MATTHEW
Te Gongo Gaoi noko kanukanu e Matthew
1Te hanohano o Jesus
1Tenei te hanohano o Jesus Christ, te makupuna o te hakahua ia David, te makupuna o Abraham:
2Ko Abraham te tamana o Isaac,
ko Isaac te tamana o Jacob,
ko Jacob te tamana o Judah ma tena ’api.
3Ko Judah te tamana o Perez ma Zerah,
tegaaua tinana ko Tamar.
Ko Perez te tamana o Hezron,
ko Hezron te tamana o Ram.
4Ko Ram te tamana o Amminadab,
ko Amminadab te tamana o Nahshon,
ko Nahshon te tamana o Salmon.
5Ko Salmon te tamana o Boaz,
tona tinana ko Rahab.
Ko Boaz te tamana o Obed,
tona tinana ko Ruth.
Ko Obed te tamana o Jesse.
61.6 2 Kgs 24.14,15; 2 Chr 36.10; Jer 27.20.Ko Jesse te tamana o te hakahua ia David,
ko David te tamana o Solomon,
tena tinana ko te uguugu o Uriah noko hai.
7Ko Solomon te tamana o Rehoboam,
ko Rehoboam te tamana o Abijah,
ko Abijah te tamana o Asa.
8Ko Asa te tamana o Jehoshaphat,
ko Jehoshaphat te tamana o Jehoram,
ko Jehoram te tamana o Uzziah.
9Ko Uzziah te tamana o Jotham,
ko Jotham te tamana o Ahaz,
ko Ahaz te tamana o Hezekiah.
10Ko Hezekiah te tamana o Manasseh,
ko Manasseh te tamana o Amon,
ko Amon te tamana o Josiah.
11Ko Josiah te tamana o Jeconiah ma tena ’api,
i na ’aso na kakabe ’ia ai ki Babylon.
12Nimaa mugi i te kakabe ’aatea ’anga ia te kigatou ki Babylon:
ko Jeconiah te tamana o Shealtiel,
ko Shealtiel te tamana o Zerubbabel.
13Ko Zerubbabel te tamana o Abiud,
ko Abiud te tamana o Eliakim,
ko Eliakim te tamana o Azor.
14Ko Azor te tamana o Zadok,
ko Zadok te tamana o Akim,
ko Akim te tamana o Elihud.
15Ko Elihud te tamana o Eleazar,
ko Eleazar te tamana o Matthan,
ko Matthan te tamana o Jacob.
16Ka ko Jacob te tamana o Joseph,
te matu’a o Mary.
Tenei a Mary na haka haa eia a Jesus, ko Ia na mate te ’Agiki Taga’ia.
17Te ’atuhano nei noko haka tu’u mai ia Abraham o hetae mai ki te hakahua ia David, noko ’atu anga hugu tuma’a e haa (14), ka te haka tu’u mai ’anga ia David o hetae mai ki te kakabe ’aatea ’anga a Israel ki Babylon noko ’atu anga hugu tuma’a e haa (14), ka te haka tu’u mai ’anga i te kakabe ’aatea ’anga a Israel ki Babylon o hetae mai kia Christ noko ’atu anga hugu tuma’a e haa (14).
Te haka haa o Jesus
181.18 Lk 1.27.Noko konei na noho te haka haa o Jesus Christ. Ko te tinana a Mary noko he ahoaho ’aki ma Joseph ke go nonoho. Mugi kigaaua o haka pata ’aki, ka na na’a ’ia ko Mary e hai tama noko agatu’u i te Spirit Tapu. 19Ka ko tona matu’a a Joseph te tangata tinogaoi, noko he’e siahai ke na’a ngatahi ’ia te hai ’anga nei ke maatiba ai a Mary, ma te hai tena tegeu’a ke manga mau’i ia te ia.
20Nimaa sigi tena konei na tegeu’a ’anga ki te hai ’anga nei, te ensel o te ’Aitu noko haka ’agi tino kia te ia i te miti o hai atu, “Joseph te makupuna o David, noka tau mataku ki te kakabe ia Mary ki tou manaha ke hai ai mo’ou he uguugu, iteme’agaa tena hai tama ’anga e hai e te Spirit Tapu. 211.21 Lk 1.31.Ko Mary nimaa go haka haa ma’ana he tama, e hai ke go haka ingoa e koe ko Jesus, iteme’agaa ko Ia e hai ke go haka ma’ugi ona pegea i ogatou ’oosongo.”
22Ka na hai ’anga nei noko hai o haka maa’ogi ai nia noko gea ai a te ’Aitu o agatu’u i tona taauga:
231.23 Is 7.14.“Te hahine taupo’ou ’esi’esi e hai ke go
hai tama ogo hai ma’ana he tama,
e hai ke go mate ko Immanuel,
tegaa tena gaataki:
Ko God e haka pata kia te kitatou.”
24Te ’aso na ’aga ai a Joseph, na hai eia nia noko kaunaki e te ensel o te ’Aitu ke hai. Na kakabe mai eia ia Mary ki tona manaha o hai ai tona uguugu. 251.25 Lk 2.21.Ko kigaaua koi he’e he na’a ’aki ano hetae ki te guea ’anga a Mary o hai tena tama. O haka ingoa e Joseph ko Jesus.
2Te maatakinga a na taangata he ’igo’igo ’aki
1Mugi i te haka haa o Jesus i Bethlehem i te kakai ’anga i Judea, i na ’aso noko manga hakahua ai a Herod, na taangata he ’igo’igo ’aki, noko boomai mai matangi ki Jerusalem. 2O konei ’agatou he haka anuanu ’aki, “Tehea te tama ’iti’iti kua haka haa ke go hai ai te hakahua mo’o na Jew? E hiina’i kimatou ki tena hetu’u e sopo i matangi, ma te boomai kimatou sogi kia te Ia.”
3Te gholoba na haka gongo ai a Herod te hakahua ki te hai ’anga nei, koia ma ba’i pegea i Jerusalem na he langalanga ’aki ai 4Ma te haka putu mai e Herod ba’i priest ma na ako o na tagangonga, o haka anuanu kia te kigatou o hai atu, “Tehea te kunga noko hai ke go haka haa ai te ’Agiki Taga’ia?” 5Ma te haka tau a kigatou o hai atu, “Noko hai ke go sopo i Bethlehem i te kakai ’anga i Judea, iteme’agaa noko konei na kanukanu ai te taauga:
62.6 Mic 5.2.‘Ka kokoe Bethlehem i te kakai ’anga i Judah,
e he’e hakagaataki kokoe te mi’i hutiaki i na hutiaki e i-Judah,
iteme’agaa e hai ke go sopo ia te koe te hutiaki,
ko Ia e hai kego hai ai te ge’o sanga ki ’Oku pegea i Israel.’ ”
7Ma te pogo ’aki huu a Herod i na taangata he ’igo’igo ’aki o hegeu soko kigatou, ke na’a ai eia ia te kigatou te ’aso mogimogi noko sopo ai te hetu’u. 8Ka na kaunaki e Herod ’ia te kigatou o boo ki Bethlehem, kae hai atu kinai, “Boo atu o ligo gosigosi te tama ’iti’iti. Nimaa go kite e koutou, ’ogo haka to’o mai he gongo kia te au, ka kau go hinatu o sogi ma’u kia te Ia.”
9Nimaa ’oti i te haka gongo kigatou ki te hakahua ia Herod, kae boo a kigatou, ka te hetu’u noko hiina’i kinai kigatou i matangi, noko manga mu’a ia te kigatou, ano manga eke haka ma’u o pata iho i te kunga noko manga iai te tama ’iti’iti. 10Te ’aso na hiina’i ai kigatou ki te hetu’u, ko kigatou na hu’ai sisia ai. 11Ka te ’aso na boo ake ai kigatou ki te hage, ko kigatou na hiina’i ki te tama ’iti’iti ma te tinana ia Mary. Ko kigatou na he tokotugi ’aki o sogi kia te Ia, ma te lugaluga na kete noko iai ’agatou ga’unga o haiga’a kia te Ia na golu ma na me’a tutu o tutuu gaoi e ingoa na ‘incense’, ma na me’a tutuu gaoi e ingoa na ‘myrrh’.12Ma te haka kuumanaba e God ’ia te kigatou i te miti, ke noka te giu kia Herod, kae manga giu ki tegatou kakai ’anga i he aga ’aatea.
Te he ’agiko ’anga ki Egypt
13Te ’aso na boo ai na taangata he ’igo’igo ’aki, te ensel o te ’Aitu noko haka ’agitino kia Joseph i te miti o hai atu kinai, “ ’Aga ake o kakabe te tama ’iti’iti ma te tinana, o he ’agiko ki Egypt, na’e ko Herod kago sasaga eia te tama ’iti’iti nei ke go taa. Pau atu o noko noho ’aki i Egypt ano ’io gea haka hoki atu au.”
14Ko Joseph na ’aga o kakabe te tama ’iti’iti ma te tinana o boo i te poo ki Egypt. 152.15 Hos 11.1.Koia na noho ano i Egypt, hetae ki te ’aso na mate ai a Herod. Noko konei na haka maa’ogi ai nia noko gea ai a te ’Aitu o agatu’u i te taauga o hai ake:
“Ko Au e ngege i toku Hosa ke hano i Egypt.”
Te taa ’anga na tama giki i Bethlehem
16Te ’aso na na’a gaoi ai e Herod koia e pake e na taangata he ’igo’igo ’aki, koia na haka tangi to’a, ma te tuku eia ke taa ko ba’i tama giki taangata i Bethlehem ma ona manaha babae, haka tu’u i na tama giki guanga ghapu o hetae ki na tama giki hai ho’ou, ke papata ki na ’aso noko na’a ai eia i na taangata he ’igo’igo ’aki. 17Ma te haka maa’ogi ai nia noko gea kinai te taauga ia Jeremiah:
182.18 Jer 31.15.“Te ge’o i te manaha i Ramah
noko haka gongo kinai na pegea noko tatangi ma te magegepe toto’a,
ko Rachel noko manga magepe ia tena haanau,
koia noko he’e maka ke baa kogikogi,
iteme’agaa ko kigatou kua he’e kitea.”
Te giu ’anga ki Nazareth
19Nimaa mate a Herod, te ensel o te ’Aitu noko haka ’agitino kia Joseph i te miti i Egypt. 20O hai atu, “ ’Aga ake, o kakabe te tama ’iti’iti ma te tinana o giu ki na kunga henua o Israel, na’e kua mamate na pegea noko hai lobo ke taa te tama ’iti’iti nei.”
21Ma te ’aga a Joseph o kakabe te tama ’iti’iti ma te tinana o boo ki na kunga henua o Israel. 22Ka te ’aso na gongo ai a Joseph ko Archelaus kua sui ia te tamana o hakahua i Judea, ko Joseph na mataku te hano ki Judea, ma te haka kuu manaba hoki e God i te miti, tenaa te hai ’anga na hano ai ki te kakai ’anga i Galilee. 232.23 Mk 1.24; Lk 2.39; Jn 1.45.Koia na hano o noho i te manaha i Nazareth. Te hai ’anga nei na haka maa’ogi ai nia noko gegea ai na taauga:
“Ko Ia e hai ke go haka ingoa ’ia
te tangata mai Nazareth.”
3Ko John Baptist noko ngaague te aga
(Mark 1.1-8; Luke 3.1-18; John 1.19-28)
1Na ’aso na, ko John Baptist noko a’u o manga tohi’aki i te tugatea i Judea, 23.2 Mt 4.17; Mk 1.15.o hai atu, “Koutou sui tegeu’a atu, na’e na ’aso e hai ke go hakahua ai te ’Aitu kua hitaiaki.” 33.3 Is 40.3.Ko John tenei te pegea noko gea kinai te taauga ia Isaiah:
“Te ge’o o te pegea e ngege i te tugatea,
‘Haka ngaague he aga ki te ’Agiki;
haka tinogaoi ba’i kunga kia te Ia.’ ”
43.4 2 Kgs 1.8.Na ake o John Baptist noko gosigosi i na hugu ‘camel’, tena kapitiake noko gosigosi i na kigi buluka, kogaa ana utunga na ’ungaghali ma na hani i mouku. 5Te ’apitanga o pegea i Jerusalem ma Judea ma ba’i kunga henua e mugheghi i te bai mimigo i Jordan noko boo kia John. 6Ko kigatou noko haka nuukegi i ogatou ’oosongo, ma te haa gogomi e John ’ia te kigatou i te bai mimigo i Jordan.
73.7 Mt 12.34; 23.33.Ka te gholoba na ina ai a John ki te ’apitanga o na Pharisee ma na Sadducee noko boo ake kia te ia ke haa gogomi ia te kigatou, koia noko hai atu kia te kigatou, “Koutou na matiginga ana ngata hai maka! Koai te kua haka kuu manaba ia te koutou ke he’agiko i te kagohia e a’u? 8Hai atu na hai ’anga ke haka ’agi ai koutou kua sui tegeu’a i autou hai ’anga songo. 93.9 Jn 8.33.Kae noka tautou tuku gaoi o hai ake, ‘Ko kimatou te hai tematou tupuna ia Abraham.’ Ka ko au e hai atu kia te koutou, na hatu nei manga ’aonga te hai ai e God ni pegea ke hai ai ni makupuna mo’o Abraham! 103.10 Mt 7.19.Na ’aso nei kua ’oti i te tuku ai te akisi ki na tugi o na ga’akau. Nimaa iai ni ga’akau he’e tau hua gaoi, e hai ke go tua o seu ki te ahi.
11“Koau manga haa gogomi eau ia te koutou i te bai ke haka ’agi koutou kua sui tegeu’a, ka ko Ia e hai ke go mugi mai ia te au e hu’ai taganga o sigi ia te au, e he’e ’aonga te he to’o ’aki eau ona taka ba’e, ko Ia e hai ke go haa gogomi ia te koutou i te Spirit Tapu ma te ahi. 12Ko Ia manga kopi tena me’a hai hekau e hai kego haka ’aatea ai na penu i tena hata hai witi. Ko Ia e hai ke go haka putu ana hatu witi gaoi ki goto i te hage haka putu me’a, kae tutu na penu kigi witi i te hu’ai ahi kago he’e ’aonga te tamate.”
Te haa gogomi ’anga a Jesus
13Ko Jesus noko hinaiho mai Galilee kia John i te bai mimigo i Jordan ke haa gogomi eia ia te Ia. 14Ka ko John noko hai lobo eia ke sui maanatu a Jesus. Noko hai atu, “Koau te ’aonga te haa gogomi e Koe. ’Ai ko Koe e a’u kia te au?”
15Ma te haka tau kinai a Jesus o hai atu, “Tuku iho ke konei na hai, na’e te paaunga kitaua hai ’ia te hai ’anga nei, ke haka maa’ogi ai ba’i hai ’anga haka tinogaoi.”
16Nimaa ’oti i te haa gogomi a Jesus, ko Ia na ghali o sopo ake i te bai, ma te ta’aki a te gangi kia te Ia, o ina a John ki te Spirit Tapu o God noko iho mai, manga noho pe te gupe o mapu ia Jesus. 173.17 Gen 22.2; Ps 2.7; Is 42.1; Mt 12.18; 17.5; Mk 1.11; Lk 9.35.Kae hai iho ma’u te ge’o mai te gangi, “Tenei toku Hosa e hu’ai ma’ine kinai Au. Ko Au e hu’ai maagaohie kia te Ia.”
4Te pakenga kia Jesus
14.1 Heb 2.18; 4.15.Ko Jesus na hutiaki e te Spirit Tapu ki te tugatea ke pake e Satan. 2Mugi i tena he’e kai ’anga o katoa haka haa ona ’ao ma te katoa haka haa ona poo, ko Ia na ongea to’a. 3Ko te ’atua pake noko a’u kia Jesus o hai atu, “Ko Koe nimaa te Hosa o God, gea atu ki na hatu nei ke haka haagiu ai ni utunga.”
44.4 Deut 8.3.Ko Jesus noko haka tau kinai o hai atu, “Na ’oti i te hai ake na Kanukanu Tapu:
‘Ko pegea e he’e manga maa’ugi i na utunga,
kae maa’ugi ma’u i ba’i kupu gea ai a te ’Aitu.’ ”
5Ma te kakabe e Satan ia te Ia ki te manaha tapu i Jerusalem, o hai ia te Ia o tu’u i te kunga e hu’ai ma’u’agunga i te Hage Tapu, 64.6 Ps 91.11,12.o hai atu kinai, “Ko Koe nimaa te Hosa o God, ’utu atu ki gago, na’e na ’oti i te hai ake na Kanukanu Tapu:
‘E hai ke go kaunaki mai ona ensel, agatu’u ia te Koe,
e hai ma’u kigatou go nekeneke ia te Koe i ogatou gima,
ke go noka te tukia te ba’e o ’Ou ki he hatu.’ ”
74.7 Deut 6.16.Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “Na Kanukanu Tapu e konei na hai ake ma’u:
‘Noka te tuku ia te ’Agiki te ’Aitu o ’ou ki te hai lobo.’ ”
8Ma te haka kabe haka hoki e Satan ’ia Jesus ki te ogo hu’ai ma’u ’agunga, o haka kite kia te Ia na kakai ’anga o te kege nei ma ona gaoi ’anga. 9Kae hai atu, “Na me’a nei ngatahi e hai kau go haiga’a ’ia kia te Koe, i te poi toko tugi Koe o sogi kia te au.”
104.10 Deut 6.13.Hai atu kinai a Jesus, “Hinatu ’aatea ia te Au, Satan. Na ’oti i te hai ake na Kanukanu Tapu:
‘Manga sogi atu kia te ’Agiki te ’Aitu o ’ou,
ma te manga hai hekau kia te Ia launatasi.’ ”
11Ma te hano ’aatea a Satan ia Jesus, kae boo iho na ensel o ’aabaki kia te Ia.
Ko Jesus noko haka tu’u te tohi’aki
124.12 Mt 14.3; Mk 6.17; Lk 3.19,20.Te ’aso na gongo ai a Jesus ko John kua tuku ’ia ki te hage kagohia, ko Ia na hoki ki Galilee. 134.13 Jn 2.12.Ko Ia na he’e noho i Nazareth, ka na hano o manga noho i Capernaum, te manaha pata i te gano i Galilee, i na kunga henua o na hanohano o Zebulun ma Naphtali, 14ke haka maa’ogi ai nia noko gea kinai te taauga ia Isaiah:
154.15 Is 9.1,2.“Na kunga henua o na hanohano o Zebulun ma Naphtali
i te pa’asi ki tai i te bai mimigo i Jordan,
ko Galilee te kakai ’anga o na pegea ’aatea,
16te ’apitanga manga noho ’aki i te poo’uginga
kua ’oti i te hiina’i ki te maagama hu’ai hua’eha;
ko na pegea manga noho ’aki
o maikia i te kai mamate,
kua hetae kinai te maagama.”
174.17 Mt 3.2.Haka tu’u i na ’aso na o hano, ko Jesus na haka tu’u tena tohi’aki:
“Koutou sui tegeu’a atu,
iteme’agaa te Hakahua ’anga a te ’Aitu kua hitaiaki.”
Te mataa haka pogo ’anga ona pegea haka ako
18Ko Jesus noko manga sehu i na pa’asi o te gano i Galilee. Ko Ia noko ina ki te hai haanau: ia Simon noko mate ko Peter, ma te taina ia Andrew. Ko kigaaua noko manga hai bugho i te gano, iteme’agaa ko kigaaua gua taangata tautai. 19Ma te hai atu kinai a Jesus, “Tata’o mai ia te Au, ka kau hai ’ia ia te kougua ke go tautai pegea.” 20Ko kigaaua na ghali o ti’aki ogaua bugho, kae tata’o ia Jesus.
21Nimaa boo soo atu kigatou, ko Jesus noko ina ma’u ki tegaa hai haanau: ia James ma John, gua hosa o Zebedee manga i te baka ma tegaaua tamana. Noko manga gosigosi ogatou bugho, ma te hakapogo e Jesus ’ia te kigaaua. 22Ma te ghali kigaaua o ti’aki te baka ma tegaaua tamana, kae tata’o ia Jesus.
Ko Jesus noko haka ma’ugi masaki
234.23 Mt 9.35; Mk 1.39.Ko Jesus noko sehu i ba’i kakai ’anga i Galilee, o manga ako i na Hage hai paaunga, ma te ’atigongo i te Gongo Gaoi o te Hakahua ’anga a te ’Aitu, ma te haka ma’ugi na pegea e iai te mou hage o na sa’o saga ma te masaki. 24Te gongo o’ona na hohoga i ba’i kunga i Syria, ka ko pegea na kakabe ake kia te Ia na pegea masasaki i te mou hage o te sa’o saga songo, ma na pegea manga higosia ma’u i te mou haka gongonga, na pegea eketia i te haagiki ma na pegea he ghotoi ’aki, ma na pegea mamate pa’asi tasi, ka noko haka ma’ugi ngatahi e Jesus. 25Na hu’ai tu’u pegea mai Galilee ma Decapolis4.25 Decapolis e gaataki i te hegeunga Greek “te katoa kakai ’anga” , ma Jerusalem ma Judea ma na kakai ’anga i tegaa pa’asi i Jordan, noko manga he’agumaki ia te ia.
5Te ’atinga gongo i te ogo
1Nimaa ina a Jesus ki te ’apitanga, ko Ia na haka neke ki te pa’asi o te ogo o noho ai, ma te boo ake ona pegea haka ako kia te Ia. 2O haka tu’u ako e Jesus ia te kigatou, o hai atu,
3“Te hakagaoinga ki na pegea tegeu’a haka tukunga kia te ’Aitu,5.3 na pegea tegeu’a haka tukunga kia te ’Aitu, po: na pegea lae i te pa’asi o te Spirit
iteme’agaa tegatou manaha ko te nuku i te gangi.
45.4 Is 61.2.Te hakagaoinga ki na pegea manga magegepe,
iteme’agaa ko kigatou kago baa kogikogi ’ia.
55.5 Ps 37.11.Te hakagaoinga ki na pegea haka ma’u gago,
iteme’agaa kago ga’u e kigatou a te kege nei.
65.6 Is 55.1,2.Te hakagaoinga ki na pegea manga gootunga ki te haka tinogaoi o te ’Aitu,
iteme’agaa kago ga’u e kigatou.
7Te hakagaoinga ki na pegea ’agogoha i gaa pegea,
iteme’agaa kago haka’agi kinai te ’agoha o te ’Aitu.
85.8 Ps 24.3,4.Te hakagaoinga ki na pegea soihua ogatou uso,
iteme’agaa ko kigatou kago hiina’i kia te ’Aitu.
9Te hakagaoinga ki na pegea haka noka hetaunga,
iteme’agaa ko kigatou kago mate na tama giki a te ’Aitu.
105.10 1 Pet 3.14.Te hakagaoinga ki na pegea hai songo ’ia
i te ghaghi i te haka tinogaoi o te ’Aitu,
iteme’agaa tegatou manaha ko te nuku i te gangi.
115.11 1 Pet 4.14.Te hakagaoinga kia te koutou i na ’aso gegea songo ai a pegea kia te koutou, ma te hai songo ia te koutou, ma te hai gongo songo ia te koutou, i te ghaghi ia te Au. 125.12 2 Chr 36.16; Acts 7.52.Koutou sisia atu, ma te magagaohie, iteme’agaa te hu’ai ga’unga a’autou manga i te gangi. Ko kigatou noko manga konei ’agatou noho ma’u ki na taauga noko mumu’a mai ia te koutou.
Na tai kona ma te maagama
135.13 Mk 9.50; Lk 14.34,35.“Koutou e hai ke noho pe na solo ki na pegea o gago nei, ka na solo nimaa he’e kona, e hai ke kohea na hai ke kona haka hoki? Kua pau o he’e gaoi ki he me’a ka manga seu, ma te takataka e pegea.
145.14 Jn 8.12; 9.5.“Koutou te maagama ki na pegea i gago nei. Te manaha i te hohonga ogo, e he’e ’aonga te ngigo. 155.15 Mk 4.21; Lk 8.16; 11.33.E he’e kitea he pegea ma’u tutu he peba o poghi i he kete, kae hai ke haka eke ki te kunga tuku peba, ka ke maagama ki ba’i pegea i te hage. 165.16 1 Pet 2.12.Manga konei na noho ma’u, tuku atu te maagama o ’outou ki ’ago ia pegea, kigatou hiina’i ki autou hekau gaoi, ka kigatou haka e’eha ai ia te Tamana o’outou e noho i te gangi.
Te akonga i na tagangonga
17“Noka tautou tegeu’a ake, ko Au e a’u kau hai ti’aki ’ia na tagangonga a Moses ma na akonga ana taauga. Ko Au e he’e a’u kau hai songo ’ia, kae a’u kau haka maa’ogi ’ia. 185.18 Lk 16.17.Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Hano ano hetae ki te nimo o te gangi ma te kege nei, e si’ai he mi’i kupu po he mi’i tongi ’anga kanukanu i na tagangonga kago nimo, hano ano ’oti ko ba’i hai ’anga. 19Nimaa iai he pegea e hai songo eia he mi’i kunga i na tagangonga nei, ma te ako kogaa pegea kigatou tata’o ia te ia, koia e hai ke go hai ai he pegea he’e tau hai ’anga i te Hakahua ’anga a te ’Aitu i te gangi. Ka koai kago maangao ki na tagangonga ma te ako kogaa pegea kigatou tata’o ia te ia, koia e hai ke go hai ai he hu’ai pegea i te Hakahua ’anga a te ’Aitu. 20Iteme’agaa ko Au e hai atu kia te koutou, naakupu ki te tinogaoi koutou o sigi i na Pharisee ma na ako o na tagangonga, koutou kago he’e ’aonga te boo ki goto i te nuku i te gangi.
Na noho o te taa pegea ma te he ’ika’ika ’aki
215.21 Ex 20.13; Deut 5.17.“Koutou noko haka gongo ki na gegea ’anga ki na tupuna o tatou i gaa ’aso noko hai ake: ‘Noka tautou taa pegea ke mamate. Nimaa iai he pegea e taa eia he pegea o mate, koia e hai kego to’o ki te haka aba.’ 22Ka ko Au e hai atu kia te koutou, te pegea nimaa ’ika’ika kia te taina, koia kago to’o ki te haka aba. Ka nimaa iai he pegea hai atu kia te taina, ‘Ko koe e he’e tau hai ’anga,’ koia kago hano o haka aba e na Sanhedrin. Ka nimaa iai he pegea hai atu, ‘Ko koe te haka tugihu’u,’ koia kago hano ki te ugaimami.
23“Tenei te hai ’anga nimaa hai ke haiga’a ai ma’au he ga’a tausu’u kia te ’Aitu i te olta, kae maanatu hoki koe kia te taiu e iai te hai ’anga e haka tangi ai kia te koe, 24mataa tuku iho tau ga’a tausu’u i ’ago i te olta, kae hoki o haka gaoi ’aki ma te taiu, ’io hokimai o haiga’a tau ga’a tausu’u.
25“Haka noka me’a ghali atu ki tou makau e hai ke to’o ia te koe ki te haka aba. Haka noka atu i te gholoba manga koi boo ai kougua i te aga ki te haka aba, na’e nimaa pau ia o haiga’a ia te koe ki te haka aba, go haiga’a e te haka aba ia te koe ki te solodia ma te tuku ia te koe ki te hage kagohia. 26Ko Au e gea maa’ogi kia te koe: Ko koe ka he’e ’aonga te sopo iho ano, ’io haiga’a haka ’oti te me’a taha’aki e toe i te tau’i o ’ou.
Te tangata hai uguugu maasoko
275.27 Ex 20.14; Deut 5.18.“Koutou noko manga haka gongo ki na pegea ogaa ’aso noko hai ake: ‘Noka te haka masi’i ki na uguugu ogaa taangata.’ 28Ka ko Au e hai atu kia te koutou: Nimaa iai he launa tasi tangata e ina ki he hahine o haka nau kinai, kua ’oti i te tatae ki te hahine i te uso o’ona. 295.29 Mt 18.9; Mk 9.47.Te mata maui o’ou nimaa hai ia te koe o ’oosongo, sa’u iho o tupe ’aatea. E gaoi i te ti’aki he kunga e tasi i tou tino o sigi i te hano tou tino kaatoa ki te ugaimami. 305.30 Mt 18.8; Mk 9.43.Ka poi hai e tou gima maui ia te koe o ’oosongo, toghi atu o tupe. E gaoi i te ti’aki he kunga e tasi i tou tino o sigi i te hano tou tino kaatoa ki te ugaimami.
315.31 Deut 24.1-4; Mt 19.7; Mk 10.4.“Na tagangonga noko hai ake ma’u: ‘Nimaa iai he tangata maabae ma tona uguugu, koia hai ke haiga’a ki te hahine te kanukanu haka ’igonga o te maabae.’ 325.32 Mt 19.9; Mk 10.11,12; Lk 16.18; 1 Cor 7.10,11.Ka ko Au e hai atu kia te koutou: Nimaa iai he tangata ti’aki tena uguugu, ka tena uguugu he’e haka masi’i ki he tangata ’aatea, te tangata nei e hai eia te hahine nei ke ’oosongo, i te poi hai matu’a hoki. Ka nimaa iai he tangata kago pipiki eia te hahine kua ti’aki e tena matu’a, te tangata nei e ’oosongo ma’u.
Na noho o te tuku kupu
335.33 a Lev 19.12; b Num 30.2; Deut 23.21.“Koutou noko haka gongo hoki ki na gegea ’anga ki na tupuna o tatou i gaa ’aso noko hai ake: ‘Noka te haisongo autou tukunga kupu, kae pau o pipiki atu nia noko tuku kupu ai koe kia te ’Aitu.’ 345.34 a Jas 5.12; b Is 66.1; Mt 23.22.Ka ko Au e hai atu kia te koutou: Noka te aguagu ki ni me’a. Noka te aguagu ki te gangi, na’e te noohonga o te ’Aitu. 355.35 a Is 66.1; b Ps 48.2.Ma te noka te aguagu ki te kege nei, na’e tena kunga tu’u, ma te noka te aguagu ki Jerusalem, na’e te manaha o te Hakahua tamaki. 36Kae noka te aguagu ma’u ki outou ’ugu, iteme’agaa ka he’e ’aonga te hai e koutou he gau ’ugu ke susugu poe ’ugi. 37Kae manga tuku tau haka ’Oo ’anga ke maa’ogi, poe tau haka Si’ai ’anga ke maa’ogi. Ka nimaa e haka soo atu ma’u he me’a, te me’a a’u mai te haagiki.
