ROMƐ MU

PƆLU ’LƐTRƐ ’LA ꞊KPAA RƆMU ‑WA ’Ɛ TA ZESU ’YI MU ’Ɛ NI

Romɛ mu a ’lɛtrɛ ’ɛ ŋgblo

‑Dele Pɔlu ’le ɛɛ? Pɔlu ‑yaa Zuufu mi do ‑la ‑le. ‑Wa ‑yaa Silisi ’klɛɛn ’yi ‑wa ’nɛ do ’la ‑o ‑yaa ’bhɛ sii Taasi ’bhɛɛ‑ ta. ’Duŋ‑ ‑e gbaandia‑ Zeruzalɛmu ‑wa ’ɛ ’bhɛɛ‑ ta, ’bhɛɛ‑ ‑e yaa ‑laklu ’ɛ ’kpɛn ꞊kla ’bhɛɛ‑ ꞊nɔɔ. ‑E ‑yaa Zuufu mu ’sinii ta za mu ’ɛ ‑vavaladɛ ‑asiikɔɔ ‑e ‑yrɛnkpaa ’ebebele Zesu ’yi mu ’ɛ ta. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, Zesu ’pwɛle‑ ‑a ba yi do ’le ’ke ‑yoo ge ’zi ‑yrɛnkpalɛ Damasi Zesu ’yi mu ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑ya ’gbu ’nale ’bhɛ ni, ’bhɛɛ‑ ‑e ꞊kla Zesu ’yi mi ’le ’tɛ. ‑E ꞊kla ’bhɛ a winbɔwo mi ’le Zuufu kle mu ’ɛ ba.

’Yee‑ Pɔlu ‑le ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ꞊kpaa Zesu ’yi mu ‑lɛdo’ ’la ’yaa‑ Rɔmu ‑wa ’ɛ ta ’mu ni: ’Mu ‑bebe ‑yaa Zuufu kle mu ’le, ’bhɛɛ‑ ’mu ’ke mu ‑yaa Zuufu ‑kpɔsɔɔ mu ’le. Pɔlu ’yee‑ ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ꞊dia ’waati ’ɛ ’la ba ’ke ‑yoo ‑Waanbhaa’ a ‑Jan ’Nrale‑ wo ’taa yaga mi ’ɛ ta Korɛnti ‑wa ’ɛ ta, ’ke ‑yoo zan niinalɛ ‑a ‑zanta’ Zeruzalɛmu, ’bhɛɛ‑ ‑e ge boolazi Rɔmu ‑wa ’ɛ ta ’tɛ.

‑Waanbhaa’ mɛɛ go ‑za ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, Pɔlu ‑yaa ‑a zi ’bhii‑ ‑e ’bhɛ wlan ’ɛ pe kpataakpa Rɔmu ‑wa ’ɛ ta Zesu ’yi mu ’ɛ ni. ’Bhɛla‑ ‑zayile, ’sɛwɛ ’lɛɛ‑ ’yi ‑jan ŋgblo ’ɛ ’bhɛ ‑le dɔɔ: «‑Waanbhaa’ a ‑Jan ’Nrale‑.» ’Bhɛ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’yi ‑le dɔɔ ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa Krisi ’yi, ‑e ’bhɛ zan klɛ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’bhɛ zan a ’kpaleya ’te ma ‑a ‑yi. (Romɛ 1.17). ’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, Pɔlu ‑yaa’ ’sɛwɛ ’ɛ ’yiciɛnna ‑lɛ yaga:

‑A ‑lɛ ꞊lwa mi ’ɛ ’yi (Romɛ 1-8), Pɔlu ‑o ‑we ’zi ’toŋ mu ‑klɔsikunza ’pegee ’kpaleya Krisi ’yi ’ɛ ’mu ‑za plɛ ’ɛ ’pleŋza‑ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’le. Wlan ’ɛ ni, bhaaplɛŋ mu ’la waa ‑o Zesu ’yi ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ gbɛblɔɔle ‑o ’mu ’kpɛn ta: Zuufu kle mu ’pegee Zuufu ‑kpɔsɔɔ mu. Bhaaplɛŋ mu ’kpɛn ‑o ’ke ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mu ’le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi. ’Bhɛla‑ ‑zayile, ‑Waanbhaa’ a yran ‑gbɛnɛ ’wlɛnle‑ ‑o ‑o ma. ’Duŋ‑ bhaaplɛŋ laa sɔ gole‑ ‑za ’yi pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ma, ’ke yaa ’e go ‑a ’kpaleya do ‑kplɛn ’kpɔ ‑la ba Krisi ’yi. Lii ’Weŋ ’ɛ ’bhɛ ‑le ‑kɔɔ’ klɛ ‑Waanbhaa’ ‑nɛ mu ’le, ’bhɛ ‑le bhɔ ‑kɔɔ’ ba ’ezin‑, ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ sɔ ‑Waanbhaa’ ba bole ‑yrɛ ma ‑si ’la ‑daŋ’ ’laa ‑o ’bhɛ ma ’bhɛ ’srɔɔwole.

‑A ‑lɛ plɛ mi ’ɛ ’yi (Romɛ 9-11), Pɔlu ‑o ‑we ’zi ’ke Izraɛli mu ’ɛ ’pegee Zesu ’yi mu ’ɛ ’pleŋza‑ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’le ‑Waanbhaa’ ’gbu zru maza ’ɛ ma. Zesu ’yi mu ’ɛ ‑waa’ ’kpaleya ’ɛ kli ’ɛ da Zuufu mu ’ɛ ’mu ‑la ba ’elwale ’pe. ’Duŋ‑ bhaaplɛŋ mu gole ‑za ’yi a pɛ zi ’ɛ ta, ‑Waanbhaa’ ’woo‑ Zuufu mu ’ɛ ꞊twa ‑a nɔɔ‑ ye ‑sɔ, ’bhɛɛ‑ ‑e ’bhɛ zi ’ɛ ’liigwa‑ Zuufu kle mu ’ɛ ni ’pe. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ laa ’e ‑baŋgolɛ ’woo‑ Zuufu mu ’ɛ ’yi; ’bhɛɛ‑ ‑a ’gbu ’liiwli‑ ’ɛ ta, ‑o ‑za sɔ a ni, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ’sii zii’ ’taŋii. Yi do ta, ‑e ‑yaa’ ‑lileya ’ɛ ‑zrɔnna bhaaplɛŋ ‑vin mu ’ɛ ni gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ Zesu ’srɔyi, ’woo‑ Zuufu mu ’ɛ nu ’bhɛ ‑lileya ’ɛ dɔlɛ, ’bhɛɛ‑ ‑e nu ‑o golɛ ‑za ’yi ’tɛ.

‑A ‑lɛ yaga mi ’ɛ ’yi (Romɛ 12-13), Pɔlu ‑o ‑we ’zi ’ke Zesu ’yi mu ’taawogbɛya ’ɛ ’eke‑ ’yi ’bhɛɛ‑ ’le. ‑E pe ‑o ni dɔɔ ‑o ‑za ’sɔ ’eke‑ ni, ’bhɛɛ‑ ‑o bo ’bhɛ klɛle ma ’taŋii.

‑A ‑lɛyanyrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ (Romɛ 14-16), Pɔlu ‑o zan ‑za mu ’la klɛlɛ, ‑e ’mu ’yipia꞊, ’bhɛɛ‑ ‑e mɛɛ ‑bebe ’pubwa, ’bhɛ ’pegee ‑e Rɔmu Zesu ’yi mu ’ɛ ‑liala dɔɔ ‑o bo ’kpaledomaya ’ɛ ’yi ’eke‑ pleŋ‑.

Pɔlu ‑o Rɔmu Zesu ’yi mu ’ɛ ’pubɔ‑ ’zi

¹’Mi Pɔlu ’la ’mi ‑o Zesu Krisi a yewonɛ ’le bhe, ’mi ’gbu ‑le ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ’kpa zii’ ’ka ni, ’ka mu ’la ’ka ‑o Rɔmu. ‑Waanbhaa’ ’ŋ ’siila‑ ’kaa ’ŋ klɛ Krisi a winbɔwo mi ’le, ’bhɛɛ‑ ‑ye ’ŋ ꞊kpaa ’edaŋma ‑yaa’ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wole‑ ’kaama‑ mɛɛ mu ni.

²‑Waanbhaa’ ’yee‑ ‑Jan ’Nrale‑ ’lɛɛ‑ ’naza‑ ꞊kpaa ’elwaleta ‑sɔ ‑a *’lɛla‑ janwo mu ’ɛ ’lii ‑yaa’ ’Sɛwɛ ’weŋ ’ɛ ’yi. ³‑A Gbe, ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ’ɛ, ’bhɛ ‑la ba ‑Jan ’Nrale‑ ‑le ’kɛle‑. Bhaaplɛŋ a pɛ yale zi ’ɛ zi, ’bhɛ ‑o ’ke ‑bhleŋgbe Davidi ’nranɛ‑ ’le. ⁴’Duŋ‑ Lii ’Weŋ ’ɛ a pɛ zi ’ɛ zi, ’bhɛ bwelawoa gale ba, ‑Waanbhaa’ ’a ‑zrɔnna mɔkpɛn’ ni ’bhii‑ ’yele‑ ’ke ‑a Gbe ’ɛ ’le, ’bhɛɛ‑ ‑glɔɔya’ ‑o ‑a ’kɔɔ. ⁵’Yee‑ ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ’srɔyi‑ ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ꞊lia ’o ma, ’bhɛɛ‑ ‑yoo’ ꞊kla ‑yaa’ winbɔwo mu ’le; ’kooko‑ ’wa klɛ ’bhɛɛ‑ ’trɛ ta ’si mu ’ɛ ’kpɛn ‑o kpa ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑o ’taawo‑ ‑a ‑liiwli’ ta. ⁶’Ka mu ‑o ’ezin‑ ’bhɛ mɛɛ mu ’ɛ ’ke mu ’le, ’ka mu ’la ’ka ‑o Rɔmu ‑wa ’ɛ ta, ‑Waanbhaa’ ’ka ’siila‑ dɔɔ ’ka klɛ Zesu Krisi a pɛ mɛɛ mu ’le.

⁷’Ka mu ’la ’kpɛn ‑o Rɔmu, ’bhɛɛ‑ ’ka mu ’la ‑za sɔ ‑Waanbhaa’ ni, ’bhɛ ’pegee ‑e ’ka mu ’la ’siila‑ dɔɔ ’ka klɛ ‑yaa’ pɛ mɛɛ mu ’le ’edaŋma ’ke ’ka klɛ ’weŋ. Bhaa ’yee‑ ‑kɔɔ’ Dɛ ‑Waanbhaa’ ’pegee Mɛɛzan Zesu Krisi ‑li ’ka ma ’bhɛɛ‑ ‑o yilabla na ’ka ni.

Pɔlu ‑o ‑a zi ’bhii‑ ‑e ge Rɔmu Zesu ’yi mu ’ɛ taglin‑

⁸’Mi ’an ‑Waanbhaa’ ’ɛ ’pubɔ‑ ’elwale ’pe, ’ka ’kpɛn a ‑za ma Zesu Krisi ’tɔ ’yi; ‑amasrɔyi ’ka ’ka ’kpalawoa Krisi ’yi mɔkpɛn’ ‑o ’bhɛ ‑jan ’ɛ ’wo zii’ ’drunyan ’ɛ ’yi yrɛkpɛn‑ ꞊nɔɔ. ⁹’Mi ‑Waanbhaa’ ’la gba ’ŋ ’nii‑ ’ɛ ’kpɛn ’le, ’ke ’an Gbe ’ɛ ma ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ wo mɛɛ mu ’ɛ ni, ’bhɛ ‑o ’ŋ ’srɛ ’le dɔɔ ’naa ploo ’ŋ ’kpeelɛdanle ma ’kaa‑ ‑za ma. ¹⁰’Ke ’ŋ ’yoo‑ ’ŋ ’seriwo zii’ ’waati ’oo ’waati ’la ba, ’mi ’ŋ ’seriwo ’kaa‑ ‑za ma. ’Mi bo ‑sromabɔle ma ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ni dɔɔ ’kee‑ ‑swa ‑a ni ‑ya klɛ ’ke ’ŋ sɔ gele‑ ’pwɛlɛ‑ ’ka ta ye. ¹¹‑Amasrɔyi ’ka ’ye ‑lrɔ ’gbu ‑o ’ŋ ma ’eglɔɔle, ’bhɛɛ‑ ’kooko‑ ’ke ‑kɔɔ’ ’eke‑ ꞊ya, Lii ’Weŋ ’ɛ ‑za ’wlan ’la ꞊kla ’ŋ ni bhe, ’ka sɔ ’bhɛ ’ke ’srɔɔwole, ’bhɛɛ‑ faŋgandɔ ’ka ta. ¹²’Bhɛ ’yi ‑le dɔɔ ’ke ‑kɔɔ’ ’eke‑ ‑ya, ’kpaleya do ’kpɔ ’la ‑yoo ‑kɔɔ’ ’kpɛn ’yi, ‑kɔɔ’ sɔ faŋgandɔle ’eke‑ ta ’bhɛ ’yi.

¹³’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’mi ‑o ‑a zi ’bhii‑ ’kaa ’yaango‑ ’bhii‑ ’ŋ ’ka ba geza ’ɛ ’yidɔ‑ gbɛ ‑bebewoa gban; ’bhɛɛ‑ ’kee‑ nu ’tɛnlɛ‑ ‑zɔn ma, ’duŋ‑ ‑o ’bhɛ ’saawoa‑ ’ŋ ’kɔɔ. ’Ŋ ’yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ge ’ka ba ye, ’kooko‑ ‑trɔn kpa ’ŋ ’woye‑ ’ɛ ma ’ka ba ye ’bhii‑ ‑trɔn ꞊kpaa ‑a ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ba. ¹⁴‑Amasrɔyi mɔkpɛn’ a ca ‑o ’ŋ ma ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wo zayi’: ‑wa ‑gblaan ta mu oo, ‑bɔn ’yi mu oo, ’sɛwɛdɔ mu ’pegee ’sɛwɛdɔ kle mu, ‑o ’kpɛn a ca ‑o ’ŋ ma. ¹⁵’Bhɛla‑ ‑zayile, ’ka mu ’la ’ka mu ‑o Rɔmu, ‑a ‑lrɔ ‑o ’ŋ ma ’bhii‑ ’ŋ ge ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wo ’ka mu ni ’ezin‑.

‑Glɔɔya’ ’la ‑yoo ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’yi

¹⁶‑Amasrɔyi, ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wole‑ ’ɛ, ’bhɛ ’laa ‑yraladɔ ’mi ma. ‑Glɔɔya’ ‑le ’kɛle‑ ‑Waanbhaa’ ’kɔɔ ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa ‑a ‑yi ‑e ’bhɛ zan go ‑za ’yi. ’Bhɛ goza ’ɛ ‑za ’yi, ’bhɛ san Zuufu mu ’ɛ ma ’elwale ’pe, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ge ’tɛnlɛ‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ma boolazi. ¹⁷Wlan ’ɛ ni, ‑Waanbhaa’ bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔ’ ‑a ’gbu ’yrɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’yee‑ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’yele‑ ’bhɛ zrɔn; ’kee‑ san ‑a zisanyrɛ ’ɛ ma, ’kee‑ nu ’tɛnlɛ‑ ‑a ‑lɛyanyrɛ ’ɛ ma, ‑e ’bhɛ klɛ ’kpaleya drɔŋ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ma, ’bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ: «Mɛɛ ’la zan ‑lɛdɔɔle ‑o ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi, ’bhɛ zan nu bole ‑yrɛ ma ‑si ’ɛ ’srɔɔwolɛ ’bhɛ ’kpaleya ‑la ma ‑Waanbhaa’ ‑yi.»

‑ZA ’YƆƆ‑ GBƐBLƆƆLE ‑O BHAAPLƐŊ MU ’KPƐN TA

‑Waanbhaa’ a ‑kpan baale ‑o ’drunyan ’yi bhaaplɛŋ mu ’ɛ ’kpɛn ta waa ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ma

¹⁸‑Waanbhaa’ nu bhaaplɛŋ mu ’ɛ ’kitikanlɛ yran ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ waa ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ’kpɛn ’pegee ‑o klɛza ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ’kpɛn ma, ‑e ’bhɛ ‑zrɔnna ‑o ni ’kee‑ da laflɛ’ ma. Waa ‑lɛdɔɔkleya ’ɛ ma, waa to ’ke bhaaplɛŋ ‑bhɛɛke’ mu ‑Waanbhaa’ a wlan ’ɛ dɔ. ¹⁹’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, mɛɛ sɔ ‑za yɛkɛ‑ ’la dɔle‑ ‑Waanbhaa’ ba zayi’, ’bhɛ gaanle laa ‑o ma; ‑Waanbhaa’ ’gbu ’bhɛ ‑zrɔnna ‑o ni kpataakpa. ²⁰Wlan ’ɛ ni, ‑a ’san ’ke ‑Waanbhaa’ ’drunyan klɛ, ‑yaa’ ‑Waanbhaaya ’ɛ, mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ laa sɔ ’bhɛ ’yele ‑a ‑yrɛbhɛ’ ’le; ’duŋ‑ ’o ’bhɛ ye ‑a klɛza mu ’ɛ ’mu ‑la ma. ‑E ’drunyan ta pɛ mu ’kpɛn ꞊kla ‑yaa’ ‑glɔɔya’ ’la ‑daŋ’ ’laa ‑o ’bhɛ ma ’bhɛɛ‑ ’le, ’bhɛ ’pegee ‑yaa’ ‑Waanbhaaya ’ɛ ma. ’Bhɛɛ‑ ‑bhaaplɛŋ ‑yaa’ ‑glɔɔya’ ’pegee ‑yaa’ ‑Waanbhaaya ’ɛ dɔ ’bhɛ pɛ mu ’ɛ ’mu ‑la ma. ’Bhɛla‑ ‑yile ’zoo ’laa ‑o ‑o zi.

Bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔle klɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’kpaleya ‑la ma

²¹‑Amasrɔyi ‑o ‑Waanbhaa’ dɔ, ’duŋ‑ waa ’tɔbhɔlɛ ’bhii‑ ‑Waanbhaa’, ’bhɛ ’pegee ‑yaa’ pɛ ‑o ’ke ’pubɔ‑ ’la ’le, waa ’bhɛ ’nalɛ‑ ‑a ni. ’Bhɛɛ‑ drɔɔn’, ‑o ’truu‑ ma jan mu ’te ‑la dan ‑o ’kpee, ’bhɛɛ‑ ‑o ’kpeejan‑ mu ’ɛ ’lɛdɔɔle laa ‑o, ’bhɛɛ‑ ‑gblo ’kpale‑ ‑o zru mu ’ɛ ’yrɛ ta. ²²‑Woo ’gbu kun ’bhii‑ ‑zadɔ’ mu, ’bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ‑o ŋgblo laa ‑o ta. ²³‑Waanbhaa’ ’tɔbhɔle ’la ’bhɛ ’laa ga ‑titi, ’sani‑ ‑o nu ’bhɛ gbalɛ, ‑o ’bhɛ ꞊twa ‑a nɔɔ‑, ’bhɛɛ‑ bhaaplɛŋ ’la ’bhɛ ‑o ’ke ’siɛpɛ‑ ’le, ‑o ’bhɛɛ‑ ‑yrinɛ’ mu ‑gbaa, ’bhɛ ’pegee maannɛ‑ ‑yrinɛ’ mu, ’bhɛɛ‑ wi mu ’la ’taawo‑ ’mu dɔpɛ yiziɛ ta, ’bhɛ ’pegee wi mu ’la ’taawo‑ ’mu vi ta, ‑o ’mu ‑la ma ‑yrinɛ’ mu ‑gbaa; ’bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ’nii‑ ’laa ‑o ’mu ’yi.

²⁴’Bhɛla‑ ‑zayile, ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ‑o ꞊twa ‑o ’gbu ma, ‑waa’ ’triŋdɔ‑ maza mu ’la ‑o ’gbu zrubhɔ ’mu ma ’mu ’yi. ‑Asiikɔɔ ‑woo ’gbu ’flɛ mu ’ɛ ’triŋdɔ‑ ‑yraladɔ ma ‑yanbhɔɔya klɛlele ’eke‑ ba. ²⁵’Woo‑ mu ‑o ‑Waanbhaa’ a pɛ wlan ’ɛ maniinaa ’ke bhla ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ klɛpɛ mu ’ɛ, ‑o ’mu ‑la gba, ’bhɛɛ‑ ‑o ’mu ‑klɔsikun. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑o ‑Waanbhaa’ ’la ’bhɛ pɛ ’kpɛn ꞊kla, ’bhɛ ꞊twa ‑a nɔɔ‑, ’bhɛɛ‑ ’ke ’bhɛ ‑o ’ke ’tɔbhɔpɛ ’le ‑yikpɛnsee ta bhe! Amiina.

²⁶’Bhɛla‑ ‑zayile, ‑Waanbhaa’ ‑o ꞊twa ‑o ’gbu a ‑yraladɔ ma ‑yanbhɔɔya ‑za mu ’ɛ ’yi. ‑Amasrɔyi, ‑Waanbhaa’ ‑za ’la ‑dulaa’ bhaaplɛŋ dɔgbɛya ’ɛ ta, ‑o na mu ’ɛ ’mu ’bhɛ mabɔɔla ’ke ’mu ge yilale ’mu ’tanyɔɔn le mu ’le ’bhii‑ ’gwlaan‑ mu ’ɛ gbɛɛn‑. ²⁷’Bhɛ klɛgbɛya do ’kpɔ ’ɛ ’yi ’ezin‑ bhe, ‑waa’ ’gwlaan‑ mu ’ɛ, ’mu ’gwlaan‑ mu ’pegee le mu yilale ’ɛ ’eke‑ ba ’ɛ ꞊twa ‑a nɔɔ‑, ’bhɛɛ‑ ’woo‑ ’gwlaan‑ mu ’gbansaan ‑la zrubhɔ ’eke‑ ma ’bhii‑ le ‑lrɔ dɔ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ’gwlaan‑ ma. ’Woo‑ ’gwlaan‑ mu ’ɛ ‑o ‑yraladɔ ma ‑za ’yɔɔ‑ mu klɛ ’eke‑ ’le. ’Bhɛ ’yi, ‑o nilawoa bhe, ‑o ’bhɛɛ‑ ma ‑sra ’srɔɔwo‑ ‑o ’krowolele ‑Waanbhaa’ ’kɔɔ.

²⁸Waa dɔlawolɛ ‑a ‑la ’ke ‑o ‑Waanbhaa’ dɔ, ’bhɛla‑ ‑yile, ‑Waanbhaa’ ‑o ꞊twa ‑o ’gbu ’kpeejan‑ ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ’yi; ’kooko‑ ‑za ’la ’bhɛ ‑gaale’ laa ‑o ba ‑o ’bhɛɛ‑ klɛ. ²⁹‑O zru mu ’ɛ ’pale‑ ‑o ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ ’kpɛn ‑glɔɔn ’le: ‑lɛdɔɔkleya plaza ’ɛ ’kpɛn ‑glɔɔn oo, ‑yɔɔya’ oo, ‑yrɛbhɔ’ maza ‑bebe mu oo, yiɛnya oo, zran oo, mɛɛ dɛza oo, gwledan zru oo, ‑dawli’ oo, ’kpeejan‑ ‑yɔɔ’ mu oo, bhla ’kpale‑ mɛɛ ma oo; ³⁰‑o mɛɛ ’tɔsiɛ‑, bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ vɛnsi ‑o yin ’lii, ‑yrala’ laa dɔ ‑o ma ‑za ’yɔɔ‑ klɛ yrɛ nɔɔ‑; ’bhɛɛ‑ ‑woo baa ‑o ’gbu ’yi, ’bhɛ ’pegee ‑woo ’gbu magbaandɛ; ‑o sɔ ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ ’kpɛn ‑glɔɔn klɛle‑, ’bhɛɛ‑ ‑woo ‑kala’ mu ’le ‑o yapɛ mu ’ɛ ma. ³¹‑O yikanle ’laa ‑o, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑woo ‑liiwli’ ‑naa mɛɛ ni ‑za ’la klɛ zayi’, waa ’bhɛ ’lɛsɔ‑; ‑o zru ‑o ’eglɔɔle mɛɛ ma, ’bhɛɛ‑ waa mɛɛ ‑bhɛɛke’ ’yrɛnkla‑. ³²‑O ’gbu ’duŋ‑ ‑Waanbhaa’ a ’kiti ’ɛ dɔ: ‑o ’gbu ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’bhɛ ‑za ’yɔɔ‑ ‑glɔɔn mu ’ɛ ꞊kla, ’bhɛ zan ‑o ’ke dɛpɛ ‑la ‑le. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑o bole ‑o ’bhɛ ‑za ’yɔɔ‑ ‑glɔɔn mu ’ɛ klɛle ma. ’Bhɛ trala ’ezin‑, mɛɛ ’la zan mu ’bhɛ ’yansi za mu ’ɛ klɛ, ‑o dɔ ’bhɛ zan mu ‑la zita.

‑Waanbhaa’ bhaaplɛŋ mu ’kitikan ‑lɛdɔɔleya ‑la ma

¹’Bhi ’duŋ‑, ’bhi ’la ’bhi ‑o mɛɛ ‑bhɛɛke’ mu ’kitikan zii’, ’kee‑ ꞊kla mɛɛ ‑glɔɔn ’oo mɛɛ ‑glɔɔn ’la ’le, waa nu ’bhi mazatolɛ ‑titi. ’Yoo‑ ‑kpan baa‑ ’zi ’e ’gbu ta, ‑amasrɔyi ’bhi ‑o mɛɛ ‑bhɛɛke’ ’kitikan zii’ ‑za ’la ’yi, ’bhi ’gbu ‑o ’bhɛɛ‑ ’yansi za klɛ ’zi ’ezin‑. ²’Wa ’yaango‑ ’bhii‑ mɛɛ ’la zan mu ’bhɛ ’yansi za mu ’ɛ klɛ, ‑Waanbhaa’ nu ’bhɛ zan mu ’ɛ ’kitikanlɛ ‑yaa’ pɛ wlan ’ɛ ’bhɛɛ‑ ta. ³’Bhi ’la ’bhi ‑o mɛɛ ‑bhɛɛke’ mu ’kitikan zii’ ‑za ’yansi mu ’la ’bhi ’gbu ’mu klɛ ’mu ’yi, ’bhi ’kpee ma ’bhi nu ‑bhilɛ’ ‑Waanbhaa’ a ’kiti ’ɛ ’yi ɛɛ? ⁴Taa‑ ‑Waanbhaa’ a wlanya ‑gbɛnɛ ’ɛ ’pegee yaa mɛɛ mazatoza ’ɛ, ’bhɛɛ‑ ‑a zrubakpaaza ’ɛ, ’yoo‑ ’mu mavɛɛ‑ ’zi ɛɛ? ’Yaa ’yaango‑ ’bhii‑ ‑yaa’ wlanya ’ɛ ’bhɛ ‑le ’a klɛ ’bhɛɛ‑ ‑zadɔwɛɛ dɔ ’e ma, ’bhɛɛ‑ ’e ploo ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ma, ’bhɛɛ‑ ’yee ’gbu zru niinaa’ ‑Waanbhaa’ ba ɛɛ? ⁵’Duŋ‑ ’e ’trɔn ’yi ‑o ’eglɔɔle, ’bhɛ ’pegee ‑zadɔwɛɛ ’laa dɔ ’e ma ’yaa‑ ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ‑zayi’, ’kee‑ ploo ‑o ma, ’bhɛɛ‑ ’yee ’gbu na ‑Waanbhaa’ ni. ’Bhɛla‑ ‑zayi’, ‑Waanbhaa’ nu ’e ’krowolɛ yran ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’e ’gbu ‑o ’bhɛɛ‑ baan’ klɛ ’zi ’eyɔɔle. ’Bhɛ yi ’ɛ ’le, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ nu ‑yaa’ ‑yranwogbɛya bhaaplɛŋ mu a ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ ma ’ɛ, ’bhɛ ’pegee ‑yaa’ ’kiti ’lɛdɔɔle ’ɛ ’mu zrɔnlɛ. ⁶’Bhɛ yi ’ɛ ’le, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ nu bhaaplɛŋ mu ’kpɛn do do klɛza wlata ‑sra ’nalɛ‑ ‑o ni. ⁷Mɛɛ ’la zan mu ‑o dɔ ’zi klɛn ’ke ‑o ‑za ’wlan klɛ, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑o ’tɔbhɔleya ’pegee ‑o ‑lɛdɔle a ma ‑glin ’zi, ’bhɛɛ‑ bole ‑yrɛ ma ‑si ’la ‑daŋ’ ’laa ‑o ’bhɛ ma, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ nu ’bhɛ bole ‑yrɛ ma ‑si ’ɛ ’nalɛ‑ ’bhɛ zan mu ’ɛ ni. ⁸’Duŋ‑ mɛɛ ’la zan mu wlɛn ‑a ma, ’bhɛɛ‑ ‑woo ‑baŋgo’ ‑yaa’ wlan ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑o dɔ ‑lɛdɔɔkleya maza mu klɛle ‑la; ‑Waanbhaa’ nu ’bhɛ zan mu ’krowolɛ yran ‑gbɛnɛ ’le. ⁹‑Yrɛn ’pegee ‑yrɛbatɛdɔle nu baalɛ mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ‑za ’yɔɔ‑ klɛ ’bhɛ ta: ’kee‑ san Zuufu mu ’ɛ ma ’elwale ’pe, ’bhɛɛ‑ ’kee‑ ge ’tɛnlɛ‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ma ’tɛ. ¹⁰’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ‑za ’wlan klɛ, ‑Waanbhaa’ nu ’tɔbhɔleya ’pegee yilabla ’nalɛ‑ ’bhɛ zan ’ɛ ni, ’bhɛɛ‑ ‑ya ‑lɛdɔ’ ‑a ma: ’bhɛ san Zuufu mu ’ɛ ma ’elwale ’pe, ’bhɛɛ‑ ‑e ge ’tɛnlɛ‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ma. ¹¹‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ ’laa bhaaplɛŋ mu bago; ‑o ’kpɛn ‑o do ‑a ‑yrɛ ’yi.

