankaing, Siisa’˜, Rooma’nung, taakisi avu’koo makosi, ai’ makosi deea’?” Ee’noko Jiisuu’ke tokompurira aa’puru’, “Aming-koo daua’merimaang ai’ ning taavi’merimaang? Teu mooni’nu iro’ po’antaveriko ooampai.” ¹⁶ Ee’noko teinge mooni’nu nau avaio’ tana’urima Jiisuu’ke aa’puru’, “Aung uu’aa’ ee’noko aung miring baa bakaang?” Ee’noko aa’pau’, “Daurarong Siisa’ bakaang.” ¹⁷ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Tee tee averiaing kapoo’ Siisa’ bakaang, ee’noko kapoo’ Kumponing bakaang Kumponing averiai.” Ee’noko tee’ maku’urio’ aa’na’ ta’nimpariru’.+ 12:17 Taakisi dua’ orokovuko deeko’ teinge Eeroti’ bakaninge tavaapeu’, ee’noko tamung taura’puko deeko’ teinge Boto Keperuu’navitue turampaapeu’.

Tanatana’ Boo’keta Domang-koong

(Mat 22:23-33; Luk 20:27-40)

¹⁸ Teketa napo’ Noru’ Pitunavitu˜koo nii’ning Jiisuu’anko niania’ ninka porou’, boo’keta napo’ daa’ masika’antavaava’navitu. ¹⁹ Porora avakareaama aa’pau’, “Nau-anta, Mosesie aung boto daarimemuru’nung,

‘Tenang naninge ba’aang siraraavi’aresi naaroarako napo’ baara’ma’nunge teni dama’ moo’ura bataata-aape paroreai.’ (Boto 25:5)

²⁰ Urikamu’ tee namaia’ naro’ka ˜kenaanka-taa otoroko’nung. Ee’noko tutuna’nung nampeesiarara boo’paru’ beurukaa’ otorea’. ²¹ Ee’noko teketa kenaanka-nunge napo’ teni naaro dama’moo’ura parorea’ boo’paru’. Ee’noko napo’ beenaumo-nung tee’ nkoaru’. ²² Ee’noko teing ookara tee’ nari’, teka aing ˜kenaanka-taa namaia’ teni nampau’ning biurukaa’ oto’evuria’ boorou’, ee’noko asi’na’moo teni manikuma boo’paru’. ²³ Ee’noko teing te’mung asirana’mung boo’nuka daa’ariaina’mung teni temaia’koo arera ba’aang deemparavainani? Ai’ ookara ˜kenaanka-taae nampau’nani teni.”

²⁴ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Dii’ bakei papaarararimaung, ai’ dii’ke doma Daari Meekung ee’noko Kumponing bakaang purinto’ noru’eria’. ²⁵ Nantoong dama’ke boo’keta daa’arira koosinung-nanka˜ paning-nupoong-pina’ nampeesiaria’ otoroaing. ²⁶ Ee’noko tenaare-koo boo’keta napo’ daa’naare-koo dii’ke ee deeruerima tasi’periaung Moosesie tee’ nau-antamuru’na’ Daari Meekung-koo daarivuu’navaro-koo? Kumponinge tuu’doi’navari tamung urusivuko’navari-eta karoma Moosesi aa’puu’,

‘Ning tee Kumponing teing aing aa’ning biikaang: Eebaraami’, Aisake’, Jeekopi’. Teing ninka komeeri O’noi O’nomaung ning.’ (Toro 3:2, 6)

²⁷ Aung kara tee miru’noo’ ee’ otong: Ookara bakaning deempariri domantoo’nuka otorong Kumponing bakaang duta-koo, boo’nuka deea’. Dii’ bakei daang noru’erimaing.”

Aung Tee Pankaing Boto

(Mat 22:34-40; Luk 10:25-28)

²⁸ Narung boto-nau te’ otoitaa’ taaravuru’ tana’eeko, ee’noko Jiisuu’ke Noru’ Pitunavitu tampa’ bari’uriko oovuu’. Ee’noko Jiisuu’anko pou’ ee’ tana’uu’naang, “Boto arera aa’na’ pankaing ookara-ita?” ²⁹ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puu’, “Aung boto aa’na’ pankaing masikung:

‘Dii’ Isireeli-nupoong taaraveriai, Kumponing niikaang Ovoring tee narung masikung. ³⁰ Ee’noko dake piaaveaing Ovoring dakaang Kumponing teieta dakaang domang ootukunung ee’noko teieta dakaang uraang˜ ootukunung ee’noko teieta dakaang onou ootukunung ee’noko teie dakaang purinto’ ootukunung.’ (Boto 6:4, 5)

³¹ Ee’noko kenaanka-nung boto aung:

‘Dake tee naning da’koo due’nung daka piaararamana’ nari’ tee’ piaaveaing.’ (Boontu 19:18)

Nii’nara boto otoa’ aing-koo dau basi.”

³² Ee’noko boto-naue Jiisuu’ aa’puu’, “Nau-anta, dake bakei tampa’ minkueing. Tee’ minkueina’ nii’nara Kumponing otoa’, tee narung. ³³ Ee’noko napo’ naninge piaavuai Kumponing teieta bakaang domaang ootukunung ee’noko teieta bakaang norunoru’ ootukunung ee’noko teieta bakaang purinto’ ootukunung. Ee’noko oovunara piaavuai baka piaavaramana’. Aing boto meung-koo bakei tampa’, dau basi teieta kau’ karenaumo boonturomai tai-antavaamaung-eta ee’noko napo’ avuavu’ nii’ning Kumponing-koo.” ³⁴ Ee’noko Jiisuu’ke aung naning bakaang makumaku’ mataa’ivui bari’uio’ aa’puu’, “Da’ isipo’ otoa’ Kumponing bakaang muu’keta.” Ee’noko tenang-eta deto teing ookara nantoong avoreau’ Jiisuu’ nii’ning niania’ nia’koo.

Karistoo’ Baa Bauring Deempari Poaing-koong?

(Mat 22:41-46; Luk 20:41-44)

³⁵ Jiisuu’ke kara nauvurima pava dootuu’nava pankava-koo teing tana’urima aa’puru’, “Arekee’koo boto naunukai aa’paamaung, ‘Tee naning Kumponinge tero Pako’pari’uu’nung˜ nantoong domampuri tarevuriainoo’koo tee Deevita’ bakanaving-koong deempari tavo’araa’naang.’? ³⁶ Ai’ Deevita’ke baka Tanuaang Meekunge karantavuko˜ aa’puu’,

‘Teie Ovoringe nkaang Ovoring nauvuma aa’puu’, “A’ ning-koo tampavine-koo ba’naniai bera ninge dakaning too’de-nupoong dakaang kau’koo boonavete-koo siparampainoo’ke basi.’” (Kena 110:1)

³⁷ Tee’ minkuvuma Deevita’ke baka tee Pako’pari’nii’ Ovoring Kumponing-pina’ basi tampuu’nung. Enang arekee’ napo’ Deevita’ bakanaving-koong tampaapeu’?”