Na noho o te giu’aki maka
385.38 Ex 21.24; Lev 24.20; Deut 19.21.“Koutou noko haka gongo ki na gegea ’anga ki na pegea ogaa ’aso noko hai ake: ‘Nimaa tuki’ia he mata, sui atu o tuki he mata, nimaa tuki’ia he niho, sui atu o tuki he niho.’ 39Ka ko Au e hai atu kia te koutou: Noka te haka hetata’i ki he pegea songo. Nimaa iai he pegea paa tou kagahau maui, giu atu ma’u kinai tegaa pa’asi. 40Ka nimaa iai he pegea to’o ia te koe ki te haka aba o sa’u te ake o’ou, tuku atu ma’u ke hai mo’ona te ake maatogu o’ou. 41Nimaa iai he pegea haka mataku taku ia te koe ke tata’o haka makabaa ia te ia, tata’o haka mama’o so atu ai. 42Haiga’a atu ki he pegea haka ene kia te koe. Noka te susugi te pegea e siahai ke mataa to’o ma’au he me’a ka kego ’abatu hoki ’ia te koe.
Ma’ine atu ki na makau
43“Koutou noko haka gongo, noko hai ake: ‘Maa’ine atu ki na pegea e pata mai ia te koe, kae ’atua hekai atu ki outou makau.’ 44Ka ko Au e hai atu kia te koutou: Maa’ine atu ki na makau o ’outou, ma te taakunga i na pegea manga hai songo ia te koutou. 45Ka kego hai ia te koutou na hosa o te Tamana o ’outou e noho i te gangi. Ko Ia e tuku e Ia te ga’aa o ’Ona o sopo ake ki na pegea songo ma na pegea gaoi, ma te hakato’o e Ia na ’ua ki na pegea tinogaoi ma na pegea he’e tinogaoi. 46Ka koutou poi manga maa’ine ki na pegea manga maa’ine kia te koutou, tehea te ga’unga kago ga’u e koutou? ’Ai na pegea tibu takis he’e konaa agatou hai ma’u? 47Ka koutou nimaa manga gegea gaoi ki outou ’api, nia te hai e koutou o sigi i gaa pegea? ’Ai na pegea he’e sogi he’e konaa agatou hai ma’u? 485.48 Lev 19.2; Deut 18.13.Haka tinogaoi atu, o noho pe te Tamana o ’outou e noho i te gangi e soihua.
6Na noho o te haiga’a ki na pegea hu’ai lae
16.1 Mt 23.5.“Haka tauganga atu, noka tautou haihai ’anga gaoi ki mata ia pegea ke hiina’i kinai. Koutou nimaa konaa ’autou hai, kago he’e tau giu’akinga ga’u e koutou ia te Tamana o’outou e noho i te gangi.
2“Ka ko koe nimaa haiga’a ki na pegea lae, noka te hai baa gongo ai, ke noho pe na hai ’anga a na pegea haka hage hage i na Hage hai paaunga ma na agatu’u, ke haka ’eha’eha ai e pegea ’ia te kigatou. Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Kua ’oti i te ga’u e kigatou na giu’aki ga’unga agatou. 3Ka ko koe nimaa haiga’a ki na pegea hu’ai lae, noka te tuku te pa’asi sema o ’ou ke na’a nia e hai e te pa’asi maui o ’ou. 4Ka ko koe manga haiga’a huu atu, na’e te Tamana o ’ou e noho i te gangi te ina ki nia manga hai huu e koe, kago giu’aki e Ia kia te koe.
Te taakunga a te ’Aitu
56.5 Lk 18.10-14.“Ka na ’aso taakunga o ’outou, noka te noho pe na pegea haka hagehage, manga siahahai ki na tutu’u ’anga i na hage hai paaunga ma na agatu’u, ke hiina’i kinai a pegea. Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Kua ’oti i te ga’u e kigatou na giu’aki ogatou. 6Ka nimaa te ’aso e taakunga ai koe, mene atu ki tou hage o titingi tena aga, kae taakunga kia te Tamana o ’ou e he’e hiina’i kinai. Ka te Tamana o ’ou e ina ki na me’a hai huunaki, kago giu’aki e Ia kia te koe. 7Nimaa i outou ’aso taakunga, noka te baloghalogha ke noho pe na pegea he’e na’a e kigatou ia te ’Aitu, iteme’agaa ko kigatou manga tegeu’a ake ka haka gongo kia te kigatou i agatou taakunga gogoa ’anga. 8Noka tautou konei na hai pe kigatou, na’e te Tamana o ’outou manga na’a e Ia nia e siahahai kinai koutou, ’io mugi koutou o haka ene ’aki ai kia te Ia. 9E hai koutou konei na taakunga:
Tematou Tamana e noho i te gangi,
ke hai tou ingoa ke tapu,
10ke a’u Tou ’aso hakahua ai a te kege nei,
ke hai Au paaunga ki te kege nei
ke noho pe Au paaunga i te gangi.
11Haiga’a mai i te ’ao nei na utunga manga ga’u e kimatou i ba’i ’ao.
12Haka noka mai kia te kimatou ni hai ’anga songo hai e kimatou,
ke noho pe na haka noka hai ’anga a matou ki na pegea hai ’oosongo kia te kimatou.
13Noka te hutiaki ia te kimatou ki na pakenga,
kae haka tausu’u ia te kimatou i te haagiki.
[Iteme’agaa te hakahua ’anga, ma te mamagunga, ma na taganga, ke noho kia te Koe ki ba’i ’aso.
E tonu!]
146.14 Mk 11.25,26.“Nimaa haka noka e koutou kogaa pegea hai hai ’anga songo kia te koutou, te Tamana o ’outou e i-te gangi ka go haka noka ma’u kia te koutou. 15Ka nimaa he’e haka noka e koutou na hai ’anga maase’i hai e gaa pegea kia te koutou, te Tamana o ’outou ka go he’e haka noka ma’u ’outou ’oosongo.
Te he’e kai i te sogi
16“ ’Outou ’aso he’e kai i te sogi, noka tautou hiina’i haka ’aagogoha, ke noho pe na hai ’anga ana pegea haka hagehage, ta’anga hiina’i haka ’aagogoha ke haka ’agi ki gaa pegea ko kigatou e he’e kai i te sogi. Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Kua ’oti i te ga’u e kigatou na giu’aki ogatou. 17Ka nimaa tou ’aso he’e kai i te sogi, segu atu tou ’ugu mate huhu’i atu ou mata. 18Ka ke he’e suga ki gaa pegea ko koe e he’e kai i tau sogi, ka manga ko te Tamau e he’e hiina’i kinai a pegea. Ko Ia te manga ina ki nia manga hai huu e koe, e hai ke go giu’aki e Ia kia te koe.
Na ga’unga i te gangi
(Luke 12.33,34; 11.34-36)
196.19 Jas 5.2,3.“Noka te haka putu ni ga’unga ki te kege nei, na’e ka go hai songo e na kagakuba, ma te koli. Te kunga na kago tuki ma’u e na pegea mou toto’o o kaia’a. 20Kae manga haka putu atu ma’autou ni ga’unga ki te gangi, na’e kago he’e hai songo ena kagakuba poe koli. Tenaa te kunga kago he’e tuki ma’u e na pegea mou toto’o o kaia’a. 21Iteme’agaa te kunga e haka putu kinai autou ga’unga, tenaa te kunga manga heketi hinangago ma’u ai koutou.
22“Te mata te peba o te tino. Te mata o ’ou nimaa gaoi, te tino o ’ou ngatahi ka maagama to’a. 23Ka nimaa songo te mata o ’ou, te tino ngatahi ka manga poo’ugi to’a. Ka te maagama e i-te uso o ’ou nimaa poo’ugi, te poo’ugi ’anga nei te hu’ai poo’uginga.
24“Ka he’e kitea he pegea ’aonga te hai hekau ki he toka gua hakahua. Koia kitai go gotoa’a ki tegaa, kae ma’ine ki tegaa. Koia kitai go hai gaoi ki tegaa, kae hai songo tegaa. Koutou ka he’e ’aonga te hai hekau kia God ma na mane ngatahi.
Noka te maikia
25“Kogaa na noho ko Au e hai atu kia te koutou, noka te maikia ki outou ma’ugi, po nia ka go kai ma te binu. Po nia kego mamago ai koutou. ’Ai te ma’ugi e he’e gaoi to’a o sigi i na utunga? ’Ai na tino e he’e gaoi to’a o sigi i na laoa? 26Hiina’i atu ki na manu he gegei. Ko kigatou e he’e sanga poe utu poe haka putu utunga ki ni hage, ka manga haangai e te Tamana o ’outou e noho i te gangi. ’Ai koutou e he’e gaoi toto’a o sigi i na manu he gegei? 27Koai ia te koutou e maikia ki te ma’ugi o ’ona ma te beegaba ai eia te mi’i gholoba ki te ma’ugi?
28“Tehea ma’u te hai ’anga e maikia ai koutou ki na laoa? ’Ai hiina’i atu ki na ngaasogo ’anga na lakaa me’a o mouku. Na lakaa me’a o mouku e he’e hai hekau poe lapui. 296.29 1 Kgs 10.4-7; 2 Chr 9.3-6.Ka ko Au e hai atu kia te koutou, he’e po ko Solomon ma’u ma ana me’a gaoi ngatahi noko he’e mamago gaoi ke noho po he launatasi i na lakaa me’a nei. 30Nimaa konaa na noho na haa mago ’anga e God na lakaa me’a o mouku, manga noho i te aso nei kae seu ki te ahi i te ’aso ’ao, ’ai ko Ia ka he’e haka soo atu te haa mago e Ia ia te koutou? Koutou hu’ai gigiki ’outou sano kia God! 31Noka tautou maikia, o hai ake, ‘Nia ’a tatou kago kai?’ po ‘Nia ’a tatou kago binu?’ po ‘Nia kago mamago ai a kitatou?’ 32Iteme’agaa na pegea he’e sogi kia te ’Aitu te manga ligo e kigatou na me’a nei, ka te Tamana o ’outou e i-te gangi manga na’a e Ia koutou e sia hahai ki na me’a nei. 33Ka koutou mataa sasaga atu te hakahua o ’Ona ma te haka tinogaoi o ’Ona ka kego beegaba e Ia na me’a ngatahi nei kia te koutou. 34Kogaa na noho, noka tautou maikia atu ki te ’aso ’ao, na’e na maikia o te ’aso ’ao konaa. Ko ba’i ’ao e taki hai ona maikia.
7Haka aba kogaa pegea
1“Noka te haka aba, na’e ko koutou te kai go haka aba ’ia ma’u. 27.2 Mk 4.24.Iteme’agaa na haka aba ’anga e hai e koutou ki gaa pegea, te hai ke go sui o haka aba ’ia ai ia te koutou, ma nia e hai e koutou, e hai ke go sui o hai ma’u kia te koutou.
3“ ’Eaa e ina ’atu ai koe ki te momo pebu e i-te mata o te taiu, kae manga haka tausu’u ai ki te pa’asi ga’akau manga i tou mata? 4Tehea te hai ’anga e hai atu ai koe kia te taiu, ‘Tuku mai kau sa’u iho ’ia te pebu manga i tou mata,’ ka te manga noho te pa’asi ga’akau i tou mata? 5Ko koe te pegea haka hagehage! Mataa sa’u iho te pa’asi ga’akau i tou mata, ’io ina gaoi koe ke sa’u iho te pebu e i-te mata o te taiu.
6“Noka te seu na me’a ’eteaki ki na tokitoki, ma te noka te seu autou me’a susugu gaoi ki na piki. Nimaa konaa na hai e koutou, ka manga takataka e kigatou, kae taka hugi o taa hakamaseuseu ia te koutou.
Haka ene, sasaga, tukituki
7“Haka ene ’aki atu, ka ke go haiga’a kia te koutou. Sasaga atu, ka ke go kite e koutou. Tukituki atu te titingi, ka ke go luga kia te koutou. 8Iteme’agaa ko ba’i pegea haka ene ’aki kago ga’u e kigatou. Koai e sasaga, e hai ke go kite eia, ka koai e tukituki te titingi, e hai ke go luga kia te ia.
9“ ’Ai koai ia te koutou, poi haka ene utunga kinai mo’ona he hosa, ka ’abange kinai he hatu?! 10Poe haka ene kinai he kaui, ka ’abange kinai he ngata?! 11He’e po koutou na pegea hai hai ’anga songo te manga haiga’a me’a gaoi ki ’autou tama giki. Kae soo atu te Tamana o ’outou e i-te gangi i tena haiga’a me’a gaoi to’a ki na pegea haka ene ’aki kia te Ia. 127.12 Lk 6.31.Hai atu ki gaa pegea nia e siahahai koutou ke hai e kigatou kia te koutou, iteme’agaa tenei te tuginga o na Tagangonga a Moses ma te Akonga a na Taauga.
Te toka gua aga
13“Boo atu ki goto i te mi’i aga, na’e te aga e gau e’eha ma te hu’ai agatu’u e hano ki te sangasongo, kae ’eha pegea manga boo ai. 14Ka te mi’i aga e ’ago ’iti’iti kae ’ago kapikapi, e hano ki te ma’ugi, ka manga te geka te kite e kigatou.
Te ga’akau ma ona hua
15“Na’ana’a atu ki na taauga gogoi. Ko kigatou e boomai kia te koutou manga a’aki pe na sipisipi, ka ogatou uso manga noho pena tokitoki ’atua hekai. 16Kago na’a e koutou i ogatou huhuta: E si’ai ni pegea haki ni hua kaubago i na ga’akau hotohoto, po ni hua ‘fig’ i na kaubago hotohoto. 17E kogaa na noho, ko ba’i ga’akau gaoi e gaoi ona hua ’anga, ka na ga’akau songo e songo ona hua ’anga. 18Te ga’akau e gaoi e he’e ’aonga te songo tena hua, ka te ga’akau e songo e he’e ’aonga te gaoi te hua e sopo ai. 197.19 Mt 3.10; Lk 3.9.Ko ba’i ga’akau e he’e gaoi tena hai hua ’anga e tua o tupe ki te ahi. 207.20 Mt 12.33.Ka i na noho konei ona noho, e hai kego na’a ai e koutou ia te kigatou.
E he’e na’e e Au ia te koutou
21“E he’e ko ba’i pegea e hai mai kia te Au: ‘Hakahua, Hakahua!’ ka go boo ki goto i te nuku i te gangi, ka manga koai e hai eia na paaunga a Tamau e noho i te gangi. 22E ’api pegea ka go hai mai kia te Au i te ’aso na: ‘Hakahua, Hakahua, ’ai ko kimatou noko he’e taga gongo i tou ingoa, ma te pagepage ’atua ma’u i tou ingoa, ma te hai taganga ma’u ai?!’ 237.23 Ps 6.8.Kae ka go hogahoga haka tinogaoi e Au kia te kigatou, ‘E he’e mi’i na’a e Au ia te koutou, boo ’aatea atu ia te Au, koutou na pegea hai hai ’anga hakamakau.’
Te toka gua pegea ’ati hage
24“Kogaa na noho ko ba’i pegea e haka gongo ki ba’i haka hegeunga a ’Aku nei o hai e kigatou, manga papata ma te tangata ’igo’igo noko ’ati tena hage i te ogo hatu. 25Too na hu’ai ’ua kae tupu na mi’i bai mimigo kae ase mai na huukenga o he guti ki te hage; ka manga he’e too te hage, iteme’agaa te hage nei noko ’ati tena tugi ki te ogo hatu. 26Ka ko ba’i pegea nimaa haka gongo ki aku haka hegeunga nei, ka manga he’e hai e kigatou, manga papata ma te tangata noanoa noko ’ati tena hage ki te ’one. 27Nimaa too mai na hu’ai ’ua, kae tupu na mi’i bai mimigo, kae ase mai na huukenga o heguti ki te hage, kae manga guti haka maseuseu.”
287.28 Mk 1.22; Lk 4.32.Te gholoba na ’oti ai te gea ’anga a Jesus i na me’a nei, te ’apitanga noko he langalanga ’aki i ana akonga. 29Iteme’agaa, ko Ia noko ako o noho mai pe te pegea hai taganga, o he’e noho pe ogatou ako i na tagangonga.
8Te tangata kahoa
1Te ’aso na iho mai ai a Jesus i te ogo, te ’apitanga noko tata’o ia te Ia. 2A’u te launatasi tangata kahoa o toko tugi i ’ago ia Jesus o hai atu, “Hakahua, nimaa siahai Koe ke hai, hai mai ia te au kau ma’a!”
3’Oso atu a Jesus kia te tangata nei o hai atu, “Ko Au manga siahai kau hai ’ia ia te koe ke ma’a. Ma’a ake!”
Ma te ghali o mahu i tena kahoa ’anga. 48.4 Lev 14.1-32.Ka noko hai atu kinai a Jesus, “Ina mai, noka tau ’atigongo ai ki he pegea, kae manga hinatu o haka ’agi ia te koe ki te priest, ma te haiga’a kinai nia noko tuku e Moses ke hai, ke konei na taukimata ai koe ki te ’apitanga ko koe kua ma’a.”
Te sano o te tugi tau’a
5Te ’aso na hetae ai a Jesus ki Capernaum, te hutiaki o na pegea hai tau’a o Rome noko a’u kia te Ia, ke haka ene kinai he ’abakinga. 6O hai atu, “Hakahua, toku guani manga teka i te hage, e taa haka pikipiki kae hu’ai tutahi.”
7Ma te hai atu a Jesus, “E hai kau hano o haka ma’ugi ’ia.”
8Te tugi tau’a noko haka tau kinai o hai atu, “Koau e he’e ’aonga ki te hano Koe ki goto i toku hage, ka manga gea i ma’au he kupu, ka ke ma’ugi ai toku guani. 9Iteme’agaa ko au te pegea manga hakahua ’ia ma’u, kae iai te tu’uganga i na pegea hai tau’a e haka hua eau. Nimaa hai atu au ki tegaa, ‘Hinatu!’ koia e hai ke hano. Nimaa hai atu au ki tegaa, ‘A’u!’ koia e hai ke a’u. Nimaa hai atu au ki toku guani, ‘Hai atu te me’a nei!’ ka hai eia.”
10Te gholoba noko haka gongo kinai a Jesus, ko Ia noko gege ma’ugi o hai atu ki na pegea noko he tata’o ’aki ia te Ia, “Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Ko Au e he’e kite i he pegea i Israel ke konei na hua’eha te sano. 118.11 Lk 13.29.Ko Au e hai atu kia te koutou, e ’eha pegea ka go boomai mai matangi ma gago, ka go noho ’aki haka pata kia Abraham ma Isaac ma Jacob i te haka tahinga i te Nuku i te gangi. 128.12 Mt 22.13; 25.30; Lk 13.28.Ka na pegea mai Jew noko hai ke go noho ’aki i te nuku nei, ka go seu ki na poo’uginga o haho, ko kigatou ka go noko magegepe ma te he taangisi ’aki ogatou niho.”
13Mugi a Jesus o hai atu ki te hutiaki ona pegea hai tau’a, “Hoki atu, na’e hai ke hai ke papata ki te sano o ’ou.” Kae ma’ugi tena guani i te gholoba na.
Ko Jesus noko haka ma’ugi te ’apitanga
14Te gholoba noko hano ai a Jesus ki te hage o Peter, o ina ki te tinana hungabai o Peter noko ’augia o manga takoto i te kaainga. 15Ma te ’oso a Jesus ki te gima, kae manga ’oti tena ’augia ’anga. Ma te ’aga hoki te hahine nei o gosigosi utunga kia te Ia.
16Nimaa i te ahiahi, ’eha pegea he uguhia ’aki noko kakabe ’ia kia Jesus, ka noko manga gea kinai, o boo ’aatea ai na haagiki songo ma te haka ma’ugi e Ia ba’i pegea masasaki. 178.17 Is 53.4.Te hai ’anga nei noko hai o haka maa’ogi ai nia noko gea kinai te taauga ia Isaiah:
“Kua to’o e Ia otatou sangasongo,
ma te ’amo e Ia otatou sa’osaga.”
Te haingata’a o te tata’o tu’a ia Jesus
18Te gholoba noko ina ai a Jesus ki te ’apitanga kua ghigho ia te Ia, hakaunga unga a Jesus ke toghi ki tegaa pa’asi i te gano. 19Ma te a’u te ako o na tagangonga o hai atu kia te Ia, “Ako, e hai kau tata’o ia te Koe ki ba’i kunga ka hano kinai Koe.”
20Ma te haka tau kinai a Jesus o hai atu, “Na tokitoki o mouku e hai ogatou kagi, ma na manu he gegei e hai ogatou aliu, ka te Hosa o Pegea e he’e kitea he kunga ke haka mapu kinai te ’ugu.”
21Ma te hai atu tegaa tasi pegea haka ako, “Hakahua, tuku mai kau mataa hoki ke go tanu ia tamau.”
22Ka ko Jesus noko hai atu kia te ia, “Tata’o mai ia te Au, kae tuku atu na pegea mamate ke tanu ogatou pegea mamate.”
Ko Jesus noko hai te hugi o magino
23Kae sopo a Jesus ki te baka, ma te tata’o ai ona pegea haka ako. 24Kae manga he gegema’ugi ’aki i te too te hu’ai huukenga to’a ki te gano, hati na ngagu o tango te baka, ka ko Jesus noko manga moe. 25Boo ake na pegea haka ako o baa ’aga ia te Ia o hai atu, “Hakahua, haka soi ake ia te kitatou. Na’e ko kitatou ka mamate!”
26Haka tau atu a Jesus, “ ’Eaa koutou e matataku toto’a ai? ’Outou sano hu’ai gigiki!” ’Io tu’u Ia o susugi na oko ma na ngagu, kae manga pau o magino.
27Na taangata nei na he langalanga ’aki, ma te haka anuanu ’aki, “ ’Ai te tangata aa ’okoia tenei? He’e po na oko ma na ngagu e mangangao kia te Ia.”
Ko Jesus noko haka ma’ugi gua pegea uguhia
28Nimaa tatae a Jesus ki te kakai ’anga i Gadara i tegaa pa’asi i te gano, noko iai gua taangata he uguhia ’aki noko manga he kakai ’aki i te ’atu takotonga. Ko kigaaua noko ’atua hekai toto’a, o he’e kitea he pegea sehu i te kunga nei. Ko kigaaua noko boomai o bilaabei ma Jesus, 29o ngengege atu, “Ko Koe te Hosa o God! Niaa te siahai Koe ke hai kia te kimaaua? Ko Koe e a’u ki te kunga nei ke hai ia te kimaaua, kimaaua haka gongo songo, ka te koi he’e hetae te ’aso mogimogi?”
30Noko iai te hu’ai tugaa piki, noko manga haangai haka hitaiaki kia te kigaaua. 31Na haagiki songo noko he sasaka ’aki kia Jesus, “Nimaa pagepage e Koe ia te kimatou, haka to’o atu ia te kimatou ki te tugaa piki.”
32Hai atu a Jesus ki na haagiki songo, “Boo atu!” Ma te boo na haagiki o he uguhi i na piki, ma te he ’agiko iho na piki ngatahi ki te tihatiha ’anga na kapa o te gano, o ’u’utu o mamate ki te bai. 33Na pegea noko ge’o na piki, na he’agiko, o boo ki te hu’ai manaha o he ’atigongo ’aki i na hai ’anga nei, ma te ’atigongo ’aki ma’u i nia kua hai kia gua taangata noko he uguhia ’aki. 34Te ’apitanga i te hu’ai manaha nei na boo ngatahi ke bilaabei ma Jesus. Te gholoba na hiina’i ai kigatou kia te Ia, ko kigatou na haka ene ’aki kia te Ia ke hano i tegatou kakai ’anga.
9Ko Jesus noko haka ma’ugi te pegea taa haka pikipiki
1Ko Jesus noko sopo ki te baka o toghi i te gano ki tena manaha. 2Kakabe kinai e na taangata te tangata taa haka pikipiki, noko manga teka i te kaupea. Te gholoba noko ina ai a Jesus ki te sano o ’ogatou, ma te hai atu ki te tangata taa haka pikipiki, “Magaohie ake, tama; na’e ou ’oosongo kua haka noka.”
3Te hai ’anga nei, noko iai kogaa i na ako o na tagangonga noko hegeu soko o hai ake, “Te pegea nei e igho to’a kia te ’Aitu!”
4Noko na’a e Jesus agatou maanatu nei, ma te hai atu, “Tehea te hai ’anga e konaa autou maanatu songo ai i outou uso? 5Tehea te hai ’anga e hai ngaohie, te hai atu: ‘Ou ’oosongo kua haka noka,’ po te hai atu: ‘Tu’u ake o sehu?’ 6Kae hai ke na’a e koutou, te Hosa o Pegea te hai taganga i te kege nei ke haka noka na ’oosongo.” Ma te hai atu ki te tangata piki piki, “Tu’u ake, o to’o tou kaupea o hoki ki tou manaha.” 7Ma te tu’u te tangata o hoki ki tena manaha. 8Te gholoba noko hiina’i ai te ’apitanga ki te hai ’anga nei, ko kigatou na matataku, ma te haka e’eha e kigatou ia te ’Aitu, kua haiga’a kia pegea te hainga taganga konei o na noho.
Te haka pogo ’anga e Jesus ia Matthew
9Nimaa hano a Jesus i te kunga na, ko Ia noko ina ki te tangata tena ingoa ko Matthew, te pegea tibu takis, noko manga noho i te kunga hai hekau o ’ona. Hai atu kinai a Jesus, “Tata’o mai ia te Au.” Ma te tu’u a Matthew o tata’o ia te Ia.
109.10 Lk 15.1,2.Te gholoba na kai ai a Jesus i te hage o Matthew, noko ’eha pegea tibu takis ma gaa pegea ’oosongo noko boo ake o kai haka pigi kia Jesus ma ona pegea haka ako. 11Te gholoba na hiina’i ai kinai na Pharisee, ko kigatou noko haka anuanu ’aki ki ona pegea haka ako o hai atu, “Tehea te hai ’anga e kai haka pigi ai te ako o ’outou ki na pegea tibu takis ma kogaa pegea ’oosongo?”
12Ko Jesus na haka gongo atu kinai, ma te hai atu, “E he’e na pegea toka te siahahai pegea hetauaki masaki, ka manga na pegea masasaki. 139.13 a Mt 12.7; b Hos 6.6.Kae boo atu o na’a po tehea te gaataki o te gea ’anga nei:
‘Ko Au manga siahai ki na kumu pegea ’anga,
ka he’e na giunga.’
Iteme’agaa ko Au noko he’e a’u kau hai’ina na pegea tinogaoi ke boomai kia te Au, ka na pegea ’oosongo ina.”
Te haka anuanu i te he’e kai i te sogi
14Mugi na pegea haka ako o John Baptist, o boo ake, o he haka anuanu ’aki kia Jesus o hai atu, “Tehea te hai ’anga manga ’eha ’aso he’e kai i te sogi ai kimatou ma na Pharisee, ka manga he’e hai e na pegea haka ako o’ou?”
15Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “E hai ke kohea na maagegepe na usunga a te tangata hai uguugu ho’ou i te gholoba koi haka pata ai kia te kigatou? Na ’aso kago a’u, te hai ke go to’o ’aatea ’ia ai te tangata hai uguugu ho’ou ia te kigatou, ’io go he’e kai i te sogi a kigatou.
16“Kae he’e kitea he pegea lapui he pa’asi laoa ho’ou ke ’ato ai he ake mai gaa’aso iteme’agaa te pa’asi laoa ho’ou kago laga boga eia te ake mai gaa’aso, ka go hai ma’u eia te malagi ’anga o tutahi.
17“E he’e kitea ma’u ni pegea ’utuhaki ni waeni ho’ou ki ni me’a pipiki waeni mai gaa’aso. Nimaa konei ona hai, na me’a ’utu waeni ka maha’aha’a o magingi te waeni kae momomomo na me’a pipiki waeni. Ka manga ’utu e kigatou na waeni ho’ou ki na me’a pipiki waeni ho’ou, ka ke gaoi ngatahi gua me’a nei.”
Te mi’i hahine mate, ma te hahine masaki
18Te gholoba noko manga koi konei na gea ai a Jesus, kae a’u te hakahua o te Hage hai paaunga o toko tugi i ’ago ia te Ia, o hai atu, “Taku tama ’ahine kua mate, kae a’u o haka eke ou gima ia te ia ka ke ma’ugi.” 19Ma te tu’u a Jesus o tata’o ma ona pegea haka ako ia te Ia.
20Ka noko iai ma’u te hahine masaki noko hano na tino o katoa tuma’a e gua ona ghapu, ko ia noko ’agu mugi ia Jesus o ’oso ki te kapa o tena ake. 21Te hahine noko hai ake tena maanatu, “Poi manga ’oso au ki tena ake, ko au ka ma’ugi.”
22Ma te taka hugi a Jesus o ina ’atu kia te ia o hai atu, “Magaohie ake ta’ahine, na’e tou sano kua hai ia te koe o ma’ugi.” Ka te hahine na ma’ugi i te mi’i gholoba na.
23Te ’aso na hetae ai a Jesus ki te hage o te hakahua, ko Ia noko ina ki na pegea noko manga pusi kohe, ma te ’apitanga manga magegepe, 24ma te hai atu Ia, “Boo atu, na’e te mi’i hahine nei e he’e mate ka manga moe.” Kae manga kakata a kigatou kia te Ia. 25Nimaa ’oti i te pagepage ’anga te ’apitanga, kae hano Ia ki goto o ’oso ki te gima o te mi’i hahine o ta’aki, ma te ’aga o tu’u. 26Te gongo o te hai ’anga nei na hohoga ki ba’i kunga i te kakai ’anga nei.
Ko Jesus noko hakagaoi gua taangata kikibi
27Nimaa hano ’aatea a Jesus i te kungaa, te toka gua taangata kikibi noko tata’o ia Jesus, o ngengege atu, “Ko Koe, te Hosa o David, ’agoha mai ia te kimaaua!”
