GENESIS

Dagudagunai

Wonaberena

Niko buka e wonewonita mekabage dagudagunai dobu ba pipiya ba Israel biyisi asi dam kona, asi kupura i dagui. Kirumina kamonai si keyauwari wai asi ruwamo. Kapita 1 ba i nae kapita 11 kamonai e wonewonita mekabage God dobu ba pipiya dagudagunai i wose. Nimai wai kona Adam ba Eve, Cain ba Abel, Noah ba kutukutuba ba Babel Tower rurutuwisi tana baiyawa. Kapita 12 ba i nae ku kapita 50 wai Israel asi dagudaguna e wonewonita. Nimai wai Abraham ba natuna sebare Isaac ba wawana Jacob ba Jacob natunatuna sebasebare asi 12 rurutuwisi tana baiyawa. Pipiya niko buka i kirumi wai kega kana waba i wonita saba pipiya kuikuirsi te nosinosi kata Moses, nikosi rurutuwa i kiruma kata Israel biyisi sita nosi ba sita kuiri mekabage kosi i bineisi ana pipiya ba awaika i wosei kairavisi; Moses nikosi buka 1500 BC ba 1230 BC kamosiyai i kiruma.

1

God Awaika Ereonowana i Wosei

1 Dagudagunai God sapama ba dobu i wosei si tupuwa. 2 Kona maranai kega awaika kesana dobu ai i mamana. Dobu wai, niguniguna ba kwebuna ba baidibara boga i sowo potai. Ba God Kanumina boga i wakuwaku tawani.

3 Ba God i wona, “Yasegana ina mana.”- 1:3 2 Corinthians 4:6 Ba i ruyasegana. 4 Ba yasegana i kinani wai i nuwagaire ba God yasegana ba baidibara i buburanisi. 5 God yasegana i yorei kao ba baidibara i yorei pom . I pom ba mara i tom wai kao dagudaguna.

6 Kona murinai God i wona, “Parata okowa kaidamonai ba okowa babai basusi yai ina mana.”- 1:6 2 Peter 3:57 Ba God okowa kaidamonai ba okowa babai i buburanisi. Ba basusi yai parata i terei ba nanakasike i tupuwa. 8 Ba parata i terei wai i yorei sapama . I pom ba mara i tom wai kao bairuwaina.

9 Ba i wona, “Okowa sapama gaburinai gawara kesanai sini kesanisi, ba gawara gasarina ina rerematara.” Ba nanakasike i tupuwa. 10 God gawara gasarina i yorei tano ba okowa si kesanisi wai i yorei nisa . Ba God i kinani wai i nuwagaire.

11 Ba God i wona, “Tano ai sinamona ba keyama sina rutiti. Sinamona ba kam ere pesisi ba keyama uwasi ere topesi pesisi nunusi yai dobu ai sina gae.” Ba nanakasike i tupuwa. 12 Damanina, tano ai sinamona ba keyama si rutiti, sinamona ba keyama ere pesisi, ba keyama uwasi ere topesi pesisi nunusi yai, dobu ai si rutiti si gae ba God i kinani wai i gaire. 13 I pom ba mara i tom wai kao bitonuina.

14 Ba yebo God i wona, “Yasegana sapamai sina mana kata kao ba pom sini buburanisi, ba mara kaikaposi, ba bodu ba kwamra, ba kao ba bodu ini matakirisi. 15 Ba yasegana sapamai dobu sina ruyaseganei.” Ba nanakasike i tupuwa. 16 God yasegana kaikaposi ruwamo i wosisi. Yasegana maragasina wai kao ba kaowai e rauyasegana, ba yasegana kega maragasina wai nawaravi, ba pomai e rauyasegana. Ba gwamegwame yabata i wosisi. 17 God yasegana sapamai i terisi kata sita ruyasegana ku dobu. 18 Kao ba pom siti badisi ba yasegana ba baidibara siti buburanisi. Ba God i kinani wai i gaire. 19 Ba i pom ba mara i tom wai, kona kao bai bataina.

20 Ba God i wona, “Aba payapaya yawayawasisi sina pesara okowa sini bonuwisi, ba manu sina robo sapama sini bonuwei.” 21 Kata God enaga kasi aba payapayaya kaikaposi damana, ba sawara yawayawasisi ba bobokwayosi ereonowasi, pesisi nunusi yai i wose. Ba okowa si bonuwei ba manu ereonowasi roborobosi pesisi nunusi yai i wose ba God i kinani wai i nuwagaire. 22 God i gairenisi ba i wona, “Koi tuwa pesara dobu koi bonuwei.” 23 I pom ba mara i tom wai, kona kao nima masiyana.

24 Ba God i wona, “Aba payapaya yawayawasisi dobu sini bonuwei ba meyaga aba payapayaya manamisi, ba garagara aba payapayayisi ba tano ai te botete wai ereonowasi pesisi nunusi yai.” Ba nanakasike i tupuwa. 25 Ba God garagara aba payapayaya pesisi nunusi yai i tupuvisi. Ba aba payapayaya manamisi ba tano ai te botete wai ereonowasi, pesisi nunusi yai i tupuvisi, ba i kinani wai i nuwagaire.

26 Damania ba God i wona, “Pipiya gubati ai tana wosei, kota rutainita.- 1:26 1 Corinthians 11:7 Kata enaga siyauwa, manu, ba aba payapayaya manamisi, ba garagara, aba payapayayisi, ba tano ai te botete wai, ereonowasi yabata sini badisi.”

27 Damanina ba God pipiya kona rutainina i wosei.

Kona gubanai i wosei,

Sebare ba wasike i wosisi.- 1:27 Genesis 5:1,2; Matthew 19:4; Mark 10:6

28 God i gairenisi ba i wonisi, “Koi tuwa pesara dobu koni bonuwei ba koni taraparanei. Siyauwa nisai, ba manu kaidamo ai, ba aba payapaya ereonowasi tano ai te botete wai koni badisi ba kona pota kabitamnisi.”

29 Ba God i wona, “Keyama uwauwasi ereonowasi, ba keyama uwasi ere pesisi ereonowasi, niko dobu ai a bereberimi wai kami kam. 30 Ba aba payapayaya ereonowasi dobu ai te mamana wai, ba manu ereonowasi kaidamonai ba aba payapayaya dobu ai yawayawasisi te mamana wai kasi kam, sinamona matamatagisi a berisi.” Ba nanakasike i tupuwa.

31 God awaika ereonowana i tupuvisi ba i kinani wai i gaire saki. I pom, ba mara i tom wai, kona kao nima masiyana ba kesana.

2

1 Damanina ba God sapama ba dobu kamonai awaika ereonowana bubausi yai i wose roboisi. 2 God ana saibira i wosewosei wai i wose roboi. Ba kao nima masiyana ba ruwamo kamonai i yakam.- 2:2 Exodus 20:11; Hebrews 4:4,103 Ba kao kana bi nima masiyana ba ruwamo God i gaireni ba, kona wai kao kaobaisiyena basuna kona maranai ana saibira ereonowana i kakabi ba i yakam. 4 Nikona wai Bada God mekabage sapama ba dobu i wosisi wai, rurutuwina.

Adam ba Eve

Kona maranai Bada dobu ba sapama i wosei, wai keyama ba sinamona, 5 kega si rutiti. Basuna Bada God kusana kega i porai ku dobu. Ba kega kotoi i mamana ba tano ita bagibagiyei. 6 Ba okowa dobu ai si rubusira si gae ba tano tepana ereonowana i piyapiyai.

7 Ba Bada God sebare tano momokarinai i wosei, ba yasibe yawayawasina niu niponinai i baini, ba sebare i pipiya.- 2:7 1 Corinthians 15:45

8 Ba Bada God Eden ku maramatana mena masawa i terei, ba sebare i wosei wai namai i terei. 9 Ba Bada God keyama bibisaka ereonowasi i wosisi tano ai si rutiti si gae, keyamisi uwasi wai, mata kirokirorosi ba gairesi. Ba yawasa keyamina- 2:9 Revelation 2:7, 22:2,14 ba kuira gairena ba goyona keyamina wai masawa basunai si bimsiri.

10 Ba okowa Eden kamonai i kasibau masawa binubanubaina kairavina, saba namai i ruragei wai kawana asi bata. 11 Okowa kawana kesana wai Pishon, Havila kupurina i verabauni, gold e mamana wai kupurina. 12 Ba kona kupurina kana gold wai i gaire saki ba bane puguna maragasina bedilin ba akima kaimasavina onyx wai yebo namai. 13 Ba okowa bairuwaina kana waba wai Gihon. Cush kupurina i verabauni. 14 Okowa bitonuina wai Tigris, ba i vera barabara ku maramatana mena ku Asshur. Ba okowa kawana kana bi bata wai, Euphrates.

15 Ba Bada God sebare i yauni ba Eden masawina kamonai i terei, bagibagina ba potaina kairavina. 16 Ba Bada God sebare i kaotunetunei i wona, “Nikosi keyama masawa kamonai kuna kam kwatakwatama, 17 Saba kuira gairena ba goyona keyamina uwana wata, kega kuna kani. Kuna kani wai, kuna rabobo.”

18 Ba Bada God i wona, “Kega i gaire ba, sebare ikesina ina mana, kana bibaita ana wosei kata, ina rupotai.” 19 Ba Bada God tano ai aba payapaya ereonowasi ba manu ereonowasi i wosisi wai i botuvisi Adam kurina, ba kesakesasike kasi waba ita bineisi. Ba aba payapayaya ereonowasi meo waba i berebereisi wai, damanina, nanakasike kasi waba. 20 Ba sebare aba payapayaya ereonowasi kasi waba i bine, aba payapayaya manamisi, manu kaidamonai ba garagara aba payapayayisi yabata. Saba Adam wai kega kana bibaita kabitam i panani.

21 Damanina Bada God sebare i wosei i kenouwapa i dauwa i rabobo ba i dudauwa maranai, gabagabanai sirikena i botaveyei, ba biyo ai gawarina i gudu potai. 22 Ba Bada God sebare sirikenai wasike i wosei ba i botuwei sebare kurina.

23 Damanina ba sebare i wona,

“Niko sirike wai yauku mom sirikeku,

ba biyo wai yauku mom biyoku,

ana yorei wasike

basuna kona sebare karinai i botu.”

24 Kona kairavina sebare tamana ba sinana ini sumarisi, ba kaowana yabata sini kapuisi ba sini biyo kesana.- 2:24 Matthew 19:5; Mark 10:7,8; 1 Corinthians 6:16; Ephesians 5:31

25 Sebare kaowana yabata ere nimanimasi si mamana, saba kega si sinimaya.

3

Piragagoyo Dagudaguna

1 Aba payapayaya ereonowasi Bada God i wosisi wai mota wata ana kuira i rakata saki.- 3:1 Revelation 12:9, 20:2 Ba wasike i wonei, “Bisuwona kata God i wona keyama ereonowasi masawa kamonai uwasi kega kona kam?”

2 Ba wasike mota i kaobeyei i wona, “Eee! Keyama uwasi masawa kamonai kana kam, 3 saba God i wona kata, keyama masawa basunai damana e mamana wai uwana kega kana kani kona kana borubai. Kana kani ba kana borubai wai, kana rabobo.”

4 Saba mota wasike i wonei, “Kega kona rabobo. 5 God i kuiri kata kona kani wai, matami sina tamotatara God rutainina gairena ba goyona kona kuiri.”

6 Wasike keyama uwana i kitai wai gairena, ba mata kirokirorona kanina gairena, ba nuwasuya ba kuira yaunina kairavina i waina sakiyei, wai mutusi i yauna i kam ba yebo kaowana mutusi i berei i kam. 7 Ba asi ruwamo matasi si tamotatara, ba si kuira meyisi kata kosi ere nimanimasi wai koveya+ 3:7 Niko keyama saba kega ata koveya rutainina. rurausi, si bobikapukapu ba kasi birupapara si wose.

8 Rabisi nubanai, sebare kaowana yabata, Bada God masawa kamonai i yewoyewo wai kae gugurina si nonori wai nagarina keyama kamosi yai si koba. 9 Ba Bada God sebare i yore i wona, “Kom memena?”

10 Ba i kaobeyei, “Masawa kamonai a nonorim ba a nagara wai a koba kairavina yauku ere nimanimaku.”

11 Ba Bada God i wona, “Kotoi i wonim kata kom ere nimanimam? Memena keyama uwana a kaotunetuneim kega kuta kani wai, yakae ku kani?”

12 Saba sebare i wona, “Wasike ku beriku wai, kona keyama uwana i beriku a kani.”

13 Damanina Bada God wasike i toirubai i wona, “Awaika kairavina nikona ku wosei?”

Ba wasike i wona, “Mota i kwarumiku wai a kani.”- 3:13 2 Corinthians 11:3; 1 Timothy 2:14

God Bibuibuiya i Yoneyonei

14 Damanina Bada God mota i wonei, “Niko wose ku wosei wai kom a kaonawaim.

Aba payapayaya manamisi ereonowasi kamosi yai,

ba garagara aba payapayayisi ereonowasi kamosi yai!

Kom siyami ai kuna botete ba momokara kuna kani

am yawasa ereonowana kamonai.

15 Ba kom ba wasike basumi ai abiya ana terei,

ba kom natum ba kona natuna;

Ba kom gayamim ini utu gudai

ba kom am pesi kae ketuna ina yowa.”- 3:15 Revelation 12:17

16 Ba wasike kurina i wona,

“Am bituwa maranai am sini yara

ana wosei ina rakata saki;

ba sini yara kamonai kuni tuwa.

Ba am waina saki kaowam,

saba kona ini badim.”

17 Ba Adam kurina i wona, “Kaowam ku bosisirei ba keyama uwana a kaotunetuneim kega kuta kani, wai ku kani kona;

Kairavina tano a kaonawai;- 3:17 Hebrews 6:8

siniyarai kuna saibira ba kuna kam

am yawasa ereonowana kamonai.

18 Sinamona birugoragorasi tano ai

sina rutiti kairavim

ba kwapu kamsi kuna kam.

19 Ba poyapoyami ai kuna kam kam

yepo kuna veramaga ku tano.

Kairavina kom tano momokarinai ku botu

ba yebo kuna veramaga ku momokara.”

20 Adam kaowana kana waba i yorei Eve, basuna kona wai pipiya ereonowasi sinasi.

21 Bada God Adam ba kaowana+ 3:21 Eve basuna wai yawasa yabata. yabata kasi gara aba payapayaya kwapirisi yai i wose ba i kotisi.