Jiisuu’ke Nantoong Boto Naunuka-koo Koono-antavuru’na’

(Mat 23:1-36; Luk 11:37-54; 20:45-47)

³⁸ Ee’noko minkuvurima aa’puru’, “Koonorariri otoriaing boto naunuka-koo mononopa’ isikara ninka nanu’koo piavoromaing; nantoonge pankaing-antavaarii’naang pianuka baaveroma-nairu-koo. ³⁹ Napo’ pava dootuu’nairu-koo ba’nava’nani’nanka tampeng-koo ba’naniaakoo’ nantoonge ankampaaria’naang. Ee’noko paroro nainang tampoo’ ba’nang-koo piavorokoo’. ⁴⁰ Naaroonku biikaang pavapo’ bakiaa’aakoo’, ee’noko kunsi isikananka nkoaakoo’ nantoonge tampa’ ooaarii’naang. Tee’koo biikaang kiimata bakei orara masikung.”

Naaro Sitovuru’nani Bakaang Bauta’ Kumponing-koo

(Luk 21:1-4)

⁴¹ Jiisuu’ pava dootuu’nava pankava-koo karika’koo meu’ke ba’nanui oovurio’ nantoonge mooni’ dua’au’. Ee’noko manee-nupoong mau’ke mooni’ deto dua’au’. ⁴² Ee’noko nii’nani naaro ata’oi’ porai’nang mooni’ning keura dua’uu’, baru’ mooni’ masikeng deea’, nau toea’ pina’ basining. ⁴³ Ee’noko Jiisuu’ke bakaning barevare-nupoong naro’ bokuvurira aa’puru’, “Masika’ ninge naurampimang, anie naaro ata’oi’ke bakei bauta’ masikung sipuing ookarai dua’aining-eta dau basi. ⁴⁴ Narionge masika’ daang-pina’ dua’aing mooni’ mmau’ oto’evuritaa’, ee’noko teni bakei bane ata’oi’ke teka ookara-koo oto’evuining dua’uing bakaning taamang moo’siipeu’ning.”

Jiisuu’ke Pava Dootuu’nava Pankava Pesi’aravaina’ Nauvuru’na’

(Mat 24:1-2; Luk 21:5-6)

¹ Ee’noko Jiisuu’ pava dootuu’nava pankava-ita siarako bakaning barevare-nupoong-koo narunge aa’puu’, “Nau-anta, ooveai aung bakei pavananka kapang boo’antana’ oro’ke kaniau’nung.” ² Ee’noko Jiisuu’ke bari’uma aa’puu’, “Teka ee aung pava pankainanka boo’antana’ ooverimang? Dama’ke tee enang paupaureari otoina’ otoauka’nung tuuravarira dua’ariaing.”

Jiisuu’ke Mmau’ Arikananka Tavo’aravaing Nauvuru’na’

(Mat 24:3-14; Luk 21:7-19)

³ Jiisuu’ ba’namparu’ Iu’ Olive’po’namii-koo, pava dootuu’nava pankava-aape toroaritaa’. ⁴ Teke otoko Piita dovang Jeemisi, Jooni ee’noko Aanduru’ tee-anko porora bii’ka otoroi nia’aama aa’pau’, “Naumeriai tee are’moong tee’ nkoaravaing? Ee’noko taa’ni’anta aming tee’ nkoaraa’naang due’uko oo’koonge?”. ⁵ Ee’noko Jiisuu’ke tenang tutumpurima aa’puru’, “Bakei tarerariri otoriaing naninge poo-antaruri’neenga. ⁶ Mmau’ nantoong poroaing nkaang miring tampaama, aa’paama, ‘Ning tee ee’nara.’ Ee’noko nantoong mmau’ papaara-antavaariai tee’ minkuaama. ⁷ Teka aroreriauka’ karenanka tavo’kaako ee’noko tavo’kaavaining-koo taaraverima. Kapoo’nanka tee’ oro’ tee nkoaravaining, teka botu mme’ due’ua’. ⁸ Narung kansi’ i’amparama nii’nara kansi’ tavuainge, ee’noko narung muu’ i’amparama nii’nung muu’ turampuainge. U’mi’ avitoitoi nkoaravainge ee’noko nantoong peera-koo booroainge. Tutuna’ning teing oraka’ mantong manikumai tooto’ ponto’ke due’uko mantona’.

⁹ Teka dii’ tampa’ tarerariai. Ee’noko ta’niniriauka’ nantoonge dii’ dai’daarira tuutunantaariko koompaara’navitu-koo, nii’noo’ murasiaraariko pava dootuu’nairu-koo. Dii’ teing donkong-antaraariai ovo’ma’nuka-anko ee’noko dauraronuka-anko dii’ nkaang miring sira’koo miru’nii’nuka deentariko’. ¹⁰ Ee’noko doorenang tampara navo’ka tutung daankiari otoai nantoong amutemurii’koo. ¹¹ Ee’noko teinge dai’daarima tuutunang-koo be’antaraariko avitoitoi noru’ manki’ doriauka’ paa’erima minkueriaina’. Teka teinge tana’daariko, Kumponinge kapoo’ tenang ee’nang naururiko tamung kato minkueriaing. Dii’ dii’ka tee kareriauka’nung, teka tee Tanuaang Meekung karoaing. ¹² Napo’ aa’noainge: bataatai tooka kompui baara’ma’nung taura’puaing dupisi’aava’naang, ee’noko baumai bauring tee’ nari’ nkovuai. Napo’ biurukaa’ke biumaraang turampaarima dupisi’aariainge. ¹³ Dii’ teing ookara nantoonge munte’daariaining ning nkaang miring-po’nupoong deentariko, ee’noko naning purimpario’ bera asirana’mung basiaravaing deeko’ domamparavaing.”

