GALASI MU

PƆLU ’LƐTRƐ ’LA ꞊KPAA GALASI ’KLƐƐN ’Ɛ ’YI ZESU ’YI MU ’Ɛ NI

Pɔlu ’lɛtrɛ ’la ꞊kpaa Galasi ’klɛɛn ’ɛ ’yi Zesu ’yi mu ’ɛ ni ’bhɛ ŋgblo

Pɔlu ‑le Galasi ’klɛɛn ’ɛ ’yi Zesu ’yi mu ’ɛ ꞊kpaa ’eke‑ ta ‑lɛ ma ‑lɛ ma. Galasi ’klɛɛn ’ɛ ’yaa‑ Azi ’klɛɛn ’ɛ drɛyi’ yrɛ ’la ‑o ’bhɛ sii ‑zɔn Tuuki ’klɛɛn ’bhɛɛ‑ ’le. Pɔlu ‑le Zesu Krisi a ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ꞊lwa ꞊woa ’woo‑ Galasi ꞊nɔɔ mu ’ɛ ni ‑yaa’ ’taa ꞊lwa mi ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ‑woo ꞊kpaa Krisi ’yi.

Pɔlu ’yee‑ ’lɛtrɛ ’lɛɛ ꞊kpaa ’waati ’la ba, ’ke mɛɛ ’ke mu ‑o Galasi Zesu ’yi mu ’ɛ ’yrɛbatɛdɔ ’zi. ’Bhɛ mɛɛ mu ’ɛ ’yaa‑ ‑a zi ’bhii‑ Zuufu mu ’la ꞊wlaa Zesu ’yi ’mu laa ’ploolɛ‑ Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’pegee Zuufu mu ’si ta ‑za mu ’ɛ ’klɔsikunle ma. ’Bhɛɛ‑ ’mu ’yaa‑ zi ’ezin‑ ’bhii‑ Zuufu kle mu ’la ꞊wlaa Zesu ’yi ’mu Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikun kpaŋma, ’bhɛ ‑o ’mu wla kpaŋma ’klɛɛn ’yi ’bhii‑ Zuufu mu ’ɛ gbɛɛn‑. ’Duŋ‑ ‑waa’ mɛɛ daangbɛya ’ɛ gole ‑yaa Pɔlu Zesu Krisi a ‑Jan ’Nrale‑ ’la ꞊woa ’woo‑ Galasi Zesu ’yi ’mu ’ɛ ni bhɛ ma. ’Bhɛɛ‑ Galasi Zesu ’yi mu ’ɛ ’ke mu ’taawole ‑saan gban bi ’woo‑ mɛɛ mu ’ɛ ‑waa’ daangbɛya ’ɛ ’ta. ’Bhɛla‑ ‑zayile, Pɔlu ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ꞊kpaa ‑o ni ’kooko‑ ‑ya ’kpankpanyan ‑o ma dɔɔ ’kpaleya do ‑kplɛn ’kpɔ ‑la ma Krisi ’yi ’bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ye ‑a ‑yrɛ ’yi. ’Yee‑ Pɔlu ‑yaa’ ’lɛtrɛ ’ɛ ’yiciɛnna ‑lɛ ‑gbɛnɛ yaga:

‑A ‑lɛ ꞊lwa mi ’ɛ ’yi (Galasi 1-2), ’yee‑ Pɔlu, Zuufu ’kpee ’yi ‑kpɔsɔɔ ’gbu ’ɛ ꞊kla gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ Zesu a winbɔwo mi ’le Zuufu kle mu ’ɛ ba, ‑e ’bhɛ ’yipia꞊. Pɔlu ’kpee ma, ‑Waanbhaa’ laa bhaaplɛŋ mu ye mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑waa’ Zuufu mu a ’toŋ mu ‑klɔsikunle ma, ’duŋ‑ ‑yoo ye mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑waa’ ’kpaleya do ‑kplɛn ’kpɔ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ma Zesu Krisi ’yi.

‑A ‑lɛ plɛ mi ’ɛ ’yi (Galasi 3-4), Pɔlu ‑o Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’pegee ‑Waanbhaa’ ‑liiwli’ ‑za ‑glɔɔya’ mu ’ɛ dan ’zi ’eke‑ ma. ’Ali‑ ’ke Moizi a ’toŋ mu ’ɛ bhɔ bhaaplɛŋ ba ‑Waanbhaa’ dɔlele, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’a ‑zrɔnna ‑kɔɔ’ ni ’bhii Abraamu ’bhɛ ’kpalawoa ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑liiwli’ ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑e ’bhɛ ꞊kwan mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑a ‑yrɛ ’yi; ’bhɛ ꞊kla ’ke ‑yaa ’toŋ mu ’ɛ ’lɛnalɛ ‑li ’yee‑ Moizi ni.

‑A ‑lɛ yaga mi ’ɛ ’yi (Galasi 5-6), ‑Waanbhaa’ bhaaplɛŋ mu ꞊bwa ‑o ’gbu ma gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑o ’pegee Krisi a ’kpaledomaya ’ɛ ’yi, Pɔlu ‑o ’bhɛ ’yipe zii’. Wlan ’ɛ ni, ‑kɔɔ’ ‑kɔɔ’ ’kpalawoa Krisi ’yi, ’bhɛ ‑le ‑kɔɔ’ ꞊bwa ‑kɔɔ’ ’gbu ma. ’Duŋ‑ ‑kɔɔa’ boleya ’ɛ ‑kɔɔ’ ’gbu ma ’ɛ, ’bhɛ win ‑le dɔɔ ’ke ‑kɔɔ’ ‑vindo’ mi ‑za sɔ ‑kɔɔ’ ni, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑kɔɔ’ ’bhɛ ’nrayiza klɛ. Pɔlu zruwlaa‑ Galasi Zesu ’yi mu ’ɛ ’kpee ’ke ‑ya pe ’mu ni dɔɔ ’mu ’laa ’mu ’trɔnkpalɛ bhla ma Zuufu mu daan mu ’ɛ ni, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ‑liala ’ezin‑ dɔɔ ‑woo ‑yrɛkpa’ ‑o ’gbu ba ’woo‑ bhla ma Zuufu daan mu ’ɛ ‑zayi’, ’bhɛ ’pegee ’ke ‑o bo ‑waa’ ’kpaleya ’ɛ Krisi ’yi ’bhɛ ta.

Pɔlu ‑o Galasi mu ’ɛ ’pubɔ‑ ’zi

¹’Mi Pɔlu ’la ꞊kla Zesu Krisi a winbɔwo mi ’le, mi ‑le ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ’kpa zii’ ’ka mu ni. ’Mi ‑o ‑yaa’ winbɔwo mi ’la ’le bhe, ’bhɛ ’laa dalɛ bhaaplɛŋ ba, ’bhɛ ’pegee bhaaplɛŋ laa ’mi bɔlɛ ’bhɛ ye ’ɛ ta. ’Duŋ‑ ’bhɛ ‑daa Zesu Krisi ’gbu ’pegee ‑kɔɔ’ Dɛ ‑Waanbhaa’ ’la ’a ‑bwela gale ’mu ‑la ba. ²’Mi ’pegee ’ŋ nɛɛnɛ‑ Zesu ’yi mu ’la ’kpɛn ‑o ‑gɛ, ’o mɔɔ ‑le ’lɛtrɛ ’lɛɛ ’kpa zii’ Galasi ’klɛɛn ’ɛ ’yi Zesu ’yi mu ’ɛ ni. ³Bhaa ‑kɔɔ’ Dɛ ‑Waanbhaa’ ’pegee Mɛɛzan Zesu Krisi ‑li ’ka ma, ’bhɛɛ‑ ‑o yilabla ’na ’ka ni. ⁴Zesu Krisi ‑le ‑a ’gbu ꞊naa ’ke ’sraka ’le ‑kɔɔa’ ‑za ’yɔɔ‑ mu ’ɛ ma, ’kooko‑ ‑e ‑kɔɔ’ go ’drunyan ’lɛɛ‑ ’yi za ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ’yi. ‑E ’bhɛ ꞊kla ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ’kooko‑ ‑e ‑kɔɔ’ Dɛ ‑Waanbhaa’ zru maza ’ɛ klɛ. ⁵Bhaa ’tɔbhɔleya bo ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ni ’waati ’ɛ ’kpɛn ba! Amiina!

‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ‑yoo do ’kpɔ

⁶’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ‑Waanbhaa’ ’la ’ka ’siila‑ Krisi a lileya ’ɛ ma, ’ka ’ka ‑zanta’ ’la ‑dwa ’bhɛ ni ‑gun blaale‑ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’bhɛɛ‑ ’ka ’niinaa ‑Jan ’Nrale‑ ‑bhɛɛke’ zi, ’bhɛ ’mi ’liibhaala ’ŋ ma ’egbɛnɛle. ⁷Wlan ’gbu ’ɛ ni, ‑Jan ’Nrale‑ ’bhɛɛke ’laa ‑o ’sekeseke Krisi a pɛ ’ɛ blaan. ’Ŋ ’yoo‑ ’bhɛ ’pe zii’ ’bhɛ gbɛɛn‑ win ’la ma bhe, ‑amasrɔyi mɛɛ ’ke mu ‑o ’ka zrubatɛdɔ ’zi. ’Bhɛɛ‑ ‑wa zi ’bhii‑ ‑Jan ’Nrale‑ ’la ‑yoo Krisi ba zayi’ ‑o ’bhɛ mabɔɔ. ⁸’Duŋ‑ ’o ‑Jan ’Nrale‑ ’la ꞊woa ’ka ni, ’ali‑ ’kee‑ ꞊kla ’o mɔɔ ’gbu ’le oo, ’kee‑ ꞊kla ‑mlɛkɛ’ do ‑la ‑le ’ke ’bhɛ ‑daa laflɛ’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ꞊nwa ‑Jan ’Nrale‑ ‑bhɛɛke’ do wolɛ ’ka ni ’ke ’bhɛ gole ‑o ’kɛlɛɛ‑ ma, bhaa ‑Waanbhaa’ a ’daŋgan ’ɛ bala‑ ’bhɛ zan ta. ⁹’O ’bhɛ ‑jan ’ɛ ꞊woa ’ka ni, ’bhɛɛ‑ ’mi ‑o bɔ ’zi ‑a ta ’ezin‑ ’ke ’an pe ’ka ni dɔɔ: ’Ka ‑Jan ’Nrale‑ ’la ꞊maa ’o ’lii, ’bhɛɛ‑ ’ka ‑dwa ‑a ‑la, ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ‑Jan ’Nrale‑ ‑bhɛɛke’ ꞊woa ’ka ni, ’bhɛɛ‑ ’ke ’bhɛ gole ‑o ’kɛlɛɛ‑ ma, bhaa ‑Waanbhaa’ a ’daŋgan bala‑ ’bhɛ zan ta.