¹²Wlan ’ɛ ni, mɛɛ ’la zan mu ’kpɛn ‑za ’yɔɔ‑ klɛ, ’bhɛɛ‑ ’ke waa Moizi a ’Toŋ ’ɛ dɔ; ’bhɛ zan mu nu nilɛ ’ke waa ‑o ’krowo‑ ’bhɛ ’toŋ ’ɛ ta. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, Zuufu mu ’la ‑o Moizi a ’Toŋ ’ɛ dɔ, ’ke ‑o ‑za ’yɔɔ‑ ꞊kla ’waati ’oo ’waati ’la ba, ‑Waanbhaa’ nu ‑o ’kitikanlɛ ‑za ’la ’bhɛ yɔɔndɛle ‑o ’yee‑ ’Toŋ ’ɛ ’yi ’bhɛɛ‑ ’le. ¹³‑Amasrɔyi mɛɛ ’la zan mu ‑o ’trɔnkpa‑ ‑yaa’ ’toŋ mu ’ɛ ꞊la, ’bhɛɛ‑ ’ke waa ‑o ‑yizaklɛ; ‑Waanbhaa’ laa ’bhɛ zan mu kun ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ‑a ‑yrɛ ’yi. ’Duŋ‑ mɛɛ ’la zan mu ’yee‑ ’toŋ mu ’ɛ ’yizaklɛ, ’bhɛ zan mu ‑la ‑lɛdɔɔle ‑o ‑a ‑yrɛ ’yi. ¹⁴’Bhɛɛ‑ ’si ’bhɛɛke mu ’la waa ‑Waanbhaa’ a ’toŋ ’ɛ dɔ; ’waati ’ke ba, ‑o ’gbu zru ’ɛ ‑ya pe ‑o ni dɔɔ ‑o ‑za ’ke klɛ, ’bhɛɛ‑ ‑o ’bhɛ klɛ, ’bhɛɛ ’bhɛ ‑bɛŋgole klɛ ’ke ’toŋ ’ɛ ’le. ’Ali‑ ’ke waa Moizi a ’Toŋ ’ɛ dɔ, ‑wa zrɔn ‑o klɛza ’ɛ ma ’bhii‑ ‑za ’la ’bhɛ ‑o ’ke klɛpɛ ’le, ‑o sɔ ’bhɛ klɛle‑. ¹⁵‑Wa zrɔn ‑o klɛza ’ɛ ma ’ezin‑ ’bhii‑ ’toŋ mu ’ɛ yɔɔndɛle ‑o ‑o zru ’ɛ ’yi. ‑O ’gbu ’nii‑ ’ɛ ’bhɛ ’bhɛ ’srɛya‑ klɛ ‑o ni, ’bhɛ ’pegee ’waati ’ke ba, ‑o ’kpeejan‑ ’ɛ ’bhɛ ’a pe ‑o ni dɔɔ ‑o ‑za ’yɔɔ‑ ꞊kla, ’bhɛɛ‑ ’waati ’ke ba, ‑o ’kpeejan‑ ’ɛ ’bhɛ ’a pe ‑o ni ’ezin‑ dɔɔ ‑o ‑za ’wlan ꞊kla. ¹⁶’Bhɛ ‑za ’ɛ ’kpɛn ta nu ’pwɛlɛ‑ kpataakpa yi do ’le. ’Bhɛ yi ’ɛ ’le, ‑Waanbhaa’ nu a pelɛ Zesu Krisi ni dɔɔ mɛɛ mu gaanyi’ jan mu ’la ꞊kpaa ‑o ’kpee ‑e ’mu ’kitikan ’bhii‑ ’mi ‑Jan ’Nrale‑ ’la ꞊woa ’bhɛ ’a ꞊pia gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ bhe.

Zuufu mu ’ɛ ’pegee Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ba za

¹⁷’Bhɛɛ‑ ’bhi ’la ’bhi ’a pe ’e ’gbu ma dɔɔ ’yoo‑ ’ke Zuufu mi ’le, ’bhɛɛ‑ ’e ’yri ‑o *Moizi a ’Toŋ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ta, ’bhɛ ’pegee ’yee‑ baa‑ ‑Waanbhaa’ ’yi dɔɔ ’bhi ‑o ’ke ‑yaa mɛɛ ’le bhe. ¹⁸’Bhi ’la ’bhi ’yee‑ ‑Waanbhaa’ zru maza ’ɛ dɔ, ’bhɛɛ‑ ’e ‑za ’wlan ’pegee ‑za ’yɔɔ‑ gole ’ke ’yi ’ɛ ‑daanna Moizi a ’Toŋ ’ɛ ma. ¹⁹’Bhi ’gbu ’kpale‑ ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ mɛɛ ‑vin mu ’ɛ ’mu ‑o ’ke mɛɛ ‑yrɛ ’wile‑ mu ’le, ’bhɛɛ‑ ’bhi ‑le ’mu ’taawo zi ’ɛ zrɔn ’mu ni; ’bhɛɛ‑ ’bhi ’kpale‑ ‑o ‑a ‑yi ’ezin‑ ’bhii‑ mɛɛ ‑vin mu ’ɛ ’mu ‑o ‑gblo ’yi, ’bhɛɛ‑ ’bhi ‑le ’mu ta ’tɛbhile ’le. ²⁰’Bhi ’kpee ma mɛɛ ‑vin mu ’ɛ ’mu ‑o ’ke ‑zadɔkle ’pegee ‑nɛ ’fiɛntrɔnnɛ mu ’le, ’bhɛɛ‑ ’bhi ‑le ’mu daan mi ’le; ‑amasrɔyi ’e ’gbu ’kpale‑ ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ ’toŋ ’ɛ ’yi ‑zayaangole ‑lɛsɔle ’pegee wlan ’ɛ ’kpɛn ‑o ’e ’kɔɔ. ²¹’Bhɛ ’yi ’tɛ, ’bhi ’la mɛɛ ‑bhɛɛke’ mu ’ɛ daan, ‑mɛla ma ’yaa ’e ’gbu daan ɛɛ? ’Bhi ’la ’bhi ’a pe dɔɔ waa ‑faanwolɛ, ‑mɛla ma ’bhɛɛ‑ ’bhi ‑faanwo’? ²²’Bhi ’la ’bhi ’a pe dɔɔ waa ‑yanbhɔɔya klɛlɛ, ‑mɛla ma ’bhɛɛ‑ ’bhi ‑yanbhɔɔya klɛ zii’ ɛɛ? ’Bhi ’la ’bhi ’a pe dɔɔ yo gbale laa lele, ‑mɛla ma ’bhɛɛ‑ ’e yogba ’fɛ mu ’ɛ ꞊la pɛ mu ’ɛ faan? ²³’Ka mu ’la ’ka ’ka ’gbu ’wasowo dɔɔ ’ka mu ‑le Moizi a ’toŋ ’ɛ dɔ; ’bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ’ka ’laa ‑o ’taawo zii’ ’mu ta ’elrele. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ’ka ’laa ‑o ‑Waanbhaa’ ‑lɛdɔ’ ’zi ‑a ma. ²⁴Wlan ’ɛ ni, a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «’Ka mu Zuufu mu ‑la ‑zayi’ ’bhɛɛ‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ‑woo ‑Waanbhaa’ ’tɔ ’ɛ ’siɛ zii’.»

Mɛɛ laa go ‑za ’yi ’klɛɛn ’yi ’wlale‑ ma

²⁵Wlan ‑le ’bhɛ ’le, ’kee ’taawo‑ Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ta, ’klɛɛn ’yi wlale ’ɛ ‑za ’yanwo‑ ’e ma. ’Duŋ‑ ’kee ’yee‑ Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’yisiɛla, ’yaa‑ ’klɛɛn ’yi ’wlale‑ ’ɛ yaa ‑za ’kedo‑ ’kpɔ ’yanwo‑ ’e ma. ²⁶’Ke mɛɛ ’la zan laa wlalɛ ’klɛɛn ’yi, ’bhɛɛ‑ ’ke ’bhɛ zan ’taawo‑ Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ta; ‑Waanbhaa’ laa nu ’bhɛ zan ’kunlɛ‑ ’bhii‑ mɛɛ ’la zan ꞊wlaa ’klɛɛn ’yi ɛɛ? ²⁷Waa mɛɛ ’la zan wlalɛ ’klɛɛn ’yi ’bhɛ ’si ta, ’bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ’ke ’bhɛ ‑le Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikun; ’bhɛ zan ’ɛ ’bhɛ ‑le nu ’bhi ’kitikanlɛ ’kitikan yi ’ɛ ’le, ’bhi ’la ’bhi ’laa ’taawo‑ ’yee‑ Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ta. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑o ’woo‑ ’toŋ mu ’la yɔɔndia‑ ‑woo ’e ’kɔɔ, ’bhɛɛ‑ ‑o wla ’klɛɛn ’yi ’e ’si ta. ²⁸‑Amasrɔyi, klɛle Zuufu mi ‑kpɔsɔɔ ’gbu ’ɛ ’le, ’bhɛ ‑daŋ’ ’laa ‑o ’ke ’kɛla ‑o ’bhɛ ye mɛɛ ’flɛ ma drɔŋ ’bhɛ ’le. ’Bhɛɛ‑ wlale ’klɛɛn ’yi ‑zeze ’gbu ’ɛ ‑daŋ’ ’laa ’ke bhɛkpɔɔ ’kpalele drɔŋ mɛɛ ’flɛ ma ’ke ‑o ’bhɛ ye ’bhɛ ’le. ²⁹’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, Zuufu mi ‑kpɔsɔɔ ’gbu ’ɛ ’bhɛ ‑le ’ke mɛɛ ’la zan ‑o ’kɛle‑ ’bhɛ ’gbu ’kpee ye. ‑Waanbhaa’ Lii ’ɛ ’bhɛ ‑le ’a klɛ ’bhɛɛ‑ mɛɛ klɛ Zuufu mi drɛɛ ’le ‑a ’kpee; ’bhɛ ’laa da ’Toŋ ’la ‑o ’bhɛ yɔɔndia꞊ ’bhɛ ’yi jan mu ’ɛ ba. ’Bhɛ mɛɛ ’la zan ꞊kla Zuufu mi drɛɛ ’le, ‑Waanbhaa’ ‑le ’bhɛ zan ’ɛ ’tɔbhɔ‑, ’bhɛ ’laa da bhaaplɛŋ ba.

Klɛle Zuufu mi ’le ’bhɛ ma ‑trɔn

¹’Ke ‑yoo ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, klɛle Zuufu mi ’le ’bhɛ ma ‑trɔn ‑o ’ke ‑mɛla ‑le ɛɛ? ’Bhɛɛ‑ ’klɛɛn ’yi wlale ’ɛ ’trɔn‑ ‑o ’ke ‑mɛla ‑le ’ezin‑ ɛɛ? ²Wlan ’gbu ’ɛ ni, ‑trɔn ‑gbɛnɛ ’gbu ‑o ‑a ma gbɛ ’ɛ ’kpɛn ma. ‑Amasrɔyi, ‑Waanbhaa’ ’bhɛ ’wojan‑ mu ’ɛ gbɛkpaa‑ Zuufu mu ’ɛ ’mu ‑la ‑kɔɔ’ ’elwale ’pe. ³’Ali‑ ’ke ‑o ’ke mu laa bolɛ ’mu ’liiwli‑ ’ɛ ta, ’bhɛ sɔ ‑a klɛle‑ ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ laa bo ’bhɛ ‑liiwli’ ’ɛ ta ɛɛ? ⁴’Yooye‑, ’bhɛ ’laa sɔ klɛle‑ ’dɛ! ’Ali‑ ’ke bhaaplɛŋ ’ke mu ’kpɛn ‑o bhlape mu ’le, ‑Waanbhaa’ laa bhlape ‑titi. ’Bhii‑ ‑a pele ‑o gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi bhe dɔɔ:

«’Bhi ‑Waanbhaa’, ’ke ’yoo‑ ‑janwo’ zii’, mɔkpɛn’ ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ’e ’lɛdɔɔle ‑o.

’Bhɛɛ‑ ’ke ‑woo ’e ’kitikaan, ’zoo nu klɛlɛ ’e zi ’taŋii.»

⁵Mɛɛ ’ke mu ‑o ‑a pe ’zi dɔɔ: «’Waa‑ pɛ ‑lɛdɔɔkleya ’ɛ ’bhɛ ‑le ’a klɛ ’zi ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ‑lɛdɔɔle ‑o gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ bhaaplɛŋ mu sɔ ’bhɛ ’yele.» ’Bhɛɛ‑ ’o sɔ ‑mɛ ‑jan ‑la wole‑ ’ezin‑ ɛɛ? ’O sɔ ‑a pele‑ dɔɔ ‑Waanbhaa’ ‑lɛdɔɔle laa ‑o, ‑amasrɔyi ‑yoo’ ’krowo zii’ ɛɛ? (’Mi ‑o ‑janwo’ zii bhaaplɛŋ a pɛ ‑janwo’ gbɛya ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’yi). ⁶’Sekeseke! ’Ke ‑Waanbhaa’ ‑lɛdɔɔle laa ‑yaa bi, ‑e ‑yaa nu ’sɔlɛ‑ ’drunyan ’yi mu ’ɛ ’kitikanle ’nale‑ ‑a ma ɛɛ?

⁷’Bhɛɛ‑ ’ke ’an pɛ bhla pele ’ɛ ’bhɛ ‑le ’a klɛ ’zi ’bhɛɛ‑ bhaaplɛŋ mu ‑o ‑Waanbhaa’ a wlan ’ɛ dɔ ’zi, ’bhɛɛ‑ ‑a ’tɔbhɔleya ’ɛ baan’ ’kla zii’ ‑a ba; ‑mɛla ma ’bhɛɛ‑ ‑woo ’mi ’kitikan zii’ ’ezin‑ ’bhii‑ ’ŋ ’yoo‑ ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mi ’le ɛɛ? ⁸’Bhɛɛ‑ ’ke ‑yoo ’bhɛ gbɛɛn‑ ’tɛ, ‑kɔɔ’ ’laa sɔ ‑a pele‑ dɔɔ: «‑Mɛle ‑kla ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ’laa ‑za ’yɔɔ‑ klɛ, ’kooko‑ ‑za ’wlan sɔ ’pwɛle ‑a ‑yi ɛɛ?» Mɛɛ ’ke mu ‑o ’mi ’tɔsiɛ zii’ dɔɔ ’mi ‑o mɛɛ mu daan ’zi ’bhɛɛ‑ ‑jan ‑glɔɔn ’ɛ ’le. ’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ a ’kiti ’ɛ yaa nu ’bhɛ zan mu ’tolɛ‑ ye ‑titi.

Mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’lɛdɔɔle laa ‑o ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi

⁹’Bhɛɛ‑ ’ŋ sɔ a pele‑ ’nale‑ ’tɛ ɛɛ? ‑Kɔɔ’ mu Zuufu mu mabhaabhɔ mɛɛ ‑vin mu ’ɛ ta ɛɛ? ’Naa sɔ ’bhɛ ’pele ‑titi! ‑Amasrɔyi ’wa ‑zrɔnna gban dɔɔ Zuufu ’pegee ’si ‑vin mu ’ɛ ‑o ’kpɛn ŋgblo ’kpaale‑ ‑o ‑za ’yɔɔ‑ faŋgan‑ ’ɛ ꞊la. ¹⁰’Bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ:

«Mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’lɛdɔɔle laa ‑o ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi,

’ali‑ ’bhɛ mɛɛ bhɛ do ’kpɔ ’laa ‑o.

¹¹Mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ‑za ’wlan ’yima‑,

mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ‑o ‑Waanbhaa’ ziglin‑ ’zi.

¹²‑O ’kpɛn ‑o ‑zanta’ ‑dwa ‑Waanbhaa’ ni, ’bhɛɛ‑ ‑o ꞊kla bhaama mɛɛ mu ’le.

Mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ‑za ’wlan klɛ, ’ali‑ ’bhɛ mɛɛ bhɛ do ’kpɔ ’laa ‑o.

¹³‑O mɛɛ dɛ ‑o ‑liijan’ mu ’ɛ ’le, ‑o nrɛ mu ’ɛ ’mu ‑o ’ke mɛɛ mu ‑yini’ pɛ ’le,

’bhɛɛ‑ ‑o ‑liijan’ mu ’ɛ ‑woo ’eyɔɔle ’bhii‑ mlɛ ‑baa’.

¹⁴’Daŋgan ma jan ’yɔɔ‑ mu ’te ‑le da ‑o ‑lii.

¹⁵‑O gaan ‑la ’sile‑ ‑o mɛɛ dɛ ‑zayi’.

¹⁶’Ke ‑o ‑kaan yrɛ ’oo yrɛ ’la ꞊nɔɔ, ‑o ‑klɔlɔɔ’ maza mu ’pegee ’siɛ maza mu ’te ‑la to ‑a ‑zanta’.

¹⁷Waa yilabla ma zi ’ɛ dɔlɛ.

¹⁸‑O ’taawogbɛya ’ɛ ma, waa gblaan ‑Waanbhaa’ ‑lɛɛ ‑titi.»

¹⁹’Bhɛɛ‑ ’wa ’yaango‑ dɔɔ Moizi a ’Toŋ ’ɛ ‑yoo ‑jan ’oo ‑jan ’la ’wo zii’, ‑o ’bhɛ ’wo zii’ mɛɛ ’la zan mu ŋgblo ’kpaale‑ ’yee‑ ’toŋ ’ɛ ꞊la ’mu ‑la ni. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, waa ’sɔlɛ‑ ‑o ‑klɔsikunle. ’Bhɛla‑ ‑zayile, mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa sɔ ’zoo ’nale ’bhɛ ’gbu ni, ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ a ‑kpan baale ‑o ’drunyan ’yi mu ’ɛ ’kpɛn ta. ²⁰’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’lɛdɔɔle laa nu klɛlɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’bhɛ a ’toŋ mu ‑klɔsikunle ma. ’Duŋ‑ ’toŋ mu ’ɛ ’mu ‑le ’a klɛ ’bhɛɛ‑ bhaaplɛŋ mu ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ‑o ‑za ’yɔɔ‑ ꞊kla.

Bhaaplɛŋ go ‑za ’yi ’kpaleya ‑la ma

²¹’Duŋ‑ ’saanigɛ, bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔle klɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ‑a ’gbu ’bhɛ ‑zrɔnna ‑kɔɔ’ ni. ’Bhɛ ’laa da ’taawole ’toŋ a pɛ zi ’ɛ zi ’ɛ ’bhɛ ba. ‑O ’bhɛ ‑lɛdɔɔleya ’ɛ ’srɔɔwo‑ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’pegee ‑Waanbhaa’ ‑lɛla’ janwo mu ’ɛ ’mu ’bhɛ ‑jan ’ɛ ꞊woa gban kpataakpa. ²²’Ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa Zesu Krisi ’yi, ‑Waanbhaa’ ’bhɛ zan kun ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle; mɛɛ bagole laa ‑o ’bhɛ ’yi. ²³Wlan ’ɛ ni, bhaaplɛŋ mu ’kpɛn ‑za ’yɔɔ‑ ꞊kla; ’bhɛla‑ ‑yile, waa sɔ ’tɛnle ‑Waanbhaa’ dɔgbɛya ’tɔbhɔle ‑lɛsɔle ’ɛ ma. ²⁴’Duŋ‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ‑lileya ’ɛ yi, ‑yoo ‑lɛdɔɔ’ bhaama ‑a ’gbu ’yrɛ ’yi; ‑amasrɔyi Zesu Krisi ‑o tagbawoa, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ‑gwa waa ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ’yi. ²⁵‑Waanbhaa’ ’yee‑ Krisi ꞊naa ’ke ’sraka ’le, ’kooko‑ ‑e ga *‑yrigbɛɛle ’ɛ ta ‑kɔɔ’ mu ni, ’bhɛɛ‑ ‑e klɛ ‑kɔɔa’ ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ma ‑sroma ’yan pɛ ’le. ’Ke mɛɛ ’la zan mu ‑o ꞊kpaa *Krisi ’yi, ’bhɛ zan mu nu ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’bhɛ zan mu a ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ma ‑sroma ꞊yaan gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ’bhɛ dɔlɛ. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ ‑yaa’ ‑lɛdɔɔleya ’ɛ ‑zrɔnna bhaaplɛŋ mu ni. ’Elwaleta ‑sɔ, ‑Waanbhaa’ a zrubakpaa ’waati ’ɛ ba bhaaplɛŋ mu zi, bhaaplɛŋ mu ‑za ’yɔɔ‑ mu ’la ꞊kla, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ laa ’mu bɔlɛ ‑klɔsi ’yi ’kee‑ ’mu wlata ‑za klɛ ’mu ni. ²⁶’Duŋ‑ ’saanigɛ, ‑e mɛɛ mu ‑lɛdɔɔ’ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ‑e ’bhɛ ‑zrɔnna ‑gee’: ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu bole ‑o ‑yaa’ ‑lɛdɔɔleya ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’ke mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa Zesu ’yi, ‑e ’bhɛ zan ’ɛ ’lɛdɔɔ‑ ‑a ‑yrɛ ’yi.

²⁷’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, bhaaplɛŋ mu sɔ ‑o ’gbu ’wasowole ‑mɛ za ‑la ‑yi ɛɛ? ‑O ’wasowo za ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ‑o! ‑Mɛla ma ɛɛ? Taa‑ ‑o sɔ ‑o ’wasowole ‑waa’ *Moizi a ’Toŋ ’ɛ ’klɔsikun ‑zayi’ ɛɛ? ’Yooye‑ ’dɛ! ’Kɛla ’bhɛ ‑o ‑a ‑yi ’eglɔɔle, ’bhɛ ‑le ’e ’kpalele Krisi ’yi drɔŋ. ²⁸’Bhɛ klɛgbɛya ’yi, ’o mɔɔ ’kpee ma, bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔle klɛle ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’ɛ, ’bhɛ ’laa da ‑e ’toŋ ta za mu ’la ’klɔsikun ’mu ba; ’duŋ‑ ’bhɛ da ‑a ’kpaleya ’te Krisi ’yi ’ɛ ’bhɛɛ‑ ba. ²⁹Taa‑ ‑Waanbhaa’ ‑o Zuufu mu do ‑kplɛn a ‑Waanbhaa’ ‑la ‑le ɛɛ? Yaa ‑o ’ezin‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ’mu a ‑Waanbhaa’ ’le ɛɛ? Wlan ’gbu ’ɛ ni, ‑yoo ’ezin‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ’mu a ‑Waanbhaa’ ’le. ³⁰‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ ‑o do ’kpɔ. ’Kee‑ ꞊kla Zuufu mu ’le oo, ’kee‑ ꞊kla ’si ’bhɛɛke mu ’le oo, ’yele‑ ’mu ’kpɛn ’lɛdɔɔ‑ ’mu a ’kpaleya ma Krisi ’yi. ³¹’Ke ‑yoo ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ’bhɛ ’yi ‑le dɔɔ ’ke ’yee ꞊kpaa Krisi ’yi, Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ‑klɔsikunle ’ɛ ’bhɛ ’laa ‑za ’kedo‑ ’kpɔ ’yanwo‑ ‑li ɛɛ? ’Ɔn ɔn ’dɛ! Drɔɔn’, ’o ’bhɛ ’toŋ mu ’ɛ baan’ ’lɛdɔ‑ ‑a ma ’ke ’bhɛ kan ‑a ‑lɛdɔ’ gbɛya ‑lwa ’ɛ ta.

Abraamu ’kpagbɛya ‑Waanbhaa’ ‑yi

¹’Bhɛɛ‑ ’o nu ’sɔlɛ‑ ‑mɛla pele‑ ’o ‑gbɔɔ Abraamu ba zayi’ ɛɛ? ‑Yaa’ pɛ bhaaplɛŋya zi ’ɛ zi, ‑e ‑mɛ pɛ ’gbu ‑la ‑srɔɔwoa ɛɛ? ²’Kee‑ klɛ bi mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ‑a klɛza ‑lrele’ mu ’ɛ ‑zayi’, ‑e ‑yaa nu ’sɔlɛ‑ ‑a ’gbu ‑baale’ ’mu ’yi; ’duŋ‑ yaa sɔ ’bhɛ klɛle‑ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ꞊la. ³’Bhɛɛ‑ ‑a pele ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi ’nale‑ ɛɛ? ’Bhɛ pe dɔɔ: «Abraamu ’e ꞊kpaa ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ’a ꞊ya ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑yaa’ ’kpaleya ’ɛ ma.»⁴’Ka ’gbu ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ’ke mɛɛ do yewoa꞊, ‑wa ‑srakpa’ ’bhɛ ma. ’Duŋ‑ ‑a ‑sra ’ɛ, yaa klɛlɛ ’bhii‑ ‑o ’bhɛ ’na zii’ ‑a ni bhaama; ‑e ye ’la ꞊woa, ’bhɛ ‑la ma ‑sra ‑le ’bhɛ ’le. ⁵’Duŋ‑ ’ke mɛɛ ’ke ’laa ‑za ’kedo‑ ’kpɔ klɛlɛ, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑ya ‑kpaa drɔŋ ‑Waanbhaa’ ’yi, ‑Waanbhaa’ ’la ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mi ’lɛdɔɔ‑, ‑e nu ’bhɛ zan ’ɛ ‑lɛdɔɔlɛ ’bhɛ a ’kpaleya ‑la ma ‑a ‑yi. ⁶’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi ’ezin‑, ‑Waanbhaa’ ’a pe mɛɛ ’la zan ma mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’ke ’bhɛ ’laa da ’bhɛ zan ’ɛ klɛza mu ’ɛ ba, ‑bhleŋgbe Davidi ’bhɛ zan a ‑za ’wlan ba janwoa‑ ‑gee’ dɔɔ:

⁷«‑Waanbhaa’ mɛɛ ’la zan mu klɛza ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ma ‑sroma ꞊yaan,

’bhɛ ’pegee ’kee‑ ‑waa ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ taliila, ’bhɛ zan mu a pɛ ‑yinra’!

⁸Mɛɛzan laa mɛɛ ’la zan a ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ bɔ ‑klɔsi ’yi, ’bhɛ zan a pɛ ‑yinra’!»

Wlale ’klɛɛn ’yi ’laa mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’lɛdɔɔ‑ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi

⁹‑O mɛɛ ’la zan mu ‑wlaa ’klɛɛn ’yi, ’bhɛ zan mu ’te ‑le sɔ ’bhɛ ‑za ’wlan ’ɛ ’srɔɔwole ɛɛ? Taa‑ waa mɛɛ ’la zan mu wlalɛ ’klɛɛn ’yi ’mu ’laa sɔ ’yee‑ ‑za ’wlan ’ɛ ’srɔɔwole ’ezin‑ ɛɛ? ‑Amasrɔyi ’o ꞊yaan ’yela‑ pelele ’saanibhe dɔɔ: «‑Waanbhaa’ Abraamu ꞊ya ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ‑a ’kpaleya ‑la ma ‑Waanbhaa’ ’yi.»¹⁰’Bhɛ ꞊kla ’waati ’ɛ ‑dela ba ɛɛ? ’Bhɛ ꞊kla ’ke ‑wa ꞊wlaa gban ’klɛɛn ’yi taa‑ ’ke waa wlalɛ ‑li ’klɛɛn ’yi ɛɛ? ’Bhɛ ꞊kla ’ke waa wlalɛ ‑li ’klɛɛn ’yi. ¹¹’Bhɛ blaan, ’bhɛɛ‑ ‑o Abraamu ꞊wlaa boolazi ’klɛɛn ’yi, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ꞊kla ’bhii‑ ‑tɔɔmasie ’le ‑a ’flɛ ’ɛ ma. ’Bhɛ ’tɔɔmasie ’ɛ ’bhɛ ‑le ‑yaa zrɔn ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ’a ꞊ya ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ‑yaa’ ’kpaleya ’ɛ ma ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’yi, ’ke waa wlalɛ ‑li ’klɛɛn ’yi. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, waa mɛɛ ’la zan mu wlalɛ ‑li ’klɛɛn ’yi, ’ke ‑woo ‑kpaa ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’ke ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑o ꞊ya ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑waa’ ’kpaleya ma, ’yee‑ Abraamu ’le ꞊kla ’mu ’kpɛn ‑gbɔɔ ’le. ¹²’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi ’ezin‑ bhe, Abraamu ‑le ‑o mɛɛ ’la zan mu ’kpɛn ꞊wlaa ’klɛɛn ’yi ’mu ‑gbɔɔ ’le. ’Bhɛ mɛɛ mu ’la ‑woo ’taawo zii’ ‑o ’kpalele ‑Waanbhaa’ ’yi ’bhii‑ ’yee‑ Abraamu ’gbu ’a ꞊kla gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑a wlale ’ɛ ’lɛɛ ’klɛɛn ’yi.

‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ‑naa pɛ ’la ’naza‑ ta ‑o ’bhɛ ’srɔɔwo‑ ’kpaleya ‑la ma

¹³‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ‑naa *Abraamu ni dɔɔ ‑e nu ’drunyan ’nalɛ‑ ’yee‑ ’pegee ‑a ’srɛ mu ’ɛ ni ‑o ’ciɛn ’le. ’Duŋ‑ yaa ’bhɛ ’nalɛ‑ Abraamu ni ’bhɛ a *’Toŋ ’ɛ ’klɔsikunle ma. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ‑naa ‑a ni ’drunyan ’na zayi’ ‑a ni, amasrɔyi ’bhɛ ’a ꞊ya ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ‑a ’kpaleya ‑la ma ’bhɛ ’yi. ¹⁴Mɛɛ ’la zan mu ‑o Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikun zii’, ’kee‑ ’kpa bi ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ‑naa ’drunyan ta ’mu do ‑kplɛn ‑la ni; ’bhɛ bhla ’ɛ ba, mɛɛ ’la zan mu ‑o ‑kpaa Zesu ’yi, ’mu ’bhɛ ꞊kla bhaama, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ klɛ ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ a ‑liiwli’ ’nale‑ ’ɛ ’saawoa‑ ’ezin‑. ¹⁵‑Amasrɔyi Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’mu ‑o ’ke ‑Waanbhaa’ a yran ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’wlɛn pɛ ’le, ‑amasrɔyi bhaaplɛŋ mu ’kpɛn ’toŋ mu ’ɛ ’yisiɛ‑. ’Duŋ‑ ’toŋ ’laa ‑o yrɛ ’la ꞊nɔɔ, waa sɔ ’toŋ ’yisiɛ janwole ’bhɛ yrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ.

¹⁶’Bhɛla‑ ‑zayi’, ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ’ɛ ꞊naa ’kpaleya ‑la ‑zayi’, ’kooko‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ꞊lia ‑kɔɔ’ ma, ’bhɛɛ‑ ‑ya ‑liiwli’ ꞊naa pɛ ’la ta, ‑e ’bhɛ na ‑kɔɔ’ mu ’pegee Abraamu ’srɛ mu ’ɛ ’kpɛn ni bhaama. Yaa ’bhɛ pɛ ’ɛ ’nalɛ‑ mɛɛ ’la zan mu ‑o ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikun zii’ ’mu do ‑kplɛn ni. ’Duŋ‑ ‑ya ꞊naa ’ezin‑ mɛɛ ’la zan mu ‑o ꞊kpaa ‑Waanbhaa’ ’yi ’bhii‑ Abraamu gbɛɛn‑ ’mu ni. ‑Amasrɔyi Abraamu ‑o ‑kɔɔ’ ’kpɛn ‑gbɔɔ ’le ’kpaleya a pɛ zi ’ɛ zi. ¹⁷’Bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ: «’Mi ’e ꞊kla ’si ‑bebe mu ‑gbɔɔ ’le. ’Yele‑ ‑kɔɔ’ ’kpɛn ‑gbɔɔ ’le ‑Waanbhaa’ ’la ‑ya ꞊kpaa ’bhɛ ’yi ’bhɛ ’lɛɛ.» ’Yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑le gbaa mu bwe gale ba, ’bhɛɛ‑ pɛ mu ’la ’mu ’laa klɛlɛ ‑li, ’yele‑ ’mu klɛ. ¹⁸’Ali‑ Abraamu ’laa ‑yaa sɔ ‑a ’yrikpale pɛ ’ke ta ’waati ’la ba, ‑Waanbhaa’ ’e ’liiwli‑ ꞊naa ‑a ni pɛ ’la ’naza‑ ta, ‑a ‑yrikpale ꞊bwa ’bhɛ ta. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑e ꞊kla «’Si ‑bebe mu ‑gbɔɔ ’le». ’Bhii‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu ’a ꞊pia ‑a ni gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ: «’E ’srɛ mu ’ɛ nu klɛlɛ ’ebebele ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑ ’bhii‑ mlɛklɛnnɛ mu.»¹⁹‑Waanbhaa’ ’bhɛ ’liiwli‑ ꞊naa ’yee‑ Abraamu ni ’waati ’la ba, ’ke ‑a ’gbu ’krɔyawoa gban; ‑e ‑yaa bɛɛn lɛɛ ‑kɛmɛ do ‑din, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑a na Sara a ‑nɛya’ ’waati ’ɛ ba bhla ‑kaan gban. ’Duŋ‑ ‑a ’kpaleya ’ɛ ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛ sanɛ‑ ’gbu ’laa golɛ ’bhɛ ’lii. ²⁰Yaa ‑a zru klɛlɛ plɛ ‑Waanbhaa’ ‑jan ’la ꞊woa ‑a ni ’bhɛ ma. Drɔɔn’ ‑a ’kpaleya ’ɛ baan’ ꞊klaa ‑a ba, ’bhɛɛ‑ ‑e ‑Waanbhaa’ ’tɔbhwa‑. ²¹Abraamu ’kpale‑ ‑yaa ‑a ‑yi ’eglɔɔle ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ’bhɛ ’liiwli‑ ‑naa pɛ ’la ’naza‑ ta ‑a ni, ’bhɛ ’yaa‑ nu ’bhɛ ’lɛsɔlɛ. ²²’Bhɛla‑ ‑zayile, ‑Waanbhaa’ ’a ꞊pia Abraamu ma dɔɔ: «Mɛɛ ‑lɛdɔɔle» ‑a ’kpagbɛya ’ɛ ‑zayi’ ‑Waanbhaa’ ’yi. ²³’Duŋ‑ ’bhɛ ‑jan ’la yɔɔndɛle ‑o dɔɔ: «‑Waanbhaa’ ’a ꞊kla mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le». Waa ’bhɛ yɔɔndɛlɛ ’yee‑ Abraamu do ‑kplɛn ma. ²⁴’Bhɛ ‑jan ’ɛ yɔɔndɛle ‑o ‑kɔɔ’ mu ‑la ‑zayi’ ’ezin‑. ‑Kɔɔ’ mu ’la ’kpale‑ ‑o ‑Waanbhaa’ ’la ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu ‑bwela gale ba ’bhɛ ’yi, ’bhɛ nu ‑kɔɔ’ mu klɛlɛ mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ’ezin‑. ²⁵‑Waanbhaa’ ’a ꞊kla ’sraka ’le, ’bhɛɛ‑ ‑e ‑gaa ‑kɔɔ’ mu a ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ma; ’bhɛɛ‑ ‑e ‑bwela gale ba, ’kooko‑ ‑kɔɔ’ mu klɛ mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi.

‑Waanbhaa’ yilabla ꞊wlaa ’yee‑ ’pegee bhaaplɛŋ mu pleŋ‑

¹’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ ‑kɔɔ’ klɛlawoa mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑kɔɔa’ ’kpaleya ’ɛ ‑zayi’ ‑a ‑yi bhe, yilabla ‑o ‑zɔn ‑kɔɔ’ mu ’pegee ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’pleŋ‑ ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ’srɔyi. ²’Yee‑ *Krisi ‑le zi ’ɛ ’liigwa‑ ‑kɔɔ’ ni, ’kooko‑ ‑Waanbhaa’ ‑li ‑kɔɔ’ ma ‑kɔɔ’ ’kpaleya ’ɛ ‑zayi’. ‑Kɔɔ’ kli gbaanle ‑o ’eglɔɔle ’bhɛɛ‑ ‑lileya ’ɛ ta ‑zɔn. ’Bhɛɛ‑ pɛ ’la ’bhɛ ‑kɔɔ’ zrukpaa’ zii’ ’bhɛ ‑le dɔɔ ‑kɔɔ’ ’yri ‑a ta ’bhii‑ ‑yrekpaa’ do, ‑kɔɔ’ dɔ nu klɛlɛ ‑Waanbhaa’ ’a ’tɔbhɔleya ’ɛ ba. ³’Bhɛ trala ’ezin‑, ’ali‑ ’ke ‑kɔɔ’ ‑o ‑yrɛnbhle’ zii’, ‑kɔɔ’ zrukpaale ‑o, ‑amasrɔyi ‑kɔɔ’ ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ‑yrɛnbhle’ ‑le zrubakpaale na ‑kɔɔ’ ni ‑kɔɔa’ ’kpaleya ’ɛ ’yi. ⁴’Bhɛɛ‑ zrubakpaale ‑le ’a klɛ ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ klɛ mɛɛ ‑glɔɔ mu ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔa’ ‑glɔɔya’ ’ɛ ’kpaleya ’ɛ ’yi ’bhɛ ’a klɛ ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ‑yrikpaleya ‑srɔɔwo’. ⁵’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑yrikpaleya laa mɛɛ ‑yini’ ‑titi, ‑amasrɔyi, ‑kɔɔ’ ‑za sɔ ‑Waanbhaa’ ni ’egbɛnɛle; ’bhɛɛ‑ ‑e ’sɔniya ꞊wlaa ‑kɔɔ’ zru ’ɛ ’yi ‑a Lii ’Weŋ ’ɛ ’le.

⁶Wlan ’ɛ ni, faŋgan‑ ’laa ‑yaa ‑kɔɔ’ ta ’waati ’la ba, ‑Waanbhaa’ ’waati yɛkɛ‑ ’la ‑dwa, ’bhɛ ’bhɔle‑, ’bhɛɛ‑ *Krisi ‑gaa ‑kɔɔ’ mu mɛɛ ‑yɔɔ’ mu ni. ⁷’Bhɛ ‑o ’eglɔɔle ’ke mɛɛ dɔ a ‑la dɔɔ ‑wa dɛ ‑a ’tanyɔɔn mi do ‑zayi’, ’ali‑ ’ke mɛɛ ‑lɛdɔɔle ‑le ’bhɛ ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑dɔke’ mɛɛ ’ke nu ’bhɛ zru dɔlɛ ’eglɔɔle, ’bhɛɛ‑ ‑e dɔ a ‑la ’kaa ‑wa dɛ mɛɛ wlan do ‑zayi’ oo. ⁸’Duŋ‑ ‑kɔɔ’ ‑za ꞊swa ‑Waanbhaa’ ni gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ‑e ’bhɛ ‑zrɔnna ‑kɔɔ’ ni ‑gee’: ‑Kɔɔ’ ’yaa‑ ’waati ’la ba ‑li ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mu ’le, Krisi ‑gaa ‑kɔɔ’ ni. ⁹Krisi klɛlawoa ‑kɔɔ’ ma ’ke ’sraka ’le, ’bhɛla ‑zayi’ ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ‑kɔɔ’ ꞊ya mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑zɔn. ’Bhɛ trala ’ezin‑, ‑kɔɔ’ ’a ’yaango‑ ’bhii‑ Krisi nu ‑kɔɔ’ golɛ ‑Waanbhaa’ a yran ’ɛ ’yi. ¹⁰‑Kɔɔ’ ’yaa‑ ’elwale ‑sɔ ‑Waanbhaa’ ‑sɔɔnnii’ mu ’le; ’duŋ‑ ‑a *Gbe ’ɛ ’bhɛ galawoa, ’bhɛ ‑kɔɔ’ mu ’pegee ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ꞊kpaa do ma. ’Bhɛɛ‑ trala ’ezin‑, ‑kɔɔ’ ’kpale‑ ’la ‑yoo do ma, ‑kɔɔ’ ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ‑kɔɔ’ nu golɛ ‑za ’yi, ‑amasrɔyi ‑a Gbe ’ɛ ‑yoo ‑a ‑yrɛ ma kpataakpa. ¹¹’Bhɛ ’kpɛn trala ’ezin‑, ‑kɔɔ’ zrukpaale ‑o ‑kɔɔ’ ’pegee ‑Waanbhaa’ a ’kpaledomaya ’ɛ ’yi Mɛɛzan Zesu Krisi ’srɔyi, ‑amasrɔyi ’yele‑ ‑kɔɔ’ mu ’pegee ‑Waanbhaa’ ꞊kpaa do ma ‑zɔn.

Krisi ’pegee Adamu a ‑za

¹²’Bhɛla‑ ‑zayile, bhaaplɛŋ do ’kpɔ ‑la ‑zayi’, ’bhɛɛ‑ ‑za ’yɔɔ‑ ‑wlaa ’drunyan ’yi, ’bhɛ bhaaplɛŋ ’ɛ ’bhɛ ‑le ’ke Adamu ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑za ’yɔɔ‑ ꞊kla ga wlapɛ ’le ’drunyan ’yi ’ezin‑. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ga ꞊tian bhaaplɛŋ mu ’kpɛn ma, ‑amasrɔyi ‑o ’kpɛn ‑za ’yɔɔ‑ ꞊kla. ¹³Wlan ’ɛ ni, ’sani‑ ‑Waanbhaa’ nu ’Toŋ ’ɛ ’nalɛ‑ Moizi ni, ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ‑o gban ’drunyan ’ɛ ’yi. ’Duŋ‑ ’Toŋ ’laa ‑yaa ’waati ’la ba, ‑za ’yɔɔ‑ laa ‑yaa bɔpɛ ’le ‑klɔsi ’yi. ¹⁴’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’kee‑ san Adamu a pɛ ’waati ’ɛ ma, ’kee‑ nu ’tɛnlɛ‑ Moizi a pɛ ’waati ’ɛ ma, ga gbɛblɔɔle ‑yaa bhaaplɛŋ mu ’ɛ ta. ’Ali‑ mɛɛ ’la zan mu laa ‑Waanbhaa’ a ‑jan ’ɛ ’yisiɛlɛ ’bhii‑ Adamu ’a ’yisiɛla gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ga gbɛblɔɔle ‑yaa ’mu ta. ‑A ‑lɛdulale ’la ’yaa‑ dɔɔ mɛɛ ’la zan ‑yaa zan nulɛ, ’bhɛ ‑le ’ke Zesu Krisi ’le, ’yee‑ Adamu ‑yaa ’bhɛ zan ’ɛ bhɔɔma ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’le. ¹⁵’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ a ‑lileya ’ɛ ’pegee Adamu ‑za ’yɔɔ‑ ’la ꞊kla waa ‑o do. Wlan ’ɛ ni, mɛɛ ‑bebe ‑gaa ’yee‑ mɛɛ do ’kpɔ ’ɛ yaa ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ ‑zayi’. ’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ a pɛ ‑lileya ’ɛ pegee ‑lileya ’la da mɛɛ do ’kpɔ ba, Zesu Krisi, ’bhɛɛ‑ ’kee‑ ’bhɛ ꞊naa mɛɛ ‑bebe ni bhaama, ‑nafan ’la ‑yoo ’bhɛ ‑lileya ’ɛ ’yi, ’bhɛ gblaan ‑yiya’ ’ke ’bhɛ kan pɛ ’kpɛn ta. ¹⁶’Bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ pɛ ’la ꞊naa bhaama ’bhɛ klɛza ’ɛ ’pegee mɛɛ do ’kpɔ a ‑za ’yɔɔ‑ klɛza ’ɛ, waa sɔ ‑o danle‑ ’eke‑ ma. Mɛɛ do ’kpɔ ’a ‑za ’yɔɔ‑ ꞊nwa ’ke ‑Waanbhaa’ a ‑kpan baaza ’le bhaaplɛŋ mu ta. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑Waanbhaa’ pɛ ’la ꞊naa bhaama ‑za ’yɔɔ‑ ’srɛ klɛle blaan, ’bhɛ ‑za ‑gwa ’kɔɔ‑ ’wiiŋ‑. ¹⁷Wlan ’ɛ ni, mɛɛ do ’kpɔ a ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ’ɛ ma, ’bhɛɛ‑ ga gbɛblɔɔla mɔkpɛn’ ta. ’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ yaa ‑lileya ‑gbɛnɛ ’ɛ ‑zrɔnna mɛɛ ’la zan mu ni, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑yoo ꞊kla mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le bhaama; ’bhɛ zan mu nu bole ‑yrɛ ma ‑si ’la ‑daŋ’ ’laa ‑o ’bhɛ ma ’bhɛɛ‑ ’srɔɔwolɛ, ’bhɛɛ‑ ’mu nu bolɛ ’mu ’yrɛ ma ‑glɔɔya’ ’le mɛɛ do ’kpɔ ‑la ’srɔyi: Zesu Krisi.

¹⁸Mɛɛ do ’kpɔ ’la ’bhɛ a ‑za ’yɔɔ‑ ‑zayi’ ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ a ‑kpan balaa’ bhaaplɛŋ mu ’kpɛn ta, ’bhɛ mɛɛ ’ɛ ’bhɛ ‑le *Adamu ’le. ’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, bhaaplɛŋ do ’kpɔ ‑la klɛza wlan ’ɛ ‑zayi’, ’bhɛɛ‑ mɔkpɛn’ go ‑Waanbhaa’ a ’kiti ’ɛ ꞊la, ’bhɛɛ‑ ‑e bole ‑yrɛ ma ‑si drɛɛ na ‑o ni. ¹⁹’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi bhe, mɛɛ do ’kpɔ ’la yaa ‑Waanbhaa’ a ‑jan ’ɛ ’klɔsikunlɛ, ’bhɛɛ‑ mɛɛ ‑bebe ꞊kla ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mu ’le; ’bhɛ klɛgbɛya do ’kpɔ ’ɛ ’yi ’ezin‑ bhe, mɛɛ do ’kpɔ ’la ‑Waanbhaa’ ‑weli’ ’ɛ ꞊maa, ’bhɛ ‑la ‑zayi’, ‑Waanbhaa’ mɛɛ ’srɛ ’lɛdɔɔla ‑a ‑yrɛ ’yi.

²⁰‑Waanbhaa’ ’toŋ mu ꞊naa Moizi ni, ’kooko‑ ‑ya zrɔn ‑kɔɔ’ ni ’bhii‑ ‑kɔɔa’ ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ꞊paa. ’Duŋ‑ ’ke ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ꞊paa yrɛ ’la ꞊nɔɔ, ‑Waanbhaa’ ‑yaa’ ‑lileya ’ɛ baan pa ’bhɛ yrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ ’kee kan ‑a ‑daŋ’ ta ²¹’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑za ’yɔɔ‑ faŋgan‑ ’kpaale‑ ‑yaa bhaaplɛŋ mu ta ga ’le gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑; ‑zɔn ‑Waanbhaa’ ‑yaa’ ‑lileya ’ɛ zrɔn ‑kɔɔ’ ni ‑glɔɔya’ ’le ’kee‑ ‑kɔɔ’ klɛ mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑a ‑yrɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑e bole ‑yrɛ ma ‑si ’la ‑daŋ’ ’laa ‑o ’bhɛ ma ’bhɛ na ‑kɔɔ’ ni ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ’srɔyi.

PƆLU ‑O ‑JAN ’KE MU ZIKPA’ ZII’

Gole ‑za ’yɔɔ‑ a luya ’yi, ’bhɛɛ‑ klɛle Krisi a pɛ ’le

¹’Bhɛɛ‑ ’bhɛ ’yi ‑o ’nale‑ ’tɛ? ‑Kɔɔ’ sɔ ‑a pele‑ dɔɔ ‑kɔɔ’ bo ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ma, ’kooko‑ ‑Waanbhaa’ a ‑lileya ’ɛ baan’ pa ɛɛ? ²’Bhɛ ’laa sɔ klɛle‑ ‑titi wlan ’ɛ ni! ’Ke mɛɛ ’la zan ‑gaa, ‑ya gbɛ go ’drunyan ta pɛ mu ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ‑kɔɔ’ mu ‑gaa ‑za ’yɔɔ‑ ba ‑yrɛ ta ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑. ’Bhɛ ’yi ’tɛ ‑kɔɔ’ mu sɔ bole‑ ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ma ’ezin‑ ’nale‑ ’tɛ ɛɛ? ³’Ka ’laa ’yaango‑ ’bhii‑ ‑o ‑kɔɔ’ mu ’la ’kpɛn ’wiiŋfia꞊ ‑yi ba Zesu Krisi ’tɔ ’yi, ‑o ‑kɔɔ’ ’wiiŋfia꞊ ‑yi ba, ’kooko‑ ‑kɔɔ’ ’pegee Krisi kpa do ma ɛɛ? ⁴‑O ‑kɔɔ’ mu wiiŋfɛlawoa ‑yi ba, ‑e ꞊kla ’bhii‑ ‑kɔɔ’ mu ’pegee ’yee‑ ‑gaa ’eke‑ ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑o ‑kɔɔ’ mu ’pegee ’yee‑ ꞊bian ’eke‑ yi; ’kooko‑ ’bhii‑ ‑kɔɔ’ Dɛ ‑Waanbhaa’ Krisi ‑bwela gale ba gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑yaa’ ‑glɔɔya’ ’tɔbhɔle ’ɛ ’le, ‑kɔɔ’ mu ’ezin‑ ‑kɔɔ’ ’taawogbɛya drɛɛ si.

⁵Wlan ’ɛ ni, ’ke ‑kɔɔ’ mu ’pegee ’yee‑ Krisi ‑gaa gagbɛya do ’yi ’eke‑ yi, ‑kɔɔ’ nu bwelɛ gale ba ’ezin‑ ’bhii‑ ‑yaa’ pɛ bwegbɛya ’ɛ gbɛɛn‑. ⁶‑Kɔɔ’ ‑za ’lɛɛ‑ ’bhɛ dɔ ’elrele, ’bhɛ ‑le dɔɔ: bhaaplɛŋ dɔgbɛya gwe ’la ’yaa‑ ‑kɔɔ’ ’yi ’elwale ‑sɔ, ‑e ꞊kla ’bhii‑ ‑o ’bhɛ bhaaplɛŋ dɔgbɛya ’ɛ ’pegee Krisi ‑gbaanna ‑yrigbɛɛle ’ɛ ta; ’kooko‑ ’bhɛ dɔgbɛya gwe ’la ’yaa‑ ‑za ’yɔɔ‑ klɛ, ’bhɛ a ‑glɔɔya’ ’ɛ ’yiga‑, ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ŋgblo ’kpaale‑ laa klɛ ‑li ‑za ’yɔɔ‑ faŋgan‑ ’ɛ ꞊la. ⁷‑Amasrɔyi ’ke mɛɛ ’la zan ‑gaa, ’bhɛ zan ‑gwa ‑za ’yɔɔ‑ faŋgan‑ ’ɛ ꞊la. ⁸’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’ke ‑kɔɔ’ mu ’pegee Krisi ‑gaa ’eke‑ ’yi, ‑kɔɔ’ ’kpale‑ ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ ‑kɔɔ’ mu ’pegee ’yee‑ nu bolɛ ‑kɔɔ’ ’yrɛ ma ’eke‑ ’yi ’ezin‑. ⁹’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ’a ’yaango‑ ’bhii‑ Krisi bwelawoa gale ba, yaa nu galɛ ‑li ‑titi. Ga ’fuu ’laa sɔ ‑li ‑a ta. ¹⁰‑E ‑gaa, ’duŋ‑ ‑e ‑gaa ‑za ’yɔɔ‑ ‑zayi’ ‑lɛyan’ do ’kpɔ. ’Duŋ‑ ‑e bwelawoa gale ba, ‑ya ‑yrɛ ma ‑zɔn ‑Waanbhaa’ ‑la ni. ¹¹’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, ’ka mu ’ezin‑, ‑ka ’ka ’gbu ’kun ’bhii‑ ’ka ‑gaa, ’bhɛɛ‑ ’ka ‑gwa ‑za ’yɔɔ‑ a faŋgan‑ ’ɛ ꞊la; ’bhɛɛ‑ ’ka ‑o ’ka ’yrɛ ma ‑zɔn ‑Waanbhaa’ ni ’ka ’pegee Zesu Krisi ’kpaledomaya ’ɛ ’yi.

¹²’Ka ’gbu ’flɛ ’la ‑yoo ’ke gapɛ ’le, ‑za ’yɔɔ‑ gbɛblɔɔle laa klɛlɛ ’ezin‑ ‑a ta ’ke ’ka bo ‑a zru maza mu klɛle ma. ¹³’Bhɛɛ‑ ’ka ’laa ’ka dɔpɛ mu ’ɛ ’nalɛ‑ ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ni ’bhii‑ ‑lɛdɔɔkleya ma yewo pɛ mu ’le. ’Bhɛɛ‑ drɔɔn’, ‑ka ’ka ’gbu ’na ‑Waanbhaa’ ni ’bhii‑ mɛɛ ’la zan mu gale ‑yaa, ’bhɛɛ‑ ‑o ‑bwela gale ba, ’bhɛɛ‑ ‑o ꞊kla mɛɛ drɛɛ mu ’le ’ezin‑. ‑Ka ’ka dɔpɛ mu ’ɛ ’kpɛn ’na ‑Waanbhaa’ ni, ’bhɛɛ‑ ‑yoo klɛ ‑lɛdɔɔ maza a yewo pɛ mu ’le. ¹⁴’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi ’tɛ, ‑za ’yɔɔ‑ faŋgan‑ gbɛblɔɔle laa nu klɛlɛ ‑li ’ka ta, ’bhɛɛ‑ ‑e ’ka klɛ ‑yaa’ lu mu ’le; ‑amasrɔyi ’ka ’laa ‑o ’taawo zii’ ‑li Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ta, ’duŋ‑ ’ka ‑o ’taawo zii’ ‑Waanbhaa’ ‑lileya ’la ‑zrɔnna ’ka ni ’bhɛɛ‑ zi.

Zesu ’yi mi ’ɛ ꞊kla ‑Waanbhaa’ a lu ’le

¹⁵’Bhɛɛ‑ ’bhɛ ’yi ‑o ’nale‑ ’tɛ? ’Wa ’pelawoa dɔɔ ‑kɔɔ’ ’laa ‑o ’taawo zii’ ‑li ’toŋ mu ’ɛ zi, ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ‑o ’taawo zii’ ‑Waanbhaa’ ‑lileya ’la ‑zrɔnna ‑kɔɔ’ ni ’bhɛɛ‑ ꞊ta, taa‑ ’bhɛ ’yi ‑le dɔɔ ‑kɔɔ’ sɔ ‑za ’yɔɔ‑ klɛle‑ ‑kɔɔ’ ’gbu ’yrɛ ma ɛɛ? ’Sekeseke, ‑kɔɔ’ ’laa sɔ ’bhɛ klɛle‑ wlan ’ɛ ni ’dɛ! ¹⁶’Ka ’gbu ’laa ’yaango‑ ’bhii‑ ’ke ’ka yewo mɛɛ do ni, ’ka ’ka ŋgblo kpalaa’ ’bhɛ zan ’ɛ ꞊la, ’bhɛɛ‑ ’ka klɛ ’bhɛ zan ’ɛ ’bhɛ a lu ’le ɛɛ? ’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, ’ke ’ka ꞊bwa ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ ‑yaa’ luya ’yi, ’bhɛ ’lɛyanyrɛ ‑le ’ke ga ’le. ’Ke ’ka ꞊kla ‑Waanbhaa’ a lu mu ’le, ’ke ’ka ’ka ŋgblo kpalaa’ ‑a ꞊la, ’bhɛ ’lɛyan‑ ’ke ‑lɛdɔɔleya ‑la ‑le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi. ¹⁷’Duŋ‑ ’o ‑Waanbhaa’ ’tɔbhɔ‑, ‑amasrɔyi ’ka ’mu ’la ’yaa‑ ‑za ’yɔɔ‑ a lu mu ’le ’elwale ‑sɔ, ‑o ’ka ‑daanna daangbɛya ‑glɔɔn ’la ’le, ’ka ‑dwa ’bhɛ ꞊la ’ka zru ’ɛ ’kpɛn ’le. ¹⁸’Bhɛɛ‑ ‑zɔn ’ka ‑gwa ‑za ’yɔɔ‑ a luya ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’ka ꞊kla ‑Waanbhaa’ a lu mu ’le, ’ke ’ka ‑lɛdɔɔleya maza mu klɛ. ¹⁹’Mi ‑o ‑jan ’lɛɛ‑ ’bhɛɛ‑ ’wo zii’ bhaaplɛŋ a ‑janwo’ gbɛya ’ɛ ’yi, ’kaa‑ ‑jan ’yimale ‑lale’ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ‑zayi’. ’Elwale ‑sɔ ’ka ’ka ’flɛ ’ɛ dɔpɛ mu ’ɛ ’kpɛn ꞊wlaa ’triŋdɔ‑ maza mu ’pegee ‑yɔɔya’ a luya ’yi ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ’kaama‑ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ bhe; ’bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, ‑ka ’ka ’gbu ’flɛ ’ɛ dɔpɛ mu ’ɛ ’kpɛn ’wla ‑Waanbhaa’ a luya ’ɛ ’yi, ’ke ’ka ’lɛdɔɔle klɛ, ’bhɛɛ‑ ’ka ’taawogbɛya ’ɛ klɛ ’weŋ.