Kapoo’ Orara Masikung Tavo’kuaing Nauvuru’na’

(Mat 24:15-28; Luk 21:20-24)

¹⁴ “Teie nakaronarai Danieloi daarivuu’nane’koo deeruerima tasi’periaing:

‘Naning maarekusi’ donkonuaing pava dootuu’nava pankava-koo Kumponinge meeka’antavuu’noo’ke.’ (Danielo 9:27; 11:31; 12:11)

Tee taa’ni’anta osi orari-koong. Tenang tee donkonuio’ ooverira dii’ a’ Judia’nameng-koo otoriaining miinanka-koo deto bakei navo’ka koo’dariaing! ¹⁵ Naning daunavaro-koo otoaing deeko’ depeto siarara pava-koo kuung beauka’. Tamung kapoo’ nka-koo tung-koo makotuauka’nunge. ¹⁶ Napo’ naning mintoong-koo otoainoo’keta pava-koo toroaravauka’ bakaang mononopa’ nka-koo. ¹⁷ Aung batei manki’ masikung teing-koo maniku’ kempo’nuka ee’noko noonoo’kai otoroaining. ¹⁸ Teka dii’ kunsirariaing te’mung mmaririaina’mung kamaarinang-koo tavo’kuauka’na’. ¹⁹ Tee arikung te’mung tavo’kuaing tee bakei dau basi aung kansi’ tutuntoma-ita nkoaru’ning-koo bera e’mung doong-koo basinoo’koo, ee’noko napo’ dama’ke tee’ basi otoauka’nunge. ²⁰ Teka Kumponinge teing nantoong baka miru’uru’ning piaavurira aing doong apuka’antavuu’. Ee’noko teing doong arikananka apuka’antavuriarui dei ookara nantoong booropeu’.

²¹ Ee’noko tenang ee’nang nii’nung naninge aa’duriko deeko’, ‘Ooveriai, aung tee Kumponinge Pako’pari’nii’ tavo’kuaing-koong!’ nii’noo’ aa’puko, ‘Ooveriai auntang!’ tee masika’antaveriauka’. ²² Ai’ teing nakaro-nupoong ee’noko pako’pari’nii’nuka daang Kumponing-etaning tamparimaing porora taa’ni’anta pankenanka ta’nimpaarii’na’ nkoaavaing nantoong tosiaarima Kumponing bakaning naro’ka papaara-antavaarii’naang, tavo’arapeu’nung-pina’. ²³ Ee’noko dii’ teing donta’ke moronuka. Ninge tero nau bakerampiru’ning.”

Dama’ke Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing Poaina’

(Mat 24:29-31; Luk 21:25-28)

²⁴ “Tenang batei arikung bakearako tee duaa’ tenang mutaanampuai ee’noko kaara arakavaravauka’. ²⁵ Ee’noko beento’nanka tankavariai paning-eta. Ee’noko purinto’nanka paning-koo otoromaing dankampariai. ²⁶ Ee’noko tenang teinge ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing taa’ni’moi moko oomaavaing, purinto’ ninka kamo’ke depeto aa’na’ meena’moi. ²⁷ Ee’noko tenang ninge botoarampaing koosinunanka ookara kansi’koo teing nkaning miru’nisinuka naro’koo doving karenaumo-ita ee’noko napo’ kansi’ kainu’nairu-eta.”

Baavootunoo’ Koi’keta’ Para’ Nenuvara’upeu’nung-eta

(Mat 24:32-35; Luk 21:29-33)

²⁸ “Enang tee dii’ke tee baisirovang ooverira noru’eriaing, aa’nomaung: Tenang para’ nenuvara’uko noru’erikoo’ teketa deto puaravuu’naang due’ka. ²⁹ Tee’ nari’ kapoo’ aing ee’ oro’ tavo’arako ooverira dii’ke ee’pina’ noru’eriaing, due’ui otong, karanaang poing. ³⁰ Masika’ naurampimang, Teing aing kapoo’ ookara nkoaravaing aung avarang boo’pariaruko. ³¹ Paning ee’noko kansi’ teing oparavaininge teka nkaang kara tee oparavauka’nung.”

Naninge Noru’ua’ Doong Ee’noko Batei

(Mat 24:36-44)

³² “Naninge noru’ua’ batei poainoo’. Paning-nupoong koosinunukai noru’aava’. Ninge tee bauringe noru’ampa’. Teka teie Mma’ narunge noru’ui otong tee batei. ³³ Teka dii’ tanatarariri otorimaatoai, kunsi ninka tanterariri, ai’ dii’ke noru’eria’ batei tavo’aravainoo’. ³⁴ Tee’ nari’ naning pankaing isipo’ nanuma osi-eta tenkenupeu’nung-pina’ bakaning botovotonaa’nuka taura’ avurima mintoonge kantevuripeu’ ee’noko karanaang tampa’ tanata-koo teing-koo narung botovupeu’. ³⁵ Teka dii’ teing tanatarariri otorimaatoaing. Noru’eria’ arenang dee’ma pava okonara poainge, ai’ pa muung-aapenang, ai’ pa meu’namang, ai’ pa siimporovuko˜, ai’ pa tane’nang. ³⁶ Ta’nina’ poma deeko’ aasirio’ po’neeng. ³⁷ Teka ninge naurampimana’ ookara nauarama aa’pamaung: Teka dii’ teing navo’ka tarerariai.”

Nantoong Bore’nukai Jiisuu’ Tavu’koo Mumunsiau’na’

(Mat 26:1-5; Luk 22:1-2; Jon 11:45-53)

¹ Te’mung Taamang Baari’koong˜ ee’noko tee Paroro Iisiropa ke’munta doong deto otoko naiaako’na’mung, piristi’nuka-koo ovontung ee’noko boto naunuka mumunsiariru’ Jiisuu’ aavavaama moo’aara dupisi’koo. ² Ee’noko teinge aa’pau’, “Na’moo paroro ninka nkoampiauka’ nantoonge karingai turamaari’neenga.”

Naninge Manikumai Jiisuu’ Beetania Duunie Sisi’uu’na’

(Mat 26:6-13; Jon 12:1-8)

³ Teketa tee Jiisuu’ teke Beetani-namono-koo otoko tee Saimoni’ tero oramuu’po’nung bakanava-koo kuunge. Ee’noko tenang Jiisuu’ teke taamang banto’domai ba’nampario’ nani manikuma tee-anko pou’ duuninaro’+ 14:3 Duuni tampa’ nuuraa’ miring naarada’ kuung sipaako’nung, moo’ pankaing. moo’ pankaing-koonaro’ nkavui. Ee’noko tenie pora Jiisuu’koo bore’koo dau dakovuu’ teke taamang banto’domai ba’nampario’. ⁴ Ee’noko nariong iiravorora bii’ka kareaama aa’pau’, “Anie aung duuni aming-koo kera’pumaang tamung? ⁵ Aung duuni baavevui dei beenaumo daaku’ nopa’ke moo’aapeu’ ee’noko mooni’ ata’oi’nuka avuripeu’.” Tee’ nari’ mamairoarima poore’au’ teni.