28Te gholoba na ugu ai a Jesus ki goto i te hage, gua taangata kikibi noko boo ake kia te Ia, ma te haka anu a Jesus kia te kigaaua o hai atu, “Kougua e sano ake e ’aonga te hai e Au te hai ’anga nei?”
Ma te haka tau a kigaaua o hai atu, “ ’Oo, Hakahua.”
29Ma te ’oso a Jesus ki ogaua mata kae hai atu, “Ke hai kia te kougua ke papata ki na sano o ’ougua.” 30Ma te luga luga ogaua mata, kae susugi e Jesus ia te kigaaua ke go noka te he ’atigongo ’aki ki he pegea i te hai ’anga nei. 31Ka na boo a kigaaua o hohoga te gongo o Jesus i te kakai ’anga nei.
Ko Jesus noko hakagaoi te tangata uguhia kae he’e gea
32Te gholoba na boo ai kigaaua, noko kakabe ake ’ia kia Jesus te tangata uguhia kae he’e gea. 33Te gholoba na pagepage ai e Jesus te ’atua, te tangata he’e gea nei na gea. Te ’apitanga na hegege ma’ugi ’aki ma te hai ake, “Noko si’ai ni hai ’anga konei ona noho ke hiina’i kinai i Israel.”
349.34 Mt 10.25; 12.24; Mk 3.22; Lk 11.15.Ka na Pharisee noko hai ake, “E pagepage e Ia na haagiki i na taganga o te hakahua o na haagiki songo.”
Na pegea hai hekau e he’e ’eha
359.35 Mt 4.23; Mk 1.39; Lk 4.44.Ko Jesus noko hano ki ba’i hu’ai manaha ma na mi’i manaha, o manga ako i ogatou Hage hai paaunga, ma te tohi’aki i te Gongo Gaoi o te Hakahua ’anga a te ’Aitu. Ma te hakanoka ba’i sa’o saga ma te haka ma’ugi ba’i masaki. 369.36 Num 27.17; 1 Kgs 22.17; 2 Chr 18.16; Ezek 34.5; Mk 6.34.Te gholoba noko ina ai a Jesus ki te ’apitanga nei, noko hu’ai ’agoha kia te kigatou, iteme’agaa ko kigatou manga hai songo ’ia ma te he’e tau saanonga, o noho pe na sipisipi he’e tau pegea ge’o. 379.37 Lk 10.2.Ma te hai atu ki ona pegea haka ako, “E ’eha to’a na ’umanga kua matu’a o ngaague ke utu, kae he’e ’api pegea ke hai hekau ai. 38Takunga atu ai ki te hakahua o na ’umanga, kego haka to’o e Ia ni pegea hai hekau ke utu ona ’umanga.”
10Te haka to’o ’anga na pegea haka ako
(Mark 3.13-19; 6.7-13; Luke 6.12-16; 9.1-6)
1Ko Jesus noko ngege i tena katoa tuma’a e gua pegea haka ako o boomai kia te Ia, o haiga’a taganga kia te kigatou, ke pagepage ’atua, ma te hetauaki ba’i sa’o saga, ma ba’i masaki. 2Konei na ingoa o te katoa tuma’a e gua pegea haka to’o:
Te pegea mu’a ko Simon, (noko mate ko Peter) ma te taina ia Andrew.
Ko James te hosa o Zebedee, ma te taina ia John.
3Ko Philip ma Bartholomew.
Ko Thomas ma Matthew te tangata tibu takis.
Ko James te hosa o Alphaeus, ma Thaddaeus.
4Ko Simon te ‘zealot’10.4 te ‘zealot’, te pegea i te tu’uganga noko he’e siahahai ki Rome,
ma Judas Iscariot noko haka soko eia ia Jesus.
5Te katoa tuma’a e gua pegea nei, noko haka to’o e Jesus, kae konei na tongitongi aki ia te kigatou, “Noka te boo ki na pegea ’aatea. Noka ma’u te boo ki he hu’ai manaha mo’ona pegea mai Samaria. 6Kae manga boo atu ki na pegea o Israel kua boo ’aatea ia God. 7Tautou boo ’anga, tohi’aki atu kinai i te gongo nei: ‘Te Hakahua ’anga a te ’Aitu kua hitaiaki.’ 8Haka ma’ugi atu na pegea masasaki, ma te baa ’aga na pegea mamate, ma te haka ma’ugi na pegea kahoa ke ma’a, ma te pagepage na haagiki songo. Na taganga nei manga ga’u tausu’u e koutou, kae sui atu o hai tausu’u ki gaa pegea. 9Noka te to’o ni golu, ma ni siliva, ma ni mane i autou oko oko. 1010.10 1 Cor 9.14; 1 Tim 5.18.Noka te to’o he kete i te lango ’anga nei, po he tokagua ake, po ni taka ba’e po he tokotoko, iteme’agaa te pegea hai hekau e gaoi te haiga’a kinai nia e siahai kinai.
11“Na ’aso kago boo ai koutou ki he hu’ai manaha po he mi’i manaha, ogo ligo atu he pegea gaoi, ogo haka pata kia te ia i tena hage aano hetae te ’aso boo o ’outou i te manaha. 12Koutou nimaa go he uguhi ki goto i he hage, ogo hai atu, ‘Te goto maagie o God ke haka pata kia te koutou.’ 13Ka na pegea i te hage nimaa haka pogo ia te koutou, tuku atu te goto maagie o’outou ke noho kia te kigatou. 1410.14 Acts 13.51.Ka nimaa iai ni pegea e he’e haka pogo ia te koutou ki ogatou hage, poe he’e sia haka gongo ki autou gegea ’anga, ogo tuutuu atu na tobeabu i outou tapungao i te ’aso e boo ai koutou i te manaha. 1510.15 a Mt 11.24; b Gen 19.24-28.10.15 Lk 10.4-12.Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Te ’aso kago haka aba ai e te ’Aitu ia pegea, kago hua’eha te kagohia kago tuku e Ia ki na pegea i te manaha na o sigi i na pegea noko noho ’aki i Sodom ma Gomorrah.
Na hai songo ’ia ’anga
1610.16 Lk 10.3.“Koutou e haka to’o e Au nei, manga noho pe na sipisipi boo haka higo ki goto i na tokitoki ’atuahekai hai maka. Tenei te hai ’anga e hai koutou he ’igo’igo ’aki ai ke noho pe na ngata, ma te ngongoto he’e hai tau’a ke noho pe na gupe.
1710.17 Mk 13.9-11; Lk 12.11,12; 21.12-15.“Ka koutou na’ana’a atu kia pegea, ko kigatou kago haiga’a ia te koutou ki te puugenga ke haka aba, ma te kogu ia te koutou i na Hage hai paaunga. 18I te ghaghinga ia te Au, koutou kago kakabe ’ia ki ’ago i na hu’ai hakahua ma na king, kego ’atigongo atu koutou i te Gongo Gaoi kia te kigatou ma na pegea ’aatea. 19Te ’aso kago he ’osohi ai kia te koutou o kakabe ki te haka aba, ogo noka tautou maikia po nia hai koutou go gegea ai poe kohea autou to’o, na’e nia e hai koutou go gegea ai e hai ke go haiga’a kia te koutou i te ’aso na. 20Iteme’agaa he’e ko koutou te hai ke go gegea, ka te Spirit Tapu o te Tamana o’outou, te hai ke go gea ke agatu’u ia te koutou.
2110.21 Mk 13.12; Lk 21.16.“Na taangata kago haka soko ogatou taina ke taa ’ia ke mamate. Te tamana kago konei na hai ma’u kia tena tama’iti’iti. Na tama giki kago haka hetata’i ki ogatou hai maatu’a, ma te kago haiga’a ia te kigatou ke taa ’ia ke mamate. 2210.22 a Mt 24.9; Mk 13.13; Lk 21.17; b Mt 24.13; Mk 13.13.Ko ba’i pegea kago mikau’a kia te koutou, i te ghaghi ia te Au, ka koai kago tu’u o ma’u ano hetae ki te ’otinga, tenaa ia kago ma’ugi. 23Koutou nimaa go hai songo ’ia i he manaha, ogo he ’agiko atu ki tegaa manaha. Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Koutou kago he’e ’oti i te boo ki na manaha o Israel, kae a’u te Hosa o Pegea.
2410.24 a Lk 6.40; b Jn 13.16; 15.20.“Te pegea koi haka ako e he’e ’igo’igo o sigi i tena ako. Te guani e he’e hua’eha o sigi i tena hakahua. 2510.25 Mt 9.34; 12.24; Mk 3.22; Lk 11.15.Te pegea koi haka ako manga ’aonga te noho po tena ako, te guani ma’u manga ’aonga te noho po tena hakahua. Ka te hakahua o te hage nimaa mate ’ia ko Beelzebub, te hakahua o na haagiki, kago soo atu te hai songo ’ia na pegea i tena hage.
Koai te hai ke matataku kinai
(Luke 12.2-9,51-53; Luke 14.26-27)
2610.26 Mk 4.22; Lk 8.17.“Kae noka te matataku kia te kigatou, na’e ko ba’i hai ’anga ngigo i na ’aso nei, e hai ke go haka ’agi ke na’a. 27Nia e ’atigongo ai Au kia te koutou i te poo’uginga, ogo gegea atu ai koutou i he ’ao. Nia e palana ai Au ki ’outou taginga, go ’atigongo haka maa hoga atu ai i na tu’aa hage. 28Noka te matataku ki na pegea manga taa na tino kae he’e taa na ma’ugi, kae manga matataku atu kia God e ’aonga te hai songo ngatahi e Ia na tino ma na ma’ugi i te ugaimami. 29Te tokagua mi’i manu manga ’aonga te tau’i i he mi’i mane e tasi. Masi’igoa e konei na noho, kae kago he’e toiho ai he launatasi ki te kege i taha i te kumu o te Tamana o ’outou. 30He’e po na gau ’ugu o ’outou manga na’a e Ia ’ona taunga. 31Kae noka tautou matataku, na’e koutou hu’ai gaoi toto’a kia te ’Aitu o sigi i na mi’i manu e ’eha.
32“Koai kago ’atigongo ia te Au i ’ago ia pegea, koia e hai kau go ’atigongo ai i ’ago ia Tamau e noho i te gangi. 3310.33 2 Tim 2.12.Ka koai kago haka si’ai ia te Au i ’ago i ba’i pegea, e hai kau go haka si’ai ’ia ia te ia i ’ago ia Tamau e noho i te gangi.
34“Noka te tegeu’a ake e to’o mai e Au te goto maagie ki te kege nei. Ko Au he’e a’u kau to’o mai ’ia te goto maagie, ka te kiba hai tau’a. 3510.35 Mic 7.6.Taku a’u ’anga nei, ka baghaghi ai:
te hosa ke ngatu’a ki tena tamana,
te tama ’ahine ke ngatu’a ki tena tinana,
te tama ’ahine hungabai ke ngatu’a ki tena tinana hungabai.
36Na makau o te pegea kago hai i na ’atima’ogi o’ona.
37Koai e ma’ine kia te tamana po kia te tinana o sigi ia te Au, e he’e ’aonga te tata’o ia te Au; koai e ma’ine ki tena hosa po ki tena tama ’ahine o sigi ia te Au, koia e he’e ’aonga te tata’o ia te Au. 3810.38 Mt 16.24; Mk 8.34; Lk 9.23.Ka koai e he’e ’amo tena kros o ’agu mai ia te Au, koia e he’e ’aonga te hai ai mo’oku he pegea. 3910.39 Mt 16.25; Mk 8.35; Lk 9.24; 17.33; Jn 12.25.Koai manga kumu i te ma’ugi, e hai ke go he’e kitea. Ka koai e hai ti’aki te ma’ugi i te ghaghi ia te Au, e hai ke go ga’u eia te ma’ugi.
4010.40 a Lk 10.16; Jn 13.20; b Mk 9.37; Lk 9.48.“Koai kago haka pogo ia te koutou, e haka pogo eia ia te Au. Ka koai e haka pogo eia ia te Au, e haka pogo ia te Ia noko haka to’o mai ia te Au. 41Ka koai e haka pogo eia he taauga, i te tegeu’a ake ia, te taauga tenei, e hai ke go ga’u eia te giu’aki o te taauga. Ka koai e haka pogo eia he pegea haka tinogaoi, i te tegeu’a ake ia, te pegea haka tinogaoi tenei, e hai ke go ga’u eia te giu’aki o te pegea haka tinogaoi. 42Ka koai e haiga’a eia he momo bai gogohi i he kapu ki he mi’i pegea i oku pegea nei, i te tegeu’a ake ia, tenei te pegea haka ako o ’Oku, ko Au e gea maa’ogi kia te koutou, e hai ke go ga’u eia tena giu’aki.”
11Ko Jesus ma John Baptist
1Nimaa ’oti i te tongi aki e Jesus tena katoa tuma’a e gua pegea haka ako, kae hano ’aatea i te kungaa, ke ako ma te tohi’aki i na manaha i Galilee.
2Ko John Baptist noko manga noho i te hage kagohia, ka te ’aso na gongo ai i nia manga hai e Christ, koia noko haka to’o kinai gua pegea haka ako o’ona. 3Ke he haka anu anu ’aki kia te Ia o hai atu, “Tenaa Koe te pegea e hai ke go a’u, po kimatou hitagi i he pegea ’aatea?”
4Ko Jesus noko haka tau kia te kigaaua o hai atu, “Giu atu o hogahoga kia John nia kua haka gongo ma te hiina’i kinai kougua: 511.5 a Is 35.5,6; b Is 61.1.Na pegea kikibi kua hiina’i, na pegea seu kua he boboo ’aki, na pegea noko kahoa kua he tauaki o ma’u’ugi, na pegea tugi kua haka gongo, na pegea mamate kua ma’u’ugi giu, ma na pegea lae kua tohi’aki kinai i te Gongo Gaoi. 6Te hakagaoinga ki te pegea ka he’e hano ’aatea i te baaghaghi ia te Au.”
7Te gholoba na boo ai gua pegea haka ako o John, ko Jesus noko haka tu’u gea ki te ’apitanga ia John, “Te ’aso noko boo ai koutou ki te tugatea, niaa te noko boo koutou ke hiina’i kinai? Te kaso hatu pusi loloku e te oko? 8Ka nimaa si’ai, niaa te noko boo koutou ke hiina’i kinai? Te tangata ake i na ’ota’ota gaoi? Si’ai, kogaa na taangata ake i na ’ota’ota gaoi te manga noho ’aki i na hage o na hakahua. 9Ka niaa te noko boo koutou ke hiina’i kinai? Te taauga? ’Oo, tenaa, ko Au e hai atu kia te koutou, ko John e hua’eha o sigi i na taauga. 1011.10 Mal 3.1.Tenei ia noko kanukanu ai i na Kanukanu Tapu o hai ake:
‘E hai kego haka to’o mo’oku he pegea ’atigongo ke mu’a ia te Koe.
Koia e hai ke go mataa haka ngaague mo’ou he aga, ’io mugi Koe.’
11Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou, e si’ai he pegea haka haa i he hahine, e hua’eha o sigi ia John Baptist. Ka te mi’i pegea i te Hakahua ’anga a te ’Aitu, koia e hua’eha o sigi ia John. 1211.12 Lk 16.16.Haka tu’u mai i na ’aso o John, o hetae mai ki te ’aso nei, te Hakahua ’anga a te ’Aitu e heha’ao kinai a pegea, ka na pegea keu ta’ane te kua sa’asa’a e kigatou. 13Ko ba’i taauga ma na tagangonga noko manga he ’atigongo ’aki ai aano hetae mai kia John. 1411.14 Mal 4.5; Mt 17.10-13; Mk 9.11-13.Ka koutou nimaa mangangao o too kinai, ko John ko Elijah noko hai ke mu’a mai. 15Koai e hai na taginga, haka gongo ake ai!
16“E hai kau kohea na haka papata ia te ’atu tangata nei? Ko kigatou manga noho pe na tama giki, taki noho ’aki i te kunga tau’i me’a o manga he ngengege ’aki:
17‘Ko kimatou noko pusi kohe kia te koutou,
ka noko he’e tau’aso koutou.
Ko kimatou noko pugotu i te taugua haka ’aagoha,
ka noko he’e magegepe koutou.’
18Iteme’agaa ko John noko a’u he’e kai, o he’e binu waeni, kae manga hai ake kigatou, ‘Koia e hai tena ’atua.’ 19Nimaa a’u te Hosa o Pegea o manga kai ma te binu, hai ake kigatou, ‘Te pegea kai to’a ma te binu to’a tenei, ko Ia ma’u te hemasi’inga ana pegea tibu takis ma gaa pegea ’oosongo.’ Ka te ’igo’igo e haka ’agi maa’ogi e nia kua hai.”
Te hu’ai kagohia ki na manaha he’e sui tegeu’a
20Ma te gea haka sigisigi e Jesus na manaha noko hai taganga goa ai, iteme’agaa ko kigaaua noko he’e sui tegeu’a, 2111.21 Is 23.1-18; Ezek 26.1—28.26; Joel 3.4-8; Amos 1.9,10; Zech 9.2-4.o hai atu, “Haka ’aagoha a koutou Chorazin, haka ’aagoha a koutou Bethsaida: Na hu’ai taganga noko hai ia te kougua, ka poi hai na taganga nei i Tyre ma Sidon, ko kigatou na goa te sui tegeu’a, ma te ake i ni bebe hakagogoo ma te haka gehugehu ogatou ’ugu. 22Ka ko Au e hai atu kia te koutou, te ’aso kago haka aba ai e te ’Aitu a te kege nei, kago hua’eha te kagohia go tuku e Ia ki Chorazin ma Bethsaida o sigi i Tyre ma Sidon. 2311.23 a Is 14.13-15; b Gen 19.24-28.Ka ko koe Capernaum, ’ai ko koe kago nekeneke ki te ’agohi gangi? Si’ai, ko koe e hai kego haka sogogi ki poo’ugi, iteme’agaa na taganga noko hai ia te koe, poi noko hai i Sodom, ko Sodom manga koi noho o tatae mai ki te ’aso nei. 2411.24 Mt 10.15; Lk 10.12.Ka ko Au e hai atu kia te koutou, te ’aso kago haka aba ai e te ’Aitu a te kege nei, kago hua’eha te kagohia kago tuku e Ia ki Capernaum o sigi i Sodom.”
Boomai kia te Au o oki oki
25Te ’aso na, ko Jesus noko konei ana sogi, “Tamau, ko Koe te Hakahua o te gangi ma te kege nei, ko Au e haka ’aue kia te Koe, iteme’agaa na hai ’anga nei noko huu e Koe i na pegea he ’igo’igo ’aki ma te na’a me’a, kae haka ’agi e Koe ki na pegea noho po na tama giki. 26E na’a e Au Tamau, konei Au paaunga e maagaohie ai Koe.
2711.27 a Jn 3.35; b Jn 1.18; 10.15.“Ko ba’i hai ’anga kua haiga’a e Tamau kia te Au, e si’ai he pegea na’a eia te Hosa, ka manga ko te Tamana. E si’ai he pegea na’a eia te Tamana, ka manga ko tena Hosa ma na pegea haka pau e tena Hosa ke haka kite kinai ia te Tamana.
28“Boomai kia te Au ba’i pegea maikia ma te mahatia kau haiga’a ’ia te oki oki kia te koutou. 2911.29 Jer 6.16.To’o ake taku kau ’amo o haka eke ia te koutou, ma te haka ako ia te Au, na’e ko Au te pegea haka tautau ma te tegeu’a haka ma’u gago, ka Kau go haiga’a ’ia te oki oki ki na uso o ’outou. 30Te kau ’amo a ’Aku e hai ngaohie, ma te kabenga a ’Aku e ma’ama’a.”
12Ko Jesus te hakahua o te ’Ao oki oki
112.1 Deut 23.25.I na hainga ’aso na, ko Jesus ma ona pegea haka ako noko boo ai i te uso o te ’umanga witi i te ’Ao oki oki, ka ona pegea haka ako na he ongea ’aki ma te tohitohi e kigatou na witi o kai. 2Ka na hiina’i kinai na pegea i na Pharisee, o hai atu ai kia Jesus, “Ina ’atu! ’Ou pegea haka ako e hai e kigatou nia noko susugi ena tagangonga ke noka te hai i te ’Ao oki oki.”
312.3 1 Sam 21.1-6.Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “ ’Ai e he’e haka sahe e koutou nia te noko hai David, ma tena tu’uganga i tegatou he ongea ’aki ’anga? 412.4 Lev 24.9.Ko David na heuguhi ma tena tu’uganga ki goto i te hage o God. Koia ma tena tu’uganga na kai e kigatou na bred noko haiga’a kia God, noko tapu, he’e kai maasoko ka manga na tunihenua. 512.5 Num 28.9,10.’Ai e he’e haka sahe ma’u e koutou i na tagangonga ki na tunihenua noko manga hai hekau i te Hage Tapu i ba’i ’Ao oki oki, ka he’e saga ai? 6Ko Au e hai atu kia te koutou, e iai te pegea i te kunga nei e hua’eha o sigi i te Hage Tapu. 712.7 a Mt 9.13; b Hos 6.6.Ka poi na’a e koutou te gaataki ona haka hegeunga a te ’Aitu nei:
‘Ko Au manga siahai ki te he ’agogoha ’aki,
ka he’e na giunga,’
manga noho mai manga he’e haka bagebage koutou ki na pegea he’e hai e kigatou he hai ’anga songo. 8Iteme’agaa te Hosa o Pegea, te Hakahua o te ’Ao oki oki.”
Ko Jesus e haka ma’ugi pegea i te ’Ao okioki
9Ko Jesus na hano i te kunga nei, o ugu ki goto i tegatou Hage hai paaunga, 10o ina ki te tangata mate te gima i te kungaa. Ka ko kigatou noko ligo hai ’anga kigatou to’o ai ia Jesus ki te haka aba, kae hai atu, “Na tagangonga e tuku he pegea ke haka ma’ugi masaki i te ’Ao oki oki?”
1112.11 Lk 14.5.Ka noko hai atu a Jesus kia te kigatou, “ ’Ai poi iai he pegea ia te koutou, e toiho ma’ana he sipisipi ki he pupu’a i te ’Ao oki oki, ’ai ka he’e ’oso iho kinai o sa’u ake? 12Ka ko pegea e hu’ai gaoi o sigi i na sipisipi, tenei te hai ’anga noko tuku ai e na tagangonga kitatou hai hai ’anga gaoi i te ’Ao oki oki.”
13Ma te hai atu ki te tangata, “Hohoga atu tou gima.” Nimaa hohoga te gima ma te pau te gima o soihua o noho pe tegaa gima. 14Ma te boo na Pharisee o puge huu, poe hai kigatou go kohea na taa ’ia ia Jesus.
Jesus te guani hakapupugu o God
15Ko Jesus noko na’a e Ia nia noko ma puge kigatou ke hai, ma te haka ’aatea ai Ia i te manaha, ka noko ’eha pegea noko tata’o ia te Ia, ma te haka ma’ugi e Ia i ogatou masaki ngatahi. 16Noko haka pungaga e Jesus ia te kigatou, ke noka te ’atigongo ia te Ia. 17Te hai ’anga nei noko hai ke haka maa’ogi ai nia noko gea ai te taauga ia Isaiah:
1812.18 Is 42.1-4.“Tenei toku guani, noko hakapupugu e Au.
Tenei te launatasi e ma’ine kinai Au.
Ko Ia ma’u e maagaohie kinai Au.
E hai kau go tuku ’ia toku Spirit Tapu kia te Ia.
E hai ke go hogahoga e Ia nia e tinogaoi ki na kunga henua.
19Ko Ia kago he’e gea haka tauseke po e ngege,
kago si’ai he launatasi ke haka gongo ki te ge’o o ’ona i na agatu’u.
20Ko Ia kago he’e totohi e Ia he bugu tukia,
po e tamate e Ia he peba mi’i kaa,
o hano aano hai e Ia te tinogaoi ke sepu.
21Te ingoa o’ona e hai ke go tuku sano kinai ba’i kakai ’anga i te kege nei.”
Ko Jesus ma Beelzebub
(Mark 3.20-30; Luke 11.14-23; 6.43-45)
22Mugi kigatou o kakabe ake te tangata uguhia noko kibi, kae he’e gea, o hakagaoi e Jesus, ka ke gea ma te ina. 23Te ’apitanga na hu’ai he tu’ia ’aki ai, o konei agatou gegea, “Mano tenei te Hosa o David?”
2412.24 Mt 9.34; 10.25.Ka te ’aso noko haka gongo kinai na Pharisee, noko hai ake kigatou, “Te pegea nei manga pagepage haagiki songo i te ingoa o Beelzebub, te hakahua o na haagiki.”
25Ka noko na’a e Jesus agatou tegeu’a nei, ma te hai atu kia te kigatou, “Na kakai ’anga nimaa tuhatuha o he migi ’aki, ka maseuseu. Na hu’ai manaha po na haanau e tasi, nimaa tuhatuha o he migi ’aki, ka maseuseu. 26Ko Satan nimaa pagepage eia a Satan, koia manga tuhatuha ma te hai songo iho ia te ia launatasi, e hai ke kohea na tu’u tena hakahua ’anga? 27Ko Au nimaa pagepage ’atua i te taganga o Beelzebub, to’oi te taganga te pagepage haagiki songo ai na pegea o ’outou? Na hai ’anga nei e haka maa’ogi ai koutou e songo. 28Ka ko Au nimaa pagepage haagiki songo i na taganga o te Spirit Tapu o God, te Hakahua ’anga a te ’Aitu kua hetae mai kia te koutou.
29“Po e hai ke kohea na hai ke hano he pegea ki he hage mo’o he tangata to’a, o haka sopo ba’i ga’unga a’ana? Ka naakupu ki te mataa gii eia te tangata to’a, ’io ’aonga te kaia’a eia tena hage.
3012.30 Mk 9.40.“Koai e he’e haka pa’asi kia te Au, koia e he’e i to’oku pa’asi. Koai e he’e ’aabaki Au o hakaputu me’a koia manga lago e ia. 31Tenei te hai ’anga e hai atu ai Au kia te koutou, ko ba’i ’oosongo ma ba’i ’igho ’anga kago haka noka kia pegea, ka te pegea e igho ki te Spirit Tapu, kago he’e haka noka. 3212.32 Lk 12.10.Koai e gea haka makau ki te Hosa o Pegea, kago haka noka kia te ia. Ka nimaa iai he pegea koia e gea haka makau ki te Spirit Tapu, kago he’e haka noka kia te ia i na ’atu tangata nei ma na ’atu tangata kago a’u.
3312.33 Mt 7.20; Lk 6.44.“Gosigosi atu te ga’akau ka ke go gaoi ona hua, ka te ga’akau nimaa songo kago songo ’ona hua, iteme’agaa te ga’akau ka manga haka he’aki i ona hua. 3412.34 a Mt 3.7; 23.33; Lk 3.7; b Mt 15.18; Lk 6.45.Koutou te matiginga ana ngata hai maka, e hai ke kohea na hai e koutou na pegea songo ke gegea i ni me’a gaoi? Iteme’agaa nia e ’epu ai na uso konaa te haka he’aki e na gea ’anga i na ngutu. 35Te pegea gaoi e sosopo na hai ’anga gaoi i ana gea ’anga i na hai ’anga gaoi manga haka putu ia te ia. Ka te pegea songo manga sosopo na hai ’anga songo i ana gea ’anga i na hai ’anga songo manga haka putu e ia ki te uso. 36Ka ko Au e hai atu kia te koutou, te ’aso kago haka aba ai a te kege nei, ko ba’i pegea e hai ke go hogahoga na kupu noko manga tangani gegea ai kigatou. 37Iteme’agaa au gea ’anga, te hai ke go hai ia te koe ke go tausu’u i te kagohia, poe hai ia te koe ke go kagohia.”
Te haka ’igonga o Jonah
3812.38 Mt 16.1; Mk 8.11; Lk 11.16.Mugi kogaa i na Pharisee ma na ako o na tagangonga o hai atu kia te Ia, “Ako, ko kimatou e siahahai ke haka ’agi e Koe ni taganga haka’igonga mai a te Koe.”
3912.39 Mt 16.4; Mk 8.12.Ko Jesus noko haka tau o hai atu, “Koutou te ’atu tangata hai hai ’anga songo, ma te ti’aki ia God, e haka ene ’aki kau haka ’agi taganga, kae si’ai ni taganga ke haiga’a kia te koutou, ka manga te haka ’igonga o te taauga ia Jonah. 4012.40 Jon 1.17.Ko Jonah noko noho i te tina’e o te hu’ai kaui o toka togu ona ’ao ma te toka togu ona poo, ka te Hosa o Pegea e hai ke go konei na noho toka togu ona ’ao ma te toka togu ona poo i te takege o te kege nei. 4112.41 Jon 3.5.Na pegea noko i Nineveh kago tutu’u hakapigi i te ’aso kago haka aba ai na ’atu tangata nei ogo haka bagebage te ’atu tangata nei, iteme’agaa ko kigatou na sui tegeu’a i te tohi’aki ’anga kinai a Jonah, kae e iai te pegea i te kunga nei e hua’eha o sigi ia Jonah. 4212.42 1 Kgs 10.1-10; 2 Chr 9.1-12.Ko Sheba, te hakahua hahine o bagitakugu, kago tu’u hakapigi ki te ’atu tangata nei, ogo haka bagebage e ia, iteme’agaa koia noko a’u i te ’otinga o te kege nei, ke haka gongo ki te ’igo’igo o Solomon, ka te pegea e hua’eha o sigi ia Solomon manga i te kunga nei.
43“Te gholoba e hano ’aatea ai te ’atua songo i te tangata, o sehu i na kunga he’e tau bai, o sasaga he kunga ke oki oki ai aano he’e kite he kunga. 44Ma te hai ake, ‘E hai kau hoki ki te hage noko ti’aki eau.’ Ka te gholoba e tatae hoki ai, te hage kua tahitahi, ma te huhu’i o ma’a, ma te haka tinogaoi, ka manga gaabaki. 45Ma te hoki ia o kakabe mai te toka hitu ’atua songo toto’a o sigi ia te ia, o boo kigatou o noho ’aki ai. Na noho taha’aki o te tangata na kua tutahi o sigi i nia noko mataa hetae kia te ia. E hai ke go konei na noho ma’u ki na ’atu tangata hai hai ’anga songo nei.”