²⁰’Ka ’yaa‑ ‑za ’yɔɔ‑ a lu mu ’le ’waati ’la ba, pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ‑yaa ‑a wla ’ka zi dɔɔ ’ka ’taawo ‑Waanbhaa’ a ‑lɛdɔɔleya ma zi ’ɛ ta. ²¹’Bhɛɛ‑ ’ka ‑trɔn ‑glɔɔn ’ɛ ‑dela ‑srɔɔwoa꞊ ’ka klɛza mu ’ɛ ma ɛɛ? ’Bhɛ klɛza mu ’la ’mu ‑o ‑zɔn ’ka ma ‑yrala’ ’le bhe. ‑O ‑lɛyanyrɛ ‑le ’ke ga ’le. ²²’Duŋ‑ ‑zɔn ’ka ‑gwa ‑za ’yɔɔ‑ a luya ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’ka ꞊kla ‑Waanbhaa’ a lu mu ’le. ’Bhɛ ma ‑trɔn ‑le ’ke ’ka klɛle ’weŋ ’le, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ’lɛyan ’ke bole ‑yrɛ ma ‑si ’la ‑daŋ’ ’laa ‑o ’bhɛ ma ’bhɛ ’srɔɔwole ’le ’ka ’kɔɔ. ²³‑Amasrɔyi ‑za ’yɔɔ‑ ma ‑sra ‑le ’ke gale ’le; ’duŋ‑ ‑Waanbhaa’ ‑kɔɔ’ gba pɛ ’la ba bhaama, ’bhɛ ‑le ’ke bole ‑yrɛ ma ‑si ’la ‑daŋ’ ’laa ‑o ’bhɛ ma ‑kɔɔ’ ’pegee Mɛɛzan Zesu Krisi ’kpaledomaya ’ɛ ’yi ’bhɛɛ‑ ’le.

Zesu ’yi mi goza ’Toŋ a luya ’yi

¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ŋ ’yoo‑ zan ‑jan ’la ’wolɛ‑ ’ka ni, ’ka ’bhɛ dɔ ’elrele, ‑amasrɔyi ’ka ’gbu ’toŋ mu ’ɛ dɔ. ’Ka ’gbu ’a ’yaango‑ dɔɔ ’ke mɛɛ do ‑o ‑a ‑yrɛ ma ’waati ’la ba, ’bhɛɛ‑ ’toŋ ’ɛ gbɛblɔɔle klɛ ‑a ta. ²‑Yoo ’bhii‑ le do a gwlɛnna yaaza: ’Ke ‑a ‑nɔɔ ‑o ‑li ’bhɛ ’yrɛ ma ’waati ’la ba, ’toŋ ta za ’ɛ ma, ‑a yaale klɛ ’bhɛ ’kɔɔ. ’Duŋ‑ ’ke ‑a ‑nɔɔ ‑gaa, gwlɛnna yaaza ’toŋ ’la ’bhɛ ’yaa‑ ‑a blɔɔ ’bhɛ ma, ’bhɛ ’yiga‑. ³’Duŋ‑ ’ke ‑a ‑nɔɔ ‑o ‑li ’bhɛ ’yrɛ ma, ’bhɛɛ‑ ‑e ’gwlaan‑ ‑bhɛɛke’ ꞊sia, ‑e ‑yanbhɔɔya ‑la ꞊kla ’bhɛ ’le bhe. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’ke ‑a ‑nɔɔ ‑gaa, gwlɛnna yaa‑ ’toŋ ’la ’yaa‑ ‑a blɔɔ ‑a ‑nɔɔ ’ɛ ma ‑e go ’bhɛ ’yi. ’Bhɛ ya ’yi bhe, ’kee‑ ’gwlaan‑ ‑bhɛɛke’ ꞊sia, ’bhɛ ’laa klɛ ‑li gwlɛn ‑glinza’ ’le. ⁴’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka mu a pɛ ’ɛ ‑yoo ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑ ’ezin‑. ‑Yoo ’bhii‑ ’ka ‑gaa ’toŋ ’ɛ ba ‑yrɛ ta ’ka ’pegee *Krisi galawoa ’eke‑ ’yi. ’Ka ‑gwa ’toŋ ‑a luya ’yi; ’bhɛɛ‑ ’ka ‑kla Krisi a pɛ ’le. ’Kooko‑ ‑Waanbhaa’ ’la ’yee‑ Krisi ‑bwela gale ba ‑kɔɔ’ sɔ ’bhɛ zru maza klɛle‑. ⁵Wlan ’ɛ ni, ‑kɔɔ’ ’yaa‑ ’taawo zii’ ‑kɔɔ’ ’gbu zru maza ’ɛ ta ’waati ’la ba, ’toŋ ’ɛ ’yaa‑ mɛɛ zrubhɔ maza ‑yɔɔ’ mu wla ’zi ‑kɔɔ’ ’flɛ ’ɛ ’kpɛn ’yi. ’Bhɛ zrubhɔ maza ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ’yaa‑ ‑kɔɔ’ bɔ ga a pɛ zi ’ɛ ta. ⁶’Duŋ‑ ‑kɔɔ’ ‑gwa ‑zɔn ’toŋ a pɛ faŋgan‑ ’ɛ ꞊la, ‑amasrɔyi ‑kɔɔ’ ‑gaa pɛ ’la ’bhɛ ‑yaa’ ‑kɔɔ’ klɛ ’bhɛ a lu mu ’le ’bhɛ ba ‑yrɛ ta, ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ‑gwa ’bhɛ a luya ’yi. ’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, ‑kɔɔ’ sɔ yewole ‑Waanbhaa’ ni yewogbɛya drɛɛ ’yi ’ezin‑ Lii ’Weŋ ’ɛ ’bhɛ a pɛ ‑glɔɔya’ ’ɛ ’le ‑kɔɔ’ ta. ’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ’laa yewo ‑li ’bhii‑ ‑kɔɔ’ ’yaa‑ klɛ ’elwale gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑o ’toŋ ’la yɔɔndia‑ ’bhɛ a faŋgan‑ ’ɛ ꞊la.

’Toŋ ’ɛ ‑yoo ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ zrɔnpɛ ‑la ‑le ‑kɔɔ’ ni

⁷’Bhɛɛ‑ ’yi ‑o ’nale‑ ’tɛ? ‑Kɔɔ’ sɔ ‑a pele dɔɔ ’toŋ ’ɛ ’bhɛ ‑o ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ’le ɛɛ? ’Sekeseke! ’Toŋ ’laa ‑o ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ’le, ’duŋ‑ ’toŋ ’ɛ ’bhɛ ‑le ’a ꞊kla ’bhɛɛ‑ ‑za ’yɔɔ‑ ‑o pɛ ’la ’le ’ŋ ’bhɛ ‑dwa. ’Naa ‑yaa nu ‑a dɔlɛ ’bhii‑ ‑yrɛbhɔle mɛɛ ‑bhɛɛke’ ’kɔɔ pɛ zi ’ɛ, ’bhɛ ‑o ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ’le ’ke ’toŋ ’laa ’bhɛ ’pelɛ‑ ’mi ni dɔɔ: «’E ’yrɛ ’laa ’bhɔlɛ‑ mɛɛ ‑bhɛɛke’ ’kɔɔ pɛ zi.»⁸’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi ’tɛ, ‑za ’yɔɔ‑ dɔyrɛ ꞊ya, ’kee‑ ‑yrɛbhɔ’ maza ‑glɔɔn ’ɛ ’kpɛn ’wlale ’mi zru ’ɛ ’yi ’toŋ ’ɛ ’srɔyi. ’Ke ’toŋ ’laa klɛlɛ, ‑za ’yɔɔ‑ ‑o pɛ ’la ’le ‑kɔɔ’ ’laa ‑yaa nu ’bhɛ dɔlɛ. ⁹‑Amasrɔyi ’naa ‑yaa ’toŋ ’ɛ dɔ ’elwale ‑sɔ ’waati ’la ba, ’ŋ ’yaa‑ ’ŋ ’yrɛ ma. ’Duŋ‑ ’toŋ ꞊nwa ’waati ’la ba, ’ke ‑za ’yɔɔ‑ klɛ gbɛ drɛɛwole ‑a ‑yrɛ ma ’ezin‑, ’bhɛɛ‑ ‑e ꞊kla ’bhii‑ ’mi ‑gaa. ¹⁰’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ’toŋ ’la ’bhɛ klɛ ’mi bopɛ ’le ’ŋ ’yrɛ ma, ’bhɛ ‑le ꞊kla ga ‑lɛnapɛ ’le ’mi ni. ¹¹‑Za ’yɔɔ‑ dɔyrɛ ‑srɔɔwoa ’tɛ ’toŋ ’ɛ ’srɔyi, ’kee‑ ’mi ’yinile, ’bhɛɛ‑ ’kee‑ ga ‑lɛnale’ ’mi ni ’yee‑ ’toŋ do ’kpɔ ’ɛ ’srɔyi ’ezin‑.

¹²’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’toŋ ’ɛ ’gbu ‑o ’weŋ ‑amasrɔyi ‑e da ‑Waanbhaa’ ‑la ba; ‑a ‑yi jan ’ɛ ’bhɛ ‑o ’weŋ, ’bhɛ ‑lɛdɔɔle ‑o, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ‑o ’elrele. ¹³’Ke ‑yoo ’bhɛ gbɛɛn‑ ’tɛ, ’toŋ ’la ’bhɛ ‑o ’ke pɛ ‑lrele’ ’le, ’bhɛ ‑le ‑kla ga ‑lɛna’ pɛ ’le ’mi ni ɛɛ? ’Sekeseke! ’Yee‑ ‑za ’yɔɔ‑ ‑le ’toŋ ’la ’bhɛ ‑o ’ke pɛ ‑lrele’ ’le ’bhɛ ꞊sia, ’bhɛɛ‑ ‑e ga ’lɛnaa‑ ’mi ni. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ’toŋ ’ɛ ’yi jan ’ɛ ‑ya ꞊kla ’bhɛɛ‑ ‑za ’yɔɔ‑ ‑yɔɔya’ ’ɛ tapwɛla, ’bhɛɛ‑ ‑ya ‑zrɔnna ’bhii‑ ‑za ’yɔɔ‑ ‑o ’ke pɛ ‑yɔɔ’ ’gbu ’le.

‑Za plɛ ‑o gwledan ’zi bhaaplɛŋ zru ’ɛ ’yi

¹⁴Wlan ’ɛ ni, ‑kɔɔ’ ’a ’yaango‑ ’bhii‑ *’Toŋ ’ɛ da ‑Waanbhaa’ ‑la ba; ’duŋ‑ ’mi ’la ’mi ‑o ’ke ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mi ’le, ’ŋ ’yoo‑ ’bhii‑ ‑o mɛɛ ’la zan ‑gwan, ’bhɛɛ‑ ‑wa ꞊kla ’ke *‑za ’yɔɔ‑ a lu ’le. ¹⁵Wlan ’ɛ ni, ’ŋ ’yoo‑ za ’la ’bhɛ klɛ ’zi ’naa ’bhɛ ’yima‑: ‑amasrɔyi ’ŋ ’yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ‑za ’la ’bhɛ klɛ, ’naa ’bhɛ klɛ; ’duŋ‑ ‑za ’la ’bhɛ vɛnsi ’mi yin ’lii, ’ŋ ’bhɛɛ‑ klɛ. ¹⁶’Ke ‑za ’la ’naa ‑o ’bhɛ zi ’ŋ ’bhɛɛ‑ ꞊kla; ’bhɛ ’a zrɔn ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ma, ’bhii‑ ’Toŋ ’ɛ ’kɛla ꞊pia, ’bhɛ ‑le zi ’ɛ ’le. ¹⁷’Bhɛɛ‑ ’bhɛ ’yi bhe, ’mi ‑za ’yɔɔ‑ ’la klɛ, ’bhɛ ’laa da ’mi ’gbu ba. ’Duŋ‑ ’bhɛ da ‑za ’yɔɔ‑ ’la ’bhɛ ‑o ’mi zru ’ɛ ’yi ’bhɛɛ‑ ba. ¹⁸’Mi ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ‑za ’wlan ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ‑o ’mi ’gbu ’yi, ’ŋ ’gbu a bhaaplɛŋ ’flɛ ’ɛ ’yi. Wlan ’ɛ ni, ’ke ’mi ‑o ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ‑za ’wlan klɛ, ’bhɛ klɛ faŋgan‑ ’laa ‑o ’ŋ ta. ¹⁹‑Za ’wlan ’la ’ŋ ’yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ’bhɛ klɛ, ’naa ’bhɛ klɛ; ’duŋ‑ ‑za ’yɔɔ‑ ’la ’naa ‑o ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ’bhɛ klɛ, ’ŋ ’bhɛɛ‑ klɛ. ²⁰‑Za ’la ’mi ’naa ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ’bhɛ klɛ, ’ke ’ŋ ’bhɛɛ‑ ꞊kla; ’bhɛ ’laa da ’mi ’gbu ba. ’Duŋ‑ ’bhɛ da ‑za ’yɔɔ‑ ’la ’bhɛ ‑o ’mi zru ’ɛ ’yi ’bhɛɛ‑ ba.

²¹’Bhɛ ’yi ’tɛ, ‑za ‑glɔɔn ’lɛɛ‑ ’ŋ ’bhɛɛ‑ ye ’ŋ ’gbu zru ’ɛ ’yi: ’Ke ’mi ‑o ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ‑za ’wlan klɛ ‑za ’yɔɔ‑ klɛ ‑lrɔ ‑le dɔ ’mi ma. ²²’Mi ’gbu zru ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ ’a ’Toŋ ’ɛ ’bhɛ ‑la ‑za sɔ ’mi ni. ²³’Duŋ‑ ’mi ’toŋ ’bhɛɛke do faŋgan‑ ye ’mi ’gbu ’flɛ ’ɛ ’yi, ’bhɛ ‑le gwledan ’zi ’kɛla ’bhɛ sɔ ’mi ni ’bhɛ ba ’ŋ ’nii‑ ’ɛ ’yi. ’Bhɛ ’toŋ ’ɛ faŋgan‑ ’ɛ ’bhɛ ‑le ’mi ꞊kla ‑za ’yɔɔ‑ a lu ’le. ²⁴’Ee! ’Mi ‑yrɛn ma mɛɛ! ’Bhɛ faŋgan‑ ’la ‑yoo ’mi ta, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑yoo ’ŋ ’flɛ ’ɛ ‑glaan ’zi ’kee‑ ge ’kɛle‑ ga ba ‑yrɛ ta, ‑de ’gbu ‑le nu ’mi golɛ ’bhɛ ’yi ɛɛ? ²⁵’Mi ‑Waanbhaa’ ’pubɔ‑ ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ’tɔ ’yi, ’yela do ‑kplɛn sɔ ’mi gole‑ ‑a ‑yi!

’Ŋ ’gbu ’nii‑ ’ɛ ’yi, ’ŋ ’yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ yewo ‑Waanbhaa’ ni ’bhɛɛ‑ ’ŋ dɔ ‑yaa’ ’Toŋ ’ɛ ꞊la. ’Duŋ‑ ’mi ’gbu zru maza ’ɛ ta, ‑za ’yɔɔ‑ klɛ ’toŋ ’la ’kpaale‑ ‑o ’mi ’wiiŋ‑, ’mi ‑o ’ke ’bhɛ a lu ’le.

LII ’WEŊ ’Ɛ MƐƐ BO ’BHƐ ’GBU MA

Zesu ’yi mu a ’taawole Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza ta

¹‑Zɔn, ‑Waanbhaa’ a ’kiti ’kedo‑ ’kpɔ ’laa nu baalɛ ’ezin‑ ‑li mɛɛ ’la zan mu ’pegee Zesu Krisi ’kpale‑ ‑o do ma ’mu ta. ²‑Amasrɔyi Lii ’Weŋ a ’toŋ ’la ’bhɛ bole ‑yrɛ ma ‑si ‑kpɔsɔɔ ’gbu ’ɛ na Zesu Krisi ’pegee mɛɛ a ’kpaledomaya ’ɛ ’yi, ’bhɛ ’mi ‑gwa ‑za ’yɔɔ‑ ’pegee ga faŋgan‑ ’ɛ ’yi. ³Moizi a ’toŋ mu ’ɛ waa ‑yaa sɔ ’bhɛ klɛle‑, ‑kɔɔa’ bhaaplɛŋ ’flɛ ’ɛ faŋgankleya ’ɛ ma. ’Duŋ‑ ’woo‑ ’toŋ mu ’ɛ waa ’sɔlɛ‑ ‑za ’la klɛle‑, ‑Waanbhaa ’bhɛɛ‑ ꞊kla: ‑ya ’gbu Gbe ‑kpɔsɔɔ ’ɛ ’winbwa‑, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ꞊kla bhaaplɛŋ do ’le ’bhii‑ ‑kɔɔ’ mu ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mu gbɛɛn‑. ’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ’yaa‑ ‑za ’yɔɔ‑ a faŋgan‑ ’la ꞊la, ‑a Gbe ’ɛ ’bhɛ ’bhɛ ’gbu ꞊naa ’ke ’sraka ’le ‑kɔɔa’ ‑za ’yɔɔ mu ’ɛ ma, ’bhɛɛ‑ ‑e ’bhɛ ‑za ’yɔɔ‑ faŋgan‑ ’ɛ ‑gwa ‑kɔɔ’ ta. ⁴‑Waanbhaa’ ’bhɛ ‑za ’ɛ ꞊kla, ’kooko‑ ‑kɔɔ’ sɔ ’taawole ’bhii‑ ’toŋ ’ɛ ‑ya zi ’bhii‑ ‑kɔɔ’ ’taawo gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ‑Kɔɔ’ mu laa ’taawo‑ ‑li ‑kɔɔ zru maza mu ’ɛ zi, ’duŋ‑ ‑kɔɔ’ ’taawo‑ ‑Waanbhaa’ a Lii ’Weŋ ’ɛ ’bhɛɛ‑ zru maza mu ’ɛ zi. ⁵‑Amasrɔyi mɛɛ ’la zan mu ’taawo‑ ‑o ’gbu zru maza mu ’ɛ zi, ‑o ’nii‑ ’ɛ bo ‑o ’gbu zru maza mu ‑la klɛle ta. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’ke mɛɛ ’la zan mu ’taawo‑ Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza mu zi, ’bhɛ zan mu nii‑ ’ɛ bo Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza mu klɛle ‑la ta. ⁶’Bhɛɛ‑ ’ke mɛɛ ’la zan ’taawo ‑a ’gbu zru maza mu ’ɛ zi, ’bhɛ zan ‑lɛyanyrɛ ‑le ’ke gale ’le. ’Duŋ‑ ’ke mɛɛ ’la zan ’taawo‑ Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza mu ’ɛ zi, ’bhɛ zan a pɛ ‑le ’ke bole ‑yrɛ ma ‑si ’pegee yilabla ’le. ⁷‑Amasrɔyi ’ke mɛɛ ’la zan mu ’taawo‑ bhaaplɛŋ zru maza mu zi, ’bhɛ zan mu ‑o ‑Waanbhaa’ ‑sɔɔnnii’ ’le; waa ‑o ’gbu ŋgblo kpalaa’ ‑Waanbhaa’ a ’toŋ ’ɛ ꞊la, waa sɔ ’bhɛ klɛle‑ ‑titi. ⁸’Duŋ‑ mɛɛ ’la zan mu ’taawo‑ ’mu ’flɛ zru maza zi, ’mu ’laa sɔ ’sɔle ‑Waanbhaa’ ni ‑titi.

⁹’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ’ka mu, ’ka mu ’laa ’taawo‑ ‑li ’ka ’gbu ’flɛ zru maza ’ɛ zi, ’duŋ‑ ’ka ‑o ’taawo zii’ Lii ’Weŋ ’ɛ ’bhɛɛ‑ zi, ‑amasrɔyi ‑Waanbhaa’ Lii ’ɛ ’bhɛ ‑o ’ka ’yi. ’Ke *Krisi Lii ’ɛ yaa ‑o mɛɛ ’la zan ’yi, ’bhɛ zan laa ‑o ’ke Krisi a pɛ ’le. ¹⁰’Ke Krisi ‑o ’ka zru ’ɛ ’yi, ’ali‑ ’ke ’ka ’flɛ mu ’ɛ ‑woo ’ke gapɛ ’le ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ ‑zayi’, ‑Waanbhaa’ Lii ’ɛ bo ‑a ‑yrɛ ma ’ka ’yi; ‑amasrɔyi ‑Waanbhaa’ ’ka ꞊kla mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑a ’gbu ’yrɛ ’yi. ¹¹’Bhɛɛ‑ ’ke ‑Waanbhaa’ Lii ’la Zesu ‑bwela gale ba ’bhɛ ‑o ’ka zru ’ɛ ’yi, ’yee‑ ’la Krisi ‑bwela gale ba bhe, ‑e nu ’ka ’flɛ mu ’la ‑woo ’ke gapɛ ’le ’mu bwelɛ gale ba ’ezin‑. ‑E nu ’bhɛ klɛlɛ ‑a Lii ’la ’bhɛ ‑o ’ka zru ’ɛ ’yi ’bhɛɛ‑ ’le.

¹²’Bhɛla‑ ‑yile, ’ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ‑kɔɔ’ ’laa ’taawolɛ ’ezin‑ ’sekeseke ‑kɔɔ’ ’gbu zru maza ’ɛ zi ’bhii‑ ’ke yaa ca ‑o ‑kɔɔ’ ma. ¹³‑Amasrɔyi ’ke ’ka ’taawoa꞊ ’ka ’gbu zru maza ’ɛ zi, ’ka ’lɛyanyrɛ ‑le ’ke gale ’le. ’Duŋ‑ ’ke Lii ’Weŋ ’ɛ faŋgan‑ ’ɛ ’srɔyi, ’ka ’ploola‑ ’ka ’flɛ klɛza ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ma, ’ka nu bolɛ ’ka ’yrɛ ma. ¹⁴‑Amasrɔyi mɛɛ ’la zan mu ’kpɛn ’taawo‑ Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza ’ɛ zi, ’bhɛ zan mu ‑o ‑Waanbhaa’ a ‑nɛ mu ’le. ¹⁵’Bhɛɛ‑ ’ka Lii ’Weŋ ’la ’srɔɔwoa꞊, ’bhɛ ’laa ’ka klɛ lu mu ’le, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ’laa ‑gblaan ’kla ’ka ’yi ’ezin‑. ’Duŋ‑ ’ka Lii ’Weŋ ’la ’srɔɔwoa‑ ’bhɛ ’ka klɛ ‑Waanbhaa’ a ‑nɛ mu ’le, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ‑glɔɔya’ ’ɛ ’srɔyi, ‑kɔɔ’ sɔ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’siile dɔɔ: «‑Kɔɔ’ Dɛ!» ¹⁶’Yee‑ Lii ’Weŋ ’ɛ ‑glɔɔya’ ’ɛ ma, ‑kɔɔ’ ’a ’yaango‑ ‑kɔɔ’ zru ’ɛ ’yi kpataakpa dɔɔ ‑kɔɔ’ ‑o ’ke ‑Waanbhaa’ a ‑nɛ mu ’le. ¹⁷’Bhɛɛ‑ ’ke ‑kɔɔ’ mu ‑o ‑a ‑nɛ mu ’le bhe, ‑kɔɔ’ dɔ nu klɛlɛ ‑a ’ciɛn ’ɛ ba. ‑Kɔɔ’ mu ’pegee Krisi nu klɛlɛ a ’ciɛn ’ɛ ’srɔɔwo mu ’le ’eke‑ zi. ‑Amasrɔyi ’ke ‑kɔɔ’ ’pegee ’yee‑ Krisi ‑yrɛnbhla ’eke‑ zi, ‑kɔɔ’ dɔ nu klɛlɛ ’ezin‑ ’yee‑ Krisi a ’tɔbhɔleya ’ɛ ba.

‑O Zesu ’yi mu ’ɛ ’lɛtwa꞊ ’tɔbhɔleya ’la ba

¹⁸’Mi ’kpale ‑o ‑a ‑yi, ’bhii‑ ‑kɔɔ’ ‑o ‑yrɛn mu ’la ’bhle zii’ ’saanigɛ ’mu ’laa ‑o ‑zake’ ’le, ’bhɛɛ‑ ‑waa sɔ ’mu ’kpale ‑Waanbhaa’ nu ’tɔbhɔleya ’la zrɔnlɛ ‑kɔɔ’ ni ’bhɛ ma. ¹⁹‑Waanbhaa’ nu ‑a ‑nɛ mu ’ɛ zrɔnlɛ kpataakpa yi ’la ’le, ‑a klɛpɛ mu ’ɛ ’kpɛn ’yrɛ ‑o ‑mɔ ’zi ’bhɛ yi ’ɛ ’yele‑ ‑lɛɛ. ²⁰‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ klɛpɛ mu ’ɛ ’kpɛn ŋgblo ’kpaale‑ ‑o bhaama pɛ mu faŋgan‑ ‑la ꞊la; ’duŋ‑ ’bhɛ ’laa dalɛ ‑o ’gbu ba, ‑Waanbhaa’ ‑le ‑o ŋgblo ‑kpalaa’ ’bhɛ bhaama pɛ mu ’ɛ faŋgan‑ ’ɛ ꞊la ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, mɛɛ ‑yrikpaza ‑o ‑li ’drunyan ’lɛɛ‑ ’yi. ²¹’Bhɛ ‑yrikpaza ’ɛ ’bhɛ ‑le dɔɔ ‑yrekpaa’ do, ‑glɔɔya’ ’la ’bhɛ ’yaa‑ ‑Waanbhaa’ klɛpɛ mu ’ɛ klɛ bɔnpɛ ’le, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑o ’kpɛn ŋgblo ’kpaale‑ ‑yaa ’bhɛ ꞊la, ‑Waanbhaa’ nu ‑o golɛ ’bhɛ ‑glɔɔya’ ’ɛ ’yi. ’Bhɛɛ‑ ‑o dɔ nu klɛlɛ ‑Waanbhaa’ a ‑nɛ mu ’ɛ ‑waa’ mapɔɔnleya ’tɔbhɔle ’ɛ ’ke ’le. ²²’Bhɛɛ‑ wlan ’ɛ ni, ’wa ’yaango‑ ’bhii‑ ’kee‑ nu ’tɛnlɛ‑ ‑zɔn ma, ‑Waanbhaa’ ’woo‑ ’drunyan ta pɛ mu ’la ꞊kla, ‑o ’kpɛn ‑o ‑we ’zi ‑o ’gbu ta ‑yrɛn ’ɛ ‑kɔɔ’ ’bhii‑ ’ke le kpɛle do ‑bla ꞊zian ‑a ta, ‑e we ‑a ’gbu ta ‑yrɛn ’ɛ ’kɔɔ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ²³’Duŋ‑ ’woo‑ ’drunyan ta pɛ mu ’ɛ do ‑kplɛn ’laa ’kɛle‑: ‑Waanbhaa’ ’a Lii ’Weŋ ’ɛ ꞊naa ‑kɔɔ’ mu ’la ni, ’bhii‑ ‑e nu ‑kɔɔ’ gbalɛ ’seŋ mu ’la ba ’mu ’lɛɛpɛ‑ ꞊lwa ’le; ‑kɔɔ’ mu ‑o ‑we ’zi ‑kɔɔ’ ’gbu ta ’ezin‑ ‑kɔɔ’ ’kpee ‑yrɛn ’ɛ ’kɔɔ. ‑Kɔɔ’ ‑o ‑Waanbhaa’ a ‑nɛ mu ’la ’le bhe, ‑e nu ’bhɛ tapwɛlɛ kpataakpa yi ’la ’le, ’bhɛ ’pegee ‑e nu ‑kɔɔ’ golɛ ‑kɔɔa’ ’flɛ a luya ’ɛ ’yi ’feŋfeŋ yi ’la ’le, ‑kɔɔ’ ‑o ’bhɛɛ‑ yi ’ɛ ’magbɛn‑ ’zi. ²⁴‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ ‑kɔɔ’ ‑gwa ‑za ’yi, ’duŋ‑ ’bhɛ gole ‑zayi’ ’ɛ ’bhɛ ‑o ’pe ‑sɔ ’yrikpaleya ‑la ‑yi. ’Bhɛɛ‑ ’kee‑ ’yrikpale ‑o pɛ ’la ta, ’kee ’bhɛ ꞊ya, ’bhɛ ’laa klɛ ‑li ‑yrikpale ’le. ’E ’yrɛ ‑o pɛ ’la ma, ’e sɔ ’e ’yrikpale ‑li ’bhɛ ta ɛɛ? ²⁵’Duŋ‑ ’ke ‑kɔɔ’ ’yrikpale ‑o pɛ ’la ‑kɔɔ’ ’laa ’bhɛ ye ’bhɛɛ‑ ta, ‑kɔɔ’ ’bhɛ magbɛn ‑kɔɔ’ zrubakpaa ta.

