ZAKI

ZAKI ’LƐTRƐ ’LA YƆƆNDIA‑

Zaki ’lɛtrɛ ’la yɔɔndia ’bhɛ ŋgblo

‑Dele ’ke Zaki ’le ɛɛ? Mɛɛ ‑bebe pe dɔɔ Zaki ‑o ’ke Mɛɛzan Zesu Krisi nɛɛnɛ‑ ’le (Matie 6.35, Maki 6.3, Galasi 1.19, 1 Korɛnti 15.7). ‑E ‑yaa Zesu ’yi mu ‑lɛdo’ ’la ’yaa‑ Zeruzalɛmu ’mu a zilɛɛ‑ mu ’ɛ do ’le (Klɛza 15.13-21, Galasi 2.9). Zaki ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ꞊dia, ’bhɛɛ‑ ‑ya ꞊kpaa Izraɛli ‑gbaa vu ta plɛ ’ɛ ni. ’Duŋ‑ yaa ‑yaa ‑we ’zi ’ke Izraɛli ‑gbaa gwe ‑zeze ’gbu mu ’ɛ ’le, ‑e ‑yaa ‑we ’zi ’ke Zuufu mu ’la ‑woo ’gbu ꞊naa Zesu ni ’mu ‑la ‑le. Mɛɛ mu ꞊yaa ‑yrɛn ’la ’kpa zii’ ’mu ta, ’bhɛla‑ ‑yile ’mu ‑gwa Izraɛli ’klɛɛn ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’mu ‑ja ’klɛɛn ’bhɛɛke mu ’yi. Zaki pe dɔɔ ’bhɛ Zuufu ‑glɔɔn mu ’ɛ ’mu ‑le ‑Waanbhaa’ a mɛɛ kplankplan mu ’ɛ ’le. ’Lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ’yi, ‑e zruwlaa‑ ‑o ’kpee dɔɔ ‑woo ta ‑yrɛn mu ’ɛ ’yikun. ’Bhɛɛ‑ ‑ya ꞊pia ‑o ni ’ezin‑ dɔɔ ‑woo ’gbu klɛ ‑zadɔ’ mu ’le, ’bhɛɛ‑ ‑woo ŋgblo ’kpala ‑o ‑lɛɛ mu ’ɛ ꞊la, ’bhɛ ’pegee ’ke ‑o ’taawo ’elrele ‑waa’ ’kpaleya zi ’ɛ ta. ‑E pɛzan mu ‑liala dɔɔ ’mu ’laa ’mu ’gbu magbaandɛlɛ ’mu ’kɔɔ ‑gɔli’ ’ɛ ‑zayi’, ’bhɛɛ‑ ‑e ’kɔɔfleŋzan mu ‑liala ’ezin‑.

Zaki ‑yaa’ ’lɛtrɛ ’ɛ ’yi ‑jan ŋgblo mu ’ɛ ꞊pia (Zaki 1). ‑Ya nɛɛnɛ‑ Zesu ’yi mu ’ɛ ’kpeelɛkaan dɔɔ ‑woo ‑yrɛkpa’ ‑o ’gbu ba. ‑Yoo ‑liala ’ezin‑ dɔɔ waa pɛzan mu do ‑kplɛn ’lɛdɔlɛ ‑a ma, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑o ’kɔɔfleŋzan mu mafinyanwo. ’Bhɛɛ‑ drɔɔn’ ‑e pe ‑o ni dɔɔ ‑o bhɔ ’kɔɔfleŋzan mu ’ɛ ba (Zaki 2).

Mɛɛ ’la zan mu ‑o ’gbu kun ’bhii‑ ‑zadɔ’ mu, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑wa zi ’bhii‑ ‑o mɛɛ ‑bhɛɛke’ mu daan ‑Waanbhaa’ a ‑jan ’ɛ ’le, Zaki ’bhɛ zan mu ’ɛ ‑liala dɔɔ waa ‑o ’gbu magbaandɛlɛ, ’bhɛ ’pegee sradɔle laa ’sɔlɛ‑ ‑o ni, ’bhɛɛ‑ ‑woo ’gbu ’wojan‑ mu ’ɛ ’klɔsikun ’elrele (Zaki 3.1–4.12).

‑E pɛzan mu ‑liala ’ezin‑ dɔɔ ‑ woo ‑yrɛkpa’ ‑o ’gbu ba, ’kooko‑ waa ‑o ’gbu magbaandɛ (Zaki 4.13–5.6).

Zaki a ’lɛtrɛ ’ɛ ’lɛyanyrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ, ‑e ‑za dɔ gbɛ drɛɛwoa‑ Zesu ’yi mu ’ɛ ’kpee dɔɔ ‑o bo ’eglɔɔle ‑o ta ‑yrɛn mu ’ɛ ’yi, ’bhɛ ’pegee ‑e pe ‑o ni dɔɔ ‑woo ’seriwo mɛɛ ’la zan mu ‑o ‑yrɛn ’yi ’bhɛ ’pegee gadɛ mu ’mu a ‑za ma.

Zaki a ’pubɔwli

¹’Mi Zaki ’la ’ŋ ’yoo‑ ’ke ‑Waanbhaa’ ’pegee Mɛɛzan Zesu Krisi a yewonɛ ’le bhe, ’mi ‑le ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ dɛ ’zi. ’Ka mu Zesu ’yi mu ’la ‑daa Izraɛli ‑gbaa vu ta plɛ ’ɛ ’lii, ’bhɛɛ‑ ’ka zɛnle ‑o ’drunyan ’yi ’klɛɛn ’bhɛɛke mu ‑yi yrɛkpɛn‑ ꞊nɔɔ, ’ŋ ’yoo‑ ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ’kpa zii’ ’ka ni ’ke ’ŋ ’ka ’pubɔ‑.

Mɛɛ zrubaglinza mu ’pegee ‑za ‑glɔɔ mu ‑yikunle

²’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ke ‑za ‑glɔɔ ’oo ‑za ‑glɔɔ ’la ꞊tian ’ka ma, ‑kaa ye ’bhii‑ ’ka zrukpaa’ pɛ ‑gbɛnɛ ‑le. ³’Kaa ’yaango‑ ’bhii‑ ’ke ‑o ’ka ’kpaleya ’ɛ ’yidaan‑ ’ke ‑za ‑glɔɔ ’le, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ’ka daan ‑za ‑glɔɔ ’yikunlele. ⁴’Duŋ‑ ‑kaa ’to ’ke ‑o ’kaa‑ ‑za ’yikun zru ’ɛ ye gbɛ ’ɛ ’kpɛn ma, ’kooko‑ ’ka klɛ mɛɛ ‑lɛsɔle mu ’le, ’bhɛɛ‑ waa ’joo ’yɔɔ‑ ’kedo‑ ’kpɔ ye ’ka zi.

