LUKE
Te Gongo Gaoi noko kanukanu e Luke
11Kia Theophilus. Kua ’api pegea hai agatou hekau gaoi te kanukanu e kigatou na gongo o na hai ’anga kua ’oti i te haka maa’ogi mai kia te kimatou. 2O manga papata ki na hai ’anga noko ’atigongo ai kia te kimatou na pegea noko mataa hiina’i kinai ma te hai hekau kinai. 3I te ghaghinga i te ligo gosigosi eau ona haka tu’u mai ’anga, kae noho ake e gaoi kau haka mamanu ’ia o kanukanu atu ai kau hogahoga ’ia kia te koe, ’agiki. 4E hai eau na hai ’anga nei ke na’a gaoi e koe na me’a na ’oti i te ako kia te koe.
Te gongo o te haka haa ’anga a John Baptist
51.5 1 Chr 24.10.I na ’aso o Herod te hakahua o Judea, noko iai te priest tena ingoa ko Zechariah, te priest o te hanohano o Abijah, ka ko tena uguugu ia Elizabeth te makupuna o Aaron. 6Ko kigaaua ngatahi noko tinogaoi ki na mata o te ’Aitu, kae pipiki gaoi e kigaaua ba’i haka hegeunga ma na tagangonga a te ’Aitu. 7Ka ko kigaaua noko he’e tau tama giki iteme’agaa ko Elizabeth te meetogho, ka ko kigaaua na he tauiku ’aki ma’u.
8Nimaa i tegaa ’aso, ko Zechariah noko sui o hai hekau ai i te hekau ana priest i ’ago ia te ’Aitu. 9I te ghaghi i te hesuinga o na priest, koia na tuku ’ia ke hano ki goto i te Hage Tapu o te ’Aitu, ke tutu ai ni me’a tutuu gaoi ke taakunga ai kia te ’Aitu. 10Nimaa hetae ki te gholoba o te tutu ’anga na me’a tutuu gaoi, ko ba’i pegea sogi noko manga noho ’aki i tu’a o noko manga taakunga.
11Ma te haka’agi tino te ensel o te ’Aitu kia te ia, noko manga tu’u i te pa’asi maui o te olta tutu o na me’a tutuu gaoi. 12Te gholoba noko ina ai a Zechariah ki te ensel, koia noko gegema’ugi o hu’ai mataku ai. 13Ka noko hai atu te ensel kia te ia, “Noka tau mataku, Zechariah, na’e tau taakunga ’anga kua haka gongo kinai a te ’Aitu: Ko tou uguugu ia Elizabeth e hai ke go hakahaa eia mo’ou he hosa, kae ogo haka ingoa atu e koe ko John. 14Koia kago magaohie ai koe, ma tau siasia ai. Ko ba’i pegea kago sisia ma’u i tena sopo ’anga. 151.15 Num 6.3.Koia kago hua’eha i ’ago ia te ’Aitu. Koia kago he’e ’aonga te binu i ni waeni, po ni bai to’a, ka koia e hai ke go honu i te Spirit Tapu, ma kaa sopo. 16Kago ’api pegea i Israel kago to’o haka hoki mai eia ki te ’Agiki te ’Aitu ogatou. 171.17 Mal 4.5,6.Koia e hai ke go mu’a mai i te Hakahua, ma te ’igo’igo ma na taganga noko hai e Elijah, ke haka haagiu ai na uso o na tamana ki agatou tama giki, ma te ke haka haagiu na pegea he’e mangangao ke he ’igo’igo ’aki pe na pegea gaoi, ma te ke haka ngaague ai te ’apitanga kia te ’Aitu.”
18Ko Zechariah noko haka anu ki te ensel o hai atu kinai, “E hai ke kohea na na’a eau te hai ’anga nei, ia te au kua tauiku, kae tauiku ma’u toku uguugu?”
191.19 Dan 8.16; 9.21.Ma te haka tau te ensel o hai atu kinai, “Koau ko Gabriel. Koau manga tu’u ’ago ia te ’Aitu, kae hakato’o mai ia te au o a’u, kau gea kia te koe ma te kau ’atigongo kia te koe i te gongo gaoi nei. 20Ka te gholoba nei, ko koe ka he’e ’aonga tau gea o hano aano hetae ki te ’aso e hai ke go maa’ogi mai ai te hai ’anga nei, iteme’agaa ko koe kua he’e too ki aku gea ’anga, kae hai ke go haka maa’ogi ma kaa hetae ki tena ’aso.”
21Te ’apitanga noko hitagi goa ia Zechariah ma tegatou he langalanga ’aki po ’eaa e noho goa ai ia i goto i te Hage Tapu. 22Te gholoba noko sopo hoki iho ai, koia noko he’e ’aonga tena gea kia te kigatou, ma te na’a e kigatou koia kua hai tena maatanga i te Hage Tapu. Koia noko manga haka hegeu ’aaunga kia te kigatou, ia te ia na pau o he’e ’aonga tena gea.
23Nimaa ’oti i te hai ana hekau, kae hoki ki tena hage. 24Nimaa ’oti kogaa gholoba, ko tena uguugu ia Elizabeth na hai tama, ka tena gimanga maahina koia noko manga ina haka ma’u ai he’e sehu. 25Ko Elizabeth noko hai tena gea ’anga o hai ake, “Te ’Aitu kua hai e Ia te hai ’anga nei kia te au. Na ’ao nei kua haka ’agi ai tena ’agoha, ma te haka noka ai e Ia taku nohonoho maase’i i ’ago i te ’apitanga.”
Te gongo o te haka haa ’anga a Jesus
26Nimaa ononga maahina te hai tama a Elizabeth, ko te ’Aitu noko tuku e Ia te ensel ia Gabriel o hano ki Nazareth, te manaha i Galilee, 271.27 Mt 1.18.ki te launatasi hahine taupo’ou he’e hai taangata, kae he ahoaho ’aki ma te tangata e mate tena ingoa ko Joseph te pegea i te hanohano o David. Te hahine he’e hai taangata tena ingoa ko Mary. 28Te ensel noko hano kia Mary o hai atu kinai, “Te goto maagie kia te koe. Ko koe kua hu’ai tau babae ’ia. Te ’Aitu manga haka pata kia te koe.”
29Ko Mary noko hu’ai maikia i te gea ’anga a te ensel, ma tena langalanga poe kohea gaa na gaataki te haka ’atu’atu ’anga nei. 30Ka te ensel noko hai atu kia te ia, “Noka tau mataku, Mary, na’e ko koe kua tau babae e te ’Aitu. 311.31 Mt 1.21.Ko koe e hai ke go hai tama ogo haka haa ma’au he tama, ogo haka ingoa ko Jesus. 321.32 2 Sam 7.12,13,16; Is 9.7.Ko Ia e hai ke go hua’eha ma te go mate te hosa o te ’Aitu Hu’ai Ma’u’agunga. Te ’Agiki ia te ’Aitu e hai ke go tuku kia te Ia te hakahua ’anga a te tupuna ia David. 33Ko Ia e hai ke go Hakahua ki te hanohano o Jacob ke noho goa, ma tena hakahua ’anga kago he’e ’aonga te ’oti.”
34Ko Mary noko hai atu ki te ensel, “E hai ke kohea na maa’ogi mai te hai ’anga nei, iteme’agaa ko au te hahine he’e na’a eau he tangata?”
35Ka noko haka tau te ensel kia te ia o hai atu kinai, “Te Spirit Tapu e hai ke go a’u kia te koe, ma na taganga o te ’Aitu Hu’ai Ma’u’agunga e hai ke go ekenga ia te koe, ka te tama ’iti’iti tapu e hai ke go sopo ia te koe e hai ke go mate te Hosa o te ’Aitu. 36Ko Elizabeth ma’u tou ’atima’ogi ka hai ma’ana he tama’iti’iti i tena tauiku ’anga nei, ka koia manga na’a ’ia te meetogho, ka kua ononga maahina te hai tama. 371.37 Gen 18.14.E si’ai he me’a ke haingata’a kia te ’Aitu.”
38Ma te haka tau a Mary o hai atu, “Koau te guani o te ’Aitu. Manga ’aonga te hai kia te au te hai ’anga e gea kinai koe.”
Ma te mugi te ensel o hano ’aatea ia te ia.
Te maatakinga a Mary kia Elizabeth
39Te gholoba na, ko Mary noko ngaague o ghali o hano ki te manaha i na kunga henua i na ogo o Judea. 40Nimaa hano a Mary o ugu ki te hage o Zechariah o oho atu e ia ia Elizabeth. 41Te gholoba noko haka gongo ai a Elizabeth ki te oho ’anga a Mary, ma te ngaguegue te tama ’iti’iti i te tina’e, ka ko Elizabeth na honu i te Spirit Tapu. 42O hai ai tena hu’ai gea ’anga o hai atu, “Te hakagaoi kia te koe o sigi i ba’i haahine, ma te hakagaoi ma’u ki te tama ’iti’iti kago sopo ia te koe! 43Ka eaa e hai ai te hu’ai hai ’anga gaoi kia te au nei, te a’u te tinana o toku Hakahua o ina kia te au? 44Te gholoba kua haka gongo atu ai au ki tau oho ’anga, te tama ’iti’iti i toku tina’e kua ngaguegue i te magaohie. 45Te hakagaoi kia te koe kua too ki nia noko gea ai a te ’Aitu kia te koe kago haka maa’ogi mai.”
Na taugua a Mary
46Ma te konei na to’o a Mary:
“Toku hinangago e haka e’eha ia te ’Aitu.
47Ma toku uso e maagaohie kia te ’Aitu, toku Ma’ugi sanga.
481.48 1 Sam 1.11.Iteme’agaa kua maanatu mai i te noho haka’agoha o tena guani nei.
Haka tu’u i te ’aso nei o hano ki ba’i ’atu tangata
e hai ke go noko hegeu kia te au,
ko au te pegea hakagaoi ’ia.
49Iteme’agaa ko te ’Aitu Hu’ai Taganga kua hai e Ia na hu’ai hai ’anga kia te au.
Tena ingoa e tapu.
50Tena ’agoha manga haka soo atu ki na pegea
e pago kia te Ia i te ’atu tangata nei ki kogaa ’atu tangata.
51Ko Ia noko hai e Ia na hu’ai hekau i na gima;
ko Ia noko hai e Ia o maseuseu na pegea siga i agatou tegeu’a haka mamanu maase’i.
521.52 Job 5.11; 12.19.Ko Ia noko tuku gago e Ia na hu’ai hakahua i ogatou hakahua ’anga,
kae haka ma’u ’agunga e Ia na pegea haka ma’u gago.
53Ko Ia noko haangai e Ia na pegea he ongea ’aki i na me’a gaoi,
kae hai e Ia na pegea ga’u o boo huhu gima.
54Ko Ia noko ’aabaki ki tena guani Israel,
ma te maanatu ke noko ’agoha
551.55 Gen 17.7.1.55 1 Sam 2.1-10.ia Abraham ma tena hanohano ki ba’i ’aso ke ’oti,
ke noho ki ana tukungaa kupu ki otatou tupuna.”
56Ko Mary noko haka pata kia Elizabeth o togunga maahina ’io mugi o hoki ki tena manaha.
Te sopo ’anga a John Baptist
57Nimaa hetae ki te ’aso o Elizabeth noko hai ke hai ai ma’ana he tama ’iti’iti, koia noko guea o hai tena tama. 58Na hemasi’inga a Elizabeth e pata mai, ma na pegea o tena hohoga ’anga na haka gongo ko te ’Aitu kua haka ’agi tena hu’ai ’agoha kia te ia. O sisia hakapigi ma’u kia te ia.
591.59 Lev 12.3.Nimaa i te bagunga ’ao, ko kigatou noko boomai ke kuga te tama ’iti’iti, ma te kigatou haka ingoa ’ia ki te ingoa o te tamana ia Zechariah. 60Ka ko te tinana noko gea o hai atu, “Si’ai! Koia e hai ke haka ingoa ko John.”
61Ka noko hai atu kigatou kia te ia, “E si’ai he launatasi i ou ’atima’ogi hai eia te ingoa na.”
62Ma te haka anuanu he ’aaunga ’aki kia te tamana, ke na’a po tehea te ingoa e siahai ia ke tuku ki te tama ’iti’iti. 63Ma te haka ene a Zechariah o to’o mai kinai te pa’asi ga’akau o tosi kinai te, “Tena ingoa ko John.” Ko ba’i pegea na he gege ma’ugi ’aki ai. 64Te mi’i gholoba na, ko Zechariah na luga te ngutu kae tausu’u te ’agego, o haka tu’u te gea, haka e’eha ia te ’Aitu. 65Ko ba’i hemasi’inga e pata mai na hu’ai matataku ai, ka te gongo o na hai ’anga nei kua mahoga i ba’i kunga henua i na ogo o Judea. 66Ko ba’i pegea noko haka gongo i te gongo nei noko he tu’ia ’aki ai ma te kogaa agatou hegeu, “Te tama ’iti’iti nei kago kohea gaa o na noho?” Iteme’agaa na taganga o te ’Aitu kua tuku kia te ia.