²⁶’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, Lii ’Weŋ bhɔ ‑kɔɔ’ ba, ‑kɔɔa’ faŋgankleya ’ɛ ’yi. ‑Amasrɔyi ‑kɔɔ’ ’laa sɔ pɛ ‑yrɛwole ‑a ‑yrɛwogbɛya ’yi ‑Waanbhaa’ ma ‑kɔɔa’ ’a ’seri mu ’ɛ ’yi. ’Duŋ‑ Lii ’Weŋ ’ɛ ‑ya ’seriwo ‑kɔɔa’ ‑za ma ‑Waanbhaa’ ni ’kee‑ we ‑a ’gbu ta ‑yrɛn ’ɛ ’kɔɔ bhaaplɛŋ laa sɔ wli ’la ’bhɛ ’yimale ’bhɛ ’yi. ²⁷’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ ’la mɛɛ ’kpeejan‑ mu dɔ, ‑e Lii ’Weŋ ’ɛ ‑yoo ’kɛla ’bhɛ zi ’bhɛ dɔ ’ezin‑. ‑Amasrɔyi Lii ’Weŋ ’ɛ ‑ya ’seriwo mɛɛ ’la zan ‑Waanbhaa’ ’mu ꞊kpaa ’edaŋma ‑yaa’ pɛ ’le ’mu a ‑za ma, ’bhii‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu ‑o ‑a zi ’bhii‑ ‑ya klɛ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑.

‑Waanbhaa’ a ’sɔniya ‑gbɛnɛ

²⁸’Wa ’yaango‑ ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ‑za sɔ mɛɛ ’la zan mu ni, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑yoo ‑siila ‑e ‑za yɛkɛ‑ ’la ’lɛdulaa ’bhɛ ma, ’ke ‑za ’oo ‑za ’la ꞊tian ’bhɛ zan mu ’ɛ ma, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu ’a to ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ‑za ’ɛ ’kpɛn klɛ ‑o ma ‑za ’lrele‑ ’le. ²⁹‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ mɛɛ ’la zan mu bagwa‑, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ꞊kla ‑yaa’ pɛ mɛɛ mu ’le ’edaŋma ‑za ’kpɛn ’lɛɛ; ‑ya ’lɛdulaa dɔɔ ’bhɛ zan mu klɛ ‑a Gbe ’ɛ bhɔɔma mu ’le, ’kooko‑ ‑a Gbe ’ɛ ’bhɛ klɛ ’bhɛ nɛɛnɛ‑ ‑bebe ’lɛɛ mi ’le. ³⁰‑E mɛɛ ’la zan mu ‑a ‑za ’lɛdulaa ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ gbɛɛn‑ bhe, ‑e ’bhɛ zan mu ’ɛ ‑siila; ‑yoo ’siilawoa, ‑yoo ꞊kla ’ezin‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑a ‑yrɛ ’yi; ‑yoo klɛlawoa mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le bhe, ‑e ‑yaa’ ’tɔbhɔleya ’ɛ ’ke ꞊naa ’mu ni ’ezin‑.

³¹’Ke ‑yoo ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ‑kɔɔ’ nu ‑mɛla pelɛ ’ezin‑ ɛɛ? ’Ke ‑Waanbhaa’ ‑o ‑kɔɔ’ ba, ‑dela ’seŋgo‑ ‑kɔɔ’ ’le? ³²Yaa ’tolɛ‑ ‑a Gbe bhɛ do ’kpɔ ’ɛ ma. ‑E ’bhɛ ꞊naa ’ke ’sraka ’le ‑kɔɔ’ ’kpɛn ma. ‑Mɛle nu ‑a ‑baliwolɛ ’bhɛɛ‑ yaa nu ’sɔlɛ‑ ‑kɔɔ’ gbale‑ pɛ ’kpɛn ba ‑kɔɔ’ ’pegee ’bhɛ ’le ɛɛ? ³³‑Waanbhaa’ mɛɛ ’la zan mu makwan‑, ‑de ’gbu ‑le nu ‑lalɛ’ ’mu ta ɛɛ? Mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ! ‑Amasrɔyi ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu ‑le ‑o ‑lɛdɔɔ’ ‑a ‑yrɛ ’yi. ³⁴‑Dele a ‑kpan nu ‑o dɛlɛ ɛɛ? Mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ! ‑Amasrɔyi Zesu Krisi ‑le ‑gaa, ’bhɛɛ ’bhɛ blaan, ‑e ‑bwela gale ba; ’bhɛɛ‑ ‑a yaale ‑o ‑Waanbhaa’ ‑din ’tɔbhɔ ma yaayrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ, ’ke ‑ya ’seriwo ‑kɔɔa’ ‑za ma. ³⁵’Bhɛɛ‑ ‑de ’gbu ‑le sɔ ‑kɔɔ’ ’pleŋgole ‑kɔɔ’ ‑za ’la sɔ Krisi ni ’bhɛ ma ɛɛ? Pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa sɔ ’bhɛ klɛle! ’Ali‑ ’kee‑ ꞊kla ‑yrɛn ’le oo, ’kee‑ ꞊kla blina‑ yiɛn ’le oo, ’kee‑ ꞊kla ’trɛbhɔ ’le oo, ’kee‑ ꞊kla gbɔn ’le oo, ’kee‑ ꞊kla ’kɔɔfleŋya ’le oo, ’kee‑ ꞊kla ga ‑bwɛnbɔle ’le oo, ’kee‑ ꞊kla ga ’le oo, pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa sɔ ’bhɛ klɛle‑! ³⁶’Bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ:

«‑Waanbhaa’, ’bhi ’la ‑zayi’, ’bhɛɛ‑ ‑woo ’o dɛyrɛ ‑glin ’zi ’waati ’ɛ ’kpɛn ba;

‑woo’ ye ’bhii‑ ‑bhlaa mu ’la ‑woo ꞊kpaa ’edaŋma ‑o dɛ zayi’.»

³⁷’Duŋ‑ ’bhɛ ‑za mu ’ɛ ’kpɛn ’yi, ’o ’seŋgwa‑ ’feŋfeŋ pɛ ’kpɛn ’le ’o ‑za ‑swa Krisi ’la ni ’bhɛ faŋgan‑ ’ɛ ’srɔyi. ³⁸’Mi ’gbu ’kpale‑ ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ ’ke ‑kɔɔ’ ‑gaa oo, ’ke ‑kɔɔ’ ꞊bwa ‑kɔɔ’ ’yrɛ ma oo, pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa nu ’sɔlɛ‑ ‑kɔɔ’ ’pleŋgole ‑Waanbhaa’ a ’sɔniya ’ɛ ma: ’ali‑ ‑mlɛkɛ’ mu oo, lii ‑yɔɔ ‑kuŋlii mu oo, ’bhɛ ’pegee ‑zɔn pɛ mu oo, ‑kɔɔ’ ’lɛɛ pɛ mu oo; ’bhɛɛ‑ ‑glɔɔya’ ’tɔle‑ ‑glɔɔya’, ³⁹laflɛ’ ’yi ‑glɔɔya’ mu oo, laflɛ’ ’yi ’pegee ’trɛ ꞊la pɛ mu oo, ‑Waanbhaa’ klɛpɛ mu ’ɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa nu ’sɔlɛ‑ ‑kɔɔ’ ’pleŋgole ‑yaa’ ’sɔniya ’ɛ ma ‑titi. ‑E ’bhɛ ’sɔniya ’ɛ ‑zrɔnna ‑kɔɔ’ ni ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ‑la ’srɔyi.

IZRAƐLI MU ’PEGEE GOLE ‑ZAYI’ A ‑JAN

‑Waanbhaa’ Izraɛli mu ’ɛ makwan‑ ‑yaa’ pɛ ’le

¹’Mi ‑o zan ’kɛla ’pelɛ‑ ‑gɛ wlan ‑le ’ke ’bhɛ ’le; bhla laa ’kɛle‑, ‑amasrɔyi ’ŋ ’yoo‑ Krisi a pɛ ’le. ’Ŋ ’gbu ’nii‑ ’ɛ ‑ya pe ’zi ’ŋ ni kpataakpa Lii ’Weŋ ’ɛ ‑glɔɔya’ ’ɛ ’le dɔɔ wlan ‑le ’kɛle‑. ²Wlɛyisriwoza ‑gbɛnɛ do ‑o ’ŋ ma, ’bhɛɛ‑ ’ŋ zru ’ɛ ’pale ‑o ’ke ’dimi do ’le ’waati ’ɛ ’kpɛn ba ’ŋ nɛɛnɛ‑ Izraɛli mu ’ɛ ‑zayi’. ³’Ŋ ’yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ a ’daŋgan ’la ‑yoo ‑o ma ’bhɛ ’niina‑ ’mi ma, ’bhɛɛ‑ ‑wo ’ŋ ’pleŋgo‑ Krisi ma ’woo‑ ’ŋ nɛɛnɛ‑ mu ’ɛ ni, ’o ’pegee ’woo‑ ’la ‑woo ’si do bhe. ⁴‑O ’kpɛn ‑o ’ke Izraɛli mu ’le. ‑Waanbhaa’ ‑o ꞊kla ‑yaa’ pɛ ‑nɛ mu ’le, ‑e ‑yaa’ ’tɔbhɔleya ’ɛ ‑zrɔnna ‑o ni. ’Bhɛɛ‑ ‑e *‑bhoolaya mu ‑dwa ’yee‑ ’pegee ’wola‑ pleŋ‑, ’bhɛɛ‑ ‑e Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ꞊naa ’wola‑ ni, ’bhɛ ’pegee ‑ya gba gbɛya ’ɛ ‑zrɔnna ’wola‑ ni. ’Bhɛɛ‑ ‑ya ‑liiwli’ ꞊naa ’wola‑ ni ’ezin‑. ⁵’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ‑gbɔɔ mu ’ɛ da ’wola‑ ba, ’bhɛɛ‑ bhaaplɛŋ a pɛ zi ’ɛ zi, Krisi da ‑waa’ ’si ’ɛ ’bhɛɛ‑ ba. ’Yee‑ Krisi ’kpaale‑ ‑o pɛ ’kpɛn ’wiiŋ‑, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ’ke ‑Waanbhaa’ ’le kpataakpa, ’bhɛ ’pegee ‑yoo ’ke ’tɔbhɔpɛ ’le mɔkpɛn’ ’kɔɔ ’waati ’ɛ ’kpɛn ba ’ke ‑daŋ’ ’laa klɛ a ma. Amiina!

⁶’Duŋ‑, yaa klɛlɛ ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ naza ’ɛ ꞊kla bhaama za ’le. Wlan ’ɛ ni, Izraɛli ’srɛ mu ’ɛ ’kpɛn ’laa ‑o ’ke Izraɛli mɛɛ ‑kpɔsɔɔ mu ’gbu ’le. ⁷’Bhɛɛ‑ *Abraamu ’srɛ mu ’ɛ, ’mu ’kpɛn ’laa ‑o ’ke Abraamu ’nɛ ‑kpɔsɔɔ mu ’le; ’duŋ‑ ‑Waanbhaa’ ’a ꞊pia ’yee‑ Abraamu ’gbu ni dɔɔ: «Izaki ’kpee yi mu ’ɛ, ’mu ‑le nu klɛlɛ ’e ’srɛ ‑kpɔsɔɔ mu ’le.»⁸’Bhɛ ’yi ‑le dɔɔ ‑o ‑nɛ mu ’la ꞊yaa bhaaplɛŋ ’flɛ a pɛ zi ’lii, waa ’mu kun ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ‑nɛ mu. ’Fɔ ‑o ’kɛ mu ’la ꞊yaa ‑Waanbhaa’ ‑liiwli’ ’ɛ ta, ’mu ‑le ’a ’srɛ ‑kpɔsɔɔ mu ’gbu ’ɛ ’le. ⁹‑Amasrɔyi, ‑Waanbhaa’ ’yaa‑ ‑a ‑liiwli’ ’ɛ ’na zii’ bhla ’la ba, ‑ya ‑pia dɔɔ: «’Mi nu nu gbɛ drɛɛwolɛ lɛɛtoo ’waati do ’kpɔ ’lɛɛ‑ ba, ’bhɛɛ‑ Sara nu ‑nɛ ’gwlaan‑ do ‑srɔɔwolɛ.»

¹⁰’Bhɛɛ‑ ‑a ‑daŋ’ ’laa golɛ Sara a pɛ ’ɛ ta. Rebeka a pɛ ’ɛ ꞊kla ’ezin‑ ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑. ’Bhɛ yonɛ‑ plɛ ’srɔɔwoa꞊ ‑kɔɔ’ ‑gbɔɔ Izaki do ‑kplɛn ‑la ma. ^11-12Yonɛ‑ plɛ ’ɛ ’yale‑ ‑lɛɛ ’waati ’ɛ ba, ’ke waa ‑za ’wlan klɛlɛ ‑li, ’bhɛ ’pegee ’ke waa ‑za ’yɔɔ‑ klɛlɛ ‑li, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu ’a ꞊pia Rebeka ni dɔɔ: ’E ’nɛ zilɛɛ‑ mi ’ɛ ŋgblo ’kpaale‑ nu klɛlɛ ‑a gaanzidɔ mi ’ɛ ꞊la. ’Bhɛ ꞊kla ’kooko‑ ‑Waanbhaa’ mɛɛ mu makun ‑yaa’ ‑za ’lɛdulale zi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ’bhɛ ’lɛsɔ‑. Yaa ’bhɛ klɛ bhaaplɛŋ mu klɛza mu ’ɛ ma, ’duŋ‑ ‑e ’bhɛ klɛ ’ke ’bhɛ ‑bɛŋgole klɛ ‑a ’gbu a zru maza ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’le. ¹³’Bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ:

«Zakɔbu ‑la ‑za ꞊swa ’mi ni Ezau ta.

’Bhɛɛ‑ Ezau vɛnsia‑ ’ŋ yin ’lii.»

‑Waanbhaa’ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ makwan‑ ’ezin‑

¹⁴’Bhɛɛ‑ ’o sɔ ‑mɛla pele‑ ’ezin‑ ’tɛ ɛɛ? ’O sɔ ‑a pele dɔɔ ‑Waanbhaa’ ‑lɛdɔɔle laa ‑o ɛɛ? ’Waa sɔ ’bhɛ ’pele ‑titi. ¹⁵‑Amasrɔyi ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu ’a ꞊pia Moizi ni dɔɔ: «’Ke mɛɛ ’la zan ‑yrɛnklale ꞊swa ’ŋ ni, ’bhɛɛ‑ zan ‑yrɛnkla’ ’ŋ ma. ’Bhɛɛ‑ ’kee‑ ꞊swa ’ŋ ni ’ŋ klɛ ’ewlanle mɛɛ ’la zan ma, ’ŋ klɛ ’ewlanle ’bhɛɛ‑ zan ma.»¹⁶’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, bhaaplɛŋ ‑yrɛnklale ’ɛ ‑Waanbhaa’ ma, ’bhɛ ’laa da ‑a ’gbu zru maza ’pegee ‑a klɛza mu ba, ’duŋ‑ ’bhɛ da ‑Waanbhaa’ ’la mɛɛ ‑yrɛnkla’ a ma ’bhɛɛ‑ do ‑kplɛn ‑la ba. ¹⁷’Yee‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi, ‑ya ꞊pia Ezipu mu a ‑bhleŋgbe ’ɛ ni dɔɔ: «’Mi ‑Waanbhaa’ ‑le ’e ꞊kla ‑bhleŋgbe ’le, ’kooko‑ ’bhi klɛ ’mi a pɛ ‑glɔɔya’ ’ɛ zrɔnpɛ ’le, ’bhɛɛ‑ ’ye ’ŋ ’tɔbhɔleya ’ɛ zɛn ’trɛ ’ɛ ‑daŋ’ ma yrɛkpɛn‑ ꞊nɔɔ.»¹⁸’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ’kee‑ ꞊swa ‑Waanbhaa’ ni dɔɔ ‑e mɛɛ ’la zan ‑yrɛnkla’, ‑e ’bhɛɛ‑ zan ‑yrɛnkla’. ’Bhɛɛ‑ ’ke ‑ya zi ’bhii‑ ‑e mɛɛ ’la zan ’trɔn ’yidɔ‑ ’eglɔɔle, ‑e ’bhɛɛ‑ klɛ.

‑Waanbhaa’ a yran ’pegee ‑yaa’ mɛɛ ‑yrɛnklale

¹⁹’Bhɛɛ‑ mɛɛ ’ke nu ’mi ’lrɔkpalɛ ’tɛ dɔɔ: «’Ke ‑yoo ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ‑mɛle ꞊kla ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ‑o ‑la ’zi mɛɛ mu ta ɛɛ? ’Ke ’kɛla klɛle ꞊swa ‑a zru ni, ‑de ’gbu ‑le sɔ ‑wlɛnle’ ’bhɛ ma ɛɛ?» ²⁰’Ee! ’Bhi mɛɛ bhaamale! ’Bhi ’la ’bhi ‑o ’bhɛ ’pe zii’ ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ’bhi ‑o ’ke ‑mɛla ‑le ’bhɛɛ‑ ’yoo‑ zaabɔ ’zi ‑Waanbhaa’ ’lɛ ma ɛɛ? Taa‑ ’trɛ gbɔ sɔ ‑a pele‑ ‑a dɔ mi ’ɛ ni dɔɔ: «‑Mɛle ꞊kla ’bhɛɛ‑ ’ye ’ŋ ꞊kla ‑gee’ ɛɛ?» ²¹’Trɛ gbɔ dɔ mi ’ɛ ’bhɛ ‑le ’laa ‑o ’ke ‑pɛɛ ’ɛ zan ’le ɛɛ? ’Ke ‑za ’la klɛle ꞊swa ‑a ni ‑pɛɛ ’ɛ ’le, ‑e ’bhɛɛ‑ klɛ. ’Yee‑ ‑pɛɛ do ’kpɔ ’ɛ ’le, ’ke gbɔ ‑za ‑glɔɔ do dɔle ꞊swa ‑a ni, ‑e ’bhɛɛ‑ dɔ; ’duŋ‑ ’ke gbɔ bhaamale dɔle ꞊swa ‑a ni, ‑e ’bhɛɛ‑ dɔ.

²²’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ ‑yaa ‑a zi ’bhii‑ ‑e ‑yaa’ yran ’ɛ zrɔn, ’bhɛ ’pegee ‑e ‑yaa ‑a zi ’bhii‑ bhaaplɛŋ mu ‑yaa’ ‑glɔɔya’ ’ɛ dɔ. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑yaa’ yran ’ɛ ’wlɛnle‑ ‑yaa bhaaplɛŋ mu ’la ’kaama‑, ’bhɛɛ‑ ’kee‑ ’mu ꞊kpaa ’edaŋma gban ’ke nipɛ ’le bhe, ‑ya zrubakpalaa ’mu zi ’egbɛnɛle. ²³’Bhɛɛ‑ mɛɛ ’la zan mu ’yrɛnklaa꞊ ‑a ma, ’kee‑ ‑yaa zi ’bhii‑ ‑ya klɛ ’bhɛɛ‑ ’mu ‑yaa’ ’tɔbhɔleya ‑gbɛnɛ ’ɛ dɔ, ‑e ’mu ꞊kpaa ’edaŋma ’bhɛɛ‑ ’tɔbhɔleya ’ɛ ’kaama‑. ²⁴’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi ’ezin‑ bhe, ‑kɔɔ’ mu ‑le ’yee‑ ‑Waanbhaa’ mɛɛ ’la zan mu ’siila‑ ’mu ’le; ’duŋ‑ yaa ‑kɔɔ’ mu ’siilɛ‑ Zuufu do ‑kplɛn ba, ‑e ‑kɔɔ’ ’ke mu ‑siila ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ’mu ‑la ba ’ezin‑. ²⁵’Bhii‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu ’a ꞊pia ‑a ‑lɛla’ janwo mi Oze a ’sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ:

«’Si ’la yaa ‑yaa ’an pɛ ’le, ’ŋ nu ’bhɛ ’siilɛ‑ ’an ’si.

’Bhɛɛ‑ ’si ’la ‑za ’laa ‑yaa sɔ ’mi ni ’elwale ‑sɔ,

’ŋ nu ‑a pelɛ ’bhɛ ma ’ŋ ’yiɛnii ’la ‑za sɔ ’ŋ ni.»

²⁶’Bhɛɛ‑ «‑Wa ꞊pia ‑o ni yrɛ ’la ꞊nɔɔ dɔɔ: ‹’Ka ’laa ‑o ’an pɛ ’si ’le.›

‑O nu ‑a pelɛ ‑o ma ’bhɛɛ‑ yrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ dɔɔ: ‹‑Waanbhaa’ ‑yrɛ male a ‑nɛ mu.›»

²⁷’Ezin‑, ‑Waanbhaa’ ‑lɛla’ janwo mi Ezai ‑janwoa ’eglɔɔle Izraɛli mu ’ɛ ba zayi’ dɔɔ: «’Ali‑ ’ke Izraɛli mu ’ɛ ‑o ꞊kla ’ebebele ’bhii‑ wɛyi‑ ’lɛ ma ‑yrɛntrɛbhɛ mu gbɛɛn‑, ’fɔ mɛɛ ‑lɛdo’ ’la ꞊bwa ‑o blaan, ’bhɛ ‑le nu golɛ ‑za ’yi.²⁸‑Amasrɔyi Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ ‑jan ’la ꞊woa, ‑e nu ’bhɛɛ‑ ’lɛsɔlɛ ’ke ‑ya ‑lɛyan’ ‑a ma blaale‑ ’trɛ ’ɛ ta ‑gɛ.»²⁹’Yee‑ Ezai do ’kpɔ ’ɛ ‑ya ꞊pia ’ezin‑ ’elwale gban ‑sɔ dɔɔ:

«’Ke ’o ’yrɛn ’laa ’klalɛ‑ Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ ‑Glɔɔ ’ɛ ma, ’o klu laa ‑yaa nu bolɛ ‑a nɔɔ‑.

’O ’yaa‑ nu yanlɛ ’feŋfeŋ ’bhii‑ *Sodɔmu ‑wa ’ɛ ta mu ’ɛ gbɛɛn‑.

’O ’yaa‑ nu klɛlɛ ’bhii‑ *Gomɔɔ ‑wa mu ’ɛ ta mu ’ɛ gbɛɛn‑.»

Bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔle klɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’kpaleya ‑la ma ‑a ‑yi

³⁰’Bhɛɛ‑ ’o nu ‑mɛla pelɛ ’ezin‑ ’tɛ ɛɛ? ’Si ’bhɛɛke mu ’la waa ‑yaa ‑o ‑lɛdɔɔleya ‑glin ’zi ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ ’mu ‑la ꞊kla mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’kpaleya ‑la ma ‑a ‑yi. ³¹’Bhɛɛ‑ Izraɛli ‑nɛ mu ’ɛ ’yaa‑ ‑o ’gbu klɛyrɛ ‑glin ’zi mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le *Moizi a ’Toŋ ’ɛ ‑klɔsikunle ma, ’duŋ‑ waa ’sɔlɛ‑ ’tɛnle ‑o ‑yaa ’bhɛ ’toŋ ’ɛ ’klɔsikunle win ’la ma ’bhɛ ma. ³²‑Mɛla ma? ‑Amasrɔyi Izraɛli ‑nɛ mu ’ɛ waa ‑lɛdɔɔleya ’ɛ ziglinlɛ ’kpaleya ma, ‑o ’kpee ma ‑o ‑yaa nu ‑a ‑srɔɔwolɛ ‑o klɛza ‑lrele’ mu ‑la ma. ’Bhɛɛ‑ ‑e ꞊kla ’bhii‑ ‑o gaan ‑saan kpoti do ‑la ma, ’bhɛɛ‑ ‑o ‑balaa’. ³³’Bhii‑ ’a yɔɔndɛle ‑o ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ Zesu ba zayi’ dɔɔ:

«‑Ka ’ka ’yrɛkpa doo, ’mi ‑o baa‑ kpoti do bɔ ’zi Siɔn ‑wa ’ɛ ’kpee.

‑E nu klɛlɛ mɛɛ ’ke mu baa‑ kpoti ’le.

’Bhɛɛ‑ ‑e nu klɛlɛ ’ezin‑ mɛɛ ’ke mu baa‑ vlɛ ‑saa ’le.

’Duŋ‑ ’ke mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa ‑a ‑yi, ‑Waanbhaa’ ’laa nu ‑yraladɔlɛ ’bhɛ zan ’ɛ ma ‑titi.»

¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’mi ‑o pɛ ’la zi ’ŋ zru ’ɛ ’kpɛn ’le, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ’yoo‑ ’ŋ ’seriwo zii’ ‑Waanbhaa’ ni ’woo‑ ’ŋ ’siyɔɔn Zuufu mu ’ɛ waa ‑za ’la ma, ’bhɛ ‑le dɔɔ ’ke ‑yoo go ‑za ’yi. ²Wlan ’ɛ ni, ’mi ’gbu ‑o ’srɛya‑ klɛ ’kɛla ’le ’bhɛ ‑le dɔɔ ‑o ‑Waanbhaa’ a ‑za ’ɛ ‑vavadɛ, ’duŋ‑ ‑waa ‑Waanbhaa’ ‑vavadɛle ’ɛ kligbaanle laa ‑o ’yee ‑Waanbhaa’ dɔle ‑kpɔsɔɔ ’gbu ’ɛ ta. ³‑Amasrɔyi, ‑Waanbhaa’ bhaaplɛŋ mu ‑lɛdɔɔ’ ‑a ‑yrɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, waa ’bhɛ ’yimalɛ. ’Bhɛɛ‑ ‑o ‑yaa’ zi ’bhii‑ ‑o ‑lɛdɔɔle klɛ ’yee ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ‑o ’gbu klɛza ‑lrele’ mu ’ɛ ma. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ bhaaplɛŋ mu ‑lɛdɔɔ’ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑a ‑yrɛ ’yi, waa dɔlɛ ’bhɛ ꞊la. ⁴‑Amasrɔyi, Krisi ‑le ’toŋ ’ɛ ’lɛyanyrɛ ’le, ’kooko‑ ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa ’yee‑ Krisi ’yi, ‑Waanbhaa’ ’bhɛ zan ‑lɛdɔɔ’.