Adam ba Eve Masawa si Kasibau Taveyei

22 Ba Bada God i wona, “Karaku sebare wai kota rutainita, gairena ba goyona i kuiri. Tani gesei, kata kega yarona ina kotoi ba yawasa keyamina uwana ina yauni ina kani, ba ina ma damana.”- 3:22 Revelation 22:1423 Damanina Bada God Eden masawinai i pora taveyisi kata tano ai i wosisi wai sita bagibagi yei. 24 Sebare i porai i kasibau murinai, Eden masawina ku maramatana mena aneaneya kasi waba Cherubim i terisi. Ba seri rugweyagweyaurina i terei i bokadakadari ku naona ba ku murina mena yawasa keyamina ketana i msi potai.

4

Cain ba Abel

1 Adam kaowana Eve yabata si dauwa, ba i manawa ba i tuwa wai Cain. Ba i wona, “ Bada ana bibaitai ba sebare yai tuwei.” 2 Muri yai teina Abel i tuwei.

Abel wai sheep i potapotaisi, ba Cain wai baobao bitana. 3 Ba mara kesana, Cain i bokasira i botu Bada kurina ita suwara. 4 Saba Abel ana sheep mutusi natunatusi iyarokosi ba budobudosi i botuvisi Bada kurina. Ba Bada Abel ana suwara i kinani wai, i nuwagaire.- 4:4 Hebrews 11:45 Saba Cain ana suwara wai, Bada i sinikikiyei. Cain i yagisi saki wai naona i sugoyo popokasu kasuna wata i gegae.

6 Damanina ba Bada Cain kurina i wona, “Awaika kairavina ke biyagisi, ba awaika kairavina naom i goyo? 7 Wose kuta wose kabitamni wai, ati nuwagaire, saba wose kega ku wose kabitamni wai, piragagoyo e potapotaim, ana waina ina kasibi goyonim saba, kom kuna getawani kega wai ina yaunim.”

8 Damanina Cain teina Abel i wonei, “Tana nae ku kwapu.” Ba namai kwapu kamonai teina Abel i kasibunui.- 4:8 Matthew 23:35; Luke 11:51; 1 John 3:12

9 Bada Cain i toirubai, “Teim Abel memena?”

Ba i kaobeyei, “Kega a kuiri, kata yauku kana aba potapota?”

10 Ba Bada i wona, “Awaika kairavina niko wose ku wosei? Teim tarana wai tano ai e tutou kuriku saroba kairavina.- 4:10 Hebrews 12:2411 Karaku, a kaonawaim teim ku kasibunui ba tarana ku tano i sororo kairavina niko tano ini sinikikiyim. 12 Maranai tano ai kuna bagibagi wai kega kuna mariya. Bagunai wata kuna sini nubanuba saba, niko dobu ai kuni ketaketa ba kuna bubuwa neubuwa.”

13 Cain Bada i wonei, “Au saroba i rakata saki damina au yauna kabai. 14 Karaku niko kupurai ke bipora taveyiku ba kuna ma kupusiku ba niko dobu ai, ana bubuwa neubuwa kega ani yakam, ba kotoi wata ina pananiku wai ina kasibunuiku.”

15 Saba Bada kurina i wona, “Kega rubana; kotoi wata ina kasibunuim wai, kona ana saroba kega kom rutainim, kona ana saroba wai ina rakata saki, ana rakaraka asi 7 sina rabobo.” Ba Bada Cain i kao papari kata kotoi wata ita panani wai kega ita kasibunui. 16 Damanina Cain Bada i kasibau taveyei ba i nae ku Nod.+ 4:16 Nod basuna wai ketaketa damana kona bubuwa neubuwa. Eden ku maramatana mena ba namai i mana.

Cain ana Rakaraka

17 Cain kaowana yabata si dauwa wai i manawa ba natusi Enoch i tupuwa. Kona maranai Cain meyaga kaikapona i bowabowai ba, meyagina kana waba i yorei Enoch natuna yabata si warigeya. 18 Enoch natuna wai Irad, ba Irad natuna wai Mehujael, ba Mehujael natuna wai Methushael, ba Methushael natuna wai Lamech.

19 Lamech bibaine ruwamo i rabaisi. Kesana kana waba Adah ba kesana wai Zillah. 20 Adah i tuwa wai Jabal ba kona guguba bowaina ba manina i dagui ba yebo aba payapaya potaisi i dagui. 21 Ba teina kana waba Jubal ba kona sawara gita rutainina kana waba harp biyakwarina, ba biwepururu i dagui. 22 Zillah yebo natuna sebare Tubal-Cain ba kona wai kirama i wosewose Ba Tubal-Cain nobuna wai Naamah.

23 Lamech kaokaowana ruwamo i wonisi i wona,

“Adah ba Zillah koi tainabaenega kuriku;

Lamech kaokaowana au sisiya ko nonori.

Sebare kesana i purupurukaniku kairavina a kasibunui ba

sebare yarakina i raviku wai a kasibunui.

24 Kotoi wata Cain ina kasibunui wai

sarobina mara 7 rubana ina yauni.

Ba kotoi yauku ina kasibunuiku wai,

sarobina mara 77 rubana ina yauni.”

Seth ba Enosh

25 Adam kaowana yabata si dauwa mena, ba i tuwa wai sebare. Eve kana waba i yorei Seth. Ba i wona, “God natuku kesana yebo i beriku, Abel wasana i kausani kairavina Cain i kasibunui.” 26 Seth yebo natuna sebare i tupuwa ba kana waba i yorei Enosh.

Kona maranai pipiya si dagui Bada kana wabai si bopepeta.

5

Adam ana Rakaraka

1 Nikona kona Adam ana rakaraka muri yai si tupuwa si botu wai asi rurutuwa God pipiya i tupuvisi wai, i wosisi kona rutainina.- 5:1 Genesis 1:27,282 I wosisi wai sebare ba wasike ba i gairenisi ba i yorisi pipiya.- 5:2 Matthew 19:4; Mark 10:6

3 Adam i mana bodu 130 ba natuna sebare i tupuwa, kinanina bage tamana, ba kana waba i yorei Seth. 4 Seth i tupuwa murinai Adam i mana bodu 800 rubana ba natunatuna mutusi sebasebare ba bibaine si tupuwa. 5 Ba Adam i mana kana bodu 930 ba i rabobo.

6 Seth kana bodu 105 ba natuna Enosh i tupuwa. 7 Enosh i tupuwa murinai, Seth i mana bodu 807 ba natunatuna sebasebare ba bibaine mutusi si tupuwa. 8 Seth kana bodu 912 ba i rabobo.

9 Enosh kana bodu 90 ba Kenan i tuwei. 10 Ba Kenan i tupuwa murinai, Enosh i mana bodu 815 rubana ba natunatuna mutusi sebasebare ba bibaine si tupuwa. 11 Enosh kana bodu 905 ba i rabobo.

12 Kenan kana bodu 70 ba Mahalalel i tupuwa. 13 Mahalalel i tupuwa murinai, Kenan i mana bodu 840 ba natunatuna sebasebare ba bibaine mutusi si tupuwa.

6

Kabaita

1 Maranai pipiya dobu ai asi koroto i rakarakata ba natunatusi bibaine si tuvisi, 2 kanukanuma bibaine kepakepamarisi si kita kirorovisi wai asi wainai wata si rabaisi. 3 Damanina Bada i wona, “Kanumiku kega pipiya yabata sini gegae damana. Kona wai biyo, kona kairavina kana bodu 120 niko dobu ai ina mana.”

4 Kona maranai ba muri yai, Nephilim dobu ai si mamana. Kosi wai kanukanuma natunatusi, pipiya natunatusi bibaine si rabaisi wai si tupuwa. Kosi wai, pipiya kaikaposi maragasisi ba warasi i tetete.- 6:4 Nambas 13:33

5 Bada pipiya i kinanisi kata, asi wose goyogosi dobu ai i rakata saki, ba asi nota wai goyogoyosi wata mara ku ereonowana.- 6:5 Matthew 24:37; Luke 17:26; 1 Peter 3:206 Bada i yapoya saki ba nuwanuwana i yara, kata awaika kairavina pipiya niko dobu ai i terisi. 7 Kona kairavina i wona, “Pipiya tupasi niko dobu ai ana pupuna taveyisi. Aba payapayaya ba sawara tano ai te botete, ba manu kaidamonai te roborobo wai ereonowasi yabata. Kega a binuwagaire kata a wosisi.” 8 Saba Bada Noah i kesina i kinani wai, i nuwagaire saburere.

Noah ana Rurutuwa

9 Nikona wai Noah ana rurutuwa. Kona maranai pipiya kamosi yai wai Noah i kesina wata pipiya gaire sakina ba ana wose totorisi ba God mata kamonai i mamana.- 6:9 2 Peter 2:510 Noah natunatuna sebasebare asi tonu Shem, Ham ba Japheth.

11 God dobu i kinani kata i goyo saburere ba kawakasekase i rakata saki. 12 God niko dobu ana goyona i kita bikuikuiri, kairavina pipiya ereonowasi asi wose si goyo saburere. 13 Kona kairavina God Noah kurina i wona, “Pipiya ereonowasi niko dobu ai ana kasipupuna taveyisi, kairavina dobu ai kawaksekase i bonuwa, wai kosi ba sawara ereonowana dobu ai ana kasi pupuna roboisi.

14 Kona kairavina au waina nikona kuna wosei. Keyama gaigairesi yai waka kaikapona ke bowai ba kamonai ke papa yarayaragi ba kamona ba kupuna tar dumadumanai ke pasi potapotai. 15 Nikasike wakana ke bowai, Wakana kana veoroma wai 140 meter rubana, ba ana nabanaba wai 23 meter rubana, ba ina gae 13 meter rubana. 16 Ba wakana kana wadakupuna kairavina gawara 44 cm rubana, wadakupuna ba wakana kupuna basusi yai ke boterei. Matam keta nebanebanai ke terei ba batara tonu ke wosisi, gaburinai, basunai ba tepanai.

17 Kutukutuba ani porai ku dobu ba pipiya ereonowasi ba sawara yawayawasisi ereonowasi ana kasibigoyonisi, ba awaika tupana dobu ai sina rabobo. 18 Saba au bidamanina maragasina kurim a tereterei, ba kom, kaowam ba natunatum ere kaokaowasi ku waka kona riu. 19 Aba payapayaya ereonowasi ere kaokaowasi yabata kuna botuvisi ku waka kata yawayawasisi sina mana. 20 Manu, ereonowasi pesisi nunusi yai sebare ba wasike kuna yaunisi, ba aba payapayaya ereonowasi yebo nanakasike ba tano ai te botete wai yebo nanakasike kuna yaunisi sina botu ku waka, kata yawayawasisi sina mana. 21 Ba yebo kam bubausi yai ereonowasi ki gaeni kata komi ba kosi kairavimi.”

22 Noah awaika ereonowana mekabage God i wonei wai i wose roboi.- 6:22 Hebrews 11:7

7

Kabaita Dobu i Kutubi

1 Damanina ba Bada Noah kurina i wona, “Kom ba am rakaraka yabata ereonowami ku waka ko riu, kairavina pipiya ereonowasi kamosi yai kom ikesim wata am wose gaigairesi ba totorisi. 2 Aba payapayaya gaigairesi ereonowasi God matanai pesi kesana kamonai sebasebare asi 7 ere kaokaowasi ke yauna. Ba aba payapayaya ereonowasi kega gaigairesi God matanai, wai pesi kesasike kamosiyai sebare ere kaowana ke yauna. 3 Ba manu ereonowasi pesi kesana kamonai sebasebare asi 7 ba bibaine 7 ke yaunisi kata yawayawasisi sina mana, ba kega asi pesi ina momosa. 4 Kao 7 murinai kusana ani porai ku dobu, ba kao 40 ba pom 40 ina kusana bonei, ba awaika ereonowasi yawayawasisi niko dobuai a wose wai ana pupuna taveyisi.”

5 Ba Bada Noah i kaotunetunei wai tupana i wosei.

6 Noah kana bodu 600 ba kutukutuba dobu i kamkutubi. 7 Ba Noah ere kaowana, ba natunatuna sebasebare ere kaokaowasi, kutukutuba nagarina wai si geru ku waka.- 7:7 Matthew 24:38,39; Luke 17:278 God matanai manu ba aba payapayaya gaigairesi, ba kega gaigairesi, ba tano ai te botete wai ere kaokaowasi. 9 Sebasebare ba bibaine si botu Noah kurina ba ku waka si geru, mekabage God Noah i kaotunetunei wai nanakasike. 10 Kao 7 murinai kutukutuba dobu i kamkutubi.

11 Noah kana bodu 600 ba nawaravi bairuwaina, ba kao 17 kamonai tano sinenai damana okowa si rubusibusira si gae, ba kusana matam ketana sapamai i tamotatara. 12 Ba dobu ai i kusana yepo kao 40 ba pom 40.

13 Kona kaonai, Noah i gerugeru ku waka wai natunatuna Shem, Ham ba Japheth ere kaokaowasi yabata si geru. 14 Kosi yabata kamosiyai wai aba payapayaya ereonowasi, garagarai te mamana wai ba manamisi pesisi nunusi yai ba aba payapayaya ereonowasi, tano ai te botete wai pesisi nunusi yai ba manu pesisi nunusiyai, awaika ereonowana ere mapemapesi. 15 Ba aba payapayaya yawayawasisi sebasebare ba bibaine ereonowasi si botu Noah kurina ba si geru ku waka. 16 Ba aba payapayaya pesisi nunusiyai sebasebare ba bibaine si geru, mekabage God Noah i kaotunetunei wai nanakasike. Ba Bada matam keta i gudui.

17 Kutukutuba kao 40 i nebonei ba okowa i gae wai tano kamkutubi wai waka i rukaruwei. 18 Okowa i rakata saki ba dobu i kamkutubi wai waka i rukarukaruwei. 19 Ba okowa i gae saki i ragu ba koya kaikaposi ereonowasi sapama gaburinai i gae i kamkutubisi. 20 Okowa i gae yepo koya i sowo, ba i gae 20 meter rubana ba yoginaikei yebo i gae. 21 Sawara yawayawasisi ereonowasi dobu ai si rabobo, manu, ba garagara aba payapayaya ba aba payapayaya manamisi ba tano ai te botete wai, ba pipiya ereonowasi yabata. 22 Awaika ereonowasi yawayawasisi tepai si mamana wai, si rabobo. 23 Awaika yawayawasisi dobu ai ereonowasi i pupuna taveyisi, pipiya ba aba payapayaya, tanoai te botete wai ba manu kaidamonai te roborobo wai dobuai i pupuna taveyisi. Noah ba iyabosi waka kamonai kosi wata si mana.