⁶ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Teni siperiai. Dii’ke aming-koo pore’antaverimang? Anie tee kapoo’ tampara masikung ning-koo nkovuing. ⁷ Dii’ ninka ata’oi’nuka teing doong kante otorimaatoaining nari’. Nii’nang piarorira pakuereripeu’. Teka ning tee doong kante dii’ ninka o’noriauka’nung. ⁸ Anie kapoo’ makosina’ nkovuing. Anie ning-koo duuni mme’ka dakovuing maamu-antamuma ning dako’maavaina’mung-koo. Tenie duuni koo’uing nkaang mono dako’koo maamu-antavuma. ⁹ Masikung naurampimang: Are’ke tokoi ookara kansi’koo tee tampara doorenang daankiaavainoo’ke tee kapoo’ anie ning-koo nkovuing minkuaama ani norunoru’aavaing.”

Judasie Kara Naroompuu’na’ Jiisuu’ Sivuko Tavaava’naang

(Mat 26:14-16; Luk 22:3-6)

¹⁰ Teketa Judasi Kerio’nara Jiisuu’ bakaning nanai’keta kenaanka-koo narung nanuu’ piristi’nuka-koo pankainuka-anko nari’ mumunsiaara teing-anko sivuu’naang. ¹¹ Ee’noko teinge taaravaara bakei dotuariru’. Dotuarira tee mooni’ teinge avu’koo tampau’. Ee’noko teie batei ee’noko taung besi’uu’ Jiisuu’ sivuaina’.

Jiisuu’ke Bakaning Ninka Asirang-koo Naiau’na’ Baari’koong˜ Paroro

(Mat 26:17-25; Luk 22:7-14,21-23; Jon 13:21-30)

¹² Tutuna’na’mung tee-koo paroro Ju’ biikaang berete’ iisiropa-koong basiaru’. Te’mung ee’na’mung doong sipisipi’ kampia pareka Taamang Baari’koong-koo tavaariko’na’mung, ee’noko te’mung basiario’ bakaning barevare-nupoonge Jiisuu’ aa’pau’, “Dake nii’ are’ merira tee Taamang Baari’koong˜ maamu-antavampira naiampii’naang piaromaang?” ¹³ Ee’noko Jiisuu’ke bakaning barevare-nupoong-koo kenaankara botovuretu’ aa’purema, “Bereta osi pankaing-koo bereai. Ee’noko naning narunge utau ntong-po’nung kuru-koo ipampui nanuko kune’dureaing. Ee’noko tee siomperesi bereai. ¹⁴ Pava-koo tumparako siomperesi bereta teva’ okonara aa’pereai, ‘Teie nau-antai aa’puing, “Nkanavaro are’ otong paroro nai-navaro nkaning barevare-nupoong ninka?” ’ ¹⁵ Ee’noko teie daunavaro pankavaro tarepa ee’noko ba’nava’nang-po’navaro naurureai. Ee’noko tevaro-koo kapoo’ maamu-antavereai nii’koo makosi.” ¹⁶ Tee’ nauvuresio’ tenaanka tenkenuretu’ osi pankaing-koo. Basiareta ookara kapoo’ Jiisuu’ke nauvuretu’na’ oovuretu’. Ee’noko tenaankai maamu-antavuretu’ tee Taamang Baari’koong.

¹⁷ Ee’noko muumpuio’ Jiisuu’ teing ninka nanai’keta kenaanka barevare-nupoong ninka porou’. ¹⁸ Ee’noko tenang taamanaama Jiisuu’ke aa’puru’, “Ninge masika’ nauramping, dii’koo nari’ taamanampimaatomaunge tee tooka kompui ning too’de-nupoong-koo simuaing.” ¹⁹ Ee’noko teing domang manki’ tutumparima naruna’ doompeitaa’ nia’aama aa’pau’, “Baie? Ai’ pa ninge?” ²⁰ Ee’noko Jiisuu’ke aa’puru’, “Dii’koo narunge nari’ utau-koo toonampematomaunge. ²¹ Ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing moompaing Daari Meekung-koo minkuau’na’, teka piaaru’ masikung tee naning tooka kompui kare-nupoong-koo ning simuaing. Tora’kuainung tee. Ponto’aravaruu’nung dei bakei tampa’.”

Jiisuu’ke Ovoring Bakaang Taamang Nkoaamatoaing Miru’uu’na’

(Mat 26:26-30; Luk 22:15-20; 1Kor 11:23-25)

²² Ee’noko tee’ taamanaama Jiisuu’ke berete’nu nkavura, biraankevuma, pisi’ura teing avuru’ aa’purima, “Nkaveriai, aung tee nkaang mono makosi.” ²³ Tee’pura napo’ uaininareng avaako nkavura kompui tampa’ tampura Kumponing-koo teing avuru’, ee’noko teing ookara teru’koo naikau’. ²⁴ Naiaako aa’puru’, “Aung tee nkaang ereng nerakung kara naroong-anta pinka’anta-koong makosi, mmau’ nantoong domang-anta-koo dakoaravaing. ²⁵ Masikung naurampimang, aung uaini-koo napo’ naiampauka’nung bera nerakung-koo naikampainoo’ke basi Kumponing bakaang muu’koo.” ²⁶ Ee’noko tee’ minkuvura kenanavu kenavau’ ee’noko danto tenkenau’ Olive’po’namii-aape.

Jiisuu’ke Piita Penkemparavaing Uro’kanoo’ka Sira’puu’na’

(Mat 26:31-35; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

²⁷ Jiisuu’ke aa’puru’, “Dii’ke ookarai ning si’merira koo’darii’naang Kumponinge tero minku bakevuu’na’ Daari Meekung-koo aa’puu’na’,

‘Ninge tee sipisipi’ tanatanung tavanko teing sipisipi’nanka teing avitoitoi purarenka’ariaining.’ (Sekaraia 13:7)

²⁸ Teka ning boo’keta daa’marara Kaaleli’nameng-koo meaing dii’koo uro’ke.” ²⁹ Ee’noko Piitai kara maku’uma aa’puu’, “Ninge tee bakei da’ si’dampauka’nung bane ainge nii’ninge si’daako.” ³⁰ Jiisuu’ke maku’uma aa’puu’, “Ninge masika’ nauramaang, e’mung ee’na’mung muunga kokoree’ kemu’kana’ koo’kuaruko da’ beemu’pie penkentaravaing ni’ninka nari’ o’noremaung-koo.” ³¹ Ee’noko Piitai aa’na’ karoma bari’uma aa’puu’, “Ning tee da’koo penkemaravauka’nung bera da’ ninka moompeainge.” Ee’noko ookara teing nii’ning barevare-nupoong tee’ nari’ kareau’.