Mɛɛ ’seriwoza ‑zadɔleya ‑srɔɔwo zayi’

⁵’Ke ‑zadɔleya laa ‑o mɛɛ ’la zan ’kɔɔ ’ka ba, ’bhɛ zan ’bhɛ ’yrɛwo ‑Waanbhaa’ ma, ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ nu ’bhɛ ’nalɛ‑ ’bhɛ zan ni. ‑Amasrɔyi, ‑Waanbhaa’ gbɛ ta ‑o taataa pɛ nale ma mɔkpɛn’ ni, ’bhɛɛ‑ yaa la mɛɛ ta pɛ nayrɛ nɔɔ‑ mɛɛ ni. ⁶’Duŋ‑, ’ke ’bhɛ zan ‑o ’bhɛ ‑zadɔleya ’ɛ ’yrɛwole, ‑a ’kpale‑ klɛ ‑Waanbhaa’ ’yi ’bhii‑ ‑e nu a ‑srɔɔwolɛ, ’bhɛɛ‑ yaa ‑a zru klɛlɛ plɛ ’bhɛ ’yrɛwole ’ɛ ma. ‑Amasrɔyi ’ke mɛɛ ’la zan ‑a zru klɛ plɛ, ’bhɛ zan ‑o ’bhii‑ wɛyi‑ ’pɔɔ do ’la ’ke ‑ploo ’bhɛ ’lawlɛn‑, ‑ya bɛɛn, ’bhɛɛ‑ ‑ya wian yrɛkpɛn‑ ꞊nɔɔ. ⁷’Bhɛ zru plɛ zan ’ɛ, ’bhɛ ’laa ’bhɛ ‑yrikpalɛ pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’srɔɔwole ta Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ ’kɔɔ. ⁸’Bhɛ zru plɛ zan ’ɛ, yaa bo ‑a ‑liijan’ do ’kpɔ ta ‑a ’taawogbɛya ’ɛ ’yi.

’Kɔɔfleŋya ’pegee ‑nafloya

⁹’Ke ‑kɔɔ’ nɛɛnɛ‑ ’la ‑yoo ’kɔɔfleŋzan ’le, ‑ya ’gbu ’wasowo ‑a ’lawlɛnle ’pegee ‑a klɛle mɛɛ gblaan ’le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’bhɛ ‑zayi’. ¹⁰’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, pɛzan ’ɛ ’bhɛ ’bhɛ ’gbu ’wasowo ’bhɛ ’gbu mazina zayi’. ‑Amasrɔyi ‑e nu ’kanlɛ‑ blaale ’bhii‑ ‑bɔn ‑bi ’laa mɔ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ¹¹‑Yretɛbhɛ wlɛn, ’bhɛɛ‑ ‑e bhi ’eglɔɔle, ‑e ‑bɔn ’ɛ dɛ, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ga. ’Ke ’bhɛ ꞊kla, ‑a ‑bi ’ɛ balaa’, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ‑lreleya ’ɛ ’kpɛn go ’bhɛ ’yi. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi ’ezin‑, yi do ta, pɛzan ’ɛ nu ’kanlɛ‑ blaale‑ ’ke ‑a ‑yrɛgbaanle ‑o ’waati ’la ba ‑yaa’ ye mu ’ɛ ba.

‑Za mu ’la mɛɛ ‑lɛkan’ ’bhɛɛ‑ ‑wa bɔ ‑za ’yɔɔ‑ ’yi

¹²’Ke Zesu ’yi mi ’oo Zesu ’yi mi ’la ‑za ‑glɔɔ ’yikwan꞊, ’bhɛ zan a pɛ ‑yinra’! ‑Amasrɔyi ’kee‑ ꞊yaan ‑za ‑glɔɔ ’ɛ ’yikunlele, ‑e nu ’bhɛ ma ‑trɔn ’srɔɔwolɛ ’ke bole ‑yrɛ ma ‑si ’la ‑Waanbhaa’ ’bhɛ ’liiwli‑ ꞊naa ’bhɛ ’nale‑ ta ‑a ‑za sɔ mɛɛ ’la zan mu ni ’bhɛ ’le. 1.12 ‑Zablayrɛ ꞊nɔɔ, ’ke mɛɛ ’la zan ’seŋ ’yaa‑ wo ’bhɛ gwledanyɔɔn ’ɛ ’le, ‑o ‑yaa ‑yri ’laa zuŋgbhlɛ do bɔ ’bhɛ zan ’ɛ ŋgblo ma ’bhɛ ’seŋgoza ’ɛ ‑tɔɔmasie ’le.¹³’Ke ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ‑o mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ‑lɛkan zii’, ’bhɛɛ‑ ‑e ‑balaa’ ‑za ’yɔɔ‑ ’yi, ’bhɛ zan laa pelɛ dɔɔ: «‑Waanbhaa’ ‑le ’ŋ ’lɛkan zii’ ‑za ’yɔɔ‑ klɛle ’le.» ‑Amasrɔyi pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa sɔ a klɛle‑ ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ‑za ’yɔɔ‑ klɛ, ’bhɛɛ‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu laa mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’lɛkan‑ ‑za ’yɔɔ‑ klɛlɛ ’le. ¹⁴’Duŋ‑ mɛɛ ’tɔle‑ mɛɛ, ‑a ’gbu zru maza mu ’ɛ ’mu ‑le ‑a ’gbu ’lɛkan‑ ’bhɛɛ‑ ‑wa glaan yrɛtɛtɛ, ’bhɛɛ‑ ’mu ’a kun. ¹⁵’Ke ‑a zru maza ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ‑wa ‑yinia, ‑wa ‑balaa’ ‑za ’yɔɔ‑ ’yi. ’Ke ‑za ’yɔɔ‑ ’ɛ gbaandia‑, ’bhɛɛ‑ ‑a ‑yiyaa ‑a zru ’ɛ ni, ’bhɛ ’lɛyan‑ ’ke ’yee‑ mɛɛ ’ɛ gale ‑la ‑le.

¹⁶’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu ’la ‑za sɔ ’ŋ ni ’egbɛnɛle, ’ka ’laa ’ka ’gbu ’yinilɛ. ¹⁷Mɛɛ ‑srɔɔwo’ pɛ ’kpɛn ’lrele‑ ’pegee ‑o mɛɛ gba pɛ ‑lɛsɔle ‑lrele’ ’la ba ’mu ’kpɛn da ‑kɔɔ’ Dɛ ‑Waanbhaa’ ’la laanima ’bhɛɛ‑ ba. ’Yele‑ ‑yretɛbhɛ ’pegee mlɛ, ’bhɛɛ‑ mlɛklɛn‑ mu ’ɛ ꞊kla. Yaa ‑a ’gbu mabɔɔ ‑titi, ’bhɛɛ‑ ‑gblo ’kpayrɛ‑ laa ‑o ‑a ma. ¹⁸‑A ’gbu zru maza ta, ’bhɛɛ‑ ‑e ‑si drɛɛ ‑naa ‑kɔɔ’ ni ‑yaa’ wlan ma jan ’ɛ ma. ‑E ’bhɛ ꞊kla, ’kooko‑ ‑kɔɔ’ sɔ klɛle‑ ’bhii‑ ‑a klɛpɛ drɛɛ mu ’ɛ ‑lwa mu ’le.

’Trɔnkpale ‑jan ꞊la ’bhɛɛ‑ ‑a ‑yizaklɛle

¹⁹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu ’la ‑za sɔ ’ŋ ni ’egbɛnɛle, ‑kaa ’yaango‑ dɔɔ mɛɛ ’tɔle‑ mɛɛ ’bhɛ ’yriwlale klɛ ’bhɛ ’trɔnkpale ma ‑jan ꞊la ’elwale ’pe, ’duŋ‑ yaa ’kɔɔlɛ‑ ‑janwole ma ’bhɛ ’pegee yaa a zrupliilɛ blaale‑. ²⁰‑Amasrɔyi ’ke mɛɛ ’la zan ’bhɛ zrupliila, ’bhɛ zan laa ‑za ’lɛdɔɔle klɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’bhɛ ’le. ²¹’Bhɛla‑ ‑zayile, pɛ ’oo pɛ ’la ’bhɛ mɛɛ ’kpee ’triŋdɔ‑, ’bhɛ ’pegee ‑yɔɔya’ ‑glɔɔn ’ɛ ’kpɛn, ‑ka ’ploo ’mu ’kpɛn klɛle ma. ’Bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ a ‑jan ’la ꞊bwa ’ka ’kpee, ‑ka ’bhɛ ’kun ’ka zru ‑dɔɔ ’le, ’bhɛ ‑le sɔ ’ka gole‑ ‑za ’yi.