24 Kutukutuba dobu i kamkutubi ba okowa nanakasike i mana kao 150 rubana.

8

Kabaita i Kakaba

1 God Noah ba aba payapaya ereonowasi waka kamonai kega i nota wapeisi sibe i porai ku dobu ba okowa i rutaina. 2 Tano kamonai busibusira ba sapamai kutukutuba matam ketasi si pota, ba kusana i boterei. 3 Ba dobu ai okowa nuwato ai i rautaina yepo kao 150 murinai okowa i mama taveyei. 4 Nawaravi 7, ba kao kana bi 17 kamonai, waka Ararat koyanai i garu geyei. 5 Okowa i rutaina yepo nawaravi kana bi 10 dagudagunai koya tepasi si rupaira.

6 Kao 40 murinai Noah waka kana masare i wosei wai i botaveyei. 7 Ba agaoga i pora kasibauwei saba, kega i veramaga, neubuwa i nenae ba i botubotu yepo, okowa dobu ai i mama taveyei. 8 Muri yai bunebune i porai, okowa ita kitai i mama taveyei, kona kega. 9 Saba bunebune gawara kega kesana memei i panani ba ita toga kairavina okowa dobu i bonuwei, wai dama i robo i veramaga ku waka ba Noah yarona i bokotoi ba bunebune i yauni. 10 Noah i potapota yebo kao 7 ba bunebune i pora meyei. 11 Rabisi pompomai bunebune olive senana wauna kawanai i kuta tawani, ba i veramaga Noah kurina. Ba Noah i kuiri kata okowa i mama taveyei. 12 I potapota kao 7 murinai ba bunebune i pora meyei saba, kega i veramaga mena.

13 Maranai Noah kana bodu i bi 601 nawaravi dagudagunai okowa i kakaba ba Noah waka kana sowo i botaveyei ba i kinana wai i wona, ageee okowa tano ai matapa tano i gasari. 14 Nawaravi bairuwaina kaona kana bi 27 kamonai dobu isu gasara taveyei.

15 Ba God Noah kurina i wona, 16 “Kom kaowam ba natunatum sebasebare ere kaokaowasi yabata, waka ko kasibau taveyei. 17 Ba sawara yawayawasisi ereonowasi yabata ko mamana wai, ke tere kasibauvisi. Manu ba aba payapaya, ba awaika ereonowasi tano ai te botete wai, kata sini tuwa, ba dobu sini bonuwei.”

18 Damanina Noah ba natunatuna sebasebare ba kaowana ba natunatuna kaokaowasi yabata waka si sumarei ba si kasibau ku matara. 19 Dobu aba payapayaya ereonowasi ba tanoai te botete wai, ba manu ereonowasi pesisi nunusi yai waka kamonai si rukasibau.

20 Damanina ba Noah raunabonabo Bada kairavina i bowai, ba aba payapayaya ba manu God matanai gaigairesi mutusi i yauna ba raunabonabo tepanai suwara kapukapunina i puyobunuwa God kurina. 21 Ba Bada puyobunuwa sirina puguna i yaoni wai, i nuwagaire ba nuwasinenai i wona, “Kega meyana pipiya asi wose yai ba dobu ana kaonawai. Bagunai wata si goyo meo kana pata, yogiyogisi yai ba i botu karaku nina, ba asi nota sina goyo ba asi wose sina goyo. Saba kega meyana, yawasa ana kasibigoyona meyei.

22 Dobu e mamana wai

bao ba bokasira,

nuba ba borabora,

bodu ba kwamra,

pom ba kao

kega meyana sina kakaba.”

9

God ana Bidamanina Maragasina Noah yabata

1 Damanina ba God Noah natunatuna yabata i gairenisi ba i wonisi, “Kona uwa ba koni tuwa pesara ba dobu koni bonuwei.- 9:1 Genesis 1:282 Aba payapayaya ba manu, ba sawara tano ai te botete wai, ba siyauwa enagai ereonowasi ku yaromi a terisi ba sina nagarimi. Ba komi koni badisi. 3 Awaika ereonowana yawayawasisi ba bokwayo kwayosi wai kami kam, kesanina yebo keyama ba sinamona matamatagisi. Karaku sawara tupana a bereberimi.

4 Saba siyauwa ere tarana kega kona kani, yawasa wai tara kamonai e mamana.- 9:4 Levitikus 17:10-145 Kotoi wata pipiya ina kasibunui wai sarobina ina yauni ba mekosi aba payapayaya pipiya sina kasibunui wai, kosi yebo sina rabobo. Kotoi wata maturana ina kasibunuwa matagi wai yebo kona ina rabobo.

6 Kotoi wata pipiya ina kasibunui wai kona yabata sina kasibunui kairavina pipiya wai God i wosei kona rutainina.- 9:6 Exodus 20:13; Genesis 1:267 Ba komi wai, koi tuwa pesara ba dobu koni bonuwei.”- 9:7 Genesis 1:28

8 God Noah natunatuna yabata i wonisi, 9 “Karaku nina, au bidamanina maragasina a tereterei, komi ba ami rakaraka muri yai te botubotu wai kurisi. 10 Ba yebo sawara yawayawasisi dobuai, manu ba aba payapaya manamisi ba garagara aba payapayayisi ereonowasi wakai ko kasibau wai yabata. 11 Au bidamanina maragasina mama damanina kurimi a tereterei. Kata kega kutukutuba yawasa ereonowana ina kasibigoyoni meyei, ba yebo kega kutukutuba dobu ina kasibigoyoni meyei.”

12 Ba God i wona, “Niko au bidamanina maragasina ana matakira mama damanina a tereterei, komi, ba pipiya ereonowasi muri yai te botubotu wai kurisi ba yebo aba payapayaya yawayawasisi ereonowasi yabata kurisi. 13 Yauku au diridiri gubai a terei. Kona wai au bidamanina maragasina matakirina, komi ba dobu ereonowana kurisi. 14 Maranai guba dobu ina sowoi wai diridiri ina rukasibau, 15 wai au bidamanina maragasina ana nosi, komi kurimi, ba pipiya ba aba payapayaya ereonowasi kurisi kata kega meyana kutukutuba ina kasibigoyonimi. 16 Maranai diridiri guba kamonai ina rukasibau ana kinani wai God ana bidamanina maragasina mama damanina ana nosi, pipiya ba aba payapayaya ereonowasi dobu ai kurisi.” 17 Nikona wai, God bidamanina maragasina matakirina dobu ai yawasa ereonowasi kurisi.

Noah ba Natunatuna Sebasebare

18 Noah natunatuna sebasebare wakai si kasibau wai kasi waba Shem, Ham ba Japheth (Ham natuna wai Canaan). 19 Ba Noah natunatuna nikosi sebasebare yai, ba pipiya i kasimosarisi dobu tupana si yauni.

20 Noah bao i dagui ba sawara kana waba grape baona i terei. 21 Ba okowa padapadana kana waba wine, grape yai si wosei ba Noah i toma neganega ba ere nimanimana ana yove kara kamonai i dudauwa. 22 Canaan tamana Ham, tamana Noah ere nimanimana i kinani wai i kasibau tuwatuwana i wonisi. 23 Saba Shem, ba Japheth gara si yauni ba ku kabarasi si terei, ba si muri titaina si riu ku yove kara kamonai tamasi ere nimanimana i dudauwa wai si sowoi ba kega si kinani. 24 Noah i sikwana ba i kuiri kata natuna murimurina mekabage kurina i saivira. 25 Wai damanina i wona,

“Canaan a kaonawaim,

kuni moyaka damana ba kom,

tuwatuwam asi saibisaibirina.

26 Shem ana Bada God tana bokabakabari saba,

Canaan wai Shem ana saibisaibirina.

27 Yebo God Japheth ana kupura ina tubotaini ina rakata;

ba yebo Shem ana yove kara kamonai ina mana,

ba Canaan wai, Japheth ana saibisaibirina.”

28 Kutukutuba murinai Noah dobu ai i mana bodu 350 rubana. 29 Noah kana bodu 950 ba i rabobo.

10

Noah Natunatuna Sebasebare asi Rakaraka

1 Nikona Noah natunatuna sebasebare Shem, Ham, ba Japheth kutukutuba murinai natunatusi sebasebare si tuvisi wai asi rurutuwa.

2 Japheth natunatuna sebasebare wai

Gomer, Magog, Madai, Javan, Tubal, Meshech ba Tiras.

3 Gomer natunatuna sebasebare wai,

Ashkenaz, Riphath, ba Togarmah.

4 Ba Javan natunatuna sebasebare wai

Elishah, Tarshish, Kittim ba Rodanim. 5 Ba kosi si tuwa pesara wai neyara ba tore biyisi i tere naveyisi, dam nununai ba asi gamowai asi gamowai.

6 Ham natunatuna sebasebare wai

Cush, Egypt, Libya ba Canaan.

7 Cush natunatuna sebasebare wai

Seba, Havila, Sabtah, Raamah ba Sabteca.

Ba Raamah natunatuna sebasebare wai Sheba ba Dedan.

8 Nimrod tamana wai Cush. Ba Nimrod i rakata wai maragata goyona ba abiabiyina dobu ai. 9 Ba kona wai yebaga bitana Bada matanai, kona kairavina te wonawona kona yebayebagina Nimrod rutainina. 10 Dagudagunai nikosi meyaga wai, ana bikaiwabona kamonai Babylon, Erech, Akkad ba Calneh, Shina kupurinai. 11 Kona kupurinai i tauya wai i nae ku Assyria ba namai, Nineveh, Rehoboth Ir, ba Calah i bowaisi. 12 Ba meyaga kaikapona Resen wai, Nineveh ba Calah basunai i bowai.

13 Lud biyisi, Anam biyisi, ba Naphtu biyisi

kosi tamasi wai Mizraim.

14 Philistia biyisi wai namai Pathru, Caslu ba Caphtor biyisi,

kosi gwabisi yai si botu.

15 Canaan natunanatuna wai,

Sidon, kona iyarokona ba Hitti biyisi gwabisi yai si botu. 16 Ba Jebusi biyisi, Amori biyisi, Girgashi biyisi, 17 ba Hivi biyisi, Arki biyisi, ba Sini biyisi, 18 ba Arvadi biyisi, Zemari biyisi, ba Hamathi biyisi.

Ba muri yai Canaan biyisi i kasimosarisi, 19 wai Canaan ana parata wai Sidon i dagui ba i nae ku Gera, ba ku Gaza ba ku Sodom ba Gomorrah ba Admah ba Zebolim ba i nae ku Lasha parasina.

20 Ham natunatuna sebasebare asi dam ba asi gamo nununai ba asi meyaga ba kupura i tere naveyisi.

21 Shem yebo sebasebare i tuvisi, Shem tuwana yarokona wai, Japheth. Pipiya Shem murinai si tupuwa si botu wai Eba natunatuna sebasebare.

22 Kosi wai Elam, Asshur, Apasad, Lud, ba Aram.

23 Ba Aram natunatuna sebasebare wai,

Uz, Hul, Gether ba Meshech.

24 Ba Shelah tamana wai,

Apasad ba Eba tamana wai Shelah.

25 Eba sebasebare ruwamo i tuvisi,

kesana kana waba Peleg basuna kona ana marai, pipiya ereonowasi asi gamoai asi gamoai i kasimosarisi wai dobu ai i tere naveyisi i nae. Ba tuwateina kana waba wai, Joktan.

26 Joktan i tuwa wai natunatuna sebasebare wata

Almodad, Sheleph, Hazarmaveth, Jerah, 27 Hadoram, Uzal, Diklah, 28 Obal, Abimael, Sheba, 29 Ophir, Havila, ba Jobab ereonowasi Joktan natunatuna.

30 Ba asi kupura Meshai maramatanai i dagui ba i nae ku Sephar koyakoyanai.

31 Nikona wai, Shem ana rakaraka muri yai si tupuwa, asi dam, asi gamo, ba asi kupura nununai te mamana.

32 Ba kosi wai Noah ana rakaraka ba ana dam, i gakira i botu asi gamo ba kupura kesanina. Ba kosi kamosi yai pipiya si botu wai dobu tomtompipina si bonuwei. Kata kona wai kutukutuba murinai.

11

Babylon Yovena Kiuduna

1 Ba kona maranai dobu tompipinina kamonai pipiya asi gamo ba pepesi wai kesana. 2 Ba si bowagawaga ku maramatana mena wai Babylon kupurinai kwapu si panani ba nai si kwanatu.

3 Damanina turaturasi koi si kaoboneyana, si wona, “Ko botu brick tana wose ba keyamai tana kapuna kabitam.” Brick wai akima wasana ba tar wai kana bobotawana. 4 Damanina ba si wona, “Ko botu, kairavita meyaga kaikapona ba tower tana bowai, kata ina gae ku sapama. Kata waba ina wosei ina rakata kairavina, ba niko dobu ai kega tani buburanita.”

5 Saba Bada i gakira i botu meyagina kaikapona ba nao tower si bowabowai wai kinanina kairavina. 6 Ba Bada i wona, “Nikosi dam wai gamo kesanai te bisisiya wai nikona si dagui. Maranai awaika wosena sina waini wai kega kotoi ina guduisi. 7 Ko botu tana gakira asi gamo tana rubotabitabiri, kata kamosiyai sina bubuwa ba kega sina kuiri awaika te bisisiyei.”

8 Nanakasike Bada , i kasibuburanisi dobu tompipinina si bonuvi ba meyaga kaikapona si bowabowai wai si boterei. 9 Kona kairavina meyagina kaikapona si yorei Babylon, basuna Bada namai asi gamo i rubotabitabiri ba i bubuvisi. Ba nikasike Bada i kasibuburanisi dobu tompipinina si bonuvi.

12

God i Yoereyana Abram kurina

1 Ba Bada Abram kurina i wona, “Am kupura, am dam ba tamam ana rakaraka ki sumarisi ba ke nae kupura kesana ani beyim wai nakai.- 12:1 Acts 7:2,3; Hebrews 11:82 Yauku am dam ana wosei ina rakata saki, ba ani gairenim ba kam waba ana wosei ina rakata saki, ba kom kamomiyai ba pipiya mutusi ani gairenisi. 3 Ba iyabosi wata sini gairenim wai ani gairenisi, saba iyabosi wata sina kaonawaim wai ana kaonawaisi. Ba kom kamomi yai pipiya ereonowasi dobu ai ani gairenisi.”- 12:3 Galatians 3:8

4 Damanina ba Abram i tauya Bada i wonei wai nanakasike ba Lot yabata si nae. Abram wai kana bodu 75 rubana ba Haran i kasibau taveyei. 5 Abram kaowana Sarai ba abuna Lot i urabaisi, ba yebo asi mariya ereonowana si yauna ba, asi saibisaibirisi yabata si tauya si nae ku Canaan si verakasibau. 6 Abram Canaan kamonai wata i nae ku Shechem ba keyama kaikapona Moreh yai i bimsiri wai namai iru basekwa. Kona maranai wai Canaan biyisi kona kupurinai si mamana.