Te tinana o Jesus ma tona ’api
46Te gholoba noko manga koi gea ai a Jesus ki te ’apitanga, ko te tinana ma tena ’api noko manga tutu’u i haho, noko siahahai kigatou gegea kia te Ia. 47Ma te hogahoga atu e te pegea kia Jesus, “Ko te tinau ma tou ’api manga tutu’u ake i haho e siahahai ke gegea kia te Koe.”
48Ma te konei na haka tau atu a Jesus kia te ia, “Koai toku tinana, koai ma’u toku ’api?” 49Kae haka tuiaki i te gima kia ona pegea haka ako, kae hai atu, “Konei oku tinana ma toku ’api. 50Iteme’agaa koai e hai eia na me’a e siahai kinai a Tamau e noho i te gangi, koia toku taina ma toku tuhahine ma toku tinana.”
13Te haka gaataki i te pegea lago hatu me’a
1Te ’ao e tasi na, ko Jesus na sopo ki haho i te hage o noho i te pa’asi o te gano. 213.2 Lk 5.1-3.Hakaputu mai te ’apitanga ’api to’a o noho ’aki mugheghi ia te Ia, ma te sopo a Jesus ki goto i te baka o noho ai, kae manga tutu’u te ’apitanga o pegea i te tauaba. 3Kae gea i na haka gaataki, o ’eha hai ’anga noko ’atigongo ai kia te kigatou, o hai atu, “Te pegea sanga ’umanga noko hano o lago ana hatu me’a. 4Te gholoba noko lago ai e ia na hatu me’a, noko iai na hatu me’a hetoki ki te aga ba’e o te aga, noko boomai na manu hegegei o kai. 5Ka noko iai kogaa hatu me’a noko hetoki ki na kunga ngaoa’a e he’e ’eha ai ni kege, manga malubu ghali ake naato’o te momo kege e he’e maatogu. 6Nimaa te sopo ake ’anga te ga’aa na me’a maalubu nei na bega o maemae, iteme’agaa noko he’e tau aka. 7Kogaa hatu me’a noko hetoki baa saoga i na mouku hotohoto, manga ngaasogo na mouku hotohoto o tamate na me’a maalubu nei. 8Ka noko iai kogaa ’isi hatu me’a noko hetoki ki te kunga iai na kege gaoi, o ngaasogo o tau hua, kogaa noko gau (100), katoa hakaono (60), kogaa noko katoa hakatogu (30) hatu i te hua e tasi ona ’eha’anga o sigi i nia noko mataa sanga. 9Koai e hai na taginga ke hakagongo, haka gongo ake ai!”
10Na pegea haka ako noko boo ake o haka anu ’aki kia te Ia o hai atu, “Tehea te hai ’anga manga gea ai Koe kia te kigatou i na gaataki?”
11Hakatau atu a Jesus, “Te na’a na hai ’anga ngigo o te Hakahua ’anga a te ’Aitu, kua haiga’a kia te koutou, ka he’e haiga’a kia te kigatou. 1213.12 Mt 25.29; Mk 4.25; Lk 8.18; 19.26.Koai kua ga’u eia, e hai ke go haiga’a beegaba ke go pau o ’eha. Koai koi he’e ga’u eia, nia manga hai eia e hai ke go sa’u ia te ia. 13Tenei te hai ’anga manga gea ai Au kia te kigatou i na haka gaataki:
‘Ko kigatou manga hiina’i ka he’e tau maatanga,
manga haka gongo, kae he’e na’a nia te manga haka gongo kinai.’
1413.14 Is 6.9,10.Ko kigatou manga haka maa’ogi ai na taga gongo ’anga a Isaiah e hai ake:
‘Koutou ka go noko haka gongo i ba’i ’aso,
kae ka go he’e na’a e koutou.
Koutou ka go noko tangani hiina’i,
kae ka go he’e tau maatanga.
15Iteme’agaa na uso o na pegea nei kua mogi,
ko kigatou kua he’e ’aonga te hakagongo i ogatou taginga,
ko kigatou kua titingi ma’u ogatou mata.
Ka nimaa si’ai, ko kigatou kago hiina’i i ogatou mata,
ma te haka gongo i ogatou taginga,
ma te ’igohia i ogatou uso o sui tegeu’a,
kae hai Kau go haka ma’ugi ’ina ia te kigatou.’
1613.16 Lk 10.23,24.Ka te haka gaoinga ki outou mata, iteme’agaa ’outou mata kua hiina’i ma outou taginga kua haka gongo. 17Ka ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Noko ’eha taauga ma na pegea tinogaoi noko gotu kigatou hiina’i ki nia kua hiina’i kinai koutou, ka na he’e hiina’i kinai. Ma te gotu kigatou haka gongo ki nia kua haka gongo kinai koutou, ka na he’e haka gongo ma’u kinai.
18“Haka gongo mai ki te gaataki o te pegea lago hatu me’a: 19Te ’aso kago haka gongo ai he pegea i na gongo o te Hakahua ’anga a te ’Aitu o he’e ’igohia kinai, te haagiki songo te a’u ia o sa’u eia nia kua ’oti i te sanga ki te uso o’ona. Tenei te hatu me’a noko lago ki te aga. 20Ka nia noko lago ki na kunga hatuhatua e noho pe te tangata e haka gongo ki na gongo gaoi, manga ghali o siasia magaohie te to’o eia. 21Kae naato’o ia te ia noko he’e tau aka, koia na manga noho i te mi’i gholoba. Na ’aso a’u ai te hakatangi, ma te hai songo ’ia i te ghaghi i te Gongo Gaoi, koia kago ghali o he’e maanatu. 22Nia noko lago baa saoga i na kaubago hotohoto, e noho pe te tangata e haka gongo ki na gongo gaoi, ka na maikia o te ma’ugi nei ma na pakenga a na ga’unga e ta’ota’o ia te ia o he’e tau hua. 23Ka nia noko lago ki na kunga kege gaoi e noho pe te tangata e haka gongo ki na gongo gaoi o ’igohia kinai. Koia e hai eia te hatu me’a o tau hua, ona hua e gau (100), katoa hakaono (60), poe katoa hakatogu (30) tena ’eha ’anga.”
Te haka gaataki i na witi ma na mouku maase’i
24Ko Jesus noko ’atigongo kia te kigatou i tegaa haka gaataki: “Te Hakahua ’anga a te ’Aitu e noho pe te tangata noko lago hatu me’a gaoi i tona ’umanga. 25Ka te gholoba noko momoe ai ba’i pegea, kae a’u tena makau o lago baa saoga eia na mouku songo ki na witi kae hano. 26Te ’aso na maalubu ai na hua o na witi o hakatu’u ke hua, kae ngaasogo ake ma’u na mouku songo.
27“Na guani o te pegea noko hai tena ’umanga noko boo mai kia te ia o hai atu, ‘Hakahua, ’ai noko he’e manga na hatu me’a gaoi te noko lago e koe i tou ’umanga? Na mouku songo na me’a mai hea?’
28“Koia noko haka tau atu, ‘Na me’a hai e te makau.’
“Na guani noko haka anu ’aki atu kia te ia, ‘E siahai koe kimatou boo ’ina o abu?’
29“Hakatau te hakahua o hai atu, ‘Noka, na’e nimaa abu e koutou na mouku songo, kago abu haka pigi kinai na witi. 30Tuku atu ke noko ngaasogo ngatahi, ke hano ano matu’a ke utu. Nimaa i te ’aso utu, ’io tuku eau na pegea utu ’umanga ke go mataa abu na mouku songo o no’ano’a ona ’uu ke tutu, ’io haka putu na witi o to’o mai ki toku hage haka putu utunga.’ ”
Te haka gaataki i te hatu o te ‘mustard’
31Ko Jesus noko ’atigongo kia te kigatou i tegaa haka gaataki: “Te Hakahua ’anga a te ’Aitu manga noho pe te hatu o te ga’akau e ingoa te ‘mustard’ noko to’o e te tangata o tanu i tona ’umanga. 32Masi’igoa e hu’ai boboko to’a o sigi i gaa hatu me’a, ka te ’aso kago malubu ai o ngasogo kago hua’eha o sigi i gaa hua ’umanga maalubu i te ’umanga, kago hai ai he ga’akau, kago boomai na manu o noko ma’unga i ona ga’a.”
Te haka gaataki i na me’a haka tupu bred
33Ko Jesus noko ’atigongo ma’u i tegaa haka gaataki: “Te Hakahua ’anga a te ’Aitu manga noho pe te me’a haka tupu bred noko hai e te hahine o natu ki te hu’ai tu’u palaoa, ano haka ngasogo ai na palaoa.”
34Ko Jesus noko manga gea i na hai ’anga nei ki te ’apitanga i na haka gaataki. Ko Ia noko he’e gea kia te kigatou i ni hai ’anga, ka noko manga gea i na haka gaataki. 3513.35 Ps 78.2.Ka ke haka maa’ogi nia noko gea ai a te ’Aitu o agatu’u i te taauga noko hai ake:
“E hai kau go gea i na haka gaataki kia te kigatou,
e hai kau go hogahoga ’ia kia te kigatou na hai ’anga noko manga ngigo,
haka tu’u mai i te gosigosi ’anga a te kege nei.”
Te hogahoga ’anga te haka gaataki o na witi ma na mouku songo
36Mugi a Jesus o hano i te ’apitanga nei o ugu ki goto i te hage, ona pegea haka ako noko boo ake kia te Ia o hai atu, “Hogahoga mai kia te kimatou te gaataki o na witi ma na mouku songo i te ’umanga.”
37Ko Jesus noko haka tau atu, “Te tangata e lago na hatu me’a gaoi, te Hosa o Pegea. 38Te ’umanga ko te kege nei. Na hatu me’a gaoi, te haka gaataki o na pegea e haka hua e te ’Aitu. Na mouku songo, na pegea e haka hua e te ’atua. 39Ka te makau e lago eia na mouku songo, ko Satan. Te matu’a ’anga o utu o haka putu, te ’otinga o te kege nei. Na pegea e utu na ’umanga, na ensel. 40Na mouku maase’i noko abu o tutu i te ahi, e hai ke go konaa na noho te ’otinga o te kege nei. 41Te Hosa o Pegea e hai ke go haka to’o ona ensel, kigatou go haka ’aatea ’ia na pegea hai kogaa pegea o ’oosongo, ma na pegea hai hai ’anga songo i te Hakahua ’anga a te ’Aitu. 42Na ensel e hai kigatou go seu ’ia ia te kigatou ki goto i te bebega ’anga o te ahi. Te kunga na, ko kigatou go noko tatangi ma te he taangisi ’aki ogatou niho. 43Ka te gholoba na, na pegea haka tinogaoi, e hai ke go noko haka ahu pe te ga’aa i te nuku o togatou Tamana. Koai e hai na taginga ke hakagongo, haka gongo ake ai!
Te haka gaataki i na ga’unga ngigo
44“Te Hakahua ’anga a te ’Aitu e noho pe na ga’unga manga huu i te ma’aga. Te ’aso e kite ai e te tangata, manga huu haka hoki eia, ka koia na siasia ma te hano o haiga’a ba’i me’a a’ana, kae tau’i eia te ma’aga nei.
45“Te Hakahua ’anga a te ’Aitu e noho ma’u pe te pegea haka putu me’a ke tau’i, ligo ma’ana ni hatu susugu gaoi. 46Te ’aso e kite ai eia te hatu hu’ai gaoi e hu’ai ’eha o na mane, koia na hano o salemu ba’i me’a a’ana, kae tau’i eia te me’a nei.
Te haka gaataki i te bugho
47“E kogaa na noho ma’u: Te Hakahua ’anga a te ’Aitu e noho pe te bugho tupe ki te tai ma te lunu ai te mou hage o te kaui. 48Te ’aso na pau o honu ai, na huhuti ake e na taangata tautai ki te tauaba, mugi kigatou o noho ’aki o tuhatuha na kaui, tape na me’a gaoi ki agatou kete, kae seu ’aatea na me’a maase’i. 49Te ’oti ’anga a te kege nei, e hai ke go konei o na noho. Na ensel e hai ke go boomai o tuku ’aatea na pegea songo i na pegea soihua. 50Kae seu na pegea songo ki goto i te bebega ’anga o te ahi. Te kunga kago noko tatangi, ma te he taakisi ’aki ai ogatou niho.” 51Ma te haka anu atu a Jesus, “Kua ’igohia koutou ki na hai ’anga nei?”
Ko kigatou noko haka tau atu, “ ’Oo.”
52Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Nimaa konaa na noho, na ako o na tagangonga kua haka ako i na noho o te Hakahua ’anga a te ’Aitu, ko kigatou e noho pe te pegea hai tona hage, e ’aonga te sa’u iho i tona kunga tuku me’a na ga’unga ho’ou ma na ga’unga mai gaa ’aso.”
Te taauga he’e pago kinai
53Te ’aso na ’oti i te hogahoga ai e Jesus na haka gaataki nei, kae hano ’aatea i te manaha. 54Ko Ia noko hoki ki tona manaha i Nazareth, o manga ako ia te kigatou i tegatou Hage hai paaunga, ka ko kigatou na he gege ma’ugi ’aki o haka anuanu ’aki, “Te tau hinangago ma na taganga o te tangata nei na hai ’anga ga’u e Ia mai hea? 55’Ai he’e tenei te hosa o te tangata mataisau?! ’Ai he’e tona tinana ko Mary?! ’Ai he’e tona ’api ko James ma Joseph ma Simon ma Judas?! 56’Ai he’e ona tuhaahine te manga haka pata kia te kitatou? Ka na hai ’anga mai hea te hai e te tangata nei?!” 5713.57 Jn 4.44.Ko kigatou na he ’ika’ika ’aki kia te Ia.
Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Te taauga e pago kinai a pegea, ka manga tona manaha ma na pegea i te hage o’ona te he’e pago kia te ia.”
58Ko Jesus na he’e ’eha tena hai taganga i Nazareth, ’ia te kigatou noko he’e too kia te Ia.
14Te toghi ’anga te u’a o John Baptist
1Na ’aso na, ko king Herod na haka gongo i na gongo o Jesus. 2Ma te hai atu ki ona pegea hai hekau, “Ko John Baptist tenei kae ma’ugi haka hokimai i te mate, tenei te hai ’anga e hai taganga ai.”
314.3 Lk 3.19,20.Te gholoba na, ko Herod na labu e ia ia John o gii o tuku ki te kagohia, i te ghaghi ia Herodias te uguugu o te taina ia Philip. 414.4 Lev 18.16; 20.21.Iteme’agaa ko John noko konei ana gea kia Herod, “E he’e tuku i na tagangonga ke pipiki e koe ia te ia.” 5Ko Herod noko gotu ke taa eia ia John, ka noko mataku ki na pegea, iteme’agaa na tegeu’a ake kigatou ko ia te taauga.
6Nimaa i te kainga i te ’ao noko haka haa ai a Herod, te tama ’ahine a Herodias na tau’aso kia te kigatou, ma te maagaohie to’a ai a Herod, 7o tuku kupu ki te hahine ma te aguagu e hai ke go haiga’a kinai e ia nia kago haka ene ai. 8Ka ko ia na usuusu e te tinana, ma te konei ana gea, “Tuku atu te ’ugu o John Baptist ki he besin o ’aumai kia te au i te kunga nei.” 9Te king na hu’ai ’agoha ai, ka naato’o ia te ia na ’oti i te aguagu i ’ago i ana hogau noko manga noho ’aki, ma te kaunaki eia ke hai te haka enenga a te hahine. 10Na tuku eia o toghi te ’ugu o John Baptist noko manga i te kunga o na pegea kagohia. 11Te ’ugu o John na to’o ake i te besin o haiga’a ki te hahine, o to’o eia kia te tinana. 12Ma te boomai na pegea haka ako o John o to’o te tino o’ona o tanu, kae boo o he ’atigongo ’aki ai kia Jesus.
Ko Jesus noko haangai e Ia te hu’ai ’apitanga
(Mark 6.30-44; Luke 9.10-17; John 6.1-14)
13Te ’aso na gongo ai a Jesus i te hai ’anga na hai, ko Ia na haka ’aatea i te baka o hano ki te kunga gaabaki. Ka na gongo ai te ’apitanga, ma te haka tu’u boo ba’e i ogatou manaha o tata’o ia te Ia. 14Te gholoba na sahe ake ai a Jesus o ina ki te ’apitanga, ko Ia na ’agoha kia te kigatou ma te haka ma’ugi e Ia ia te kigatou i ogatou masaki.
15Nimaa i te hai hano ’anga ki te ahiahi, boo ake Ona pegea haka ako kia te Ia o hai atu, “E hano ke poo, ka te manaha mama’o tenei. Hai atu te ’apitanga nei ke maseu, ka ke boo ki na mi’i manaha o taki tau’i ma’agatou ni utunga.”
16Ma te haka tau atu a Jesus, “Ko kigatou e he’e maseu. Manga ’abatu e koutou ma’agatou ni me’a ke kai.”
17Ma te haka tau kigatou o hai atu, “Manga hai e kimatou te toka gima bred ma te toka gua kaui.”
18Hai atu a Jesus, “To’o mai kia te Au.” 19Kae kaunaki atu e Ia te ’apitanga ke noho ’aki ki te mutie, kae sa’u ake e Ia te toka gima bred ma te toka gua kaui o ina haka tu’u ki te gangi o haka ’aue, kae tohitohi na bred o ’abange ki na pegea haka ako o tuha e kigatou ki te ’apitanga. 20Ko kigatou ngatahi na kai ano maakokona, kae tibu e na pegea haka ako na momo utunga noko toe o honu i te katoa tuma’a e gua kete. 21Te mootunga o na pegea noko kai noko gimanga noa taangata, ma na haahine, ma na tama giki.
Ko Jesus noko sehu i te huka o te tai
22Ma te ghali a Jesus o tuku ona pegea haka ako, o sosopo ki te baka o mumu’a ki tegaa pa’asi i te gano, kae kaunaki e Ia te ’apitanga o taki boo. 23Nimaa ’oti i te kaunaki e Ia te ’apitanga o maseu, kae haka neke launatasi ki te pa’asi o te ogo ke taakunga ai. Nimaa i te ahiahi ko Ia noko manga launatasi i te kungaa. 24Ka te baka kua mama’o i te kunga henua, o manga he tupetupe ’aki e na ngagu, iteme’agaa noko pusi haka titingi e te oko.
25Nimaa i te ’ago ki te ’ao, kae hano a Jesus kia te kigatou, ko Ia noko manga sehu i te huka o te tai. 26Te gholoba na hiina’i atu ai na pegea haka ako kia te Ia manga sehu i te huka o te tai, ko kigatou na hu’ai matataku o hai ake, “Te ’atua!” kae ngengege i te noko matataku.
27Ma te ghali a Jesus o hai ake kia te kigatou, “Noka te he sosopomananaba ’aki, na’e ko Au. Noka tautou matataku.”
28Ma te haka tau atu a Peter, “Nimaa ko Koe hakahua, gea mai kau hinatu kia te Koe i te huka o te tai.”
29Ma te hai atu a Jesus, “A’u.”
Ma te sopo iho a Peter o a’u kia Jesus i te huka o te tai. 30Ka te gholoba noko ina ai a Peter ki na oko, koia na mataku, ma te haka tu’u ke mene, ’use atu, “Hakahua, haka ma’ugi mai ia te au.”
31Ma te ghali a Jesus o ’oso ki te gima, kae hai atu, “Te sano o’ou e hu’ai boboko. Tehea te hai ’anga e he’e sano ai koe?”
32Te gholoba na sosopo ai kigaaua ki te baka, na ngongoto te oko. 33Ma te sogi na pegea noko i te baka kia te Ia, o hai atu, “E maa’ogi, Ko Koe te Hosa o God.”
34Nimaa te gholoba na hegakau ’aki ai kigatou ki tegaa pa’asi, ko kigatou na sahe ki Gennesaret. 35Nimaa te gholoba na na’a gaoi ai e na pegea i te manaha ia Jesus, hakato’o e kigatou te gongo ki ba’i kunga henua mugheghi i te kakai ’anga. O kakabe ngatahi ake ai e pegea ogatou pegea masasaki kia te Ia. 36O haka ene ’aki kia te Ia ke tuku na pegea masasaki ke manga he ’osohi ki na kapa o te ake o ’Ona, ko ba’i pegea noko he ’osohi kia te Ia na maa’ugi.
15Na me’a ma’a, ma na me’a ’ugi
1Noko iai kogaa i na Pharisee ma na ako o na tagangonga, noko boo iho i Jerusalem kia Jesus, o he haka anu anu ’aki kinai, 2“Tehea te hai ’anga e ta’anga hai songo ai e ou pegea haka ako na hesuinga mai na hai tupuna? Ko kigatou he’e huhu’i ogatou gima ’io mugi o kai!”
3Ma te haka tau atu a Jesus, “Ka tehea te hai ’anga e hai songo ai e koutou na tagangonga a te ’Aitu, i te ghaghi i autou hesuinga? 415.4 a Ex 20.12; Deut 5.16; b Ex 21.17; Lev 20.9.Ko God noko hai mai:
‘Haka e’eha atu ia te tamau ma te tinau.
Ka nimaa iai he pegea koia e gea maase’i kia te tamana po ko te tinana,
koia e hai ke tuku ke mate.’
5Kae ako e koutou o hai ake: Nimaa iai he tangata hai atu kia te tamana po ko te tinana, ‘Nia noko hai ke ga’u e kougua ia te au i taku ’aabaki ai kia te kougua, na me’a nei kua ’oti i te haiga’a kia God.’ 6Te tangata e konei ana gea, koia e he’e hai ke haka e’eha ai ia te tamana ma te tinana. E konei na hai e koutou o haka sogago ai na haka hegeunga a te ’Aitu, i te ghaghi i autou hesuinga. 7Koutou na pegea haka hagehage! Ko Isaiah noko hu’ai maa’ogi tena taga gongo ’anga ia te koutou:
815.8 Is 29.13.‘Na pegea nei manga haka e’eha e kigatou ia te Au i ogatou gau ngutu,
ka ogatou uso e hu’ai mama’o ia te Au.
9Ko kigatou manga tangani sogi kia te Au.
Na akonga manga ako e kigatou,
na tagangonga hai e pegea.’ ”
10Ma te ngege atu a Jesus i te ’apitanga o haka putu mai kia te Ia o hai atu kinai, “Haka gongo mai o na’a. 11Nia e hano ki goto i te ngutu o te pegea e he’e baa ’ugi ia te ia. Ka nia e sopo ake i te ngutu o’ona, tenaa te me’a e baa ’ugi ia te ia.”
12Mugi na pegea haka ako o boo ake o haka anu kia te Ia o hai atu, “E na’a e Koe na Pharisee e haka gongo songo i tau gea ’anga nei?”
13Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “Ko ba’i ga’akau noko he’e tanu e Tamau e noho i te gangi, e hai ke go abu ma ogatou aka. 1415.14 Lk 6.39.Tuku atu ia te kigatou, na’e kigatou na hutiaki kikibi. Te tangata kibi nimaa kakabe eia tegaa tangata kibi, ko kigaaua kago hetoki ngatahi ki he pupu’a.”
15Ma te hai atu a Peter, “Hogahoga mai te haka gaataki nei kia te kimatou.”
16Haka anu atu a Jesus kia te kigatou, “ ’Ai koutou koi he noanoa ’aki ma’u? 17’Ai e he’e na’a e koutou: Nia e mene ki goto i na ngutu manga hano ki te ghaghalaghi ano sopo ki taha i te tino? 1815.18 Mt 12.34.Ka na me’a e sosopo ake i na ngutu, e boo ake i na hinangago. Konei na me’a e baa ’ugi ia pegea. 19Iteme’agaa na hinangago te sosopo ake ai na tegeu’a maase’i, ma te taa pegea, ma te maasoko na taangata hai uguugu, ma te maasoko a taangata ma haahine, ma te kaia’a, ma te gogoi, ma te hegeu songo ki gaa pegea. 20Konei na hai ’anga e baa ’ugi ia pegea, ka te kai i na gima he’e huhu’i e he’e baa ’ugi ia pegea.”
Te sano o te hahine mai Canaan
21Ko Jesus na ’oti i te kunga nei, kae hano ki te kakai ’anga noko iai gua manaha i Tyre ma Sidon. 22Ka noko iai te hahine ’aatea mai Canaan noko manga kakai i te kungaa, na hinake o ngege atu kia te Ia, “Hakahua, ko koe te Hosa o David, ’agoha mai kia te au. Taku tama ’ahine e hu’ai higosia i tena uguhia ’anga.”
23Ka ko Jesus noko he’e gea kinai, ma te boo ake ona pegea haka ako o haka ene ’aki kia te Ia, “Kaunaki atu te hahine nei ke hano, na’e koia ka noko ngege he tata’o ’aki ia te kitatou.”
24Ma te haka tau a Jesus ki te hahine o hai atu, “Ko Au noko manga haka to’o mai ki na pegea o Israel kua boo ’aatea o noho pe na sipisipi sesee.”
25Ma te a’u te hahine o toko tugi i ’ago ia Jesus o hai atu, “Hakahua, ’aabaki mai kia te au.”
26Haka tau atu a Jesus, “E he’e gaoi te sa’u na utunga a na tama giki o seu ki na tokitoki.”
27Ma te hai atu te hahine, “E maa’ogi Hakahua, ka na tokitoki ta’anga kai ma’u i na momo utunga ta’a hetoki iho i na kunga kai o ’ogatou hakahua.”
28Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “Ta’ahine, ko koe e hua’eha tou sano! Tau saakanga nei e hai.” Tenaa te gholoba na ma’ugi ai tena tama ’ahine.
Ko Jesus noko haangai ma’u e Ia te hu’ai ’apitanga
29Ko Jesus na hano i te kunga na ki na tahataha o te gano i Galilee, o haka neke ki te pa’asi ogo o manga noho ai. 30Te ’apitanga noko boo ake kia te Ia, o kakabe mai kinai na pegea seu, na pegea kikibi, na pegea taa haka piki piki, na pegea he’e gegea, ma gaa pegea sa’o saga ’ina o haka taahoga e kigatou ki na ba’e o Jesus. Ma te haka ma’ugi e Ia ia te kigatou. 31Te ’apitanga na he gege ma’ugi ’aki i tegatou hiina’i ’anga ki na pegea noko he’e gegea kua gegea, ma na pegea taa haka pikipiki kua soihua ma na pegea seu kua he boboo ’aki, ma na pegea kikibi kua hiina’i. Ma te haka e’eha e kigatou te God o Israel.
32Ko Jesus noko haka putu mai ona pegea haka ako kia te Ia o hai atu, “Ko Au e hu’ai ’agoha ki na pegea nei, ko kigatou kua haka pata kia te Au i te toka togu ’ao nei o he’e tau utunga ke kai. Kae he’e siahai kau tuku ’ia ke boo he ongea ’aki, i te kitai semu he pegea i te agatu’u ma kaa giu.”
33Ma te hakatau atu ona pegea haka ako, “E hai kimatou kohea na hai ’ia ni utunga i te kunga gaabaki nei, ke ’aonga te haangai ai te hu’ai haka putunga?”
34Haka anu atu a Jesus, “E hia bred e hai e koutou?”
Ma te hakatau atu kigatou, “Te toka hitu, ma na mi’i kaui.”
35Ma te kaunaki e Jesus te ’apitanga ke noho ’aki ki te kege. 36Kae sa’u ake e Ia te toka hitu bred ma na mi’i kaui. Te gholoba na ’oti i te haka ’aue ai kia God, kae tohitohi e Ia na utunga o ’abange ki ona pegea haka ako, o tuha e na pegea haka ako ki te ’apitanga. 37Ko kigatou ngatahi na kai ano maakokona, ’io mugi na pegea haka ako o tibu na momo utunga noko toe, o hohonu ai te toka hitu kete. 38Te taunga o na pegea noko kai nei noko haanga noa (4,000) taangata, ka noko iai ma’u na haahine ma na tama giki. 39Nimaa ’oti i te tuku e Jesus te ’apitanga o maseu, ko Ia noko sopo ki te baka o hano ki na tahataha o Magadan.
16Te haka ene ’aki ’anga ke hai ni haka ’igonga
116.1 Mt 12.38; Lk 11.16.Na Pharisee ma na Sadducee noko boo ake kia Jesus o hakaanu hai lobo e kigatou ia te Ia, ke haka ’agi kia te kigatou ni haka ’igonga mai te gangi.
2Ka noko haka tau kinai a Jesus o hai atu, “Na ’aso e pisi ai te ga’aa, koutou e ta’anga hai ake: ‘Ka magino, iteme’agaa e uga te ’agohi gangi.’ 3Ka nimaa i te mahoata koutou e ta’anga hai ake: ‘Te ’aso nei ka maase’i, iteme’agaa te ’agohi gangi e uga ma te haka ’ao’ao.’ ’Eaa e na’a te hogahoga ai e koutou na noho o na ’aso hiina’i ai ki te ’agohi gangi, kae he’e na’a te hogahoga ai e koutou na noho o na haka ’igonga o na ’aso nei? 416.4 Mt 12.39; Lk 11.29.Koutou na pegea hai hai ’anga songo, ma te ’atu tangata sogi ki na haka tino. Koutou e haka ene ’aki kia te Au he haka ’igonga i ni taganga, kae si’ai he hai ’anga ke haka ’agi, ka manga te haka ’igonga o Jonah.” Kae hano ’aatea a Jesus ’ia te kigatou.
Na me’a haka tupu bred a na Pharisee ma na Sadducee
5Nimaa i te ’aso na toghi ai kigatou ki tegaa pa’asi i te gano, na pegea haka ako na he’e maanatu ke to’o ni bred. 616.6 Lk 12.1.Ka na hai atu a Jesus kia te kigatou, “Koutou haka tauganga atu ma te na’ana’a ki na me’a haka tupu bred a na Pharisee ma na Sadducee.”
7Ma te manga hegeu kinai kigatou o hai ake, “E konei ana to’o i te kua he’e to’o mai e kitatou ni bred.”