Na taugua a Zechariah
67Ko Zechariah te tamana o John noko honu i te Spirit Tapu o kogaa ana taauga:
68“Kitatou haka e’eha ia te Hakahua, te ’Aitu o Israel!
Iteme’agaa ko Ia e a’u ke tau’i haka hoki ona pegea.
69Ko te ’Aitu e haiga’a mai e Ia tetatou Ma’ugi sanga Hu’ai Taganga i te hanohano o tena guani ia David.
70(Ko te ’Aitu noko konei ana gea i ona taauga ’esi’esi i na ’aso na sigi),
71Te Ma’ugi sanga kia te kitatou i otatou makau,
ma ba’i pegea gotoa’a kia te kitatou,
72ke haka ’agi tena kumu ki otatou tupuna
ma tena maanatu hoki ki ana tukungaa kupu ’esi’esi.
73Tena tukungaa kupu maa’ogi noko hakamaa’ogi e Ia ki tetatou tupuna ia Abraham:
74ke hakasao ia te kitatou i na gima o na makau otatou,
ka ke hai ia te kitatou he toka mananaba ’aki,
kitatou hai hekau kia te Ia
75i te tapuaki ma te tinogaoi kia te Ia i ba’i ’aso o taatou.
761.76 Mal 3.1.Ka ko koe taku tama ’iti’iti,
e hai ke go mate ia te koe te taauga o te ’Aitu e Hu’ai Ma’u ’agunga;
ia te koe e hai kego mataa hai hekau kia te ’Agiki
i te haka ngaague te aga kia te Ia,
77ke hogahoga ki ona pegea te gongo o te ma’ugi
i te haka noka ogatou ’oosongo.
78Iteme’agaa te ’agoha o tetatou ’Aitu
kua haiga’a mai o noho pe te ga’aa e ta’aki o a’u kia te kitatou mai te gangi,
791.79 Is 9.2.ke maagama ki na pegea manga noho ’aki i te poo’uginga,
ma na pegea manga noho ’aki i te ’ata o te mate,
ma te ke hutiaki ia te kitatou i te aga o te goto maagie.”
80Te tama ’iti’iti nei noko ngasogo ake o tau hinangago i te Spirit; ka koia noko manga kakai i te tugatea aano hetae ki tena ’aso noko sopo o haka ’agi ai ia te ia ki te ’apitanga o Israel.
2Te sopo o Jesus
1I na ’aso o Caesar Augustus, noko hai ai tena tukunga, ko ba’i pegea o na kakai ’anga o Rome e hai ke haka sahe taki tasi ia te kigatou. 2(Te haka sahe ’anga a pegea noko hai nei, noko mataa hai i na ’aso o Quirinius noko hakahua ai i Syria.) 3Ko ba’i pegea na taki giu ki ogatou manaha ke taki tosi ai ogatou ingoa.
4Ko Joseph ma’u noko hano i Nazareth, te manaha i Galilee ki te manaha o te Hakahua David i Judea e mate tena ingoa ko Bethlehem, iteme’agaa koia te pegea o te hanohano o David. 5Koia noko hano ki te kungaa, ke tosi haka pigi ia te ia kia Mary, te pegea noko he ahoaho ’aki ki gaaua taka, ka ko Mary kua tina’e huhuga. 6Te gholoba noko manga noho ’aki ai kigaaua i Bethlehem, te tama ’iti’iti na hetae tena ’aso ke sopo ai. 7Ko Mary na guea o hai tena tama ’ugumatu’a, noko pegu eia i na laoa o haka takoto i te kunga haangai o na buluka, iteme’agaa na he’e tau kunga kia te kigaaua i te hage kakai o na pegea lango.
Na taangata ge’o sipisipi ma na ensel
8Noko iai na taangata ge’o sipisipi noko manga kakai i mouku o ge’o agatou sipisipi i te poo. 9Te ensel o te ’Aitu noko haka ’agitino kia te kigatou, ma te mamagunga o te ’Aitu noko maagamatia ai kigatou o matataku ai. 10Ma te hai atu te ensel kia te kigatou, “Noka tautou matataku, na’e to’o mai eau te Gongo Gaoi, kago haiga’a te hu’ai magaohie ki ba’i pegea. 11Te ma’ugi sanga kia te koutou kua sopo i te ’aso nei i te manaha o David, ko Ia te ’Agiki Taga’ia, te ’Aitu. 12Tenei te haka ’igonga ke go na’a ai e koutou: Kago kite e koutou te tama ’iti’iti manga pegu i na laoa o haka takoto i te kunga haangai o na buluka.”
13Ma te ghali te hu’ai tu’uganga mai te gangi o haka ’agitino haka pigi ki te ensel noko mataa a’u, o noko manga taugua haka e’eha kia te ’Aitu, o kogaa agatou to’o,
14“Te mamagunga kia te ’Aitu e hu’ai ma’u’agunga,
ma te goto maagie ki te kege nei
ki na pegea manga magaohie kinai a te ’Aitu.”
15Te gholoba na boo ’aatea ai na ensel ia te kigatou i tegatou giu ’anga ki te gangi, na pegea ge’o sipisipi noko kogaa agatou hegeu, “Kitatou boo ki Bethlehem o hiina’i ki te hai ’anga e hai nei, na’e kua ’oti i te ’atigongo ai te ’Aitu kia te kitatou.”
16Ko kigatou na ghali o boo o kite ia Mary ma Joseph ma te tama ’iti’iti manga haka takoto ki te kunga haangai o na buluka. 17Te gholoba noko hiina’i ai kigatou kia te Ia, ko kigatou na ’atigongo boo i nia kua ’atigongo ai te ensel kia te kigatou i na noho o te tama ’iti’iti nei. 18Na pegea noko haka gongo kinai, na hu’ai he tu’ia ’aki i na hai ’anga noko hogahoga e na pegea ge’o sipisipi kia te kigatou. 19Ka ko Mary noko manga pipiki eia na hai ’anga nei o manga hai tegeu’a kinai i te uso. 20Na pegea ge’o sipisipi noko giu ma tegatou taugua haka e’eha kia te ’Aitu i ba’i me’a kua haka gongo ai ma te hiina’i kinai, noko manga papata ki na hai ’anga noko hogahoga e te ensel kia te kigatou.
Te haka ingoa ’anga a Jesus
212.21 a Lev 12.3; b Lk 1.31.Nimaa hetae ki te bagunga ’ao, te ’aso haka pau ke kuga ai te tama ’iti’iti, ko Ia na haka ingoa ko Jesus, te ingoa noko tuku e te ensel ka koi he’e hai tama ai a Mary.
Ko Jesus noko haka ’agi i te Hage Tapu
22Nimaa hetae ki te ’aso ke haa ma’a ai ke ’aonga ki na tagangonga a Moses, ko Joseph ma Mary noko to’o e kigaaua ia te Ia ki Jerusalem, ke haka ’agi kia te ’Aitu, 232.23 Ex 13.2,12.ke haka maa’ogi ai te kanukanu ’anga ki na tagangonga a te ’Aitu: “Ko ba’i ’ugumatu’a taangata e hai ke go haa tapu kia te ’Aitu.” 242.24 Lev 12.6-8.Ko kigaaua noko boo ke hai ma’agaaua he sakrifaes i he toka gua gupe pohe toka gua punua manu he gegei, ke papata ki na gea ’anga a te ’Aitu i na tagangonga.
25Na ’aso na, noko iai te launatasi tangata i Jerusalem tena ingoa ko Simeon, te pegea tinogaoi ma te pipiki i te sogi kia te ’Aitu. Koia noko manga hitagi i Israel ke go haka tausu’u, ka te Spirit Tapu noko manga haka pata kia te ia. 26Na hogahoga e te Spirit Tapu kia Simeon, koia ka he’e mate, kae hai ke go mataa ina ki te ’Agiki Taga’ia mai a te ’Aitu. 27Ko Simeon noko hutiaki e te Spirit Tapu o hano ki te kunga i te Hage Tapu. Te gholoba noko to’o ake ai e Joseph ma Mary te tama ’iti’iti a Jesus ke hai kia te Ia nia noko gea kinai na tagangonga, 28ko Simeon noko sa’u mai eia te tama ’iti’iti o kopi i gua gima, kae haka ’aue ake ai kia te ’Aitu o hai ake,
29“ ’Agiki, ko Koe manga pipiki ki au tukungaa kupu noko hai,
kae manga tuku mai tou guani nei ke go ’oti ma te goto maagie.
30Na’e ko au kua ’oti i te ina ki te ma’ugi sanga o’ou,
31noko haka ngaague mai e Koe ke go hiina’i kinai ba’i pegea.
322.32 Is 42.6; 49.6; 52.10.Ko Ia te maagama ke haka ’agi ai au gaataki ki na pegea ’aatea,
ka te mamagunga ki ou pegea i Israel.”
33Te tamana ma te tinana o te tama ’iti’iti noko he gege ma’ugi ’aki i te konei na gea ’anga a Simeon ia te Ia. 34Ma te hakagaoi e Simeon ia te kigaaua, kae hai atu kia te tinana ia Mary, “Te tama ’iti’iti nei kua haka pupugu e te ’Aitu ke go hai kogaa ke hetoki iho, kae hai kogaa ke maa’ugi i Israel. Ko Ia te haka ’igonga mai a te ’Aitu e hai ke go noko gegea haka makau e te ’apitanga. 35E hai ke go haka ’agi ai agatou maanatu huu. Ka te hu’ai kiba e hai ke go bego ma’u ai te uso o’ou.”
36Noko iai ma’u te taauga hahine, tena ingoa ko Anna, te tama ’ahine a Penuel, te pegea i te hanohano o Asher. Koia noko hu’ai tauiku, noko hai tena matu’a o noho haka pata ’aki i te hitunga ghapu, kae mate. 37Ko Anna te hahine magepe noko hano aano hetae ki te katoa haka bagu tuma’a e haa ona ghapu. Koia noko he’e hano ’aatea i te Hage Tapu, noko manga sogi ai ba’i poo ma ba’i ’ao, ma te he’e kai i te sogi ma te taakunga. 38Te mi’i gholoba na, noko hinake ai a Anna kia te kigatou o haka ’aue kia te ’Aitu, ma te na ’atigongo i te tama ’iti’iti ki ba’i pegea hitagi ke go hiina’i ki te haka tausu’u ’anga e te ’Aitu a Jerusalem.
392.39 Mt 2.23.Nimaa ’oti i te hai e Joseph ma Mary ba’i me’a gea ai na tagangonga a te ’Aitu, ko kigaaua noko giu ki Galilee ki tegaaua manaha i Nazareth. 40Te tama ’iti’iti noko ngasogo ake o tau hinangago ma te hu’ai ’igo’igo, ka te hakagaoi o te ’Aitu noko manga noho kia te Ia.
Te bagokaa ’anga a Jesus noko hano ai ki te Hage Tapu
412.41 Ex 12.1-27; Deut 16.1-8.Ko ba’i ghapu ko Joseph ma Mary noko manga boo ai ki Jerusalem ki te haka tahinga o te Passover. 42Te gholoba noko katoa tuma’a e gua ai na ghapu o Jesus, ko kigatou ngatahi noko haka neke ai ki Jerusalem ki te haka tahinga, ke ’aonga ki na paaunga ana Jew. 43Nimaa maseu te haka tahinga, ko ona hai maatu’a noko giu ki tegatou manaha, ka te bagokaa ia Jesus noko manga noho i Jerusalem, ka na he’e na’a e kigaaua. 44Ko kigaaua na giu i te ’ao, kae tegeu’a ake ko Jesus manga he tata’o ’aki i tegatou lango ’anga. Ma te haka tu’u ligo e kigaaua ia te Ia i goto i ogaaua ’atima’ogi ma agaaua hemasi’inga. 45Te ’aso na he’e kite ai e kigaaua ia Jesus, ko kigaaua na giu ki Jerusalem ke sasaga ia te Ia. 46Nimaa i te togunga ’ao, kae kite e kigaaua ia Jesus i te Hage Tapu, manga noho haka pata ki na ako o noko manga haka gongo kia te kigatou ma te haka anuanu kia te kigatou. 47Ko ba’i pegea noko haka gongo kia te Ia i ana naa ’anga ma ’ana haka tau ’anga o hu’ai he langalanga ’aki ai. 48Te gholoba na kite ai e Joseph ma Mary, ko kigaaua noko hu’ai he gege ma’ugi ’aki ai, ma te hai atu a Mary kia Jesus, “Tama, ’eaa e konei au hai ai kia te kimaaua? Ko kimaaua ma te tamau kua ngageto’igoto i te sasaga ia te Koe.”