7 Ba Bada i rerematara Abram kurina ba i wona, “Niko kupura am rakaraka ana berisi.”- 12:7 Acts 7:5; Galatians 3:16 Damanina ba raunabonabo Bada kairavina i bowai basuna namai, kurina i rerematara.

13

Abram ba Lot si Buburana

5 Ba Lot, Abram yabata si bowagawaga neubuwa wai yebo i mariya saki ere ana sheep ba cow ba ana yove kara si pesara saki. 6 Saba tano wai kega rubana kata Abram ba Lot sita ma yabata basuna asi aba payapayaya ba asi sawara wai si pesara saki. 7 Ba Abram ana aba payapaya kasi aba potapota ba Lot ana aba payapaya kasi aba potapotasi basusi yai wai bikawapata i tupuwa. Kona maranai Canaan biyisi ba Perizzi biyisi wai yebo tanonai si mamana.

8 Damanina Abram, Lot kurina i wona, “Kom wai abuku ba kota wai rakaraka ba kega bai kaogegeyana basuti yai ina mana, kona ata aba payapaya kasi aba potapota kamosi yai ina tupuwa. 9 Tano i rakata saki naomi yai, nina tani buburana, am waina meo tano wai ke binei. Abisiri yai kuna nae ku geduta wai yauku ana nae ku kasuta ba kuna nae ku kasuta wai yauku ana nae ku geduta.”

10 Lot i gagawa Jordan kupurina kasigaoworina oko okowina i kinani, kinanina nanakasike bage Bada ana masawa,- 13:10 Genesis 2:10 kona Egypt tanona, rutainina ba e nenae ku Zoar mena. Nikona wai muri yai Bada Sodom ba Gomorrah ita kasibigoyonisi. 11 Ba Lot Jordan kupurina kasigaoworina ereonowana i kesina kairavina i binei, ba asi ruwamo si buburana kata Lot i nae ku maramatana mena. 12 Abram Canaan kupurinai i mana. Ba Lot i nae Sodom gwabinai, Jordan kupurina kasigaoworina meyagisi kaikaposi, kamosi yai i kwanatu. 13 Saba Sodom biyisi wai si kawakasekase saki ba Bada kurina asi piragagoyo i rakata saki.

14 Ba Lot i nae murinai Bada , Abram kurina i wona, “Memei ke bimsisi wai ke gagawa ku yabarata, ku yawara, ku maramatana mena ba ku enaga sipuna. 15 Niko kupura ereonowana ke kinakinani wai, kom ba am rakaraka ana bere damanimi.- 13:15 Acts 7:516 Ba am rakaraka ana wosei sina pesara, bage tano momokarina rutainina, kega rubana sina baiyavisi. 17 Ke nae kupurina ana veoroma ba ana nabanaba kuna utu nanagi kairavina kupurina ereonowana a bereberimi.”

18 Damanina Abram ana gwedagweda i kukuwana ku Hebron, keyama kaikaposi Mamre gwabinai ba namai i kwanatu, ba Bada ana raunabonabo i kemai.

14

Abram Lot i Yawasi

11 Nikosi taupauma asi bata Sodom ba Gomorrah asi sawara ba kasi kam ereonowana si yauna ba si nae. 12 Abram abuna Lot wai Sodom kamonai i mamana kata kona yabata si patumi ba ana sawara ereonowana si veruwana.

13 Saba sebare kesana i vera sonaga wai, i botu Abram kona Hebrew biyina i mamatarei. Abram wai Mamre keyamisi parisi yai i mamana. Niko Amori biyina wai Eskol ba Aner tuwateisi. Ba kosi wai Abram yabata bidamanina maragasina siwosei kata abiya kamonai sini baita bibirana. 14 Maranai Abram i nonori kata abuna Lot si patumi wai, ana meyagai abiabiyisi ereonowana asi 318 i bobunagisi wai, i yorisi si botu ba nakosi taupauma asi bata, si vera nunurisi yepo ku Dan. 15 Namai ana abiabiyisi i keyauwarisi wai pomai si kokonisi, si ravisi ba si kwabikwabinisi yepo ku Hobah, Damascus ku yabaratina mena. 16 Ba Abram sawara ereonowasi i yauna mena, ba abuna Lot ana sawara ba bibaine ereonowasi ba pipiya mutusi yabata i urabaisi si veramaga.

Melkizedek Abram i Gaireni

18 Damanina ba Melkizedek kona Salem taupaumina ba yebo God Kaidamo Sakina ana priest, bread ba wine i botuwana Abram kurina.- 14:18 Hebrews 7:1-1019 Ba Abram i gaireni, ba i wona,

“God Kaidamo Sakina, sapama ba dobu i wosei wai

ini gairenim.

20 Ba God Kaidamo Sakina bibigairenina

kam abiya ku nimam i terisi wai ku getawanisi!”

Ba Abram sawara ereonowasi si yauna mena wai 10 kamosi yai kesana Taupauma Melkizedek+ 14:20 Wose gairena ba totorina kana taupauma. i berei.

15

God ana Bidamanina Maragasina Abram yabata

1 Nikona murinai Bada wonana abakinakinana kamonai i botu ba Abram kurina i wona, “Kega kuna nagara Abram, yauku wai am beyana. Ba am maisa kaikapo sakina ana berim.”

2 Saba Abram i kaobeyei i wona, “Au Bada Maragata Sakim, awaika kuna beriku ba yauku kega ere natuku, ba Eliezer Damascus biyina au mariya tupana ini karinai.” 3 Ba Abram i wona, “Yauku kega natunatuku ku beriku, wai au saibisaibirina kesana au buderi ba au sawara ina yauna.”

4 Damanina ba God kurina i wona, “Kega, am saibisaibirina kega wasam ina yauni, saba natum damana wasam ina yauni.” 5 Ba Bada i urabai i kasibauwei ku matara ba i wona, “Ke gagawa ku kaidamo ba gwamegwame ke baiyawa rubai. Natunatum muri yai sina tupuwa wai, sina pesara bage nikosi gwamegwame rutainisi.”- 15:5 Romans 4:18; Hebrews 11:12

6 Ba Abram Bada i geruwei wai, Bada i damaninei kata Abram wai, kona pipiya totorina ba gaire sakina ana bitumagana kairavina.- 15:6 Romans 4:3; Galatians 3:6; James 2:23

12 Maranai kao i gaigakira wai Abram i kenouwapa i dauwa rabobo ba baidibara aba naganagarina i sowo potai.- 15:12 Job 4:13,1413 Kata Bada kurina i wona, “Am rakaraka muri yai te botubotu wai, kupura tumanai sina bogoyoisi ba sini kamyosukusuku, ba sina bosaibira bodu 400 rubana.- 15:13 Exodus 1:1-14; Acts 7:614 Saba kona kupurinai sina bosaibira wai, ana kasibigoyoni ba am rakaraka sini bisumarei wai, asi mariya kaikapona sina yauni.- 15:14 Exodus 12:40,41; Acts 7:715 Ba kom wai, kuna morapa saki, ba nuwanuba kamonai kuna rabobo ba sina doguim. 16 Ba am rakaraka kimta 4 murinai wai, sina veramaga mena niko ku kupura. Kairavina Amori biyisi asi piraga goyo kega i rakata saki ba ana kasibigoyonisi.”

16

Hagar ba Ishmael

1 Abram kaowana, Sarai, wai kaipokina ba ana aba saibisaibirina Egypt wasike kana waba Hagar. 2 Kata Sarai, Abram kurina i wona, “ Bada i kaipokiku wai kega a bituwa. Ba ke nae au saibisaibirina yabata kona dauwa, ba memena bage kona ini tuwa wai yauku au rakaraka ana bowai.” Ba Abram, awaika Sarai i wonei wai i bosisiri, 3 ba Sarai kaowana Abram ana saibisaibirina Hagar i berei i kaowanei. Niko wose i tupuwa maranai Abram Canaan kupurinai i mana bodu 10 si kakaba.

15 Kata Hagar Abram natuna sebare i tuwei- 16:15 Galatians 4:22 ba Abram kana waba i yorei Ishmael, kairavina natuna sebare i tuwei.

17

Sinibona Bidamanina Maragasina

1 Abram kana bodu 99 maranai Bada i rerematara kurina ba i wona, “Yauku God Maragata Sakina. Ere bi patutum ke bosaibiriku, ba am wose ereonowasi totorisi ba gairesi kamosi yai ke mana. 2 Au bidamanina maragasina ana terei, kom ba yauku basuti yai, ba am rakaraka ina rakata saki.”

3 Ba Abram naonai ibo pepeta i gakira ku tano ba, God kurina i wona, 4 “Au bidamanina maragasina nina kom a bereberimi kata, kom dam dobu tompipininai ereonowasi tamasi. 5 Kam waba Abram wai i kakaba, karaku kom kam waba wai Abraham, basuna kom a wosim dam ereonowasi tamasi.- 17:5 Romans 4:176 Ana wosim kuni tuwa pesara ba am rakaraka ina rakata saburere kata kom kamomi yai tautaupauma sina botu. 7 Ba au bidamanina maragasina a terei kom ba am rakaraka muri yai te botubotu wai kurisi. Niko bai damanina maragasina mama damanina. Yauku am God, ba yebo am rakaraka muri yai te botubotu wai kosi asi God.- 17:7 Luke 1:558 Ba niko kupura Canaan karaku ko mamanei wai kega karimi yai, saba tupana kom ba am rakaraka muri yai te botubotu wai a bereberimi. Kata ini karisiyai ba ina madamana, ba yauku wai kona asi God.”- 17:8 Acts 7:5

9 Ba Abraham kurina i wona, “Kom au bidamanina maragasina ke bokikisi, kom ba am rakaraka kimtina murimi yai te botubotu wai kosi yabata. 10 Nikona wai au bidamanina maragasina kurimi kata kom ba am rakaraka murimi yai te botubotu wai kona bokikisi. Sebasebare ereonowasi kamomiyai sinisi sina bona.- 17:10 Acts 7:8; Romans 4:1111 Komi sinimi sina bona, au bidamanina maragasina matakirina, kom ba yauku basutiyai. 12 Kata kimta muri yai te botubotu wai sebasebare ereonowasi kamomi yai te tuputupuwa kao 8 murinai wai sinisi sina bonai ba yebo sebasebare ereonowasi kamomi yai te bobagibagi wai, ba memena wata si botu kona, ku gimonisi wai, ba kosi kega natunatum wai yebo yabata. 13 Pipiya memena am rakaraka kamonai si tupuwa wai, kona memena ku gimonisi wai kosi yabata sinisi sina bona. Ba nikona kona wosei wai tupuwimi yai au bidamanina maragasina ina ma damana. 14 Meo sebare wata sinina kega sina bonai wai kona kega ana pipiya kamosi yai ina mana kairavina au bidamanina maragasina i kasikotobi.”

15 God yebo Abraham kurina i wona, “Kaowam kega muri yai kuna yorei Sarai saba kana waba wai Sarah.”+ 17:15 Sarai ba Sarah basusi wai taupauma natuna wasike.

Sarai Natuna Sebare

16 “Ani gaireni ba natumi sebare ini tuwei ba ani gaireni wai, kata kona dam ereonowasi sinasi, ba konai tautaupauma pipiya sini badisi wai sina botu.”

17 Damanina Abraham naonai i peku ba nuwa sinenai nikona i nosi wai i maniba, ba i wona, “Mekabage pipiya ikei ina tupuwa, ba yauku a morapa, kau bodu 100? Ba yebo Sarah wai kana bodu 90, kata mekabage ini tuwa?” 18 Ba Abraham God kurina i wona, “Ishmael kuta boterei kata am bigairena gaburinai ita mana.”

19 Damanina God i wona, “Saba kaowam Sarah wai ini tuwa sebare, ba kana waba kuna yorei Isaac.+ 17:19 Isaac basuna wai i maniba. Au bidamanina maragasina karinai ana terei kata bidamanina maragasina ina madamana ana rakaraka murinai kairavisi. 20 Ishmael kairavina wai a nonorim, kona yebo kega ana netaveyei, ani gaireni ba ana mariya ba ana rakaraka ani pesari. Ba kaiwabo asi 12 konai sina botu ba ana dama wai ina rakata saki. 21 Saba au bidamanina maragasina wai natum Isaac yabata ana wosei ina tupuwa kona niko maranai bodu e botubotu murinai wai, Sarah ini tuwei.”

18

Wagawaga asi Tonu

1 Ba Bada Abraham kurina i rerematara, Mamre keyamisi kaikaposi gaburisi yai, kona ana gweda matamketa parinai kao borabora wai i makira i mamana. 2 I tarakata wai sebasebare asi tonu parinai si bimsiri. Ba yagiyagina wata ana gweda matamketanai i kasibau iverabeyisi, ba i pepeta i gakira ku tano.- 18:2 Hebrews 13:23 Ba i wona, “Abisiri yai ko kinaniku gaireku wai au Bada, kega ami saibisaibirina kona vera kupukupusi. 4 Ba okowa yoginaikei ana botuwei kata, kaemi kona bosusuwana ba niko keyama wakunai koni yakam. 5 Karaku yona ko botu ami saibisaibirina kurina wai, awaika kesana ana bobunagi kona kani koni maragata. Ba meke mena ko nenae wai kata kona nae.”

Kosi si kaobeyei, “I gaire saki. Awaika kui sisiyei wai, ke wosei.”

6 Ba Abraham yagiyagina i riu ku gweda kamona Sarah kurina. Ba i wona, “Yagiyagina am flour gairena ku terei e mamana wai, ke tabiri, ke terei ina ruruwi ba bread ke kapuni.” 7 Ba Abraham i nae cow yabona simamana wai, natuna budobudona kesana i bowai ba, ana saibisaibirina i berei kata yagiyagina wata ita bobunagi. 8 Damanina ba mona ba susu ba, cow natuna si bobunaga wai, i botuwei naosi yai i terei, ba keyama gaburinai i potapotaisi ba si kam.

9 Ba si toirubai, “Kaowam Sarah wai memena?”

Ba i wona, “Noi, gweda kamonai.”