¹⁰’Bhɛ ya ’ɛ ’yi ’saanibhe, ’mi ‑o bhaaplɛŋ mu ‑la zrubhɔ yrɛ ‑glin ’zi ’ŋ ’gbu ma taa‑ ’ŋ ’yoo‑ ‑Waanbhaa’ ‑la zrubhɔ yrɛ ‑glin ’zi ’ŋ ’gbu ma ɛɛ? ’Duŋ‑ ’kee‑ ’kpa bi ’bhii‑ ’ŋ ’yoo‑ ‑o bhaaplɛŋ mu ‑la zrubhɔ yrɛ ‑glin ’zi ’ŋ ’gbu ma, ’naa ‑yaa nu klɛlɛ Krisi a yewonɛ ’le.

PƆLU ‑O ‑JAN ’NRALE‑ ’Ɛ TA GWLEDAN ’ZI

Waanbhaa’ Pɔlu makwan‑ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ Krisi a winbɔwo mi ’le

¹¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ŋ ’yoo‑ ‑a zi’ ’bhii‑ ’kaa ’yaango‑ ’bhii‑ ’ŋ ’yoo‑ ‑Jan ’Nrale‑ ’la ’wo zii’ ’ka ni, ’bhɛ ’laa ‑o ’ke bhaaplɛŋ ’kpeejan‑ ’le. ¹²’Bhɛɛ‑ ’mi ’laa ’bhɛ ’srɔɔwolɛ mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’kɔɔ, ’bhɛ ’pegee mɛɛ ’kedo‑ ’laa ’ŋ daanlɛ ’kɛle‑. ’Duŋ‑ Zesu Krisi ’gbu ‑le ’a ‑zrɔnna ’ŋ ni.

¹³’Duŋ‑ ’ŋ ’yaa‑ Zuufu mu a ’seri ’ɛ ’yi ’waati ’la ba ’elwale ‑sɔ, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ’yaa‑ ’taawo‑ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ’yaa‑ ‑yrɛnkpa’ ’eyɔɔle ‑Waanbhaa’ a Zesu ’yi mu ‑lɛdo’ ’ɛ ta ’ke ’an kan ‑a ‑daŋ’ ta, ’kooko‑ ’mi ‑o ’siɛ‑, ’ka ’gbu ’mu ꞊maa. ¹⁴’Bhɛ ’waati ’ɛ ba, ’o ’pegee mɛɛ ’la zan mu ‑yaa ’flan ma do, ’ŋ ’yaa‑ ’kan ’mu ‑bebe ta ‑kɔɔa’ Zuufu mu a ’seri ta za mu ’ɛ ‑klɔsikunza ’ɛ ’yi. ’Bhɛɛ‑ ’ŋ ’yaa‑ ‑kɔɔ’ ‑gbɔɔ mu ’si ta za mu ’ɛ ‑vavadɛ ’kee‑ ’kan ‑o ’kpɛn ta.

¹⁵’Duŋ‑ ‑e ꞊swa ‑Waanbhaa’ ni ’kee‑ ’mi makun ’ŋ ’yale‑ ‑lɛɛ, ’bhɛɛ‑ ‑e ꞊lia ’mi ma ’kee‑ ’mi klɛ ‑yaa’ pɛ yewonɛ ’le. ¹⁶’Bhɛɛ‑ ‑e ’sɔlawoa ‑a ni ’ke ‑ya gbe ’ɛ zrɔn ’mi ni kpataakpa, ’kooko‑ ’ŋ ’bhɛ ’a ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wo Zuufu kle mu ’ɛ ni, ’naa gelɛ mɛɛ ’kedo‑ ’lrɔkpalɛ ’ŋ ꞊lia zayi’ ’bhɛ ’waati ’ɛ ba. ¹⁷’Bhɛɛ‑ mɛɛ ’la zan mu ꞊kla Zesu a winbɔwo mu ’le ’mi ’lɛɛ, ’naa gelɛ Zeruzalɛmu ’mu ba ’mu ’lrɔkpa zayi’. Drɔɔn’ ’ŋ ‑ja blaale ’pe Arabu ’klɛɛn ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ boolazi ’ŋ ’niinaa‑ Damasi ‑wa ’ɛ ta. ¹⁸’Fɔ lɛɛ yaga ’kanle‑ blaan, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ‑ja ’tɛ Zeruzalɛmu, ’kooko‑ ’mi ’pegee Piɛri ’eke‑ dɔ. ’Ŋ ‑gbɛɛyi’ plɛ ‑kla ‑a ‑din ’bhɛ ꞊nɔɔ ye. ¹⁹’Yee‑ blaan, ’naa Zesu a ’winbɔwo mi ’bhɛɛke do ’kpɔ ’yelɛ‑ ’bhɛ ’waati ’ɛ ba, ’ke yaa ’e go Mɛɛzan ‑nwagwlɛn’ Zaki do ‑kplɛn ba. ²⁰’Ŋ ’sɔwɛɛ‑ ’gbu ’ɛ ma, ‑Waanbhaa’ ‑o ’ŋ ’srɛ ’le, ’bhɛɛ‑ ’mi ‑o ‑jan ’la ’wo zii’ ’ka ni ’lɛtrɛ ’lɛɛ‑ ’yi ‑gɛ, bhla laa ’ke ’bhɛ ’le.

²¹’Bhɛ ’taa ’ɛ blaan, ’ŋ ‑ja Siri ’klɛɛn ’ɛ ’yi, ’ŋ gole ’bhɛ ꞊nɔɔ, ’ke ’ŋ gele‑ Silisi ’klɛɛn ’ɛ ’yi. ²²’Duŋ‑ ’bhɛ ’waati ’ɛ ba, Zesu ’yi mu ‑lɛ mu ’la ’yaa‑ Zude ’klɛɛn ’ɛ ’yi, ’mu ’laa ‑yaa ’mi dɔ ’ŋ wlɛyi’ ma. ²³‑Wa ꞊maa drɔŋ mɛɛ ’ke mu ta dɔɔ: «Mɛɛ ’la zan ‑yaa ‑yrɛnkpa’ ‑kɔɔ’ ta ’elwale ‑sɔ Zesu a ‑za ’ɛ ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑e ’kee‑ ‑yaa zi’ ’bhii‑ ‑e ’kpaleya Zesu ’yi ’ɛ siɛ, ‑yoo ’bhɛɛ‑ ’kpaleya ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wo zii’ ‑zɔn.» ²⁴’Bhɛɛ‑ ’bhɛ Zesu ’yi mu ‑lɛ mu ’ɛ ’yaa‑ ‑Waanbhaa’ ’tɔbhɔ‑ zii’ ’mi ba zayi’.

Zesu ’winbɔwo mu ’ɛ ‑dwa Pɔlu a mɛɛ daangbɛya ’ɛ ꞊la

¹Lɛɛ vu ta yiziɛ ’kanle‑ blaan, ’ke ’ŋ ge gbɛ drɛɛwole Zeruzalɛmu. Banabasi ‑ja ’ŋ zi ’bhɛ ’taa ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ‑ja Titi ’le ’ŋ zi ’bhɛ ꞊nɔɔ ’ezin‑. ²’Ŋ ge gbɛ drɛɛwoa‑ Zeruzalɛmu, ‑amasrɔyi ‑Waanbhaa’ ’gbu ‑le ’a ‑zrɔnna ’ŋ ni dɔɔ ’ŋ ge ‑a nɔɔ‑. ’Ŋ ’bhɔle‑ ye ’tɛ, ‑Jan ’Nrale‑ ’la ’ŋ ’yaa‑ ’bhɛ ’wo zii’ Zuufu kle mu ’ɛ ni, ’ŋ ’bhɛ ’yipia꞊ Zesu ’yi mu ’ɛ ’lɛɛ mu ’ɛ ni ’edaŋma, ’kooko‑ ’ŋ ye ’la ꞊woa gban ’elwale, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ’yoo‑ ’kɛla ’wo zii’ ‑zɔn ’mu ’laa klɛ bhaama yewole ’le. ³’Bhɛ ‑jan ’ɛ ’bhɛ ꞊swa ‑o ni, ’ali‑ ’ŋ yewoyɔɔn Titi ’ɛ, ’bhɛ ’la ’bhɛ ’yaa‑ ’ke Grɛki mi ’le, waa ’bhɛ ’wlalɛ‑ kpaŋma ’klɛɛn ’yi. ⁴’Ali‑ ’o bhla ma nɛɛnɛ‑ ’ke mu nulawoa ’klalɛ‑ ’o zi mu ’ɛ ba, ’bhɛɛ‑ ‑woo ’gbu ꞊kla ’bhii‑ ‑woo Zesu ’yi mu kplankplan mu ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑o ‑yaa zi ’bhii‑ ‑o ’yee‑ Titi ’wla ’klɛɛn ’yi. ‑O ꞊nwa wlalɛ ’o ’pleŋ‑ gaanyi’, ’o ’klɔsikun zayi’, ‑amasrɔyi Zesu ’o ‑gwa ‑za ‑yi gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ’ke ‑yoo’ go ’toŋ mu a luya ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑yoo ’o bo ’o ’gbu ma ’o ’pegee ’yee‑ Zesu a ’kpaledomaya ’ɛ ’yi, ‑o ‑yaa ‑a zi’ ’bhii‑ ‑o ’bhɛ ‑za ’ɛ ’yidɔ‑. ‑O ‑yaa zi ’bhii‑ ’o dɔ Zuufu mu a ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikunle ma ’ezin‑ ’bhɛɛ‑ ’o klɛ ’mu a lu mu ’le ’ezin‑. ⁵’Duŋ‑ ‑o ‑yaa zi ’bhii‑ ‑o ‑za mu ’la klɛ ’waa dɔlɛ ’mu ’waati sanɛ‑; ’kooko‑ ’ka bo ’ka ’kpale‑ ma wlan ’la ’bhɛ ‑o ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’yi ’bhɛ ’yi.