49Ka ko Jesus noko haka tau o hai atu, “ ’Eaa e sasaga ai e kougua ia te Au? ’Ai e he’e na’a e kougua tenei te hage o Tamau noko hai kau noho ai?” 50Ka noko he’e na’a e kigaaua, poe kohea na gaataki tena gea ’anga.
51Ko Jesus na tata’o hoki ia te kigaaua ki Nazareth o noko manga maangao kinai, ka ko te tinana noko na’a pipiki eia ba’i me’a i te uso o’ona. 522.52 1 Sam 2.26; Prov 3.4.Ko Jesus noko ngasogo te tino ma te ’igo’igo, kae siahahai kinai a te ’Aitu ma pegea.
3Te tohi’aki ’anga a John Baptist
(Matthew 3.1-12; Mark 1.1-8; John 1.19-28)
1Nimaa hetae te katoa tuma’a e gima ghapu noko hakahua ai a Tiberias Caesar, kae gahumanu a Pontias Pilate i Judea, kae hakahua a Herod i Galilee, kae hakahua a te taina Philip i Iturea ma gaa manaha i Traconitis, kae hakahua a Lysanias i Abilene, 2kae gua hakahua o na priest ko Annas ma Caiaphas, tenaa te ’aso noko gea ai a te ’Aitu kia John te hosa o Zechariah i te tugatea. 3Ko John noko hano ki ba’i kakai ’anga noko mugheghi i te bai mimigo i Jordan o tohi’aki ai i te haa gogomi ke haka ’agi ai kua sui tegeu’a ma te ke haka noka ai na ’oosongo. 43.4 Is 40.3-5.Ke noho pe te kanukanu ’anga e Isaiah te taauga ki tena buka o hai ake:
“Te ge’o o te launatasi pegea manga ngege i te tugatea o hai ake:
‘Ngaague atu te aga kia te ’Agiki,
gosigosi atu te aga kia te Ia ke tino gaoi.
5Ko ba’i abaga e hai ke ’ati ke hohonu,
kae hai na hu’ai ogo ma na mi’i ogo ke pagago,
kae hai na aga e he ghaughau ’aki ke tinogaoi,
kae hai na aga ngaoa’a ke magagigagi.
6Ko ba’i pegea e hai ke go hiina’i
ki te ma’ugi sanga e hai ke go a’u mai a te ’Aitu.’ ”
73.7 Mt 12.34; 23.33.Ko John noko kogaa ana to’o atu ki te ’apitanga noko boomai ke haa gogomi eia, “Koutou te haanau ana ngata! Koai noko baa gongo ia te koutou ke he ’agiko i te ’ika’ika o’ona e hai ke go a’u? 83.8 Jn 8.33.Hai atu e koutou ni hai ’anga ke haka ’agi ai koutou kua hekeu ’aki giu mai i outou ’oosongo, kae noka tautou tegeu’a gaoi o hai ake, ‘Ko Abraham tematou tupuna.’ Iteme’agaa ko Au e hai atu kia te koutou, na hatu nei manga ’aonga te hai e te ’Aitu ke sosopo mai ai ni pegea ke hai ai he hanohano mo’o Abraham. 93.9 Mt 7.19.Te ’akis kua ’oti i te tuku ki na tugi o na ga’akau. Ka ko ba’i ga’akau he’e hua gaoi e hai ke go tua o seu ki te ahi.”
10Te ’apitanga noko haka anuanu ’aki atu kia John o hai atu, “Niaa te hai kimatou hai ’ia?”
11Haka tau a John o hai atu kinai, “Koai e hai mo’ona he toka gua ake: ’Abatu he launatasi mo’o te pegea e lae ai, ka koai e hai ma’ana ni utunga: Tuha atu ma’u.”
123.12 Lk 7.29.He’e po na pegea tibu takis noko boomai ke haa gogomi, noko hakaanu atu kia te ia, “Ako, niaa hai kimatou hai ’ia?”
13Koia noko haka tau o hai atu kia te kigatou, “Noka te tibu e koutou na takis ke sigi i ona pootaha.”
14Noko iai kogaa i na pegea hai tau’a, noko haka anuanu kia te ia o hai atu, “Ka niaa te hai kimatou hai ’ia?”
Ka ko John noko haka tau o hai atu kinai, “Noka te boo o haka matakutaku kogaa pegea ke to’o agatou mane, ma te noka te ’atigongo songo ai, kae manga magagaohie ake i na tau’i o’outou.”
15Na pegea noko manga pali ma te mou tegeu’a i ogatou uso i te poi maa’ogi ko John te ’Agiki Taga’ia. 16Ka ko John noko hai atu kia te kigatou ngatahi, “E haa gogomi eau ia te koutou i na bai, kae iai te launatasi e hu’ai taganga o sigi ia te au e hai ke go a’u, kago he’e ’aonga te huhuke eau na me’a gii o na taka ba’e o’ona. Ko Ia e hai ke go haa gogomi ia te koutou i te Spirit Tapu ma te ahi. 17Ko Ia manga kopi tena me’a hai hekau e hai kego haka ’aatea ai na penu i tena hata hai witi, ka ke haka putu na hatu witi ki tena hage tuku utunga, kae tutu na penu o na witi i te ahi e he’e ’aonga te tamate.” 18Noko ’eha ma’u kogaa gea ’anga a John noko tongi tongi aki ai eia te ’apitanga i na tohi’aki ’anga i te Gongo Gaoi kia te kigatou.
193.19 Mt 14.3,4; Mk 6.17,18.Ko John noko haka bagebage kia Herod te gahumanu, i te pipiki ’anga eia a Herodias, te uguugu o te taina, ma gaa me’a maase’i noko hai eia. 20Ko Herod noko hai eia tegaa hai ’anga hu’ai maase’i, i te tuku ’anga eia ia John ki te kunga o na pegea kagohia.
Te haa gogomi ’anga a Jesus
(Matthew 3.13-17; Mark 1.9-11)
21Te gholoba noko haa gogomi ai ba’i pegea, ko Jesus noko haa gogomi ma’u ai. Te ’aso noko taakunga ai a Jesus, ko te gangi noko luga kinai, 223.22 Gen 22.2; Ps 2.7; Is 42.1; Mt 3.17; Mk 1.11; Lk 9.35.ma te hinaiho te Spirit Tapu kia te Ia noko hai te tino o noho pe te gupe, kae sopo iho te ge’o mai te gangi o hai iho, “Ko Koe toku Hosa e hu’ai ma’ine kinai Au. Koau e hu’ai magaohie kia te Koe.”
Te hanohano o Jesus
23Ko Jesus noko katoa haka togu ona ghapu ’io mugi o haka tu’u ana hekau. Ko Ia noko tegeu’a ake a pegea te hosa o Joseph,
ka ko Joseph te hosa o Heli,
ko Heli, te hosa o Matthat.
24Ko Matthat te hosa o Levi,
ko Levi te hosa o Melki,
ko Melki te hosa o Jannai,
ko Jannai te hosa o Joseph.
25Ko Joseph te hosa o Mattathias,
ko Mattathias te hosa o Amos,
ko Amos te hosa o Nahum,
ko Nahum te hosa o Esli,
ko Esli te hosa o Naggai.
26Ko Naggai te hosa o Maath,
ko Maath te hosa o Mattathias,
ko Mattathias te hosa o Semein,
ko Semein te hosa o Josech,
ko Josech te hosa o Joda.
27Ko Joda te hosa o Joanan,
ko Joanan te hosa o Rhesa,
ko Rhesa te hosa o Zerubbabel,
ko Zerubbabel te hosa o Shealtiel,
ko Shealtiel te hosa o Neri.
28Ko Neri te hosa o Melki,
ko Melki te hosa o Addi,
ko Addi te hosa o Cosam,
ko Cosam te hosa o Elmadam,
ko Elmadam te hosa o Er.
29Ko Er te hosa o Joshua,
ko Joshua te hosa o Eliezer,
ko Eliezer te hosa o Jorim,
ko Jorim te hosa o Matthat,
ko Matthat te hosa o Levi.
30Ko Levi te hosa o Simeon,
ko Simeon te hosa o Judah,
ko Judah te hosa o Joseph,
ko Joseph te hosa o Jonam,
ko Jonam te hosa o Eliakim.
31Ko Eliakim te hosa o Melea,
ko Melea te hosa o Menna,
ko Menna te hosa o Mattatha,
ko Mattatha te hosa o Nathan,
ko Nathan te hosa o David.
32Ko David te hosa o Jesse,
ko Jesse te hosa o Obed,
ko Obed te hosa o Boaz,
ko Boaz te hosa o Salmon,
ko Salmon te hosa o Nahshon.
33Ko Nahshon te hosa o Amminadab,
ko Amminadab te hosa o Ram,
ko Ram te hosa o Hezron,
ko Hezron te hosa o Perez,
ko Perez te hosa o Judah.
34Ko Judah te hosa o Jacob,
ko Jacob te hosa o Isaac,
ko Isaac te hosa o Abraham,
ko Abraham te hosa o Terah,
ko Terah te hosa o Nahor.
35Ko Nahor te hosa o Serug,
ko Serug te hosa o Reu,
ko Reu te hosa o Peleg,
ko Peleg te hosa o Eber,
ko Eber te hosa o Shelah.
36Ko Shelah te hosa o Cainan,
ko Cainan te hosa o Arphaxad,
ko Arphaxad te hosa o Shem,
ko Shem te hosa o Noah,
ko Noah te hosa o Lamech.
37Ko Lamech te hosa o Methuselah,
ko Methuselah te hosa o Enoch,
ko Enoch te hosa o Jared,
ko Jared te hosa o Mahalalel,
ko Mahalalel te hosa o Kenan.
38Ko Kenan te hosa o Enosh,
ko Enosh te hosa o Seth,
ko Seth te hosa o Adam,
ko Adam te hosa o te ’Aitu.
4Te pake ’ia ’anga a Jesus
(Matthew 4.1-17; Mark 1.12-15)
1Ko Jesus noko honu i te Spirit Tapu, o hoki i te bai mimigo i Jordan ma te hutiaki e te Spirit Tapu ki te tugatea, 2o katoa haka haa ai ona ’ao noko pake ai e Satan. Ko Ia noko he’e kai i na ’ao na, aano hetae ki te ’otinga o te katoa haka haa ’ao, kae ongea.
3Ko Satan noko hai atu kia Jesus, “Ko Koe nimaa te Hosa o te ’Aitu, gea iho ki te hatu nei ke hai ai ni utunga.”
44.4 Deut 8.3.Ka ko Jesus noko haka tau kia Satan o hai atu kinai, “Na ’oti i te kanukanu:
‘Ko pegea ka he’e manga maa’ugi i na utunga.’ ”
5Ma te kakabe e Satan ia Jesus ki te ogo ma’u ’agunga o tuiaki kia te Ia ba’i kakai ’anga i te kege nei i te mi’i gholoba. 6Kae hai atu a Satan kia Jesus, “E hai kau haiga’a ’ia kia te Koe ba’i taganga ma ba’i me’a gaoi agatou, iteme’agaa kua ’oti i te tuku kia te au, kae hai kau sui o haiga’a ’ia ki he pegea siahai kau haiga’a ’ia kinai. 7Ka poi sogi Koe kia te au, ko ba’i me’a na me’a a’au.”
84.8 Deut 6.13.Ka ko Jesus noko haka tau kinai o hai atu, “Na ’oti i te kanukanu:
‘Manga sogi atu kia te ’Agiki te ’Aitu o ’ou,
ma te hai hekau kia te Ia launatasi.’ ”
9Nimaa kakabe e Satan ia Jesus ki Jerusalem o hai eia o tu’u i te kunga e hu’ai ma’u ’agunga i te Hage Tapu, kae hai atu kinai, “Ko Koe nimaa te Hosa o te ’Aitu, ’utu atu ki gago i te kunga nei, 104.10 Ps 91.11,12.na’e na ’oti i te kanukanu:
‘Ko Ia e hai ke go tuku ona ensel
ke go ge’o gaoi ia te Koe,
11ma te ke go nekeneke e kigatou ia te Koe i ogatou gima,
ka ke go noka te tukia ou ba’e kini hatu.’ ”
124.12 Deut 6.16.Ka ko Jesus noko haka tau kia Satan o hai atu kinai, “Na ’oti i te hai ake:
‘Noka te hai lobo e koe te ’Agiki te ’Aitu o ’ou.’ ”
Ko Jesus noko he’e siahai kinai a Nazareth
(Matthew 13.53-58; Mark 6.1-6)
13Te ’aso na ’oti ai ba’i pakenga a Satan, koia noko hano ’aatea ia Jesus kego aano tatae ki he gholoba tau gaoi.