10 Damanina ba Bada i wona, “Nawaravi 9 murinai ana veramaga mena wai kaowam Sarah, ini tuwa sebare.”- 18:10 Romans 9:9

Ba Sarah wai gweda matam ketanai i nonora, ba kona wai murinai. 11 Abraham ba Sarah wai si morapa saki. Ba Sarah bituwa boduna i tupasairei wai, kega rubana iti tuwa. 12 Kata Sarah ikesina i nota meyei wai i maniba, i wona, “A bovedevediku ba au bada i morapa saki, kata niko nuwagairena ana wainei kona?”- 18:12 1 Peter 3:6

13 Damanina ba Bada Abraham kurina i wona, “Awaika kairavina Sarah i maniba ba i wona, ‘A morapa saki ba kade ani tuwa?’ 14 Kata Bada kurina wai awaika kesana padapadana kona?- 18:14 Luke 1:37 Niko maranai nawaravi 9 murinai ana veramaga mena wai Sarah ini tuwa, natuna sebare.”

15 Saba Sarah i nagara wai i kwaruma i wona, “Ware! Kega a maniba.”

Saba Bada i wona, “Kega kuni gesaira, ku maniba.”

Abraham i Baba Kuwakuwaya

16 Maranai sebasebaresi si tauya si nenae wai ku Sodom mena si kinana i gakira, ba Abraham wai yabata si nae, kata iti utu taveyisi. 17 Damanina ba Bada i wona, “Mekabaga Abraham ani kosei kata awaika karaku nina ana wosei wai kega ina kurina? 18 Ba Abraham wai bisuwona ana dam ina rakata saki ba sini maragata saki wai, dam ereonowana dobu ai konai ba ani gairenisi. 19 Kona kairavina yauku a binei natunatuna ba ana rakaraka muri yai te botubotu wai ini beyisi kata Bada ana ketai sina bosisira ba keta totorinai ba gairenai sina mana, ba kona sina wosei wai, Bada Abraham awaika i kaobaiyoyobani wai kurisi ina wosei.”

20 Damanina Bada i wona, “Tou rasarasa i rakata saki, Sodom ba Gomorrah kamosi yai, ba asi piraga goyoi rakata saki, ba asi borasarasana i goyo saki wai i borubaiku. 21 Kona kairavina ana gakira ana kinani kata awaika a nonori wai bisuwona kona kega wai ana kuiri.”

22 Damanina ba sebasebaresi si utusaira ku Sodom si nae, saba Abraham wai Bada yabata si mana. 23 Abraham Bada kurina i msi ratu ba i toiruba i wona, “Pipiya gairesi ba goyosi yabata kuna kasipupunisi kona? 24 Kata pipiya gaire sakiyisi asi 50 meyaga kaikaponai sita mamana wai kosi mekabage? Kata kupurina kega kuni nuwanuwani ba nakosi 50 yabata kuna pupuna taveyisi kona? 25 A notanota kabakabai kata kega rubarubana ba pipiya gaire sakiyisi, ba goyosi wai kuni kesanisi ba kuna kasipupunisi, kom wai dobu kana bibuibuiya bitam. Ba kom dobu kana bibuibuiya bitam wai gairena kuta wosei kona?”

26 Ba Bada i wona, “Pipiya gairesi asi 50 Sodom kamonai ana panansi wai meyagina tupana ani nuwanuwani.”

27 Ba Abraham Bada kurina i wona mena, “A bibabaim au goyona ke notataveyei ba ai tepatora wai ani sisiya kurim, Bada, yauku pipiya mom ba kega au maragata ba ati sisiya. 28 Pipiya gairesi kega 50 ba asi 45 wata wai, meyagina tupana kuna kasipupuni kona?”

Ba Bada i kaobeyei i wona, “Pipiya gairesi asi 45 wata ana panansi wai kega meyagina ana kasipupuni.”

29 Abraham i sisiya mena i wona, “Ba pipiya gairesi 40 wata kuna panansi wai?”

Ba Bada i kaobeyei i wona, “Kega ana kasipupuni.”

30 Damanina Abraham Bada i babai i wona, “Kega kuni yagisi ba ani sisiya mena, Ba pipiya gairesi asi 30 wata kuna panansi wai?”

Ba i kaobeya, “Asi 30 wata ana pananisi wai kega ana wosei.”

31 Abraham Bada i wonei, “Kega kuni yagisi ba ani sisiya mena ba pipiya gairesi asi 20 wata kuna panansi wai?”

Ba i wona, “Pipiya asi 20 wata kairavisi wai kega ana kasi bigoyoni.”

32 Damanina Abraham i wona, “Bada, a bibabaim kega ki yagisi ba ani sisiya ko bowa ba pipiya gairesi asi 10 wata kuna pananisi wai?”

Ba i kaobeya, “Pipiya 10 wata gairesi wai kega ana kasi bigoyoni.”

33 Bada Abraham kurina i sisiya i kakaba ba i nae. Ba Abraham i veramaga ana ku yove.

19

Sodom ba Gomorrah i Kasibigoyoni

1 Rabisi pompomai Lot Sodom meyagina kaikapona matam ketanai i makira i mamana, ba aneya asi ruwamo si verakasibau. Maranai i kitaisi wai i bomsiri, ba iverabeyisi ba naona i maere sogasoga i gakira ku tano. 2 Ba i wona, “Au Babada a bibabaim, ko verai bira ami aba saibisaibirina ana ku yove, koni kae suwana ba kona dauwa, ba maram koni sukumara kona nae.”

Saba si wona, “Kega, nina debadebai kana dauwa.”

3 Saba Lot i kaotupetupenisi wai yabata si nae ba si riu ana ku yove. Lot kam i bobunagi kairavisi ba bread kega yeast yabata i kapuni ba kasi kam i wosei ba si kam. 4 Karakuwata sita dauwa wai Sodom sebasebare ereonowasi yaraka ba waraete yove si subibiri. 5 Ba si yoreana si wona, “Nakosi sebasebare karauku pomai si botu kurim wai memena? Ke tere kaibuvisi kani yarakisi.”

6 Lot i kasibau kurisi ba matam keta i gudui 7 ba i baba kuwakuwayisi i wona, “Au dam, kega niko wose goyona kona wosei. 8 Ba natunatuku bibaine ruwamo nina sini tupasi. Kosi ana berim kata kurisi awaika wosena kona waini wai kona wosei, ba nikosi sebasebare wai kona kau wagawaga, ani tara pananisi.”

9 Saba si kaobeyei, “Ke nesaira. Ba kana kayo resoim.” Ba si wona, “Niko sebare wai ta kupura pipiyina, ba ana waina ini buibuiyita!” Ba Lot si ratu taveyei ba si sududuna matam keta sita rikai.

10 Saba pipiya ruwamo yove kamonai si bororona Lot si taina riuwei ba matam keta si gudui. 11 Ba pipiya matarai yarakisi ba waratesi matasi si sowasowa wai kega rubarubana matam keta sita panani.

12 Damanina sebasebaresi asi ruwamo Lot si wonei, “Am dam iyabosi wata nina, natunatum, rawarawam kona am rakaraka niko meyagai te mamana? Ke uraba kasibauwisi, 13 basuna niko kupura kana kasigoyoni kairavina asi goyona i rakata saki Bada matanai wai Bada i poraikai kana kasibigoyoni.”

14 Damanina Lot i kasibau rawarawana sebasebare i wonisi, i wona, “Yagiyagina niko kupura ko kasibau taveyei. Basuna Bada niko meyaga kaikapona ina kasibigoyoni.” Saba rawarawana sebasebare si nosi bage iti binama.

15 Mara i tom wai aneaneya Lot si rubisasari si wona, “Yagiyagina! Kaowam ba natunatum bibaine ke uraba kasibauwisi kairavina niko meyaga kaikapona ana saroba ina yauni wai komi yabata ina kayo yaunimi.”

16 Saba i bimetewa saki wai aneya yarona si yauni ba kaowana yarona ba natunatuna bibaine, ba si tainisi meyaga kaikapona si kasibau taveyei ku matara kairavina kosi Bada i nuwanuwanisi.- 19:16 2 Peter 2:717 Si uraba kasbauvisi murinai, kesana i wonisi, “Ko vera ami yawasa kairavina! Kega kona rusinimura! Konae sanagai koni yakam. Ko vera ku koya kona kayo rabobo!”

24 Damanina ba Bada keyama ba akima karakarasina kusana rautainina i garu kirei Sodom ba Gomorrah ku tepasi.- 19:24 Matthew 10:15, 11:23,24; Luke 10:12, 17:29; 2 Peter 2:6; Jude 1:725 Pipiya ereonowana ba awaika wata si rutiti si gegae wai meyagina kaikapona tupana i karapupuna taveyei. 26 Saba Lot kaowana i rusinimura wai i tukeke enaenagina.- 19:26 Luke 17:32

21

Isaac ana Tupuwa

1 Bada Sarah i kaobaiyoyobani wai i wosei. 2 Sarah i manawa God i wona wai maranai, kata Abraham i waraete ba natuna sebare i tuwei.- 21:2 Hebrews 11:113 Abraham natuna kana waba Isaac i yorei. 4 Ba maranai Isaac kana bodu i bi 8, wai Abraham Isaac sinina i bonai mekabage God i wona wai nanakasike.- 21:4 Genesis 17:12; Acts 7:85 Abraham kana bodu 100 ba Isaac i tupuwa.

Hagar ba Ishmael si Pora Taveyisi

8 Ba pepeya i rakata ba i karamarei maranai Abraham kam kaikapona i wosei. 9 Kona maranai Egypt wasike natuna Ishmael Abraham karinai i tuwei wai Sarah natuna Isaac yabata si biyakwara. 10 Sarah i kinanisi wai Abraham kurina i wona, “Niko aba saibisaibira, natuna yabata kipora taveyisi. Niko wasike natuna kega natuku Isaac ana buderi mutuna ina yauni kona kega buderi sini yabei.”- 21:10 Galatians 4:29,30

11 Abraham natuna Ishmael kairavina i nuwapoya. 12 Saba God Abraham i wonei i wona, “Kega natum ba am aba saibisaibira Hagar kairavisi kuni nuwayapoya. Sarah mekabage wata i wonim wai ke wosei. Au kaobiyoyobana wai Isaac murina kairavisi.- 21:12 Romans 9:7; Hebrews 11:1813 Wasike patupatumina natuna sebare yebo gwabinai, dam kesana ana wosei ina tupuwa kairavina kona wai kom natum.”

14 Mara i tom wai Abraham i sukumara Hagar kam ba okowa i berei ba natuna yabatai pora taveyisi ba Beersheba kupura momnai si yewoyewo neubuwa.

22

Abraham i Rurubai

1 Nikosi murisi yai God Abraham i rurubai,- 22:1 Hebrews 11:17-19 ba kurina i wona, “Abraham!”

Ba i kaobeyei i wona, “Awaika yauku nina a bitainabaenega.”

2 Damanina ba i wona, “Natum Isaac, natum nekesana kui nuwayauyauna sakiyei wai, yabata ko nae ku Moriah. Koya kesana ani beyim wai namai kuna kasibunui ba tupuwina kuna puyobunuwa am suwara kapukapunina kuriku.”

3 Maratom didibarinai, Abraham i bomsiri ba ana donkey i bobunagi. Ba ana saibisaibirisi asi ruwamo ba natuna i urabaisi ba puyobunuwa, suwara kapukapunina kairavina kana keyama i bobunagi rubana wai si tauya, God i wonei wai ku kupurina. 4 Kao bitonuina i tarakata ba rabarabai naki kupurina i kitai. 5 Ana saibisaibirisi kurisi i wona, “Nina donkey yabata ko mana, ba pipiyaikei ba yauku ka nanae noko mena ba kana bopepeta ba yebo kana veramaga kurimi.”

6 Abraham keyama gedowina i bokabari ba Isaac ku tepana i terei ba kona wai, keyama karakarasina ba yarewa i yauna. 7 Ba si nenae wai, Isaac tamana Abraham i wonei, “Tama keyama karakarasina ba suwara kapunina kairavina wai keyamina nina, ba aba payapaya puyobunuwa kairavina wai memena?”

8 Abraham Isaac i kaobeyei i wona, “God ikesina aba payapaya suwara kapunina kairavina ina berita.” Ba si yewo si gae God i wonei wai, ku koyana.

9 Si verakasibau wai, Abraham gwagwara i bobunagi ba raunabonabo tepanai keyama i kemai ba natuna Isaac i kausi ba tepanai i dauwei.- 22:9 James 2:2110 Ba nimana i kotoi ba yarewa i yauni ba, i bokabari Isaac ita gwari, 11 ba God ana aneya sapamai i parara, “Abraham! Abraham!”

Ba i kaobeyei i wona, “Awaika, yauku nina.”

12 “Pipiyaikei kega ke kasibigoyoni. Karaku mosi a kuiri kata, kom God ke naganagarei ba ke bokuwayei, kairavina natum nekesana kega ku gegenuwei.”

13 Abraham i tarakata ba ram kaikairuku kamonai tonana i kirai wai, i kitai. Ba i nae i yauni ba suwara kapukapunina kairavina natuna Isaac wasana i puyobunuwa. 14 Ba Abraham kona kupurina i yorei, “ Bada ina Berena.” Ba karaku patana pipiya niko maranai te yoreyorei, “ Bada ana koya tepanai ina berena.”

15 Ba Bada ana aneya sapamai mara bairuwaina Abraham i yorei, 16 ba i wona, “Yauku ikesiku mom kau wabai a kaobiyoyobanim,- 22:16 Hebrews 6:13 kata, niko wose ku wosei ba kega natum nekesana ku gegenuwei, 17 wai, a bisuwonim ani gairenim ba am rakaraka ana wosei sina pesara nanakasike bage gwamegwame sapamai ba sega toreyai rutainisi.- 22:17 Hebrews 6:14, 11:12 Am rakaraka kasi abiya sina getawanisi ba asi meyaga ba asi sawara sini karisi yai, 18 ba kom am rakaraka kamosi yai wai dam ereonowasi dobu ai ani gairenisi,- 22:18 Acts 3:25 kairavina ku bosisiriku.” 19 Damanina ba Abraham i veramaga mena ana saibisaibirisi kurisi, ba kosi yabata si nae ku Beersheba. Abraham namai Beershebai i kwanatu ba i mana.

25

Esau ba Jacob si Tupuwa

19 Nikona wai Isaac ana rurutuwa kona wai Abraham natuna. 20 Ba Isaac kana bodu 40 ba Bethuel Aram sebare Mesopotamia biyina natuna Rebecca i rabai ba kona wai Laban nobuna.