⁶’Duŋ‑ ’o ‑yaa mɛɛ ’la zan mu ’kun ’bhii‑ mɛɛ gblaan mu, ’ke ‑o ‑yaa ‑kuŋlii gblaan mu ’le oo, ’bhɛ ’laa ‑za ’kedo‑ ’kpɔ klɛ ’mi ni, ‑amasrɔyi ‑Waanbhaa’ laa bhaaplɛŋ mu bago. ’Ŋ ’yaa‑ ‑Jan ’Nrale‑ ’la ’wo zii’, ’woo‑ mɛɛ gblaan mu ’ɛ waa ‑jan ’bhɛɛke ’kpalɛ‑ ’ŋ ’wojan‑ ’ɛ ma. ⁷Drɔɔn’, ‑o ’gbu ’a ꞊ya ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ’mi ꞊kla ’ke ‑yaa’ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wo mi ’le Zuufu kle mu ’ɛ ni, ’bhii‑ ‑e Piɛri ꞊kla gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ‑a wo mi ’le Zuufu mu ’ɛ ni. ⁸‑Amasrɔyi ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑le ’mi ꞊kla ’ke Zesu a winbɔwo mi ’le Zuufu kle mu ’ɛ ba, ’bhii‑ ‑e Piɛri ꞊kla ’ke Zesu a winbɔwo mi ’le Zuufu mu ’ɛ ba gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ bhe. ⁹Zaki ’pegee Piɛri ’bhɛɛ‑ Zaan, ‑o ‑yaa ’mu ’la kun ’bhii‑ Zesu ’yi mu ‑lɛɛ mɛɛ gblaan mu, ’mu ’gbu ’a ꞊ya ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ a ‑lileya ’ɛ ma, ‑e ’bhɛ ye ’ɛ gbɛkpaa ’mi ’kɔɔ. ’Bhɛla‑ ‑zayile, ‑woo’ gbɛ wlan ꞊kpaa ’mi ’pegee Banabasi ’kɔɔ, ’bhii‑ ’o ’pegee ’woo‑ mu a ’kpaledomaya ’ɛ ‑tɔɔmasie ’le. ’O ’kpɛn ’a ꞊kpaa do ma dɔɔ ’mi ’pegee Banabasi nu gelɛ ‑Waanbhaa’ a ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’wolɛ Zuufu kle mu ’ɛ ni, ’bhɛɛ‑ ’woo‑ mu nu gelɛ ‑a wolɛ‑ Zuufu mu ’ɛ ni. ¹⁰‑O ‑za do ’kpɔ ‑la ‑yrɛwoa ’o ma ’bhɛ ‑le dɔɔ ’ke Zesu ’yi mu ’kɔɔfleŋzan mu ‑zadɔ’ ’o ’kpee. ’Bhɛɛ‑ ’mi ’ŋ ’nii‑ ꞊wlaa ’bhɛ ‑za ’ɛ klɛle ’yi.

Pɔlu ‑laa Piɛri ta Antiɔsi ‑wa ’ɛ ta

¹¹’Duŋ‑ Piɛri ꞊nwa ’waati ’la ba Antiɔsi ‑wa ’ɛ ta, ’mi ꞊laa ‑a ta Zesu ’yi mu ’ɛ ’kpɛn ’yrɛ ma; ‑amasrɔyi ‑e ‑za ’la ꞊kla ’bhɛ ’laa ‑yaa lele. ¹²Wlan ’ɛ ni, ’bhɛ ’saan‑ ‑za ’lɛɛ‑ ’bhɛɛ‑ ta. Zaki Zesu ’yi Zuufu mu ’ke mu ’winbwa‑ Antiɔsi. ’Mu ’laa ’wlalɛ‑ ‑li Antiɔsi ’waati ’la ba, ’yee‑ Piɛri ’pegee Zuufu kle mu ’la ‑o ‑wlaa Zesu ’yi ’mu ’yaa‑ pɛbhle ’eke‑ ta. ’Duŋ‑ Zaki a winbɔwo mu ’ɛ ’bhɔle‑ Antiɔsi, ’bhɛɛ‑ ’yee‑ Piɛri ’mu ’yele, ’ke ‑ya ‑baŋgole pɛbhlele ma ’yee‑ ’pegee Zesu ’yi Zuufu kle mu ’ɛ ’le; ‑amasrɔyi Zesu ’yi Zuufu mu ’la ’mu ’yaa‑ ‑a zi ’bhii‑ ’si ’bhɛɛke mu wla ’klɛɛn ’yi ‑e ‑yaa ‑gblaan ’zi ’mu ’yrɛ ’lɛɛ. ¹³’Bhɛ klɛgbɛya do kpɔ ’ɛ gbɛɛn‑ bhe, ’ke ’o nɛɛnɛ‑ Zuufu ‑vin mu ’ɛ ’mu a klɛle ’sanle ’bhii‑ ’yee‑ Piɛri gbɛɛn‑ mɛɛ mu ’ɛ ‑yrɛ ’lɛɛ ‑gblaan ’ɛ ’kɔɔ, ‑asiikɔɔ Banabasi ’gbu ‑waa’ mɛɛ ‑yrɛkɔɔza ’taawole do ’kpɔ ’ɛ ꞊sia ’ezin‑. ¹⁴’Mi a ’yele‑ ’bhii‑ waa ‑yaa ’taawo zii’ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’bhɛ a wlan ’ɛ ta, ’ke ’an ’pele Piɛri ni mɔkpɛn’ ’yrɛ ma kpataakpa dɔɔ: «’Bhi ’la ’bhi ‑o ’ke Zuufu mi ‑kpɔsɔɔ ’le, ’kee‑ ‑dwa ‑a ‑la ’bhɛɛ‑ ’e ’taawo‑ ’bhii‑ Zuufu kle do gbɛɛn‑, ’e sɔ ‑a pele‑ ’nale‑ ‑a ma Zesu ’yi Zuufu kle mu ’ɛ ni dɔɔ ’mu ’taawo kpaŋma ’bhii‑ Zuufu mu gbɛɛn‑ ɛɛ?»

Mɛɛ go ‑za ’yi ’kpaleya ‑la ma

¹⁵Wlan ’ɛ ni, ‑kɔɔ’ mu ‑o ’ke Zuufu ’kpee yi mu ‑kpɔsɔɔ ’gbu ‑la ‑le, ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ mu laa ‑o ’ke ’si ’bhɛɛke mu ’la ’mu laa ‑Waanbhaa’ a ’toŋ mu ’ɛ dɔ ’mu ’le. ¹⁶’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑kɔɔ’ mu ’a ’yaango‑ ’bhii‑ mɛɛ a ’kpaleya do ‑kplɛn ’kpɔ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ma Zesu Krisi ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑e klɛ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi, waa pelɛ ’kee‑ *Moizi a *’Toŋ ’ɛ ‑klɔsikwan, ’bhɛɛ ‑a ‑lɛdɔɔle klɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi. ’Bhɛla‑ ‑zayile, ‑kɔɔ’ mu ’gbu ’ezin‑, ‑kɔɔ’ ‑kɔɔ’ ’kpalawoa Zesu Krisi ’yi, ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ꞊kla mɛɛ ’lɛdɔɔle mu ’le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi, waa pelɛ ‑kɔɔ’ ’lɛdɔɔle ꞊kla ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’toŋ mu ‑klɔsikunle ‑la ma. ‑Amasrɔyi, mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’lɛdɔɔle laa nu klɛlɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’toŋ mu ’klɔsikunle ma. ¹⁷’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’ke ‑kɔɔ’ ‑o ‑kɔɔ’ ’lɛdɔɔleya ‑glin ’zi bhla ’la ba ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi Krisi ’srɔyi, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑kɔɔ’ mu ’gbu ‑ja klɛlɛ ’ke ‑za ’yɔɔ‑ klɛ mu ’le ’bhii‑ Zuufu kle mu ’ɛ gbɛɛn‑, ’bhɛ ’a zrɔn ’bhii‑ Krisi ‑le ‑kɔɔ’ ꞊bwa ‑za ’yɔɔ‑ zi ’ɛ ta ɛɛ? Wlan laa ’bhɛ ’le ’sekeseke. ¹⁸’Mi ’la ’mi mɛɛ mu ‑daanna dɔɔ ‑o go ’toŋ a pɛ zi ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ’ke ’mi ’niinaa ’ezin‑, ’bhɛɛ‑ ’ke ’mi mɛɛ mu ’ɛ daan gbɛ drɛɛwole ‑saan dɔɔ ‑o ’taawo ’toŋ a pɛ zi ’ɛ ta, ’bhɛ bhla ’ɛ ba, ’naa klɛlɛ ’toŋ ’ɛ ’yisiɛ mi ’le ɛɛ? ¹⁹Wlan ’ɛ ni, ’mi ’gbu ‑o ’bhii‑ ’ŋ gale ‑le ’toŋ a pɛ zi ’ɛ ta. ’Bhɛɛ‑ ’naa ‑o ‑li ’toŋ ’ɛ ꞊la. ’Toŋ ’ɛ ’bhɛ ‑le ꞊kla ’ŋ dɛpɛ ’le ’elwale ‑sɔ. ’Duŋ‑ ’ŋ ‑gwa ’toŋ ’ɛ ꞊la, ’kooko‑ ’ŋ bo ’ŋ ’yrɛ ‑Waanbhaa’ ni. ‑Yoo ’ŋ ni ’bhii‑ ‑o ’mi ’pegee Krisi ‑gbaanna ’eke‑ ’yi ‑yrigbɛɛle ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ’o ‑gaa ’eke‑ ’yi. ²⁰’Bhɛla‑ ‑zayi’, ’ke ’ŋ ’yoo‑ ’ŋ ’yrɛ ma ‑zɔn, ’naa ’ŋ ’gbu kun ’bhii‑ ’ŋ ’yoo‑ ’ŋ ’yrɛ ma ‑li, ’duŋ‑ Krisi ‑le ’bhɛ ’yrɛ ma ’mi ’yi. ‑Amasrɔyi ’ke ’ŋ ’yoo‑ ’ŋ ’yrɛ ma bhaaplɛŋ ’flɛ ’ɛ ’yi ’drunyan ’lɛɛ‑ ’yi ‑zɔn, ’ŋ ’yoo‑ ’ŋ ’yrɛ ma ’ke ’ŋ ’kpale‑ bo ‑Waanbhaa’ Gbe ’la ’ŋ ‑za ꞊swa ’bhɛ ni ’bhɛ ’yi, ’bhɛ ’la ’bhɛ ’bhɛ ’gbu ꞊naa ga ni ’mi ‑zayi’ bhe. ²¹’Naa ‑o ’ŋ ‑baŋgo’ zii’ ‑Waanbhaa’ a ‑lileya ’ɛ ’yi. ‑Amasrɔyi, ’kee‑ ’kpa bi mɛɛ ‑lɛdɔɔle klɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’Toŋ ’klɔsikunle ‑la ma, ’bhɛ bhla ’ɛ ba, Krisi ‑gaa bhaama ’dɛ.