14Ko Jesus noko hoki ki Galilee i na taganga o te Spirit Tapu, ka te gongo o’ona na mahoga i ba’i kunga i te kakai ’anga. 15Ko Ia noko manga ako i ogatou Hage hai paaunga, ka te ’apitanga noko haka e’eha ia te Ia.
16Ka na hano a Jesus ki Nazareth, te kunga noko haka tu’u ngasogo ai Ia. Nimaa te ’ao oki oki, ko Ia noko hano ki te Hage hai paaunga, iteme’agaa tena toonginga. Ko Jesus noko tu’u ke haka sahe. 17Ma te ’abange ’ia kinai te buka a te taauga a Isaiah, o huhuke e Ia o kite ai te kunga na ’oti i te kanukanu, noko kogaa na to’o:
184.18 Is 61.1,2.“Te Spirit o te ’Aitu kua ia te Au,
iteme’agaa ko Ia na haka pau e Ia ia te Au
kau tohi’aki i te Gongo Gaoi ki na pegea lae.
Ko Ia noko tuku ia te Au
kau ’atigongo i te noho ’aki tausu’u ki na pegea kagohia,
ma te ke lugaluga na mata o na pegea kikibi,
ma te ke hai ke tausu’u na pegea tino akina,
19ma te ke hogahoga tenei te ghapu tau gaoi
e hai ke haka ma’ugi ai e te ’Aitu ona pegea.”
20Kae pegu e Ia te buka o ’abange haka hoki ki te pegea noko hai hekau, kae noho hoki. Ko ba’i pegea noko i te Hage hai paaunga na manga pau o hiina’i titingi kia te Ia. 21Ka ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “Te ’aso nei te Kanukanu Tapu nei kua tatae maa’ogi mai o haka gongo kinai koutou.”
22Ko ba’i pegea noko he ’aamuti ’aki ia Jesus i na haka hegeunga gaoi noko gea ai, ma te kogaa agatou he haka anuanu ’aki, “ ’Ai he’e tenei te hosa o Joseph?”
23Ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “E na’a e Au e hai ke haka meme’i e koutou te gea haka hasa nei kia te Au: ‘Dokita, haka ma’ugi iho ia te Koe!’ Hai mai ma’u koutou, ‘Hai iho i tou manaha nei na me’a noko haka gongo ai kimatou noko ma hai e Koe i Capernaum.’ ”
244.24 Jn 4.44.Ko Jesus noko gea soo atu o hai atu, “Ko Au e gea maa’ogi atu kia te koutou, e si’ai he taauga ke siahahai kinai tena manaha. 254.25 1 Kgs 17.1.Ko Au e ’atigongo maa’ogi atu kia te koutou, noko ’api haahine magegepe noko i Israel i na ’aso o Elijah na tu’a ga’aa ai o togunga ghapu ma te ononga maahina, kae hetae ma’u te hu’ai ongesau ki te kakai ’anga ngatahi. 264.26 1 Kgs 17.8-16.Ka noko he’e tuku ’ia a Elijah ke hano ki he pegea ia te kigatou, ka noko manga tuku o hano ki te hahine magepe i Zarephath i te kunga henua i Sidon. 274.27 2 Kgs 5.1-14.Noko ’api pegea i Israel noko iai na pegea kahoa i na ’aso o Elisha te taauga, ka noko si’ai he pegea ia te kigatou ke mahu, ka manga ko Naaman te pegea mai Syria.”
28Te ’apitanga noko i te Hage hai paaunga na he ’ika’ika ’aki i te gholoba noko haka gongo ai kigatou ki tena gea ’anga nei. 29Ko kigatou na tutu’u o pagepage e kigatou ia Jesus ki tu’a i te manaha, ma te kakabe ia te Ia ki te hohonga o te ogo noko ’ati ai tegatou manaha, kigatou ’aka ’ia ia te Ia ki gago i te tihaa. 30Ka ko Jesus na hano i goto i te ’apitanga o pau o hano.
Ko Jesus noko pagepage e Ia te haagiki songo
31Ma te mugi a Jesus o hano ki Capernaum, te manaha i Galilee. Nimaa i te ’ao oki oki, ko Ia noko haka tu’u ako te ’apitanga. 324.32 Mt 7.28,29.Ko kigatou noko he gege ma’ugi ’aki i ana akonga, iteme’agaa ana haka hegeunga noko iai te taganga.
33Ko goto i te Hage hai paaunga noko iai te launatasi tangata noko iai te haagiki, koia noko tangi ngege o hai atu, 34“Ko Koe Jesus mai Nazareth, niaa te siahai Koe ke hai kia te kimatou? ’Ai ko Koe e a’u ke taa ia te kimatou? E na’a eau ia te Koe te tangata tapu o te ’Aitu!”
35Ma te hai atu a Jesus ki te haagiki, “Ngongoto ’iho! Sopo iho ia te ia!” Ma te tupe e te haagiki te tangata ki te kege i ’ago ia te kigatou ngatahi, kae sopo iho, ka noko si’ai he maka ke hai eia ki te tangata.
36Te ’apitanga noko he gege ma’ugi ’aki o kogaa agatou to’o kia te kigatou, “Na haka hegeunga aa konei? E hu’ai to’a kae taganga. Ko Ia e gea ki na haagiki songo o sosopo ki taha!” 37Na gongo o’ona noko mahoga i ba’i kunga i te kakai ’anga.
Ko Jesus noko haka ma’ugi pegea
(Matthew 8.14-17; Mark 1.29-39)
38Ko Jesus noko hano i te Hage hai paaunga ki te hage o Simon. Te tinana hungabai o Simon manga takoto i te noko hu’ai ’augia. Ko kigatou noko haka ene ’aki kia Jesus ke ’aabaki kia te ia. 39Ma te hano a Jesus o tu’u i na pa’asi o te hahine o gea to’a ki te ’augia ma te sigi ia te ia. Te hahine na ghali o ’aga mai o hai hekau kia te kigatou.
40Nimaa mene te ga’aa, ko ba’i pegea noko kakabe mai e kigatou kia Jesus na pegea noko taki hai ogatou masaki. Ma te tuku gua gima kia te kigatou taki tasi o haka ma’ugi ia te kigatou ngatahi. 41Na ta’u haagiki songo noko sosopo iho i te ’apitanga o boo, noko ngengege o kogaa agatou to’o, “Ko Koe te Hosa o te ’Aitu!” Ka ko Jesus noko susugi ia te kigatou o kaunaki ia te kigatou ke noka te gegea, iteme’agaa noko na’a e kigatou ko Ia te ’Agiki Taga’ia.
42Nimaa te ’ago ke ’ao, ko Jesus noko hano ’aatea i te manaha ki te kunga gaabaki. Te ’apitanga noko sasaga ia te Ia aano hetae ki te kunga noko manga noho ai, ma te hai lobo kigatou pipiki ’ia ke noka te hano ia te kigatou. 43Ka ko Jesus noko hai atu, “Ko Au e hai kau tohi’aki i te Gongo Gaoi o te Hakahua ’anga a te ’Aitu ki gaa manaha ma’u, iteme’agaa tenei te hai ’anga noko haka to’o mai ai ia te Au.” 44Ko Jesus noko manga pau o tohi’aki i na Hage hai paaunga i Judea.
5Te toka haa pegea noko mataa tata’o ia Jesus
(Matthew 4.18-22; Mark 1.16-20)
15.1 Mt 13.1,2; Mk 3.9,10; 4.1.Nimaa te tasi ’ao, ko Jesus noko manga tu’u ai i te tau ganga i te gano i Gennesaret, kae haka putu mai kinai ba’i pegea o noho ’aki mugheghi ia te Ia ke haka gongo ki na haka hegeunga a te ’Aitu. 2Nimaa ina ’atu a Jesus te tokagua baka manga tau mai i te tauganga, ka na taangata tautai kua boo ke huhu’i ogatou bugho. 3Ko Jesus noko sopo ki tegaa i gua baka, te baka o Simon, ka noko haka ene kinai a Jesus ke mi’i tuku soo atu i te tau ganga, ma te noho ai o ako te ’apitanga.
4Nimaa ’oti tena haka hegeu, kae hai atu kia Simon, “Tuku soo atu ki te popoko ’anga o tupe ai te bugho ke hai ai ni kaui.”
55.5 Jn 21.3.Ka ko Simon noko haka tau o hai atu kinai, “Hakahua, ko kimatou kua ngageto’igoto i te poo nei, kae si’ai ni me’a kimatou hai ’ia, ka naato’o i te kua gea mai Koe, kae hai kau tupe ’ia te bugho nei.”
65.6 Jn 21.6.Te gholoba na tupe ai e kigaaua te bugho, noko hu’ai ’eha kaui noko tau ai, ma te hai ke motumotu ai tegaaua bugho. 7Ma te baa pae atu agaaua hemasi’inga noko i tegaa baka ke boomai o ’aabaki kia te kigaaua. Ma te boomai a kigaaua o uta ngatahi gu’ogatou baka i na kaui o hohonu ma te hakatu’u ke memene.
8Te gholoba noko ina ai a Peter ki te hai ’anga nei, koia na too ki na tugi o Jesus o hai atu kinai, “Hakahua, hinatu ’aatea ia te au, na’e ko au te pegea ’oosongo ina!” 9Ko Peter ma ana hemasi’inga na hu’ai he gege ma’ugi ’aki i na kaui noko hu’ai ’eha noko hai e kigatou. 10Noko konaa na noho ma’u a James ma John, gua hosa o Zebedee, gua hemasi’inga a Peter.
Ko Jesus noko kogaa na to’o atu kia Peter, “Noka tau mataku, na’e haka tu’u i te ’aso nei o hano, ko koe e hai kego tautai pegea mai kia te au.” 11Ko kigatou na toso ogatou baka ki ’agunga o tuku ai ma ba’i me’a agatou, kae tata’o ia Jesus.
Te tangata kahoa
12Te ’aso noko manga noho ai a Jesus i tegaa manaha, noko a’u ai te launatasi tangata kahoa. Te gholoba noko ina ai kia Jesus, koia noko too ki te kege o sasaka kia te Ia o hai ake, “Hakahua, nimaa gaoi kia te Koe, hai mai ia te au kau mahu.”
13Ma te hohoga atu te gima o Jesus o ’oso atu ki te tangata, kae hai atu kinai, “Manga gaoi kia te Au. Ko koe e hai ke mahu.” Ma te ghali te kahoa ’anga o masogo.
145.14 Lev 14.1-32.Kae hai taagango kinai a Jesus o hai atu, “Noka tau ’atigongo ai ki he pegea, kae manga hinatu ki te priest ke ina kia te koe, kae hai atu te begiunga noko gea ai a Moses ke haka ’agi ai, ko koe kua pau o mahu.” 15Te gongo o Jesus na hohoga soo atu, ma te haka putu mai ai te ’apitanga o ba’i pegea ke haka gongo kia te Ia, ma te ke haka ma’ugi i ogatou masaki. 16Ka ko Ia na hano ’aatea ia te kigatou ki na kunga gaabaki o noko manga noho ai o taakunga.
Ko Jesus noko haka ma’ugi te pegea taa haka pikipiki
17Nimaa te tasi ’ao, ko Jesus noko manga ako ai, ka na Pharisee ma na ako o na tagangonga noko boomai i ba’i manaha i Galilee, ma Judea, ma Jerusalem o noko ma noho ’aki i te kungaa. Ka na taganga o te ’Aitu noko ia Jesus ke haka ma’ugi masaki ai. 18Noko iai na pegea noko ’amo mai e kigatou te pegea masaki taa haka pikipiki i te kaupea. Noko hai lobo kigatou to’o ’ia ki goto i te hage ke tuku i ’ago ia Jesus. 19Ka na he’e kite e kigatou he aga ke hai ai, iteme’agaa noko hu’ai ’api, ma te he kaakei kigatou ki te tu’aa hage o ta’aki, kae tuku iho ai ia te ia i te kaupea ki te uso o te haka putunga i ’ago ia Jesus.
20Te ’aso noko ina ai a Jesus ki te sano ogatou, ko Ia noko hai atu, “Taku hemasi’inga, ou ’oosongo kua haka noka.”
21Na Pharisee ma na ako o na tagangonga na kogaa agatou tegeu’a, “Te pegea aa tenei e igho? ’Ai koai e ’aonga te haka noka na ’oosongo, ka manga ko te ’Aitu launatasi?”
