2 TIMOTI

Ane’ Kene’ka-nane’

TIMOTI

Paula’ke Daarievuu’nane’

Timoti Paaravarama Mataa’i Deemparavaing Kumponing Bakaang Mintoong-koo

(1:1–4:22)

¹ Ninge Paula’ke aung karavoto˜ daariamang, Jiisuu’ Karistoo’koong kara-okomui-nkai Kumponinge maromuu’na’ nantoong nauarama’naang maraka-antamuru’na’ bakaang domaang amurii’naang Jiisuu’ Karistoo’koo kuung o’noriko. ² Da’anko, Timoti-anko daariamang, da’ nnuring-pina’ piaaramaung-anko. Biraanke ee’noko mooa da’koo otoaing Kumponing Neuma-itaing ee’noko teieta Ovoring Jiisuu’ Karistoo’.

Paula’ Bakana’ Siompei Maia’doauka’ Tampara Doorenang Sira’pema

³ Ninge kunsimarama amutemu’koo noru’dama Kumponing-koo tampara tampamaung, tee ee’nara tampa’ domange noru’marama ninge mintoompevomaung, tee’ mmataraange nkoau’na’. ⁴ Bakei napo’ aa’na’ da’ oo-koo piamomaung, ooramira dei tampa’ dee’mopeu’, ai’ ninge tee norunoru’amaung dakaang ta’du tuuruu’nung tenang si’meeretu’nang. ⁵ Napo’ noru’dankoo’ da’ koonto’ baitorarako’na’, tee ee’namurii’ baito teni daite Lois oto’evuko’ ee’noko teni dauko Iunes. Enang tasi’pansi o’nong da’koo ee’nung-koo otong tee temurii’ baito. ⁶ Tee’koo enang ninge noru’antaramaang maia’ sipei dakaang nko-nko aa’na’ nkoveaing tee avuavu’ Kumponinge aruu’nung kompei, ee’narai aruu’nung te’mung ninge tanka’ pante’dantu’na’mung. ⁷ Ai’ Kumponinge tee tanuaang avorompe’koong amuria’, teka tee tanuaang purinto’koong amuru’nung, piaa-koong ee’noko toomoosiari oto’koong.

⁸ Tee tee maia’doauka’nung niikaang Ovoring sira’koo; ning-koo tee’, bane ning bakaang dai’nisi o’noko. Makosi Kumponinge tee’ nari’ puring-antamureko da’ tee’ nari’ ni’ninka sisikeera kompampeainge tee tampara doorenang-koo. ⁹ Teie ee’narai domamuru’ ee’noko bokumuru’ meeka’mariri oto’koo, kapoo’ tampara nkoampiru’nung-koo deea’, teka tamung biraankemurii’naang baka marovuu’nung-koo. Tero aung kansi’ mme’ nkoaravaruko-ita Kumponinge biraankemurii’naang bamuru’ tee-koo Jiisuu’ Karistoo’koo. ¹⁰ Ee’noko enang tee biraankemuriaina’ sira’puing Jiisuu’ Karistoo’ niikaang domang-anta oro’antavura. Teie ee’narai boo’ bakaang iri’ opurai’nange boo’ puru’navung ee’noko domaang nkanavung taung siraka’antamemuring tee doorenang tampara dooremurima. ¹¹ Ee’noko teie napo’ ning aung ee’nara doorenang tampara berempama’naang bamuu’, ning kara-daanki, kara-okomui-nka ee’noko kara-nau deeng-antamui. ¹² Tee’koo bamuu’na’ tampa’ nkomaramaung-koo ninge sisikeera kune’amaang. Nka tee maia’moaung, ai’ bakei tampa’ noru’ansi o’nong tee naning ninge masika’antavamaung, ee’noko napo’ tampa’ noru’ansi otong tee tee makosi ookaanka tare-koo bera doong asirana’mung, aa’ning: teing manki’nanka avontu’ning ee’noko napo’ tee manki’ ee’narai ning bamui amuu’, tampara kara nau-anta-koo. ¹³ Enang dake tee tee kara nau-antavaramana’ paaravei nari’ nau-antaveriai, ee’noko Jiisuu’ Karistoo’koo kuung otomatoai ee’nara masika’antavema ee’noko nantoong piaaverima. ¹⁴ Tareveaing tee kara masikung tee Tanuaang Meekunge nii’koo otomatomaunge masika’antaruma aruu’nung.