’TOŊ ’PEGEE ’KPALEYA A ‑ZA

‑Waanbhaa’ bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔle ye ’kpaleya do ‑kplɛn ‑la ma

¹’E! Galasi mɛɛ ŋgblo ‑yinile mu! ‑Dele ’ka ŋgblo ‑yinia ɛɛ? ’Duŋ‑ Zesu Krisi ‑gaa *‑yrigbɛɛle ’ɛ ta win ’la ma, ’mi ’bhɛ ‑zrɔnna ’ka ni kpataakpa. ²‑Ka ’ka ’trɔnbadɔ doo, ’mi ‑o ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ ‑jangɔ’ do ’kpɔ ’lɛɛ‑ ’yilrɔkpa ’ka ma dɔɔ: ’Ka Lii ’Weŋ ’ɛ ’srɔɔwoa‑ ’toŋ mu ‑la ‑klɔsikunle ‑la ma, taa‑ ’kaa ’srɔɔwoa‑ ’ka ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’malawoa ’bhɛɛ‑ ’ka ’ka ’kpalawoa ‑a ‑yi ’bhɛɛ‑ ma ɛɛ? ³‑E ꞊kla ’nale‑ ’bhɛɛ‑ ’ka ŋgblo laa ‑o ’ka ta ɛɛ? ’Ka ’taawole ‑saan ‑Waanbhaa’ a pɛ zi ’ɛ ta Lii ’Weŋ ’ɛ ’le; ’bhɛɛ‑ ’saanigɛ ’ka ‑o ‑a zi’ ’bhii‑ ’ka ’kaa‑ ’taa ’ɛ ’lɛyan bhaaplɛŋ a pɛ faŋgan‑ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’le ɛɛ? ⁴’Ka ‑yrɛnbhla Zesu a ‑za ’ɛ ma bhaama ɛɛ? ’Duŋ‑ yaa sɔ klɛle‑ bhaama ’dɛ! ⁵‑Waanbhaa’ Lii ’Weŋ ’la ’na ’ka ni, ’bhɛɛ‑ ‑e ’sɔle‑ maza mu ’la klɛ ’zi ’ka ’pleŋ‑, ‑e ’bhɛ mu klɛ ’zi ’kaa‑ ’toŋ mu ‑klɔsikunle ‑la ma taa‑ ’ka ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’malawoa, ’bhɛɛ‑ ’ka ’ka ꞊kpaa ‑a ‑yi ’bhɛɛ‑ ma ɛɛ?

⁶’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ‑ya ꞊pia Abraamu ba zayi’ dɔɔ: «Abraamu ’e ꞊kpaa ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ’a ꞊ya ’bhii‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle ’le ‑yaa’ ’kpaleya ’ɛ ma.»⁷’Bhɛ ya ’ɛ ’yi bhe, ’kaa‑ ’yaango‑ dɔɔ ’ke mɛɛ ’la zan mu ‑o ‑kpaa ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛ zan mu ‑le Abraamu ’srɛ mu ’gbu ’ɛ ’le. ⁸‑A ‑lɛdulale ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ ‑e nu Zuufu kle mu ’ɛ ‑lɛdɔɔlɛ ‑a ‑yrɛ ’yi ’mu a ’kpaleya ‑la ma ‑a ‑yi. ’Bhɛla‑ ‑yile, ‑e ‑jan ’nrale‑ ’lɛɛ‑ ’bhɛ ꞊woa Abraamu ni ’elwale ‑sɔ ‑yaa’ ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «‑Waanbhaa’ nu ’trɛ ta ’si mu ’ɛ ’kpɛn ’dumawolɛ ’bhi ‑la ’srɔyi.»⁹’Bhɛ ’yi bhe, Abraamu ’e ꞊kpaa ‑Waanbhaa’ ‑yi, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ’a ’dumawoa. ’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’ke mɛɛ ’la zan mu ’mu ꞊kpaa ‑Waanbhaa’ ’yi ’bhii‑ Abraamu gbɛɛn‑ ‑e nu ’mu ’dumawolɛ.

¹⁰Wlan ’ɛ ni, mɛɛ ’la zan mu ’kpɛn bole ‑o *Moizi a *’Toŋ ’ɛ ’klɔsikunle ma ’taŋii, ‑Waanbhaa’ a daŋgan’ ’mu ma. ‑Amasrɔyi ‑a pele ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «‑Za ’oo ‑za ’la yɔɔndɛle ‑o ’Toŋ ’sɛwɛ ’ɛ ’yi, ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan laa ’bhɛ ’kpɛn ’klɔsikunlɛ, ‑Waanbhaa’ a ’daŋgan ‑o ’bhɛ zan ’ɛ ma.»¹¹‑A pele ‑o drɔɔn’ kpataakpa dɔɔ mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’lɛdɔɔle laa ‑o ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’Toŋ ‑klɔsikunle ma. ’Ŋ ’bhɛ ’pe zii’ win ’la ma, ‑amasrɔyi ‑a pele ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «Mɛɛ ’la zan ‑lɛdɔɔle ‑o ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi, ’bhɛ zan nu bole ‑yrɛ ma ‑si ’ɛ ’srɔɔwolɛ ’bhɛ ’kpaleya ‑la ma ‑Waanbhaa’ ‑yi.»¹²’Duŋ‑ ’ke mɛɛ ’la zan ‑o ‑a zi ’bhii‑ ‑e Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikun, ’bhɛɛ‑ ‑a ‑lɛdɔɔle klɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi, ’bhɛ zan maza laa ‑o ’bhɛ ’kpale‑ ma ‑Waanbhaa’ ’yi. ‑Amasrɔyi ‑a yɔɔndɛle ‑o ’yee‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi ’kaa: «’Ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikwan, ’bhɛ zan nu bole ‑yrɛ ma ‑si ’ɛ ’srɔɔwolɛ ’mu ‑la ma.»

¹³Zesu Krisi ‑kɔɔ’ ‑gwa *’Toŋ ’a ’daŋgan ’ɛ ꞊la, ’bhɛɛ‑ ‑a ’gbu ’bhɛ ’daŋgan ’kwe ’ɛ꞊sia. ‑Amasrɔyi ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «’Ke ‑o mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ‑gbaanna ‑yri ’ɛ ta, ’daŋgan ‑o ’bhɛ zan ma.»¹⁴’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ꞊naa ’duma ’la ’naza‑ ta Abraamu ni, ‑o ’bhɛ ’duma ’ɛ ꞊naa Zuufu kle mu ’ɛ ni Zesu Krisi ‑la ’srɔyi, ’bhɛɛ‑ ‑ya ‑liiwli’ ꞊naa *Lii ’Weŋ ’la ’naza‑ ta ‑kɔɔ’ ni, ‑kɔɔ’ ’bhɛ ’srɔɔwo‑ ‑kɔɔ’ ’kpaleya ‑la ma.

’Toŋ ’pegee ‑liiwli’ nale a ‑za

¹⁵’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ŋ ‑jan ’lɛɛ‑ ’kpale ’drunyan ta ‑za do ma: ’ke mɛɛ do ’a ’liiwli‑ ꞊naa pɛ do ta, ’kee‑ ’bhɛ ‑liiwli’ ’ɛ yɔɔndia‑, ’bhɛɛ‑ ‑ya gbɛ blaan ‑kpalaa’ ’bhɛ ꞊la, mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa sɔ ‑a ‑liiwli’ ’ɛ ‑saawole, ’bhɛɛ‑ waa sɔ ‑za ’kedo‑ ’kpɔ ’kpale ’bhɛ ba. ¹⁶’Bhɛ ya ’ɛ ’yi bhe, ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ꞊naa Abraamu ’pegee ‑a ’srɛ ’ɛ ni. ’Duŋ‑ ‑a pele laa ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ: «’Yee‑ ’pegee ‑a ’srɛ mu». ’Bhii‑ ’kee‑ ‑yaa ‑we ’zi mɛɛ ‑bebe ‑la ‑le. ‑Ya ꞊pia dɔɔ: «’E ’srɛ do ‑kplɛn ’kpɔ». ‑Ya ‑zrɔnna ’bhɛ ma ’bhii ’bhɛ ’srɛ ’ɛ ’bhɛ ‑le ’ke Krisi ’le. ¹⁷‑Ka ’ka ’trɔnbadɔ ’elrele doo, ’ŋ ’yoo‑ ‑o ‑a zi’ ’bhii‑ ’ŋ ‑jan ’lɛɛ‑ ’bhɛ ’wo: ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ’la ꞊naa ’elwale ‑za ’la klɛle ma, ‑e ‑dulaa’ ’bhɛɛ‑ ta. Lɛɛ ‑kɛmɛ yiziɛ ’ke lɛɛ mia do bhɛ vu ’kanle‑ blaan, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ꞊kaan Moizi ba, ’kee‑ ’toŋ mu ’ɛ ’lɛnale Izraɛli mu ’ɛ ni. ’Duŋ‑ ’bhɛ ’toŋ mu ’ɛ waa sɔ ‑ya ‑liiwli’ yɔɔndɛle ’la ꞊twa ’bhɛ ’saawole, ’bhɛɛ‑ waa sɔ ‑ya ‑liiwli’ ’la ꞊naa ’bhɛ ’yisiɛle. ¹⁸’Bhɛɛ‑ ’kee‑ ’kpa bi ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’ciɛn ’ɛ na mɛɛ ni Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ‑klɔsikunle ‑la ma bhaaplɛŋ ’kɔɔ, ’bhɛ ’ciɛn ’ɛ ’bhɛ ’laa ‑yaa sɔ dale‑ ‑li ‑liiwli’ nale ba. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ’la ꞊naa Abraamu ni ’bhɛ ‑la ma ’bhɛɛ‑ ‑e ‑yaa’ ‑lileya ’ɛ ‑zrɔnna ‑a ni.