22Ko Jesus noko na’a e Ia agatou tegeu’a ma te hakaanu atu kinai, “ ’Eaa e konaa na tegeu’a ai i na uso outou? 23’Ai niaa te haingaohie: I te poi hai atu: ‘Ou ’oosongo kua haka noka,’ poe hai atu: ‘Tu’u ake o hano’? 24Kae siahai Au ke na’a ai e koutou te Hosa o Pegea e hai taganga i te kege nei ke haka noka na ’oosongo.” Ma te hai atu a Jesus ki te pegea masaki taa haka pikipiki, “Ko Au e hai atu kia te koe: Tu’u ake o to’o tou kaainga o hano ki tou manaha.” 25Ma te ghali ia, o tu’u i ’ago ia te kigatou, o to’o nia noko manga teka kinai o hano ki tena manaha, ma te haka e’eha eia ia te ’Aitu. 26Ko ba’i pegea noko he gege ma’ugi ’aki o haka e’eha e kigatou ia te ’Aitu. Ko kigatou noko hu’ai he langalanga ’aki ai o kogaa agatou to’o, “Ko kitatou kua hiina’i ki na hai ’anga hai o’ona noho i te ’aso nei.”
Ko Jesus noko haka pogo ia Levi
(Matthew 9.9-13; Mark 2.13-17)
27Nimaa ’oti na hai ’anga nei, ko Jesus noko hano o kite i te pegea tibu takis tena ingoa ko Levi, manga noho i tena hage hai hekau. Ma te hai atu kinai a Jesus, “Tata’o mai ia te Au.” 28Ko Levi na tu’u o ti’aki ba’i me’a, kae tata’o ia Jesus.
29Ma te hai te hu’ai kainga a Levi kia Jesus i tena hage, noko hu’ai ’api pegea tibu takis ma gaa pegea ma’u noko kai haka pigi kia te kigatou. 305.30 Lk 15.1,2.Ka na Pharisee ma na ako o na tagangonga noko tu’utaki ki tegatou tu’uganga, noko haka angaanga ’aki o hai atu kia ona pegea haka ako, “ ’Eaa koutou e kai ma te bibinu haka pigi ai ki na pegea tibu takis ma gaa pegea ’oosongo?”
31Ka ko Jesus noko haka tau kia te kigatou o hai atu kinai, “E he’e na pegea toka te ligo dokita, ka na pegea masasaki. 32Koau e he’e a’u kau haka pogo ’ia na pegea tinogaoi, ka manga na pegea ’oosongo ke sui tegeu’a.”
Na noho o te he’e kai i te sogi
(Matthew 9.14-17; Mark 2.18-22)
33Ko kigatou noko hai atu kia Jesus, “Na pegea haka ako o John noko he’e kai i ogatou ’aso taakunga ma te sogi, noko konaa na hai ma’u na pegea haka ako o na Pharisee, ka manga o’ou te manga kai ma te bibinu.”
34Ma te haka tau a Jesus o hai atu kia te kigatou, “ ’Ai e hai e koutou na pegea haka pogo e te tangata hai uguugu ho’ou ke he’e kai i te gholoba manga haka pata ai kigatou kia te ia? 35Ka te ’aso kago a’u kago kakabe ’aatea ai te tangata hai uguugu ho’ou ia te kigatou, ’io tenaa tegatou ’aso he’e kai ma te taakunga.”
36Ko Jesus noko ’atigongo kia te kigatou i te haka gaataki nei, “Ka si’ai he pegea lalagi he momo laoa i te ake ho’ou o lapui ki he bebe ake. Poi konei na hai eia, koia e tangani lalagi eia te ake ho’ou, ka te momo laoa ho’ou ka he’e ’aonga ki te bebe ake.
37“Ka si’ai he pegea ’utu eia he waeni ho’ou ki he me’a ’utu waeni mai gaa ’aso. Poi konei na hai eia, te waeni ho’ou ka haka puu eia te me’a ’utu waeni, te waeni ka magingi kae maase’i ma’u ai te me’a e ’utu kinai te waeni. 38E si’ai! Te waeni ho’ou manga ’aonga te ’utu ki ni me’a ’utu waeni ho’ou.
39“E si’ai ma’u he pegea ke nimaa ’oti i te binu i he waeni mai gaa ’aso kae siahai ki he me’a ho’ou, ka manga kogaa na to’o: ‘Te me’a mai gaa ’aso te gaoi.’ ”
6Te haka anuanu i na noho o te ’Ao oki oki
(Matthew 12.1-14; Mark 2.23—3.6)
16.1 Deut 23.25.Te launatasi ’Ao oki oki ko Jesus noko hano ai i te uso o te ’umanga witi, ka ona pegea haka ako noko haka tu’u haki e kigatou na hua o na witi o migimigi i ogatou gima o kai ona hatu. 2Ma te haka anu kogaa i na Pharisee o hai atu kinai, “ ’Eaa e hai ai e koutou na hai ’anga he’e tuku ke hai i te ’Ao oki oki?”
3Ma te haka tau a Jesus kia te kigatou o hai atu, “ ’Ai e he’e haka sahe e koutou nia noko hai e David i te gholoba noko he ongea ’aki ai ma ona pegea? 46.4 Lev 24.9.6.4 1 Sam 21.1-6.Ko David noko hano o ugu ki te hage o te ’Aitu, o to’o iho ai eia na utunga tapu o kai na me’a noko manga ’aonga te kai soko e na priest. Kae ’abange ma’u eia kogaa ki ona pegea o kai.” 5Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Te Hosa o Pegea te Hakahua o te ’Ao oki oki.”
6Nimaa tegaa tasi ’Ao oki oki, ko Jesus noko hano o ugu ki te Hage hai paaunga o ako ai, ka noko iai te launatasi tangata pikipiki te gima maui. 7Na Pharisee ma na ako o na tagangonga noko ligo e kigatou he hai ’anga ke haka makau ai kia te Ia, ma te mata haka hitaiaki ia te Ia po ka haka ma’ugi e Ia te pegea i te ’Ao oki oki. 8Ka ko Jesus noko na’a e Ia agatou tegeu’a, ma te hai atu ki te pegea noko piki piki te gima, “Tu’u ake o a’u o tu’u i ’ago i te ’apitanga.” Ma te tu’u te tangata o hano o tu’u i te kungaa.
9Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Ko Au e hai kau hakaanu kia te koutou, niaa te tuku ke hai i te ’Ao oki oki, ke hai ai ni hai ’anga gaoi, po ke hai ai ni hai ’anga maase’i. E hai ke haka ma’ugi pegea ai, poe hai ke taa pegea ai?”
10Ma te he keukeu ’aki a Jesus ia te kigatou ngatahi, kae hai atu ki te tangata, “Hohoga atu tou gima.” Ma te hai e te tangata, ma te gaoi hoki te gima. 11Ka na Pharisee ma na ako ona tagangonga na hu’ai he ’ika’ika ’aki ai ma te haka tu’u puge po nia e hai kigatou hai ’ia kia Jesus.
Te tino anga hugu tuma’a e gua pegea haka to’o o Jesus
(Matthew 10.1-4; Mark 3.13-19)
12Na ’aso na, noko haka neke ai a Jesus ki te ogo ke taakunga ai. Noko noho ai i te poo o noko manga taakunga ai kia te ’Aitu. 13Nimaa te mahoata, kae haka pogo e Jesus ona pegea haka ako o boomai kia te Ia o haka pau ai te tino anga hugu tuma’a e gua ia te kigatou o mate ia te kigatou na pegea haka to’o. 14Konei ogatou ingoa:
Ko Simon, noko mate ma’u e Ia tena ingoa ko Peter,
ma te taina ia Andrew,
ma James, ma John, ma Philip, ma Bartholomew,
15ma Matthew, ma Thomas,
ma James te hosa o Alphaeus,
ma Simon te ‘zealot’6.15 te ‘zealot’, te pegea i te tu’uganga noko he’e siahahai ki Rome,
16ma Judas te hosa o James,
ma Judas Iscariot te pegea noko hai ke go haka soko ia Jesus.
Ko Jesus noko tohi’aki ma te haka ma’ugi pegea
17Ko Jesus noko iho tata’o ia te kigatou o tu’u i te kunga tokatoka gaoi. Te hu’ai tu’uganga i ona pegea haka ako noko i te kungaa, ma ba’i pegea taki boo mai i ba’i kunga i Judea, ma Jerusalem, ma te tukutai o Tyre ma Sidon. 18Ko kigatou noko boomai ke haka gongo kia Jesus, ma te ke haka ma’ugi i ogatou masaki. Na pegea noko iai na haagiki songo na hai o gaoi, 19ko ba’i pegea noko he gotu ’aki ke he ’osohi kia Jesus, iteme’agaa na taganga noko sosopo mai ia te Ia o haka ma’ugi ia te kigatou ngatahi.
20Ko Jesus noko ina ’atu ki ona pegea haka ako ma te hai atu kinai,
“Te haka gaoinga kia te koutou e lae,
iteme’agaa koutou na pegea o te Hakahua ’anga a te ’Aitu.
21Te haka gaoinga kia te koutou manga he ongea ’aki,
iteme’agaa koutou e hai ke go makokona.
Te haka gaoinga kia te koutou e magegepe i na ’aso nei,
iteme’agaa koutou e hai ke go kakata.
226.22 1 Pet 4.14.Te haka gaoinga kia te koutou i na ’aso gotoa’a ai a pegea kia te koutou,
ma te he ngaatutu’a ’aki kia te koutou,
ma te baa songo ia te koutou,
ma te hegeu songo ai kia te koutou,
i te ghaghi i te Hosa o Pegea.
236.23 2 Chr 36.16; Acts 7.52.’Ogo noko sisia atu i na ’aso na ma te noko magagaohie, iteme’agaa e hua’eha te ga’unga a ’autou i te gangi. Noko manga konaa na hai ogatou tupuna ki na taauga.
24Kae haka ’aagoha koutou na pegea ga’u,
iteme’agaa kua ’oti i te ga’u e koutou te haka magaohie.
25Haka ’aagoha koutou manga kai gaoi i na ’aso nei,
iteme’agaa koutou e hai ke go he ongea ’aki.
Haka ’aagoha ’aki a koutou manga kakata i na ’aso nei,
iteme’agaa koutou kago noko magegepe ma te tatangi.
26Haka ’aagoha koutou i na ’aso hegeu gaoi ai a pegea kia te koutou,
noko manga konaa na hai ogatou tupuna ki na taauga gogoi.
Ma’ine ki na makau
27“Ka ko Au e hai atu kia te koutou manga haka gongo mai kia te Au: Ma’ine atu ki outou makau, ma te hai hai ’anga gaoi atu ki na pegea manga gotoa’a kia te koutou. 28Haka gaoi atu na pegea manga tongi ia te koutou, ma te taakunga atu i na pegea manga he’e kumu ia te koutou. 29Nimaa iai he pegea e paa eia tou kagahau, anga atu ma’u kinai tegaa pa’asi. Nimaa iai he pegea e to’o eia te ake o’ou, noka te susugi ia te ia i te poi to’o ma’u eia tou ake maatogu 30Haiga’a atu ki ba’i pegea haka ene ’aki kia te koe, ka nimaa iai he pegea e to’o ma’au he me’a, noka tau haka ene hoki ai. 316.31 Mt 7.12.Hai atu e koutou ni hai ’anga ki gaa pegea ke papata ki autou siahahai ’anga kia te kigatou, ke hai ni hai ’anga kia te koutou.
32“Nimaa maa’ine koutou ki na pegea manga maa’ine kia te koutou, tehea te haka gaoinga ka ga’u ai e koutou? Manga konaa na hai ma’u na pegea ’oosongo te maa’ine ki na pegea maa’ine kia te kigatou. 33Ka poi manga hai hai ’anga gaoi koutou ki na pegea manga hai hai ’anga gaoi kia te koutou, e hai ke kohea na ga’u e koutou ni hakagaoinga? Na pegea ’oosongo manga konaa agatou hai ma’u. 34Ka nimaa manga haiga’a me’a koutou ki na pegea, manga tegeu’a ake koutou ke go tau’i haka hoki kia te koutou, e hai ke go kohea na ga’u ai e koutou he hakagaoi? Na pegea ’oosongo manga haiga’a me’a ma’u ki gaa pegea ’oosongo, kae tegeu’a ake ke go tau’i haka hoki ngatahi. 35Ka koutou maa’ine atu ki outou makau, ma te hai me’a gaoi atu kia te kigatou, ma te manga muna o ’abatu ma’agatou ni me’a, kae noka tautou hakasano ke go giu’aki kia te koutou, ka ke go hua’e’eha ai autou ga’unga, ka ke go hai ma’u ai ni tamagiki ma’a te ’Aitu Hu’ai Ma’u ’agunga ia te koutou, iteme’agaa ko Ia e ’agoha ma’u i na pegea he’e tagamagie, ma na pegea hai hai ’anga songo. 36Koutou ’agogoha atu, ke noho pe te Tamana o’outou e ’agoha.