²²’Ka ‑Waanbhaa’ a ‑jan ’la ꞊maa, ’ka ’laa bolɛ ’ka ’trɔnkpale drɔŋ ma ‑a ꞊la, ‑kaa ‑yizaklɛ; ’kebhlaale ’ka ‑o ’ka ’gbu ‑la ’yini zii’ ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe. ²³’Ke mɛɛ ’la zan ’e ’trɔnkpaa ‑Waanbhaa’ a ‑jan ’ɛ ꞊la, ’bhɛɛ‑ ’ke yaa ’taawolɛ ‑a ta, ’bhɛ zan ‑o ’bhii‑ mɛɛ ’la zan ‑a ’gbu wlɛyi’ ‑glinna ‑dwaleŋ’ do ’yi, ‑ya ’gbu ye ’bhii‑ ‑yoo gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ²⁴’Bhɛɛ‑ ’kee‑ ’yaan‑ ‑a ’gbu wlɛyi’ ‑glinlele ’waati ’la ba, ‑e jila, ’bhɛɛ‑ ‑ya ’gbu wlɛyi’ ’ɛ ꞊ya gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ’bhɛ ni ‑a ’kpee ’bhɛ yrɛ do ’ɛ ꞊nɔɔ bhe. ²⁵’Toŋ ’la ’bhɛ ’lɛsɔle ‑o, ’bhɛɛ‑ ’ke ’bhɛ ‑kɔɔ’ bo ‑kɔɔ’ ’gbu ma, ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’e ’yrɛkpaa‑ ‑a ‑yi ’elrele, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑a blɔɔle‑ ꞊bwa ’bhɛ ’toŋ ’ɛ ma, ’bhɛɛ‑ ’ke yaa bolɛ ‑a ’trɔnkpale ma drɔŋ ‑a ‑la, ’bhɛ ’pegee ’kee‑ ni ‑a ’kpee; ’duŋ‑ ’kee‑ ’taawoa꞊ ‑a ta, ‑Waanbhaa’ nu ’bhɛ zan ’ɛ ‑dɔɔbolɛ ‑a klɛza mu ’ɛ ’kpɛn ’yi.

²⁶’Ke mɛɛ ’la zan ’a ’gbu ye ’bhii‑ ‑yoo ‑Waanbhaa’ gba mi ’le, ’duŋ‑ ’ke ’bhɛ zan gbɛ laa sɔ ’bhɛ ’gbu ’lɛ ta, ’bhɛ zan ‑o ’bhɛ ’gbu ’yini zii’ ’bhɛ ’yi ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe. ’Bhɛ zan a ’seri ’ɛ ’bhɛ ‑o bhaama. ²⁷’Duŋ‑ ‑wa pe ’kɛla ma dɔɔ ’seri ’weŋ ’bhɛ ’pegee ’seri ‑kpɔsɔɔ ‑kɔɔ’ Dɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’bhɛ ‑le ‑gɛ: twenɛ‑ mu ’pegee glaanle mu ‑gblakun’ ’ke ‑woo ’trɛbhɔ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’yaa ’tolɛ‑ ’ke ’drunyan ’yi pɛ mu ’e ’kpee ’triŋdɔ‑.

‑Kɔɔ’ ’laa pɛzan mu mabhaabhɔlɛ ’kɔɔfleŋzan mu ta

¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka ’kpale‑ ’la ‑yoo ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi ’tɔbhɔle ’ɛ ’yi, ’ka ’laa ’eke‑ bagolɛ. ²’Ŋ ’bhɛ ’pe zii’ win ’la ma, ’bhɛ ‑le ‑gɛ: ’kee‑ ꞊kla ’bhii‑ mɛɛ plɛ ‑nwa wlalɛ ’ka ’klale‑ o ’eke‑ ba yrɛ ’la ꞊nɔɔ ’bhɛ ꞊nɔɔ. ‑A do ‑o ’ke pɛzan ’le, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ‑can ’kplɔ ꞊bwa ’bhɛ gbɛ ma, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ‑baale’ ‑o ’ke dunɛ‑ ’lrele‑ do ’le. ’Bhɛɛ‑ mɛɛ ‑bhɛɛke’ do ’ɛ ’bhɛ ‑o ’ke ’kɔɔfleŋzan ’le, ’bhɛɛ‑ dunɛ‑ kplɛ do ‑le ’bhɛ ta. ³’Ke ’ka ’yrɛkpaa‑ mɛɛ ’la zan ‑baale’ ‑o ’elrele ’bhɛ ma, ’ka ‑gasikpa ’bhɛ ’lɛɛ, ’bhɛɛ‑ ’kaa pe ’bhɛ ni dɔɔ: «Nu yala‑ mɛɛ gblaan yaayrɛ ’lɛɛ‑ ꞊nɔɔ ‑gɛ.» ’Bhɛɛ‑ ’kaa pe ’kɔɔfleŋzan ’ɛ ni dɔɔ: «’Bhi, bo ’e gaan ta». ’Ke ’ka ’laa ’bhɛ ’pelɛ‑, ’ka sɔ ‑a pele‑ ‑a ni ’ezin‑ dɔɔ: «’Bhi ’nu ’yala‑ ’trɛ ma ’ŋ gaan ma ‑gɛ.» ⁴’Ke ’ka ’bhɛ ꞊kla ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ’ka ’laa ‑o mɛɛ ’ke gblaan ‑yiya’ zii’ mɛɛ ’ke ni ’ka ba ɛɛ? ’Bhɛɛ‑ ’ka ’laa ‑o mɛɛ mu ’kitikan zii’ ’ka ’kpeejan‑ ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ’le ɛɛ?

⁵’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu ’la ‑za sɔ ’ŋ ni ’eglɔɔle, ‑ka ’ka ’trɔnbadɔ doo: ‑Waanbhaa ’drunyan ’lɛɛ‑ ’yi ’kɔɔfleŋzan mu ’ɛ makwan‑, ’kooko‑ ‑o klɛ mɛɛ gblaan mu ’le ‑waa’ ’kpaleya ‑gbɛnɛ ’ɛ ma; ’bhɛɛ‑ ‑o ’ciɛn klɛ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ꞊naa ‑bhleŋgbeya ‑wa ’la ’naza‑ ta ‑a ‑za sɔ mɛɛ ’la zan mu ni ’bhɛ ’le. ⁶’Bhɛɛ‑ ’ka mu, ’ka ‑yraladwa mɛɛ ’kɔɔfleŋzan ’ɛ ma ‑mɛla ma ɛɛ? ‑De mu ‑le ‑yrɛnkpa’ zii’ ’ka ta ɛɛ, ’bhɛɛ‑ ‑de mu ‑le ’ka ’kun ’bhɛɛ‑ ‑o ge ’ka ’le ‑klu ta, pɛzan mu ’ɛ ’wole‑ ’laa ’bhɛ klɛ ɛɛ? ⁷’Woo‑ pɛzan mu ’ɛ ’wole‑ ’laa ‑o Zesu Krisi ’tɔ ’lrele‑ ’la ‑yoo ’ka ma ’bhɛ ’siɛ zii’ ɛɛ?