¹⁹‑Ka ’dula‑ doo! ‑Waanbhaa’ ’toŋ mu ’ɛ ꞊naa win ’ɛ ‑dela ma ɛɛ? ‑Yoo ꞊naa, ’kooko‑ ‑ya zrɔn bhaaplɛŋ mu ni ’bhii‑ ‑wa zru maza ’ɛ ‑yisiɛla. ’Duŋ‑ ’woo‑ ’toŋ mu ’ɛ ꞊bwa ‑a nɔɔ‑ ye ’fɔke ’bhɛ ge ’tɛnlɛ‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ’ɛ ꞊naa ’yee‑ Abraamu ’srɛ ’la ba zayi’ ’bhɛ ’nule‑ ma. ’Bhɛɛ‑ ‑e ’yee‑ ’toŋ mu ’ɛ gbɛkpaa‑ ‑mlɛkɛ’ mu ‑la ’kɔɔ ’elwale ’pe, ’bhɛɛ‑ ’mu ‑o ‑lɛnaa Moizi ni; ’bhɛɛ‑ Moizi ꞊kla ‑o ‑lɛna’ mi ’le Izraɛli mu ’ɛ ni. ²⁰’Duŋ‑ mɛɛ pleŋ‑ mi ’ɛ ’bhɛ ’laa ‑o mɛɛ do ’kpɔ ’pleŋ‑ mi ’le, ’bhɛɛ‑ ’duŋ‑ ‑Waanbhaa’ ‑o do ’kpɔ.

’Toŋ mu ’ɛ ’naza‑ ’ɛ Moizi ni ’bhɛ win ‑o ’ke ‑mɛla ‑le ɛɛ?

²¹Taa‑ ’toŋ mu ’ɛ ’nale ‑Waanbhaa’ ’kɔɔ Moizi ni, ’bhɛ ’lawlɛnle ‑o ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑liiwli’ ’nale ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’kaama‑ ɛɛ? Wlan laa ’bhɛ ’le ’sekeseke ’dɛ! ’Ke ’Toŋ ’yaa‑ sɔ bi bole ‑yrɛ ma ‑si ’nale mɛɛ ni, ’bhɛ bhla ’ɛ ba, bhaaplɛŋ ‑lɛdɔɔle ‑yaa nu klɛlɛ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’toŋ ‑klɔsikunle ‑la ma. ²²’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ‑ya ‑pia kpataakpa dɔɔ ’drunyan ta pɛ mu ’ɛ ’kpɛn ’kpaale ‑o ‑za ’yɔɔ‑ faŋgan‑ ’ɛ ꞊la. ’Kooko‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ꞊naa pɛ ’la ’naza‑ ta, ’ke mɛɛ ’la zan ’e ꞊kpaa ‑Waanbhaa’ ’yi, ’bhɛ zan sɔ ’bhɛ ’bhɛ pɛ ’ɛ ’srɔɔwole ’bhɛ ’kpaleya ‑la ma Zesu Krisi ’yi.

²³’Sani‑ ’kpaleya Krisi ’yi ’ɛ ’bhɛ ’waati ’ɛ ’bhɔle‑ pleŋ‑, Moizi a *’Toŋ ’ɛ gbɛblɔɔle ‑yaa ’o ta ’bhii‑ ‑kaso ’yi mu gbɛɛn‑. ‑A ’kpaale‑ ꞊bwa ’o ta ’fɔke ’bhɛ ge ’tɛnlɛ‑ ’kpaleya zi ’ɛ zrɔnle ma ’o ni. ²⁴’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi, Moizi a ’toŋ ’ɛ ’yaa‑ ’o ‑lɛdɔɔ’ mi ’le ’ke ’bhɛ ge ’tɛnlɛ‑ Zesu Krisi nule ma. ’Kooko‑ ’o ’lɛdɔɔle sɔ klɛle‑ ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi ’kpaleya ‑la ma Krisi ’yi. ²⁵’Kee‑ ’san ’kpaleya Krisi ’yi ’ɛ ’bhɛ nu, ‑kɔɔ’ ŋgblo ’kpaale‑ ’laa ‑o ‑li ’bhɛ ‑lɛdɔɔ’ mi ’ɛ ꞊la.

²⁶‑Amasrɔyi, ’ka ’kpɛn ‑o ’ke ‑Waanbhaa’ ‑nɛ mu ‑la ‑le ’kaa‑ ’kpaleya ’ɛ ma Zesu Krisi ’yi. ²⁷Wlan ’ɛ ni, ‑o ’ka mu ’la ’kpɛn ’wiiŋfia꞊ ‑yi ba, ’kooko‑ ’ka ’pegee Krisi ’kpale‑ klɛ do ma, ’ka ’yee‑ Krisi a ’taawogbɛya drɛɛ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ꞊sia ’bhii‑ ‑o dunɛ‑ drɛɛ kla ‑o ta gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ bhe. ²⁸’Bhɛla ‑zayile ‑zɔn, ’kee ꞊kla Zuufu mi ’le oo, ’kee ꞊kla Zuufu kle ’le oo, ’kee ꞊kla lu ’le oo, ’kee ꞊kla ꞊klɔ ’le oo, ’kee ꞊kla ’gwlaan‑ ’le oo, ’kee ꞊kla le ’le oo, ’bhɛ ’laa ‑za ’kedo‑ klɛ ‑li. ‑Amasrɔyi, ’ka ’kpɛn ꞊kla do Zesu Krisi a ’kpaledomaya ’ɛ ’yi. ²⁹’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’ke ’ka ꞊kla Krisi a pɛ ’le, ’ka ꞊kla ’tɛ Abraamu ’srɛ ‑kpɔsɔɔ mu ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑Waanbhaa’ ’a ’liiwli‑ ꞊naa ‑a ’ciɛn ’la ’naza‑ ta Abraamu ni, ’ka mu nu ’bhɛ ’srɔɔwolɛ ’tɛ.

¹‑Ka ’ka ’trɔnbadɔ doo, ’ŋ ’yoo‑ zan ‑jan ’la ’bhɛ ’wolɛ‑ ’bhɛ ‑le ‑gɛ: ’Ke ‑nɛ do a pɛ ‑le ‑a dɛ ’ciɛn ’ɛ ’le; ’ke ‑yoo ‑yaa’ matruŋya ’ɛ ’yi ’waati ’la ba, ‑a bogbɛya ’ɛ gole laa ‑o lu do bogbɛya ’ɛ ma, ’ali‑ ’ke ‑yaa’ pɛ ‑le ‑a dɛ ’ciɛn ’ɛ ’kpɛn ’le. ²’Ke ‑yoo matruŋ ’le ’waati ’la ba, ‑a ŋgblo ’kpaale‑ bo ‑a gooba mu ’ɛ ’pegee ‑yaa’ ‑za ’yrɛbago mu ’ɛ ’mu ‑la ꞊la, ’ke ’bhɛ ge ’tɛnlɛ‑ ‑a dɛ ’waati ’la ‑dwa ’bhɛ ma. ³’Bhɛ klɛgbɛya do ’ɛ ’yi, ‑kɔɔ’ mu ‑yaa ’elwale ’bhii‑ ‑nɛ matruŋnɛ mu gbɛɛn‑ ’ezin‑. ‑Kɔɔ’ ’yaa‑ matruŋ ’le ’waati ’la ba, ‑kɔɔ’ ŋgblo ’kpaale‑ ‑yaa ’drunyan ’lɛɛ‑ ’yi ‑za mu ’kungbɛya mu ’ɛ ꞊la ’bhii‑ lu mu gbɛɛn‑. ⁴’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ ’waati ’la ‑dwa ’bhɛ ’bhɔle‑, ’ke ‑ya Gbe ’ɛ winbɔle. ‑O ’bhɛ ꞊yaa bhaaplɛŋ a pɛ yagbɛya ’ɛ ’yi le do ma, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ ŋgblo ’kpaale‑ ‑yaa Zuufu mu a ’toŋ mu ’ɛ ꞊la, ⁵’kooko‑ mɛɛ ’la zan mu ŋgblo ’kpaale‑ ‑yaa ’toŋ mu ’ɛ ꞊la, ‑e ’bhɛ zan mu go ’mu ꞊la, ’bhɛɛ‑ ‑yoo klɛ ‑Waanbhaa’ a ‑nɛ mu ’le.

⁶’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ klɛlawoa ‑Waanbhaa’ ‑nɛ mu ’la ’le bhe, ’yee‑ *‑Waanbhaa’ ’a Gbe *Lii ’Weŋ ’ɛ ꞊kpaa ‑kɔɔ’ zru mu ’ɛ ’yi. ’Bhɛ ‑le ’a klɛ ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ sɔ ‑Waanbhaa’ ’siile dɔɔ: «‑Kɔɔ’ Dɛ ‑Waanbhaa!» ⁷’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ gbɛɛn‑ bhe, ’yaa ‑o ‑li ’ke lu ’le, ’duŋ‑ ’yoo‑ ’ke ‑Waanbhaa’ ‑nɛ ‑la ‑le. ’Bhɛɛ‑ ’ke ’yoo‑ ’ke ‑Waanbhaa’ ‑nɛ ’le, ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ’ciɛn ’la ꞊twa ‑a ‑nɛ mu ’ɛ ’lɛɛ, ’e nu ’bhɛ ’srɔɔwolɛ.

Pɔlu blina‑ yiɛn ‑o Galasi mu ’ɛ ba zayi’

⁸’Elwale ‑sɔ, ’ka ’laa ‑yaa ‑Waanbhaa’ dɔlawo bhe, ’ka ’yaa‑ pɛ mu ’la ’mu a luya ’yi, ’mu ’yaa‑ bhla ma ‑waanbhaa’ mu ’le. ⁹’Duŋ‑ ‑zɔn, ’ka ‑Waanbhaa’ ‑zeze ’gbu ’ɛ dɔ, ’ŋ sɔ a pele‑ ’ezin‑ dɔɔ ‑Waanbhaa’ ’ka dɔ, ‑e ꞊kla ’nale‑ ’bhɛɛ‑ ’ka ‑o niina‑ ’zi ’woo‑ bhla ma ‑waanbhaa’ mu ’ɛ ba ɛɛ, ’woo‑ ’la ‑o faŋgan‑ ’laa ‑o, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑woo ’ke ’truu‑ ma pɛ mu ’le, ’ka ‑o ‑a zi ’bhii‑ ’ka klɛ gbɛ drɛɛwo ’mu ‑laa’ lu mu ’le ’ezin‑ ɛɛ? ¹⁰’Ka yi ’ke mu oo, mlɛ ’ke mu oo, ’waati ’ke mu oo, ’bhɛɛ‑ lɛɛ ’ke mu ‑za kun ’eglɔɔle ’ke ’bhɛ kan ‑a ’ke mu ta. ‑Mɛla ma ’ka ’bhɛ klɛ ɛɛ? ¹¹’Ŋŋ! ’Ŋ blina‑ yiɛn ‑o ’kaa‑ ‑za ma, ‑amasrɔyi ’naa‑ zi ’bhii‑ ’ŋ ye ’la ꞊woa ’ka ni ’bhɛ bo bhaama.