Te haka aba kogaa pegea
37“Noka te haka aba kogaa pegea, ka ke go noka te haka aba ia te koutou. Noka te haka makau kogaa pegea, ka ke go noka te haka makau ia te koutou. Haka noka hai ’anga atu ki gaa pegea ka ke go haka noka hai ’anga ma’u kia te koutou. 38Haiga’a atu, ka ke go sui o haiga’a kia te koutou. E hai ke go ’abatu ke ’eha kia te koutou, ke noho pe te kete e tape o ta’ota’o ma te o’i o’i, ka ke ’eha aano honu o magingi ai ni me’a. E konaa na noho te haiga’a ’anga kia te koutou. Ka te potaha o nia kago hai e koutou, e hai ke go konaa na hai haka papata ma’u kia te koutou.”
396.39 Mt 15.14.Ko Jesus noko ’atigongo ma’u kia te kigatou i te haka gaataki nei, “ ’Ai manga ’aonga te hutiaki e he pegea kibi he pegea kibi? ’Ai ko kigaaua ngatahi kago he’e hetoki ki he pupu’a?! 406.40 Mt 10.24,25; Jn 13.16; 15.20.Te pegea haka ako e he’e sigi i tena ako, ka nimaa iai he pegea haka ako gaoi, koia e hai ke go noho pe tena ako.
41“ ’Eaa manga ina ai koe ki te mi’i momo pebu e i-te mata o te taiu, ka manga haka tausu’u ake ai koe ki te potu ga’akau i tou mata? 42’Eaa e konei na to’o ai koe kia te taiu, ‘Taina, tuku mai kau sa’u iho ’ia te mi’i momo pebu i tou mata na,’ ka te manga he’e ina koe ki te potu ga’akau i tou mata?! Ko koe te pegea haka tomu’a. Mataa sa’u iho te potu ga’akau i tou mata, ka ke ina gaoi koe o sa’u iho te mi’i momo pebu i te mata o te taiu.
Te ga’akau ma ona hua
43“E si’ai he ga’akau gaoi ke hai mo’ona ni hua maase’i, kae si’ai ma’u he ga’akau maase’i ke hai mo’ona ni hua gaoi. 446.44 Mt 12.33.Ko ba’i ga’akau manga taki na’a i ona hua. Ko pegea ka he’e haki e kigatou ni hua mo’o te ga’akau e mate te ‘fig’ i ni kaubago hotohoto i mouku, po ni hua ga’akau hai waeni i he ga’akau maase’i i mouku. 456.45 Mt 12.34.Te pegea gaoi e sosopo mai ai na me’a gaoi i na me’a gaoi manga noho i te uso o ’ona, ka te pegea maase’i manga sosopo mai ai na me’a maase’i manga noho i te uso o’ona. Ka te ngutu e gea i na me’a manga honu i te uso o’ona.
Te toka gua pegea ’ati hage
46“ ’Eaa e mate ai e koutou ia te Au o hai mai: ‘Hakahua, Hakahua,’ ka manga he’e hai ai e koutou nia e gea ai Au? 47E hai kau haka ’agi ’ia kia te koutou na noho o na pegea boomai kia te Au o haka gongo i aku haka hegeunga o hai e kigatou. 48Ko kigatou manga noho pe te pegea haka tu’u tena hage. Koia noko mataa kegi na gua ki na pou o popoko, ’io mugi o haka tu’u te hage i te ogo hatu. Te ’aso na kake ake ai te honunga o guti ki te hage, ka noko he’e ’aonga te ngatugu, iteme’agaa noko gaoi tena haka tu’u ’anga. 49Ka te pegea e haka gongo ki aku haka hegeunga, kae he’e hai eia, manga noho pe te pegea noko haka tu’u tena hage i te kege, ka he’e tau haka tu’u sanga. Te gholoba e kake ai te honunga o guti kinai, ma te too te hage, o pau o maseuseu.”
7Te sano o te tugi tau’a mai Rome
1Nimaa ’oti i te gea a Jesus i ba’i hai ’anga nei ki te ’apitanga noko ma hakagongo kia te Ia, kae hano ki Capernaum. 2Te kunga na noko iai te launatasi guani o te tugi tau’a noko hu’ai ma’ine kinai tena hakahua, ka na masaki o hitaiaki ke mate. 3Te tugi tau’a na gongo ia Jesus ma te tuku eia kogaa i na ’agiki o na Jew o boo kia te Ia, o he haka ene ’aki kinai ke a’u a Jesus o haka ma’ugi tena guani. 4Te gholoba noko boomai ai kigatou kia Jesus, ko kigatou noko hu’ai he sasaka ’aki kia te Ia o hai atu kinai, “Te pegea nei e hu’ai maa’ogi ke ’aabaki kinai Koe, 5iteme’agaa koia e hu’ai ma’ine ki tematou kakai ’anga nei, ma te haka tu’u ma’u eia tematou Hage hai paaunga.” 6Ma te tata’o a Jesus ia te kigatou.
Ko Ia noko hitaiaki ki te hage, kae manga kaunaki e te tugi tau’a ana hemasi’inga o boo kia Jesus o hai atu kinai, “Hakahua, noka tau maikia mai kinai, na’e he’e ’aonga te hai atu au ke a’u Koe ki goto i toku hage nei. 7Tenei te hai ’anga e maanatu ake ai au e he’e ’aonga taku hinatu kia te Koe, ka manga gea mai kinai i he kupu, ka ke ma’ugi toku guani. 8Iteme’agaa ko au ma’u te pegea hakahua e pegea, kae sui au o hakahua eau kogaa pegea hai tau’a. Nimaa hai atu au ki tenei: ‘Hinatu!’ koia ka hano. Nimaa hai atu ma’u au ki tegaa, ‘A’u!’ koia ka a’u. Nimaa kaunaki eau toku guani o hai atu kinai, ‘Hai atu te hai ’anga na!’ ka maa’ogi ia o hai.”
9Nimaa haka gongo a Jesus ki te hai ’anga nei, ko Ia noko gege ma’ugi ai ma te keu iho ki te ’apitanga noko tata’o ia te Ia o hai atu kinai, “Ko Au e hai atu kia te koutou, e he’e kite e Au he pegea ke konei na sano i Israel.” 10Nimaa giu na pegea noko kaunaki o boo kia Jesus o hetae atu ki te hage o kite e kigatou te guani kua ma’ugi.
Ko Jesus noko haka ma’ugi te tama a te hahine magepe
11Noko he’e taunga gogoa, kae ghali a Jesus o hano ki te manaha e mate tena ingoa ko Nain. Ona pegea haka ako ma te hu’ai tu’uganga noko tata’o ia te Ia. 12Nimaa hitaiaki Ia ke hetae ki te aga ki goto i te manaha, te pegea e mate e ’amo iho ki taha. Koia te tama e tasi a te tinana, ka koia te hahine magepe. Noko hu’ai ’api pegea i te manaha noko manga haka pata kia te ia. 13Te gholoba noko ina ’atu ai te Hakahua ki te hahine, te uso o’ona noko hu’ai ’agoha kinai ma te hai atu kinai, “Noka te tangi.”
14Kae hano a Jesus o ’oso ki te peenanga o te pegea mate, ma te tutu’u haka ma’u na pegea noko ’amo e kigatou, kae hai atu a Jesus, “Tama, ko Au e hai atu kia te koe: ’Aga ake!” 15Te pegea na mate noko ’aga o noho o noko manga haka hegeu, ma te a’u a Jesus o ’abange haka hoki kia te tinana.
16Ko ba’i pegea noko hu’ai he gege ma’ugi ’aki o haka e’eha e kigatou ia te ’Aitu, o kogaa agatou to’o, “Te hu’ai taauga kua haka ’agitino i ’ago ia te kitatou.” Ma te kogaa agatou to’o ma’u, “Ko te ’Aitu kua a’u ke ’aabaki ki ona pegea.” 17Te gongo o Jesus na mahoga i ba’i kunga i Judea, ma ba’i kunga henua noho mugheghi.
Ko Jesus ma John Baptist
18Na pegea haka ako o John noko ’atigongo kia te ia i te ta’u hai ’anga nei, ma te ngege atu a John i te toka gua i ona pegea haka ako, o boomai kia te ia, 19ma te haka to’o eia o boo kia te Hakahua ke haka anuanu kinai, “Tenaa Koe manga mata ai ke a’u, po ko kimatou manga koi hitagi i he pegea ’aatea?”
20Nimaa boomai gua pegea kia Jesus, o hai atu kinai, “Ko John e haka to’o mai eia ia te kimaaua o boomai kimaaua haka anu kia te Koe, po tenaa Koe manga mata ai ke a’u, po ko kimatou koi hitagi i he pegea ’aatea?”
21Te gholoba na, ko Jesus noko manga haka ma’ugi ai e Ia ba’i pegea masasaki i ba’i sa’o saga mou hage, ma te pagepage e Ia na haagiki songo, ma te lugaluga e Ia na mata o na pegea kikibi. 227.22 a Is 35.5,6; b Is 61.1.Nimaa haka tau a Jesus ki gua pegea noko haka to’o mai e John o boomai, o hai atu kinai, “Giu atu o hogahoga kia John i nia kua hiina’i kinai kougua ma te haka gongo kinai: Na pegea kikibi kua hiina’i, na pegea seu kua lango, na pegea kahoa kua mahu, na pegea tugi kua haka gongo, na pegea mamate kua maa’ugi giu, ma te Gongo Gaoi kua tohi’aki ai ki na pegea lae. 23Haka gaoi ki te pegea e he’e tootoo baasi’a ia te Au.”
24Nimaa ’oti i te giu gua pegea o John, kae haka tu’u te haka hegeu a Jesus ki te ’apitanga i na noho o John, o hai atu kinai, “Niaa te boo koutou ki te tugatea ke hiina’i kinai? Te kaso hatu e pusi e te oko o maloku? 25Nimaa si’ai, ’ai niaa te noko boo koutou ke hiina’i kinai? Te tangata e haka gosigosi i na ake hu’ai maatanga gaoi? Si’ai, na pegea e haka gosigosi i na ake hu’ai maatanga gaoi i te ga’u me’a haka saga ka manga kite ai i na hage o na hakahua ga’u. 26Ka niaa te noko boo koutou ke hiina’i kinai? Te taauga? E maa’ogi, e hai atu Au kia te koutou, koia e sigi i na taauga. 277.27 Mal 3.1.Tenei te pegea noko ’atigongo ai na Kanukanu Tapu o hai ake,
‘E hai ke go haka to’o mai toku pegea to’o gongo
ke go mu’a ia te Koe,
ke go haka ngaague eia te aga kia te Koe.’
28Ko Au e hai atu kia te koutou, ko John e hu’ai hua’eha o sigi i ba’i pegea sosopo i te kege nei, ka he pegea e hua’iti’iti i te Hakahua ’anga a te ’Aitu, koia e hu’ai hua’eha o sigi ia John.”
297.29 Mt 21.32; Lk 3.12.Ko ba’i pegea, ma na pegea tibu takis ma’u noko haka gongo ki na gea ’anga a Jesus, ma te na’a ai e kigatou na paaunga a te ’Aitu e hu’ai gaoi, iteme’agaa ko kigatou na ’oti i te haa gogomi e John. 30Ka na Pharisee ma na ako o na tagangonga noko he’e siahahai ki na gaataki a te ’Aitu kia te kigatou, iteme’agaa na he’e haa gogomi e John.
31Ko Jesus noko konei na gea ma’u, “E hai kau kohea na haka papata ’ia na pegea o te ’atu tangata nei? E kohea na noho a kigatou? 32Ko kigatou manga noho pe na tama giki manga noho ’aki i te kunga he tau’i ’aki me’a o noko manga he ngengege ’aki kia te kigatou:
‘Ko kimatou e pusi kohe kia te koutou,
ka he’e tau’aso kinai koutou!
Ko kimatou e taugua i na taugua haka ’aagoha,
ka he’e tatangi ai koutou.’
33Ko John Baptist noko a’u o he’e kai utunga o he’e binu ini waeni, ma te hai ake koutou, ‘Koia e iai te ’atua.’ 34Nimaa a’u te Hosa o Pegea o kai ma te binu, ma te hai ake koutou, ‘Ko Ia te pegea sia kai ma te sia binu waeni, ka ko Ia ma’u te hemasi’inga ana pegea tibu takis ma gaa pegea ’oosongo.’ 35Na pegea kua ga’u e kigatou te ’igo’igo o te ’Aitu, e haka ’agi e kigatou e maa’ogi.”