⁸Wlan ’ɛ ni, ’toŋ ’la ’bhɛ ‑za ’gbu ‑o ’eglɔɔle ‑Waanbhaa’ a ‑bhleŋgbeya ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ’ke ’bhɛ yɔɔndɛle ‑o ‑yaa’ ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi ’bhɛ ‑le ‑gɛ dɔɔ: «’E ‑vindo’ mi ‑za ’sɔ ’e ni ’bhii‑ ’e ’gbu ‑za sɔ ’e ’gbu ni gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑.»⁹’Duŋ‑ ’ke ’ka ‑o mɛɛ mu bago ’zi, ’ka ‑o ‑za ’yɔɔ‑ ‑la klɛ ’zi ’bhɛ ’le bhe. ’Bhɛɛ‑ ’toŋ ’ɛ ‑kpan baa‑ ’zi ’ka ta, ‑amasrɔyi ’ka ‑o ‑a ’yisiɛ zii’. ¹⁰’Ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’kpɛn ’klɔsikun, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑ya gɔ do ’kpɔ ’yisiɛla ‑o ba, ‑e klɛ ’bhii‑ ‑ya ’kpɛn ‑la ‑yisiɛla bhe ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi. ’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ‑kpan baale ‑o ‑a ta. ¹¹Wlan ’ɛ ni, ‑Waanbhaa’ ’la ‑ya ꞊pia dɔɔ: «’Yaa ‑yanbhɔɔya klɛlɛ,» ’yee‑ do ’kpɔ ’ɛ ’yela‑ ꞊pia ’ezin‑ dɔɔ: «’Yaa mɛɛ dɛlɛ.» ’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’ke ’yaa ‑yanbhɔɔya klɛlɛ, ’duŋ‑ ’kee mɛɛ ꞊dia, ‑e Moizi a ’toŋ ’ɛ ’kpɛn ‑la ‑yisiɛla bhe. ¹²’Bhɛ ’yi, ‑ka ‑janwo’ ’bhɛ ’pegee ’ke ’ka ’a ’yizaklɛ ’bhii‑ ‑o nu bhaaplɛŋ mu ’la ’kitikanlɛ ’ke ’toŋ ’la ’bhɛ mɛɛ bo ’bhɛ ’gbu ma ’bhɛ ’le. ¹³Wlan ’ɛ ni, ’ke mɛɛ mu ‑yrɛn ’laa ’klalɛ‑ mɛɛ ’la zan ma, ’bhɛ zan ‑yrɛn ’laa nu ’klalɛ‑ ‑Waanbhaa’ ma, ’ke ‑yoo ‑a ’kitikanle yi ’la ’le. ’Duŋ‑, ’ke mɛɛ ‑yrɛnkla’ mɛɛ ’la zan ma, ’bhɛ zan ‑yrɛnklale ’ɛ ‑Waanbhaa ma ’bhɛ ’yi nu yalɛ ‑Waanbhaa’ a ’kiti ’la ‑yoo ’bhɛ zan ’ɛ ma ’bhɛ ni.

’Kpaleya ’pegee klɛza ’lrele‑ mu

¹⁴’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ke mɛɛ do ’a ꞊pia dɔɔ ‑a ’kpale‑ ‑o ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’ke yaa ’bhɛ ’kpaleya ’ɛ zrɔn ‑a klɛza mu ’ɛ ma, ’bhɛ ’trɔn‑ ‑o ‑a ma ‑mɛla ‑le ɛɛ? ’Bhɛ ’kpaleya ‑glɔɔn ’ɛ sɔ ‑a gole‑ ‑za ’yi ɛɛ? ¹⁵’Kee‑ ꞊kla ’e nɛɛnɛ‑ ’gwlaan‑ ’le oo, ’kee‑ ꞊kla ’e nɛɛnɛ‑ ’le oo, ’bhɛɛ‑ ‑o ta fleŋ‑ ‑o, ’bhɛ ’pegee pɛle kplankplan laa ‑o ’kɔɔ ’taŋii, ¹⁶’bhɛɛ‑ ’ke ’ka do ’a ꞊pia ‑o ni dɔɔ: «Bhaa ‑Waanbhaa’ ’ka ‑dɔɔbo’! ‑Ka ge pɛ ꞊kla ’ka ta ’bhɛɛ‑ ‑niinii’ go ’ka ma, ’bhɛ ’pegee ‑ka pɛbhle ’bhɛɛ‑ ’ka kpɛdɔ.» ’Bhɛɛ‑ ’ke ‑o mazadwa pɛ ’la ma, ’ke ’ka ’laa ’bhɛ ’nalɛ‑ ‑o ni, ’bhɛ ’duma ’ɛ ‑mɛla ’yanwo‑ ’ka ma ɛɛ? ¹⁷’Kpaleya a pɛ ‑za ’ɛ ‑yoo ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑ bhe. ’Ke ’yee ’kpa ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’ke ’yaa ’bhɛ ’wlata‑ za mu klɛ, ’yaa‑ ’kpaleya ’ɛ ‑yoo ’ke bhaama za ‑la ‑le.

¹⁸’Duŋ‑ mɛɛ do nu ‑a pelɛ ’e ni dɔɔ: «’Bhi ’kpale‑ ‑o ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’mi ‑za ’lrele‑ mu klɛ!» ’Ke ’bhɛ ꞊kla, ’mi nu ‑a ‑lɛkunlɛ ’bhɛ zan ni dɔɔ: «’E ’kpaleya ’ɛ zrɔn ’ŋ ni ’kee klɛza mu laa ‑o ’bhɛ ba; ’bhɛɛ ’mi nu ’mi a pɛ ’kpaleya ’ɛ zrɔnlɛ ’e ni ’ŋ klɛza mu ’ɛ ’le.» ¹⁹’Bhi pe dɔɔ ’e ’kpale‑ ‑o ‑a ‑yi ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ‑o do ’kpɔ, ’bhɛ ‑o ’ke ‑za ’lrele‑ ’le. ’Duŋ‑ ’zina mu ’ɛ ‑woo kpa ‑Waanbhaa’ yi ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑ ’ezin‑, ’bhɛɛ‑ ‑o bɛɛn ‑gblaan ’ɛ ’kɔɔ ‑a ‑lɛɛ. ²⁰‑Zadɔkle! ’Yoo‑ ‑a zi ’bhii‑ ’ya ’yima ’bhii‑ ’kpaleya ’la ’ke klɛza mu laa ‑o ’bhɛ ba, ’bhɛ ‑o ’ke bhaama ’kpaleya ’le ɛɛ? ²¹‑Waanbhaa’ ‑kɔɔ’ ‑gbɔɔ Abraamu ꞊kla ’ke mɛɛ ‑lɛdɔɔle ‑a ‑yrɛ ’yi ’nale‑ ‑a ma ɛɛ? Yaa klɛlɛ ‑a klɛza mu ‑la ma ɛɛ? ‑E ‑Waanbhaa’ ‑weli’ ’ɛ ꞊maa, ’bhɛɛ‑ ‑ya gbe ‑nɛ Izaki ‑kwan, ’bhɛɛ‑ ‑e ’bhɛ ꞊kpaa ’srakagoyrɛ ’ɛ ꞊nɔɔ, ’bhɛɛ‑ ‑e ‑yaa zan bi ’bhɛ dɛlɛ, ’bhɛɛ‑ ‑e ’bhɛ klɛ ’ke ’sraka ’le ‑Waanbhaa’ ni. ²²’E ’bhɛ ꞊ya ’tɛ ɛɛ! ‑A ’kpaleya ’ɛ ’pegee ‑a klɛza mu ’ɛ ’yaa‑ ’eke‑ ’yi. ’Bhɛɛ‑ ‑a klɛza mu ’ɛ ‑yaa’ ’kpaleya ’ɛ ’lɛswa꞊. ²³’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ‑e ’kɛla ꞊pia ’bhɛɛ‑ ’lɛswa꞊, ‑ya ꞊pia dɔɔ: «*Abraamu ’e ꞊kpaa ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ’a ꞊ya ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑yaa’ ’kpaleya ’ɛ ma.» ’Bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’siila‑ ’bhɛ ’bhɛgwlɛn‑. ²⁴’Ka ’bhɛ ꞊ya ɛɛ! ‑Waanbhaa’ laa mɛɛ ye mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑a ’kpaleya do ‑kplɛn ma, ’duŋ‑ ‑ya ye mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑a klɛza mu ’la da ‑a ’kpaleya ’ɛ ba ’mu ‑la ma.