Mɛɛ go ‑za ’yi ’kpaleya ‑la ma Mɛɛzan Zesu ’yi

⁵Bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔle sɔ klɛle‑ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’toŋ a pɛ faŋgan‑ ’ɛ ’le, Moizi ’bhɛ yɔɔndia꞊, ’bhɛɛ‑ ‑ya ꞊pia dɔɔ: «’Ke mɛɛ ’la zan ’toŋ mu ’ɛ ’yizakla, ’toŋ mu ’ɛ nu ‑a klɛlɛ ’bhɛɛ‑ ’bhɛ zan bo ’bhɛ ’yrɛ ma.»⁶’Duŋ‑ bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔle sɔ klɛle‑ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’kpaleya ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’bhɛ zi ’ɛ ’bhɛ ‑le ‑gɛ dɔɔ: «’Yaa ’pelɛ‑ ’e ’gbu ’kpee dɔɔ: ‑De ’gbu ’le nu ’sanlɛ‑ laflɛ’ ’yi ɛɛ?» (’Bhɛ ’yi ‑le dɔɔ ’kee ge laflɛ’ ’yi, ’kooko‑ ’ya pe *Krisi ni dɔɔ ‑e zina‑ ’trɛ ma). ⁷’Bhɛɛ‑ ’yaa ’pelɛ‑ ’ezin‑ dɔɔ: «‑De ’gbu ‑le nu zinalɛ ’trɛ ’ɛ ꞊la gbaa mu a ‑wa ’ɛ ta ɛɛ?» (’Bhɛ ’yi ‑le dɔɔ ‑o Krisi ’wlɛn‑ gale ba). ⁸’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ a ‑jan ’ɛ ‑mɛla pe ‑a ba zayi’ ɛɛ? ’Bhɛ pe dɔɔ: «‑Jan ’ɛ ‑yoo ’e ‑din, ‑yoo ’e ’lii, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ’e zru ’ɛ ’yi ’ezin‑.» ’Bhɛ ‑jan ’ɛ ’bhɛ ‑le ’o ‑Jan ’Nrale‑ ’la ’wo zii’ mɛɛ mu ’ɛ ni ’kaa ‑woo ’kpa Zesu ’yi ’bhɛ ’le. ⁹’Kee‑ ‑daa ’e ’lii, ’bhɛɛ‑ ’ke ’ya ꞊pia mɔkpɛn’ ’yrɛ ma kpataakpa dɔɔ Zesu ‑o ’ke Mɛɛzan ’le, ’bhɛɛ‑ ’ke ’yee ꞊kpaa ‑a ‑yi ’e zru ’ɛ ’kpɛn ’le ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ’yela‑ ‑bwela gale ba, ’e nu golɛ ‑za ’yi ’bhɛ ma. ¹⁰‑Amasrɔyi ’ke mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa Zesu ’yi ‑a zru ’ɛ ’kpɛn ’le, ’bhɛ ‑le ’a klɛ ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ’bhɛ zan kun ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑a ‑yrɛ ’yi; ’kee‑ ‑daa mɛɛ ’la zan ‑lii kpataakpa dɔɔ Zesu ‑o Mɛɛzan ’le, ’bhɛ zan go ‑za ’yi. ¹¹’Bhii‑ ‑a pele ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ: «’Ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa ‑a ‑yi, ‑Waanbhaa’ laa nu ‑yraladɔlɛ ’bhɛ zan ’ɛ ma ‑titi.»¹²’Bhɛla‑ ‑yile, Zuufu mu oo, Zuufu kle mu oo, ‑o ’kedo‑ ’kpɔ gole laa ‑o ’eke‑ ma. Mɛɛzan do ’kpɔ ’ɛ ’bhɛ ‑le ‑o ’kpɛn a pɛ ’le; ’ke mɛɛ ’la zan mu ’kpɛn ’a ’siila‑, ‑e ‑za ’wlan mu klɛ ’mu ni ’ebebele. ¹³‑Amasrɔyi ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «’Ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan Mɛɛzan ‑siila, ’bhɛ zan nu golɛ ‑za ’yi.»

¹⁴’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑o sɔ ‑a ’siile ‑a ’tɔ ’ɛ ma ’nale‑ ‑a ma ’ke waa ‑o ’kpalɛ‑ ‑a ‑yi ɛɛ? ’Bhɛɛ‑ ‑o sɔ ‑o ’kpale ‑a ‑yi ’nale‑ ‑a ma ’ke waa ‑yaa’ ‑jan ’ɛ ’malɛ‑ ɛɛ? ’Bhɛɛ‑ ‑o sɔ ‑yaa’ ‑jan ’ɛ ’male ’nale‑ ‑a ma ’ke mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ’bhɛ ‑jan ’ɛ ’wolɛ‑ ‑o ni? ¹⁵’Bhɛɛ‑ ‑o sɔ ‑yaa’ ‑jan ’ɛ ’wole ’nale‑ ‑a ma ’ke waa mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’winbɔlɛ ’bhɛ ’wole‑ ’kaama‑? ’Bhii‑ ‑a pele‑ ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ: «Mɛɛ ’la zan mu ‑o zan ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’le, ‑o nuyrɛ nɔɔ‑ lele!»¹⁶’Duŋ‑ mɔkpɛn’ ’laa dɔlɛ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ꞊la. Wlan ’ɛ ni, ‑Waanbhaa’ ‑lɛla’ janwo mi *Ezai ’a ꞊pia elwale gban dɔɔ: «Mɛɛzan, ’o ‑Jan ’Nrale‑ ’la ꞊woa, ‑de ’gbu ‑le ’e ꞊kpaa ’bhɛ ’yi ɛɛ?»¹⁷’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ’ke mɛɛ ’e ’trɔnkpaa ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ꞊la, ’bhɛɛ‑ mɛɛ ’kpaleya ‑srɔɔwo’ ’bhɛ ma. ’Bhɛ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’bhɛ ‑le ’ke Krisi a ‑jan ’ɛ ’le.

¹⁸’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’mi ‑o ‑za do ‑yilrɔkpale dɔɔ: Taa‑ Izraɛli mu ’ɛ waa ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’malɛ‑ ɛɛ? ‑Wa ‑maa ’gbu! ‑Amasrɔyi ‑a pele ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ:

«‑O ‑weli’ ’ɛ ꞊zian ’trɛ ’ɛ ta yrɛkpɛn‑ ꞊nɔɔ.

’Bhɛɛ‑ waa ‑jan mu ’ɛ ꞊bhwa ’drunyan ’ɛ ‑daŋ’ ma yrɛkpɛn‑ ꞊nɔɔ.»

¹⁹’Bhɛɛ‑ ’mi ‑o ‑za ’bhɛɛke do ’yilrɔkpale ’ezin‑ dɔɔ: Taa‑ Izraɛli mu ’ɛ waa ‑a ‑yimalɛ ɛɛ? ‑Wa ‑yimaa ’gbu! ‑Waanbhaa’ ‑jan ꞊kpaa Moizi ’lii ’elwale ’pe dɔɔ:

«’Ka ’laa ’si ’la kun ’bhii‑ ’si kplankplan, ’mi nu ‑a klɛlɛ ’bhɛɛ‑ ’ka zranwo ’bhɛ ba.

’Bhɛɛ‑ ’ka ’si la ’ye ’bhii‑ mɛɛ yikan’ kle, ’mi nu ’kaa‑ yran ’ɛ ’wlɛnlɛ‑ ’bhɛ ma.»

²⁰’Bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ‑jan ꞊kpaa ‑a ‑lɛla’ janwo mi Ezai ’lii ’ke ’bhɛ ’a ’pele ’ezin‑ kpataakpa dɔɔ ‑Waanbhaa’ pe dɔɔ:

«Mɛɛ ’la zan mu laa ‑yaa ’mi ziglin‑ ’zi, ’mu ’mi ꞊ya.

’Bhɛɛ‑ mɛɛ ’la zan mu laa ‑yaa ‑za ’kedo‑ ‑yrɛwo’ zii’ ’ŋ ma, ’mi ’ŋ ’gbu ‑zrɔnna ’mu ni.»

²¹’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ ’a ꞊pia Izraɛli mu ’ɛ ba zayi’ dɔɔ:

«’Mi ’ŋ gbɛ ’tro zii’ ’si do ba ’yi ’oo yi ’kaa ‑o nu ’mi ba; ’duŋ‑ waa nulɛ.

‑O ’mi ’kafawo, ’bhɛɛ‑ ‑o ‑wlɛnle’ ‑o ’mi ma.»

‑Waanbhaa’ laa ‑baŋgolɛ Izraɛli mu ’ɛ ’yi

¹’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’mi ‑o ‑jan ’yilrɔkpale ’tɛ dɔɔ ‑Waanbhaa’ ’e ‑baŋgwa ‑yaa’ Izraɛli mu ’ɛ ’yi ɛɛ? ’Sekeseke! ‑Amasrɔyi ’mi ’gbu ‑o ’ke Izraɛli ‑nɛ ’le, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ’yoo‑ ’ke Abraamu ’nranɛ‑ mu ’ɛ do ’le, ’bhɛɛ‑ ’ŋ da Bɛnzamɛ a ‑gbaa ’ɛ ’lii. ²‑Waanbhaa’ ‑yaa’ mɛɛ mu ’la makwan‑, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ꞊kla ‑yaa’ pɛ ’le ’drunyan klɛle ‑lɛɛ, yaa ‑a ‑baŋgolɛ ’mu ’yi. ‑A ‑lɛla’ janwo mi Eli ’bhɛ ’la ma janwoa‑ ‑Waanbhaa’ ni Izraɛli mu ’ɛ ba zayi’ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi yrɛ ’la ꞊nɔɔ, ’ka ’laa ’bhɛ dɔ ɛɛ? ³‑Ya ꞊pia dɔɔ: «Mɛɛzan ‑Waanbhaa’, ‑woo’ ’e ’lɛla꞊ janwo mu ’ɛ ꞊dia, ’bhɛɛ‑ ‑o ’yaa‑ ’srakagoyrɛ mu ’ɛ ’siɛla‑. ’Mi do ‑kplɛn ’kpɔ ‑le ꞊bwa, ’bhɛɛ‑ ‑woo ’ŋ dɛyrɛ ‑glin ’zi.»⁴’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ ’a zikpaa‑ ‑a ni ’nale‑ ɛɛ? ‑Waanbhaa’ ’a ꞊pia ‑a ni dɔɔ: «’Bhi do ‑kplɛn ’kpɔ ’laa bolɛ. ’Mi mɛɛ ’waa ’srwaplɛ‑ ꞊kpaa ’edaŋma ’ŋ ’gbu ni. ’Mu do ’kpɔ ’laa ’mu ’kpɔ zɛnlɛ waa yoBaali’ɛ ’lɛɛ ’bhɛɛ‑ ‑wa gba.»⁵’Bhɛ klɛgbɛya do ’kpɔ ’ɛ ’yi ’ezin‑, ‑kɔɔ’ ‑o ’waati ’la ’yi ‑zɔn ‑gɛ bhe, Izraɛli mɛɛ ‑lɛ sanɛ‑ ꞊bwa ye, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ mɛɛ ’la zan mu makwan‑ ‑yaa’ ‑lileya ’ɛ ma ’mu ‑le ’bhɛ ’le. ⁶‑Waanbhaa’ ‑o makwan‑ ‑yaa’ ‑lileya ‑la ma; yaa ’bhɛ klɛlɛ ‑o klɛza ‑lrele’ mu ’ɛ ma. [’Kebhlaale ‑Waanbhaa’ a ‑lileya ’ɛ ’bhɛ ’laa ‑yaa nu klɛlɛ ‑li ‑lileya kplankplan ’le.]

⁷’Bhɛɛ‑ ’bhɛ ’yi ‑o ’nale‑ ɛɛ? ’Bhɛ ’yi ‑le dɔɔ Izraɛli mu ’ɛ ’yaa‑ pɛ ’la ziglin‑ ’zi, waa ’bhɛ ’srɔɔwolɛ, ’fɔ ‑Waanbhaa’ mɛɛ ’la zan mu makwan‑ ’mu do ‑kplɛn ‑le ’bhɛ pɛ ’ɛ ’srɔɔwoa‑. ‑E mɛɛ ‑vin mu ’ɛ ’trɔn ’yi ‑dwa ’eglɔɔle ’kooko‑ waa sɔ ‑jan ’yimale. ⁸’Bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ: «‑Waanbhaa’ ‑gblo ‑kpaa ‑o nii‑ ’ɛ ta, ’kooko‑ waa sɔ yrɛ ma yele‑. ’Bhɛɛ‑ ’kooko‑ waa sɔ ‑jan ’male ‑o ’trɔn mu ’ɛ ’le. ‑E ꞊kla ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑ ’ke ’bhɛ nu ’tɛnlɛ‑ ‑zɔn ma.»⁹‑Bhleŋgbe Davidi ’a ꞊pia ’ezin‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ:

«Bhaa ‑o pɛ mu ’la bhle ’eke‑ ba, ’mu klɛ ’bhii‑ ‑o ’gbu ’kun bhee ’le, ’bhɛ ’pegee ‑o ’gbu ’kun yrɔ ’le,

’bhɛɛ‑ ’bhɛ klɛ ‑o ’gbu baa‑ pɛ ’le; ’bhɛ ’pegee ’bhɛ klɛ ‑o klɛza ‑yɔɔ’ ’ɛ ma ‑sra ’le.

¹⁰Bhaa ‑gblo kpa ‑o ‑yrɛ mu ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ waa sɔ yrɛ ma yele‑. ’Bhɛɛ‑ bhaa ‑o ‑kwa ’klule‑ bo ‑o ta ‑yrɛn ’ɛ ’kɔɔ ’taŋii.»

¹¹’Mi ‑o ‑jan ’yilrɔkpale ’tɛ dɔɔ: Izraɛli mu ’ɛ gaan ’sanlawoa pɛ ma, ’bhɛɛ‑ ‑o baalawoa ‑za ’yɔɔ‑ ’yi, waa sɔ ‑o ‑lawlɛnle ’ezin‑ ‑li ɛɛ? ’Yooye‑! ’Duŋ‑ ‑o ‑balaa’ ‑za ’yɔɔ‑ ’yi, ’kooko‑ ’bhɛ klɛ ’si ’bhɛɛke mu goza ’le ‑za yi; ’bhɛɛ‑ ’kooko‑ ’ke ’bhɛ ꞊kla, ’woo‑ Izraɛli mu ‑o zranwo ’mu ba. ¹²’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’ke Izraɛli mu ’ɛ baaza ’ɛ ‑za ’yɔɔ‑ ’yi, ’bhɛ ꞊kla ‑trɔn ‑gbɛnɛ ’le ’drunyan ’yi mɛɛ mu ’ɛ ma, ’bhɛ ’pegee ’ke ‑Waanbhaa’ ‑o mazinalawoa ’bhɛ ꞊kla ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ma ‑trɔn ‑gbɛnɛ ’le ’ezin‑, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑o ’kpɛn ’niinaa ’bhɛɛ‑ ‑o ꞊nwa ‑Waanbhaa’ ba ’lɛ ɛɛ? ’Bhɛ ’laa nu klɛlɛ ‑za ’wlan ‑gbɛnɛ ’le ’ke ’bhɛ kan ‑za ‑vin mu ’ɛ ’kpɛn ta ɛɛ?

Zuufu kle mu goza ‑za ’yi

¹³’Mi ‑o zan ‑janwolɛ ’ka mu Zuufu kle mu ’ɛ ni. ‑Waanbhaa’ ’mi ꞊kla Zesu a ’winbɔwo mi ’le Zuufu kle mu ’ɛ ba; ’mi ’ŋ ’gbu baa ’bhɛ ye ’ɛ ’yi. ¹⁴’Kooko‑ ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ’ke ’bhɛ sɔ klɛle‑, ’mi a pɛ winbɔza ’ɛ Zuufu kle mu ’ɛ ba ’bhɛ ’a klɛ ’bhɛɛ‑ ’an pɛ ’si mu ’ɛ ‑o zranwo ’mu ba, ’bhɛɛ‑ ‑o ’ke mu go ‑za ’yi. ¹⁵‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ ’woo‑ Izraɛli mu ’ɛ ’tolawoa ‑a nɔɔ‑, ’kee‑ ’yee‑ ’gbu ’pegee ’drunyan ’yi mu ’ɛ ’kpale do ma. ’Bhɛɛ‑ ’ke ‑Waanbhaa’ ’e gbɛdɔ gbɛ drɛɛwoa‑ ‑woo Izraɛli mu ’ɛ ꞊la ’waati ’la ba, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑yoo ‑kpaa ‑o ’kpayrɛ‑ ‑lwa ’ɛ ꞊nɔɔ ’lɛɛ ɛɛ? ’Bhɛ nu klɛlɛ ’bhii‑ gbaa mu ‑bwele gale ba kpataakpa ’le, ’bhɛɛ ‑o bo ‑o ‑yrɛ ma.

¹⁶’Ke ‑o ’bluu kpu ꞊lwa ’ɛ ’bhɛ ꞊naa ‑Waanbhaa’ ni ’sraka ’le, ’bluu ’ɛ ’kpɛn klɛ ‑Waanbhaa’ a pɛ ’le, ’bhɛɛ‑ ‑ya klɛ ’weŋ. ’Ke ‑o ‑yri do ’sɛnɛ mu ’ɛ ꞊kpaa ’edaŋma ‑Waanbhaa’ ni, ‑a gbɛ mu ’ɛ ’mu klɛ ’ezin‑ ’weŋ ‑Waanbhaa’ a pɛ ’le. ¹⁷Izraɛli mu ’ɛ ‑woo ’bhii‑ ‑wa ’kpee olivi diiŋ do gbɛɛn‑, ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ’bhɛ gbɛ mu ’ɛ ’ke takaan‑. ’Bhi ’la ’bhi ’laa ‑o ’ke Zuufu mi ’le, ’bhɛɛ‑ ’yoo‑ ’bhii‑ ‑bɔn ’yi olivi diiŋ gbɛ do gbɛɛn‑. ‑Waanbhaa’ ’bhi ‑dwa ‑o ’yee‑ ‑wa ’kpee olivi ‑yri gbɛ mu ’ɛ takaan‑ yrɛ ’la ꞊nɔɔ ’bhɛ ’lii. ’Bhɛ ’yi, ‑wa ’kpee olivi diiŋ ’ɛ ’sɛnɛ mu ’ɛ ‑yi ’la ’mi zii’, ’bhɛ ‑o ’bhi ’lɛbɔ‑ ’zi ’ezin‑. ¹⁸’Bhɛla‑ ‑yile, ‑Waanbhaa’ olivi gbɛ ꞊lwa mu ’la takaan‑, ’bhɛɛ‑ ‑e ’bhi ‑dwa ’mu ’lii, ’yaa ’mu mavɛɛlɛ. ’E sɔ ’e ’gbu ’wasowole ’nale‑ ‑a ma ɛɛ? ’Bhɛɛ‑ ’ke ’yee ’wasowoa, ‑a ’yaango‑ ’bhii‑ ’bhi ’laa ‑o ‑yri ’sɛnɛ ’ɛ ’kwe ’si zii’, ’duŋ‑ ’bhɛ ‑le ’bhi ’kwe ’si zii’.

¹⁹’E nu a pelɛ ’tɛ dɔɔ: «‑Waanbhaa’ ’woo‑ ‑yri gbɛ mu ’la bhe ‑o takaan‑, ’kooko‑ ‑e ’mi dɔ ‑o ‑yaa yrɛ ’la ꞊nɔɔ‑ ’bhɛ ꞊nɔɔ.» ²⁰Wlan ‑le ’bhɛ ’le! ‑Woo takaan‑ ‑waa’ ’kpalekleya ‑la ma ‑Waanbhaa’ ’yi. ’Bhɛɛ‑ ’bhi ‑o ‑o dɔyrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ, ’e ’kpaleya ‑la ma ‑Waanbhaa’ ’yi. ’Duŋ‑ ’yaa ’e ’gbu ’wasowolɛ, ’bhɛɛ‑ ‑gblaan’ ‑Waanbhaa’ ‑lɛɛ! ²¹‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ laa ’tolɛ‑ Zuufu mu ’ɛ ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’bhɛ mu ’la ’mu ‑o ’ke olivi gbɛ ‑kpɔsɔɔ mu ’gbu ’ɛ ’le, ’e ’yrɛkpa ’e ’gbu ba ’elrele, ’kebhlaale yaa nu ‑a ’tolɛ‑ ’bhi ma ‑titi. ²²‑Waanbhaa’ a wlanya ’pegee ‑yaa’ mɛɛ mu ’kitikan gbɛya ‑glɔɔ ’ɛ ‑glin doo: Mɛɛ ’la zan mu ‑balaa’ ’bhɛɛ‑ ’mu ‑gwa ‑yaa’ zi ’ɛ ta, ‑e ’mu ’kitikan ’eyɔɔtile. ’Duŋ‑ ‑yoo ’ewlanle ’bhi ma, ’kee ’gbu ’duŋ‑ ꞊bwa ‑yaa’ wlanya ’ɛ ’yi; ’kebhlaale, ‑e nu ’bhi takanlɛ ’ezin‑ ’bhii‑ ‑o ‑yri gbɛ takan gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’bhɛɛ‑ ‑yee’ go ’e dɔyrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ. ²³’Duŋ‑ ’ke Zuufu mu ’ɛ ‑gwa ‑waa’ ’kpalekleya zi ’ɛ ta, ‑Waanbhaa’ nu ‑o ’sɔ gbɛ drɛɛwolɛ ‑o blɔɔle‑ ‑yaa olivi diiŋ ’ɛ ma yrɛ ’la ꞊nɔɔ ’elwale ‑sɔ ’bhɛ ꞊nɔɔ. ‑Amasrɔyi ’bhɛ ’seŋ ‑o ‑Waanbhaa’ ni ’ke ’bhɛ ‑o blɔɔ gbɛ drɛɛwo ’ezin‑ olivi diiŋ ’ɛ ma. ²⁴’Bhi ’la ’bhi ’laa ‑o ’ke Zuufu mi ’le, ’bhɛɛ‑ ’ke ’yoo‑ ’bhii‑ ‑o ‑yri gbɛ ’la takaan‑ ‑bɔn ’yi olivi diiŋ do ma, ’bhɛɛ‑ ‑o ꞊nwa ’e blɔɔlɛ ‑wa ’kpee olivi diiŋ ‑kpɔsɔɔ do ’gbu ma; ’bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ’ka ’laa ‑o ‑yri diiŋ ‑glɔɔn do ’le. ’Bhɛɛ‑ Zuufu mu ’ɛ, ‑woo ‑wa ’kpee olivi diiŋ gbɛ ‑kpɔsɔɔ mu ’gbu ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’le, ’ke ‑wa ꞊pia ‑woo blɔɔ gbɛ drɛɛwole ‑o ‑yaa ‑yri diiŋ ’la ma ’elwale ’bhɛ ma, ’bhɛ ’laa ‑o ’ke ‑za ’di ’le ‑Waanbhaa’ ’kɔɔ ɛɛ?

Izraɛli mu ’ɛ ’kpɛn goza ‑za ’yi

²⁵’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ŋ ’yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ’ka gaanyi’ wlan do ’lɛɛ‑ dɔ, ’kooko‑ ’ka ’laa ’ka ’gbu kun ’bhii‑ ‑zadɔ’ mɛɛ mu gbɛɛn‑. ’Bhɛ gaanyi’ ’wlan ’ɛ ’bhɛ ‑le dɔɔ Izraɛli mu ’ɛ ’lɛdo‑ laa nu ’sɔlɛ‑ ‑o ’kpale Krisi ’yi, ’sani ’ke ‑Waanbhaa’ Zuufu kle mu ‑lii yɛkɛ‑ ’la makwan‑ ’mu ’kpɛn niinaa’ ‑Waanbhaa’ ba ’elwale ’pe, ’bhɛɛ‑ ‑woo kpa a ‑yi. ²⁶’Bhɛ ’waati ’ɛ ba ’tɛ, ’bhɛɛ‑ Izraɛli mu ’ɛ ’kpɛn nu golɛ ‑za ’yi, ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ‑ya ꞊pia gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ:

«Mɛɛ ‑Bhee Mi ’ɛ nu dalɛ Siɔn ‑wa ’ɛ ’bhɛɛ‑ ta,

‑e nu Zakɔbu ’srɛ mu ’ɛ waa ‑lɛdɔɔkleya maza mu ’ɛ golɛ ‑o ‑yi.

²⁷*‑Bhoolaya ’la ’mi nu ’bhɛ dɔlɛ ’woo‑ ’pegee ’mi ’pleŋ‑, ’bhɛ ‑le bhe, ’ke ’ŋ ‑waa’ ‑za ’yɔɔ‑ ’kwe mu ’ɛ ‑gwa ‑o wiiŋ‑ ’waati ’la ba.»

²⁸’Ke ‑wa ꞊sia ’woo‑ Izraɛli mu ’ɛ waa dɔlawolɛ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ꞊la ’bhɛ zi, ‑woo ye ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ‑sɔɔnnii’ mu; ’duŋ‑ ’bhɛ ꞊kla ’trɔn‑ le ’ka mu Zuufu kle mu ’gbu ’ɛ ma. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’ke ’wa ꞊sia ‑Waanbhaa’ Zuufu mu ’ɛ makungbɛya ’ɛ zi, ’wa ’ye ’bhii‑ ’woo‑ Zuufu mu ’ɛ ’wola‑ ‑za sɔ ’taŋii ‑Waanbhaa’ ni ‑o ‑gbɔɔ mu ’ɛ ‑zayi’. ²⁹‑Amasrɔyi ’ke ‑Waanbhaa’ mɛɛ ‑gbaa pɛ ’la ba, yaa zru mabɔɔ, ’bhɛɛ‑ ‑e ’bhɛ pɛ ’ɛ kun ’bhɛ mɛɛ ’ɛ ’kɔɔ. ’Bhɛɛ‑ ‑e mɛɛ ’la zan mu ‑siila, yaa ‑a ‑liiwli’ mabɔɔ ’mu ma ‑titi. ³⁰’Elwale ‑sɔ, ’ka mu ‑yaa ‑Waanbhaa’ ‑weli’ ’ɛ ’kafawo. ’Bhɛɛ‑ ’woo‑ Izraɛli mu ’ɛ ‑o ‑Waanbhaa’ ‑weli’ ’la ’kafawoa, ’bhɛ ‑le ’a ꞊kla ’bhɛɛ‑ ’ka ’yrɛnklaa꞊ ‑Waanbhaa’ ma ‑zɔn ’tɛ. ³¹’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, ’woo‑ mu ‑Waanbhaa’ ‑weli’ ’ɛ ’kafawoa ‑zɔn, ’kooko‑ ’ka mu ‑yrɛnkla’ ’ezin‑ ‑Waanbhaa’ ma. ’Duŋ‑ ’ka mu ‑yrɛnklaa꞊ ‑Waanbhaa’ ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’woo‑ mu ‑yrɛn nu ’klalɛ‑ ‑a ma ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑ ’ezin‑. ³²‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ bhaaplɛŋ mu ’kpɛn ꞊kla ‑a ’kafawo mu ’le, ’kooko‑ ‑o ’kpɛn ’yrɛnkla‑ ‑a ma ’ezin‑.

‑Waanbhaa’ a gblaanya ‑gbɛnɛ

³³’Ee! Wlan ’ɛ ni, ‑Waanbhaa’ a pɛzanya ’ɛ ’pegee ‑yaa’ zadɔleya, ’bhɛɛ‑ yaa ‑zayaangole ’ɛ ‑daŋ’ ’laa ‑o ’mu ma! ‑Yaa’ ‑za lɛdulagbɛya ’ɛ ’bhɛ ‑o ’egbɛnɛle ’ke ’bhɛ kan bhaaplɛŋ a ‑zadɔleya ’ɛ ta. ’Bhɛɛ‑ ‑yaa’ zi mu ’ɛ ’yimale la bhaaplɛŋ ta. ³⁴’Bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ:

«‑De ’gbu ‑le Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ ’kpeejan‑ ’ɛ dɔ ɛɛ?

’Bhɛɛ‑ ‑de ’gbu ‑le sɔ klɛle‑ ‑a ‑lia mi ’le ɛɛ?

³⁵‑De ’gbu ‑le pɛ ꞊naa ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ni ’elwale ’pe ɛɛ,

’bhɛɛ‑ ’ke ’bhɛ klɛ ’bhii‑ ’bhɛ zan a ca ’le ‑a ma ɛɛ?»

³⁶Mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ! ‑Amasrɔyi pɛ ’kpɛn da ’yela‑ ba, ’bhɛɛ‑ pɛ ’kpɛn ‑o ’bhɛ ’yrɛ ma ’yela‑ ‑srɔyi’, ’bhɛɛ‑ ’yele‑ a pɛ ‑le pɛ ’kpɛn ’le. Bhaa ’tɔbhɔleya bo ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ni yikpɛnsee ta! Amiina.

ZESU ’YI MU ’Ɛ ’TAAWOGBƐYA

’Taawogbɛya drɛɛ ‑Waanbhaa’ zi

¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ‑kɔɔ’ ’yrɛnklalawoa ‑Waanbhaa’ ma ’egbɛnɛle bhe, ’mi ‑sromabɔ ’ka ni dɔɔ ‑ka ’ka ’gbu ’na ‑Waanbhaa’ ni ’bhii‑ ’sraka gopɛ ‑yrɛmale mu, ’ke ’ka bo ’edaŋma ‑a ni ’weŋ, ’bhɛɛ‑ ’ka sɔ ‑a ni. ’Ke ’ka ’bhɛ ꞊kla, ’bhɛ ‑le nu klɛlɛ ‑a gba gbɛya wlan ’ɛ ’le. ²’Kaa‑ ’taawogbɛya ’ɛ yaa klɛlɛ ’bhii‑ ’drunyan ’lɛɛ‑ ’yi mu ’ɛ ‑waa’ pɛ ’ɛ gbɛɛn‑. ’Duŋ‑ ‑kaa ’to ’ke ‑Waanbhaa’ ’ka mabɔɔ, ’bhɛɛ‑ ‑e ’kpeelɛdangbɛya drɛɛ na ’ka ni. ’Ke ’bhɛ ꞊kla, ‑Waanbhaa’ zru maza ’ɛ, ’bhɛ ’pegee ‑za ’wlan ’ɛ, ’bhɛɛ‑ ‑za ’la ’bhɛ sɔ ‑a ni, ’bhɛ ’pegee ‑za ’la ’bhɛ ’lɛpale ‑o, ’ka nu ’mu dɔlɛ.