Te hahine ’oosongo noko sogosogo na ba’e o Jesus
36Te launatasi i na Pharisee noko haka pogo eia ia Jesus ke kai haka pigi kia te ia, ma te hano Ia o ugu ki te hage o te Pharisee o noho ki te kunga kai. 377.37 Mt 26.7; Mk 14.3; Jn 12.3.Nimaa na’a e te hahine ’oosongo noko i te manaha, ko Jesus manga kai i te hage o te Pharisee, ma te to’o mai eia te mi’i poati, tena ingoa te alabasta, noko iai te bai hu’ai tutuu gaoi. 38Koia noko tu’u mai tu’a ia Jesus o pata i na ba’e, o noko manga tangi ma te basuu eia na ba’e o Jesus i na go’imata o’ona, ma te sogosogo eia i na gau ’ugu o’ona, ma te sosongi i na ba’e kae gigingi kinai eia te bai tutuu gaoi.
39Te gholoba na ina ’atu ai te Pharisee noko haka pogo eia ia Jesus ki te hai ’anga nei, koia noko konei ana tegeu’a ake, “Te pegea nei poi te taauga, manga ’aonga te na’a e Ia po te hahine aa te ’oso kia te Ia, ma te na’a ma’u e Ia koia te hahine ’oosongo ina.”
40Ma te haka tau a Jesus o hai atu kia te ia, “Simon, ko Au e siahai kau gea kia te koe i te hai ’anga.”
Ma te haka tau a Simon o hai atu kinai, “Ako, ’atigongo mai kia te au.”
41Ma te hai atu a Jesus, “Te toka gua pegea noko to’o agaa mane ka ke go sui ki te pegea haiga’a mane. Noko to’o e tegaa te gimanga gau (500) mane, kae to’o e tegaa te katoa haka gima (50) mane. 42Ka na si’ai he pegea ia te kigaaua ke hai he mane ke tau’i haka hoki ai kia te ia, ma te manga haka noka eia kia te kigaaua ngatahi. Koai gaa ia te kigaaua te noko hu’ai ma’ine kinai?”
43Ma te haka tau a Simon o hai atu, “Koau e kogaa aku tegeu’a, te pegea e to’o mane o ’eha ka kua manga haka noka kinai.”
Hai atu kinai a Jesus, “Tau haka tau mai ’anga na e hu’ai gaoi.”
44Ma te keu atu a Jesus ki te hahine kae hai atu kia Simon, “Ko koe e ina mai ki te hahine nei? Taku a’u ’anga ki tou hage nei, ko koe e he’e ’aumai e koe he bai ke huhu’i ai oku ba’e, ka te hahine nei e huhu’i eia oku ba’e i na go’imata o’ona, ma te sogosogo i na gau ’ugu o’ona. 45Ko koe e he’e sosongi ia te Au, ka te hahine nei e haka tu’u i te gholoba e ugu mai ai Au ki te hage nei, koia e he’e ’oti tena sosongi i oku tapungao. 46Ko koe e he’e gigingi e koe he bai tutuu gaoi ki toku ’ugu, ka te hahine nei kua gigingi eia te bai tutuu gaoi ki oku ba’e. 47Tenei te hai ’anga e hai atu ai Au kia te koe: Na ’oosongo o te hahine nei e hu’ai ’eha, ka kua haka noka kinai, tenei te hai ’anga e hua’eha ai tena ma’ine. Ka koai e he’e hu’ai haka noka hai ’anga kinai, e hai ke hua’iti’iti ma’u te ma’ine o’ona.”
48Ma te hai atu a Jesus ki te hahine, “Ou ’oosongo kua haka noka.”
49Kogaa i na pegea noko haka pata kia te Ia, noko kogaa agatou to’o, “ ’Ai koai tenei te ’aonga te haka noka na ’oosongo ma’u?!”
50Ko Jesus noko hai atu ki te hahine, “Te sano o’ou te haka ma’ugi ia te koe; hinatu ma te goto maagie.”
8Te haka gaataki i te pegea lago hatu me’a
(Matthew 13.1-23; Mark 4.1-20)
1Nimaa mugi mai kogaa gholoba, ko Jesus noko hano ki na hu’ai manaha ma na mi’i manaha o noko manga tohi’aki ai i te Gongo Gaoi o te Hakahua ’anga a te ’Aitu. Te tino anga hugu tuma’a e gua pegea haka ako noko manga he tata’o ’aki ia te Ia. 28.2 Mt 27.55,56; Mk 15.40,41; Lk 23.49.Ka noko iai ma’u na haahine noko hakagaoi e Jesus i na haagiki songo ma na sa’o saga: Ko Mary noko mate tena ingoa ko Mary mai Magdala, te pegea noko boo ’aatea ai te toka hitu haagiki songo, 3ma Joanna, te uguugu o Chuza, te pegea noko hakahua i na me’a a Herod, ma Susanna, ma gaa pegea ma’u. Na haahine nei noko hai agatou me’a o ’aabaki ai kia Jesus ma ona pegea haka ako.
4Noko hu’ai ’api pegea noko taki boomai i ba’i manaha kia Jesus, ma te ’atigongo kinai a Ia i te haka gaataki nei: 5“Te launatasi pegea sanga noko hano ke sanga ana hatu me’a. Nimaa lago ana hatu me’aa, noko hetoki kogaa ki na taha ba’e aga o takataka, kae boomai na manu he gegei o te gangi o kai e kigatou. 6Noko iai kogaa hatu me’a noko hetoki ki te kunga ngaoa’a. Nimaa malubu ake, ghali o pakupaku, iteme’agaa e he’e tau bai ke haka ngasogo eia. 7Noko iai kogaa hatu me’a noko hetoki ki te kunga kaubago hotohoto ina. Nimaa malubu o ngaasogo ngatahi ake, ma te baa magu ’ia e gaa ga’akau na me’a noko baa seu o mamate. 8Noko iai kogaa hatu me’a noko hetoki ki te kunga kege gaoi, noko ngasogo ake o hai ona hua, noko taki hua te hua me’a e tasi.”
Te gholoba noko ’oti i te konei ana gea ai, kae hai atu kia te kigatou, “Koai e hai na taginga ke hakagongo, haka gongo ake ai!”
9Na pegea haka ako noko haka anuanu kia Jesus o hai atu, “Tehea te gaataki o te haka gaataki nei?” 108.10 Is 6.9.Ka ko Jesus noko haka tau kia te kigatou o hai atu, “Te naa ’anga o na hai ’anga ngigo o te Hakahua ’anga a te ’Aitu, kua ’oti i te haiga’a kia te koutou, ka kogaa pegea e haka hegeu kinai Au i na haka gaataki, ka ke nimaa,
‘si’igoa e hiina’i kinai kigatou, ka ka he’e kite,
ma te si’igoa e haka gongo kinai, ka ka he’e ’igohia.’
11Tenei te hogahoga ’anga o te haka gaataki: Na hatu me’a manga noho pena haka hegeunga a te ’Aitu. 12Na me’a noko hetoki ki te taha ba’e agaa, manga noho pena haka hegeunga a te ’Aitu i na uso o na pegea manga haka gongo, kae ghali a Satan o a’u o sa’u ’aatea i na uso ogatou, ka kigatou noka te too kinai ma te maa’ugi ai. 13Na me’a e hetoki ki te kunga ngaoa’a, manga noho pena haka hegeunga a te ’Aitu i na uso o na pegea ga’u e kigatou na haka hegeunga a te ’Aitu i te mi’i gholoba e haka gongo kinai o magagaohie, kae he’e tau aka. Manga na’a i te mi’i ’aso, ka nimaa hetae mai na ’aso o na pakenga, ko kigatou manga hetoki iho. 14Na me’a e hetoki ki na kunga kaubago hotohoto ina, manga noho pena haka hegeunga a te ’Aitu i na uso o na pegea e haka gongo kinai, ka manga maikia ki na ga’unga, ma na siahai ’anga ki na me’a o te kege nei e hai ia te kigatou o he’e ’aonga te hai ni hai ’anga gaoi. 15Ka na hatu me’a e hetoki ki te kunga kege gaoi, manga noho pe na haka hegeunga a te ’Aitu i na uso o na pegea gaoi ma te mangangao o haka gongo kinai o pipiki i na uso ogatou, ma te tuku gago ia te kigatou, ka ke go hai ai e kigatou ni hai ’anga gaoi.
Te haka gaataki i te peba
168.16 Mt 5.15; Lk 11.33.“E si’ai he pegea ke tutu eia he peba o tango i he kete, po e tuku ki he gago kaupea, kae hai ke haka tu’u ki te kunga haka eke peba, ka ke hiina’i kinai na pegea e boo ki goto i te hage. 178.17 Mt 10.26; Lk 12.2.Iteme’agaa ko ba’i hai ’anga huu e hai ke go haka ’agi ke hiina’i kinai, ma ba’i hai ’anga ngigo e hai ke go na’a, ma te to’o mai ki te maagama ke hiina’i kinai. 188.18 Mt 25.29; Lk 19.26.Na’a pipiki ake e koutou nia e haka gongo ai koutou, iteme’agaa koai e ga’u eia, e hai ke go haiga’a beegaba kia te ia, ka koai e he’e ga’u eia, e hai ke go sa’u ’aatea ia te ia. Haka gatagoa nia e tegeu’a ake e hai eia, e hai ke go sa’u ia te ia.”
Te tinana o Jesus ma te ’api o’ona
(Matthew 12.46-50; Mark 3.31-35)
19Te tinana o Jesus ma na taina o’ona noko boomai kigatou hiina’i kia te Ia, ka na he’e ’aonga tegatou boo o hitaiaki kinai, iteme’agaa noko hu’ai ’api pegea. 20Noko iai na pegea noko ’atigongo ai kia Jesus o hai atu kinai, “Ko te tinau ma na taina o’ou manga tutu’u i haho e siahahai ke hiina’i kia te Koe.” 21Ka ko Jesus noko haka tau o hai atu kinai, “Konei oku tinana ma oku taina, na pegea manga haka gongo ki na haka hegeunga a te ’Aitu o hai e kigatou.”
Ko Jesus noko haka noka te huukenga
(Matthew 8.23-27; Mark 4.35-41)
22Nimaa te launatasi ’ao, ko Jesus noko hai atu ki ona pegea haka ako, “Kitatou boo ki tegaa pa’asi i te gano nei.” Ma te sosopo a kigatou ki te baka o haka ’ui. 23Nimaa ’ui a kigatou i te baka, kae moe a Jesus. Ma te too te huukenga ki te gano o hai ke mene ai te baka. O hu’ai maikia ai kigatou.
24Na pegea haka ako noko boomai kia Jesus o baa ’aga e kigatou o hai atu kinai, “Hakahua, ko kitatou ka mamate!”
Ma te tu’u ake a Jesus o gea susugi na oko ma te moana noko ’atua, ma te maa’ogi o magino kae ngongoto. 25Kae hai atu a Jesus ki ona pegea haka ako, “Tehea te sano o ’outou?!”
Ko kigatou noko matataku ma te he gege ma’ugi ’aki o kogaa agatou he hakaanu ’aki, “Te pegea aa tenei, te gea ki na oko ma te moana o mangangao kia te Ia?”
Ko Jesus noko haka ma’ugi te pegea uguhia
(Matthew 8.28-34; Mark 5.1-20)
26Ko kigatou noko ’ui o boo ki na kunga henua o na pegea o Gerasa, te kunga i tegaa pa’asi i te gano i Galilee. 27Te gholoba noko sopo ake ai a Jesus ki te tau ganga, ko Ia noko bilaabei ma te tangata uguhia, te pegea mai te manahaa. Noko hu’ai ’eha ’aso te tangata nei noko he’e mago ai, o he’e kakai ai ini hage, ka koia noko manga kakai i na ’atu takotonga. 28Nimaa ina ’atu kia Jesus, koia noko pipisi te mate kae too atu ki na ba’e o Jesus, o tangi ngege o hai ake, “Jesus, niaa te hai ke hai e Koe kia te au? Jesus, te Hosa o te ’Aitu e Hu’ai Ma’u ’agunga? Ko au e sasaka kia te Koe, ke noka te hai songo ia te au.” 29Ka ko Jesus na kaunaki e Ia te haagiki songo ke hano ’aatea i te tangata. Noko ’eha ’aso noko uguhia ai. Masi’igoa noko gii na ba’e ma na gima i na puni hatu’ugi, ma te hai ona pegea ge’o, ka noko manga motumotu eia na puni hatu’ugi kae kakabe e te ’atua ki na kunga gaabaki.
30Ko Jesus noko haka anu kinai o hai atu, “Tehea tou ingoa?”