²⁵’Bhɛ klɛgbɛya do ’kpɔ ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ gwlɛn ‑glin le Raabu ꞊ya le ‑lɛdɔɔle ’le ‑a klɛza mu ’la da ‑a ’kpaleya ’ɛ ba ’bhɛɛ‑ ma. ’Yee‑ Raabu ‑le Izraɛli mu a yrɛ ma ‑klɔsikun mu ’ɛ ꞊kwan ’elrele, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ‑gwa ‑za ’yi ’ke ‑yoo bɔ zi ‑bhɛɛke’ do ta ‑o jila bhla ’ɛ zi. ²⁶Wlan ’ɛ ni, ’bhii‑ ’ke nii‑ ’laa ‑o mɛɛ ’flɛ ’la ’yi, ’bhɛ ‑o gbaa ’le gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ yi, ’ke klɛza mu laa ‑o ’kpaleya ’la ’yi, ’bhɛ ’kpaleya ’ɛ gale ‑o.

‑Kɔɔ’ gbɛsɔ ‑kɔɔ’ ’lɛ ma ’kpaale‑ ta gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑

¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka ’laa klɛlɛ ’ebebele ’ke ’kaa pe dɔɔ ’ka ‑o klɛle‑ ‑Waanbhaa’ a ‑Jan ’ɛ daan mu ’le. ’Ka ’gbu ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ‑kɔɔ’ mu mɛɛ daan mu ’ɛ, ‑o nu ‑kɔɔ’ mu ’kitikanlɛ ’eglɔɔle ’ke ’bhɛ kan mɛɛ ‑vin mu ’ɛ ta. ²‑Kɔɔ’ ’kpɛn ’yini‑ ’e ‑glɔɔn ‑bebe ’le. ’Ke mɛɛ do ‑yi ’laa ni ‑titi ‑a ’wojan‑ mu ’ɛ ’yi, ’bhɛ zan ’ɛ ’bhɛ ‑o ’ke mɛɛ ‑lɛsɔle do ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑a gbɛsɔ ‑a ’gbu ’flɛ ’ɛ ’yikunle ta ‑a klɛza mu ’ɛ ’kpɛn ’yi ’ezin‑. ³’Ke ‑kɔɔ’ wi ‑soo’ blasan‑ bhlɛ bɔ‑a ‑lii, ’kooko‑ ‑e ’kɔɔ‑ zru maza klɛ. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi bhe, ‑kɔɔ’ mu sɔ ’woo‑ wi ‑soo’ ’ɛ ’lɛdɔɔle ‑za ’ɛ ’kpɛn ’yi. ⁴‑Ka ’ka ’yrɛkpa ’ezin‑ ‑yi ta ‑batoŋ’ ‑gbɛnɛ mu ’ɛ ta doo: ’ali‑ ‑woo ’egbɛnɛle bhe oo, ’bhɛ ’pegee ‑ploo ‑gbɛnɛ mu ‑le sɔ ‑o ‑yrɔnle’, ’duŋ‑ ‑o bhɔpɛ ’fiɛntrɔnnɛ do ‑le ‑o ‑lɛdɔɔ’ ’ke ‑o bhɔ mi ’ɛ ‑ya zi ’bhii‑ ‑o ge yrɛ ’la ꞊nɔɔ ‑o ge ’bhɛɛ‑ ꞊nɔɔ. ⁵’Bhɛ ya ’ɛ ’yi bhe, bhaaplɛŋ nrɛ ’ɛ ‑yoo ’ke ‑kɔɔ’ ’flɛ ’ɛ dɔpɛ ’fiɛntrɔnnɛ do ‑la ‑le. ’Duŋ‑ ‑ya ’gbu magbaandɛ ’kee‑ ‑jan ‑gbɛnɛ ‑gbɛnɛ mu wo. ‑Ka ’ka ’yrɛkpa ’ezin‑ doo, ’tɛ ’klɛɛnnɛ do ‑le sɔ ‑bɔɔ ‑gbɛnɛ do ’kpɛn ’kpaciɛle. ⁶’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, mɛɛ nrɛ ’ɛ ‑yoo ’bhii‑ ’tɛ gbɛɛn‑. ’Yele‑ ’ke ‑za ’yɔɔ‑ kli ’gbu ’ɛ ’le. ‑Yoo ‑kɔɔ’ dɔpɛ mu ’ɛ ba, ’duŋ‑ ’yele‑ ‑kɔɔ’ ’flɛ ’ɛ ’kpɛn ’triŋdɔ‑. ‑Yoo ’bhii‑ ’tɛ ’la da ’zi ‑jranama ’tɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑e bhaaplɛŋ a ’trɛ ta ‑si ’ɛ ’kpɛn ’siɛ‑. ⁷‑Bɔn ’yi srɔpɛ mu ’ɛ ’kpɛn ‑glɔɔn ‑o, maannɛ‑ mu ’kpɛn ‑glɔɔn ‑o, wi mu ’la ’kpɛn ’taawo‑ ’mu vi ta ’mu ’kpɛn ‑glɔɔn ‑o, ’bhɛ ’pegee wɛyi‑ ba wi mu ’ɛ ’kpɛn ‑glɔɔn, bhaaplɛŋ ’kpaale‑ ‑o ’mu ’kpɛn ’wiiŋ‑. ⁸’Duŋ‑ bhaaplɛŋ do ’kpɔ gbɛ laa ’sɔlɛ‑ ‑lido’ mɛɛ nrɛ ’ɛ ’yikunle ta. Pɛ ‑yɔɔ’ ‑le ’kɛle‑, bhaaplɛŋ do ’kpɔ gbɛ laa sɔ ‑a ‑yikunle ta. ‑Yoo ’bhii‑ mlɛ ‑baa’. ⁹‑Kɔɔ’ ’kɔɔ Dɛ Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ ‑dɔɔbo’ ‑kɔɔ’ nrɛ do ’kpɔ ’la ’le, ‑kɔɔ’ mɛɛ mu ’la ‑Waanbhaa’ ‑o ꞊kla ‑a bhɔɔma mu ’le ’mu ’daŋganwo ’yee‑ nrɛ do ’kpɔ ’ɛ ’yela‑ ‑le ’ezin‑. ¹⁰’Duma da ‑lii do ’kpɔ ’la ꞊nɔɔ, ’daŋgan da ’yee‑ ‑lii do kpɔ ’ɛ ’yela‑ nɔɔ‑ ’ezin‑. ’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka ’laa ’tolɛ‑ ’kee‑ klɛ ’bhɛ gbɛɛn‑. ¹¹‑Yi ’nrale‑ ’pegee ‑yi yiɛnle, ‑o plɛ ‑kpɛn ’laa sɔ ’pwɛle ‑yi ‑gluu do ’yi. ¹²’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, figi diiŋ do laa sɔ ‑a bhaa klɛle‑ ’ke olivi ’le, ’bhɛɛ‑ ‑drɔɔ diiŋ do laa sɔ ’bhɛ bhaa klɛle‑ ’ke figi bhaa ’le. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi bhe, ‑yi ’nrale‑ ’pegee ‑yi yiɛnle, ‑o plɛ ‑kpɛn sɔ dale‑ tɔ ŋgblo do ’yi ɛɛ?