8Na na’a e Jesus tegatou hegeunga nei, ma te haka anu kinai o hai atu, “ ’Eaa manga hegeu ai koutou ki te he’e tau bred ’anga? Koutou hu’ai gigiki outou sano! 916.9 Mt 14.17-21.Koi he’e na’a ma’u e koutou? ’Ai koutou kua he’e maanatu ki te ’aso na tohitohi ai e Au te toka gima bred o haangai ai te gimanga noa (5,000) taangata? Ma te he’e maanatu ma’u a koutou po noko tokahia kete tape o honu noko haka putu e koutou? 1016.10 Mt 15.34-38.Po te toka hitu bred noko haangai ai te haanga noa (4,000) taangata, ma te tokahia kete tape o honu noko haka putu e koutou? 11’Eaa e he’e na’a ai e koutou ko Au e he’e gea ki na bred? Ka koutou manga na’ana’a atu ki na me’a haka tupu bred a na Pharisee ma na Sadducee!” 12’Io na’a gaoi e kigatou, ’ai ko Jesus noko he’e gea kia te kigatou ke na’ana’a ki na me’a haka tupu bred. Ka noko manga gea kia te kigatou ke na’ana’a ki na akonga a na Pharisee ma na Sadducee.
Te haka maahoga ’anga e Peter ia Jesus
13Te ’aso noko hano ai a Jesus ki te kakai ’anga i Caesarea Philippi, ko Ia noko haka anu ki ona pegea haka ako o hai atu kinai, “Te Hosa o Pegea e hai mai te ’apitanga koai?”
1416.14 Mt 14.1,2; Mk 6.14,15; Lk 9.7,8.Ma te haka tau a kigatou o hai atu, “E hai ake kogaa ko John Baptist, kae hai ake kogaa, ko Elijah, ka manga hai ake kogaa, ko Jeremiah po te launatasi i na taauga.”
15Ma te haka anu hoki atu a Jesus, “Kae hai ake koutou ko Au koai?”
1616.16 Jn 6.68,69.Ma te haka tau a Peter o hai atu, “Ko Koe te ’Agiki Taga’ia, te Hosa o te God ma’ugi goa.”
17Haka tau atu a Jesus, “Te hakagaoinga kia te koe, Simon te hosa o Jonah. Te hai ’anga nei e he’e haka ’agi e he pegea kia te koe, kae haka ’agi e Tamau e noho i te gangi. 18Kae hai atu Au kia te koe: Ko koe ko Peter, ka i te hatu nei e hai kau go haka tu’u ai ’ina te haka putunga o na pegea o’oku, kago he’e sepu ai na taganga o te mate. 1916.19 Mt 18.18; Jn 20.23.E hai kau go haiga’a ’ia kia te koe te hai paaunga ki te Hakahua ’anga a te ’Aitu. Nia go susugi e koe i gago nei, e hai ke go susugi ma’u i te gangi. Ka nia ka go tuku e koe i gago nei, e hai ke go tuku ma’u i te gangi.” 20Ma te taagango e Jesus ona pegea haka ako, ke noka te hogahoga ki he pegea ko Ia te ’Agiki Taga’ia.
Ko Jesus noko taga gongo i tona mate
21Haka tu’u i te ’aso na, ko Jesus noko tongitongi aki e Ia kia ona pegea haka ako, ko Ia e hai ke go hano ki Jerusalem ke go tiha’ia i ba’i hai ’anga ka go hai kinai e na ’agiki o na Jew ma na hu’ai priest ma na ako o na tagangonga, e hai ke go taa ’ia, ka ko Ia kago ma’ugi hoki i te togunga ’ao.
22Ma te haka ’aatea e Peter ’ia Jesus o haka tu’u susugi e ia o hai atu, “Si’ai Hakahua! Te hai ’anga nei ka go he’e hai kia te Koe!”
23Taka hugi iho a Jesus kia Peter o hai atu, “Hinake ki mugi ia te Au Satan! Na’e ko koe haka gabegabe kia te Au. Ko koe e he’e tegeu’a ki na hai ’anga a te ’Aitu, ka na hai ’anga a pegea.”
2416.24 Mt 10.38; Lk 14.27.Ma te hai atu a Jesus ki ona pegea haka ako, “Nimaa iai he pegea e siahai ke tata’o tu’a ia te Au, koia e hai ke hai ti’aki ia te ia, kae ’amo tena kros o tata’o mai ia te Au. 2516.25 Mt 10.39; Lk 17.33; Jn 12.25.Iteme’agaa koai e siahai ke noko haka sao i te ma’ugi, kago he’e kite e ia. Ka koai kago hai ti’aki te ma’ugi o ’ona i te ghaghi ia te Au, e hai ke go kite e ia te ma’ugi. 26Niaa kago gaoi ki te tangata i te poi hai eia ba’i ga’unga i te kege nei, kae ti’aki te ma’ugi o ’ona? Po niaa kago haiga’a e te tangata nei ke haka suihaki ai te ma’ugi o ’ona? 2716.27 a Mt 25.31; b Ps 62.12; Rom 2.6.Iteme’agaa te Hosa o Pegea e hai ke go a’u i te mamagunga o te Tamana ma ona ensel, ’io giu’aki e Ia kia pegea taki tasi nia noko ta’anga hai e kigatou. 28Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: E iai na pegea ia te koutou e tutu’u i te kunga nei, kago he’e mamate ano hiina’i ki te Hosa o Pegea e hai ke go a’u ma tona Hakahua.”
17Ko Jesus noko haka gigiu ia te Ia
1Nimaa sigi te toka ono ’ao, kakabe e Jesus ia Peter, ma James, ma te taina ia John, o hakaneke soko ki ’agunga i te ogo ma’u ’agunga. 2Te kunga na, ko Jesus na gigiu i ’ago ia te kigatou. Na taunga mata o’ona noko maagama o noho pe te ga’aa, ka ona ake noko susugu o noho pe te peba. 3Kae haka ’agi kia te kigatou ia Moses ma Elijah i te gholoba na ma’u, o manga hegeu ma Jesus.
4Ma te hai atu a Peter kia Jesus, “Hakahua, te hai ’anga gaoi te matou boomai ’anga ki te kunga nei, ka nimaa siahai kinai Koe, e hai kau ’ati ’ia he toka togu boghugha, ke hai mo’ou tasi, hai mo’o Moses tasi, kae hai mo’o Elijah tasi.”
517.5 a Gen 22.2; Ps 2.7; Is 42.1; Mt 3.17; 12.18; Mk 1.11; Lk 3.22; b Deut 18.15.17.5 2 Pet 1.17,18.Te gholoba noko manga koi gea ai a Peter, sopo te po’ao susugu o tango ia te kigatou, kae sopo mai te ge’o i te po’ao o hai atu, “Tenei toku Hosa e ma’ine kinai Au, ko Au e hu’ai maagaohie ia te Ia. Koutou haka gongo ake kia te Ia.”
6Te ’aso na haka gongo atu ai kinai na pegea haka ako, ko kigatou na hetoki haka haao’o ki te kege, i te matataku toto’a. 7Ka na a’u kinai a Jesus o ’oso atu kia te kigatou kae hai atu, “A’aga ake, noka te matataku.” 8Te gholoba na hekeu ’aki ake ai kigatou, na he’e hiina’i ma’u ki he pegea, ka manga ko Jesus.
9Nimaa i tegatou iho ’anga i te ogo, ko Jesus noko taagango atu ia te kigatou, “Noka te hogahoga ki he pegea nia kua hiina’i kinai koutou, ano ma’ugi hoki te Hosa o Pegea mai te mate.”
1017.10 Mal 4.5.Na pegea haka ako noko haka anu ’aki kia te Ia o hai atu, “ ’Eaa noko hai ake ai na ako o na tagangonga, ko Elijah e hai ke go mataa a’u?”
11Haka tau atu a Jesus, “E hai ke na’a, ko Elijah e mu’a mai kego hai ba’i hai ’anga ke ho’ou. 1217.12 Mt 11.14.Ka ko Au e hai atu kia te koutou, Ko Elijah na goa tena a’u, ka na he’e haka ’igonga e kigatou ia te ia, o manga hai kinai e kigatou ba’i hai ’anga sia hahai kigatou ke hai kia te ia. Te Hosa o Pegea e hai kego konei agatou hai ma’u kinai ke tiha’ia i ogatou taganga.” 13Ma te na’a e na pegea haka ako, ko Jesus manga gea kia te kigatou ia John Baptist.
Te haka ma’ugi ’anga te bagokaa masaki ghotoi
14Te ’aso na giu mai ai ki te ’apitanga, noko iai te tangata na tu’uti mai ia Jesus o toko tugi i ’ago ia te Ia. 15O hai atu, “Hakahua, ’agoha mai kia toku hosa. Koia e iai te masaki ghotoi o hu’ai tiha’ia ai. ’Eha ’aso guti ai ki na ahi ma na bai. 16Kua kakabe mai eau ki ou pegea haka ako, ka kua he’e ’aonga te haka ma’ugi e kigatou ia te ia.”
17Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “Koutou te ’atu tangata he’e too kia God ma te hai hai ’anga songo. E hai ke kohea na noho goa taku haka pata kia te koutou?! E hai ke kohea na noho goa taku hai tuku kia te koutou?! Kakabe mai te mi’i tangata kia te Au i te kunga nei.” 18Ko Jesus na pagepage e Ia te haagiki songo o sopo ki taha i te mi’i tangata. Koia na soihua i te mi’i gholoba na.
19Mugi o boo soko ake na pegea haka ako kia Jesus, o haka anu atu kinai, “ ’Eaa kua he’e ’aonga te pagepage ai e kimatou?”
2017.20 Mt 21.21; Mk 11.23; 1 Cor 13.2.Ma te haka tau atu a Jesus, “Iteme’agaa koutou e pau o gigiki toto’a ’outou sano. Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Koutou poi gigiki outou sano o noho po te mi’i hatu me’a o te ga’akau e ingoa te ‘mustard’, koutou manga ’aonga te hai atu ki te ogo nei, ‘Ngaso’i atu i te kunga nei ki tegaa kunga,’ ka ngaso’i. Kago si’ai ni me’a haingata’a kia te koutou. 21[Ka te haagiki songo nei, ka he’e manga muna o hano ’aatea, naakupu ki te taakunga ma te he’e kai i te sogi.”]
22Te ’aso na haka putu giu ai kigatou ki Galilee, ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “Te Hosa o Pegea e hai ke go haka soko ’ia ki na taganga o pegea. 23E hai kigatou go taa ’ia ke mate, ka nimaa ’io go i te togunga ’ao, ko Ia e hai ke go ma’ugi hoki mai.” Na pegea haka ako na hu’ai he gege hinangago ’aki.
Te takis o te Hage Tapu
2417.24 Ex 30.13; 38.26.Te ’aso noko hetae ai a Jesus ma ona pegea haka ako ki te manaha i Capernaum, na pegea tibu takis o te Hage Tapu, noko boo ake o haka anu ’aki kia Peter o hai atu, “Te Ako o ’ou ma tau’i te takis o te Hage Tapu?”
25Ma te haka tau atu a Peter, “ ’Oo, ma hai e Ia.”
Ka te gholoba na ugu ai a Peter ki goto i te hage, ko Jesus te noko mataa gea kia te ia o haka anu, “Tehea tau maanatu Simon? Koai te tibu takis ai na hakahua o gago nei: Ogatou hosa maa’ogi po na pegea ’aatea?”
26Haka tau atu a Peter, “Na pegea ’aatea.”
Ma te hai atu a Jesus kia te ia, “Ka ona hosa manga tausu’u. 27Ke noka te kitatou hai ’ia ia te kigatou ke ’ika’ika ’aki: Hinatu ki te gano o sisi ai, ogo sa’u te kaui ka go mataa huhuti, o luga te ngutu, ka go kite ai e koe he mane. ’Ogo to’o atu o haiga’a kia te kigatou o tau’i ai toku takis ma to’ou.”
18Koai te hai ke go hua’eha
(Mark 9.33-37,42-48; Luke 9.46-48; 17.1-2)
118.1 Lk 22.24.I na ’aso na, na pegea haka ako noko boo ake kia Jesus o haka anu ’aki kinai o hai atu, “Koai te hai ke go hua’eha i te Hakahua ’anga a te ’Aitu?”
2Ko Jesus noko ngege i te mi’i tama ’iti’iti o haka tu’u goto ia te kigatou. 318.3 Mk 10.15; Lk 18.17.Kae hai atu a Jesus, “Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Naakupu ki te sui ’outou a’aki ke noho po na mi’i tama giki, koutou kago he’e boo ki goto i te Hakahua ’anga a te ’Aitu. 4Kogaa na noho, ko ai e haka ma’ugago ia te ia o noho pe te mi’i tama ’iti’iti nei, ka go hua’eha to’a i te Hakahua ’anga a te ’Aitu.
5“Ko ai kago haka pogo e ia i he mi’i tama ’iti’iti noho po tenei i te ghaghi i toku ingoa, koia e haka pogo e ia ia te Au ma’u. 6Ka nimaa iai he pegea hai eia he launatasi i na tama giki kua too kia te Au ke go ’oosongo, mano koia e gaoi i te tauga he hu’ai hatu ki te u’a o baa lologi ki te takege o te moana.
7“Haka ’aagoha a gago nei i na me’a e hai ia pegea o ’oosongo. Na me’a na e hai ke boo mai, kae haka ’aagoha te pegea kago boo mai ai na me’a na. 818.8 Mt 5.30.Ka tou gima po tou ba’e, nimaa hai eia ia te koe o ’oosongo, toghi atu o tupe. E hu’ai gaoi i te poi hano sanga songo po e pikipiki koe ki te ma’ugi, o sigi i te noko noho guo’ou gima ma guo’ou ba’e o seu ngatahi ki te ahi noho goa. 918.9 Mt 5.29.Ka tou mata nimaa hai eia ia te koe o ’oosongo, kape iho o tupe. E hu’ai gaoi i te poi hano mata tasi koe ki te ma’ugi, o sigi i te noko noho guo’ou mata kae seu ki te ahi o te ugaimami.
Te haka gaataki i te sipisipi he’e kitea
1018.10 Lk 19.10.“Koutou noka te hiina’i haka sogago ki he launatasi i na mi’i pegea nei, na’e hai atu Au, ogatou ensel i te gangi manga suga te hiina’i ki na mata o Tamau i te gangi. 11[Te Hosa o Pegea noko a’u ke haka ma’ugi na pegea kua boo ’aatea.]
12“Koutou e kohea na tegeu’a? Poi iai he tangata hai ma’ana he tino te gau sipisipi, kae hano ’aatea te launatasi ia te kigatou, ’ai ka go he’e tuku eia te tino iba tuma’a e iba i na ogo, kae hano o sasaga te launatasi kua se’ia? 13Ko Au e gea kia te koutou i te maa’ogi: Nimaa go kite eia, koia ka hu’ai mahi i te launatasi nei, o sigi i te tino iba tuma’a e iba manga noho. 14Manga konei na noho ma’u te Tamana o ’outou e noho i te gangi. Ko Ia e he’e siahai ki he launatasi i na mi’i pegea nei kego he’e kitea.
Te ’atima’ogi hai hai ’anga songo
1518.15 Lk 17.3.“Ko te taiu nimaa hai hai ’anga songo kia te koe, hinatu kougua manga hegeu toka gua, kae hogahoga kinai te hai ’anga songo e hai e ia. Nimaa haka gongo kia te koe, e kakabe hokimai e koe ia te taiu. 1618.16 Deut 19.15.Ka nimaa he’e haka gongo kia te koe, ogo kakabe atu he launatasi po he toka gua pegea o boo kinai. Ko ba’i hai ’anga hegeu kinai kougua, e hai ke go tinogaoi i te na’a ’aabaki ai he toka gua po he toka togu pegea. 17Ka nimaa he’e maka ma’u ke haka gongo kia te kigatou, ’atigongo atu ai ki na pegea sogi. Ka nimaa pau o he’e maka ma’u ke haka gongo ki na pegea sogi, tuku atu ia te ia ke noho po te pegea he’e too kia te ’Aitu po te pegea tibu takis.
1818.18 Mt 16.19; Jn 20.23.“Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Nia e gii poe susugi e koutou i te kege nei, kago gii ma’u i te gangi. Ka nia e huhuke poe tuku e koutou i te kege nei, kago huhuke ma’u i te gangi.
19“Ko Au e gea haka hoki atu ma’u kia te koutou, nimaa iai he toka gua ia te koutou e gototasi ki he me’a i te kege nei, o haka ene ’aki ai, e hai ke go hai e Tamau e noho i te gangi kia te kigaaua. 20Iteme’agaa, nimaa iai he toka gua po he toka togu e haka putu i toku ingoa, ko Au manga haka pata kia te kigatou.”
Te haka gaataki i te guani he’e ’agoha
2118.21 Lk 17.3,4.Ma te a’u a Peter o haka anu atu kia Jesus, “Hakahua, e hai kau haka noka haka hia ki toku taina i ona ’aso hai hai ’anga songo kia te au? Haka hitu gholoba?”
2218.22 Gen 4.24.Haka tau atu a Jesus, “Ko Au e hai atu kia te koutou, he’e manga te haka hitu gholoba, kae haka noka o sigi i te katoa haka hitu tuma’a e hitu gholoba.
23“E kogaa na noho, te Hakahua ’anga a te ’Aitu manga noho pe te hakahua e siahai ke haka tinogaoi na kaone a ona guani. 24Te gholoba noko hai ke haka tu’u ai te haka tino gaoi ’anga, kae kakabe ake ’ia kinai te tangata noko kaone eia te noa (1,000) mane. 25Naato’o i te guani nei na he’e tau mane ke sui ai tena kaone, manga kaunaki e tena hakahua ia te ia ma tena uguugu ma tena haanau ma ba’i me’a a ’ana ke salemu ke sui ai tena kaone.
26“Te guani na too toko tugi i ’ago i te hakahua o sasaka ake, ‘Baa noa mai ka kau go tau’i hoki ’ia ba’i me’a.’ 27Te hakahua na ’agoha ki tona guani o haka noka tena hu’ai kaone, kae tuku ia te ia o hano.
28“Ka te ’aso noko hano ai te guani na, o sasa’o ki tegaa guani noko kaone eia tena gau (100) mane ma te logi eia o kukumi te u’a kae hai atu, ‘Tau’i hokimai nia noko kaone e koe kia te au!’
29“Too toko tugi tegaa guani o hai ake, ‘Baa noa mai ka kau go tau’i hoki ’ina kia te koe.’
30“Ka koia na he’e maka, manga kakabe eia o tuku ki te kunga o na pegea kagohia, ke go noho ai ano sui tena kaone. 31Te gholoba na hiina’i ai kogaa guani ki nia noko hai, ko kigatou na ’agogoha toto’a ma te boo kigatou o he ’atigongo ’aki ki te hakahua i nia kua hai e te guani.
32“Ma te pogo ’aki te hakahua i te guani nei, o hai atu kinai, ‘Ko koe te guani songo to’a. Noko haka noka eau tau hu’ai kaone, i tau sasaka ’anga kia te au. 33’Ai ko koe e he’e ’agoha ki tegaa guani, ke noho pe taku ’agoha ’anga kia te koe?!’ 34Te hakahua na hu’ai haka tangi, ma te tuku e ia te guani nei ki te kunga o na pegea kagohia, ke noho ai ano tau’i hoki tena hu’ai kaone.
35“Ko Tamau e noho i te gangi, kago konei ana noho ma’u kia te koutou taki tasi, i te poi he’e haka noka ki outou taina i outou uso.”
19Te akonga o te maabae na takanga
1Te gholoba na ’oti i te gea ai a Jesus i na hai ’anga nei, ko Ia na hano i Galilee o hano ki te kakai ’anga i Judea i tegaa pa’asi o te bai mimigo i Jordan. 2Te hu’ai ’apitanga noko manga ’agu ia Jesus, ma te haka ma’ugi e Ia ia te kigatou.
3Noko iai kogaa i na Pharisee, noko boo ake ke haka anuanu pake ia Jesus. Ko kigatou noko haka anu ’aki, “ ’Ai manga gaoi ki atatou tagangonga ki te tangata i te poi maabae ma tena uguugu i ba’i hai ’anga?”
419.4 Gen 1.27; 5.2.Haka tau atu a Jesus, “ ’Ai e he’e haka sahe e koutou:
‘Haka tu’u mai i te gosigosi ’anga a gago nei,
ko God noko gosigosi ia te kigaaua te tangata ma te hahine,’
519.5 Gen 2.24.kae hai atu a te ’Aitu:
‘Tenei te hai ’anga e hai ke hano ai a te tangata ia te tamana ma te tinana,
o he piitaki ’aki ma tena uguugu,
ko kigaaua kua hai ai te tino e tasi.’
6Ko kigaaua ka he’e noko hai ai he toka gua pegea, ka te pegea e tasi. E kogaa na noho, nia na haka he potaki ’aki e God, noka te tuku he pegea ke haka maabae.”
719.7 Deut 24.1-4; Mt 5.31.Na Pharisee na haka anu atu, “Ka ’eaa gaa noko tuku ai e Moses, te tangata ke ’abange he kanukanu mo’o te maabae kia tona uguugu, kae tuku te hahine ke hano?”
8Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “Ko Moses noko manga tuku e ia ia te koutou ke maabae ma outou uguugu, iteme’agaa outou uso noko mogi toto’a. Ka noko he’e konaa na hai i te haka tu’u sanga. 919.9 Mt 5.32; 1 Cor 7.10,11.Ko Au e hai atu kia te koutou: Nimaa iai he pegea manga muna o maabae ma tona uguugu, ka te hahine e he’e maasoko, kae sui o taka ma tegaa hahine, koia te tangata hai uguugu maasoko.”
10Na pegea haka ako noko hai atu kia Jesus, “Nimaa tenei te paaunga ki te matu’a ma te uguugu, e gaoi ke noka te taka.”
11Ma te haka tau atu a Jesus, “Te akonga nei e he’e hai ki ba’i pegea, ka manga na pegea kua haiga’a kinai e te ’Aitu. 12Iteme’agaa e iai na pegea haka haa o he’e ’aonga ki te hai uguugu, kae iai kogaa e hai e pegea o he’e ’aonga ki te hai uguugu, kae iai kogaa pegea manga he’e siahai uguugu, i te tegeu’a ke manga hai hekau ki te Hakahua ’anga a te ’Aitu. Ka koai e siahai ki te akonga nei, manga ’aonga te ’agu tu’a ai!”
Na mi’i tama giki ma Jesus
(Mark 10.13-16; Luke 18.15-17)
13Na mi’i tama giki noko kakabe ake kia Jesus, ke haka eke ai na gima ma te sogi ia te kigatou, ka na gehu na pegea haka ako ki na pegea noko kakabe ake e kigatou na mi’i tama giki.
14Ma te hai atu a Jesus, “Tuku atu na mi’i tama giki ke boomai kia te Au, kae noka te susugi ia te kigatou, iteme’agaa te Hakahua ’anga a te ’Aitu te kunga mo’o na pegea e noho pe na tama giki nei.” 15Ko Jesus na haka eke gua gima i na mi’i tama giki kae hano.
Te tangata tamatama hu’ai ga’u
(Mark 10.17-31; Luke 18.18-30)
16E iai te tangata noko a’u kia Jesus, o haka anu atu kinai, “Ako, tehea te hai ’anga gaoi kau hai ’ia, ka kau go ga’u ’ia ai te ma’ugi noho goa?”
17Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “ ’Eaa e haka anu ai koe kia te Au po nia te gaoi? ’E iai te Launatasi e gaoi. Ka ko koe nimaa siahai ke go ga’u e koe te ma’ugi, maangao atu ki na tagangonga.”
1819.18 a Ex 20.13; Deut 5.17; b Ex 20.14; Deut 5.18; c Ex 20.15; Deut 5.19; d Ex 20.16; Deut 5.20.Ma te haka anu te tangata o hai atu, “Na tagangonga hea?”
Haka tau atu a Jesus,
“Noka te taa pegea,
noka te maasoko na taangata hai uguugu,
noka te kaia’a,
noka te gogoi,
1919.19 a Ex 20.12; Deut 5.16; b Lev 19.18.haka e’eha atu ia te tamau ma te tinau,
ma te ma’ine atu ki na pegea e pata mai,
ke noho pe au ma’ine ’anga kia te koe.”
20Ma te haka tau te tamatama nei o hai atu, “Na hai ’anga nei manga hai e au o ’oti, ka nia te koi he’e hai eau?”
21Ma te hai atu a Jesus, “Ko koe nimaa siahai ke pau o tinogaoi, hinatu o tuku au ga’unga ke tau’i ’ia ke hai ai ni mane o haiga’a ki na pegea lae, ka ke go hai ma’au ni ga’unga i te gangi, kae a’u o tata’o ia te Au.”
22Te gholoba na haka gongo ai te tangata tamatama nei, ko ia na hano ’agoha, iteme’agaa koia e hai ana hu’ai ga’unga.
23Ma te hai atu a Jesus kia ona pegea haka ako, “Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou, e hai ngata’a te tangata ga’u te hano ki goto i te Hakahua ’anga a te ’Aitu. 24Ko Au e gea hoki atu kia te koutou, e mi’i haingaohie te mene he ‘camel’ i he mata nila, o sigi i te sopo he pegea ga’u ki goto i te Hakahua ’anga a te ’Aitu.”
25Te gholoba noko haka gongo ai na pegea haka ako ki te gea ’anga nei, ko kigatou na hu’ai he tu’ia ’aki o haka anu atu kia te Ia, “Ka koai gaa te kago maa’ugi?”
26Ko Jesus noko ina atu kia te kigatou ma te hai atu, “Te hai ’anga nei e haingata’a kia pegea, ka ko ba’i hai ’anga manga haingaohie kia God.”
27Ma te haka tau a Peter kia Jesus o hai atu, “Ko kimatou kua ti’aki ba’i me’a, kae tata’o ia te Koe, ka nia gaa kago hai ai kia te kimatou?”
2819.28 a Mt 25.31; b Lk 22.30.Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Te hai haka hoki ’anga ba’i hai ’anga o ho’ou, te gholoba kago noho ai te Hosa o Pegea i tena noohonga mamagunga, ka koutou kua ’oti i te he tata’o ’aki ia te Au e hai ke go noho ’aki ma’u i te katoa tuma’a e gua noohonga o haka aba te katoa tuma’a e gua hanohano o Israel. 29Ka ko ba’i pegea ti’aki hage, po ’ogatou ’api taangata po ’ogaatou tuhaahine, po ’ogatou tamana, po ’ogatou tinana, po agatou haanau, po ogatou kunga henua, i te baaghaghi ia te Au, kago ga’u me’a o ’eha to’a kae kago ga’u ma’u te ma’ugi noho goa. 3019.30 Mt 20.16; Lk 13.30.Ka e ’api pegea e mumu’a, e hai ke go mugi. Ka e ’api pegea e mugi, e hai ke go mumu’a.
20Te haka gaataki i te ’umanga kaubago
1“Te Hakahua ’anga a te ’Aitu manga noho pe te pegea hai ona kunga henua. Kae hano i te taha’ata ke hai ki ni pegea ke hai hekau i tona ’umanga kaubago. 2Ko ia noko magaohie ke tau’i ia te kigatou i he mane siliva e tasi i te ’ao kae haka to’o ia te kigatou ki tona ’umanga kaubago.
3“Nimaa i te mahoata, kae hano ia ki te kunga tau’i me’a, o ina ki na pegea manga tutu’u ai he’e tau tukunga. 4Hai atu ia kia te kigatou, ‘Koutou boo atu ma’u o hai hekau i toku ’umanga kaubago, ka kau go tau’i ’ia ia te koutou i nia e ’aonga.’ 5Ma te boo kigatou.
“Koia noko hoki ma’u i te ’ao ’atea, hoki ma’u i te eke seunga ’anga te ga’aa, o manga hai eia te hai ’anga e tasi te tuku na pegea o hai hekau ke go tau’i. 6Nimaa i te ga’aa page, koia noko hoki ma’u ki te kunga tau’i me’a o kite i na pegea manga koi tutu’u. Koia noko haka anu kia te kigatou, ‘ ’Eaa manga konaa autou tutu’u ai i te ’ao kaatoa nei he’e hai he hai ’anga?’
7“Ma te haka tau kigatou o hai atu, ‘ ’I te he’e tau pegea tuku kimatou hai hekau.’
“Ma te hai atu ia kia te kigatou, ‘Koutou boo atu ma’u o hai hekau i toku ’umanga kaubago.’
820.8 Lev 19.13; Deut 24.15.“Nimaa i te ahiahi, te hakahua o te ’umanga kaubago, noko hai atu ki tona pegea ge’o hekau, ‘Pogoaki atu i na pegea e hai hekau o tau’i agatou ga’unga, haka tu’u tau’i atu i na pegea noko tuku taha’aki o hai hekau, ano taha’aki i na pegea noko mataa tuku o hai hekau.’
9“Ma te boo ake na pegea noko tuku o hai hekau i te ga’aa page, o manga ga’u taki tasi agatou mane siliva. 10Ka te ’aso na boo ake ai na pegea noko mataa tuku o hai hekau, ko kigatou noko haka sano ke ga’u ’eha, ka ko kigatou na manga to’o mane takitasi ngatahi. 11Te gholoba na ga’u ai na tau’i ogatou, ko kigatou na haka megemege ki te hakahua o te ’umanga kaubago. 12Ko kigatou noko hai atu, ‘Na pegea nei noko tuku taha’aki o manga hai hekau i te mi’i gholoba e tasi, ka kua hai e koe o papata kia te kimatou kua ngaage te hai hekau ma te begangia i te ’ao kaatoa.’
13“Ka te hakahua o te ’umanga kaubago, noko haka tau ki te launatasi ia te kigatou o hai atu, ‘Taku hemasi’inga, e he’e hai eau he hai ’anga songo kia te koe. Ko koe noko maangao ke hai hekau ke tasi mane siliva i te ’ao, ’ine? 14To’o ake te tau’i o’ou na o hano. Taku paaunga ke haiga’a ki na pegea noko tuku taha’aki o hai hekau ke papata kia te koe. 15’Ai e he’e gaoi te hai eau nia e siahai kau hai ’ia i aku mane? Po ko koe e ’ita ia te au e ’agoha?’ ”
1620.16 Mt 19.30; Mk 10.31; Lk 13.30.Ma te hai atu a Jesus, “E konei na noho, koai manga mugi, e hai ke go mu’a, ka koai manga mu’a e hai ke go mugi.”