Jiisuu’ Kunsiaru’na’ Mintoong Ketsemeni-nau-koo

(Mat 26:36-46; Luk 22:39-46)

³² Ee’noko berora ketsemani tampaako’noo’+ 14:32 Ketsemani tee Duuni Mii’doma miru’ari otong. Te’ ee’noo’ sinang olive’koong mii’aako’noo’ duuni nka-koo. tavo’ariru’. Ee’noko Jiisuu’ke bakaning barevare-nupoong aa’puru’, “Anke ba’nantaririo’ ning anka’ mera kunsimaraa’naang.” ³³ Ee’noko Piita dovang Jeemisi, Jooni bokuvurira berou’. ³⁴ Ee’noko bakaang domang aa’na’ manki’oitaa’ oraka’ dee’ou’. Ee’noko aa’puru’, “Nkaang domang orarunsie bakei boo’pina’ dee’moing. Anke tanatarariri otoriko.” ³⁵ Teketa kato oki’noo’ bera te’ doonko kinkinura kansi’koo teke kunsiaru’ tee batei arikung divu’antavuu’naang makosi deeko’, aa’puma, ³⁶ “Mma’, Mma’, da’ makosi ookara kapoo’ nko-koo. Aung kiimata koong kaapu baari’antameai, teka kapoo’ ninka piamomaung makosi deea’, kapoo’ daka piaromaung deeko’ makosi.” ³⁷ Ee’noko teketa toroaru’. Ee’noko teing beenaumo pe’numpuru’ aasiaako, ee’noko tee Piita aa’puu’, “Saimoni’, da’ ee aasii otong? Da’ ee makosi deea’ oki’noo’ batei tanatarari oto’koo?” ³⁸ “Tanatarariri otoriai kunsirarima parapaara-koo dua’dari’neenga, ai’ domange tee piarori otoritaa’ diikaang mono aruaru’dorimang.” ³⁹ Ee’noko napo’ kato bera kunsiaru’ iro’ minkuvuu’na’ karoma. ⁴⁰ Ee’noko napo’ pora tee’ teing aasiai otoroko oovuru’, duta aasi’ke tavurio’. Ee’noko teinge Jiisuu’ maku’na’ paa’au’.

⁴¹ Ee’noko napo’ beemu’pina’ pora aa’puru’ teing, “Dii’ ee mme’ uaarorima aasirimang? Enang makotuing. Batei enang tavo’kung. Ning Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing tooka kompui naninge simuu’naang nantoong oreng biikaang bireng-koo. ⁴² Aia’, daa’darira meriai. Ooveriko naning baavemuing aung enang pomaang.”

Jiisuu’ Moo’au’na’

(Mat 26:47-56; Luk 22:47-53; Jon 18:3-12)

⁴³ Ee’noko namu’ke tee Jiisuu’ tee’ karoi otoko tee Judasi pou’ teing-koo nanai’keta kenaanka-koong narung nantoong karika’ ninka bainatu ee’noko ta’baka dovang nkavaitaa’ botoaario’ teinge: piristi’nuka-koo ovontung ee’noko boto naunuka ee’noko pankeu’ urantanuka. ⁴⁴ Teie tooka kompui Jiisuu’ kare-nupoong-koo sivuu’naang tee taa’ni’anta maamu-antavuu’ aa’puma, “Tee naning ninge nuunuampaing tee ee’nara naning dii’ke bokotaanierira dai’erira baramperiaing.” ⁴⁵ Ee’noko Judasi basiarara namu’ke Jiisuu’anko bera aa’puu’, “Nau-anta Pankaing!” Ee’noko nuunuvuu’. ⁴⁶ Ee’noko Jiisuu’ tanka’ke pinka’ai moo’au’ tee.

⁴⁷ Ee’noko due’ donkonai otorou’ning-koo narunge bakaang bainatu barampura piristi’koong pankaing bakaang botovotonaa’ teka’puma dome’ ete’uu’. ⁴⁸ Ee’noko Jiisuu’ke karoma aa’puru’, “Dii’ke ee ning tavu’ nkoaama bakiaa’kamaung deemerima bainatu dovang ninka ankonu’ aa’ning nkaveri poring ning dai’merii’naang? ⁴⁹ Doong kante ning tee dii’ ee’ning ninka o’nori dootuu’nava pankava-koo nau-antamaramaung teka teke doonanairu-koo o’noko dii’ke ning dai’meriaung. Teka koonto’ Daari Meekung-koong kara dupearavaing.” ⁵⁰ Ee’noko tenang teinge ookara bakaning barevare-nupoonge teka sipaama koo’ariru’. ⁵¹ Ee’noko narung naning nemaka baarong kakaarai duaanisie Jiisuu’ siompuko teinge moo’aako teie duaana sipura simpeng mmaruu’.

Jiisuu’ Ju’koong Ovontung Biikaang Tuutunang-koo˜

(Mat 26:57-68; Luk 22:54-55,63-71; Jon 18:13-14,19-24)

⁵³ Ee’noko Jiisuu’ piristi’nuka biikaang-anko be’antavau’ naro’ariru’noo’ piristi’koo ovontunuka, pankeu’koo urantanuka ee’noko boto naunuka. ⁵⁴ Piitai dama’ke isipo’keta kaarie sipurima siompuru’ ee’noko tumparu’ piristi’nuka biikaang pankaing bakanava’koo uro’mang, ee’noko teke Ju’ biikaang piatooronuka˜ ninka nari’ ba’nampariri nta’koo ankavoroko’.

⁵⁵ Ee’noko piristi’nuka-koo ovontung ee’noko ookara koompaara’navitue kapoo’ Jiisuu’ke nkovuu’nung-koo kara besi’au’ Jiisuu’ tuumpi-kooning kara daa’aara deeko’ Jiisuu’ dupisi’aava’naang. Ee’noko teinge kapoo’ daa’aava’. ⁵⁶ Nantoong mmau’ke Jiisuu’ daang dai’navimpau’ dua’anta-koo, teka biikaang minkunaa nari’ deea’. ⁵⁷ Narionge donkonaama daang minkuaama aa’pau’, ⁵⁸ “Nii’ke taaravampirio’ aa’puu’, ‘Ninge pava dootuu’nava pankava tanka’ke nkonisinava’ turampamira napo’ beenang doong-koo nii’nava kaniampaing nantoonge tanka’ke nkonii’nava deea’.’” ⁵⁹ Teka ainge biikaang minkunaa nari’ minkuaavaruko’.