‑Zadɔleya ’la da ‑Waanbhaa’ ba

¹³‑De ’gbu ‑le ‑zadɔ’ mi ’le ’ka ba ɛɛ? ’Bhɛɛ‑ ‑de ’gbu ‑la yikanle ‑o ’ka ba ɛɛ? ’Bhɛ zan ’ɛ ’bhɛ ’a zrɔn a ’taawogbɛya ‑lrele’ ’ɛ ’pegee ‑a klɛza mu ’la ‑e ’mu klɛ ‑a zru ‑dɔɔ ’pegee ‑zadɔleya ’le ’mu ma. ¹⁴’Duŋ‑ ’ke ’ka zru ’pale‑ ‑o ’ke zranwole ’pegee ’ke zaabɔle zru ’le ’ka ’kpee, ’ka ’laa ’ka ’wasowolɛ ’ke ’kaa pe dɔɔ ’ka ‑o ’ke ‑zadɔ’ mu ‑le. ‑E klɛ ’bhii‑ ’ka ‑o wlan ’ɛ malabɔɔ ’zi ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe. ¹⁵’Bhɛ ‑zadɔleya ‑glɔɔn ’ɛ ’bhɛ ’laa da laanima ‑Waanbhaa’ ba. ’Duŋ‑ ’bhɛ da ’drunyan ’lɛɛ‑ ’bhɛɛ‑ ’yi, ’bhɛ da bhaaplɛŋ zru ‑la ‑yi, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ‑o ‑Setran’ ’kɔɔpɛ‑ ‑la ‑le. ¹⁶‑Amasrɔyi ’ke zranwole zru ’pegee zaabɔ zru ‑o yrɛ ’oo yrɛ ’la ꞊nɔɔ, ‑za ’yizaale ‑o ’bhɛɛ‑ ꞊nɔɔ, ’bhɛ ’pegee klɛza ‑yɔɔ’ ’ɛ ’kpɛn ‑glɔɔn ¹⁷’Duŋ‑ ‑zadɔleya ’la da ‑Waanbhaa’ ba, ’ke ’bhɛ ‑o mɛɛ ’la zan ’yi, ’bhɛ zan ‑si ’ɛ ‑yoo ’weŋ, yaa gwle glin, ’bhɛɛ‑ ‑a ‑yi ‑o ’edɔɔle, ‑e mɛɛ ‑klɔsikun, ’bhɛɛ‑ ‑e mɛɛ ‑yrɛnkla’ ’ebebele, ’bhɛ ’pegee ‑e ‑za ’lrele‑ ‑bebe klɛ. Yaa mɛɛ mu bago, ’bhɛ ’pegee yaa ‑za klɛ mɛɛ ‑yrɛ ’kɔɔ. ¹⁸’Ke mɛɛ ’la zan mu yilabla ziglin, ‑o ‑waa ‑za mu ’kpɛn klɛ yilabla ’yi. ’Bhɛɛ‑ ’bhɛ ’lɛyanyrɛ klɛ ’ke ‑lɛdɔɔleya ’le.

Bhɛgwlɛnya ’kpale ’drunyan ta pɛ mu ma

¹Gwle mu ’pegee sra mu ’la ‑woo ’ka ’pleŋ‑, ’mu ‑o da ’zi ‑mɛ ‑la ba ɛɛ? Zru maza ‑yɔɔ’ mu ’la gwledan ’eke‑ ba ’ka zru ’ɛ ’yi, ’kooko‑ ‑o gbɛblɔɔ ’ka ta, waa ‑o da ’zi ’mu ‑la ba ɛɛ? ²’Ka ’yrɛbhɔ‑ pɛ mu zi, ’duŋ‑ ’ka ’laa sɔ ‑o ‑srɔɔwole; ’bhɛɛ‑ ’ka mɛɛ dɛ, ’bhɛ ’pegee ’ka zranwo; ’duŋ‑ ’ka zru laa kpalaa’. ’Ka ’yrɛbhɔ‑ pɛ ’la zi, ’ka ’laa sɔ ’bhɛ ’srɔɔwole. ’Bhɛla‑ ‑yile, gwle mu ’pegee sra mu ‑o ’ka ’pleŋ‑. ’Ka mu ’duŋ‑, ’ka ‑o pɛ ’la zi, ’ka ’laa ’bhɛ ’srɔɔwo‑, ‑amasrɔyi ’ka ’laa pɛ ‑yrɛwogbɛya ’ɛ dɔ ‑Waanbhaa’ ma. ³’Ali‑ ’ke ’ka pɛ ‑yrɛwoa ‑Waanbhaa’ ma, ’ka ’laa ’bhɛ ’srɔɔwo‑, ‑amasrɔyi ’kaa ’yrɛwo win ’la ma, ’bhɛ ‑o ’eyɔɔle. ’Kaa ’yrɛwo ’ka ’gbu ’nrayiza ‑la klɛ zayi’. ⁴Zru plɛ zan mu! ‑Ka mu pe dɔɔ ’ka ‑o ‑Waanbhaa’ zi, ’bhɛɛ‑ ’ka pe ’ezin‑ dɔɔ ’ka ‑o ’drunyan ’yi pɛ mu zi. ’Ka ’laa ’yaango‑ dɔɔ ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’bhɛ bhɛgwlɛnya ‑kpaa ’drunyan ta pɛ mu ma, ’bhɛ zan klɛ ‑Waanbhaa’ ‑sɔɔnnii’ ’le ɛɛ? ⁵Yaa klɛlɛ ’ka ni ’bhii‑ ‑jan ’la ‑yoo ‑Waanbhaa a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi ’bhɛ ‑o bhaama jan ’le, ’bhɛ ‑jan ’ɛ ’bhɛ ‑le dɔɔ: «‑Waanbhaa’ ’a Lii ’la ꞊kpaa ‑kɔɔ’ ’yi bhe, ‑e zranwo ‑a zru ’ɛ ’kpɛn ’le ’bhɛ ta, ’bhɛɛ‑ ‑ya zi ’bhii‑ ’bhɛ bo ’yee‑ do ‑kplɛn ‑la ni.» ⁶’Bhɛɛ‑ drɔɔn’, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ‑lileya ’ɛ gblaan ‑yiya’ ‑yaa’ zranwole ’ɛ ni, ’bhɛla‑ ‑yile ‑yaa’ ’Sɛwɛ ‑ya ’pia‑ dɔɔ: «Mɛɛ ’la zan mu ’mu ’gbu magbaandɛ mɛɛ ma, ‑Waanbhaa’ wlɛn ’bhɛ zan mu ma. ’Duŋ‑ mɛɛ ’la zan mu ’mu ’gbu mazinaa, ‑e li ’bhɛɛ‑ zan mu ’ɛ ma.»⁷’Bhɛ ya ’ɛ ’yi bhe, ‑ka ’ka ’gbu mazina ‑Waanbhaa’ ‑lɛɛ, ‑ka dɔ ‑Setran’ ’lɛɛ ’eglɔɔle. ’Ke ’ka ’bhɛ ꞊kla, ’bhɛɛ‑ ‑Setran’ nu ’ka ’tolɛ‑ ’srɔ, ‑e nu blasanlɛ, ’bhɛɛ‑ ‑ya pleŋgo ’ka ma ’egbɔɔnle. ⁸’Ka mu, ‑ka ’ka ’gbu ’mabɛɛn‑ ‑Waanbhaa’ ‑din, ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ’gbu nu ‑a mabɛɛnlɛ ‑ka mu ‑din ’ezin‑. ’Ka mu ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mu, ‑ka ’ploo‑ ‑za ’yɔɔ‑ mu klɛle ma ’feŋfeŋ, ’bhɛɛ‑ ’ka mu zru plɛ zan mu, ‑ka ’ka ’gbu ’kpee ’ɛ klɛ ’weŋ. ⁹‑Ka ’ka wlɛyisriwo, ’bhɛɛ‑ ‑ka bhee la pɛ mu ꞊kla ’ka ta, ‑ka wisi’ ’bhii‑ ’ka ‑o bhee la. ‑Ka ’kaa‑ ’sɔnsile ’ɛ ’niina‑ ’ke wisile ’le, ’bhɛɛ‑ ‑ka ’kaa zrukpaa’ ’ɛ niina‑ ’ke wlɛyisriwole ’le. ¹⁰‑Ka ’ka ’gbu mazina Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ ‑lɛɛ, ’bhɛɛ‑ ‑e nu ’ka ’lawlɛnlɛ.