Ko Jesus noko taga gongo i tona mate
(Mark 10.32-34; Luke 18.31-34)
17Te gholoba noko hano ai a Jesus ki Jerusalem, ko Ia noko gea ki tona katoa tuma’a e gua pegea haka ako soko i te boo ’anga i te agatu’u o hai atu kia te kigatou, 18“Ko kitatou e hakaneke ki Jerusalem, ka te Hosa o Pegea ka hakasoko ’ia ki na hakahua o na priest ma na ako o na tagangonga. E hai kigatou go haka pau ’ia ke mate. 19Ma te hai kego haiga’a ia te Ia ki na pegea ’aatea, ke go noko putatai kia te Ia, ma te kogu ia te Ia, ma te go taa ia te Ia ki te kros. Ka nimaa go i te ’ao kago togu kinai tona mate, ko Ia e hai ke go haka ma’ugi haka hoki.”
Te saakanga a te tinana o James ma John
20Kae boo ake te tinana o gua hosa o Zebedee ma gua’ana tama kia Jesus, o he toko tugi ’aki kae haka ene kia Jesus ke go hai he hai ’anga gaoi ki gua’ana tama.
21Ma te haka anu atu kinai a Jesus, “Niaa te siahai kinai koe?”
Ma te hai atu te hahine, “Ke tuku gua’aku tama nei ke go noho tegaa i tou pa’asi maui, kae noho tegaa i tou pa’asi sema i tou ’aso Hakahua.”
22Hai atu a Jesus kia gua taangata, “E he’e na’a e koutou nia te he haka ene ’aki ai koutou. ’Ai kougua kago ’aonga te bibinu i te kapu e hai kau go binu ai?”
Haka tau atu a kigaaua, “ ’Oo, manga ’aonga.”
23Hai atu a Jesus kia te kigaaua, “E maa’ogi kougua kago bibinu i te kapu nei, ka te noho ’aki kougua i toku pa’asi maui ma toku pa’asi sema, e he’e te hai ’anga kau tuku ’ia. Gua noohonga nei gua kunga ki na pegea na ’oti i te haka pau kinai e Tamau.”
24Te gholoba na haka gongo kinai tegaa katoa pegea haka ako, ko kigatou noko haka tangi ’aki toto’a ki te hai haanau nei. 2520.25 Lk 22.25,26.Ma te ngege atu a Jesus ia te kigatou o haka putu mai, o hai atu, “Manga na’a e koutou, na hutiaki o na pegea ’aatea e pau kigatou o hakahuahua ia te kigatou. Ogatou hakahua te noko manga hai paaunga kia te kigatou. 2620.26 Mt 23.11; Mk 9.35; Lk 22.26.Ka koutou he’e hai ke konaa autou noho. Koai e siahai ke hua’eha ia te koutou, koia e hai ke hai ai mo’outou he guani. 27Koai e siahai ke mu’a, koia e hai ke hai hekau kia te koutou. 28Ke noho pe te Hosa o Pegea, noko he’e a’u ke hai hekau kinai, ka ko Ia te noko a’u ke hai hekau, ma te ke haiga’a te ma’ugi te tau’i ki na ma’ugi o pegea.”
Ko Jesus noko hakagaoi te toka gua pegea kikibi
(Mark 10.46-52; Luke 18.35-43)
29Te gholoba noko boo ai a Jesus ma ona pegea haka ako i Jericho, te hu’ai tu’uganga noko tata’o ia te Ia. 30Ka noko iai te toka gua taangata kikibi, noko manga noho ’aki i te taha aga. Nimaa haka gongo kigaaua ko Jesus e sigi, ko kigaaua na ngengege, “Hakahua, te Hosa o David, ’agoha mai kia te kimaaua.”
31Gehu te ’apitanga kia te kigaaua, ma te kaunaki ia te kigaaua ke ngongoto. Kae manga tuku haka soo ake ogaa ge’o o ngengege toto’a o hai atu, “Hakahua, te Hosa o David, ’agoha mai kia te kimaaua!”
32Ko Jesus na tu’u o ngege atu ia te kigaaua, o hai atu kinai, “Niaa te sia hahai kougua kau hai ’ia kia te kougua?”
33Ko kigaaua noko haka tau o hai atu, “Hakahua, ko kimaaua e siahahai ke lugaluga omaua mata.”
34Ko Jesus na hu’ai ’agoha kia te kigaaua, ma te ’oso ki ogaa mata. Ko kigaaua na ghali o lugaluga ogaua mata o hiina’i, kae tata’o ia Jesus.
21Te ’Agiki Taga’ia noko hano ki goto i Jerusalem
(Mark 11.1-11; Luke 19.28-40; John 12.12-19)
1Te ’aso na hitaiaki ai kigatou ki Jerusalem, kae tatae ki Bethphage e i-te Ogo i Olives. Haka to’o e Jesus te toka gua i ona pegea haka ako, 2kae hai atu kia te kigaaua, “Boo atu ki te mi’i manaha e i-mu’a ia te kougua, ka kite ai kougua i te donki manga taugaki haka pigi kinai tena punua tangata. Ogo huhuke atu o kakabe ngatahi mai kia te Au 3Nimaa go gea he pegea i he hai ’anga kia te kougua, ogo hai atu kinai, ‘E siahai kinai te Hakahua,’ ka ke go manga haka to’o ghali mai eia.”
4Te hai ’anga nei noko hai ke haka maa’ogi ai nia noko gea kinai te taauga, o hai ake:
521.5 Zech 9.9.“Hai atu ki te Tama’ahine a Zion:
Ina ’atu, te hakahua o ’ou e a’u kia te koe.
E haka ma’ugago o eke o a’u i te donki
ma te punua tangata a te donki.”
6Gua pegea haka ako na boo o hai nia noko tongitongi aki e Jesus ke hai. 7Ko kigaaua na kakabe mai te donki ma tena punua, o haka eke kinai ogaua ake o noho ai a Jesus. 8Kae hohoga na ake o te ’apitanga i te agatu’u. Kae toghi toghi e kogaa ’isi pegea na ’ugu ga’akau o hohoga ma’u i te agatu’u. 921.9 Ps 118.25,26.Te ’apitanga noko mumu’a kogaa kae mumugi kogaa ia Jesus, o manga ngengege ngatahi o hai ake,
“Te haka e’eha kia te Hosa o David!
Te haka gaoinga kia te Ia e a’u i te ingoa o te ’Aitu!
Te haka e’eha kia te ’Aitu Ma’u ’agunga.”
10Te gholoba na hano ai a Jesus ki goto i Jerusalem, ko ba’i pegea i Jerusalem noko nganangana kinai, ma te he haka anuanu ’aki, “Koai tenei?”
11Ka te ’apitanga noko tata’o ai noko haka tau o hai atu, “Ko Jesus tenei, te taauga mai Nazareth i Galilee!”
Ko Jesus noko i te Hage Tapu
(Mark 11.15-19; Luke 19.45-48; John 2.13-22)
12Hano a Jesus ki goto i te Hage Tapu, o pagepage e Ia na pegea noko manga tau’i ma te salemu me’a i te kunga na. ’Aka gigingi e Ia na kaupea noko sui mane ai, kae ’aka gigingi ma’u e Ia na kaupea o na pegea noko salemu gupe. 1321.13 Is 56.7; Jer 7.11.Ma te hai atu kia te kigatou, “Na ’oti i te kanukanu:
‘Toku Hage e hai kego mate:
Te Hage Takunga,’
ka kua hai e koutou o hai ai te ’ana ki na pegea kaia’a.”
14Na pegea kikibi ma na pegea seu noko boo ake kia Jesus i te Hage Tapu, o hakagaoi e Ia ia te kigatou. 15Ka te ’aso na hiina’i ai na hakahua o na priest, ma na ako o na tagangonga ki na hai ’anga gaoi noko hai e Jesus, ma te haka gongo ki te ngengege ’anga a na tama giki i te Hage Tapu o hai ake, “Te haka e’eha ki te Hosa o David!” ko kigatou na hu’ai he ’ika’ika ’aki ai.
1621.16 Ps 8.2.Ko kigatou noko haka anu ’aki atu kia Jesus, “Ko koe e haka gongo ki nia e gegea kinai na tama giki?”
Ma te haka tau atu a Jesus, “ ’Oo, ’ai e he’e haka sahe e koutou na Kanukanu e hai ake:
‘Ko Koe kua hai na ngutu o na tamagiki
ma na tamagiki koi haa uu
o haiga’a te haka e’eha maa’ogi’?”
17Ma te hano a Jesus ia te kigatou i Jerusalem ki Bethany o noho ai i te poo.
Ko Jesus noko tongi e Ia te ‘fig’
18Ko Jesus noko hokimai ki Jerusalem i te mahoata pilupilu o tegaa ’ao, ka ko Ia noko ongea. 19Ma te ina ki te ga’akau ‘fig’ i te pa’asi o te aga tu’u, o hakaneke kinai, e he’e tau hua, ka manga na gau. Ma te hai atu Ia ki te ga’akau, “Ko koe kago he’e hua haka hoki i he ’aso.” Kae manga ghali te ga’akau o maemae.
20Te ’aso na hiina’i ai kinai na pegea haka ako, ko kigatou na he langalanga ’aki ai o hai ake, “E kohea na hai e maemae ghali ai te ‘fig’ nei?”
2121.21 Mt 17.20; 1 Cor 13.2.Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “Ko Au e gea maa’ogi atu kia te koutou: Koutou poi pau o too mogimogi kia te ’Aitu ma te he’e mou tegeu’a, e he’e manga hai e koutou nia kua hai ki te ‘fig’ nei, ka koutou ka go ’aonga ma’u te hai atu ki te ogo nei: ‘Hinatu o too ki te moana,’ kago hai. 22Koutou poi too, kago ga’u e koutou nia kago haka ene ’aki ai koutou i te sogi.”
Na haka anu i na taganga o Jesus
23Ko Jesus noko hano ki goto i te Hage Tapu, ka te gholoba noko manga ako ai Ia, na hakahua o na priest ma na ’agiki o na Jew noko boomai kia te Ia, o haka anu ’aki atu, “Koai te tuku ia te Koe o hai na hai ’anga nei? Koai ma’u noko haiga’a kia te Koe na paaunga nei?”
24Ma te haka tau kinai a Jesus o hai atu, “Ko Au e hai kau haka anuanu ma’u kia te koutou i te launatasi haka anu. Ka nimaa haka tau mai koutou kia te Au, ’io mugi Au o hogahoga kia te koutou po o’ai na taganga e hai ai e Au na hai ’anga nei. 25Te haa gogomi pegea ’anga a John, te hai ’anga mai hea? Te hai ’anga mai te gangi? Po te hai ’anga mai a pegea?”
Ka na mataa hegeu kinai kigatou ano hai ake, “Nimaa hai atu kitatou, ‘Te hai ’anga mai te gangi,’ ka hai mai, ‘Ka ’eaa noko he’e too ai koutou kia John?’ 26Ka nimaa hai atu kitatou, ‘Te hai ’anga mai a pegea,’ ko kitatou e matataku ki te ’apitanga, iteme’agaa kua na’a e kigatou, ko John te taauga.”
27Ko kigatou na haka tau atu kia Jesus, “E he’e na’a e kimatou.”
Ma te hai atu a Jesus, “Ka he’e hogahoga ma’u e Au kia te koutou, po o’ai na taganga te hai ai e Au na hai ’anga nei.
Te haka gaataki i te toka gua hosa
28“Tehea tautou tegeu’a ki te haka gaataki nei: Noko iai te tangata, noko hai gua ona hosa. Koia noko mataa hano ki te hai ta’okete o hai atu kinai, ‘Tama, hinatu i te ’ao nei o hai hekau kia te au i toku ’umanga kaubago.’
29“Koia noko haka tau atu, ‘Koau ka he’e hano,’ ka na mugi o sui tegeu’a o hano.
30“Mugi te tamana o hano ki tegaa ona hosa, o gea kinai i te hai ’anga e tasi. Koia na hakatau atu kinai, ‘E hai kau hano, hakahua,’ ka noko he’e hano.
31“Koai i te toka gua nei na hai nia te noko siahai kinai te tamana?”
Haka tau atu kigatou, “Te hai ta’okete.”
Hai atu a Jesus kia te kigatou, “Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Na pegea tibu takis ma na haahine maasoko, kago mumu’a ia te koutou ki te Hakahua ’anga a te ’Aitu. 3221.32 Lk 3.12; 7.29,30.Iteme’agaa ko John noko mu’a mai kia te koutou ke haka ’agi kia te koutou na hai ’anga tinogaoi. Ka koutou na he’e sui tegeu’a o too kia te ia, ka na pegea tibu takis ma na haahine maasoko na too kinai. Ka koutou he’e po te hiina’i ki na hai ’anga nei, koutou noko he’e sui tegeu’a o too kia te ia.
Te haka gaataki o na pegea tau’i o hai hekau
3321.33 Is 5.1,2.“Haka gongo mai ki tegaa haka gaataki: Noko iai te pegea hai ona kunga henua noko sanga tona ’umanga kaubago. Noko ’ati eia te ’aa o mugheghi ai, kegi ma’u eia te pupu’a ke go natu kinai na hua kaubago ke hai ai ni waeni. Kae ’ati ma’u e ia te hata mata o ma’u ’agunga, ’io mugi ia o tuha te ’umanga nei ki na pegea noko tau’i ke ge’o tona ’umanga, kae hano o sehu. 34Nimaa hitaiaki te ’aso ke utu ai te ’umanga nei, kae haka to’o e ia ona guani ke to’o tena ’inati i na waeni.
35“Ka na ge’o sanga o te ’umanga na labu e kigatou ona guani nei, o kogu e kigatou tegaa, kae taa tegaa, kae ’aumahu hatu tegaa. 36Ma te haka to’o hoki eia kogaa, noko ’api o sigi i na guani noko mataa haka to’o, ka na hai songo ma’u e na ge’osanga ia te kigatou. 37Te hai ’anga taha’aki, koia na haka to’o tona hosa ki na ge’osanga. Koia noko tegeu’a ake, ‘Ko kigatou kago pago kia toku hosa.’
38“Ka te ’aso noko hiina’i atu ai na ge’o sanga o te ’umanga ki te tama, ko kigatou na konei agatou gegea, ‘Tenei te hosa o te hakahua o te ’umanga. Boomai kitatou taa ’ia, ka ke hai mo’otatou ana hesuinga.’ 39Ma te logi e kigatou ia te ia, o tupe ki taha i te ’umanga o taa ai ia te ia.”
40“Te ’aso kago a’u ai te hakahua o te ’umanga, niaa kago hai eia ki na ge’o sanga o te ’umanga?”
41Ko kigatou noko haka tau atu, “Kago pau ia o taa haka masogo na pegea hai hai ’anga songo, kae tuha tena ’umanga kaubago ki gaa pegea ke hai hekau ai, ka ke go haiga’a tona ’inati i na waeni i te ’aso utu ai te ’umanga.”
4221.42 Ps 118.22,23.Hai atu a Jesus kia te kigatou, “ ’Ai koutou e he’e haka sahe i na Kanukanu Tapu e hai ake:
‘Te hatu na he’e siahahai kinai na pegea ’ati hage,
na hai ai te tokoi ki te hage.
Te hai ’anga a te ’Aitu tenei,
kae hu’ai maatanga gaoi ki otatou mata.’
43Kogaa na noho te hai ’anga e hai atu ai Au kia te koutou: Te Hakahua ’anga a te ’Aitu, e hai ke go sa’u ia te koutou, o haiga’a ki na pegea kago hai hekau gaoi o tau hua. 44[Te pegea kago guti ki te hatu nei, kago tukia o matohitohi, ka te pegea kago too kinai te hatu nei, kago tuki haka momomomo e te hatu ia te ia.”]
45Te ’aso na haka gongo ai na hakahua o na priest ma na ako o na tagangonga ki na haka gaataki a Jesus, noko na’a e kigatou ko Ia manga gea kia te kigatou. 46Ma te gaataki kigatou he ’osohi kia Jesus, ka noko matataku ki te ’apitanga, iteme’agaa kua na’a e te ’apitanga ko Jesus te taauga.
22Te haka gaataki i te haka tahinga
1Ko Jesus noko gea hoki ma’u kia te kigatou i gaa haka gaataki, o hai atu, 2“Te Hakahua ’anga a te ’Aitu, manga papata ki te hakahua e ngaague te haka tahinga ki te takanga hai ho’ou o tena hosa. 3Haka to’o e te hakahua o na guani o boo i na pegea noko haka pogo e ia ki te haka tahinga, ke ’atigongo kia te kigatou ke boomai. Ka ko kigatou na he’e mamaka ke boomai.
4“Mugi te hakahua o haka to’o kogaa guani kae hai atu kinai, ‘Hai atu ki na pegea noko haka pogo, ko au kua ’oti i te ngaague taku kainga. Aku buluka ma aku manu he toogohi manga pusi o pepeti kua ’oti i te taa, ko ba’i me’a kua ’oti i te ngaague. Boomai ki te haka tahinga ki toku hosa e hai uguugu ho’ou.’ 5Ka ko kigatou noko he’e pungaga kinai, manga taki boo, hano tegaa ki tena ’umanga, hano tegaa ki tena kunga hai mane. 6Kae labu e kogaa na guani o hai songo toto’a ma te taa ia te kigatou. 7Te hakahua na haka tangi to’a. Koia na haka to’o tena tau’a o taa na pegea kua taa ona guani, ma te tutu tegatou hu’ai manaha. 8’Io mugi o hai atu ki ona guani, ‘Te haka tahinga nei kua ’oti i te ngaague, ka na pegea noko haka pogo eau, kua he’e boomai. 9Boo atu ki na agatu’u. Koai e sasa’o kinai koutou, haka pogo atu ki te haka tahinga nei.’ 10Ma te boo na guani nei ki na tautaha ona agatu’u, o haka putu mai e kigatou ba’i pegea sasa’o kinai, na pegea gaoi ma na pegea songo. Te hage noko hai ai te haka tahinga na ’api to’a i na pegea noko haka pogo.
11“Ka te gholoba na hinake ai te hakahua ke ina ki na pegea noko haka pogo, na ina ki te tangata he’e mago i te ake o te haka tahinga ki te takanga hai ho’ou. 12Ma te haka anu kinai te hakahua o hai atu, ‘Hemasi’inga, ko koe e kohea au a’u ki te kunga nei, e he’e mago ai koe i te ake o te haka tahinga nei?’ Te tangata na pau o he’e muna.
1322.13 Mt 8.12; 25.30; Lk 13.28.“Ma te hai atu te hakahua ki ona guani, ‘Gii atu gua gima ma gua ba’e, o tupe ia te ia ki te poo’uginga i haho. Te kunga e hai kego tatangi ma te he taangisi ’aki ai na niho.’
14“Iteme’agaa e hu’ai ’eha pegea e haka pogo, ka kago he’e ’eha pegea haka pau.”
Te haka anu i te takis
(Mark 12.13-17; Luke 20.20-26)
15Ma te he uguhi ki haho na Pharisee o hai tegatou hegeunga, kigatou haka anuanu pake ’ia ia Jesus, i ma’ana ni gea ’anga. 16Haka to’o kogaa i ogatou pegea haka ako kia te Ia, ma na pegea o te tu’uganga a Herod. O hai atu kigatou, “Ako, e na’a e kimatou ko Koe te pegea maa’ogi gaoi manga ako e Koe na noho o God i te maa’ogi. Ko Koe e he’e hai e na tegeu’a pegea ke se’ia, iteme’agaa ko Koe e he’e haka tukutuku ki na noho o pegea. 17Hogahoga mai kia te kimatou, po tehea tau tegeu’a, te hai ’anga gaoi te tau’i takis kia Caesar po e si’ai?”
18Ka ko Jesus noko manga na’a e Ia agatou tegeu’a songo nei. Noko hai atu kinai, “Koutou na pegea haka hagehage. ’Eaa e haka anuanu pake ai e koutou ia te Au? 19Haka ’agi mai te mane manga hai e koutou o tau’i takis ai.” Ma te to’o ake e kigatou te mane. 20Ma te haka anu atu a Jesus kia te kigatou, “To’ai te ’ata tenei, ma to’ai haka ’igonga?”
21Ma te haka tau a kigatou o hai atu, “O’o Caesar.”
Mugi a Jesus o hai atu, “ ’Abatu kia Caesar nia ’a Caesar, kae haiga’a kia God nia ’a God.”
22Te ’aso na haka gongo kinai kigatou, ko kigatou na he tu’ia ’aki. Ma te ti’aki e kigatou ia te Ia kae boo.
Te haka anu i te maa’ugi giu i te mate
(Mark 12.18-27; Luke 20.27-40)
2322.23 Acts 23.8.Na Sadducee noko haka si’ai e kigatou te maa’ugi giu mai i te mate, noko boo mai o haka anu ’aki atu kia Jesus, 2422.24 Deut 25.5.“Ako, ko Moses noko hai mai kia te kimatou, ‘Nimaa go iai he tangata mate kae he’e tau tama giki, tena taina e hai ke sui o pipiki e ia te hahine e magepe, ke go hai ni tama giki ma’a tena ta’okete.’ 25Ka noko iai te ’api taangata toka hitu ia te kimatou. Noko hai te uguugu o te hai ta’okete ano mate, kae he’e tau tama giki, tuku tena uguugu kia te taina. 26Te hai ’anga e tasi na hai ma’u ki te hai taina e toka gua kinai ma te hai taina e toka togu kinai, na konei na noho ma’u ki te ’api, o hetae ki te hai taina noko toka hitu kinai. 27Ka na mate taha’aki te hahine. 28Ka nimaa go i te maa’u’ugi giu mai ’anga i te mamate, to’ai te uguugu te hahine nei i te ’api taangata toka hitu, iteme’agaa na pipiki ngatahi e kigatou ia te ia?”
29Ma te haka tau a Jesus o hai atu kia te kigatou, “Koutou e saga, iteme’agaa e he’e na’a e koutou na Kanukanu Tapu, po te taganga o God. 30Te maa’u’ugi giu mai ’anga i te mamate, ko pegea kago he’e taka, kago he’e hai uguugu ma te kago he’e hai matu’a. E hai kigatou go manga noho pe na ensel i te gangi. 31Ka i na noho o te maa’ugi giu mai i te mate, ’ai noko he’e haka sahe e koutou nia noko gea ai a te ’Aitu kia te koutou o hai ake,
3222.32 Ex 3.6.‘Ko Au te God o Abraham,
ma te God o Isaac,
ma te God o Jacob.’
Ko Ia he’e te ’Aitu o na pegea mamate, ka te ’Aitu o na pegea maa’ugi!” 33Te gholoba na haka gongo kinai te ’apitanga, ko kigatou na he tu’ia ’aki i ana akonga.
Te hu’ai me’a i na tagangonga
(Mark 12.28-34; Luke 10.25-28)
34Te ’aso na haka gongo ai na Pharisee ko Jesus kua hai e Ia na Sadducee o he’e mumuna, ko kigatou na haka putu. 35Kae launatasi ia te kigatou, e na’a gaoi e ia na tagangonga, noko hai lobo ia Jesus i tena haka anuanu nei: 36“Ako, tehea te me’a e hua’eha i na tagangonga?”
3722.37 Deut 6.5.Ma te haka tau a Jesus kia te ia o hai atu,
“ ‘Ma’ine atu kia te ’Agiki te ’Aitu o ’ou,
i tou uso ngatahi,
ma tou ma’ugi ngatahi,
ma au haingaa tegeu’a ngatahi.’
38Tenei te tagangonga e mu’a kae hua’eha ma’u. 3922.39 Lev 19.18.Ka te tagangonga e toka gua kinai e konei na noho:
‘Ma’ine atu ki ou pegea e pata mai,
ke noho pe au ma’ine ’anga kia te koe.’
4022.40 Lk 10.25-28.Ko ba’i tagangonga a Moses ma na akonga a na taauga, manga tau i te toka gua tagangonga nei.”
To’ai te Hosa ko te ’Agiki Taga’ia?
(Mark 12.35-37; Luke 20.41-44)
41Te ’aso noko haka putu ai na Pharisee, ko Jesus noko haka anu kia te kigatou o hai atu, 42“Tehea tautou tegeu’a ki te ’Agiki Taga’ia? To’ai te hosa?”
Ko kigatou noko haka tau atu, “Ko Ia te Hosa o David.”
43Hai atu a Jesus kia te kigatou, “Ka ’eaa a David, noko gea i te Spirit Tapu, o mate eia te ’Agiki Taga’ia tena hakahua, i te noko konei ana hai ake:
4422.44 Ps 110.1.‘Ko te ’Agiki noko hai atu ki toku Hakahua:
“Noho mai i toku pa’asi gima maui,
kego ano pau Au o tuku ou makau i ou gago ba’e.” ’
45Ka nimaa hai ake a David ko ia tena Hakahua, ’eaa e hai ake ai koutou ko Ia tena hosa?”
46Ka na he’e kitea he pegea haka tau kia Jesus i he kupu e tasi, ma te haka tu’u i te ’ao na, noko he’e tau pegea toka manaba ke haka anu kia te Ia i ni haka anuanu ma’u.
23Ko Jesus noko haka kuu manaba a pegea
(Mark 12.38-39; Luke 11.43,46; 20.45-46)
1Ko Jesus noko hai atu ki te ’apitanga ma ona pegea haka ako, 2“Na ako o na tagangonga ma na Pharisee, ko kigatou manga noho ’aki i te noohonga o Moses. 3Koutou e hai ke mangangao ma te hai nia e kaunaki e kigatou ia te koutou ke hai. Kae noka te hai e koutou nia e hai e kigatou. Iteme’agaa ko kigatou e he’e hai nia manga tohi’aki ai kigatou. 4Ko kigatou manga hai na kabenga mamaha o haka eke i na honga uma o gaa pegea, ka ko kigatou e he’e mi’i mangangao kigatou ’aabaki ai.
523.5 a Mt 6.1; b Deut 6.8; c Num 15.38.“Ko kigatou manga hai ba’i hai ’anga ke hiina’i kinai a pegea, manga hai e kigatou o hua’e’eha na tanga e tape ai na Kanukanu Tapu, o ha’uha’u ma te no’ano’a ki ogatou gima, ma te hai ogatou ake taakunga o hu’ai gogoa ki gago. 6Ko kigatou manga siahahai ma’u ki na noohonga ona hakahua i na haka tahinga, ma na nonoho ’anga ma’u i na noohonga i ’ago i na Hage hai paaunga. 7Ko kigatou manga siahahai ke noko oho e pegea i na kunga haka putu, ma te siahahai ke mate e pegea kigatou na ako.
8“Ka ko koutou ka he’e mate na ‘Ako’, iteme’agaa e tasi outou ako ko te ’Aitu, ka koutou te ’api taangata. 9Kae noka te mate he tangata i te kege nei: ‘Tamau,’ na’e tasi outou Tamana manga noho i te gangi. 10Koutou ma’u he’e hai ke mate na hutiaki, iteme’agaa e tasi outou hutiaki, te ’Agiki Taga’ia. 1123.11 Mt 20.26,27; Mk 9.35; 10.43,44; Lk 22.26.Te hu’ai pegea ia te koutou, hai ke go hai ai mo’outou he guani. 1223.12 Lk 14.11; 18.14.Koai manga haka hua’eha ake ia te ia, e hai ke go tuku gago, ka koai manga tuku gago ia te ia, e hai ke go haka ma’u’agunga.
13“Haka ’aagoha koutou, na ako o na tagangonga ma na Pharisee. Koutou na pegea haka hagehage. Koutou kua titingi te Hakahua ’anga a te ’Aitu. Kago he’e boo ai koutou ki goto, kae he’e tuku ma’u e koutou na pegea e hai lobo kinai ke boo ai ki goto.
14[“Haka ’aagoha koutou, na ako o na tagangonga ma na Pharisee. Koutou na pegea haka hagehage. Koutou manga gogoi ki na haahine magegepe, ma te kaia’a i ogatou hage, ka manga tangani taakunga gogoa. Tenei te hai ’anga kago hu’ai kagohia ai koutou.]
15“Haka ’aagoha koutou, na ako o na tagangonga ma na Pharisee. Koutou na pegea haka hagehage. Koutou manga tangani lango i na ’aamonga ma te moana, ke taka hugi he launatasi pegea ki autou akonga, ka nimaa hai mo’outou he pegea, manga hai e koutou o hai ai te pegea manga haka soso atu te pegea ki te ugaimami, o noho pe ko koutou.
16“Haka ’aagoha koutou, na hutiaki kikibi. Koutou e hai atu te aguagu he pegea i te Hage Tapu, e he’e tau hai ’anga. Ka nimaa iai he pegea e aguagu ki na golu i te Hage Tapu, e hai ke ghaulia ki tena tukungaa kupu. 17Koutou na pegea kikibi he noanoa ’aki. Nia te tamaki: Na golu po te Hage Tapu e hai na golu o ’esi’esi?! 18Koutou e hai ake ma’u, nimaa iai he pegea e aguagu i te olta, e he’e tau hai ’anga. Ka nimaa iai he pegea e aguagu ki na me’a e i-te olta, e hai ke ghaulia ki tena tukungaa kupu. 19Koutou na pegea kikibi. Nia te tamaki: Te ga’a tausu’u, po te olta e hai te ga’a tausu’u o ’esi’esi?! 20E kogaa na noho, koai e aguagu i te olta, e aguagu i te olta ma na me’a e iai. 21Ka koai e aguagu i te Hage Tapu, e aguagu i te Hage Tapu, ma te ’Aitu manga noho ai. 2223.22 Is 66.1; Mt 5.34.Koai e aguagu i te gangi, e aguagu i te noohonga o God ma Ia manga noho ai.
2323.23 Lev 27.30.“Haka ’aagoha koutou, na ako o na tagangonga ma na Pharisee. Koutou na pegea haka hagehage! Koutou manga haiga’a na katoa o ba’i me’a haka tutu gaoi o autou utunga, na ‘mint’ ma na ‘dill’ ma na ‘cummin’, ka te kua ti’aki e koutou na me’a e tamaki i na tagangonga, te hai na me’a e tinogaoi, ma te he ’agogoha ’aki, ma te maa’ogi ’aki. E gaoi te haiga’a na katoa o autou me’a, i te poi he’e ti’aki e koutou na me’a e tugi ai. 24Koutou na hutiaki kikibi, koutou manga baa gege na gango i outou bai, kae hogo te ‘camel’.