KRISI MƐƐ BO ’BHƐ ’GBU MA LII ’WEŊ ’Ɛ ’SRƆYI

¹²’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka ’zoole‑, ‑ka bo ’ka ’gbu ma, ’bhii‑ ’mi gbɛɛn‑. ‑Amasrɔyi ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ‑zayi’, ’ŋ bole ‑o ’ŋ ’gbu ma ’bhii‑ ’ka mu gbɛɛn‑. ’Ka ’laa ’siɛlɛ‑ ’ŋ ba ‑za ’kedo‑ ’kpɔ ’yi. ¹³‑Kɔɔ’ ’eke‑ ꞊lwa ꞊ya ’waati ’la ba, ’ka ’gbu ’a ’yaango‑ ’bhii‑ ’ŋ ’flɛ ’yi ga do ‑le ’a ꞊kla ’bhɛɛ‑ ’ŋ ‑dulaa’ ’ka ba, ’bhɛɛ‑ ’ŋ ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ꞊woa ’ka ni. ¹⁴Ga ’gbu ’la ’yaa‑ ’ŋ ma ’ŋ ’flɛ ’ɛ ’yi, ’bhɛ ꞊kla ’ka mu ta ‑yrɛn ’le. ’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’ka ’laa ‑yrɔnlɛ’ ’ŋ ma, ’bhɛɛ‑ ’ka ’laa ’ka ’pleŋgolɛ ’ŋ ma. Drɔɔn’ ’ka ’ŋ ‑gblakwan ’elrele ’bhii‑ ‑Waanbhaa’ a ‑mlɛkɛ’ do, ’bhɛ ’pegee‑ ’bhii‑ Zesu Krisi ’gbu drɔɔn’ gbɛɛn‑ ’ezin‑. ¹⁵’Ka zrukpaale ’yaa ’egbɛnɛle ’mi ba zayi’ ’bhɛ ’waati ’ɛ ba ’dɛ! ’Duŋ‑, ’bhɛ zrukpaa’ ‑gbɛnɛ ’ɛ ’bhɛ ‑o ’naa‑ ‑zɔn ɛɛ? ’Mi sɔ ’ka ’tɔ wlan pele‑ ‑jan ’lɛɛ‑ ’bhɛɛ‑ ’le dɔɔ: ’Mi ’sɔ gbɛ ‑yɔɔ’ ’ɛ ’kɔɔ ’ka ni, ’ali‑ ’ke ’bhɛ ’yaa‑ sɔ klɛle‑, ’ka ’yaa‑ nu ’ka ’yrɛbhɛ mu ’ɛ ’yrolɛ‑, ’bhɛɛ‑ ’ka ‑o na ’mi ni. ¹⁶’Bhɛɛ‑ ’ŋ wlan ’la ꞊pia ’ka ni, ’bhɛ ‑la ma ’bhɛɛ‑ ’mi ꞊kla ‑zɔn ’ka ’sɔɔnnii ’le ɛɛ?

¹⁷’Woo‑ mɛɛ mu ’la ‑woo ’ka ‑vavadɛ ’zi ’egbɛnɛle bhe, ‑kaa ’yaango‑ ’bhii‑ ‑o ’kpee ’fleele‑ laa ‑o ’ka ma. ‑Wa zi ’bhii‑ ‑o ‑za ’la ’bhɛ klɛ ’bhɛ ‑le dɔɔ ’ke ‑o ’ka ’pleŋgo‑ ’ŋ ma, ’bhɛɛ‑ ’ka dɔ ’woo‑ zi ’ke ’ka ’woo‑ mu ‑vavadɛ ’egbɛnɛle. ¹⁸Wlan ’ɛ ni, ’kee‑ ‑za ’lrele‑ ‑vavadɛ ’waati ’ɛ ’kpɛn ba, ’bhɛ ‑o ’ke ‑za ’lrele‑ ’le. ’Duŋ‑ ’kaa‑ ‑za ‑vavadɛle ’ɛ ‑daŋ’ ’laa golɛ ’ke ’ŋ ’yoo‑ ’ka ba ’waati ’la ba ’bhɛ ma. ¹⁹’Ŋ ’nɛ mu, ’ŋ ’yoo‑ ‑yrɛnbhle’ gbɛ drɛɛwo ’zi ’ka ma, ’bhii‑ ’ke le do ‑bla ꞊zian ‑a ta ‑e ‑yrɛnbhle’ gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑. ’Ŋ nu bolɛ ’bhɛ ‑yrɛn ‑glɔɔn ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’bhlele‑ ma ’ke ’bhɛ ge ’tɛnlɛ‑ Krisi ‑si ’ɛ ’wlale‑ ma ’ka zru mu ’ɛ ’yi. ²⁰’Ŋ ’yoo yrɛ ’la ꞊nɔɔ ‑zɔn, ’mi ‑o ‑a zi ’bhii‑ ’ŋ klɛ ’ka ’pleŋ‑ ’waati ’lɛɛ‑ ba, ’kooko‑ ’mi ’an ‑janwo’ gbɛya ’ɛ ’ka ni ’bhɛ mabɔɔ. ‑Amasrɔyi ’ŋ ’yoo‑ klin ’yi ’ka ba zayi’.

Agaa ’pegee Sara a ‑za

²¹‑Ka ’ka ’trɔnbadɔ ’ŋ ni doo: ’Ka mu ’la ’ka ‑o ‑a zi’ ’bhii‑ ’ka ’ka ŋgblo ’kpala Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ꞊la, ’woo‑ ’toŋ mu ’ɛ ‑jan ’la ꞊woa ’ka ’laa ’bhɛ ’yimalɛ ɛɛ? ²²‑Amasrɔyi ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi dɔɔ Abraamu gbe ‑yaa plɛ. ‑Ya do ‑yaa lu le do ta, ‑o ‑yaa ’bhɛ le ’ɛ sii Agaa. ’Bhɛɛ‑ ‑ya ‑bhɛɛke’ do ’ɛ ’yaa‑ ꞊klɔ le ’ɛ ta, ‑o ‑yaa ’bhɛ le ’ɛ sii Sara. ²³’Yee‑ Abraamu ’kɛla ’srɔɔwoa‑ lu le ’ɛ ta, ‑o ’bhɛ ꞊yaa bhaaplɛŋ a pɛ ‑nɛya’ gbɛya drɔŋ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’yi. ’Duŋ‑ ‑e ’kɛla ’srɔɔwoa‑ ꞊klɔ‑ le ’ɛ ta, ‑o ’bhɛ ꞊yaa ‑Waanbhaa’ ‑liiwli’ ’ɛ ’bhɛɛ‑ ta. ²⁴’Woo le plɛ ’lɛɛ‑ waa ‑za ’ɛ ‑yoo ‑za do ‑la ma dan ma jan ’le. ‑Amasrɔyi ’woo‑ le plɛ ’ɛ ‑woo ’ke ‑Waanbhaa’ a ‑bhoolaya plɛ ‑la ‑le. *Agaa ’bhɛ ‑o ’ke ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑bhoolaya ’la ‑dwa ’yee‑ ’pegee Moizi ’pleŋ‑ Sinai vlɛ gɔɔn ’ɛ ’wiiŋ‑ ’bhɛɛ‑ ’le. Agaa ’kpee yi mu ’ɛ ’mu ‑o ’ke lu mu ’le. ²⁵Sinai vlɛ gɔɔn ’ɛ ‑yoo Arabu ’klɛɛn ’ɛ ’yi; ‑o sɔ Agaa ’kpale ‑zɔn Zeruzalɛmu ma. ‑Amasrɔyi Zeruzalɛmu ’pegee ‑a ta mu ’ɛ ’kpɛn ‑o luya ’yi. ²⁶’Duŋ‑ Zeruzalɛmu drɛɛ ’la ’bhɛ ‑o laanima, ’bhɛ ‑le ’ke ꞊klɔ le ’ɛ ’bhɛɛ‑ a ‑za ’ɛ ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ mu nɛɛ ’le ’bhɛɛ‑ ’le. ²⁷‑Amasrɔyi ‑a yɔɔndɛle ‑o ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’yi ’yee‑ ꞊klɔ le ’ɛ ba zayi’ dɔɔ:

«’E zrukpala, ‑nɛ ’ya kle!

’E zrukpaa’ ’ɛ ta ‑gbekan’, ’bhi ’la ’bhi ’laa le mu ta ‑bla zɛnle ‑yrɛnbhlelɛ ‑lido’!

‑Amasrɔyi ‑o ‑ploola le ’la ma, ’bhɛ ’nɛ mu ’ɛ nu klɛlɛ ’ebebele ’ke ’mu kan gwlɛnna le ’ɛ ’bhɛ ’nɛ mu ’ɛ ta.»

²⁸’Ka mu ’ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ka mu ‑o ‑Waanbhaa’ a ‑liiwli’ ’ɛ ta ‑nɛ mu ‑la ‑le, ’bhii‑ ‑o Izaki ꞊yaa gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ Abraamu ma ’yee‑ ‑Waanbhaa’ ‑liiwli’ ’ɛ ta. ²⁹’Elwale ta ‑sɔ, ‑o ‑nɛ ’la ’bhɛ ꞊yaa bhaaplɛŋ a pɛ yagbɛya ’ɛ ’yi, ’bhɛ ’yaa‑ ‑yrɛnkpa’ ‑o ‑nɛ ’la ’bhɛ ꞊yaa ‑Waanbhaa’ Lii ’Weŋ ’ɛ faŋgan‑ ’yi ’bhɛ ta. ’Ali‑ ‑zɔn ‑yoo ’bhɛɛ‑ gbɛɛn‑ ’ezin‑ ‑gee’. ³⁰’Duŋ‑ ‑Waanbhaa’ a ’Sɛwɛ ’ɛ ’bhɛ pe ’nale‑ ɛɛ? ’Bhɛ pe dɔɔ: «Lu le ’ɛ ’pegee ‑a gbe ’ɛ ‑gbin. ‑Amasrɔyi lu le ’ɛ gbe ’ɛ dɔ laa ‑o ‑a dɛ ’ciɛn ’ɛ ba ‑o ’pegee ꞊klɔ le ’ɛ gbe ’ɛ ’le.»³¹’Bhɛla‑ ‑zayile, ‑kɔɔ’ mu laa ‑o ’ke lu le ’ɛ ’bhɛ ’nɛ mu ’le, ’duŋ‑ ‑kɔɔ’ mu ‑o ’ke ꞊klɔ le ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’nɛ mu ’le.