21 Isaac kaowana kairavina Bada kurina i rupari basuna kaipokina. Bada ana pari i nonori wai i manawa. 22 Ba siyanai wai wawaya ruwa ba siyana kamonai si biratu. Ba i wona, “Awaika kairavina nikona kuriku e tupupuwa?” Wai damanina i nae Bada i toirubai.

23 Ba Bada i wonei i wona,

“Dam ruwamo wai kamomi yai;

Dam ruwamo kuni tuvisi wai

kega sini nuwakesana.

Kesana wai maragasina

ba wai kesana mesumesuna;

Iyarokona wai murimurina ina bosaibisaibirei.”- 25:23 Romans 9:12

24 Ba kana nawaravi i yauni wai i tuwa wawaya ruwa sebasebare. 25 I nao i tupuwa wai taratarana ba ere sini korokorona wai si yorei Esau. 26 Muri yai i tupuwa wai Esau kaeketunai i bokikita wai si yorei Jacob+ 25:26 Jacob basuna wai kaeketuai i bokikita. kata Isaac kana bodu 60 ba i tuvisi.

Esau ana Bibadana Teina Jacob i Bere

27 Maranai pipiyisi gunaguna si rakata wai Esau wai yebaga bitana ba dipa yewoyewona saba Jacob wai magugubina ba yove kara kamonai wata i mamana. 28 Isaac, Esau i nuwayauyauni basuna i yebayebaga wai i bikanisi saba Rebecca wai Jacob i nuwayuyauni.

29 Mara kesana Jacob i gewagewa ba Esau i yebayebaga yepo, soya i rabobo saki wai i botu. 30 Ba Jacob kurina i wona, “Soya a rabobo saki! Misi nao gewagewa taratarana kuta beriku ata kani!” (Kona kairavina yebo si yorei Edom).+ 25:30 Edom basuna wai taratarana.

31 Ba i wona, “Am bibadana ke kai beriku ba muri yai kam ana berim.”

32 Esau i wona, “Damanina, bibadana ke yauni ba yau soya a rabobo saki. Kota kam wata ke beriku ana kani.”

33 Jacob i kaobeyei i wona, “Ki suwoniku kata am bibadana tupana kuna beriku.” Damanina Isau kaobiyoyobana maragasina i wosei wai ana bibadana tupana Jacob i berei.- 25:33 Hebrews 12:16

34 Damania ba Jacob bread ba gewagewa Esau i berei i kam ba i toma i kakaba wai i tauya i nae. Ba ana biyaroko bibadana i sinikikiyei wai kega i nosi.

26

Isaac ba Abimelech

1 Gomara kaikapona i tupuwa Canaan kupurina kamonai, rorowa Abraham ana marai i tupuwa rutainina wai Isaac i nae ku Gera Philistia asi taupauma Abimelech kurina. 2 Bada i rerematara Isaac kurina ba i wona, “Kega kuna nae ku Egypt, kupura a wonim wai namai ke mana. 3 Niko kupurai ke mana ba Yauku gwabimi yai ana mana ba ani gairenim. Kairavina niko kupura ereonowana kom ba am rakaraka murimi yai te botubotu wai ana berimi ba a kaobiyoyobana Abraham kurina wai ana wosei ina tupuwa.- 26:3 Genesis 22:16-184 Am rakaraka ani rakasi bage gwamegwame sapamai rutainisi, ba niko kupura ereonowana ana berisi. Ba dam ereonowana niko dobu ai kosi yai ba ani gairenisi, 5 kairavina Abraham i bosisira ba awaika ai beyei ba a wonei wai i kibi.” 6 Damanina Isaac Gera yai i mana.

28

1 Kata Isaac Jacob i yore, i gaireni ba i kaotunetunei i wona, “Kega Canaan wasike kuna rabai. 2 Yagiyagina ke nae ku Mesopotamia sinam tamana Bethuel ana ku yove. Namai sinam nobuna Laban, natunatuna bibaine kesana kuna rabai. 3 God Maragata Sakina ini gairenim ba kuni tuwa pesara wai dam pesarisi sini tamanim. 4 Ba kom ba natunatum ini gairenimi, Abraham i gaireni wai rutainina ba memei ke mamana kupurina God Abraham i berei wai kuna yauni ini karimi yai.”- 28:4 Genesis 17:4-8

Jacob ana Meumeu

10 Jacob, Beersheba i sumarei, ba i tauya i nae ku Haran. 11 Rabisi pompom ai i botu ku kupura kesana ba namai i pom wai iru basekwa, ba akima kesana namai i yauni i kenokira i kunuwanei. 12 Ba i bomeumeu kata wawana kaena tano ai, ba damona i gae ku sapama, ba God ana aneya tepanai si gegae ba si gaigakira.- 28:12 John 1:51

13 Ba tepanai Bada i msiri ba i wona, “Yauku Bada , tamam Abraham ana God ba Isaac ana God. Ba kom ba am rakaraka, niko kupura tepanai ku kenokira wai ana berimi.- 28:13 Genesis 13:14,1514 Ba rakaraka muri yai te botubotu sina pesara saki wai dobu popokauna rutaina, ba koni kasibuburanimi dobu ereonowana parata ina rakata ku enaga sipuna mena ba ku maramatana mena ba ku yabarata mena ba ku kariwabo mena. Kom ba am rakaraka, ba pipiya dobu ereonowanai ani gairenisi.- 28:14 Genesis 12:3, 22:1815 Yauku kom yabata ba memena wata kuna nae wai ana kita paparim, ba ana urabaim tana veramaga niko ku kupura. Kega ani sumarim yepo awaika a kaobiyoyobanim wai ana wosei.”

16 Jacob i sikwana wai i wona, “Pasinakata, Bada niko kupurai e mamana ba kega a kuiri.” 17 Ba i nagara ba i wona, “Ageee, a bigawara naki, aba naganagarina! Memena bage, niko God ana yove, ba sapama matam ketana.”

18 Mara i tom wai Jacob i sikwana, ba akima i bikunuwanei wai i totori bage tukeke, ba i boroi, ba i berena God kurina. 19 Ba kupurina i yorei Bethel (kona gawarina kainaonai kana waba wai Luz).

20 Damanina Jacob i kaobiyoyobana God kurina ba i wona, “Au bowagawagana kamonai kuna potaiku ba kuna bopapariku, ba kam kuna beriku ba kuni garaiku, 21 ba yawayawasiku ba gaireku ana veramaga tamaku ana ku yove wai damanina kom au God. 22 Ba niko akima ai totori wai God ana yove. Kona yovenai awaika ereonowana kuna beriku wai 10 kamonai, kesana ani neveramagei.”

Jacob i nae ku Haran ba Laban natunatuna bibaine ruwamo Leah ba Rachel i rabaisi. Ba Laban kairavina i bobagibagi bodu 14 kata i gimona taveyisi. Damanina ba God i wonei rawana ana kupura iti sumarei ba ita veramaga tamana ana ku kupura. Si veraveramaga wai ere kumakumarina. Esau ana pipiya yabata asi keta sita potai ba ana rakaraka yabata sita kayo ravisi.

35

God Jacob ana Rakaraka yabata i Poraisi ku Bethel

9 Jacob Mesopotamia kupurinai i veramaga murinai God i rerematara mena kurina ba i gaireni. 10 Ba God kurina i wona, “Kam waba wai Jacob, saba kega muri yai sina yorim Jacob, kam waba wai kona Israel.” Kata kana waba i binei Israel.

11 Ba God kurina i wona,

“Yauku God Maragata Sakiku;

ke uwa pesara ba uwam ina pesara

ba dam ba dam pesarisi

ba taupauma pesarisi kom kamomi yai sina botu.- 35:11 Genesis 17:4-6

12 Tano Abraham ba Isaac a berisi wai

yebo kom a bereberim,

ba am rakaraka muri yai te botubotu wai ana berisi.”

13 Damanina ba memena yabata si sisiya wai God gawarina i sumarei ba i gae.

14 Jacob memena God yabata si sisiya wai gawarinai, akima i totori ba i beyena wai wine i sewai ku tepana kata aba tomatoma suwarina ba yebo olive wairoronai i boroi. 15 Jacob gawarina i yorei Bethel. Kairavina namai God yabata si sisiya.- 35:15 Genesis 28:18,19

Rachel ana Rabobona

16 Jacob ana rakaraka yabata Bethel si sumarei ba si bowagawaga ku Ephrat. Ba matapa si veraverakasibau, ba Rachel bituwa siniyarana damina i yauni saba ana bituwa wai i piropiro saki. 17 Maranai ana siniyara i rakarakata wai bibowabowa wasikena Rachel kurina i wona, “Kega kuna nagara, sebare kesana yebo ku terei.” 18 Saba i matapa raobo wata, ba ana yasibe i kakaba wai natuna sebare kana waba i berei Benoni, saba tamana kana waba i yorei Benjamin+ 35:18 Benoni basuna wai au siniyara sebare ba Benjamin basuna wai sebare kaimatanina.a 19 Kata Rachel i rabobo ba keta e nenae ku Ephrat wai parinai si dogui (karaku gawarina wai Bethlehem). 20 Rachel kana karawaga tepanai Jacob akima i totori wai karaku patana e mamana.

Jacob Kaokaowana ba Natunatuna

22bJacob natunatuna sebasebare wai asi 12.

23 Leah natunatuna wai

Reuben (Jacob natuna iyarokona)

ba Simeon, Levi, Judah, Issachar ba Zebulun.

24 Rachel natunatuna wai

Joseph ba Benjamin.

25 Rachel kana bosaibisaibira Bilha natunatuna wai,

Dan ba Naphtali.

26 Leah kana bosaibisaibira Zilpa natunatuna wai,

Gad ba Asha. Nikosi natunatuna sebasebare wai Mesopotamia meyaginai si tupuwa.

Isaac i Rabobo

27 Jacob i nae ku Mamre Hebron gwabinai tamana Isaac kurina. Abraham ba Isaac si mamana wai nakai.- 35:27 Genesis 13:1828 Isaac kana bodu 180 rubana. 29 I morapa saki ba i rabobo ba natunatuna sebasebare Esau ba Jacob si dogui.

37

Joseph ana Meumeu

1 Kata Jacob tamana Canaan tanonai memena i mamana wai, Jacob yebo namai i mana.

2 Ba nikona wai Jacob ba ana rakaraka asi rurutuwa. Joseph wai sebare yarakina kana bodu 17. Ba tuwatuwana, tamana kaokaowana Bilha ba Zilpa natunatusi yabata, aba payapaya si potapota, ba wose goyogoyosi si wosewose wai i nenae tamasi i bi mamatarei.

3 Jacob wai, Joseph i nuwayauyauna sakiyei kega bage natunatuna mutusi, kairavina kona wai i morapa ba i tuwei. Kana gara rubisarusaruna veoromina ba ere yarona i wose. 4 Ba tuwatuwana si kitai kata tamasi wai, Joseph i nuwayuyauni wai si bomapumapuwei ba kega si bisisiya kabitam kurina.

5 Mara kesana Joseph i bomeumeu ba tuwatuwana i wonisi wai si yagisi saburere ba si subi sinikikiyei. 6 Kurisi i wona, “Niko au bomeumeu ko nonori. 7 Kota waere yai kwapu kamonai wheat keyamisi ta gedogedowa, ba au wheat gedowina i msiri totorina, ba ami gedowa si subibiri ba kurina si rudune.”

8 Ba tuwatuwana kurina si wona, “Kom ke nosinosi kuni taupauma ba kuni badikai?” Damanina ba ana meumeu ba sisiya kairavina, yagisi i su bobunuisi ba nakata naki kurina si yagisi.

Joseph si Gimonei

12 Mara kesana Joseph tuwatuwana si nae ku Shechem, tamasi ana aba payapaya namai si potapotaisi ba sita kam. 13 Ba Jacob, Joseph i wonei, “Au waina kuna nae ku Shechem tuwatuwam aba payapaya te potapotaisi wai kurisi.”

Joseph i kaobeyei, “I gaire saki.”

14 Kata tamana i wona, “Ke nae tuwatuwam, aba payapaya yabata kuna kinanisi, kata kosi damanina kona kega ba kuna veramaga kuni waraberiku.”

Damanina ba Hebron kawa sanaginai wata i pora taveyei i nae, ba i verakasibau ku Shechem wai, 15 sebare kesana Joseph waere yai i bubuwa neubuwa wai i panani ba, i toirubai, “Kom awaika ke nuwenuweni?”

16 Ba i kaobeyei, “Tuwatuwaku a nuwenuwenisi, kuta woniku memena asi aba payapaya te potapotaisi?”

17 Ba sebarena i wona, “Kosi wai a nonorisi si wona kata si nenae ku Dothan.” Kata Joseph i kibisi i nae Dothan gwabinai i pananisi.

18 Saba kosi rabarabai naki i botubotu si kinani, ba muri yai ita verakasibau kurisi wai, si tarapiri kata sita kasibunui. 19 Kosi si kaoboneyana, si wona, “Nao meumeu biyina nina, e botu wai. 20 Ko botu, tana kasibunui ba ku dogu tani garu kirei. Ba tana wona kata garagara aba payapayaya, bikokonina i kuta bunui ba mede ana meumeu basuna tana kitai.”

21 Reuben nikona i nonori wai kega i nuwagaire ba ana waina iti baisi wai i wona, “Kega tana kasibunui. 22 Kega tara tana bobisoroi. Ba nina kupura momnai ku dogu tani garu kirei. Ba kega kona kasibigoyoni.” Reuben nikona i sisiyei kata muri yai bibuni yai ita botu Joseph ita taina geyei ba ita urabai ita veramaga tamana kurina.

23 Kata Joseph i verakasibau tuwatuwana kurisi wai si botawani ba kana gara nuwarubarubana si sika taveyei, 24 ba si yauni ku dogu gasarina mena, si garu kirei.

25 Ba si makira sita kam ba si tarakata wai, Ishmael biyisi Gilead yai si botubotu wai si kinanisi. Asi camel wai spice, balm ba myrrh, si bonuvisi ba si kabara si gaigakira ku Egypt.