⁶⁰ Ee’noko piristi’nuka biikaang pankaing meu’ donkonura ookara-koo uro’kanoo’ka Jiisuu’ tana’uma aa’puu’, “Da’ ee bari’na’ oto’derua’? Sira’daravai aung-koo tuumpiraamaung-koo!” ⁶¹ Ee’noko Jiisuu’ tamung ka’duuari otoko’. Oki’noo’ karoa’. Napo’ piristi’nuka biikaang pankainge tana’uma aa’puu’, “Da’ ee tee Kumponinge tero Pako’pari’nii’ nii’ domameri taremeriainoo’koo, Kumponing Biraanke Bauring?”

⁶² Ee’noko Jiisuu’ke maku’urima aa’puru’, “Ee’, ning aa’ tee. Ee’noko due’ke tee ning tasi’meriaing ning tee ee’nung, Tee Naning-naumpo’ Paning-etaing Daari Meekunge kamo’ke depeto pora ookara kansi’ tarevumaatoainung naururimaung. Ai’ ning tee’ nari’ moko dii’ke oomeriaing, Kumponinge tee ninka iri’ okora’noo’ ba’nang-antamuio’.” (Danielo 7:13)

⁶³ Ee’noko piristi’nuka biikaang pankaing iiravora bakaang mononopa’ dere’uma aa’puu’, “Nii’ nantoong aung-koo kapoo’ minku-koo piamoria’. ⁶⁴ Kumponing akapeu’uko taaravering deeko’ arekee’ matauerimaang?” Ee’noko nari’ kareaama poore’au’, ee’noko aa’pau’, “Boo’anta-koong, oraka’ karomaung.” ⁶⁵ Ee’noko narionge tenang-eta tutupaa’aako’. Ee’noko duta baaronge dai’aara tavau’ aa’paama, “Iro’ tarampeerarama˜ mansi’dari naumeriai, ‘Baie pa tarumang?’” Ee’noko teinge piatooronukai moo’aara tanko’pau’.

Piita Penkemparu’na’ Jiisuu’koo

(Mat 26:69-75; Luk 22:56-62; Jon 18:15-18,25-27)

⁶⁶ Tenang Piita pava-koo dama’du-navaro-koo otoko Piristi’ Pankaing bakaning-koonani nerai’na’ bautara pou’. ⁶⁷ Ee’noko Piita ankavoko oovuu’, ee’noko koonto’ tee oovuitaa’ tenie aa’puu’, “Narung dake Jiisuu’ Nasareti’nung ninka otorimaung.” ⁶⁸ Ee’noko Piitai penkemparama aa’puu’, “Ning aa’ noru’marava’ dake minkumeina’.” Ee’noko Piita karanaang-aape diiri’aru’. Ee’noko tenang kokoree’ karou’. ⁶⁹ Ee’noko tenie bautarai napo’ oovura due’ donkonai otorou’ning nauvurima aa’puru’, “Aung teing-koo narung.” ⁷⁰ Ee’noko Piita napo’ penkemparu’. Ee’noko napo’ pankaroompuaruko teinge nantoonge teke donkonai otoroko’ninge Piita tuumpiaama aa’pau’, “Bakei da’ teie, teing-koo narung masika’, ai’ da’ Kaaleli’na’ karemang.” ⁷¹ Ee’noko Piita baka barakosi’arama+ 14:71 Baka barakosi’arama ee’ minkuarapeu’, “Masikung minkuamparui dei Kumponinge tamupeu’!” maraka-antavarama aa’puu’, “Ninge tee naning noru’ampa’ dii’ke minkuerimatomaung.” ⁷² Ee’noko namu’ke kokoree’ koo’kuu’ kemu’kana’. Ee’noko Piitai tenang noru’uu’ Jiisuu’ke minkuvuma aa’puu’na’, “Kokoree’ mme’ kemu’kana’ koo’kuaruko da’ penkentaravaing ni’ninka nari’ o’noremaung-koo beemu’pie.” Ee’noko tee’ noru’urai’nange biromparu’.

Jiisuu’ Pailati’anko Tavo’au’na’

(Mat 27:1-2,11-14; Luk 23:1-5; Jon 18:28-38)

¹ Tero maatanang teing piristi’nuka-koo ovontung pankeu’koo urantanuka, boto naunuka ee’noko ookara koompaara’navitu naro’ke mumunsiariru’. Ee’noko teketa Jiisuu’ dai’aara tavo’au’ Pailati’anko. ² Pailati’ke tana’uma aa’puu’, “Da’ ee Daurarong˜ Ju’nupoong Biikaang?” Jiisuu’ke bari’uma aa’puu’, “Masikung minkuemaang.” ³ Ee’noko ookara piristi’nukai kapoo’ avutevu’koo tuutuau’. ⁴ Tuutuaako Pailati’ke napo’ tana’uma aa’puu’, “Arekee’, bari’earoo’naang? Taaraveko mmau’ kapoo’koo tuumpiraamaang.” ⁵ Ee’noko Jiisuu’ke napo’ kara-koo nii’naare maku’evua’. Ee’noko tee’koo Pailati’ aa’na’ ta’nimparu’.

Pailati’ke Botovuru’ Jiisuu’ Koi’koo Taaka-koo

(Mat 27:15-26; Luk 23:13-25; Jon 18:39–19:16)

⁶ Ookara mare’ kante-koo Taamang Baari’koong-koo˜ Pailati’ke kiimata-ita narung simpiri’antaevuriko’ nantoonge tana’aako. ⁷ Ee’noko te’mung batei-koo naning miring Barabasi kiimata-koo otoko nariong ninka ovo’ma’ turampaako’ning ninka, turampeema naning dupisi’au’ning. ⁸ Ee’noko nantoong naro’ariru’ Pailati’ke tana’koo mare’ kante nkovuko’na’ nkovua’naang. ⁹ Ee’noko Pailati’ke tana’urima aa’puru’, “Teka dii’ke aung Ju’nupoong Biikaang Daurarong ninge simpiri’anta-koo ee piarorimang?” ¹⁰ Tampa’ noru’uitaa’ ai’ piristi’nuka-koo ovontunge Jiisuu’ tee mamairo-ita tee-anko tavo’au’nung. ¹¹ Ee’noko pankeng piristi’nukai nantoong tukoaaru’ Pailati’anko bokiaako, Barabasi narung simpiri’antavuko teing-anko po’koo. ¹² Ee’noko Pailati’ke napo’ nantoong nia’urima aa’puru’, “Teka ninge arekee’ nkoama’naang piarorimaang aung Ju’nupoong Biikaang Daurarong?” ¹³ Ee’noko teinge bokiaama aa’pau’, “Aa’barata’koo taakaveaing.” ¹⁴ Ee’noko Pailati’ke aa’puru’, “Teka aming orara nkovuing-koo?” Ee’noko tee’ minkuvuio’ napo’ baru’ aa’na’ bokiaama aa’pau’, “Aa’barata’koo taakaveaing tee.” ¹⁵ Ee’noko Pailati’ke nantoong pinau-anta-koo piavora Barabasi simpiri’antavuu’ teing-anko po’koo. Ee’noko Jiisuu’ mura’koo botovuru’ Pailati’ke, ee’noko avuru’ aa’barata’koo taaka-koo.