Krisi ‑kɔɔ’ ‑bwa ‑kɔɔ’ ’gbu ma

¹Krisi ‑kɔɔ’ ‑bwa ‑kɔɔ’ ’gbu ma, ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ꞊kla ꞊klɔ ‑zeze mu ’gbu ’le. ‑Ka dɔ ’eglɔɔle, ’bhɛɛ‑ ’ka ’laa ’tolɛ‑ ’ke ’ka ’wla gbɛ drɛɛwo luya ’yi ’ezin‑.

²‑Ka ’ka ’trɔnbadɔ ’ŋ ni doo! ’Mi Pɔlu pe ’ka ni dɔɔ: «’Ke ’ka ꞊wlaa ’klɛɛn ’yi, ’bhɛ bhla ’ɛ ba, Krisi ‑za ’la ꞊kla, ’bhɛ ’laa nu ‑za ’ke ’yanwolɛ ’ka ma». ³’Mi ’bhɛ ’kpankpanyan ’zi ’ka ma ’ezin‑, ’ke ’an pe ’ka ni dɔɔ ’ke mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ‑wlaa ’klɛɛn ’yi, ‑yoo ’ke ‑za ’le ’ke ’bhɛ zan ’ɛ ’toŋ mu ’ɛ ’kpɛn ’klɔsikun kpaŋma. ⁴’Ka mu ’la ’ka ‑o ’ka ’gbu klɛyrɛ ‑glin zi’ mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑Waanbhaa’ ‑yrɛ ’yi Moizi a ’toŋ ’ɛ ‑klɔsikunle ma, ’ka ’pleŋgole ‑o Krisi ma. ’Bhɛɛ‑ ’ka gbɛ ’kaanle‑ ‑o ‑Waanbhaa’ a ‑lileya ’ɛ ba. ⁵’Ke ‑yoo ‑kɔɔ’ mu a pɛ ’le, ‑kɔɔ’ ’yrikpale ‑o ‑a ta ‑Waanbhaa’ Lii ’Weŋ ’ɛ ’srɔyi ’bhii‑ ’yee‑ ‑Waanbhaa’ nu ‑kɔɔ’ mu ’yelɛ‑ mɛɛ ‑lɛdɔɔle mu ’le ‑ ‑a ‑yrɛ ’yi, ‑kɔɔa’ ’kpaleya ’ɛ ma Krisi ’yi. ⁶‑Amasrɔyi, ’ke ‑kɔɔ’ ’pegee Zesu Krisi ’kpale‑ ‑o do ma, ’ke ‑o ‑kɔɔ’ ꞊wlaa ’klɛɛn ’yi oo, ’ke waa ‑kɔɔ’ ’wlalɛ‑ ’klɛɛn ’yi oo, ’bhɛ ’laa ‑za ’kedo‑ ’kpɔ klɛ. ‑Za ’la ’bhɛ ‑o ‑a ‑yi ’eglɔɔle, ’bhɛ ‑le ’ke ‑kɔɔ’ ‑kɔɔ’ kpa Krisi ’yi, ’bhɛɛ‑ ’ke ‑kɔɔ’ ’sɔniya ’ɛ ’yizaklɛ.

⁷’Ka ’yaa‑ ge ’zi bi ’elrele zi ‑lɛɛ ’kaa‑ ’kpaleya zi ’ɛ ta. ‑Dele ꞊nwa ’ka dulalɛ, ’bhɛɛ‑ ‑ya ꞊kla ’ke ’ka ploo wlan ma zi ’ɛ ma ɛɛ? ⁸‑O ‑jan ‑glɔɔn ’la ꞊woa ’ka ni, ’bhɛɛ‑ ’ka ’ka ꞊kpaa ’bhɛ ’yi, ’bhɛ laa da ‑Waanbhaa’ ’la ’ka ’siila‑, ’bhɛɛ‑ ‑e ’ka ꞊kla ‑yaa pɛ ’le ’bhɛ ba. ⁹’Ka ’laa ’yaango‑ ’bhii‑ ’bluu ‑pɛɛ ’wlɛn ’sɛkɛ sanɛ‑ ‑le ’bluu ‑pɛɛ ’ɛ ’kpɛn wlɛn ɛɛ? ¹⁰’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’ŋ ’kpale‑ ‑o Mɛɛzan ’yi ’kaa‑ ‑za ma, ’bhii‑ ’ka ’kpeelɛdangbɛya gole laa nu klɛlɛ ’an pɛ ’ɛ ma. ’Duŋ‑, mɛɛ ’oo mɛɛ ’la zan ‑o ’ka zrubatɛdɔ ’zi, ‑Waanbhaa’ nu ’bhɛ zan ’ɛ ’krowolɛ.

¹¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’kaa ꞊ya ɛɛ? ’Kee‑ ’kpa bi ’bhii‑ ’mi ‑o ’klɛɛn ’yi ’wlaza ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’wo zii’ bi dɔɔ ’bhɛ ‑le mɛɛ go ‑za ’yi, ‑mɛle ꞊kla ’bhɛɛ‑ ‑woo ’ŋ ’yrɛbatɛdɔ ’zi ɛɛ? ’Ke ‑yoo bi ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ’ŋ ’yoo‑ Krisi gbaanza ‑yrigbɛɛle ’ɛ ta ’la ’wo zii’ bhe, ’bhɛ ‑za ’ɛ yaa ‑yaa nu wlalɛ‑ mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’yi. ¹²’Ŋ ’yoo‑ ‑a zi’ ’bhii‑ mɛɛ ’la zan mu ‑o ’ka zrubatɛdɔ ’zi ’klɛɛn ’yi ’wlaza‑ ’ɛ ’le, ’bhɛ zan mu ’ɛ ‑woo ’pleŋgo‑ ’feŋfeŋ ’kaa‑ ’klaŋkeba ’ɛ ma.

¹³’Ka mu ’ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ‑Waanbhaa’ ’ka ’siila‑ ’ke ’ka bo ’ka ’gbu ma. ’Duŋ‑ ’kaa bole ’ka ’gbu ma ’ɛ ’bhɛ ’laa klɛlɛ ’ke ‑za ‑yɔɔ’ ’la klɛle ꞊swa ’ka ni ’bhɛ klɛ wli ’le. Drɔɔn’ ‑ka yewo ’eke‑ ni ’sɔniya ’le. ¹⁴‑Amasrɔyi ‑Waanbhaa’ a ’toŋ mu ’ɛ ’kpɛn ’klaleketa ’ɛ ’lɛwlayrɛ ‑le ‑jangɔ’ do ’kpɔ ’lɛɛ‑ ’bhɛɛ‑ ’le dɔɔ: «’E ‑vindo’ mi ‑za ’sɔ ’e ni ’bhii‑ ’e ‑za sɔ ’e ’gbu ni gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑.»¹⁵’Duŋ‑, ’ka ’laa ’taawolɛ ’bhii‑ ‑bɔn ’yi wi ‑yɔɔ’ mu gbɛɛn‑, ’ke ’ka bo ’eke‑ ’sɔnkpale ma, ’bhɛɛ‑ ’ke ’ka ’eke‑ madiŋwo. ’Ka ’ka ’gbu ’klɔsikun ’ke ’ka ’laa ’eke‑ siɛ.

‑Ka ’taawo Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza mu ’ɛ ta

¹⁶’Ŋ ’yoo‑ zan ‑jan ’la ’wolɛ‑ ’ka ni, ’bhɛ ‑le ‑gɛ dɔɔ: ‑Ka ’taawo Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ’ka ’laa nu bolɛ ’ka ’gbu zru maza klɛle ma. ¹⁷‑Amasrɔyi ’e ’gbu zru maza zibɔle ‑o Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza mu ’ɛ ma. ’Bhɛɛ‑ Lii ’Weŋ ’ɛ zru maza mu ’ɛ gole ‑o ‑kɔɔ’ ’gbu ’flɛ ’ɛ zru maza mu ’ɛ ma. ’Woo‑ zru maza ‑glɔɔn plɛ ’la bhe ‑o zibɔle ‑o ’eke‑ ma ‑kɔɔ’ ta, ‑asiikɔɔ ’ke ‑za ’la klɛle ꞊swa ’ka ni ’ka ’fuu ’laa sɔ ’bhɛ klɛle‑ ta. ¹⁸’Bhɛɛ‑ ’duŋ‑, ’ke Lii ’Weŋ ’ɛ ’ka ’lɛdɔɔ‑, ’ka ŋgblo ’kpaale‑ laa klɛ ‑li Moizi a ’toŋ mu ’ɛ faŋgan‑ ’ɛ ꞊la.

¹⁹’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ’gbu ’flɛ ’ɛ zru maza ‑yɔɔ’ mu ’ɛ ‑kɔɔ’ ’mu ’gbu dɔ, ’wole‑ ‑gɛ: ‑yanbhɔɔya oo, ’triŋdɔ‑ maza oo, ’gwlaan‑ ’pegee le ’flɛnya‑ oo, ²⁰yo gba zru oo, ’srɔn oo, ’eke‑ mafinyanwole oo, sradɔle oo, zranwole oo, yran zru oo, wi pla za oo, gwle zru oo, ’bhɛ ’pegee ’eke‑ ‑yiciɛnle ‑lɛ ma ‑lɛ ma ‑za oo; ²¹‑yrɛbhɔle pɛ zi oo, ‑wɛɛndɛle ’pegee gbɔniiya oo, ’bhɛɛ‑ ’bhɛ klɛgbɛya ‑glɔɔn mu ’ɛ. ’Mi ’ka ’kpeelɛkan zii’ ‑o ba zayi’, ’bhii‑ ’an ꞊kla gban ‑sɔ ’elwale gɔnɛ‑ ’la gbɛɛn‑ ’ke ’an pe dɔɔ: ’Ke mɛɛ ’la zan mu ’bhɛ ‑za ’yansi mu ’ɛ klɛ, ’mu ’ciɛn ’laa nu klɛlɛ *‑Waanbhaa’ a ‑bhleŋgbeya ‑wa ’ɛ ta.