Onesiporas Tampa’ E’manuu’na’

¹⁵ Dake noru’ei otong teing teing ookara Eesia-nameensi’nupoong ning-eta mmariau’ning. Teing-koo nii’nung Pisilas ee’noko nii’nung Emosenis. ¹⁶ Kumponinge piaavuriaing Onesiporas bakanava-kooning, teie amutemu’pie boira-antamuko’ ning. ¹⁷ Tee tee maia’oa’ ning io’mai dai’mario’, teka tenang Rooma’ porai’nange teie bakei aa’na’ ning oo-koo piavora besi’mura pe’numuu’. ¹⁸ Ovoringe kong-antavuaing tee piaa bakaang te’mung doong asi’na’mung. Dake tampa’ noru’ei otong avutevu’ari tampa’ pakumuu’na’ Epeses-namono-koo.

Arikung Kune’ema Naning Piikonung-pina’ Iri’ O’daravauka’

¹ Aung ee da’ nnuring, purintaravaing iri’ nkavei, tee iri’ Jiisuu’ Karistoo’koo kuung otoko biraankerui arumaung. ² Ee’noko tee minkunaa ning-koo taaraveru’nung mmau’ ninka tee ee’nara masika’antaveri pare’eriai nantoong-koo kara tare baukonuka-koo botoverima napo’ nii’ning nau-antavaarii’naang. ³ Kune’eaing nari’ tee sisikeera ninge kune’amana’ iri’ o’darava’ da’ naning tampara kare-koo tavu’koo piikonung-pina’ Jiisuu’ Karistoo’nung deentari. ⁴ Naning piikonung noru’ paakavaravaung, teka bakaang ovoring dotu-antavuaina’ nari’ otomaung. ⁵ Naning deikoo’koo kua’paramaung tee siompumaung tee deikoo’ bakaang aarumo narung. Siompuarui dei makotuarupeu’ moo’ nka-koo. ⁶ Ee’noko napo’ tee ee’nara naning mintoong bauko tee tutuna’ning-koo naikumaung pore’omaatoma. ⁷ Norunoru’eaing teing kapoo’ ninge nauransining. Ovoringe tee tasi’antaruaing miru’noo’ teing ookara-koo.

⁸ Ee’noko napo’ norunoru’eaing tee Jiisuu’ Karistoo’ daa’aru’nung bou’noo’keta tee ee’nara Deevita’ bakanamuiaang-koong pou’nung tee-pina’ doorenang ninge sira’pamaunge minkuvui otoina’. ⁹ Tee ee’nara doorenang ninge sisikeera kune’ankoo’ sira’pama, kakuu’ dovang kaki-antamaakoo’ bakiaa’ nko-pina’. Nka tee karakara Ovoring bakaang kakuu’ kaki-antavaavaung, beremparamaung. ¹⁰ Tee’koo amutemurii’ sisikeera tora’koo taura’marama iri’ o’maravaung teinge nantoonge Kumponinge miru’nii’nankai taaravaavaina’ teing napo’ Jiisuu’ Karistoo’koo kuung otoroi domang-anta kompaava’naang meenasi otoi oto’ manta’pai. ¹¹ Aung kara kenavampimaung masikung:

Nii’ tee ninka nari’ moompira

Napo’ tee ninka nari’ domamariaing.

¹² E’manampiri sisikeera tora’pampira

Tee ninka nari’ nantoong tarearampiaing.

Nka nii’ tee-koo penkemariko

Napo’ tee nii’koo penkemparavaing.

¹³ Nka nii’ e’manampiaruko tee-koo

Tee bakaang kara-koo e’manui otoaing,

Ai’ bakaang aarumo tampara-koo

penkemparavarupeu’.