Piatooronukai˜ Jiisuu’ Doisina’au’na’

(Mat 27:27-31; Jon 19:2-3)

¹⁶ Ee’noko piatooronukai Jiisuu’ ovo’ma’ bakanava’koo kuung tung-antavau’. Ee’noko ookara bii’marang naro’ po’koo bokuaaru’ tee akapeu’aava’naang. ¹⁷ Ee’noko mononopa’ isikung dauraronuka biikaang-pina’ iiraampumaung kurumpau’, ee’noko baakopo mo’ming kunikunisi-koo nkoaara tee-koo bore’koo kurumpau’ dauraronuka kurumpaarimana’. ¹⁸ Ee’noko tenang atatai’aako’ aa’paama, “Tampara masikung, Daurarong Ju’nupoong Biikaang!” ¹⁹ Ee’noko bore’koo mura’au’ bana’ke tutupaa’aama, ee’noko miinge keemparima kinkinaako’ Jiisuu’koo. ²⁰ Ee’noko akapeu’aakotaa’ mononopa’ iiraampumaung kiru’au’, ee’noko bakaang mononopa’ napo’ kurumpau’ tee-koo. Ee’noko tenkeng-antavau’ aa’barata’koo taaka-koo.

Jiisuu’ Dupisi’au’na’ Aa’barata’koo

(Mat 27:32-44; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

²¹ Ee’noko beroma taunga naning miring Saimoni’ kune’au’ tamung pora’keta pora tankinuko, ee’noko botoau’ Jiisuu’ bakaang aa’barata’ poru’koo. Aung Saimoni’ Sairini-nung, Aleksanda’ namainta Ruupasi beuma. ²² Ee’noko teketa Jiisuu’ tavo’au’ Kolokata’ tampaamanoo’, miru’noo’ Makupi’noo’. ²³ Ee’noko teka te’ basiarira, teinge Jiisuu’ uaini bankinie pitunisi miring maara’ ninka Jiisuu’ avu’koo paaravau’. Ee’noko nai-koo kupi’ou’. ²⁴ Ee’noko tenang Jiisuu’ aa’barata’koo taakavau’. Baaronanka bakaang bii’ka-koo tankee’eera kapoo’ deikoo’koong nkoaama, ee’ noru’aitaa’ baie pa aung mononopa’ nkavuu’naang? ²⁵ E’moo duaa’ sirang poio’ bi’au’ aa’barata’koo. ²⁶ Ee’noko daua aung kara tuumpiau’naare daariau’, JU’NUPOONG BIIKAANG DAURARONG. ²⁷ Ee’noko Jiisuu’ ninka nari’ nii’naanka mutaa’o nkora aa’barata’koo taakavaaretu’, narung tee-koo tampavine-aape, ee’noko narung mare’aanavine-aape. ²⁸ Ee’noko enang Daari Meekunge minkuvuma aa’puu’na’ dupearu’,

“Oreng ninka naro’ka tapo’nisi.” (Aisaia’ 53:12)

²⁹ Ee’noko nantoong teke tankinaako’ninge siisiai tankinaako’, koovi’aama. Ee’noko aa’paako’, “Ei, da’ tee pava dootuu’nava pankava pesi’era napo’ doong beenange kaniepeu’nung tantaramaung. ³⁰ Enang daka teketa aa’barata’keta dipi’darara sirarara domaang moo’daravai!” ³¹ Napo’ tee’ nari’ teinge piristi’nuka-koo ovontunge, ee’noko boto naunukai akapeu’aako’ tee, aa’paama, “Aunge tee nantoong oovuning domaang moo’urikoo’, teka baka domaang moo’koo makotua’. ³² Aung Kumponinge tero Pako’pari’nii’ nantoong domampuri tarevuriaing-koong, ee’noko Daurarong Isireeli-nupoong Biikaang, enang aa’barata’keta depeto siaravai ooampira masika’antavampiaina’.” Ee’noko napo’ tenaanka tee ninka nari’ taakavaaretu’naankai Jiisuu’ poore’uretu’.

Jiisuu’ Bou’na’

(Mat 27:45-56; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

³³ Ee’noko duaaki’nang mutaanange ookara kansi’ tunumparavaruu’ bera kamunoo’ke basi. ³⁴ Ee’noko kamunoo’uio’ Jiisuu’ aa’na’ karoma osinung karai aa’puma, “Eloi, Eloi, Lama Sabakatani.” Kuunoo’ aa’puitaa’, “Nkaang Kumponing, nkaang Kumponing, ning dake aming-koo si’meing?” ³⁵ Ee’noko nii’ninge nantoonge teke donkonai otorou’ninge tee’ taravaara aa’pau’, “Taaraveriai. Eliasi bokuvumaang.” ³⁶ Ee’noko narung kua’parara kapoo’ uaini kaaveerii’koo du’mumpura bana’koo dai’antavura Jiisuu’ke musi’koo toong-antavuu’ aa’puma, “Iro’ ooampiai, Eliasie pora aa’barata’keta sing-antavuaing deeko’.” ³⁷ Ee’noko Jiisuu’ tenang aa’na’ bokuma asi’namu’ domaang oparu’. ³⁸ Ee’noko tee baarong pava dootuu’nava pankava-koong, meekavaro ku’nung, meu’ ke’me’aru’ a’dei’keta depeto dere’arama bera a’doong kainu’. ³⁹ Ee’noko tenang teie piatooro daaku’ tarenarai Jiisuu’aape bere’arama donkonui tee’puko taaravura ee’noko tee’ boo’paru’na’ oovura aa’puu’, “Aung bakei masika’ Kumponing Bauring!” ⁴⁰ Ee’noko nii’ning maniku’ke isipo’keta ooai otorou’. ⁴¹ Teing-koo nii’nani Meeri’ Ma’dala-nani, ee’noko nii’nani napo’ Saalome’, ee’noko napo’ Meeri’ nemakara Jeemisi namainta Joosesi beuko. Aing teing maniku’ tenang Jiisuu’ Kaaleli’ke otoko siompaama pakuaako’ning kapoo’ apuka’parako’ning-koo.