26 Damanina Judah tuwatuwana ba teiteina i wonisi, “Teita tana kasibunui ba tarana ba ata goyona tani buneyei wai awaika gairena kurita ina tupuwa. 27 Ko botu, Ishmael biyisi kurisi tani gimonei, ba kega goyona kurina tana wosei, kota mom ata tara.” Ba tuwateiteina si damanina. 28 Kata Midian bigimona biyisi si botu, wai teisi Joseph dogu ai si taina geyei, ba si gimonei wai silver asi 20 rubana si yauni, ba Ishmael biyisi si yauni si nae ku Egypt.- 37:28 Acts 7:9

29 Maranai Reuben i veramaga ba dogu i kinani ba Joseph kega nai wai, i nuwapoya saki kana gara i taina sikeyana. 30 I veramaga teiteina kurisi ba i wona, “Teitaikei kega nai. Ageee! Kata awaika ana wosei?”

31 Joseph kana gara si yauni ba goat si kasibunui wai taranai si pakipaki. 32 Ba kana gara nuwarubarubana si yauni si nae tamasi kurina, ba si wona, “Ke kinani, nikona ka panani, ke kitai kata niko natum kana gara kona?”

33 I kita taveyei, ba i wona, “Aeee, kona mom kana gara! Natuku Joseph garagara aba payapaya bikokonina i sika bigarugarui!” 34 Jacob kana gara i rusika, ba kao pesarisi i keno karawaga. 35 Natunatuna ereonowasi sebasebare ba bibaine, si botu bimorumorubina kairavina saba kona kega ana waina siti morumorubi wai i wona, “Kega! Ana kenokeno karawaga yepo ana gakira ku dogu natuku kurina.” Damanina ba natuna kairavina i tou.

39

Joseph ba Potipar Kaowana

1 Maranai Joseph si yauni si gakira ku Egypt, wai Pharaoh ana babada kesana, ba yebo ana yove kana aba potapota kasi bada, Potipar, kona Egypt biyina, Ishmael biyisi gwabisi yai Joseph i gimoni.

2 Ba Bada wai Joseph gwabina wai awaika ereonowanai i wosewosei wai gairena wata, ba ana bada Egypt biyina ana yove yai i mamana. 3 Ba ana bada i kitapanani Bada wai Joseph gwabinai, kata awaika ereonowana i wosewosei wai birana gairena i tuputupuwa. 4 Potipar i nuwagaire saki Joseph kurina wai i wosei ikesina kana bosaibisaibira, ba yebo ana yove ba sawara ereonowana ku yarona i terei i potapota. 5 Joseph ana bagibagi i dagui maranai wai, Egypt badana ana yove kamonai, ba ana sawara ereonowana, ba ana kwapu ba ana aba payapayaya manamisi ereonowasi, kona notanai wai Bada i gaireni. Kata Potipar ana yove kamona ba ana kwapu ereonowana yebo i gaireni. 6 Kata Potipar ana sawara tupana Joseph i berei i badei wai, kega kesana awaika i nuwapoyei ba kam kanina wata.

Ba Joseph wai komeruwanina ba kana tupuwa kinanina gairena. 7 Kega rabarabana murinai, ana bada kaowana Joseph i kita kirorowei ba i wonei, “Ke botu yabata tana dauwa!”

8 Saba i totoyana ba kurina i wona, “Ke kinani, au bada i tumaganiku wai ana sawara ereonowana, ku yaroku i terei a potapotai wai kega e binuwapoya. I teriku ana sawara tupana a bibadei. 9 Niko yove a bibadei wai kona rutainina ba kega kesana awaika i taraparanei ba ikesim wata, basuna kom wai kona kaowana. Ba mekabage wose goyona mom kurina ana wosei ba God matanai piragoyo ana wosei?” 10 Kao patepatena wasikena Joseph i kwaikwairi yabata sita dauwa saba, Joseph i totoyana wai i sisairei.

11 Ba kao kesana bagibagi biyisi mutusi kega nai wai, Joseph i riu ku yove bagibagi kairavina. 12 Ba wasikena Joseph kana kwama i taina tawani ba i wona, “Ke botu yabata tana dauwa!” Saba i rukasitaveyei ba i vera i kasibau ku matara ba kana kwama wai wasikena yaronai i sumarei.

13 Ba maranai wasikena i kinani kata kwama wai, i sumarei yaronai i botawani ba Joseph i vera i kasibau ku matara wai, 14 i yoereyana aba saibisaibirisi mutusi kurisi ba i wona, “Ko kinani! Niko Hebrew sebare kaowaku i urabai i botu wai bigigimita kairavina! I riu ita dauwiku, saba gamoku kaikaponai a rasa. 15 Ba i nonoriku bibaita kairavina a rasarasa wai kana gara pariku ai i sumarei ba i vera i kasibau.”

16 Ba wasikena kwamana i botawani yepo kaowana i verakasibau. 17 Damanina ba wasikena i rurutuwa kaowana kurina. “Niko Hebrew patupatumina ku urabai ku botuwei wai, bigigimiku kairavina i riu beyebeyiku. 18 Ba bibaita kairavina a rasarasa wai kana kwama pariku ai i vera bigarui ba yove kamonai i vera i kasibau ku matara.”

Joseph Patuma Yovenai

19 Maranai ana bada kaowana ana rurutuwa i nonori i wona, “Am patupatumina nikasike kuriku i wosei,” wai Potipar i yagisi saki. 20 Kata Potipar, Joseph i patumi ba taupauma ana patupatumisi si terisi wai namai i terei.

21 Saba Bada wai Joseph gwabinai- 39:21 Acts 7:9 ba i gaireni kata patupatumisi kasi aba potapota badana Joseph kurina wai ibi nuwagaire. 22 Kata patupatumisi asi bada, Joseph i terei patupatumisi ibi badisi ba, awaika ereonowasi nai si tuputupuwa wai i bibadei. 23 Joseph awaika ereonowana i potapotai wai patupatumisi asi bada nuwapotai i mamana. Kairavina Bada wai Joseph gwabinai ba awaika ereonowana i wosewosei wai Bada birana gairena wata i bereberei.

40

Joseph Meumeu Ruwamo i Debei

1 Mara yogina murinai Egypt kana taupauma ana vedu aba potapotana ba kana bread kapukapuna biyisi asi bada, taupauma si yagisigisiyei. 2 Ba Pharaoh i yagisi nikosi babada asi ruwamo, vedu aba potapotana ba bread aba kapukapuna kurisi, 3 ba ku patuma yovena i terisi, Potipar ana yove yai Joseph memena i mamana wai namai. 4 Maranai pipiya te patupatumi wai, patuma yovenai te mamana. Ba patupayumisi kasi aba potapota babadisi asi bada, Joseph ku yarona i terisi, kata kona i potapataisi.

Kata namai patuma yovenai si mana, mara yogina, 5 ba pom kesana vedu aba potapota pipiyina ba, bread kapukapuna pipiyina asi ruwamo si bomeumeu ba asi meumeu basusi wai bubausi yai. 6 Mara i tom wai, Joseph i botu kurisi ba i kinanisi kata naosi sowasowasi wata si gegae. 7 Ba i toirubaisi i wona, “Awaika kairavina karaku naomi kega gairesi?”

8 Ba si kaobeyei, “Ama ruwamo ka bomeumeu saba kega kesana kotoi emamana ba basusi ita wonikai.”

Damanina ba Joseph kurisi i wona, “God i kesina meumeu basusi ebi debena. Ami meumeu ko woniku.”

9 Damanina ba vedu aba potapota pipiyina i wona, “A bomeumeu wai grape uramina naokuai, 10 ba ragaragana wai asi tonu. Ba numonumona i supara, i sisi ba i uwa wai grape tupirsi ba menaisi si rukasibau. 11 Kata Pharaoh ana vedu a botawani, ba grape a yauna ba ku kamona a pisa ba ku yarona a terei.”

12 Joseph i wona, “Am bomeumeu basuna wai nikasike. Raga asi tonu wai kao tonu e bigubei. 13 Kao tonu murinai wai, kom am bagibagi kuna yauna meyei, ba Pharaoh ana vedu ku yarona kuna terei, rorowa ku wosewosei wai nanakasike. 14 Saba a bibabaim kata awaika ereonowana kurim damanina wata wai ke nosiku, ba kairaviku Pharaoh ke kaobinonori kata niko patuma yovenai ina tere kasibauviku. 15 Yauku Hebrew kupurinai si taina kwarokwaroiku nikei, ba yebo nina kega awaika goyona a wosei ba ku patuma yove si teriku.”

16 Maranai bread kapukapuna badana i kinani kata Joseph, vedu aba potpotana ana meumeu basuna gairena i debei wai i wona, “Yauku yebo a bomeumeu kata gayamikuai bread tegarisi asi tonu a kumterisi. 17 Ba tegara tepanai damana wai Pharaoh kairavina bread si gibu bibisaka, saba manu si botu ba tegara kamonai si kamkam.”

18 Joseph i kaobeyei i wona, “Tegara tonu wai kao tonu e bigubei. 19 Kao tonu murinai Pharaoh ini rukaibuvim ba kamyom ina kasiyaragi ba keyama tepanai ina kau birorokeim ba manu biyom sina ruyowayowai yepo sina kam roboi.”

20 Ba kao tonu murinai wai Pharaoh ana tupuwa marana, kona kaonai kam bibitaba kaikapona ana babada kairavisi i wosei. 21 Ba vedu kana aba potapota wai ana bagibagi i bere meyei, kata vedu Pharaoh ku nimana i terei. 22 Saba bread kapukapuna pipiyina Joseph mekabage i wonisi wai nanakasike i tupuwa, kata kamyona i kasiyaragi.

23 Saba vedu kana aba potapota pipiyina wai Joseph kega i nosi, nuwanuwana isu wapa taveyana.

41

Pharaoh ana Meumeu

1 Bodu ruwamo si kakaba murinai, Pharaoh i bomeumeu kata, Nile okowina parinai i bimsiri. 2 Ba Nile okowina kamonai cow asi 7, budobudosi ba sinisi gaigairesi si gae ba sinamona okowa parinai si kamkam. 3 Ba murisi yai yebo cow asi 7 kinanisi goyosi mom ba togetogesi Nile okowinai si gae, ba cow budobudosi parisi yai si msiri. 4 Ba nakosi cow togetogesi ba goyosi mom, si bomsiri wai cow budobudosi ba kinanisi gaigairesi asi 7 si kam roboisi. Ba niko meumeu kamonai Pharaoh i utu sikwana.

5 Ba i kenouwapa ba, i bomeumeu mena wai i kinana kata, pegapega keyamina kesana ba gayamina asi 7 gaigairesi ba nuwarubarubasi si rutiti. 6 Murisi yai yebo pegapega kesana gayamina asi 7 i gae, saba kega i uwa kabitam ba kao ba sibe si kara bisivisivisi. 7 Ba pegapega kara bisivisivisi si bomsiri wai pegapega gaigairesi asi 7 si tonanisi. Damanina ba Pharaoh i kenomataka ba i nota momei kata kona wai i bomeumeu.

8 Mara i tom wai nuwanuwana i kairagaraga wai, kaikairapusi ba nuwanuwasuyisi ereonowasi Egypt kamonai asi wara i porapora wai si botu ba ana meumeu i wonisi. Saba kega kesana kotoi rubana basusi ita wonei.

9 Damanina wine aba potapotana Pharaoh kurina i wona, “Karaku mosi au goyona a nota panani. 10 Siri kesana kui yagisi yauku ba am bread kapukapuna pipiyina kurikai, ba ku patuma yovena ku terikai Potipar ana yove yai. 11 Pom kesana bread kapukapuna pipiyina ba yauku, ka bomeumeu wai ama meumeu basusi wai, bubausi yai. 12 Ba Hebrew sebare yarakina, Potipar ana saibisaibirina yabata patuma yovenai ka mamana. Ba kesakesasike ama meumeu ka wonei wai basusi i wonikai. 13 Ba mekabage i wonikai wai, nanakasike i tupuwa, kata yauku au ku saibira ku tere meyiku, ba bread kapukapuna pipiyina kamyona, ku kasiyaragi ba si kau birorokei.”

14 Pharaoh wara i porai Joseph kurina wai, yagiyagina wata patuma yovenai si urabai si botu. Ba uyawina ba kana mutukoro si tomni, ba si gara rutaveyei ba i botu Pharaoh kurina. 15 Damanina ba Pharaoh, Joseph kurina i wona, “A bomeumeu wai kega kesana kotoi basuna i woniku. Ba si woniku kata kom pipiya te bomeumeu wai basusi ke wonewonisi.”

16 Joseph i kaobeyei i wona, “Yauku ikesiku kega rubarubana, saba God ana wainai basuna ina berim.”

25 Damanina ba Joseph, Pharaoh kurina i wona, “Am meumeu ruwamo ba basusi wai kesana. God karaku wata awaika ina wosei wai e bimamatara damanim. 26 Nakosi cow gaigairesi asi 7, ba pegapega gayamisi gaigairesi asi 7 wai, bodu 7 e bigubei, kosi wai meumeusi basusi kesanina. 27 Nakosi cow asi 7 togetogesi, ba kinanisi goyosi mom okowai si gae, ba pegapega gayamisi asi 7, kao ba maramatana sibena i rara bisivisivisi wai, kona gomara bodu 7 kamonai e bigubei.

28 Nikona awonim wai nanakasike. God awaika muri yai ina wosei wai i beyim. 29 Bodu 7 kamonai Egypt kupurinai mariya ina kamsewasewai, 30 ba bodu 7 murinai gomara kaikapona ina botu wai, nao mariya nuwanuwasi ina wapa kairavina gomara kupura ina kasibigoyoni. 31 Ba mariya kupurinai nuwanuwasi ina wapa kairavina gomara muri yai ina botu wai, ina goyo saki. 32 Nikosi meumeu ruwamo Pharaoh i berei wai basuna God ana nota tupana i terei kata ina tupuwa ba mara yoginaikei ina wosei ina tupuwa.

33 Kona kairavina Pharaoh pipiya kuikuirina, ba notanotana ina nuveni, ba ina terei Egypt kupurina tupana ina koyagi. 34 Pharaoh yebo babada ina bineisi kata bodu gaigairesi 7, mariya maranai kam ereonowana Egypt kamonai sina yauna, ba sina keyauwari riba 5, ba sini gaeni. 35 Ba nikosi bodu gaigairesi te botubotu wai, kamonai kam sini utubitaura ba, sini gaena, ba meyaga kaikaposi yai sina taura sirana, ba sina pota kabitamni. 36 Nikasike sina wosei wai, kata muri yai bodu 7 kamonai gomara ina botu ku Egypt wai, kam rubarubana pipiya sina kam, kega wai gomara kupura ini goyoni.”