Kara Masikung Narung Pakupakupo’nung; Nii’namurii’koo Konteroaing

¹⁴ Dake noru’antaveriaing tee kara nauransina’. Ovoringe oorurio’ botoveriaing ee’: Donta’dariri otoriai kara-koo tata’nanka-ita. Tee’ tata’koo tampa’ deea’. Nantoonge taaravaama tee orari-antavaripeu’. ¹⁵ Paarararavai daka matauari oto’koo Kumponinge makosi-antaruaina’, naning matau-pina’, dakaang nko-nko-koo maia’koo makosi deeaung-pina’. Tee’ kompeaing tee minkunaa Kumponing-etaing kara masikung makosina’ miru’ koonto’ sira’pei. ¹⁶ Donta’dari otoaing temurii’ Kumponing-nung deeaung naampa-ita. Teie tee nantoong barampuriaing tee-koo taung oovunavung-koo Kumponing-ankoita. ¹⁷ Teie biikaang kara tee dera’pina’ maa’uriaing dera’ke naning domantoo’ otoko maa’umana’. Teing tee’ oro’ning-koonaanka nii’naanka Haimenias ee’noko Pailitas. ¹⁸ Tenaanka taung masikavung bekoi’uretu’naanka aa’purema, “Kumponinge ookara nantoong boo’keta daa’uru’ tero.” Tee’ minkuvurema nii’ning biikaang masika’anta orari-antavuretu’. ¹⁹ Nka tee aung kara masikung teing-koo nantoong-koo Kumponing masika’antavaamaing-koo aa’na’ date’pari otomaung natuku tankanung-pina’ ivekung teka’paama ee’ daariaapeu’nung-pina’, “Ovoringe noru’ui otong teing bakaning, ee’noko ookara Kumponing bakaang miring tampaama masika’antavaamaing koonto’ bere’ariaing orara aarumo-ita.”

²⁰ Tee tee aarumonanka tee ee’pina’ otong: Naning bakanava-koo aretereng otorong, nii’ning kapang-koo aa’na’ sisisiisi-koo nkonii’, ee’noko nii’ning koi’koo ee’noko kansi’koo nkonii’. Teing-koo nii’ning kapoo’ tampara masikung banto’ning ee’noko nii’ning tamunsi’ning. ²¹ Ee’pina’: Naning tee tampareng-pina’ baka kiiroraa’ari dei tamunsi’nung aarumo-ita enang tee kapoo’ tampara banto’nareng-pina’ deemparapeu’; napo’ meeka’pari otopeu’, bakaang pankaing pakuvupeu’na’ maamuari otopeu’ tampamuriau nko-nko nko-koo. ²² Tee tee enang donta’dari otoai nemaa’ biikaang karakaraa’keta. To’bii-antarari otoai te’aape: nariari oto’, masika’anta, piaa ee’noko mooa, teing Ovoring-koo baitoarimaing ninka nari’ otoritaa’ tampa’ nari’ nko-koo piavoromaing ninka. ²³ Nau’ka pakuraravauka’ tee-koo minkuminku-koo daang-koonanka-koo kanu’aapenung-koo. Noru’ei otong temurii’ aarumoi turang-anta basi-antavumaung. ²⁴ Ovoring bakaning botovotonaa’nuka turang nkonuka deeauka’. Teing nau’ka navunavuro’nuka otoroaing ootukunung-koo, tampa’ siraka’antanuka, iira noru’aavaing, napo’ biikaning kare-nupoong koong-antavaarimaatoai domang boimporoi. ²⁵ Ai’ pa Kumponinge napo’ toro-antavuriai ee’noko noru’aavai tee kara masikung. ²⁶ Ee’noko tee’koo mmariaavaing teieta Sietani’ bakaang baanka’keta bi’antavurimaung-eta bakaang noru’ siong-koo.