Jiisuu’ Kuvi Dako’doma Sipau’na’

(Mat 27:57-61; Luk 23:50-55; Jon 19:38-42)

⁴² Te’mung Doong Uaana’mung-koo maamuna’mung, muung-aapevuio’+ 15:42 Tenang duaa’ tumparako doong maamuna’mung-koo tee Doong Uaana’mung tutumparako’nung. Josepa’ Arimatea’nung ee’noko Nikodemasi iri’narumpuresi dako’uretu’ tee Jiisuu’, Doong Uaana’mung orarivure’neeng-koo. Doong Uaana’mung due’uko, naning miring Josepa’ Arimatea’nung tavo’aru’. Josepa’ tee narung koompaara’navitu-koong pankaing Kumponing bakaang muu’ donkonuko oovuu’naang nempuko’nung; ⁴³ Avoroa’ Pailati’anko bera tana’uu’ Jiisuu’nung mono nka-koo. ⁴⁴ Ee’noko Pailati’ke taaravura Jiisuu’ bou’na’ aa’puu’, “Teka ee boo’paring, ai’ boo’parava’?” Teketa komanda’ bokuvura tana’uma aa’puu’, “Jiisuu’ ee masikung boo’paring?” ⁴⁵ Ee’noko Pailati’ke komanda’nung kara taaravura Jiisuu’ masikung bou’na’ taura’puu’ Josepa’ke mono nka-koo. ⁴⁶ Ee’noko Josepa’ke pankaing baarong kakaara moo’uu’ Jiisuu’nung mono nopa’koo, ee’noko aa’barata’keta sing-antavura teie baaronge kakaarai nopa’uu’. Ee’noko kuvi dako’doma boia’koong nenke’au’nung-koo kuung sipura karanaang kapang kaavororii’ kovempura ku’numpuu’. ⁴⁷ Ee’noko Meeri’ Ma’dalanani, Meeri’ Joosesi bauko tenaankai tampa’ keperuu’ uresi Jiisuu’ bempau’noo’ oovuretu’.

Jiisuu’ Daa’aru’na’ Boo’keta

(Mat 28:1-8; Luk 24:1-12; Jon 20:1-10)

¹ Doong Uaana’mung tankinuio’ Meeri’ Ma’dala-nani, Meeri’ Jeemisie bauko, ee’noko Saalome’ duuni tampa’ nuuraa’ moo’au’ Jiisuu’koong mono sisi’koo. ² Ee’noko tero ora’ka Saandei-na’mung kuvi dako’doma berou’ duaa’ mme’ pata’uko. ³ Ee’noko bii’ka minkuarima aa’paako’, “Nii’ dee’ma baie kapang korimemurii’naang kuvi dako’doma karanaang-eta?” ⁴ Ee’noko beroma kapang teketa kosi’ario’ ooau’. Tee kapanoo’ bakei aa’na’ pankaing. ⁵ Ee’noko tumpariru’ kuvi dako’doma. Ee’noko teka narung naning nemaka ooau’ ba’nampario’ tampavine-aape. Bakaang mononopa’ kakaara kurunisi. Ee’noko teing ta’nimpariru’ tee-koo. ⁶ Ee’noko teie aa’puru’, “Ta’niniriauka’. Dii’ke Jiisuu’ besi’erimang Nasareti’nung aa’barata’koo taakavaieeng. Tee tee a’ otoa’, tero daa’aring. Ooveriai a’ bempaieenoo’. ⁷ Enang berira aung kara nauereriaing bakaning barevare-nupoong tee ninka Piita, aa’perima, ‘Jiisuu’ dii’koo uro’ke bemaang Kaaleli’aape. Teka berira ooveriaing baka naururu’na’.’” ⁸ Ee’noko kuvi dako’doma-ita avoro’ke nopa’uri bakoarira kua’pariri berou’. Nii’ning-ankoi kapoo’ minkuaava’ avoreaara.

Jiisuu’ Sira’paru’na’ Teni Meeri’ Ma’dalanani-ankoi

(Mat 28:9-10; Jon 20:11-18)

⁹ Dama’due Jiisuu’ bou’noo’keta daa’arara tero maatanang doong Saandei-na’mung Meeri’ Ma’dalanani-ankoi tutung oro’paru’ ˜kenaanka-taa ma’nari bata’uru’nani. ¹⁰ Ee’noko tenie bera Jiisuu’ ba’marang nauvuru’ orarunsiarima birompariko. ¹¹ Ee’noko tenang tenie aa’puriko, “Jiisuu’ daa’aring, ninge ooansing,” teing masika’antavaava’ bakaang kara.

Jiisuu’ Kenaankara Barevarera-koo Basiaru’na’

(Luk 24:13-35)

¹² Teketa oovunara-pina’ oro’paritaa’ bakaning-koonaanka taunga nanureko kune’uretu’ osi-eta isipo’ka. ¹³ Tenaankai toroareta napo’ nariong barevare-nupoong nauaaretu’, ee’noko teinge masika’antavaarea’ beekaang kara.

Jiisuu’ Bakaning-koo Basiarara Mintoong Nkoaavainoo’ Nauvuru’na’

¹⁴ Dama’ke Jiisuu’ teing-koo nanai’keta narung-koo basiaru’ taamanaako. Ee’noko iikoo’uru’ domampario’ ooau’ninge minkuaako noru’ tupu’paa’ otoroi masika’antavaariaruu’nung-koo. ¹⁵ Ee’noko aa’puru’, “Ookara kansi’koo naniriaing nantoong ookara-koo doorenang tampara daankierima. ¹⁶ Ee’noko naning masika’antavui ntong-koo minkiarara meeka’antavarara tee moo’aravaing, ee’noko masika’antavuauka’nung Kumponinge kiimata-koo tampuaing. ¹⁷ Ning masika’antamaavaining ninka aing ee’ oro’ taa’ni’anta tavo’aravaing: Ma’nari bata’aariainge nkaang miring-koo, ee’noko oovunung karai kareaavai. ¹⁸ Bane boru’ kompaavainge ee’noko bane dopa naiaama teie baikevuriauka’. Teinge biikaang bireng narung pante’aariko siipa-po’nupoong taarevoroaing.”

Jiisuu’ Paning-aape Koinuu’na’

(Luk 24:50-53; Nka 1:9-11)

¹⁹ Dama’due Jiisuu’ teing ninka kareaakotaa’ baka siramparara paning-aape koinuu’, ee’noko Kumponing-koo tampavine-aape ba’namparu’. ²⁰ Ee’noko bakaning barevare-nupoong avitoitoi nanau’ ookara osi-koo daankiarima. Ovoring nari’ teing ninka mintoomparu’ puring-antavurima biikaang kara taa’ni’anta ninka tavo’anta-koo.