37 Niko nota Pharaoh ana babada yabata si nonori wai i gaire saki. 38 Kata Pharaoh, babadisi i toirubaisi, “Memena sebare nikasike, God ana Kanuma, kamonai e mamana wai tana panani?” 39 Damanina ba, Pharaoh, Joseph kurina i wona, “Gubanai nikosi meumeu wai God kom i beyim, ba kega kesana kotoi kuikuirina kona notanotana bage kom rutainim. 40 Kom au bitaupauma yovena kuni badei, ba au pipiya ereonowasi kom wata am sisiya sina nonori ba sina bosisiri. Kom am bibadana wai yauku wata gaburiku ai, kairavina yauku wai taupauma.”- 41:40 Acts 7:10

Joseph Egypt i Badei

41 Ba Pharaoh, Joseph kurina i wona, “Karaku nina a binebineim kata Egypt kupurina ereonowana kuni badei.” 42 Damanina ba, Pharaoh kana ring ere kana matakira yaronai i botaveyei ba Joseph yaro rakorakonai i terei, ba kaiwabo kasi gara i kotei ba posaru gold yai si wosei wai kamyonai i rorokei.

45 Ba Pharaoh, Joseph kana waba i binei Zaphenat-Panea, ba meyaga kana waba On kana priest, Potiphera, natuna wasike kana waba Asenat i berei kaowana. Damanina ba Joseph, Egypt kupurina ereonowana i badei.

46 Joseph kana bodu 30 ba, ana bagibagi Pharaoh gwabinai i dagui. Ba Joseph, Pharaoh i kasibau taveyei ba Egypt kupurina tupana i nanaga roboi. 47 Bodu gaigairesi 7 kamonai wai, kupura i mariya saki. 48 Kosi bodusi kamosi yai, Joseph kam ereonowana Egypt kamonai si bao wai i utubitaura, ba meyaga kaikaposi kwapu parisi yai i gaena bunaga. 49 Joseph grain i gegaena wai si rakata saki, nanakasike bage sega tore yai rutainina wai, baiyavina i boterei kairavina si pesara saki wai, kega rubana ita baiyavi.

53 Ba bodu marimariyisi asi 7, Egypt kamonai si botu ku damona, 54 ba gomara bodusi asi 7 i dagui, mekabage Joseph i wona wai, nanakasike i tupuwa.- 41:54 Acts 7:11 Kupura ereonowana si gomara ba Egypt kamonai wata kam i mamana. 55 Egypt kupurinai kam masawai si kakaba, ba pipiya damina si yuyauni wai taupauma kurina kam kairavina si borasa, wai i poraisi Joseph kurina ba i wona, “Mekabage ina wonimi wai, ko wosei.”- 41:55 John 2:5

56 Maranai gomara kupura tupana i yauna roboi wai, Joseph grain i gegaena wai yovesi i botavetaveyana, ba Egypt biyisi kurisi i gimogimona, kairavina gomara Egypt kupurinai i goyo saki. 57 Pipiya kupura ereonowanai si botubotu ku Egypt ba Joseph karinai kam si gimogimona. Basuna gomara wai dobu ereonowanai i goyo saki.

42

Joseph Tuwatuwana

1 Maranai Jacob i nonori kata kam Egypt kamonai i mamana wai, natunatuna sebasebare kurisi i wona, “Awaika kairavina ko bimatabagiyana? Ko vera baba! 2 A nonori kata Egypt kamonai kam e mamana. Ko gakira nakai ba grain kairavita kona gimona kata tana yawasa ba kega wai tana rabobo.”- 42:2 Acts 7:12

3 Damanina ba Joseph tuwatuwana, asi 10 si gakira ku Egypt grain sita gimona. 4 Saba Jacob kega Joseph teina, Benjamin tuwatuwana yabata i poraisi, basuna i nagara kata awaika goyona kurina ita kayo tupuwa. 5 Canaan kupurina wai yebo gomara, wai pipiya mutusi si nenae wai Israel natunatuna yabata si nae kam sita gimona.

6 Joseph wai Egypt kupurina kana bada kaikapona, ba kona grain i koyakoyaga ba pipiya ereonowasi kurisi i bigimona, kata maranai tuwatuwana si verakasibau wai si rudune, naosi si gakira ku tano. 7 Maranai Joseph tuwatuwana i kinanisi wai i vera kita taveyisi, ba i wosei bage kona tadam ba kurisi i kaomainimaini, “Komi memena ko botu?”

Ba si kaobeyei, si wona, “Yakai Canaan kupurinai ka botu, kam kana gimona.”

8 Ba Joseph wai tuwatuwana i kita taveyisi, saba kosi si buruburuwei. 9 Damanina ba i bomeumeuvisi wai i notapanani,- 42:9 Genesis 37:5-10 ba kurisi i wona, “Komi wai ko bokibukibuikai! Komi ko botu ko bikupura nanaga kata memena yakai kega ka bimaragata.”

10 Ba si kaobeya, “Kega, bada! Am saibisaibirisi si botu kam wata sina gimona.”

21 Kosi wata si pone guguwana, “Bisuwona rorowa awaika Joseph kurina ta wosei, ba i tou binuwana ana yawasa kairavina, saba kega ta nonori wai kona kairavina niko birana ta yuyauni.”

22 Damanina ba Reuben i wona, “A wonim kata kega goyona sebarei kei kurina kota wosei,- 42:22 Genesis 37:21,22 saba kega ko nonori wai karaku tarana sarobina ta yuyauni.” 23 Kosi kega si kuiri kata awaika, si bisisiyei wai Joseph i kuiri, basuna kona ana sisiya wai pipiya kesana ibi garubonei kurisi.

Joseph tuwatuwana grain gwabinai si gimoni ba si yauni si veramaga tamasi kurina. Muri yai yebo si veramaga grain sita gimona mena.

45

Joseph i Debena Meyei

4 Damanina ba Joseph kurisi i wona, “Ko msi ratu kuriku.” Ba si msi ratu kurina ba i wona, “Yauku wai waresimi Joseph, ba koi gimoniku wai si botuviku Egypt. 5 Nuwanuwami kega sina kairagaraga, koi gimona taveyiku wai, kona God ikesina i poraiku ai nao, ba muriku ai kota botu kata pipiya biyawasisi kairavina. 6 Niko gomara wai bodu ruamo wata niko kupurai, ba bodu 5 muri yai te botubotu maranai wai bao kega ba bokasira kega. 7 God ana kuira i rakata saki wai i poraiku ai nao kata komi ba ami rakaraka mutuna niko dobuai yawayawasimi kona mana.

8 Kata kega komi koi poraiku nikei, saba God i poraiku. I wosiku nanakasike taupauma tamana, ba taupauma ana yove ereonowana a potapotai, ba Egypt kupurina ereonowana kana bada kaikapona. 9 Koi yagiyagina kona veramaga tamaku kurina ba ko wonei, ‘Natuna Joseph nanakasike i wona, “God i wosiku wai Egypt abi badei, ba ko botu yagiyagina kuriku.- 45:9 Acts 7:1410 Goshen kupurinai parikuai kona mana, komi natunatumi ba wawami, ba ami sheep ba goat, ba ami aba payapayaya ba ami sawara tupana. 11 Goshen kupurinai kona mana ba ana potaimi. Basuna gomara wai bodu 5 yebo te mamana ba kega au waina komi ba ami rakaraka ba ami aba payapaya soya kona rabobo.” ’”

Taupauma i Wonei ita Botu ku Egypt

25 Kata Egypt si sumarei ba si veramaga ku Canaan kupurina, tamasi Jacob kurina. 26 Ba si wonei, “Joseph wai yawayawasina! Ba kona wai Egypt kupurina ereonowana ebi badei.” Jacob i sikwana negenegei ba asi sisiya kega i geruwei. 27 Saba maranai Joseph mekabage i sisiya wai ereonowana si wonei, ba wagon Joseph i porai iti uwani ku Egypt i kitai, wai Jacob nuwanuwana i geyei ba i damaninei.

28 Damanina Jacob i wona, “Nikona wai bisuwona! Natuku Joseph wai yawayawasina, ana nae ana kinani ba muri yai ana rabobo.”

46

Jacob i Nae ku Egypt

1 Kata Jacob ana sawara tupana i yauna ba i tauya ku Egypt. Ba maranai i verakasibau ku Beersheba wai tamana Isaac ana God kurina i puyobunuwa.

2 God pomai kiyakiya ai Jacob kurina i sisiya, “Jacob! Jacob!”

I kaobeyei i wona, “Awaika yauku nina!”

3 Damanina i wona, “Yauku God, tamam ana God, kega ku Egypt naena kuna nagarei. Namai am rakaraka ana wosei dam kaikapona kesana. 4 Yauku yabata tana gakira ku Egypt ba ana urabaimi, tana veramaga mena niko ku kupura. Kom Egypt kamonai kuna rabobo ba Joseph wai gwabimi yai, yaronai matam ina kapu potai.”

5 Damanina ba Jacob Beersheba i sumarei ba natunatuna, ba tamasi Jacob si uwani ba kosi natunatusi, ba kaokaowasi, Pharaoh wagon i porapora tamasi kairavina wai si geru. 6 Asi aba payapaya manamisi ba asi sawara tupana Canaan yai si yauna ba si gakira ku Egypt. Jacob ana rakaraka ereonowasi i yaunisi ba si nae ku Egypt.- 46:6 Acts 7:157 Natunatuna sebasebare ba wawana sebasebare ba natunatuna bibaine ba wawana bibaine ana rakaraka tupana si nae ku Egypt.

Jacob ana Rakaraka yabata Egypt kamonai

28 Matapa si veraverakasibau wai Jacob Judah i porai i nao, kata Joseph iti babai Goshen ketana ita kaobibeyebeyisi. Ba maranai si verakasibau wai, 29 Joseph ana chariot i bobunagi ba i nae ku Goshen ita verabeyisi, ba maranai Joseph tamana Jacob i kinani wai, i rausi ba i tou kana veoroma. 30 Jacob, Joseph kurina i wona, “Karaku mosi nuwapotai ana rabobo, kairavina a kinanim ba a kuiri kata kom wai yawayawasim.”

48

Manasseh ba Ephraim

1 Kona murinai Joseph si wonei, “Tamam wai i gubaga.” Kata natunatuna ruwamo Manasseh ba Ephraim i urabaisi ba yabata si nae.

2 Maranai Jacob si wonei, “Natum Joseph i botu ina kinanim.” Kata Jacob i bo kwarakwara i maragata, ba ana gawarai i msiri, i makira.

3 Ba Jacob, Joseph kurina i wona, “God Maragata Sakina, Luz meyagina Canaan kupurinai i rerematara kuriku ba i gaireniku. 4 Ba kuriku i wona, ‘Yauku ana wosim kuna uwa ba am rakaraka, ana wosei ina pesara saki. Ba dam korotosi bubausi yai saba sini kesani, ba Canaan kupurinai am rakaraka muri yai ana bere damanisi ini karisi yai.’- 48:4 Genesis 28:13,14

5 Ba karaku nikasike, natunatum sebasebare ruwamo Ephraim ba Manasseh, Egypt kamonai si tupuwa ba muri yai a botu kurimi wai, kosi yauku ani natunatunisi, nanakasike bage Reuben ba Simeon rutainisi. 6 Murisi yai natunatum mutusi sina tupuwa wai kom karimi yai, ba meo kupura tuwatuwasi Ephraim ba Manasseh sina kwanatu wai parisi yai sina mana.”

13 Joseph natunatuna ruwamo i yaunisi i botu, kata Ephraim wai Joseph kasaunai ba Jacob gedunai i terei ba Manasseh wai gedunai, ba Jacob kasaunai i tere, ba i botuwisi Jacob ku, gwabina damana. 14 Saba Jacob kasauna i bokotoi ba murimurina, Ephraim gayaminai i terei ba geduna i kasibonei kata iyarokona, Manasseh gayaminai i terei, saba kona wai iyarokona.

15 Damanina ba Joseph i gaireni ba i wona,

“God, wawaku Abraham ba tamaku Isaac

kona yabata si yewo,

ba God wai kau aba potapota au yawasa ereonowanai

yepo karaku nina,

16 ba goyona ereonowanai aneya i taraparaniku wai,

nikosi sebasebare gunaguna ini gairenisi.

Ba yauku kau wabai sina yorisi

ba yebo tamatamaku Abraham ba Isaac kasi wabai.

Ba sini tuwa pesara wai niko dobu sini bonuwei.”

17 Ba maranai Joseph tamana kasauna Ephraim ku gayamina i terei wai kega i nuwagaire, wai tamana yarona Ephraim gayaminai i yauni Manasseh ku gayamina ita terei. 18 Ba Joseph kurina i wona, “Kega tama, yaro kasaum nikona gayaminai ke terei, kona i tupuwa kainao.”

19 Saba tamana i kaosaira ba i wona, “A kuiri natuku, a kuiri. Kona yebo dam kesana ba yebo ina rakata saki. Saba teina wai ina rakata saburere kega bage kona ba ana rakaraka kamonai dam pesarisi sina tupuwa.” 20 Kata kona kaonai i gairenisi ba i wona,

“Komi kami wabai, Israel ini gairena ba ina wona,

‘God, Ephraim ba Manasseh rutainisi ini gairenimi.’”- 48:20 Hebrews 11:21

Kona kairavina Jacob, Ephraim i terei i nao ba Manasseh wai i muri.

21 Damanina ba Jacob, Joseph kurina i wona, “Yauku mara yoginai kei ba ana rabobo saba, God wai komi gwabimi yai, ba ina urabaim kona veramaga tamatamam asi ku kupura.”

Joseph natunatuna mutusi i yorisi ba i gairenisi wose muri yai ana rakaraka kurisi ina tupuwa wai i wonisi. Natuna Judah kurina nikona i wonei.

49

Jacob Natunatuna Sebasebare asi 12 i Gairenisi

8 “Judah,+ 49:8 Judah basuna wai God tana bokabakabari. kom tuwatuwam ba teiteim sina bokabakabarim.

Kam abiya kamyosi kuna kiya pota.

Tamam natunatuna kurim sina rudune.

9 Judah natuku, kom wai lion wauna;

kana sirage i kani ba i veramaga i utu rorona

ba i kenokira bage lion wasikena,

kega kotoi rubana ba ina siwa rubaim.- 49:9 Revelation 5:5

10 Judah, kom am bikaiwabona wai ina madamana.

Ba am pesi muri yai te botubotu wai sini bibada

yepo kesana e botubotu wai kurina,

ba dam ba dam kona sina bosisiri.”

33 Jacob natunatuna i yoyobanisi i kakaba wai, kaena i tura gegeyana ana ku aba dudauwa gawarina ba yana i tageye koboi, ba i rabobo.- 49:33 Acts 7:15