’Ka ’laa ’eke‑ ’tɔ ’yɔɔ‑ pelɛ

¹¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka ’laa ’eke‑ ’tɔ ’yɔɔ‑ pelɛ. ’Ke mɛɛ ’la zan ’bhɛ nɛɛnɛ‑ do ’tɔ ’yɔɔ‑ ꞊pia, ’bhɛ ’pegee ’kee‑ ’bhɛ ’kitikaan, ’bhɛ zan ’ɛ ‑e ‑Waanbhaa’ a ’Toŋ ’bhɛɛ‑ ’yisiɛ zii’ bhe, ’bhɛ ’pegee ‑ya ’kiti ‑la ’kan zii’ ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe. ’Duŋ‑ ’ke mɛɛ ’la zan ’toŋ ’ɛ ’kitikaan, ’bhɛ zan laa klɛ ‑li ‑a ‑klɔsikun mi ’le, ’bhɛ zan klɛ ‑a ’kitikan mi ‑la ‑le. ¹²‑Waanbhaa’ do ‑kplɛn ‑le ’ke ’Toŋ ’ɛ ’kpa mi ’le, ’bhɛɛ‑ ’yela‑ do ‑kplɛn ‑le mɛɛ mu a ’kitikan mi ’le. ’Yela‑ do ‑kplɛn ‑le sɔ mɛɛ gole ‑za ’yi, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ’seŋ ‑o ’yela‑ do ‑kplɛn ni ’kee‑ mɛɛ klɛ ni pɛ ’le. ’Duŋ‑ ’bhi ’la ’bhi ‑o ’e ‑vindo’ mi ’ɛ ’kitikan zii’, ‑dele ’bhi ’le ɛɛ?

‑Naflo pɛ mu ‑o ’ke mɛɛ ‑lɛkanpɛ mu ‑la ‑le

¹³‑Ka ’ka ’trɔnbadɔ doo, ’ka mu ’la ’kaa pe dɔɔ: «’Kee‑ ꞊kla ‑zɔn oo, ’kee‑ ꞊kla too, ’o nu gelɛ ’taa ta ‑wa do ta. ‑O nu lɛɛ do klɛlɛ ‑a nɔɔ‑. ’O nu yawo wolɛ ‑a nɔɔ‑ ye, ’bhɛɛ‑ ’o nu ‑gɔli’ ’srɔɔwolɛ ‑a nɔɔ‑.» ¹⁴’Duŋ‑, ‑za ’la nu klɛlɛ too, ’ka ’laa ’bhɛ dɔ ‑zɔn ’ke yaa ’e go ‑Waanbhaa’ do ‑kplɛn ba. ’Ka ’si ’ɛ ‑yoo ’bhii‑ ’tɛ ‑gblɛn do gbɛɛn. ’Ke ’tɛ ‑gblɛn ’ɛ ‑e ’wlɛnna‑, ‑e mɔ ’waati sa, ’bhɛɛ‑ ‑e piilaa’ ’eke‑ ma, ’bhɛɛ‑ ‑e ni mɛɛ ‑yrɛ ba. ¹⁵’Ka mu, ‑kaa pe drɔɔn’ dɔɔ: «’Ke ‑Waanbhaa’ ‑dwa ‑a ‑la, ’o nu bolɛ ’o ’yrɛ ma, ’bhɛɛ‑ ’o nu ‑za ’lɛɛ‑ ’bhɛ klɛlɛ, ’bhɛɛ‑ ’o nu ‑za ’la bhe ’bhɛ klɛlɛ.» ¹⁶’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’ka mu, ’ka ’ka baa ’ka ’gbu ’wasowo ma ’liijan‑ ‑gbɛnɛ ‑gbɛnɛ mu ’ɛ ’le. ’Bhɛ ’wasowogbɛya ’ɛ, ’bhɛ ’laa lele. ¹⁷’Bhɛɛ‑ ’ke mɛɛ ’la zan sɔ ‑za ’wlan klɛle‑, ’ke yaa ’bhɛ klɛlɛ, ‑e ‑za ’yɔɔ‑ ‑la klɛ ’zi ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe.

Pɛzan mu ’kpeelɛkan za mu

¹’Ka mu pɛzan mu, ‑ka ’ka ’trɔnbadɔ doo! ‑Klɔlɔɔ’ maza mu ’la nu ’tɛnlɛ‑ ’ka ma, ‑ka wisi’ ’bhɛɛ‑ ‑ka ‑gbekan’ ’mu ‑zayi’. ²’Kaa‑ ‑naflo mu ’ɛ ’pa gbɛ ‑yɔɔ ’ɛ ’kɔɔ, ‑woo bɔn ’zi. ’Bhɛɛ‑ ’ka ta pɛ mu ’ɛ ’pa gbɛ ‑yɔɔ ’ɛ ’kɔɔ, ’bhɛɛ‑ ‑glolo’ mu ‑o bhle ’zi. ³‑Can ꞊bwa ’kaa‑ ‑can mu ’ɛ ’pegee ’kaa‑ ‑gɔli’ mu ’ɛ ma. ‑Can ’ɛ nu klɛlɛ ’kaa‑ ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ma ’srɛ ’le. ‑E nu klɛlɛ ’bhii‑ ’tɛ do gbɛɛn‑, ’bhɛɛ‑ ‑e nu ’ka ’flɛ ’ɛ ’kpɛn ’bhlelɛ‑. ’Ka ’kaa‑ ‑naflo mu ’ɛ zrɛ ‑dwa ’eke‑ ta, ’bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ’drunyan ’yan yi ’ɛ ꞊bhwa ‑wa ‑din gban. ⁴‑Ka ’ka ’yrɛkpa doo! Pɛbhaa ’kan yewonɛ mu ’la ‑o ’kaa‑ gba mu ’ɛ ta pɛbhaa mu ’ɛ ’kaan‑ ’ka ni, ’ka ’laa ’mu a ye ’ɛ ma ‑sra ’lɛsɔle ’ɛ ’nalɛ‑ ’mu ni. ’Bhɛɛ‑ ‑o wisia꞊ ’eglɔɔle ’bhɛ ‑za ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ ‑Glɔɔ ‑waa’ wisiwli mu ’ɛ ꞊maa. ⁵’Ka ’kaa‑ boleya ’trɛ ta ’ɛ ꞊kla ’kaa‑ ‑trɔn ma pɛ ‑la ‑yi, ’bhɛɛ‑ zru maza ’tɔle‑ zru maza ’la klɛle ꞊swa ’ka ni, ’ka ’bhɛɛ‑ ’kpɛn ꞊kla. ’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’ka ‑blaala ’bhii‑ wi blaale mu ’la dɛ yi ’ɛ ‑yoo zan bhɔlɛ ’mu gbɛɛn‑. ⁶Mɛɛ ’la zan laa ‑za ’yɔɔ‑ ’kedo‑ ’kpɔ klɛlɛ ’ka ni, ’ka ‑kpan ‑balaa’ ’bhɛɛ‑ ta, ’bhɛɛ‑ ’kaa ꞊dia, ’ke waa ‑za ’kedo‑ ’kpɔ klɛ.