³‑Waanbhaa’ ’seŋ ’la ꞊naa ’mi ni ‑yaa’ ‑lileya ’ɛ ’yi ’ŋ ma ’bhɛ ’srɔyi, ’mi ‑o ’ka ꞊lia zii’ ’ke ’an pe ’ka ’kpɛn do do ni dɔɔ ’ka ’laa ’ka ’gbu ’yelɛ‑ mɛɛ gblaan ’le ’ke ’bhɛ kan ‑a ‑daŋ’ ta. Drɔɔn’ mavɛɛleya zru ‑le klɛ ’ka ’kpɛn do do ’yi. ‑Waanbhaa’ ’seŋ yɛkɛ‑ ’la ꞊naa ’ka ni, ’kaa‑ ’kpaleya ’ɛ ’srɔyi ‑a ‑yi, ‑ka ’bhɛɛ‑ wlata za klɛ. ⁴’Bhii‑ bhaaplɛŋ ’flɛ ’ɛ ‑yoo do gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’bhɛɛ‑ ‑a dɔpɛ mu ’ɛ ‑woo ’ebebele; ’bhɛɛ‑ ’mu ’kpɛn do do woye ’ɛ gole ‑o ’eke‑ ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ⁵’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, ‑kɔɔ’ mu Zesu ’yi mu ’ɛ, ‑kɔɔ’ ‑o ’ebebele; ’duŋ‑ ‑kɔɔ’ ’kpale‑ ’la ‑yoo do ma *Krisi ’yi, ‑kɔɔ’ ‑o ’bhii‑ mɛɛ do. ‑Kɔɔ’ blɔɔle ‑o ’eke‑ ma do do ’bhii‑ mɛɛ dɔpɛ mu ’ɛ blɔɔle ‑o ’eke‑ ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ⁶‑Waanbhaa’ ꞊lia ‑kɔɔ’ ma, ’bhɛɛ‑ ‑e ’seŋ mu ꞊naa ‑kɔɔ’ ’kpɛn do do ni, ’bhɛ ’seŋ mu ’ɛ gole ‑o ’eke‑ ma. ‑Ya ‑lɛlajanwole ’seŋ ꞊naa mɛɛ ’la zan ni, ’bhɛ zan ’ɛ ’kpale‑ ‑o ‑Waanbhaa’ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’bhɛ ’bhɛ ’seŋ ’ɛ wlata za klɛ. ⁷’Ke ‑Waanbhaa’ ’seŋ ꞊naa mɛɛ ’la zan ni ’ke ’bhɛ yewo ’bhɛ ‑vin mu ’ɛ ni, ’bhɛ zan ’bhɛ ye ’ɛ ’wo. ’Kee‑ mɛɛ daan ’seŋ ꞊naa ’kɛla ni, ’bhɛ zan mɛɛ mu daan. ⁸’Kee‑ ’seŋ ꞊naa mɛɛ ’la zan ni ’kaa ’bhɛ zruwla mɛɛ mu ’kpee, ’bhɛ zan bo ’bhɛ klɛle ma. ’Kee‑ ’seŋ ꞊naa ’kɛla ni ’kaa ’bhɛ bhɔ mɛɛ mu ba ’bhɛ ’kɔɔpɛ‑ mu ’le, ’bhɛ zan ’ɛ gbɛ ta klɛ taataa. ’Kee‑ ’seŋ ꞊naa mɛɛ ’la zan ni ’kaa ’bhɛ klɛ mɛɛ mu ‑lɛdɔɔ’ mi ’le, ’bhɛ zan ’bhɛ ye ’ɛ ’wo ’bhɛ ’nii‑ ’ɛ ’kpɛn ’le. ’Kee‑ ’seŋ ꞊naa ’kɛla ni ’kaa ’bhɛ ’bhɔ ‑yrɛn ma mɛɛ mu ba, ’bhɛ zan ’bhɛ klɛ ’bhɛ zrukpaalele.

Zesu ’yi mu a ’taawoza ’sɔniya ’le ‑o zru ’yi

⁹’Kaa ’eke‑ ba ’sɔniya ’ɛ, ’bhɛ ’laa klɛlɛ mɛɛ ‑yrɛkɔɔza klɛle ’le. ‑Za ’la ’bhɛ ’laa lele ’bhɛ klɛle vɛnsi ’ka yin ’lii, ’bhɛɛ‑ ’ka blɔɔle bo ‑za ’wlan klɛle ma. ¹⁰’Ka ‑za sɔ ’eke‑ ni ’bhii‑ nɛɛnɛ‑ ma do mu. ’Bhɛɛ‑ ’ka ’kpɛn do do ‑gasikpa ’eke‑ ‑lɛɛ ’eke‑ ‑vavadɛlele ’taŋii. ¹¹’Ka ’laa lrwawolɛ, ’duŋ‑ ‑ka yewo ’eglɔɔle. ‑Ka yewo Mɛɛzan ni ’ka ’nii‑ ’ɛ ’kpɛn ’le. ¹²’Ka zrukpaale klɛ ’ka ’yrikpale ’la ‑yoo ‑Waanbhaa’ ta ’bhɛ ‑zayi’. ‑Ka ‑yrɛn ’yikun ’ka zrubakpaale ’le, ’bhɛɛ‑ ’ka blɔɔle bo ’ka ’seriwole ma. ¹³‑Ka bhɔ ’ka nɛɛnɛ‑ Zesu ’yi mu ’ɛ ba. ’Bhɛɛ‑ mɛɛ ’la zan mu nu ’ka ba, ‑ka ’mu ’cie ’si ’elrele.

¹⁴Mɛɛ ’la zan mu ‑o ‑yrɛnkpa’ zii’ ’ka ta, ‑ka ’dumawo ’bhɛ zan mu ’ɛ ni. ‑Kaa pe ‑Waanbhaa’ ni dɔɔ ’bhɛ ‑o ‑dɔɔbo’, ’duŋ‑ ’ka ’laa bhaa ‑yɔɔlɛ’ ‑o ma. ¹⁵’Ke mɛɛ ’la zan mu zrukpaale ‑o, ’ka mu ’pegee ’bhɛ zan mu zrukpaale klɛ ’eke‑ zi. ’Ke ’kɛ mu la ’mu ‑o wisi’ zii’, ’ka ’pegee ’mu wisi’ ’eke‑ zi. ¹⁶‑Ka bo ’eke‑ ’yi ’edɔɔle. ’Ka ’laa ’ka ’gbu magbaandɛlɛ ’eke‑ ma, ’duŋ‑ ’ka zru bhɔ mɛɛ mazinaza ‑la zi. ’Ka ’laa ’ka ’gbu ’kunlɛ‑ ‑zadɔ’ mu ’le.

¹⁷’Ke mɛɛ ‑za ’yɔɔ‑ ꞊kla ’ka ni, ’ka ’laa ’bhɛ ‑zigolɛ ’bhɛ zan ma ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ’le. ‑Ka dɔ klɛn ’ke ’ka ‑za ’wlan ‑la klɛyrɛ glin mɔkpɛn’ ’yrɛ ma. ¹⁸’Ke ’bhɛ sɔ klɛle‑, ’ke ‑a ‑daŋgo’ ’ka mu ‑la ma, ’ka ’pegee mɛɛ mu ’ɛ ’kpɛn bo yilabla ’yi ’eke‑ ’yi. ¹⁹’Ŋ ’yiɛnii mu, ’ke mɛɛ do ‑za ’yɔɔ‑ ꞊kla ’ka ni, ’ka ’laa ’bhɛ ‑zigoyrɛ ‑glinlɛ’ ’bhɛ zan ’ɛ ma. ‑Ka ’kaa‑ ‑za ‑zigole ’ɛ ’to ‑Waanbhaa’ ’kɔɔ. ‑Amasrɔyi ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑yaa’ ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «’Mi Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ pe dɔɔ ’mi ‑le nu ’kaa‑ ‑za mu ’ɛ ‑zigolɛ, ’mi ’gbu ‑le nu ‑waa’ ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ’wlata‑ ‑sra ’nalɛ‑ ‑o ni.»²⁰’Bhɛɛ‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi ’ezin‑ dɔɔ: «’Ke gbɔn ‑o ’e ’sɔɔnnii ’ɛ dɛ ’zi, pɛbhle na ‑a ni. ’Ke ‑yi ’mi ‑lrɔ ‑o ‑a ma, mi yi na ‑a ni. ’Kee‑ ’bhɛ ꞊kla ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ‑e nu klɛlɛ ’bhii‑ ’yoo‑ ‑yrala’ gbɔ ‑la dɔ ’zi ‑a wiiŋ‑ ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ gbɛɛn‑ bhe.»²¹’Yaa klɛlɛ ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ’seŋgo‑ ’kee ’le. ’Duŋ‑ dɔ klɛn ’kee‑ ‑za ’wlan klɛ ’bhɛɛ‑ ’e ’seŋgo‑ ’ke ‑za ’yɔɔ‑ ’le.

Zesu ’yi mu ŋgblo ’kpaaza‑ ‑o ta mɛɛ gblaan mu ’ɛ ꞊la

¹Mɛɛ ’oo mɛɛ, ’bhɛ ’bhɛ ŋgblo ’kpala ’bhɛ ta mɛɛ gblaan mu ’ɛ ꞊la. ‑Amasrɔyi gblaanya ’kpɛn da ‑Waanbhaa’ ‑la ba. Mɛɛ gblaan mu ’la ’kpaale‑ ‑o bhaaplɛŋ mu ’ɛ ’wiiŋ‑, ’mu da ‑Waanbhaa’ ‑la ba. ²’Bhɛla‑ ‑zayile, ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ‑wlɛnna ‑a ta mɛɛ gblaan ’ɛ ma, ’bhɛ zan ‑wlɛnna‑ ‑Waanbhaa’ a mɛɛ ’kpagbɛya ’ɛ ’bhɛɛ‑ ma. ’Bhɛɛ‑ ’ke mɛɛ ’la zan mu ‑o ‑baŋgo’ ‑Waanbhaa’ a mɛɛ ’kpagbɛya ’ɛ ’yi, ’bhɛ zan mu ‑Waanbhaa’ a ‑kpan ’ɛ baa‑ yrɛ ‑la ‑glin ’zi ‑o ’gbu ta ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe. ³Wlan ’ɛ ni, ’ke ’bhi ’la ‑za ’wlan klɛ, mɛɛ gblaan mu laa ‑o ’ke ‑gblaan pɛ ’le ’bhi ’kɔɔ; ’duŋ‑ ’ke ’bhi ’la ‑za ’yɔɔ‑ klɛ, ’bhi ‑le gblaan mɛɛ gblaan mu ’ɛ ‑lɛɛ. ’Yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ’yaa ‑gblaanlɛ’ ’e ta mɛɛ gblaan ’ɛ ’lɛɛ ɛɛ? ’Bhɛ ’yi, ‑za ’wlan klɛ, ’bhɛɛ‑ ’woo‑ mɛɛ gblaan mu ’ɛ ‑o nu ’e ’tɔ wlan pelɛ. ⁴‑Amasrɔyi mɛɛ gblaan mu ’ɛ ‑woo yewo ’zi ‑Waanbhaa’ ni ’bhi ’gbu ‑la ‑nrayiza ’yi. ’Duŋ‑ ’ke ’yoo‑ ‑za ’yɔɔ‑ klɛ ’zi, gblaan ‑o ‑lɛɛ. ‑Amasrɔyi ’seŋ ’la ’bhɛ ‑o ’kɔɔ, ’bhɛ ’laa ‑o ‑o ’kɔɔ bhaama; ’bhɛ ‑o ’kɔɔ mɛɛ ’krowo zayi’ ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ma. ‑Woo yewo ’zi ‑Waanbhaa’ ‑la ni; ‑o ‑yaa’ yran ’ɛ zrɔn mɛɛ ’la zan ‑o ‑za ’yɔɔ‑ klɛ ’zi ’bhɛ zan ’ɛ ni ‑a ’krowolele. ⁵’Bhɛla‑ ‑zayile, ’bhɛ ‑o ’ke ‑za ’lrele‑ ’le ’ke ’ka ’ka ŋgblo ’kpalaa mɛɛ gblaan mu ’ɛ ꞊la. ’Ka ’laa ’bhɛ klɛlɛ drɔŋ, ’kooko‑ ‑Waanbhaa a yran laa tɛn ’ka ma. ’Duŋ‑ ‑ka ’ka ŋgblo ’kpala ‑o ꞊la, ‑amasrɔyi ’ka ’gbu ’a dɔ ’ka ’nii‑ ’yi ’bhii‑ ‑za ’lrele‑ ‑le ’kɛle‑.

⁶’Bhɛla‑ ‑zayile ’ezin‑, ’ka ’nisra mu ’ɛ gbawo. ‑Amasrɔyi mɛɛ gblaan mu ’la ‑woo ’bhɛ ye ’ɛ ’wo zii’, ‑Waanbhaa’ ‑le ‑o ꞊bwa ’bhɛ ye ’ɛ ta, ’kaa ‑wa wo ’elrele ’ke ‑wa ‑lɛyan’ ‑a ma. ⁷’Kɛla ’bhɛ ‑o ’ka ’kpɛn do do gbawopɛ, ‑ka ’bhɛɛ‑ klɛ: ‑Ka ’nisra ‑glɔɔn ’ɛ ’kpɛn gbawo ’ka sɔ ‑o gbawole mɛɛ ’la zan mu ni ’mu ‑la ’kɔɔ. ‑Ka ‑gblaan mɛɛ ’la zan ‑o ’ke ‑gblaanpɛ’ ’le ’bhɛ ’lɛɛ; mɛɛ ’la zan ‑o ’ke ‑gasikpa pɛ ’le, ‑ka ‑gasikpa ’bhɛ zan ’ɛ ’lɛɛ.

’Taawole ’sɔniya a pɛ zi ’ɛ ta

⁸’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ke yaa ’e go ’ka ‑za ’sɔle ’eke‑ ni ’ɛ ’bhɛ ba, mɛɛ ‑bhɛɛke’ do ’kpɔ a ca laa klɛlɛ ’ka ma ‑titi. ‑Amasrɔyi ’ke mɛɛ ‑za sɔ mɛɛ ’la zan ni, ’bhɛ zan ‑Waanbhaa’ a ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikun ’ke ‑ya ‑lɛyan’ ‑a ma ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe. ⁹Wlan ’ɛ ni, Moizi a ’Toŋ mu ’la ‑wa pe dɔɔ: «’Yaa ‑yanbhɔɔya klɛlɛ, ’yaa mɛɛ dɛlɛ, ’yaa ‑faanwolɛ, ’e ’yrɛ ’laa ’bhɔlɛ‑ mɛɛ ’kɔɔ pɛ zi.» ’Bhɛ ’pegee ’toŋ ‑vin mu ’ɛ ’kpɛn ’lɛwla ‑jangɔ’ do ’kpɔ ’ɛ ’bhɛ ‑le ‑gɛ dɔɔ: «’E ‑vindo’ mi ‑za sɔ ’e ni ’bhii‑ ’e ‑za sɔ ’e ’gbu ni gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑.»¹⁰’Kee ‑vindo’ mi ‑za sɔ ’e ni, yaa ‑za ’yɔɔ‑ ’kedo‑ ’kpɔ klɛ ‑a ni. ’Ke mɛɛ mu ‑za sɔ mɛɛ ’la zan ni, ’bhɛ zan ‑Waanbhaa’ a ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikun ’ke ‑ya ‑lɛyan’ ‑a ma.

‑Kɔɔ’ ’ploo‑ ‑gblo ’yi ‑za ’yɔɔ‑ mu klɛle ma

¹¹‑Ka ’bhɛ ‑jan mu ’la bhe ’mu ’kun ’elrele, ‑amasrɔyi ’waati ’la ꞊bhwa ‑zɔn ‑gɛ, ’ka ’gbu ’bhɛ ’waati ’ɛ dɔ. ’Ka bwe ’waati ’ɛ ꞊bhwa ’kaa‑ yi ’ɛ pla, ‑amasrɔyi ‑Waanbhaa’ nu ‑kɔɔ’ golɛ ‑za ’yi yi ’la ’le ’bhɛ yi ’ɛ ꞊bhwa gban ‑wa ‑din, yaa ‑o ‑li ’egbɔɔnle ‑kɔɔ’ ma, ’bhii‑ ‑e ‑yaa ‑kɔɔ’ ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑kɔɔ’ ’kpale‑ ’ɛ zisan’ bhla ’ɛ zi Krisi ’yi. ¹²‑Bi ’ɛ ꞊bhwa gban ’egbɔɔnle, ’bhɛɛ‑ too ‑o zan ’klinlɛ‑. ‑O klɛza mu ’la klɛ ‑gblo ’yi, ‑kɔɔ’ ’ploo‑ ’mu ma; ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ’tɛbhile ba gwledanpɛ mu ’kla ‑kɔɔ’ ta. ¹³‑Kɔɔ’ ’taawogbɛya ’ɛ bakanle klɛ ’bhii‑ mɛɛ ’la zan mu ‑o ’taawo zii’ ‑yrekpaa’ ‑o ’taawogbɛya ’ɛ ‑yoo gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ‑Kɔɔ’ ‑kɔɔ’ ’gbu ’klɔsikun ’elrele, ‑kɔɔ’ ’laa ‑kɔɔ’ ’taakpalɛ pɛbhle ‑gbɛnɛ ‑gbɛnɛ bhlele zi, ’bhɛ ’pegee ‑wɛɛn ’mile‑ zi. ‑Kɔɔ’ ‑kɔɔ’ ’gbu ’klɔsikun ‑yraladɔ maza mu ’flɛn oo, ‑yanbhɔɔya za mu oo, gwledanle ’pegee zranwole, ’mu ’kpɛn ma. ¹⁴’Ka ‑si drɛɛ ’la ’srɔɔwoa꞊ Mɛɛzan Zesu Krisi ’srɔyi, ‑ka ’bhɛ ’kla ’ka ta ’bhii‑ ’ka ‑baapɛ’ ’le. ’Ka ’laa ’tolɛ‑ ’ke ’ka bo ’taawole ma ’ka ’gbu zru maza ’ɛ ta, ’ke ’ka ’ka ’gbu zrubhɔ maza mu klɛ.

‑Ka ’ka gbɛdɔ ’eke‑ ‑la

¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka ba mɛɛ ’la zan ’kpaleya ’ɛ ‑Waanbhaa’ ’yi ’bhɛ ’laa ‑o ’eglɔɔle, ‑ka ’bhɛ zan ’kun ’elrele. ’Ke ‑yaa’ pɛ ’kpeejan‑ ’ɛ gole ‑o ’kaa‑ pɛ mu ’ɛ ma, ’ka ’laa ’a ’tɔpelɛ ’bhɛ ‑zayi’. ²Mɛɛ ’ke ’kpee ma, pɛbhle ’tɔle‑ pɛbhle, ’bhɛ ‑o ’ke bhlepɛ ’le. ’Duŋ‑ mɛɛ ‑bhɛɛke’ ’la ’kpaleya ’ɛ ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛ ’laa ‑o ’eglɔɔle, ’bhɛ a pɛbhle ‑daŋ’ ‑le ’ke ‑ziɛnbhɛ’ mu ’te ‑la ‑le. ³’Ke mɛɛ ’la zan pɛbhle ’tɔle‑ pɛbhle ’bhɛ bhle, ’bhɛ zan laa mɛɛ ’la zan laa pɛbhle ’kpɛn bhle ’bhɛ mavɛɛlɛ; ’duŋ‑ mɛɛ ’la zan laa pɛbhle ’tɔle‑ pɛbhle ’bhɛ bhle, ’bhɛ zan laa mɛɛ ’la zan pɛbhle ’kpɛn bhle ’bhɛ ’kitikanlɛ. ‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ ’e gbɛdwa‑ ‑a ꞊la ’ezin‑. ⁴‑Dele ’bhi ’le ’bhɛɛ‑ ’yoo‑ mɛɛ ‑bhɛɛke’ a yewonɛ ’ɛ ’kitikan zii’ ɛɛ? ’Ke ‑a dulale ꞊bwa ’eglɔɔle oo, ’kee‑ ‑balaa’ oo, ’bhi a ‑mɛ pɛ za ‑le ’bhɛ ’yi ɛɛ? ‑A zan a ‑za ‑le ’bhɛ ’le. ’Duŋ‑ ‑a dulale nu bolɛ ’eglɔɔle, ‑amasrɔyi ’bhɛ ’seŋ ‑o Mɛɛzan ni ’ke ’bhɛ ’a dɔ ’eglɔɔle.

⁵Mɛɛ ’ke ’kpee ma, yi mu ’ɛ ’ke mu gblaan ‑yiya’ ‑a ’ke mu ni, ’bhɛɛ‑ ’duŋ‑ mɛɛ ‑bhɛɛke’ ‑yrɛ ’yi, ’woo‑ yi mu ’ɛ ’kpɛn ‑o do. ’Ka ’kpɛn do do ’kpale‑ klɛ ‑za yɛkɛ‑ ’la ‑yoo ’a ’kpee ’bhɛɛ‑ ’yi. ⁶’Ke mɛɛ ’la zan yi mu ’ɛ ye ’bhii‑ ‑o gblaanya ’ɛ gole ’eke‑ ma, ’bhɛ zan Mɛɛzan ‑lɛdɔ’ ‑a ma ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ gbɛɛn‑. ’Bhɛɛ‑ ’ke mɛɛ ’la zan pɛbhle ’kpɛn bhle, ’bhɛ zan Mɛɛzan ‑lɛdɔ’ ‑a ma ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑; ‑amasrɔyi ‑e ‑Waanbhaa’ ’pubɔ‑ ‑yaa’ pɛbhle ’ɛ ma. ’Bhɛɛ‑ ’ke mɛɛ ’la zan laa pɛbhle ’kpɛn bhle, ’bhɛ zan Mɛɛzan ‑lɛdɔ’ ‑a ma; ‑amasrɔyi ‑e ‑Waanbhaa’ ’pubɔ‑ ’ezin‑ ’bhɛ ma. ⁷Wlan ’ɛ ni, ‑kɔɔ’ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ‑o ‑kɔɔ’ ’yrɛ ma ’trɛ ta ‑gɛ ‑kɔɔ’ ’gbu ni, ’bhɛɛ ‑kɔɔ’ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ga ’bhɛ ’gbu ni. ⁸’Ke ‑kɔɔ’ ‑o ‑kɔɔ’ ’yrɛ ma, ‑kɔɔ’ ‑o ‑kɔɔ’ ’yrɛ ma Mɛɛzan ‑la ni; ’bhɛɛ‑ ’ke ‑kɔɔ’ ‑gaa, ‑kɔɔ’ ‑gaa Mɛɛzan ‑la ni ’ezin‑. ’Bhɛ ’yi bhe, ’ke ‑kɔɔ’ ‑o ‑kɔɔ’ ’yrɛ ma oo, ’ke ‑kɔɔ’ ‑gaa oo, ‑kɔɔ ‑o Mɛɛzan ‑a pɛ ’le. ⁹‑Amasrɔyi Krisi ‑gaa, ’bhɛɛ‑ ‑e ‑bwela gale ba, ’kooko‑ ‑e klɛ gbaa mu ’pegee mɛɛ ‑yrɛ male mu a Mɛɛzan ’le. ¹⁰‑Mɛle ‑kla ’bhɛɛ‑ ’bhi ‑o ’e nɛɛnɛ‑ ’ɛ ’kitikan zii’ ɛɛ? ’Bhɛɛ‑ ‑mɛle ‑kla ’bhɛɛ‑ ’bhi ’e nɛɛnɛ‑ ’ɛ mavɛɛ‑? ’Yaa ’yaango‑ ’bhii‑ ‑kɔɔ’ ’kpɛn do do nu gelɛ ‑Waanbhaa’ a ‑klu ta ‑kɔɔ’ ’kpɛn ’kitikan zayi’ ɛɛ? ¹¹‑Amasrɔyi ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ:

«’Mi Mɛɛzan pe dɔɔ: ’Ŋ ’yoo‑ ’ŋ ’yrɛ ma,

bhaaplɛŋ mu ’kpɛn nu nulɛ ‑o ’kpɔ zɛnlɛ ’mi ’lɛɛ,

’bhɛɛ‑ ‑o ’kpɛn nu ’mi ’tɔbhɔlɛ.»

¹²’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑kɔɔ’ ’kpɛn do do nu gelɛ ‑kɔɔ’ ’kpɛn do do klɛza ’ɛ ’yipelɛ ’bhɛ ’gbu ’kɔɔ ‑Waanbhaa’ ni.

‑Kɔɔ’ ’laa klɛlɛ ‑kɔɔ’ nɛɛnɛ‑ baa‑ pɛ ’le ‑za ’yɔɔ‑ ’yi

¹³‑Kɔɔ’ ’ploo‑ ’eke‑ ’kitikanle ma. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ‑ka dɔ klɛn ’ke ’ka ’laa ‑za ’kedo‑ ’kpɔ klɛ ’ke ’bhɛ sɔ klɛle‑ ’ka nɛɛnɛ‑ ’ɛ gaan ’sanpɛ‑ ’le, ’bhɛɛ‑ ’kee‑ klɛ ‑a baa‑ pɛ ’le ‑za ’yɔɔ‑ ’yi. ¹⁴’Mi ’pegee Mɛɛzan Zesu a ’kpaledomaya ’ɛ ’yi, ’mi ’a ’yaango‑ ’bhɛɛ‑ ’mi ’gbu ’kpale‑ ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ pɛ ’kpɛn ‑o ’weŋ ’bhɛ ’gbu ’yi. ’Ke mɛɛ ’la zan ’kpee ma, pɛ ’ke ’laa ‑o ’weŋ, ’bhɛ pɛ ’ɛ yaa ‑o ’weŋ ’bhɛ zan ’ɛ ’bhɛɛ‑ ‑yrɛ ’yi. ¹⁵’Ke ’bhi ’e nɛɛnɛ‑ do zrubatɛdɔ pɛbhle do ‑zayi’, ’yaa ‑o ’taawo zii’ ’sɔniya a pɛ zi ’ɛ ta. Krisi ‑gaa ’yee‑ ’e nɛɛnɛ‑ ’la ni, ’yaa ’tolɛ‑ ’bhɛɛ‑ ’yaa‑ pɛbhle ’ɛ ‑zayi’ ‑e klɛ ni pɛ ’le. ¹⁶’Ke pɛbhle ’ke lele ’ka mu ‑yrɛ ’yi; ’duŋ‑ ’ke ’kaa ’yaango‑ ’bhii‑ ’ke ’kaa ꞊bhla, ‑o nu ’ka ’tɔ ’yɔɔ‑ pelɛ ’bhɛ ‑zayi’, ’bhɛ bhla ’ɛ ba, ’ka ’laa ’bhlelɛ‑. ¹⁷‑Amasrɔyi *‑Waanbhaa’ a ‑bhleŋgbeya ’ɛ ‑daŋ’ ’laa ’ke pɛbhle ’pegee mipɛ do ‑kplɛn ’le. ’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ a ‑bhleŋgbeya ’ɛ ’bhɛ ‑le ’ke ‑lɛdɔɔleya ’pegee yilabla, ’bhɛɛ‑ zrukpaa’ ’la *Lii ’Weŋ ’ɛ ’mu na mɛɛ ni, ’mu ‑la ‑le. ¹⁸’Ke mɛɛ ’la zan yewo Krisi ni ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ gbɛɛn‑ bhe, ’bhɛ zan ‑za sɔ ‑Waanbhaa’ ni, ’bhɛɛ‑ bhaaplɛŋ mu ’a ’tɔ wlan pe ’ezin‑.