²²’Duŋ‑, Lii ’Weŋ ’ɛ ‑za ’la klɛ mɛɛ do ‑si ’ɛ ’yi ’bhɛ ‑le ‑gɛ: ’Sɔniya oo, zrukpaa’ oo, yilabla oo, zrubakpaa oo, wlanya oo, zru ‑lreleya oo, zru klɛle do oo, ²³yidɔɔya oo, ’bhɛɛ‑ ’e ’gbu ’yikunle ‑za klɛle ma. ’Bhɛ ‑za mu ’la bhe, ’mu ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ‑o ’eyɔɔle ’Toŋ a pɛ zi ’ɛ zi. ²⁴Mɛɛ ’la zan mu ꞊kla Zesu Krisi a pɛ ’le, ‑woo ’gbu zru maza mu ’ɛ ‑gbaanna ‑yrigbɛɛle ’ɛ ta, ’bhɛɛ‑ ‑o ’pegee Krisi ‑gaa ’eke‑ ’yi. ²⁵’Ke Lii ’Weŋ ’ɛ ‑si drɛɛ ꞊naa ‑kɔɔ’ ni, ‑kɔɔ’ ’duŋ‑ ’taawo ‑a zru maza ‑la ta. ²⁶’Bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ’laa ‑kɔɔ’ ’gbu magbaandɛlɛ, ‑kɔɔ’ ’laa ’eke‑ ‑liiglinlɛ, ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ’yrɛ ’laa ’bhɔlɛ‑ ’eke‑ zi.

Bhɔle ’eke‑ ba ’eke‑ ’kwe ’sile ’le

¹’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, ’ke ’ka ꞊klaa ’ka nɛɛnɛ‑ do ba ’ke ‑yoo ‑za ’yɔɔ‑ klɛ ’zi, ’ka mu ’la ’ka ‑o ’eglɔɔle Lii ’Weŋ ’ɛ ’yi, ‑ka ’yee‑ ’ka nɛɛnɛ‑ ’ɛ bɔ gbɛ drɛɛwo zi ‑lrele’ ’ɛ ta ’ka zru ‑dɔɔ ’le. ’Bhɛɛ‑ ‑ka ’ka ’yrɛkpa ’ka ’gbu ba, ’kooko‑ ‑za ’yɔɔ‑ laa ’ka mu ’lɛkan‑ ’ezin‑. ²‑Ka bhɔ ’eke‑ ba ’eke‑ ’kwe ’sile ’le. ’Ke ’ka ’bhɛ ꞊kla, ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ’ka nu ’taawolɛ Krisi a ’toŋ ’ɛ ta.

³’Ke mɛɛ do ’kpee ma ‑yoo ’ke mɛɛ gblaan do ’le, ’duŋ‑ ’ke yaa ‑o ’ke pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’le, ‑ya ’gbu ‑la ‑yini’ ’zi bhe. ⁴’Ka ’kpɛn do do ’bhɛ ’gbu ’taawogbɛya ’ɛ ‑glin ’ke ‑yoo ’elrele doo. ’Ke ‑ya ꞊ya ’elrele, ‑e nu ‑a ‑baalɛ’ ‑a ’gbu klɛza ’ɛ ’bhɛɛ‑ ’yi, ’bhɛɛ‑ yaa nu ’bhɛ ’kpalɛ‑ mɛɛ ‑bhɛɛke’ klɛza ’ɛ ma. ⁵‑Amasrɔyi, ‑kɔɔ’ ’kpɛn do do klɛza ’kwe ’ɛ nu klɛlɛ ‑kɔɔ’ ’gbu ’wiiŋ‑.

‑Kɔɔ’ ‑za ‑glɔɔn ’la klɛ, ‑kɔɔ’ ’bhɛɛ‑ ma ‑trɔn ’srɔɔwo‑

⁶’Ke ‑o mɛɛ ’la zan daan ’zi ‑Jan ’Nrale‑ ’ɛ ’le, ’bhɛ zan ’ɛ bhɔ ‑a daan mi ’ɛ ba ‑a ’kɔɔpɛ‑ mu ’ɛ ’le.

⁷’Ka ’laa ’ka ’gbu ’yinilɛ ‑jan ’lɛɛ‑ ma: Waa ’sɔnsi‑ ‑Waanbhaa’ ma. ’Ke mɛɛ pɛbhɛ ‑glɔɔn ’la ꞊bwa, ‑e nu ’bhɛɛ‑ pɛbhaa ‑glɔɔn ’ɛ ’kanlɛ‑. ⁸’Ke mɛɛ ’la zan ‑a ’gbu ’flɛ zru maza mu ‑yɔɔ’ mu klɛ, ’bhɛ zan ’ɛ ’lɛyanyrɛ ‑le ’ke ga ’le. ’Duŋ‑ ’ke mɛɛ ’la zan Lii ’Weŋ zru maza ‑lrele’ klɛ, Lii ’Weŋ ’ɛ nu ‑a klɛlɛ ’bhɛɛ‑ ’bhɛ zan bole ‑yrɛ ma ‑si ’la ‑daŋ’ ’laa ‑o ’bhɛ ma ’bhɛɛ‑ ’srɔɔwo‑. ⁹’Kɔɔ‑ gbɛ zi laa ’kanlɛ‑ ‑za ’wlan klɛle ma. ‑Kɔɔ’ ‑gblɔzi’ laa galɛ ’bhɛɛ‑ ‑kɔɔ’ ploo ‑za ’wlan klɛle ma, ’ke ’bhɛ ’waati ’ɛ ꞊bhwa, ‑kɔɔ’ nu ’bhɛ ma ꞊trɔn ’srɔɔwolɛ. ¹⁰’Bhɛ klɛgbɛya ’ɛ ’yi bhe, ’ke ’bhɛ klɛ ’waati ‑o ‑kɔɔ’ ’kɔɔ bhla ’la ba, ‑kɔɔ’ ‑za ’wlan klɛ mɔkpɛn’ ni, ‑kɔɔ’ ’bhɛ klɛ ’gbu ‑kɔɔ’ nɛɛnɛ‑ Zesu ’yi mu ’ɛ ’mu ‑la ni ’ebebele.

‑Liawli’ ‑lɛyanyrɛ ’pegee ’pubɔwli

¹¹‑Ka ’sɛwɛbhɛ ‑gbɛnɛ ‑gbɛnɛ mu ’lɛɛ‑ ‑glin doo, ’mi ’gbu ‑le ’sɛwɛ ’lɛɛ‑ dɛ ’zi ’ŋ ’gbu ’kɔɔ, ’bhɛɛ‑ ’an kpa ’ka ni. ¹²Mɛɛ ’la zan mu ’kpɛn ‑o ‑a zi’ ’bhii‑ ‑o ’ka ’wla ’klɛɛn ’yi kpaŋma; ’duŋ‑ ‑o ’bhɛ klɛ ’zi drɔŋ ’kooko‑ mɛɛ mu ’woo‑ mu ’gbu ‑za klɛ. ’Bhɛɛ‑ waa‑ zi ’bhɛ gbɛɛn‑ bhe, ’bhii‑ ‑o ‑yrɛnkpa’ ‑o ta Krisi gbaanza ’ɛ ’yi ‑yrigbɛɛle ’ɛ ta. ¹³’Woo‑ mɛɛ mu ’la ‑woo mɛɛ mu ’wla ’zi ’klɛɛn ’yi, ‑woo mu ’gbu ’laa Moizi a ’toŋ mu ’ɛ ’klɔsikun. ’Duŋ‑ ‑wa zi ’bhii‑ ‑o ’ka ’wla ’klɛɛn ’ɛ ’yi, ’kooko‑ ‑o sɔ ‑o ‑baale’ bhɛkpɔɔ ’kpaza‑ ’yi ’ka ’flɛ mu ma. ¹⁴’Duŋ‑ ’ke ‑yoo ’mi ’an pɛ ’ɛ ’le, ’mi ’naa ‑a zi’ ’bhii‑ ’mi ’ŋ ‑baa’ pɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’yi, ’ke yaa ’e go ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi gbaanza ’ɛ ‑yrigbɛɛle ’ɛ ta ’bhɛ ‑la ba. Wlan ’ɛ ni, ’yee gbaanza ’ɛ ‑yrigbɛɛle ’ɛ ta ’ɛ ‑zayi’, ’drunyan ’lɛɛ‑ ’yi pɛ mu ’ɛ waa ‑o ’mi ’yrɛ ’yi ‑li ‑zake’ ’le, ’bhɛɛ‑ ’mi ’laa ‑o ‑li ’drunyan ’lɛɛ‑ ’yi mɛɛ mu ’ɛ ’yrɛ ’yi pɛ ’ke ’le ’ezin‑. ¹⁵‑Amasrɔyi, ’ke ‑woo ’e ꞊wlaa ’klɛɛn ’yi oo, ’ke waa ’e wlalɛ ’klɛɛn ’yi oo, ’bhɛ ’laa ‑zake’ klɛ. Pɛ ’la ’bhɛ ‑za ‑o ’eglɔɔle, ’bhɛ ‑le ‑Waanbhaa’ bole ‑yrɛ ma ‑si drɛɛ ’la ꞊wlaa ‑kɔɔ’ zru mu ’ɛ ’yi ’bhɛɛ‑ ’le. ¹⁶Mɛɛ ’la zan mu ’kpɛn ‑o ’taawo zii’ ‑jan yɛkɛ‑ ’lɛɛ ‑ta, ’mi pe ’bhɛ zan mu ’ɛ ni dɔɔ: Bhaa ‑Waanbhaa’ ‑yaa’ yilabla ’na ’bhɛ zan mu ’ɛ ni, ’bhɛɛ‑ ‑o ‑yrɛnkla’ ‑a ma. ’Duŋ‑ ’woo‑ mu do ‑kplɛn ’laa ’kɛle‑, ’ŋ ’yoo‑ ‑we ’zi ‑Waanbhaa’ a mɛɛ mu ’ɛ ’kpɛn ‑la ‑le, ’wo ‑le ’ke Izraɛli mu ’ɛ ’le.

¹⁷’Bhɛ ya ’ɛ ’yi, ’kee‑ go ‑zɔn pɛ ’ɛ blaan, ’ka ’zoole‑, mɛɛ ’kedo‑ ’kpɔ ’laa ’ŋ ’trɛbhɔlɛ ’ezin‑ ’woo‑ ‑za mu ’ɛ ‑o ‑zayi’. ‑Amasrɔyi, Zesu ’sɔɔnnii mu ’ɛ ‑woo ’ŋ zɔnlawoa ‑a ‑zayi’, ’bhɛ bhɛkpɔɔ mu ’ɛ ’mu ‑le ’ŋ ’flɛ ma ‑gɛ. ’Bhɛ bhɛkpɔɔ mu ’lɛɛ‑ ’mu ‑le ’a zrɔn ’bhii‑ ’mi ‑o ’ke Zesu ‑a lu ’le.

¹⁸’Ŋ nɛɛnɛ‑ mu, bhaa ‑kɔɔa’ Mɛɛzan Zesu Krisi a ‑lileya ’ɛ bo ’ka ’kpɛn ’nii‑ ’ɛ ’yi! Amiina.