25“Haka ’aagoha koutou, na ako o na tagangonga, ma na Pharisee. Koutou na pegea haka hagehage! Koutou manga kumu i taha i autou kapu ma na peleti o susugu, ka ko goto manga honu ai te maa’ina ma te kumu ake. 26Ko koe te Pharisee kibi. Mataa huhu’i atu a goto i te kapu ma te peleti ke ma’a, ka kego ma’a ma’u a taha.
2723.27 Acts 23.3.“Haka ’aagoha koutou, na ako o na tagangonga ma na Pharisee. Koutou na pegea haka hagehage! Koutou manga noho pe na takotonga huhu’i a taha o ma’a to’a, o ’aatanga gaoi a taha, ka ko goto manga honu ai na ibi o na pegea mamate, ma ba’i me’a ’ugi. 28Manga konei na noho ma’u, ko taha koutou manga haka ’agi kia pegea kabe tinogaoi, ka ko goto ia te koutou manga honu ai na haka hagehage ’anga ma na hai ’anga songo.
29“Haka ’aagoha koutou, na ako o na tagangonga ma na Pharisee. Koutou na pegea haka hagehage! Koutou manga ’ati na takotonga o na taauga, o gosigosi gaoi na takotonga o na pegea tinogaoi. 30Kae hai ake koutou, ko kimatou poi noho ’aki ake i na ’ao o na tupuna omatou, ko kimatou ma he’e ’aabaki kia te kigatou o haka singa na toto o na taauga. 31Ko koutou manga haka maa’ogi mai, konaa koutou na hanohano o na pegea noko taa e kigatou na taauga. 32Pau atu o hai ke ’oti gaa, na hai ’anga songo na haka tu’u mai e outou hai tupuna.
3323.33 Mt 3.7; 12.34; Lk 3.7.“Koutou na ngata, na matiginga ana ngata taa pegea. E hai koutou go kohea na he’agiko i te haka pau ’anga ki te kagohia i te ugaimami? 34Kogaa na noho e haka to’o mai ai e Au na taauga, ma na pegea ’igo’igo, ma na ako. E iai na pegea ia te kigatou kago taa e koutou, ma te taa kogaa ki te kros, ma te kogu kogaa i outou Hage hai paaunga, ma te go noko he ’agu’agu maki e koutou i ba’i manaha. 3523.35 a Gen 4.8; b 2 Chr 24.20,21.Ka konei koutou e hai ke go kagohia i na toto o na pegea haka tinogaoi o te ’Aitu noko singa i te kege nei, haka tu’u mai i te toto o te pegea tinogaoi ia Abel, o a’u ano hetae mai ki na toto o Zechariah te hosa o Berekiah, na taa ’ia i te noho goto ’anga i te kunga e tapu to’a ma te olta i te Hage Tapu. 36Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Na hai ’anga nei e hai ke go a’u o ekenga i te hanohano nei.
37“Ailaue Jerusalem, Jerusalem! Te manaha na taa na taauga, ma te ’aumahu hatu kogaa pegea haka to’o mai kinai. Tahia ’aso siahai kau haka putu ’ia autou haanau ke noho pe te paolo hahine haka putu ana punua ki gago i ona kapakau, ka noko he’e siahahai kinai koutou. 3823.38 Jer 22.5.Hiina’i mai, te hage o ’outou kua ti’akina o gaabaki. 3923.39 Ps 118.26.Ka ko Au e hai atu kia te koutou, koutou kago he’e hiina’i giu kia te Au, hano ano go hai ake koutou, ‘Haka gaoi ia te Ia e a’u i te ingoa o te ’Aitu.’ ”
24Na haka ’igonga o te ’otinga o na ’aamonga
1Ko Jesus noko hinaiho i te potu tapu o te Hage Tapu, o haka tu’u ke hano, ma te boo atu kinai ona pegea haka ako, o tuiaki kinai na goosinga o te Hage Tapu. 2Ma te haka anu atu a Jesus, “Koutou e hiina’i ki na me’a nei? Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Kago he’e tau hatu ke go noko heketi ai, ko ba’i hatu e hai ke go seu ki gago.”
3Nimaa noho a Jesus i te Ogo i Olives, na pegea haka ako noko boo soko ake kia te Ia, o haka anu ’aki atu kinai, “Hogahoga mai kia te kimatou, po tehea te ’aso kago hai ai na hai ’anga nei. Tehea ma’u te haka ’igonga o tou ’aso a’u ai ma te ’otinga o gago nei?”
4Haka tau a Jesus o hai atu kia te kigatou, “Koutou na’ana’a atu, ka ke go noka te goi he pegea kia te koutou. 5Iteme’agaa kago ’eha pegea boomai i toku ingoa, o taki hai atu, ‘Tenei au te ’Agiki Taga’ia,’ kae kago ’eha pegea gogoi kinai. 6Koutou kago noko haka gongo ki na sagatau’a, ma te go noko gongo hegeunga i ni sagatau’a, kae ogo noka tautou matataku, na hai ’anga nei e hai ke go hetae mai, ka te ’otinga o ba’i me’a koi he’e hetae mai. 7Na henua e hai ke go noko he ’atua ’aki ma gaa henua. Ko ba’i kakai ’anga hai hakahua e hai ke go noko he taa ’aki. ’Eha kunga henua e hai ke go noko ongesau, ma te go noko o’i o’i. 8Ka na hai ’anga nei ngatahi na haka tu’u sanga o na haka gongo songo o te hahine guea.
924.9 Mt 10.22.“Ka koutou kago haiga’a ’ia ma’u ke noko hai songo ’ia ma te taa ke mamate. Koutou e hai ke go he’e siahahai kinai na henua i te ghaghi ia te Au. 10Na ’aso na, e ’eha pegea kago boo ’aatea i tegatou too kia te Au, kae he haka soko ’aki ma te he’e he siahahai ’aki. 11Kae ’eha taauga gogoi ka go sosopo mai o gogoi ki te ’apitanga. 12I te hanau a na hai ’anga songo, e ’eha pegea kago gogohi ogatou ma’ine. 1324.13 Mt 10.22.Ka koai kago tu’u o ma’u o hano ano hetae ki te ’otinga, tenaa ia e hai ke go sao. 14Ka te Gongo Gaoi o te Hakahua ’anga a te ’Aitu, e hai kego tohi’aki ai ki ba’i kunga i gago nei, ke haka ’agi ki ba’i kungaa henua. ’Io mugi o hetae mai te ’otinga o gago nei.
1524.15 Dan 9.27; 11.31; 12.11.“Ka te ’aso kago hiina’i ai koutou ki te me’a songo to’a e baghaghi ai na hai ’anga he’e gaoi nei e tu’u i te kunga tapu, noko gea kinai te taauga ia Daniel. Tuku te pegea haka sahe, ke na’a gaoi eia. 16Kae na pegea e i Judea ke he ’agiko ki na ogo. 1724.17 Lk 17.31.Noka te tuku he pegea noho i mo’ona he tu’aa hage ke iho o to’o ni me’a i te hage. 18Noka te tuku he pegea manga i tena ’umanga ke hoki o to’o tena ake. 19Kago haka ’aagogoha toto’a na haahine hai tama ma na haahine haa uu tama giki i na ’ao na! 20Taakunga atu ke go noka te hai tautou he ’agikonga nei i na ’aso gogohi po i te ’Ao oki oki. 2124.21 Dan 12.1; Rev 7.14.Iteme’agaa na hu’ai sanga songo i na ’aso na, noko he’e kitea ni sanga songo konei na noho, haka tu’u mai i te hakatu’u sanga noko gosigosi ai e te ’Aitu a gago nei, o hetae mai ki te gholoba nei. Kago he’e konei na noho ma’u i ni ’aso mugi mai. 22Ka poi he’e toghi toghi e te ’Aitu na ’aso na ke pupulu, ka he’e tau pegea ogataki. Ka i te ghaghinga i ona pegea kua ’oti i te haka pau, na ’aso na ka go hai kego pupulu. 23Na ’aso na, nimaa hai atu ai he pegea kia te koutou, ‘Hiina’i mai, tenei te ’Agiki Taga’ia!’ poe hai atu, ‘Hiina’i atu, na’e tegaa!’ ogo noka tautou too kinai. 24E hai ke go boomai ni pegea gogoi, ogo noko taki hai atu, ‘Tenei au te Christ, te ’Agiki Taga’ia.’ Go boomai ma’u ni taauga gogoi ogo noko hai haka ’igonga, ma te hai ni me’a haingata’a, ke go pake ai na pegea na ’oti i te haka pau, i te poi haingaohie. 25He na’ana’a ’aki atu, na’e kua ’oti i te mataa hogahoga e Au kia te koutou.
2624.26 Lk 17.23,24.“Ka nimaa go hai atu he pegea kia te koutou, ‘Hiina’i atu, te ’Agiki Taga’ia manga i te kunga tugatea!’ ’Ogo noka tautou boo kinai. Poe hai atu, ‘Tenei te ’Agiki Taga’ia te manga i goto i na potu hage!’ ’Ogo noka tautou too kinai. 27Iteme’agaa te hokimai o te Hosa o Pegea, e hai ke go noho po te ’uiga, e kemo i matangi o hiina’i ma’u kinai te potu gago. 2824.28 Lk 17.37.Tehea te kunga e teka ai he tino mo’o he me’a mate, kago haka putu kinai na manu kai me’a mamate.
2924.29 a Is 13.10; Joel 2.10,31; 3.15; Rev 6.12; b Is 13.10; Ezek 32.7; Joel 2.10; 3.15; c Is 34.4; Rev 6.13.“Mugi i te sanga songo o na ’ao na o ghali o sigi,
‘te ga’aa e hai ke go poo’ugi,
kae kago he’e maagama ai te maahina.
Na hetu’u e hai ke go hetoki iho mai te gangi,
ma ba’i me’a i te gangi e hai ke go o’i o’i ngatahi.’
3024.30 Dan 7.13; Zech 12.10-14; Rev 1.7.I te gholoba na, te haka ’igonga o te Hosa o Pegea e hai ke go sopo i te ’agohi gangi. Ko ba’i ’atuhenua o te kege nei kago magegepe. Ko kigatou e hai ke go hiina’i ki te Hosa o Pegea e hai ke go a’u i na po’ao o te ’agohi gangi ma ona taganga ma tona hu’ai mamagunga. 31Ko Ia e hai ke go haka to’o mai ona ensel ma te hu’ai baa gongo. Na ensel e hai kigatou go haka putu mai ’ia ona pegea haka pau i te toka haa pa’asi o gago nei, haka tu’u mai i tegaa pa’asi o gago nei o hetae ki tegaa pa’asi.
32“Na’a ake te hai ’anga nei i te ga’akau e mate te ‘fig’. Te gholoba e motomoto ai ona ga’a kae somosomo ai ona gau, e na’a e koutou e hitaiaki ke mahana na henua. 33Manga konei na noho ma’u, na ’aso kago hai ai na hai ’anga nei o hiina’i kinai koutou, e hai ke go na’a ai e koutou toku ’aso hokimai kua hitaiaki, kua hu’ai napi. 34Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Te ’atu tangata nei kago noko noho ’aki, kae hai na hai ’anga nei. 35Ko te gangi ma te kege nei e hai ke go haka masogo, ka aku haka hegeunga kago he’e haka masogo.
Te ’ao ma te gholoba e he’e na’a ’ia
(Mark 13.32-37; Luke 17.26-36; 12.41-48)
36“E si’ai he pegea na’a eia te ’ao na, po te gholoba na. E he’e na’a ma’u e na ensel i te gangi. E he’e na’a ma’u e te Hosa, ka manga na’a launatasi e te Tamana. 3724.37 Gen 6.5-8.Te a’u ’anga te Hosa o Pegea, e hai ke go noho ki nia noko hai i na ’aso o Noah. 38Na ’aso noko manga koi he’e laghe ai, ko pegea noko manga kai, ma te bibinu, ma te taka a taangata ma haahine, hano ano hetae ki te gholoba na hano ai a Noah ki goto i te ‘ark’. 3924.39 Gen 7.6-24.Ka ko ba’i pegea noko he’e na’a e kigatou, nia te hai kego hai, hano ano a’u te laghe ’anga o to’o ia te kigatou ngatahi. E hai ke go konaa na noho ma’u te a’u ’anga te Hosa o Pegea. 40Kago iai te toka gua taangata i te ’umanga i te ’aso na, kago kakabe ’ia tegaa kae ti’aki tegaa. 41Kago iai te toka gua haahine e ogo witi i te kunga e tasi, kago kakabe ’ia tegaa, kae ti’aki tegaa.
42“Tenei te hai ’anga e hai koutou na’ana’a ai, iteme’agaa e he’e na’a e koutou po tehea te ’ao kago a’u ai te Hakahua o ’outou. 4324.43 Lk 12.39,40.Kae hai ke na’a e koutou te hai ’anga nei: Te pegea e hai tona hage, poi na’a eia tehea te gholoba i te poo e hai ke go a’u ai te pegea kaia’a, koia manga na’ana’a kinai, o he’e tuku tena hage ke tuki e te pegea kaia’a o mene ki goto. 44Koutou e hai ke ngaague ma’u, iteme’agaa te Hosa o Pegea, kago a’u i he gholoba he’e tegeu’a ake koutou ka a’u ai.
45“Koai gaa te guani kago maa’ogi ma te ’igo’igo? Tenaa ia e hai ke go tuku e tena hakahua ke go ge’o eia tena hage, kego noko haangai ia te kigatou i na ’aso haka pau. 46Kago gaoi to’a ki te guani i te ’aso kago hoki mai ai tena hakahua o kite koia manga hai eia na hai ’anga nei. 47Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Kago tuku e tena hakahua ia te ia, o hakahua ba’i me’a a’ana. 48Ka te guani nimaa koia te guani hai hai ’anga songo, kae hai ake ma’ana he tegeu’a, ‘Toku hakahua ka taka goa.’ 49Kae haka tu’u kogu kogaa i na guani, kae kai, ma te binu haka pigi ki na pegea hai tegatou hai ’anga bibinu waeni. 50Te hakahua o te guani nei, kago hokimai i he ’ao he’e tagisaki ai, po i he gholoba he’e na’a eia. 51Te hakahua kago tuku ni hu’ai kagohia ki tena guani, ma te tuku haka pigi ia te ia ki na pegea haka hagehage i te kunga kagohia go noko tangi ma te he taangisi ’aki ai na niho.
25Te haka gaataki i te katoa haahine taupopo’ou
125.1 Lk 12.35.“Te ’aso na, te Hakahua ’anga a te ’Aitu kago papata ki te katoa haahine taupopo’ou, noko to’o agatou peba o boo kigatou sasa’o ki te tangata e hai uguugu ho’ou. 2Ka noko iai te toka gima ia te kigatou noko he noanoa ’aki, kae he ’igo’igo ’aki tegaa toka gima. 3Na haahine he noanoa ’aki, noko to’o agatou peba, ka noko he’e to’o ni ’oela ke ge’o ai. 4Ka te toka gima noko he ’igo’igo ’aki, te na to’o na ’oela i na poati ke ge’o ai agatou peba. 5Ma te ngese mai te tangata hai uguugu ho’ou, ko kigatou na he tugi momoe ’aki ano, manga momoe.
6“Nimaa i te tu’u gua poo, kae sopo te ngege ’anga: ‘Tenei te tangata hai uguugu ho’ou! Boo atu koutou bilaabei!’
7“Ma te a’aga te katoa haahine taupopo’ou o gosigosi agatou peba. 8Ma te hai atu na haahine noko he noanoa ’aki ki na haahine noko he ’igo’igo ’aki, ‘ ’Aumai ma’a maatou ni ’oela ’ia ’autou, na’e a maatou peba kua masa.’
9“Ma te haka tau atu na haahine noko he ’igo’igo ’aki, ‘Si’ai, ka he’e ’aonga kia te kitatou ngatahi. Boo atu ki na pegea manga tau’i ’oela kinai, o tau’i ai ma’autou ’ini.’
10“Ka te gholoba na boo ai kigatou ke tau’i ’oela, te tangata hai uguugu ho’ou na hetae mai. Na haahine noko ngaague, na tata’o ia te ia ki goto ki te haka tahinga ki te takanga ho’ou. Kae titingi te aga.
1125.11 Lk 13.25.“Nimaa mugi kogaa haahine taupopo’ou o boomai o hai ake, ‘Hakahua, hakahua! Luga mai te aga kia te kimatou!’
12“Ka koia na haka tau iho, ‘Koau e gea maa’ogi kia te koutou: E he’e na’a eau ia te koutou.’
13“Tenei te hai ’anga e hai koutou noko he na’ana’a ’aki ai, iteme’agaa e he’e na’a e koutou te ’ao po te gholoba.
Te haka gaataki i te toka togu pegea hai hekau
1425.14 Lk 19.11-27.“Te Hakahua ’anga a te ’Aitu, manga papata ma’u ki te tangata hano ke noko sehu. Noko haka putu mai ona guani, o tuha kinai ana mane. 15Noko ’abange te gimanga noa (5,000) mane ki tegaa guani, kae ’abange te guanga noa (2,000) mane ki tegaa guani, kae ’abange ma’u te noa (1,000) mane ki tegaa guani. Noko manga taki ’abange haka papata ki nia e na’a te hai e kigatou, kae hano. 16Te tangata noko ga’u eia te gimanga noa, na hano o hai hekau ai ano sopo ma’u tegaa gimanga noa. 17Noko konaa na hai ma’u te tangata noko ga’u eia te guanga noa. Koia noko hai hekau ai ano sopo kinai tegaa guanga noa. 18Ka te tangata noko ga’u eia te noa mane, na hano o kegi eia te gua i te kege o huu ai na mane a tena hakahua.
19“Na taunga gogoa te hano ’anga te hakahua o na guani, ka na hokimai o haka tinogaoi ana mane kia te kigatou. 20Te tangata noko ga’u eia te gimanga noa, noko to’o ake eia tegaa gimanga noa. Kae hai atu, ‘Hakahua, noko tuku e koe kia te au te gimanga noa, kae ina mai, kua beegaba eau i tegaa gimanga noa’. 21Ma te haka tau kinai tona hakahua, ‘Gaoi! Ko koe te guani gaoi ma te maa’ogi. Ko koe kua hai hekau maa’ogi i na mi’i hai ’anga, kae hai kau tuku ’ia ia te koe ke hakahua i na hu’ai hai ’anga. A’u o ’aabaki i te siasia o te hakahua o’ou.’
22“Te tangata noko ga’u eia te guanga noa, noko hinake o hai atu, ‘Hakahua, noko tuku e koe kia te au te guanga noa, kae ina mai, kua beegaba eau i tegaa guanga noa mane.’
23“Ma te haka tau kinai tona hakahua, ‘Gaoi! Ko koe te guani gaoi ma te maa’ogi, ko koe kua hai hekau maa’ogi i na mi’i hai ’anga, kae hai kau tuku ’ia ia te koe ke hakahua i na hu’ai hai ’anga. A’u o ’aabaki i te siasia o te hakahua o’ou!’
24“Ma te mugi ake te tangata noko ga’u eia te noa mane, o hai atu, ‘Hakahua, ’e na’a eau ko koe te pegea hai hakahuahua, manga utu e koe na me’a he’e sanga e koe ma te haka putu e koe na me’a he’e lago e koe. 25Ka koau na mataku, ma te hano au o huu au mane i te kege. Ina mai, konei au mane.’
26“Hakatau kinai tena hakahua o hai atu, ‘Ko koe te guani lologi, hai hai ’anga songo. Kae na’a e koe ko au manga utu eau nia e he’e sanga eau, ma te haka putu eau nia e he’e lago eau? 27Manga gaoi, noko gaoi i te poi to’o e koe aku mane o tuku ki te hage pipiki mane, ke nimaa go hokimai au hai kau go to’o haka hoki ’ia aku mane, ma he me’a beegaba kinai.
28“ ‘Sa’u atu te noa mane ia te ia, o ’abange ki te pegea kua ga’u eia te katoa noa mane. 2925.29 Mt 13.12; Mk 4.25; Lk 8.18.Iteme’agaa ko ba’i pegea ga’u o hai gosigosi, e hai ke go ’abange beegaba, ko kigatou e hai ke go ga’u o ’eha. Ka koai e ga’u o he’e hai gaoi, he’e pote mi’i ga’unga kua ga’u eia, e hai ke go sa’u ’aatea ia te ia. 3025.30 Mt 8.12; 22.13; Lk 13.28.Kae tupe atu te guani he’e tau hai ’anga na, ki te poo’uginga o haho ki te kunga tatangi ma te he taangisi ’aki na niho.’
Te haka aba taha’aki o pegea
3125.31 a Mt 16.27; b Mt 19.28.“Te ’aso kago a’u ai te Hosa o Pegea ma tona mamagunga, kago haka pata kinai te ’apitanga o na ensel o ’Ona, ko Ia e hai ke go noho i tona noohonga mamagunga. 32Na ’atuhenua e hai ke go haka putu mai ki ’ago ia te Ia. Kago tuhatuha ai e Ia te ’apitanga o pegea, ke noho pe na haka babae ’anga e na pegea ge’o sipisipi na sipisipi i na nane goti. 33Ko Ia kago tuku na sipisipi ki Tena pa’asi maui, kae tuku na nane goti ki Tena pa’asi sema.
34“Kae mugi a te Hakahua o hai atu kia te kigatou e noho ’aki i te pa’asi maui o ’Ona, ‘Boomai, na’e konaa koutou e haka gaoi e Tamau, o to’o ’autou ga’unga ma te noho ’aki i te nuku noko gosigosi kia te koutou mai te haka tu’u sanga o gago nei. 35Iteme’agaa ko Au noko ongea, kae ’aumai e koutou aku utunga o kai. Sia binu au, ’aumai e koutou oku bai o binu. Oku ’aso taka tahea ai, manga hakapogo e koutou ia te Au. 36He’e tau haka gogoo, haa mago e koutou ia te Au. Oku ’aso masaki, manga kumu koutou ia te Au. Oku ’aso noho ai i te kagohia, manga ’asi’asi e koutou ia te Au.’
37“Ka na pegea tinogaoi kago haka tau kia te Ia, ‘Hakahua, na ’aso hea te noko hiina’i ai kimatou kia te Koe, e ongea o haangai ia te Koe, poe sia binu o ’abatu ai e kimatou na bai kia te Koe o binu? 38Na ’aso hea te noko hiina’i ai kimatou kia te Koe noko taka tahea ai o haka pogo ai ia te Koe ki omatou hage? Poe he’e tau haka gogoo ai koe o haa mago e kimatou ia te Koe? 39Na ’aso hea te noko hiina’i ai kimatou kia te Koe, kae masaki poe kagohia o ’asi’asi ai e kimatou ia te Koe?’
40“Te Hakahua e hai ke go konei ana haka tau, ‘Koau e gea maa’ogi kia te koutou: Nimaa iai ni hai ’anga hai e koutou ki he mi’i pegea i na pegea kua too kia te Au nei, e hai e koutou kia te Au.’
41“Kae hai atu te Hakahua ki na pegea e noho ’aki i te pa’asi sema o ’Ona, ‘Koutou boo atu ia te Au, koutou kua haka pau kego kago kinai a te ’Aitu i te ahi noho goa noko haka ngaague kia Satan ma ona ensel. 42Iteme’agaa ko Au noko ta’anga ongea, kae he’e ’aumai e koutou ma’aku ni utunga ke kai. Nimaa sia binu Au, he’e ’aumai e koutou mo’oku ni bai ke binu. 43Oku ’aso taka tahea ai noko he’e haka pogo e koutou ia te Au ki outou hage. Oku ’aso siahai mo’oku ni haka gogoo, noko he’e haa mago e koutou ia te Au. Oku ’aso masaki ma te noho ai i te kagohia, noko he’e maataki e koutou ia te Au.’
44“Ko kigatou kago haka tau ma’u o hai atu, ‘Hakahua, na ’aso hea te noko hiina’i ai kimatou kia te Koe kae ongea, poe sia binu, poe taka tahea, poe sia hai haka gogoo, poe masaki, poe noho i te kagohia, ka manga he’e ’aabaki kimatou kia te Koe?’
45“Ko Ia kago konei ana haka tau, ‘Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Nia e he’e hai e koutou ki he mi’i pegea i na pegea o’oku nei, e he’e hai e koutou kia te Au.’
4625.46 Dan 12.2.“Ko kigatou nei e hai ke go tuku ke boo ’aatea ki te kagohia noho goa, ka na pegea tinogaoi e hai ke go boo ki te ma’ugi noho goa.”
26Te puugenga ke taa ia Jesus
(Mark 14.1-2; Luke 22.1-2; John 11.45-53)
1Te gholoba na ’oti i te gea ai a Jesus i na hai ’anga nei, ko Ia noko hai atu ki ona pegea haka ako, 226.2 Ex 12.1-27.“Manga na’a e koutou, te kainga o te Passover e toe kinai te toka gua ’ao, ka ke tuku ’ia te Hosa o Pegea ke go taa ’ia.”
3Ka na hakahua o na priest ma na hutiaki o na Jew noko haka putu ki te hu’ai hage o te hakahua o na priest, tena ingoa ko Caiaphas. 4O puge soko kigatou ke go manga he ’osohi huu kia Jesus, kigatou taa ’ia. 5Ka ko kigatou noko hai ake ke noka te hai ’ia i na gholoba manga koi hai ai te haka tahinga, na’e kitai go huhu ai te ’apitanga.
Ko Jesus noko gigingi kinai te bai tutuu gaoi i Bethany
6Te gholoba noko manga noho ai a Jesus i Bethany, i te hage o te tangata noko na’a ’ia ko Simon noko kahoa. 726.7 Lk 7.37,38.Hinake kinai te hahine ma te poati bai hugu tena ingoa te alabasta ’eha to’a tena mane, o gigingi e ia ki te ’ugu o Jesus noko manga loghoni ki te kaupea kai.
8Te ’aso na hiina’i ai na pegea haka ako ki te hai ’anga nei, ko kigatou na haka tangi ’aki ai. Ko kigatou noko haka anu ’aki atu, “ ’Eaa e maumau ai? 9Te bai hugu nei, e gaoi i te tuku ke tau’i ke ’eha o na mane, ke haiga’a ki na pegea lae.”
10Ko Jesus noko na’a e Ia nia te noko manga gegea kinai kigatou, ma te hai atu kia te kigatou, “ ’Eaa e haka patu’a ai e koutou te hahine nei? E hai e ia te hai ’anga gaoi to’a kia te Au. 1126.11 Deut 15.11.Na pegea lae ka noko haka pata kia te koutou i ba’i ’aso, ka ko Au ka he’e haka pata goa kia te koutou. 12Te gholoba e gigingi ai e ia te bai hugu ki toku tino, e haka ngaague eia toku tino ke go tanu. 13Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: Kohea ma’u na kunga i gago nei kago noko tohi’aki ai i te Gongo Gaoi nei, kago noko hogahoga nia kua hai e te hahine nei, ke go noko maanatu ai ia te ia ma’u.”
Ko Judas na pau ke haka soko ia Jesus
14’Io mugi a Judas Iscariot, te pegea i te katoa tuma’a e gua pegea haka ako, o hano ki na hakahua o na priest, 1526.15 Zech 11.12.o haka anuanu kia te kigatou, “Niaa kago ’aumai e koutou ma’aku, i te poi haiga’a eau ia Jesus kia te koutou?” Ma te haka sahe e kigatou te katoa haka togu mane silver o ’abange kia te ia. 16Haka tu’u i te gholoba na, ko Judas noko manga mata eia he gholoba tautau gaoi ke haiga’a ai e ia ia Jesus.
Te Kai tapu
(Mark 14.12-26; Luke 22.7-23; John 13.21-30)
17I te ’ao mu’a o te haka tahinga a na Jew e ingoa te Passover, ta’anga kai ai na bred he’e tau me’a haka tupu utunga, na pegea haka ako noko boo ake kia Jesus o haka anu atu kinai, “Tehea te kunga e siahai Koe kimatou ngaague ’ia ke go kai ai Koe i te kainga o te Passover?”
18Ma te haka tau atu a Jesus, “Boo atu ki goto i te hu’ai manaha o boo ki te pegea kua haka pau e Au o hai atu kia te ia, ‘Te Ako e hai mai: Kua hitaiaki te ’aso noko haka pau kia te Au ka ko Au e hai kau mahi haka pigi ki oku pegea haka ako i te kainga o te Passover i tou hage.’ ” 19Gua pegea haka ako na hai e kigaaua nia noko gea ai a Jesus kia te kigaaua, o ngaague e kigaaua te kainga o te Passover.
20Nimaa i te ahiahi kae noho ’aki a Jesus ma tena katoa tuma’a e gua pegea haka ako ki te kaupea. 21Nimaa i te gholoba noko manga kai ai kigatou, hai atu Ia, “Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou: E iai te launatasi ia te koutou ka haka soko e ia ia te Au.”
22Ko kigatou na hu’ai ’agogoha, o manga taki hakaanu ’aki atu, “He’e ko au ’ine, Hakahua?”
2326.23 Ps 41.9.Ma te haka tau atu a Jesus, “Te pegea kua gogomi te gima ki te besini ma to ’Oku, tenaa ia kago haka soko e ia ia te Au. 24Te Hosa o Pegea e hai ke go hano o papata ki nia noko gea ai na Kanukanu Tapu ia te Ia, kae haka ’aagoha te pegea kago haka soko eia te Hosa o Pegea. Noko gaoi i te poi he’e haka haa a ia.”
25Ka ko Judas, noko hai ke haka soko ia Jesus, noko hai atu, “He’e ko au, Ako?”
Ma te haka tau atu a Jesus, “ ’Oo, ko koe.”
26Te gholoba noko manga kai ai kigatou, noko sa’u ake e Jesus te bred o haka ’aue ai, kae tohitohi o haiga’a ki ona pegea haka ako, kae hai atu, “Sa’u atu o kai, na’e tenei toku tino.”
27Kae sa’u mai ma’u e Ia te waeni i te kapu o haka ’aue ai kae haiga’a kia te kigatou, kae hai atu, “Koutou bibinu ngatahi ake ai. 2826.28 a Ex 24.8; b Jer 31.31-34.Tenei toku toto e singa ke go he tu’utaki ’aki ai a te ’Aitu ma ba’i pegea. E singa ki te ’apitanga ke haka noka na ’oosongo. 29Ko Au e hai atu kia te koutou, haka tu’u i te ’aso nei o hano, ko Au ka he’e binu i te hua o te kaubago haka hoki o hano ano hetae ki te ’ao e hai kau go binu waeni haka pigi haka hoki ai kia te koutou i te nuku manga hakahua ai a Tamau.”