¹⁹’Bhɛ ’yi, ’ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’kɛla ’bhɛ ‑o yilabla ma zi ’le, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑kɔɔ’ sɔ faŋgandɔle ’eke‑ ta ’bhɛ ’le ‑kɔɔa’ ’kpaleya ’ɛ ’yi, ‑kɔɔ’ ’bhɛɛ‑ ziglin‑. ²⁰‑Waanbhaa’ yelawoa ’e nɛɛnɛ‑ ’ɛ zru ’yi, ’bhi ’laa ’bhɛ ye ‑lrele’ ’ɛ ’siɛlɛ‑ pɛbhle drɔŋ do ‑la ‑zayi’. Wlan ’ɛ ni, pɛbhle ’kpɛn lele; ’duŋ‑ ’ke a bhleza ’ɛ ꞊kla ’e nɛɛnɛ‑ baa‑ pɛ ’le ‑za ’yɔɔ‑ ’yi, ’bhɛ ’laa lele. ²¹’Kɛla ’bhɛ ‑o ‑za ’lrele‑ ’le, ’bhɛ ‑le dɔɔ ’yaa wi bhlelɛ ’bhɛ ’pegee ’yaa bolɛ ‑drɔɔ ’mile‑ ma, ’bhɛɛ‑ ’kee ploo ‑za ’oo ‑za ’la ’bhɛ ‑o ’ke ’e nɛɛnɛ‑ baa‑ pɛ ’le ‑za ’yɔɔ‑ ’yi, ’bhɛ ma. ²²’E ’kpale‑ ‑o ‑za yɛkɛ‑ ’la ’yi ’e ’gbu ’kpee, ‑a ’to ’ke ’bhɛ bo ’bhi do ‑kplɛn ’kpee ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ꞊la. ’Bhɛɛ‑ ’ke mɛɛ do laa ‑o ‑la ’zi ‑a ’gbu ta ‑a klɛza do ’yi, ’bhɛ zan a pɛ ‑yinra’! ²³’Duŋ‑ ’ke mɛɛ do ‑o pɛ do bhle ’zi, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑a zru ‑o plɛ ’bhɛ pɛbhle ’ɛ ma, ’bhɛ zan ‑Waanbhaa’ a ‑kpan ‑la baa‑ ’zi ‑a ’gbu ta ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ gbɛɛn‑ bhe. ‑Amasrɔyi ‑e ‑za ’la klɛ ’zi, ‑a ’kpale‑ laa ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ ’bhɛ sɔ ‑Waanbhaa’ ni. ’Ke ’yoo‑ ‑za ’oo ‑za la klɛle‑, ’bhɛɛ‑ ’kee ’kpale‑ laa ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ ’e klɛza ’ɛ sɔ ‑Waanbhaa’ ni, ‑za ’yɔɔ‑ ‑le ’bhɛ ’le.

‑Kɔɔ’ ’bhɔ ’eke‑ ba ‑kɔɔa’ ’kpaleya zi ’ɛ ta

¹‑Kɔɔ’ mu ’la ‑kɔɔ’ ‑o ’eglɔɔle ‑kɔɔa’ ’kpaleya ’ɛ ’yi *Krisi ’yi, ‑kɔɔ’ dɔ ‑a ‑la ’ke ‑kɔɔ’ bhɔ mɛɛ ’la zan mu laa ‑o ’eglɔɔle ’mu ’kpaleya ’ɛ ’yi Krisi ’yi ’mu ba. ‑Kɔɔ’ ’laa bolɛ ‑kɔɔ’ ’gbu ’nrayiza klɛle ma. ²‑Kɔɔ’ ’kpɛn do do ‑za ’la ’bhɛ sɔ ‑kɔɔ’ ‑vindo’ mi ni, ‑kɔɔ’ ’bhɛɛ‑ klɛ ’bhɛ ni, ’bhɛ ’gbu ’nrayiza ’yi; ’kooko‑ ’bhɛ a ’kpaleya ’ɛ baan’ kla ’bhɛ ba. ³‑Amasrɔyi Krisi ’laa bolɛ ‑a ’gbu ’nrayiza klɛle ma. ’Duŋ‑ ’bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «Mɛɛ mu ’ɛ ‑o ’bhi ‑Waanbhaa’ ‑la ‑zwanwoa, ‑o ’bhɛ ‑zwanwo’ mu ’ɛ ꞊woa ’mi ‑la ma bhe.»⁴’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑o ‑jan mu ’la ’kpɛn ꞊woa ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi ’elwaleta ‑sɔ, ‑o ’mu ’kpɛn ꞊woa ‑kɔɔ’ mu ‑la daan zayi’. ’Bhɛ ‑jan mu zrubakpaa na ‑kɔɔ’ ni, ’bhɛɛ‑ ‑o ’fuudɔ‑ ‑kɔɔ’ ta; ’kooko‑ ‑kɔɔ’ ’yrikpale bo ‑Waanbhaa’ ta. ⁵‑Waanbhaa’ ’la zrubakpaa na mɛɛ ni, ’bhɛɛ‑ ‑e ’fuudɔ‑ mɛɛ ta, bhaa ’bhɛ ’a klɛ ’bhɛɛ‑ ’ka ’pegee ’ka ‑vin mu ’ɛ ’kpale‑ klɛ do ma, ’bhii‑ Zesu Krisi ’a ꞊kla gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ⁶’Ke ’bhɛ ꞊kla, ’ka ’kpɛn zru nu klɛlɛ do, ’bhɛɛ‑ ’ka nu ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi Dɛ ‑Waanbhaa’ magbaandɛlɛ ’ka ’weli‑ do ’kpɔ ’le.

Zesu Krisi ꞊nwa ’si mu ’kpɛn ‑la ‑zayi’

⁷’Bhɛla‑ ‑zayile, ‑ka ’eke‑ ’kun ’elrele ’bhii‑ *Krisi ’ka mu ꞊kwan ’elrele gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’kooko‑ ’bhɛ klɛ ‑Waanbhaa’ ’tɔbhɔyrɛ ’le. ⁸Wlan ’ɛ ni, ’mi pe ’ka ni dɔɔ Krisi ꞊nwa klɛlɛ ‑Waanbhaa’ a yewonɛ ’le Zuufu mu ’ɛ ba; ’kooko‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ꞊naa ‑za mu ’la klɛza ta ‑kɔɔ’ ‑gbɔɔ mu ’ɛ ni, ‑e ’mu ’lɛsɔ‑. ’Bhɛɛ‑ ’kooko‑ ’bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑ya zrɔn ‑kɔɔ’ ni ’bhii‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ zru ‑o do. ⁹Krisi ꞊nwa ’ezin‑, ’kooko‑ Zuufu kle mu ’ɛ ’mu ‑Waanbhaa’ ’tɔbhɔ‑, ‑amasrɔyi ‑e mɛɛ ‑yrɛnkla’; ’bhii‑ ‑a pele ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ:

«’Bhɛla‑ ‑zayile, ’mi nu ’e ’tɔbhɔlɛ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ’pleŋ‑;

’bhɛɛ‑ ’mi nu ’e ’tɔbhɔ ma ’sro mu ’kpalɛ‑.»

¹⁰‑A pele ‑o ’ezin‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ:

«’Ka mu ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ, ‑Waanbhaa’ ’si ’la makwan‑, ’ka mu ’pegee ’bhɛ ’si ’ɛ ’ka zrukpaale klɛ ’eke‑ ’yi!»

¹¹’Bhɛɛ‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ’ezin‑ ’yaa‑ ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ:

«’Ka mu ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ, ‑ka Mɛɛzan ’tɔbhɔ;

’bhɛɛ‑ ’si mu ’ɛ ’kpɛn, ‑kaa ’tɔbhɔ ma ’sro mu ’kpa!»

¹²‑Waanbhaa’ ‑lɛla’ janwo mi Ezai ’a ꞊pia ’ezin‑ dɔɔ:

«*Yese ’srɛ mu ’ɛ do nu nulɛ,

’bhɛ nu yaalɛ ’si mu ’ɛ ’kpɛn ’wiiŋ‑,

’Bhɛɛ‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ’yri nu bolɛ ’bhɛla‑ ta.»

¹³‑Waanbhaa’ ’la ‑yoo ‑kɔɔ’ ’yrikpale kli ’le, bhaa ‑e ’ka zru ’ɛ pa ’ke zrukpaa’ ’kpɛn ’pegee yilabla ’kpɛn ’le ’ka ’kpale‑ ’la ‑yoo ‑a ‑yi ’bhɛ ’srɔyi; ’kooko‑ ’ka ‑o ’ka ’yri ’la ’kpa zii’ ‑a ta bhe, ’ka ’yrikpaleya ’ɛ baan’ kla a ba Lii ’Weŋ ’ɛ ‑glɔɔya’ a ’le.

Pɔlu ‑o ‑yaa’ yewogbɛya ’ɛ ’yipe zii’

¹⁴’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’mi ’gbu ’kpale‑ ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ wlanya ‑gbɛnɛ ’la ‑yoo ’ka ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑zadɔleya ‑glɔɔn ’la ‑yoo ’ka ’yi bhe, ’ka sɔ ’eke‑ ’kpeelɛkanle. ¹⁵’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’mi ’ŋ ’yrɛ ma ‑dwa ’eglɔɔle ’an ‑janwo’ gbɛya ’ɛ ma ’ka ni ’yee‑ ’sɛwɛ ’lɛɛ‑ ’yi yrɛ ’ke ꞊nɔɔ, ’kooko‑ ’ka ‑za ꞊lwa mu ’la ‑daanna ’mu dɔ ’ka ’kpee ’ezin‑. ’Mi ’bhɛ ꞊kla ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ‑Waanbhaa’ ‑lilawoa ’mi ma ’bhɛ ‑la ‑zayi’; ¹⁶’kooko‑ ’mi klɛ Zesu Krisi a yewonɛ ’le Zuufu kle mu ’ɛ ba. ’Mi ’ŋ ’gbu ꞊naa ye ’la ni, ’mi ‑o ’bhɛɛ‑ ’wo zii’ ‑yaa’ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wolele. ’Kooko‑ Zuufu kle mu ’ɛ klɛ ’bhii‑ ’sraka ’la sɔ ‑Waanbhaa’ zru ni, ’bhɛɛ‑ ’kee‑ ’bhɛ klɛ ’weŋ Lii ’Weŋ a ‑glɔɔya’ ’ɛ ’le. ¹⁷’Bhɛla‑ ‑zayile, ’mi ‑o ye ’la ’wo zii’ ‑Waanbhaa’ ni, ’ŋ sɔ ’ŋ ‑baale’ ’bhɛ ’yi, ’mi ’pegee Zesu Krisi a ’kpaledomaya ’ɛ ’yi. ¹⁸‑Amasrɔyi, ’bhɛ ’laa sɔ dɔle‑ ’mi ’kpee ’ke ’ŋ ‑jan ’kedo‑ ’kpɔ wo, ’ke yaa ’e go Krisi ‑za ’la ꞊kla ’bhɛ ba. ’Yele‑ yewoa꞊ ’mi gbɛ zi, ’bhɛɛ‑ ‑ya ꞊kla ’ke Zuufu kle mu ’ɛ sɔ dɔle‑ ‑a ‑la ’ke ‑o ’taawo ‑Waanbhaa’ ‑weli’ ’ɛ ta. ‑E ’bhɛ ꞊kla ’mi ’wojan‑ mu ’ɛ ’pegee ’mi klɛza mu ’ɛ faŋgan‑ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’le, ¹⁹’bhɛ ’pegee ‑glɔɔya ma ‑tɔɔmasie mu ’pegee ’sɔle‑ maza mu ’le, ’bhɛɛ‑ Lii ’Weŋ ’ɛ ‑glɔɔya’ a ’le. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ’mi Krisi a ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ꞊woa ’ke ’an ’lɛyan‑ ’a ma, ’ke ’an san Zeruzalɛmu, ’ke ’ŋ ge ‑a kpɛma ‑wa mu ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ’ke ’ŋ nu ’tɛnlɛ‑ Iliri ’klɛɛn ’ɛ ma. ²⁰’Duŋ‑ ’ŋ zru maza ‑bhɛɛke’ ’laa ‑yaa ’bhɛ blaan, ’ke yaa ’e go ’ke ’ŋ ge ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wolɛ‑ mɛɛ mu ’ɛ ni yrɛ ’oo yrɛ ’la waa Krisi ’tɔ ’ɛ ’malɛ‑ ‑lido’ ’bhɛ ꞊nɔɔ ’bhɛ ba; ’kooko‑ mɛɛ ‑bhɛɛke’ mu ’fɛ ’la gaan ꞊bwa, ’mi ’laa ’an pɛ ’fɛgwlɛ‑ ’ɛ dɔ ’bhɛ ta.

²¹’Duŋ‑, ‑e ꞊kla ’bhii‑ ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ dɔɔ:

«Waa ‑a ’tɔ ’ɛ ’kanlɛ‑ mɛɛ ’la zan mu ni, ’mu ‑le nu ‑a yelɛ;

’bhɛɛ‑ mɛɛ ’la zan mu laa ‑yaa’ ‑jan ’ɛ ’malɛ‑, ’mu ‑le nu ‑a dɔlɛ.»

Pɔlu ‑o Rɔmu ‑wa ’ɛ ta geza ’ɛ ’wo zii’

²²’Bhɛ ’yi bhe, ye mu ’la bhe, ’mu ‑le ’ka ba geza ’ɛ ’saawoa‑ ’ŋ ’kɔɔ gaan ‑bebe ’yi, ’bhɛɛ‑ ’naa gelɛ ’ka ba ye. ²³’Duŋ‑ ‑zɔn ’mi ꞊yaan ’an ye mu ’ɛ ’wolele ’klɛɛn mu ’lɛɛ‑ ’yi ‑gɛ. ’Bhɛ lɛɛ ‑bebe ‑le ‑gɛ, ’ke ’mi bole ‑o ’ka ba geza ’ɛ yidɔle ma. ²⁴’Bhɛɛ‑ ’ŋ ’kpee ma, ’ke ’ŋ ’yoo‑ gele‑ Ɛsipayin ’klɛɛn ’ɛ ’yi ’waati ’la ba, ’ŋ ’yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ’kan ’ka ba ye. ’Ŋ ’kan bhla ’ɛ zi, ’ŋ ’yri ‑o ‑a ta ’bhii‑ ’ŋ nu ’ka ’yelɛ‑, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ’ka ’lrɔ ’ɛ sanɛ‑ kan. ’Ke ‑kɔɔ’ ‑yrekpaa’ sa ‑gaa ’eke‑ ’yi ’elrele, ’ŋ nu zi ‑yrɛwolɛ ’ka ma, ’bhɛɛ‑ ’ka nu bhɔlɛ ’ŋ ba ’yee‑ ’klɛɛn ’ɛ ’yi gelele. ²⁵’Duŋ‑ ’mi ‑o ge ’zi ‑zɔn Zeruzalɛmu ’taa ’ɛ ta bhɔŋbapɛ mu ’le ’ŋ ’kɔɔ ’bhɛ ꞊nɔɔ ‑Waanbhaa’ a mɛɛ ’weŋ mu ’ɛ ni. ²⁶‑Amasrɔyi Masedwani Zesu ’yi mu ’ɛ ’pegee Akayi Zesu ’yi mu ’ɛ, ’yaa‑ zi ’bhii‑ ‑woo gbɛkla’ ’eke‑ ta, ’bhɛɛ‑ ‑o bhɔ Zeruzalɛmu Zesu ’yi mu ’kɔɔfleŋzan mu ’ɛ ba. ²⁷’Bhɛ ‑za ’ɛ klɛle ꞊swa ‑o ’gbu ‑la ni. ’Duŋ‑ wlan ’ɛ ni, ’bhɛ mu a ca ‑yaa ‑o ma. ‑Amasrɔyi Zeruzalɛmu Zuufu Zesu ’yi mu ’ɛ ‑za ’wlan mu ’la ’srɔɔwoa꞊ ‑Waanbhaa’ ’kɔɔ Lii a pɛ zi ’ɛ zi, ’mu ’bhɛ mu ‑yiciɛnna Zuufu kle mu ’ɛ ma; ’bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi ’ezin‑, ‑yoo ’ke ‑za ’le ’ke ’woo‑ Zuufu kle mu ’ɛ ‑o bhɔ Zuufu Zesu ’yi mu ’ɛ ba ‑o ’kɔɔpɛ‑ mu ’ɛ ’le ’ezin‑. ²⁸’Ke ’ŋ ꞊yaan ’bhɛ ‑za ’ɛ ’yrɛbagolele ’waati ’la ba, ’bhɛ ’pegee ’ke ‑woo gbɛklaa‑ ’eke‑ ta pɛ mu ’la ’nalele, ’ke ’ŋ ꞊yaan ’mu ’lɛnalele ’waati ’la ba, ’ŋ ge bhla ’ɛ zi Ɛsipayin ’klɛɛn ’ɛ ’yi, ’ŋ nu ’kanlɛ‑ ’ka ba ye. ²⁹’Mi gelawo zii’ ’ka ba ye, ’mi ’gbu ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ’ŋ nu nulɛ Krisi ‑yaa’ ’duma ‑gbɛnɛ ’la zinaa’ ’ŋ ta ’bhɛ ’le.

³⁰‑Ayile, ’ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’mi ‑o ‑sromabɔ ’zi ’ka ni ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ’tɔ ’ɛ ‑zayi’, ’bhɛ ’pegee ’sɔniya ’la Lii ’Weŋ ’ɛ ’bhɛ na ‑kɔɔ’ ni ’bhɛ ‑zayi’ dɔɔ ‑ka bhɔ ’ŋ ba ’an gwle ’ɛ danlele ’ke ’ka ’ka ’seriwo ’mi a ‑za ma ‑Waanbhaa’ ni. ³¹‑Ka ’ka ’seriwo ’mi a ‑za ma, ’kooko‑ ’mi sɔ ‑bhile Zude ’klɛɛn ’ɛ ’yi mu ’la waa ‑o kpa ‑Waanbhaa’ ’yi ’mu ’kɔɔ, ’bhɛɛ‑ ’kooko‑ ’mi ‑o ge ’zi bhɔŋbapɛ mu ’la ’le Zeruzalɛmu Zesu ’yi mu ’ɛ ni, ’mu dɔ ’mu ’kunle‑ ‑la. ³²’Ke ’bhɛ ꞊kla ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ’mi nu bhɔlɛ ’ka ba ye, ’ŋ zrukpaa’ ta, ’ke ‑Waanbhaa’ ‑dwa ‑a ‑la, ’bhɛɛ‑ ’ŋ nu ’ŋ ’yitrɛlɛ sa ’ka ba ye. ³³Bhaa ‑Waanbhaa’ ’la yilabla na mɛɛ ni ’bhɛ klɛ ’ka ’kpɛn ba! Amiina!

Pɔlu ’gbu a pɛ ’pubɔwli mu

¹’Mi ‑o ’kɔɔ’ nɛɛnɛ‑ le Febe ’kwlanwole ’ka ma dɔɔ le wlan ‑le ’kɛle‑. ‑Yoo Sankre Zesu ’yi mu ‑lɛdo’ ’ɛ ‑waa’ ’bhɔŋba‑ le mu ’ɛ do ‑la ‑le. ²’Kooko‑ ’kee‑ ‑ja ’ka ba ye, ‑kaa ’cie si ’elrele Mɛɛzan ’tɔ ’ɛ ‑zayi’, ’bhii‑ ‑wa klɛ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑Waanbhaa’ a mɛɛ ’weŋ mu ’ɛ ni. ’Ke a mazadwa pɛ ’oo pɛ ’la ma, ‑ka bhɔ a ba ’bhɛ ’le. ‑Amasrɔyi ‑E ꞊bhwa ‑kɔɔ’ nɛɛnɛ‑ ‑bebe ba, ‑e ꞊bhwa ’mi ’gbu ba ’ezin‑.

³‑Ka Prisili ’pegee ’bhɛ ꞊nɔɔ Akilasi ’pubɔ‑; ’an yewoyɔɔn plɛ ’ɛ Krisi a ye ’ɛ ta. ⁴‑O ’mi ‑gwa ‑za ’yi, ’bhɛɛ‑ ’woo‑ win ‑yaa nu bolɛ ‑a ‑yi. ’Mi do ‑kplɛn ’laa ‑o ’pubɔ‑ ’zi; Zesu ’yi mu ’lɛ mu ’la ’mu ’laa ‑o ’ke Zuufu mu ’le, ’mu ’kpɛn ‑o ’pubwa‑ ’ezin‑ ‑o klɛza ‑lrele’ mu ’ɛ ma.

⁵Zesu ’yi mu ‑lɛdo’ ’la kla ’eke‑ ba ‑waa ’fɛ ’ɛ ꞊la, ’ka ’mu ’pubɔ‑ ’ezin‑. ‑Ka ’ŋ ’yiɛnii Epanɛti ’pubɔ‑ ’ezin‑. ’Yele‑ ’e ꞊kpaa Zesu ’yi ’elwale ’pe Azi ’klɛɛn ’ɛ ’yi.

⁶’Bhɛɛ‑ ‑ka Mari ’pubɔ‑ ’ezin‑, ’bhɛ ‑le yewoa꞊ ’ebebele ’ka ni.

⁷‑Ka Andronikusi ’pegee Zuniasi ’pubɔ‑, ’ŋ dɛ ‑nɛ Izraɛli mu ‑le ‑o ‑le, ’bhɛɛ‑ ’mi ’pegee ’woo‑ mu ‑yaa ‑kaso ’yi ’eke‑ zi. ‑O ’tɔbhɔle ‑o Zesu a ’winbɔwo mu ’ɛ ba, ’bhɛɛ‑ ‑o ꞊wlaa Zesu ’yi ’mi ’gbu ’lɛɛ.

⁸‑Ka Anpliyatusi ’pubɔ‑, ’ŋ ’bhɛgwlɛn‑ gblaan ’gbu ‑le ’bhɛ ’le Mɛɛzan Zesu ’yi.

⁹‑Ka Rubɛn ’pubɔ‑ ’ezin‑, ’ŋ yewoyɔɔn ‑le ’bhɛ ’le Krisi a ye ’ɛ ta. ’Bhɛɛ‑ ‑ka ’ŋ ’yiɛnii Sitakisi ’pubɔ‑.

¹⁰‑Ka Apɛlɛsi ’pubɔ‑; ’ali‑ ‑e ‑yrɛn mu ’la ’kpɛn ꞊bhla, ‑a ’kpale‑ ꞊bwa Zesu ’yi. ‑Ka Arisitobule a ’fa ꞊la mu ’ɛ ’pubɔ‑.

¹¹‑Ka ’ŋ dɛ ‑nɛ Erɔdiɔn ’pubɔ‑. ’Bhɛɛ‑ Naasisi a ’fa ꞊la mu ’la ‑woo ꞊kpaa Mɛɛzan Krisi ’yi, ‑ka ’mu ’pubɔ‑.

¹²‑Ka Trifɛni ’pegee Trifozi ’pubɔ‑; ’woo‑ le plɛ ’la bhe ‑woo Mɛɛzan Zesu a ye ’ɛ ’wo zii’. ’Bhɛɛ‑ ‑ka ’o nɛɛnɛ‑ le Pɛɛsidi ’la ‑za sɔ ’ŋ ni ’egbɛnɛle ’bhɛ ’pubɔ‑ ’ŋ ni; ‑e yewoa꞊ Mɛɛzan Zesu ni ’ebebele.

¹³‑Ka Rufusi ’pubɔ‑; Mɛɛzan Zesu a mɛɛ kplankplan ’gbu ‑le ’kɛle‑. ’Bhɛɛ‑ ‑kaa nɛɛ ’pubɔ‑ ’mi ni ’ezin‑; ’bhɛ ꞊kla ’mi ’gbu nɛɛ ’le ’ezin.

¹⁴‑Ka Asɛnkriti ’pubɔ‑, ’bhɛ ’pegee Flegɔn, ’bhɛɛ‑ Erimɛsi ’pegee Patrobasi, ’bhɛɛ‑ Erimasi ’pegee ‑kɔɔ’ nɛɛnɛ‑ ‑vin mu ’la ‑woo ‑o zi.

¹⁵‑Ka Filolɔgi ’pegee Zuli ’pubɔ‑; ’bhɛɛ‑ ‑ka Nere ’pegee ’bhɛ nɛɛnɛ‑ le ’ɛ ’pubɔ‑. ‑Ka Olɛnpasi ’pegee ‑Waanbhaa’ a mɛɛ ’weŋ mu ’la ’kpɛn ‑o zi ye ’mu ’pubɔ‑.

¹⁶‑Ka ’eke‑ ’pubɔ‑ ’eke‑ ‑tuubɔlele ’bhii‑ ‑ nɛɛnɛ‑ ma do mu Zesu ’yi. Zesu ’yi mu ‑lɛ mu ’ɛ ’kpɛn ’ka ’pubwa‑.

Pɔlu a ‑daŋma’ ‑liawli’

¹⁷’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, mɛɛ ’la zan mu Zesu ’yi mu ’ɛ ’yiciɛn‑, ’bhɛɛ‑ ‑woo klɛ nipɛ ’le, ’bhɛ ’pegee ’o daangbɛya ’la ꞊naa ’ka ni waa dɔ ’bhɛ ꞊la, ’mi ‑o zruwla ’zi ’ka ’kpee dɔɔ ‑ka ’ka ’yrɛkpa ’ka ’gbu ba ’elrele ’bhɛ zan mu ’ɛ ma. ’Bhɛɛ‑ ‑ka ’ka ’gbu ’pleŋgo‑ ’bhɛ zan mu ’ɛ ma. ¹⁸‑Amasrɔyi, ’bhɛ mɛɛ ‑glɔɔn mu ’ɛ, waa ‑o ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Krisi a yewonɛ mu ’le, ’duŋ‑ ‑o bole ‑o ’kpeelɛdanle ma ‑o sɔ pɛ ’la ’bhlele, ’bhɛ ’pegee waa sɔ pɛ ’la ’bhlele ’bhɛɛ‑ ma. Mɛɛ ’la zan mu laa sɔ ‑za ’yɔɔ‑ ’pegee ‑za ’wlan gole‑ ’eke‑ ’yi, ‑o ’bhɛ zan ‑yini’ ‑o ‑lɛ ma ‑nra ma jan mu ’ɛ ’pegee waa ‑dawli’ ma jan mu ’ɛ ’le. ¹⁹’Duŋ‑ ’ka mu, ’ka ‑Waanbhaa’ a ‑jan ’ɛ ’klɔsikun gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, mɔkpɛn’ ’bhɛ dɔ. ’Bhɛla‑ ‑yile, ’mi zrukpaale ‑o ’egbɛnɛle ’ka ba zayi’. ’Duŋ‑ ’mi ‑o ‑a zi ’bhii‑ ’ka klɛ ‑zadɔ’ mu ’le ‑za ’wlan a pɛ klɛ zi ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ’ka zru ’fleele‑ klɛ ‑za ’yɔɔ‑ ba ‑yrɛ ta. ²⁰‑A ‑vinbwa sa, ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ’la yilabla na mɛɛ ni ’bhɛ ‑Setran’ a ‑glɔɔya’ ’ɛ siɛ, ’bhɛɛ‑ ‑e ’yee‑ ‑Setran’ kpalaa’ ’ka gaan ꞊la. Bhaa Mɛɛzan Zesu ‑li ’ka ma!

²¹’Ŋ yewoyɔɔn Timote ’ka ’pubwa‑; ’bhɛ ’pegee ’ŋ dɛ ‑nɛ Izraɛli mu Lusisi ’pegee Zasɔn, ’bhɛɛ‑ Sosipatɛ. ²²’Bhɛɛ‑ Tɛɛtusi ’la ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ yɔɔndia‑ ’mi ni, ’bhɛ ’ka ’pubwa‑ Mɛɛzan Zesu ’tɔ ’yi. ²³’Ŋ zeti‑ mi Gayusi ’ka ’pubwa‑. ’Bhɛɛ‑ Zesu ’yi mu ‑lɛdo’ ’ɛ ’kpɛn kla ’eke‑ ba ’yela‑ ’fɛ ’ɛ ꞊la. ‑Wa ’lɛɛ‑ ta ‑gɔli’ magaan mi Erasi ’ka ’pubwa‑. ’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ nɛɛnɛ‑ Kwaatusi ’ka ’pubwa‑ ’ezin‑. ²⁴[Bhaa ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ‑li ’ka ’kpɛn ma! Amiina.]

‑Waanbhaa’ ’tɔbhɔza

²⁵‑Kɔɔ’ Waanbhaa’ ’tɔbhɔ! ’Mi ‑o ‑Jan ’Nrale‑ ’la ’wo zii’ Zesu Krisi ba zayi’ ’bhɛ ’yi, ’seŋ ‑o ‑Waanbhaa’ ni ’kee‑ ’ka klɛ ’eglɔɔle ’kaa‑ ’kpaleya ’ɛ ’yi. ‑Waanbhaa’ a gaanyiza ’la tagaanle ‑yaa lɛɛ ‑bebe ta, ‑e ’bhɛ tapwɛla ’yee‑ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’le. ²⁶’Duŋ‑ ’saanigɛ, ‑Waanbhaa’ ’yee‑ gaanyiza ’ɛ tapwɛla kpataakpa ’tɛbhile ba. ’Yee‑ ‑Waanbhaa’ ’la yaa ga ‑titi, ‑ya ꞊kla ’bhɛɛ‑ ’si ’bhɛɛke mu ’ɛ ’kpɛn ’yee‑ gaanyiza ’ɛ dɔ ‑a ‑lɛla’ janwo mu ’ɛ ‑jan mu ’la yɔɔndia‑ ’mu ’srɔyi. ‑Ya ‑lɛdulaa ’bhɛɛ‑ klɛgbɛya ’ɛ gbɛɛn‑, ’kooko‑ ’si mu ’ɛ ’kpɛn ‑o kpa Krisi ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑o ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑weli’ ma.

²⁷‑Zadɔleya ‑o ‑Waanbhaa’ do ‑kplɛn ‑la ’kɔɔ, bhaa ’tɔbhɔleya bo a ni Zesu Krisi ’srɔyi ’waati ’ɛ ’kpɛn ba! ‑Amiina!