Avo’avoro’ Doong Asi’na’mung-aapena’mung-koong

¹ Nka enang tasi’peai aung: Doong asiraning-koo tavo’kuaing batei arikananka. ² A’noo’ ee’ oro’nanka otoroaing: nantoong bii’ka piaavarimaing, mooni’ piaavaamaing, bii’ka daangamparimaing, daang pankaing-pina’ noru’nanka, kara oreng minkunuka, taarapii-kananka biumaraang-koo, kapoo’koo tampara minkuaavaing, meeka’pariaing, ³ nantoong baa’pina’ noru’aarimaing, pinau noru’aavaing, miring orari-antananka, tooreerenuka, irinsianuka, tampara aarumo tavaamaing, ⁴ too’de-nupoong, tutung tampara noru’ uraantavaavaing, kirokainuka-pina’ noru’arimaing, bii’ka tampa’ dee’anta-koo nari’ piavoroma Kumponing tampa’ dee’anta-koo piavoroaing, tang dootuu’arimaing nka Kumponing daang-antavaakoo’; ⁵ Temurii’ nantoong-eta tonta’dari otoaing. ⁶ Teing-koo nii’nariong tee pavanankai tamung koinaamaung maniku’ aruaru’nanka biikaang kara-koo bi’antavaarii’naang, maniku’ orara aarumo ninka manki’oromaing, noru’ avitoitoi eearimaing kapoo’nanka amutemurii’ karaa’aama. ⁷ Bane arera naning arekee’ oro’ poko tee taaravaapeu’, nka tasi’paavarupeu’ kapoo’ masikung. ⁸ Tero tee Janis naankai Jampiris turampureko’ tee Moosesi, ee’noko tee’ nari’ teinge too’dempaamaung ookara kapoo’ masikananka. Teing donkaang tunsi dera’nukai ee’noko baito tosiro’koong oto’evoroining. ⁹ Ee’noko Janis naanka Jampiris namu’ke dua’aretu’na’ tee’ nari’ napo’ teing tamung apupo’ basiarira dua’ariaing nantoong ookarai ooaario’.

Kara Masikunge Kumponing-etainge Tampa’ Noru’eko Tarerui Otoaing.

¹⁰ Enang tee dake ning noru’meing ape’: kara nauaranko’na’, nkomaramana’, nkaang domang to’bii-antamaramana’, nkaang masika’anta, kapuumari o’nomana’, nkaang piaa, e’manansi o’nomana’, arikananka kune’amana’, sisikeera kune’amana’, napo’ oraka’ nkomau’na’ teka Antioki’ka ee’noko napo’ Aikoniami’ka ee’noko Liisira’ka, aremuriau turanturang e’manansi tora’pantu’na’; ¹¹ Ee’noko noru’ei otong ookara teing-eta Ovoringe moo’muu’ domamuu’naang. ¹² Tee’ nari’ masika’ ookara Kumponinge marovurimana’ oto’koo piavoromaing nantoonge oraka’nko kune’aavaing, teing Jiisuu’ Karistoo’koo otoromaing. ¹³ Tenang ee’nang oreng nantoong daang Kumponinge botonisinuka tamparimaing aa’na’ baru’noo’ oraru’kiaavaing nantoong tosiaarima ee’noko bii’ka tositosi masika’antavaama. ¹⁴ Teka dake siompeaing tee kapoo’ da’ bareraru’nung ee’noko iveka’doi masika’antaveu’nung. Dake nii’ tampa’ noru’meri otong kara naurampiru’ning. ¹⁵ Ee’noko da’ tooto’noo’keta noru’eu’ Dariraari Meekananka teing da’ tampa’ nau-anta-kooning noru’antarupeu’ning Jiisuu’ Karistoo’ke domantuaina’ baitorarako. ¹⁶ Ootukunung Daari Meekung Kumponinge amuru’nung, Kumponinge uaampuriko daariau’nung, ee’noko tee makosi nau-anta-koo, orara aarumo tasi’anta-koo, domang koong-anta-koo, ee’noko tampara aarumo siong-koo kake’iiari. ¹⁷ Kumponinge tee’ karantavuriko’ aa’noo’naang: Bakaning meekupoong makosininge maanto’antavarira amutemurii’ nko-nko tamparananka tavo’antavaava’naang.

Timoti’ke Paula’ Pari’antavura Doorenang Tampara Iri’oi Daankivuai

¹ Kumponinge oomuresio’ ee’noko Jiisuu’ Karistoo’ke, teie ookara nantoong simpe’uriainge, domantoo’nuka ee’noko boorou’ning, ninge ee’ botoramaang da’, noru’ampiritaa’ Karistoo’ tee napo’ ovorimpari oro’paravaing: ² Iri’antavei sira’peaing tee kara ootukunung batei-koo, oranang ee’noko tampanang. Aroo’antaveriai, tautaueriai ee’noko tampa’ mantomperitaa’ nau-antaveriai. ³ Tee’ nari’ bointui uaaroauka’ ee’ noru’ei: Bateinang tee due’umaang nantoong kontekontevoroainoo’ kara masikung taara-koo. Nii’namurii’ kara taara-koo tarii’oroma mmau’ kara-naunuka bokuaarii’naang teing ninka nari’ karaa’eemaing. ⁴ Tee’koo kara masikung-eta akovetei bere’arii’naang ee’noko pooarii’naang kumponaananka-koo bi’ariri. ⁵ Nka tee da’ pinka’dari otoaing, baike noru’eauka’, kara nkavei nanu’koo purintaravai, tampa’ dupeveai dakaang nko-nko pakupaku-koong, ninge nkaang dupeansina’.