Zrubakpaaleya ’pegee ’seriwole

⁷’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ‑ka ’ka zrubakpala ’ke ’bhɛ ge ’tɛnlɛ‑ Mɛɛzan Zesu Krisi ’nule‑ ’ɛ ma. ‑Ka gba ’kpa mi ’ɛ ‑glin doo: ‑E yaa gba ’ɛ ta pɛbhaa mu ’la ‑za ‑o ‑a ’kɔɔ ’eglɔɔle ’mu ‑la ’kan bhla ’ɛ magbɛn. ’Kee‑ san la ‑lwa mi ’ɛ banle ma, ’kee‑ nu ’tɛnlɛ‑ la boolazi mi ’ɛ banle ma, ‑ya zrubakpalaa ‑yaa’ gba la pɛ mu ’ɛ zi. ⁸’Ka mu ’duŋ‑ ’ezin‑, ‑ka ’ka zrubakpala ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑, ‑ka ’ka zru dɔ ’eglɔɔle, ‑amasrɔyi Mɛɛzan ’nu yi ’ɛ ꞊bhwa gban ‑wa ‑din.

⁹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka ’laa ’ka ’la ma janwolɛ ’eke‑ ni, ’kooko‑ ‑Waanbhaa’ laa nu ’ka ’kitikanlɛ. Mɛɛzan Zesu Krisi ’nu yi ’ɛ ꞊bhwa gban ‑wa ‑din, ’yele‑ ’ke ’Kitikan mi ’gbu ’ɛ ’le. ¹⁰’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ‑Waanbhaa’ ‑lɛla’ janwo mu ’la ‑janwoa Mɛɛzan ’tɔ ’ɛ ’yi, ‑woo zrubakpalaa ‑waa’ ‑yrɛn mu ’ɛ ’yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ‑ka ’mu a zrubakpaagbɛya ’ɛ ‑glin doo, ’bhɛɛ‑ ’ka ’ka ’kpa ‑o ma ’bhɛ ’yansi klɛlele. ¹¹‑Ka ’ka ’trɔnbadɔ doo! Mɛɛ ’la zan mu ‑yrɛn ’yikun‑, ’wa pe dɔɔ waa pɛ ‑yinra’. ’Ka Zɔbu a ‑yrɛnyikungbɛya ’ɛ ꞊maa. Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ pɛ ’la ꞊naa ‑a ni ‑yaa’ ‑yrɛn ’yikunle ’ɛ blaan, ’ka ’gbu ’bhɛ dɔ. ‑Amasrɔyi Mɛɛzan ‑Waanbhaa’ mɛɛ ‑yrɛnkla’, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ’ewlanle mɛɛ ma.

¹²’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’mi sɔ ‑za ’gbu ’la ’bhɛ ‑glɔɔya’ ’kpankpanyanle ’ka ma, ’bhɛ ‑le dɔɔ ’ka ’laa laflɛ’ ’pegee ’trɛ ’bhlelɛ‑, ’bhɛɛ‑ ’ka ’laa ’ka ’siɛnwolɛ pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ma. ’Kaa‑ «‑Aani’» klɛ ’kaa‑ «‑Aani’» ’le. ’Bhɛɛ‑ ’kaa‑ «’Yooye‑» klɛ ’kaa‑ «’Yooye‑» ’le! ’Ka ’laa ‑jan ’bhɛɛke ’kpalɛ‑ ’bhɛ ma, ’kooko‑ ‑Waanbhaa’ a ‑kpan ’laa balaa’ ’ka ta.

’Seriwole gadɛ mu ma

¹³’Ke ’ka ba mɛɛ do ‑o ‑yrɛnbhle’ zii’, ‑ya ’seriwo ‑Waanbhaa’ ni. ’Bhɛɛ‑ ’ke mɛɛ ’la zan zrukpaale ‑o, ’bhɛ zan ‑Waanbhaa’ ’tɔbhɔ ma ’sro mu ’kpa. ¹⁴’Ke ga ‑o ’ka do ma, ’bhɛ zan Zesu ’yi mu ’ɛ ‑waa’ zilɛɛ‑ mu ’ɛ ’sii‑. ’Bhɛ mu nu ’mu ’seriwolɛ ‑Waanbhaa’ ni ‑a ma, ’ke ‑wa wiiŋ‑ sro ’ke ‑yrɔn ’le Mɛɛzan ’tɔ ’ɛ ’yi. ¹⁵’Ke ‑woo ’seriwoa ‑o ’kpalele ‑Waanbhaa’ ’yi, gadɛ mi ’ɛ nu ‑bheelɛ’. Mɛɛzan nu ’klɛnya ’nalɛ‑ ‑a ni, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ zan ‑za ’yɔɔ‑ mu ’la ꞊kla, ‑e nu ’bhɛ zan a ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ma ‑sroma ’yanlɛ‑. ¹⁶’Bhɛ ’yi, ’ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ‑ka ’kaa‑ ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ dɔ, ’bhɛɛ‑ ’ka ‑o pe ’eke‑ ni. ’Bhɛɛ‑ ‑ka ’ka ’seriwo ‑Waanbhaa’ ni ’eke‑ a ‑za ma, ’kooko‑ ’ka bhee. ’Ke mɛɛ ’la zan ‑lɛdɔɔle ‑o ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi, ’ke ‑ya ’seriwoa ‑Waanbhaa’ ni ‑a zru ’ɛ ’kpɛn ’le, ‑glɔɔya’ ‑gbɛnɛ do klɛ ‑yaa’ ’seri ’ɛ ’yi. ¹⁷‑Waanbhaa’ ‑lɛla’ janwo mi Eli ‑yaa bhaaplɛŋ ’le ’bhii‑ ‑kɔɔ’ mu gbɛɛn‑: ‑E ‑sromabwa ‑Waanbhaa’ ni ‑yaa’ ’seri ’ɛ ’yi, ’kooko‑ la laa ban, ’bhɛɛ‑ la laa banlɛ ‑titi ’trɛ ta lɛɛ yaga ’pegee mlɛ ’srwado‑ ta. ¹⁸’Bhɛ blaan, ‑ya ’seriwo gbɛ drɛɛwoa‑ ’ezin‑ ‑Waanbhaa’ ni ’kaa la ban, ’bhɛɛ‑ la ‑baan ’ezin‑. ’Bhɛɛ‑ ’ke ‑yri diiŋ mu ’ɛ ‑woo ‑bhaale’.

¹⁹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ke ’ka do ꞊nia wlan a pɛ zi ’ɛ ma, ’bhɛɛ‑ ’ka ba mɛɛ ‑bhɛɛke’ do ’bhɛ zan ’ɛ bɔ gbɛ drɛɛwo wlan a pɛ zi ’ɛ ta. ²⁰‑Kaa ’yaango‑ dɔɔ ’ke mɛɛ ’la zan ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mi do ‑gwa ’bhɛ ’ni zi ’ɛ ta, ‑e klɛ ’bhii‑ ‑e ’bhɛ ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mi ’ɛ ’si ’ɛ ‑gwa ‑za ’yi. ’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi bhe, ’bhɛ zan ’ɛ nu ‑a klɛlɛ ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ‑za ’yɔɔ ‑bebe ’sroma‑ yan.