30Te gholoba na taugua ai kigatou i te taugua ogiogi o ’oti, kae boo ki te Ogo i Olives.
Jesus e hogahoga te hai ke he’e na’a ’anga e Peter
(Mark 14.27-31; Luke 22.31-34; John 13.36-38)
3126.31 Zech 13.7.Kae hai atu a Jesus kia te kigatou, “Te poo nei koutou ngatahi ka ti’aki ia te Au kae he ’agiko. Iteme’agaa na ’oti i te gea kinai na Kanukanu Tapu:
‘E hai kau go taa ’ia te pegea ge’o sipisipi
ka ke go taki he’agiko na sipisipi.’
3226.32 Mt 28.16.Ka te gholoba kago ma’ugi hoki ai Au, e hai kau go mu’a ia te koutou ki Galilee.”
33Ma te haka tau kinai a Peter o hai atu, “Masi’igoa ko kigatou ngatahi kago boo ’aatea ia te Koe, ka ko au kago he’e hano ia te Koe.”
34Haka tau kinai a Jesus o hai atu, “Ko Au e gea maa’ogi atu kia te koe: Te poo nei ’io mugi te paolo o tangi, ko koe Peter kua ’oti te haka si’ai haka togu e koe ia te Au.”
35Ka ko Peter noko pau o haka sukisuki atu, “Masi’igoa ko au kago mate haka pigi kia te Koe, ka kago he’e ’aonga te haka si’ai eau ia te Koe.” Kogaa pegea haka ako noko konei agatou gegea ma’u.
Te taakunga ’anga a Jesus i Gethsemane
(Mark 14.32-42; Luke 22.39-46)
36Kae boo a Jesus ma ona pegea haka ako ki te kunga noko mate ko Gethsemane, o hai atu a Ia kia te kigatou, “Noho ’aki iho i te kunga nei i te gholoba e hano ai au kau taakunga.” 37Kakabe e Ia ia Peter ma gua hosa o Zebedee o tata’o ia te Ia, kae haka tu’u tena ’agoha to’a ’anga ma tena tiha’ia. 38Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Toku uso e mamaha i te ’agoha to’a manga sa’akigoa ko Au ka mate. Koutou noho ’aki iho i te kunga nei, o mata haka pigi kia te Au.”
39Ko Jesus noko hano o makabaa, o too tuku na taungaa mata ki te kege o kogaa ana taakunga, “Tamau, nimaa haingaohie, sa’u ’aatea atu te kapu nei ia te Au. Kae ka he’e hai i na paaunga a’aku, ka i na paaunga a’Au.”
40Nimaa hoki atu ki ona pegea haka ako, o kite ia te kigatou manga momoe, ma te hai atu kia Peter, “ ’Ai koutou ’okoia he’e ’aonga te mata haka pigi kia te Au i he mi’i gholoba e tasi? 41Na’ana’a ake ma te taakunga, ka ke go noka tautou haa’oa ki na pakenga. Autou maanatu e mangangao ka outou tino e he lologi ’aki.”
42Ko Jesus noko hano i te guanga gholoba o konei ana taakunga, “Tamau, te kapu nei nimaa haingata’a te sa’u ’aatea, kae pau Kau binu ’ia, ke manga hai nia e siahai Koe ke hai.”
43Te gholoba noko hoki mai ai a Jesus, kite haka hoki ia te kigatou manga momoe, iteme’agaa ko kigatou noko hu’ai sia momoe. 44Ma te hoki a Jesus ia te kigatou o taakunga, tenei tena taakunga haka togu, manga gea i te me’a e tasi.
45Ma te hoki a Jesus ki ona pegea haka ako o hai atu kia te kigatou, “Koutou koi momoe ma te okioki? Hiina’i atu, te gholoba kua hitaiaki. Te Hosa o Pegea e haka soko ki na taganga o na pegea ’oosongo. 46Tutu’u ake kitatou boo! Tenaa te tangata e haka soko e ia ia te Au te a’u na!”
Te he ’osohi ’anga kia Jesus
(Mark 14.43-50; Luke 22.47-53; John 18.3-12)
47Te gholoba noko manga koi gea ai a Jesus, kae tatae kinai a Judas te pegea i te katoa tuma’a e gua pegea haka ako, ma te hu’ai tu’uganga, noko to’o mai agatou hu’ai kiba ma na ga’akau taa pegea. Ko kigatou noko hakato’o kinai e na hakahua o na Priest ma na ’agiki o na Jew. 48Ko Judas na ’oti i te haka tinogaoi te haka ’igonga ki te tu’uganga: “Te pegea e sosongi ai au, tenaa te tangata; ’ogo he ’osohi atu kia te Ia.” 49Ghali atu a Judas kia Jesus o hai atu kinai, “Gaoi, Ako!” kae sosongi atu ia te Ia.
50Haka tau kinai a Jesus o hai atu, “Taku hemasi’inga, hai ake nia e a’u ai koe.”
Ma te boo atu ki mu’a na taangata o he ’osohi kia Jesus o kakabe. 51Te gholoba na, noko iai te pegea noko manga haka pata kia Jesus, na ’oso ki tena kiba o sa’u ake, o sabi momotu ai eia te taginga o te guani o te hakahua o na priest.
52Ma te hai atu kinai a Jesus, “Tape haka hoki iho tau kiba ki tena tanga. Na pegea e hai kiba e hai ke go mamate ki na kiba. 53’Ai e tegeu’a ake koutou, ko Au ka he’e ’aonga te haka ene kia Tamau he ’abakinga, ka ke manga hakato’o mai e Ia kia te Au he hu’ai tau’a ensel, o sigi i te katoa tuma’a e gua tu’uganga? 54Ka manga konei na noho, ke haka maa’ogi ai na Kanukanu Tapu noko hai ake e hai ke go konei na noho.”
5526.55 Lk 19.47; 21.37.Ma te hai atu a Jesus ki te ’apitanga, “ ’Ai ko Au te pegea kaia’a, ka ke to’o mai autou kiba ma autou ga’akau taa pegea, ke labu ai ia te Au?! Ko ba’i ’aso ko Au manga noho ai i te potu i te Hage Tapu, o manga ako ai, ka noko he’e he ’osohi ai koutou kia te Au. 56Ka manga konei na hai ke haka maa’ogi ai na Kanukanu Tapu noko hai e na taauga.” Ma te ti’aki e na pegea haka ako ia te Ia kae he ’agiko.
Ko Jesus noko tu’u ’ago i te puugenga
(Mark 14.53-65; Luke 22.54-55; 22.63-71; John 18.13-24)
57Na pegea noko he’osohi kia Jesus na kakabe e kigatou ia te Ia kia Caiaphas, te hakahua o na priest, noko haka putu kinai na ako o na tagangonga ma na ’agiki o na Jew. 58Ka ko Peter noko manga mugi haka mama’o ia Jesus, ano hetae ki te gotomaga’e i te mu’a o te hage o te hakahua o na priest. Koia noko hano ki goto o noho haka pigi ki na ge’o sanga ke go na’a po nia ka hai.
59Na hakahua o na priest ma na maatu’a o te Puugenga o na Jew noko hai lobo te ligo e kigatou ni gogoi ’anga, ke pau o haka makau ai ia Jesus, ka kigatou taa ’ia ke mate. 60Ka na he’e kite e kigatou ni hai ’anga, masi’igoa noko ’eha pegea gogoi noko boo ake o gegea.
Hano ano taha’aki i te boo ake te toka gua pegea, 6126.61 Jn 2.19.o he ’atigongo haka totonu ’aki, “Te pegea nei noko gea, ‘Manga ’aonga te ebeebe e Au te Hage Tapu o God o haka tu’u hoki i he toka togu ’ao.’ ”
62Kae manga tu’u te hakahua o na priest o hai atu kia Jesus, “ ’Ai ko Koe ka he’e haka tau ki na ’atigongo haka makau ’anga ia te Koe nei?” 63Ka ko Jesus noko pau o he’e muna.
Te hakahua o na priest noko hai atu kia Jesus, “Koau e hai atu kia te Koe i te ingoa o God ma’ugi goa: Hogahoga mai kia te kimatou, i te poi tenaa Koe te ’Agiki Taga’ia, te Hosa o God.”
6426.64 Dan 7.13.Ma te haka tau atu a Jesus, “ ’Oo, tenaa te manga gea kinai koe. Ka ko Au e hai atu kia te koutou ngatahi: Na ’aso koi toe mai, koutou kago hiina’i ki te Hosa o Pegea e hai ke go noho i te pa’asi maui o God Hu’ai Hai taganga, ma te go hiina’i ma’u kinai e hai ke go a’u i na po’ao o te gangi.”
6526.65 Lev 24.16.Ma te lagilagi e te hakahua o na priest ona ake, kae hai atu, “Tenaa te manga igho na! ’Eaa? ’Ai ko kitatou koi siahahai ma’u ni pegea ke he ’atigongo ’aki? Hiina’i atu, koutou kua haka gongo kia te Ia kae igho. 66Koutou e kohea autou tegeu’a?”
Ko kigatou na haka tau atu, “Ko Ia kua ’aonga te mate!”
6726.67 Is 50.6.Kae he ngaa’esu ’aki ki na mata o Jesus, kae kumi husu ogatou gima o husu ia te Ia. Kae paa e kogaa ia te Ia i ogatou gima, 68kae hai atu, “Hogahoga mai kia te kimatou, na’e ko Koe te ’Agiki Taga’ia, po koai te taa ia te Koe nei?”
Ko Peter noko haka si’ai ia Jesus
(Mark 14.66-72; Luke 22.56-62; John 18.15-18; 18.25-27)
69Te gholoba na, ko Peter noko manga noho i te gotomaga’e i te mu’a o te hage ma te a’u te guani hahine o hai atu kia te ia, “Ko koe ma’u noko manga haka pata kia Jesus mai Galilee.”
70Ma te haka si’ai e Peter i ’ago ia te kigatou ngatahi. Kae hai atu, “E he’e na’a eau po nia te manga gea kinai koe.”
71Ma te hano a Peter ki te aga o te hage, ka noko ina ma’u kinai tegaa hahine, o hai atu ki na pegea noko i te kungaa, “Te pegea nei noko manga haka pata ma’u kia Jesus mai Nazareth.”
72Haka si’ai haka hoki e Peter, kae aguagu, “E he’e mi’i na’a eau te tangata na!”
73Nimaa he’e taunga gogoa, kae boo ake na pegea noko manga tutu’u i te kungaa kia Peter o hai atu kinai, “E maa’ogi ko koe te pegea ia te kigatou, e maatino e kimatou i au gea ’anga ma tou ge’o.”
74Ma te kuba e Peter ia te ia launatasi, kae konei ana aguagu kia te kigatou, “Ko au e he’e na’a eau te tangata na!”
Ma te manga tangi te paolo. 75’Io mugi a Peter o maanatu hoki ki te gea ’anga kinai a Jesus, “ ’Io mugi o tangi te paolo, ko koe kago haka si’ai haka togu e koe ia te Au.” Ma te hano a Peter ki haho o magepe maa’ogi.
27Ko Jesus noko kakabe kia Pilate
(Mark 15.1; Luke 23.1-2; John 18.28-32)
1Nimaa i te mahoata pipilu, ko ba’i hakahua o na priest ma na ’agiki o na Jew, na haka putu o puge ano hai tegatou paaunga ke taa ia Jesus ke mate. 2Gii e kigatou ia Jesus o kakabe o haiga’a kia Pilate, te hakahua mai Rome.
Te mate ’anga a Judas
(Acts 1.18-19)
327.3 Acts 1.18,19.Te gholoba na ina ’atu ai a Judas na haka soko eia ia Jesus, ko Ia kua pau o hai songo kae hai ke taa, ko ia na sui tegeu’a o to’o hoki eia te katoa haka togu mane siliva ki na hakahua o na Priest ma na ’agiki o na Jew. 4O hai atu, “Koau kua hai toku ’oosongo te haka soko eau te tangata he’e hai e Ia ni hai ’anga maase’i ke mate ai.”
Ka na haka tau kigatou o hai atu, “Nia teenaa kia te kimatou? Tau hai ’anga hai launatasi teenaa.”
5Ma te seu e Judas na mane ki goto i te potu tapu to’a i te Hage Tapu, kae hano o tau te uka ki te ga’akau o nono’a ai te u’a o mate.
6Ka na sa’u ake ena hakahua o na Priest na mane o hai ake, “Te mane hai i na toto tenei e hai susugi e na tagangonga ke noka te tuku haka tahi ’aki ki na mane o te Hage Tapu.” 7Ma te hegeu kigatou o hai kinai tegatou paaunga, ke tau’i ai te ma’aga a te tangata gosigosi simeti, ke hai ai he hui taanuma mo’o na pegea taka taahea. 8Tenaa te hai ’anga noko ta’a mate ai i gaa ’aso ano hetae mai ki te ’ao nei te Ma’aga o te Toto. 927.9 Zech 11.12,13.Ma te haka maa’ogi ai nia noko gea kinai te taauga ia Jeremiah:
“Na to’o e kigatou te katoa haka togu mane silver,
te tau’i na ’oti i te haka pau e na pegea o Israel.
10O hai e kigatou na mane nei
o tau’i ai te ma’aga a te tangata gosigosi simeti,
ke papata ki te kaunaki ’anga e te ’Aitu ia te au kau hai ’ina.”
Ko Jesus na tu’u ’ago ia Pilate
(Mark 15.2-15; Luke 23.3-5; 23.13-25; John 18.33—19.16)
11Te gholoba noko tu’u ’ago ai a Jesus ia Pilate, ko Pilate noko haka anu kia te Ia o hai atu, “ ’Ai ko Koe te hakahua o na Jew?”
Ma te haka tau atu a Jesus, “ ’Oo, tenaa te manga gea mai ai koe.”
12Ka te gholoba na gegea haka makau ai e na hakahua o na Priest ma na ’agiki o na Jew ia Jesus, ko Ia noko he’e haka tau kinai. 13Ma te haka anu a Pilate kia Jesus o hai atu, “ ’Ai ko koe e he’e haka gongo ki ba’i hai ’anga e gegea haka goi ai e kigatou ia te Koe?” 14Ka ko Jesus noko pau o he’e hakatau ki he launatasi me’a i na haka makau ’ia ’anga o langalanga to’a ai a Pilate.
15Noko iai te huhuta o Pilate i te ’aso o te haka tahinga nei te haka tausu’u he pegea haka pupugu e te ’apitanga o Jew i na pegea i te kagohia. 16Ka te gholoba na, noko iai te pegea hai me’a haka tangi to’a i te kagohia, tena ingoa ko Barabbas. 17Te gholoba noko haka putu ake ai te ’apitanga o Jew, kae haka anu a Pilate kia te kigatou o hai atu, “Koai te siahahai koutou kau tuku ’ia ke tausu’u kia te koutou, ko Barabbas po ko Jesus, e mate te ’Agiki Taga’ia?” 18Iteme’agaa noko na’a gaoi e Pilate ko Jesus noko manga haiga’a e Jew kia te ia, i te noko ’i’ita kia te Ia.
19Te gholoba noko manga koi noho ai a Pilate i te noohonga haka aba pegea, hakato’o mai kinai e tena uguugu te gongo nei, “Noka te hai e koe he hai ’anga ki te tangata he’e hai e Ia ni hai ’anga songo na, na’e kua hai kinai taku miti i anapoo, o hu’ai mataku ai au.”
20Ka na hakahua o na Priest ma na ’agiki o na Jew, noko usuusu e kigatou te ’apitanga o Jew, ke go haka ene ’aki ia Barabbas, ka ke tuku ia Jesus ke mate.
21Ma te haka anu a Pilate, “Koai ia te kigaaua nei te siahahai koutou kau haka tausu’u atu ’ia kia te koutou?”
Ko kigatou na haka tau atu, “Ko Barabbas!”
22Ma te haka anu atu a Pilate, “Ka niaa e hai kau hai ’ia kia Jesus, e mate te ’Agiki Taga’ia?”
Ko kigatou ngatahi na haka tau atu, “Taa atu ki te kros!”
23Ma te hai atu a Pilate, “ ’Eaa, nia te hai e Ia o songo?”
Ka ko kigatou noko ngengege haka soo ake ogatou ge’o, “Taa atu ia te Ia ki te kros!”
2427.24 Deut 21.6-9.Te gholoba na ina ’iho ai a Pilate e he’e tau hai ’anga ma’u ke hai eia, kae haka tu’u ngana ngana. Ma te sa’u mai eia te bai o huhu’i ai na gima i ’ago i te ’apitanga, kae hai atu, “Ka he’e hai eau he hai ’anga songo te tuku eau te tangata nei ke mate, ka a’autou hugi sanga!”
25Ka te ’apitanga noko haka tau atu, “Tuku mai te kagohia o tena mate ke noho kia te kimatou ma amatou matiginga!”
26Ma te haka tausu’u e Pilate ia Barabbas kia te kigatou, kae kaunaki ke kogu ia Jesus ’io haiga’a ke taa ki te kros.
Te tau’a noko putatai kia Jesus
27Ma te kakabe e na pegea hai tau’a o Pilate ia Jesus ki te hu’ai hage o Pilate. O haka putu ba’i pegea hai tau’a o ghigho ia Jesus. 28’Ui’ui e kigatou te mago o Jesus, kae sui kigatou o haa mago ia te Ia i na ake uga sesenga. 29Kae higi ma’u e kigatou te ha’u i na kaubago hotohoto o haka eke ki te ’ugu o Jesus, kae tuku e kigatou te ga’akau ki te gima maui o’ona, kae he tokotugi ’aki i ’ago ia Jesus o putatai kinai, “Tenaa koe, te Hakahua o na Jew!” 30He nga’esu ’aki kia te Ia, kae sa’u e kigatou te ga’akau o pe’epe’e ai te ’ugu o ’Ona. 31Nimaa ’oti agatou putatai ’anga kia Jesus nei, ’ui e kigatou te hu’ai ake uga sesenga, kae haa mago haka hoki i o’Ona o kakabe ia te Ia ke taa ki te kros.
Te taa ’anga ia Jesus ki te kros
(Mark 15.21-32; Luke 23.26-43; John 19.17-27)
32Te gholoba noko maa boo ai ko kigatou, noko bilaabei ma te tangata mai Cyrene tena ingoa ko Simon, ma te hai e na pegea hai tau’a o ’amo eia te kros o Jesus. 33Ko kigatou na boo o hetae ki te kunga noko mate ko Golgota, (e gaataki “Te Kunga o te Puso ’ugu”). 3427.34 Ps 69.21.Tenaa te kunga na haiga’a ai e na pegea hai tau’a waeni ke binu ai a Jesus, noko haka higohigo i te bai bii; ka na binu lobo e Ia ma te he’e binu. 3527.35 Ps 22.18.Te gholoba na ’oti i te taa ai e kigatou ia Jesus ki te kros, kae hai e kigatou te babage ’anga i na daes, ke tuha ai e kigatou na ake o ’Ona. 36Kae noho ’aki o mata e kigatou ia Jesus i te kunga na. 37Te pata ’anga ki ’agunga i te ’ugu o Jesus i te kros, noko tau kinai te kanukanu haka makau kia te Ia, “Tenei a Jesus te Hakahua o na Jew.” 38Noko toka gua pegea kaia’a noko taa ’ia haka pigi kia Jesus, o tau tegaa i te pa’asi maui, kae tau tegaa i te pa’asi sema. 3927.39 Ps 22.7; 109.25.Na pegea noko manga he sigi sigi haki, noko gegea songo toto’a kia Jesus, ma te he o’io’i ’aki ogatou ’ugu. 4027.40 Mt 26.61; Jn 2.19.Kae hai atu, “Ko Koe ka tuki te Hage Tapu ka ke go ’ati hoki i te togunga ’ao? Haka ma’ugi iho ia te Koe! Hinaiho i te kros na i te poi ko Koe te Hosa o God!”
41Na hakahua o na Priest, ma na ako o na tagangonga ma na ’agiki o na Jew noko manga konei na noho ma’u agatou putatai kia Jesus. 42Ko kigatou noko hai atu, “Manga haka ma’ugi e Ia kogaa pegea, kae he’e ’aonga te haka ma’ugi ia te Ia. Ko Ia te Hakahua o na Jew, tuku atu ke iho mai i te kros, ka kitatou too kia te Ia.” 4327.43 Ps 22.8.Ko Ia e sano kia God. Tuku atu a te ’Aitu ke haka soi ia te Ia i te gholoba nei i te poi siahai Ia kia te Ia, na’e noko konei Ana gea, “Ko Au te Hosa o God.” 44He’e po gua taangata kaia’a noko taa haka pigi ’ia kia te Ia, noko gegea songo toto’a ma’u kia te Ia.
Te mate ’anga a Jesus
(Mark 15.33-41; Luke 23.44-49; John 19.28-30)
45Na henua na poo’ugi ngatahi haka tu’u i te ’ao ’atea, o hano ano ga’aa page. 4627.46 Ps 22.1.Nimaa i te ga’aa page ko Jesus noko hai tena hu’ai ngege ’anga:
“Ilae, ilae, lama, sabaktani?”
Tegaa tona gaataki, “Toku God, toku God. ’Eaa e ti’aki ai e Koe ia te Au?”
47Te gholoba noko haka gongo ai na pegea noko manga tutu’u i te kungaa ki te gea ’anga Jesus nei, ko kigatou noko konei agatou gegea, “Ko Jesus manga ngege ia Elijah.”
4827.48 Ps 69.21.Ma te tege ghali te pegea ia te kigatou, o to’o mai te me’a maguu o hai kinai eia na waeni maga, o tuku ki te tino bugu, o haka to’ake ke binu ai a Jesus. 49Ka noko hai atu kogaa, “Saunoa atu kia te Ia, ka kitatou mataa hiina’i kinai, po ka a’u a Elijah o haka soi ia te Ia.”
50Ka te gholoba na tangi to’a haka hoki ai a Jesus, kae haiga’a te spirit o ’Ona.
5127.51 Ex 26.31-33.Te gholoba na, na maha’a gua ai te laoa maatogu noko tau i te uso o te Hage Tapu, haka tu’u iho i ’agunga o hetae iho ki gago. O’i o’i ma’u a te kege kae maha’aha’a ai na hatu mogi. 52Maha’aha’a o ta’ata’aki na takotonga. Kae a’aga giu mai ki te ma’ugi na tino o na pegea tapu noko mamate. 53Ko kigatou na sosopo ake i na takotonga. Nimaa ma’ugi hoki a Jesus, ko kigatou na boo ki Jerusalem o haka ’agitino ki te ’apitanga.
54Te gholoba noko hiina’i ai te tugi tau’a ma tena tu’uganga noko manga tutu’u o ge’o ia Jesus, ki te o’i o’i ’anga, ma ba’i hai ’anga noko hai, ko kigatou na matataku toto’a kae gegea toto’a ake, “E maa’ogi, ko Ia te Hosa o God.”
5527.55 Lk 8.2,3.Noko ’eha haahine noko i te kungaa, noko manga mata haka mama’o atu, ko kigatou noko he tata’o ’aki ia Jesus mai Galilee, o noko manga baa siko ia te Ia. 56Noko iai a Mary mai Magdala, ma Mary te tinana o James ma Joseph ma te tinana o gua hosa o Zebedee.
Te tanu ’anga ia Jesus
(Mark 15.42-47; Luke 23.50-56; John 19.38-42)
57Nimaa i te hano ’anga ki te ahiahi, hetae mai te tangata ga’u mai Arimathea, tena ingoa ko Joseph, koia ma’u na hai ia te ia te pegea haka ako o Jesus. 58Hano kia Pilate, o haka ene kinai i te tino o Jesus. Ma te kaunaki e Pilate ona pegea o haiga’a te tino o Jesus kia Joseph. 59Ma te sa’u iho e Joseph te tino o Jesus o pegu i na laoa susugu ma’a, 60o tuku e Joseph ki te takotonga ho’ou o’ona noko kegi eia i te ogo hatu, kae hugihugi kinai eia te hu’ai hatu o titingi ai te mata o te takotonga, kae hano. 61Ko Mary mai Magdala, ma tegaa tasi Mary noko manga noho ’aki o he nga’ago ’aki ki te takotonga.
Te ge’o ’anga te takotonga
62Nimaa i tegaa ’ao, te ’ao e mugi mai i te ’Ao Ngaague, na hakahua o na Priest ma na Pharisee noko boo ake kia Pilate. 6327.63 Mt 16.21; 17.23; 20.19; Mk 8.31; 9.31; 10.33,34; Lk 9.22; 18.31-33.O hai atu, “Hakahua, ko kimatou e maanatu ki na ’aso noko manga koi ma’ugi ai te pegea goi nei, noko hai mai, ‘Nimaa go i te ’ao go togu kinai toku mate, e hai kau go ma’ugi haka hoki ai.’ 64Haiga’a atu he kaunakinga ke ge’o gaoi te takotonga, ke hano ano hetae ki te ’ao go togu kinai tena mate. Na’e kitai go boo ake ona pegea haka ako o kaia’a te tino, kae go he ’atigongo ’aki ki te ’apitanga ko Ia kua ma’ugi mai i te mate. Te gogoi mugi ’anga nei, kago tamaki o sigi i te mataa hai ’anga.”
65Ma te haka tau atu a Pilate, “Kakabe atu na pegea ge’o ke ge’o, boo atu o ge’o gaoi te takotonga, ma te hai kinai nia e ’aonga te hai kinai e koutou.” 66Ma te boo kigatou o ge’o gaoi te takotonga, noko tuku haka ’igonga ki te hatu e titingi ai te takotonga kae tuku na pegea ge’o.
28Te ma’ugi hoki ’anga a Jesus
(Mark 16.1-10; Luke 24.1-12; John 20.1-10)
1Nimaa sigi te ’ao oki oki, i te mahoata pilupilu o te ’ao mu’a, ko Mary mai Magdala, ma tegaa tasi Mary, noko boo ke hiina’i ki te takotonga.
2’Ai na hai te hu’ai o’i o’i ’anga, i te hinaiho ’anga mai te gangi te ensel o te ’Aitu o hano ki te takotonga o hugihugi te hatu ki taha o manga noho ai. 3Na noho o’ona noko manga noho pe te ’uiga, ka ona laoa noko maa susugu pe na usae. 4Na pegea noko ge’o te takotonga na matataku ki te ensel o manga he popoge ’aki, ano manga sa’akigoa na pegea mamate.
5Hai atu te ensel kia gua haahine, “Noka te matataku, e na’a eau kougua manga sasaga ia Jesus na ta’ia ki te kros. 6Ko Ia e he’e kitea i te kunga nei. Ko Ia kua ma’ugi hoki o haka maa’ogi ai nia noko gea ai. Boomai o hiina’i ki te kunga noko takoto ai. 7Kae giu ghali atu o hogahoga ki ona pegea haka ako: ‘Ko Ia kua ma’ugi hokimai i te mate, ka kua mu’a ia te koutou ki Galilee. Tenaa te kunga kago hiina’i ai koutou kia te Ia.’ Manga konei na hogahoga atu e Au kia te kougua.”
8Ma te ghali gua haahine o boo i te takotonga. Masi’igoa noko matataku, ka ko kigaaua noko sisia. Kae he ’agiko ke ’atigongo ki na pegea haka ako. 9Manga he tu’ia ’aki kigaaua i te sasa’o kia Jesus, o hakagaoi kia te kigaaua. Boo kigaaua kia Jesus o he ’osohi ki na tapungao o sogi kia te Ia. 10Ma te hai atu a Jesus kia te kigaaua, “Noka te matataku. Boo atu o he ’atigongo ’aki ki na pegea o ’Oku ke boo ki Galilee, ’e tenaa te kunga kago hiina’i ai kia te Au.”
Te gongo a na pegea noko ge’o te takotonga
11Te gholoba noko maa koi boo ai gua haahine, noko iai kogaa i na pegea noko ge’o te takotonga na boo ki Jerusalem o he ’atigongo ’aki ki na hakahua o na Priest i ba’i hai ’anga na hai. 12I te gholoba noko bilaabei ai na hakahua o na Priest ma na ’agiki o na Jew o hai tegatou paaunga, o haiga’a te hu’ai tu’u mane ki na pegea hai tau’a. 13Hai atu kia te kigatou, “Koutou e hai ke konei na gegea: ‘Ko kimatou noko manga momoe i te poo, kae boomai Ona pegea haka ako o kaia’a te tino o ’Ona.’ 14Ka ko Pilate nimaa go haka gongo ki te gongo nei, e hai kimatou go haka tinogaoi ’ia kinai, kago he’e tatae he maikia kia te koutou.” 15Na pegea hai tau’a na to’o e kigatou na mane, o hai e kigatou nia noko tongitongi aki kigatou hai ’ia. Te gongo nei na seseke ki ba’i pegea o Jew, ano tatae mai ki te ’ao nei.
Ko Jesus noko haka ’agitino ki ona pegea haka ako
(Mark 16.14-18; Luke 24.36-49; John 20.19-23; Acts 1.6-8)
1628.16 Mt 26.32; Mk 14.28.Ma te boo te katoa tuma’a e tasi pegea haka ako ki Galilee, ki te ogo noko gea a Jesus kia te kigatou ke boo kinai. 17Te gholoba na hiina’i ai kigatou kia Jesus, ko kigatou na sogi kia te Ia, ka noko iai kogaa pegea noko manga he tootoobaasi’a ’aki. 18Ma te a’u a Jesus kia te kigatou o hai atu, “Ko ba’i taganga ma na paaunga o te gangi ma te kege nei, kua haiga’a kia te Au. 1928.19 Acts 1.8.Kae boo atu ki ba’i henua o hai ia te kigatou ke hai ai mo’oku ni pegea haka ako. Haa gogomi atu ia te kigatou i te ingoa o te Tamana, ma te Hosa, ma te Spirit Tapu. 20Ma te ako ia te kigatou ke mangangao ki ba’i hai ’anga kua ’oti i te gea ai Au kia te koutou. Ka noko na’a pipiki atu, na’e ko Au e hai kau noko haka pata kia te koutou i ba’i gholoba, hano ano hetae ki te ’otinga o te kege nei. E tonu!”