⁶ Ai’ ninge dupeamira tee makosi tamaavaing due’ka, nka tee Ovoring-koo pareka-pina’ noru’mari otong. Tee doong ning tenkenampaina’mung due’umaang. ⁷ Ning piikonung deeko’ orara aarumo ninka tameerema puru’muaru’. Deikoo’koo kua’maru’nung-pina’ iri’moi tampa’ botu basimaring, kara masikung masika’antavampimaung pinka’ansi. ⁸ Enang-eta deto nkaang moo’ nerang-koong tee maamuari otomatoaing, ee’noko tee taa’ni’anta Kumponinge koonto’nuka tammurimaing-koong. Tee ee’nara tee teie Ovoringe koonto’ke bire’urimaunge kong-antamuainung te’mung ee’na’mung makosina’mung, ee’noko ning narung deea’, teka napo’ tee avuriaing teing ookara karaa’ai ooaava’naang nempaamaing.

Paula’ke Timoti Tee-anko Da’deng Po’koo Bokuvuu’na’

⁹ Paaraveaing ning-anko po’koo da’deng. ¹⁰ Aming-koo, nna’ Deemasie tee aung kapoo’nanka kansi’koong aa’na’ karaa’ura si’muieeng; si’murai’nang Tesalonaika’ beieenung. Napo’ Keresen Kalesia-nameensi’aape beiee; Taitas napo’ Damesia-nameensi’aape beiee; ¹¹ Tikikas Epeses-aape botoansinung; Luuke’ narung ni’ninka o’noreng; ¹² Tee’koo Maaka’ bokuera da’ninka poreai; tee ee’nara nkaang pakupaku tampara. ¹³ Mononopa’ nkavei poai nkaang, Kaapas-anko sipantu’ Toroasi-navuntu’ka, ee’noko buukunanka, nka baru’noo’ teing ivekeng boromaka’koong dopa’kooning. ¹⁴ Aleksanda’ke, teie koopa’ ta’nampumaunge, orari-antamuu’. Ovoringe maku’evuaing tee bakaang nko-nko orara-koong. ¹⁵ Nka tee-koo da’ tareraravaing, ai’ teie aa’na’ too’devumang niikaang minkunaa kara simpe’nupoong˜ anko. ¹⁶ Tero tuumpimaako tutuna’nang kara dimpa’anko naninge pakumua’ ning. Ookarai si’mau’. Oraka’ nkomau’na’koo Kumponinge piaavuri tonta’evuriaing ninge tonta’evoronsina’. ¹⁷ Nka bane si’maio’ Ovoring tee ning-koo due’ otou’, ee’noko puring-antamuu’ tampa’ sira’pama’naang tee kara ookara, ootukununge avotevora’nupoonge taaravaava’naang. Tee’koo domamuu’ tee-pina’ laioni-koo karang-eta pasi’mupeu’nung-pina’. ¹⁸ Ovoringe tee ning moo’muaing teieta ootukunung orarananka-ita, ning tampa’ domang-antamuaina’ paning-koo o’noo’naang teie tarevumanoo’. Bakaang meenasi tee’ nari’ otoaing ootukunung doong-koo. Ee, tee’ nari’.

Si’noora’naare

¹⁹ Tampa’ tamperiaing Pirisika’daring-koo ee’noko Akuila ba’ung, ee’noko Onesiporas bakanava-kooning. ²⁰ Irasitas Koorin-navuntu’ otoko sipantu’. Ee’noko Toropimas siipavoko Mailitas-navuntu’ka sipantu’. ²¹ Paaraveaing ning-anko po’koo da’deng narung, doving orara bakaang batei tavo’kuma avo’du’neeng. Iubiulas dovange Piudenis, Lainas ee’noko Kolodia ee’noko ookara niira’mainkaange tampara tampaing da’koo.

²² Tee Ovoring Jiisuu’ Karistoo’ dakaang tanuaang ninka otoremaatoaing. Tee biraanke tee da’koo otomatoaing.

Masikung.