Ma te haka tau o hai atu, “Toku ingoa ko ’Api To’a.” Koia noko konei ana gea, iteme’agaa noko ’api haagiki songo na he uguhi ia te ia. 31Kae he sasaka ’aki na haagiki kia Jesus ke noka te kaunaki ia te kigatou ke boo ki te pupu’a he’e ngato.
32Noko iai te hu’ai tugaa piki noko manga kai i te pa’asi o te ogo. Na haagiki noko he sasaka ’aki kia Jesus ke tuku kigatou boo o he uguhi i na piki, ka na tuku e Ia. 33Te gholoba na sosopo ai na haagiki songo ki taha i te tangata, ko kigatou na he’agiko o he uguhi i na piki, ma te he ’agiko iho i te pa’asi o te tiha, o ’u’utu ki te gano o memene ai.
34Nimaa hiina’i kinai na pegea noko ge’o e kigatou na piki ki te hai ’anga na hai, ma te he ’agiko giu o he ’atigongo ’aki ai i te manaha ma na kakai ’anga. 35Ma te boo te ’apitanga ke hiina’i ki te hai ’anga na hai. Te gholoba noko boo ai kigatou kia Jesus, kigatou na kite i te pegea noko iai na haagiki, kua boo ’aatea ai, ka manga noho haka pata kia Jesus. Koia kua mago, ka kua hai tegeu’a gaoi, ma te matataku ai a kigatou. 36Na pegea noko hiina’i kinai, noko ’atigongo ai ki te ’apitanga i te tangata noko iai na haagiki kua gaoi. 37Ma te boomai ko ba’i pegea i te kakai ’anga i Gerasa o haka ene ’aki kia Jesus ke hano ’aatea ia te kigatou, iteme’agaa ko kigatou kua hu’ai matataku. Ma te sopo a Jesus ki te baka o hano.
38Te tangata noko boo ’aatea ai na haagiki songo, noko haka ene kia Jesus ke tata’o ai, ka na he’e maka a Jesus, manga hai atu kinai, 39“Hoki atu ki tou manaha o ’atigongo ai i nia kua hai e te ’Aitu kia te koe.” Ma te hoki te tangata o ’atigongo i ba’i hai ’anga kua hai e Jesus kia te ia.
Gua haahine noko haka ma’ugi e Jesus
(Matthew 9.18-26; Mark 5.21-43)
40Te gholoba noko hoki ai a Jesus ki tegaa pa’asi o te gano, te ’apitanga noko haka pogo ia te Ia, iteme’agaa ko kigatou ngatahi noko ma hitagi ia te Ia. 41Noko iai te pegea tena ingoa ko Jairus, te hakahua o te Hage hai paaunga, ka noko a’u o too ki na ba’e o Jesus o haka ene kinai ke hano ki tena hage. 42Iteme’agaa tena tama ’ahine e tasi, te pegea katoa tuma’a e gua ona ghapu, ka manga takoto e hai ke go mate.
Ka te hano ’anga a Jesus i te agaa, ko ba’i pegea noko muimui mai kia te Ia. 43Ka noko iai te launatasi hahine noko manga higosia i te masaki o haahine o katoa tuma’a e gua ona ghapu. Ka noko si’ai he pegea ke hai ia te ia ke gaoi. 44Te hahine noko ’agu mai tu’a ia Jesus o ’oso ki te kapa o tena ake, ma te ghali te singa ’anga te tino o ’oti.
45Ma te haka anu a Jesus o hai atu, “Koai te ’oso kia te Au?”
Ma te heege’i ngatahi kigatou, kae hai atu kinai a Peter, “Hakahua, e hu’ai ’api to’a te haka putu mai ’anga o muimui kia te Koe!”
46Ka ko Jesus noko kogaa ana to’o atu, “Kua ’oso te pegea kia te Au. E na’a e Au i te taganga e hano ia te Au.”
47Ma te kite iho e te hahine te hai ’anga e hai eia kua na’a, ma te a’u popoge, o guti ki na ba’e o Jesus o hogahoga i ’ago i te ’apitanga te hai ’anga e ’oso ai kia Jesus, ma tena ghali ’anga o ma’ugi. 48Ma te hai atu a Jesus kia te ia, “Ta’ahine, te sano o’ou kua hai ia te koe o soihua. Hinatu ma te goto maagie.”
49Ko Jesus noko manga koi haka hegeu, kae boomai na pegea i te hage o Jairus, te hakahua o te Hage hai paaunga, o hai atu kia Jairus, “Ko tau tama ’ahine kua mate. Noka te hai ma’u te Ako ke ghaulia ai.”
50Nimaa haka gongo kinai a Jesus, ma te hai atu kia Jairus, “Noka tau mataku, ka manga too mai, ka ke ma’ugi a tau tama ’ahine.”
51Te ’aso noko hetae ai a Jesus ki te hage o Jairus, noko he’e tuku e Jesus he pegea ke tata’o ia te Ia, ka manga ko Peter ma John ma James ma te tamana ma te tinana o te tama ’iti’iti. 52Ko ba’i pegea noko manga tatangi ma te magegepe i te tama ’iti’iti, ka ko Jesus noko hai atu kinai, “Noka tautou magegepe, na’e koia e he’e mate, ka manga moe.”
53Ko kigatou noko putatai kia Jesus, i te noko na’a e kigatou te tama ’iti’iti kua mate. 54Ka ko Jesus noko tau i te gima o te tama ’iti’iti kae hai atu kinai, “Ta’ahine, ’aga ake!” 55Ma te ghali te ma’ugi o te mi’i hahine o hokimai kinai, o ’aga o tu’u, ma te kaunaki e Jesus ia te kigatou ke ’abange ma’ana ni utunga ke kai. 56Ko ona hai maatu’a noko hu’ai he gege ma’ugi ’aki ai, ka ko Jesus noko hai taagango kia te kigaaua o hai atu, “Noka te hogahoga ki he pegea te hai ’anga e hai nei.”
9Te haka to’o ’anga e Jesus te tino anga hugu tuma’a e gua
(Matthew 10.5-15; Mark 6.7-13)
1Ko Jesus noko ngege i te tino anga hugu tuma’a e gua pegea haka ako o boo ngatahi mai, kae haiga’a kinai e Ia na taganga ke pagepage ai na haagiki songo ma te ke haka ma’ugi ai na pegea masasaki. 2Ma te kaunaki e Jesus ia te kigatou ke boo o tohi’aki i te Hakahua ’anga a te ’Aitu, ma te ke haka ma’ugi na pegea masasaki. 3Ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “Noka te to’o ma’autou ni me’a i tautou boo ’anga na: Ni tokotoko, poni kete, poni utunga, poni mane, poni ake ke ge’o ai. 4Tehea te hage e he uguhi kinai koutou, noho ’aki atu ai aano hetae ki te ’aso boo o ’outou i te manaha. 59.5 Acts 13.51.9.5 Lk 10.4-11.Ka nimaa iai ni pegea he’e haka pogo ia te koutou, tuutuu atu na kege i outou tapungao ma kaa boo koutou i tegatou manaha, kago haka ’agi ai ko kigatou e ti’akina.” 6Ko kigatou na boo i ba’i manaha o tohi’aki kinai i te Gongo Gaoi ma te haka ma’ugi ba’i pegea masasaki i ba’i kunga.
79.7 Mt 16.14; Mk 8.28; Lk 9.19.Ko Herod te Hakahua o Galilee na haka gongo i na hai ’anga noko hai, o mou tegeu’a, noko ghaghi i te hai ake na pegea, “Ko Ia ko John Baptist na mate ka kua ma’ugi hoki.” 8Kae hai ake kogaa ma’u, “Ko Ia ko Elijah kua haka ’agitino hoki,” ka manga hai ake kogaa, “Ko Ia te launatasi i na taauga mai gaa ’aso, ka kua manga ma’ugi hoki.” 9Ka ko Herod noko hai atu, “Ko John na toghi eau te u’a, ka koai te haka gongo ai au nei?” Ka ko Herod noko siahai ke ina kia Jesus.
Ko Jesus noko haangai e Ia te hu’ai ’apitanga
(Matthew 14.13-21; Mark 6.30-44; John 6.1-14)
10Nimaa giu mai na pegea haka to’o, ko kigatou noko ’atigongo kia Jesus i nia kua ’oti i te hai e kigatou, ma te kakabe e Jesus ia te kigatou o boo soko ki te launatasi manaha, e mate ko Bethsaida. 11Ka na na’a e te ’apitanga, o tata’o ia te Ia, ka na haka pogo e Jesus ia te kigatou, ma te ’atigongo kinai i te Hakahua ’anga a te ’Aitu, ma te haka ma’ugi na pegea noko siahahai kigatou maa’ugi.
12Nimaa hano te ga’aa ke pisi, te tino anga hugu tuma’a e gua pegea haka ako noko boomai kia Jesus o hai atu kinai, “Tuku atu te ’apitanga kigatou boo ki na manaha ma na kunga henua e hitaiaki mai nei, ke ligo ai ma’agatou ni utunga, ma te kigatou noho ’aki ai, na’e ko kitatou manga i te kunga gaabaki.”
13Ka ko Jesus noko haka tau kia te kigatou o hai atu, “ ’Abatu e koutou ma’agatou ni utunga ke kai.”
Ko kigatou noko haka tau o hai atu kia Jesus, “Manga toka gima amatou bred ma te toka gua mi’i kaui, nimaa si’ai, kimatou boo o tau’i ni utunga ma’ana pegea e ’api nei!” 14(Iteme’agaa te gimanga noa taangata te noko i te kungaa.)
Ko Jesus noko hai atu ki ona pegea haka ako, “Hai atu ki te ’apitanga ke boomai o manga taki noho ’aki i te tino gima.” 15Nimaa maa’ogi na pegea haka ako o hai e kigatou te ’apitanga o noho ’aki. 16Sa’u ake e Jesus te toka gima bred ma gua kaui, kae ina haka tu’u ki te gangi o haka ’aue ai kia te ’Aitu, kae tohitohi o ’abange ki ona pegea haka ako o tuha ki te ’apitanga. 17Ko kigatou na kai o makokona, kae tibu ena pegea haka ako na momo utunga noko toe o tape ai te tini ma te tokagua kete.
Te hogahoga ’anga e Peter na noho o Jesus
(Matthew 16.13-19; Mark 8.27-29)
18Nimaa tegaa ’aso, ko Jesus noko manga taakunga launatasi ai, kae boomai ona pegea haka ako kia te Ia, ma te haka anu kinai a Jesus o hai atu, “Te ’apitanga manga hai ake ko Au koai?”
199.19 Mt 14.1,2; Mk 6.14,15; Lk 9.7,8.Ko kigatou noko haka tau o hai atu, “Manga hai ake kogaa, ko Koe ko John Baptist, kae hai ake kogaa ma’u, ko Koe ko Elijah, kae hai ake kogaa pegea, ko Koe te launatasi i na taauga mai gaa ’aso ka kua ma’ugi hoki.”
209.20 Jn 6.68,69.Nimaa haka anu hoki atu a Jesus kia te kigatou o hai atu, “Ka koutou ’eaa? Koutou e hai ake ko Au koai?”
Ma te haka tau a Peter o hai atu, “Ko Koe te ’Agiki Taga’ia mai a te ’Aitu.”
21Ka ko Jesus noko hai taagango kia te kigatou ke noka te hogahoga na noho o’ona ki he pegea. 22Kae kogaa ana to’o atu ma’u, “Te Hosa o Pegea e hai ke go tiha’ia ki ba’i hai ’anga, kago he’e siahahai kinai na ’agiki o na Jew, ma na tuginga o na Priest, ma na ako o na tagangonga. Ko Ia e hai ke go ta’ia, ka nimaa i te togunga ’ao, kae ma’ugi hokimai.”
239.23 Mt 10.38; Lk 14.27.Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou ngatahi, “Te pegea nimaa siahai ke tata’o tu’a ia te Au, e hai ke noka te maanatu iho kia te ia, kae to’o tena kros, o tata’o tu’a mai ia te Au. 249.24 Mt 10.39; Lk 17.33; Jn 12.25.Iteme’agaa koai e siahai ke ge’o te ma’ugi o’ona, e hai ke go he’e kitea, ka koai e ti’aki mai te ma’ugi kia te Au, e hai ke go kite hoki ai. 25’Ai tehea te gaoi o te pegea ga’u eia ba’i me’a i te kege nei, kae ti’aki te ma’ugi o ’ona? 26Te pegea nimaa pa’a ia te Au ma aku haka hegeunga, te Hosa o Pegea kago pa’a ma’u ia te ia, i te ’aso kago a’u ai Ia ma tena mamagunga, ma te mamagunga o te Tamana, ma o’ona ensel tapu.
27“Koau e ’atigongo maa’ogi atu kia te koutou, e iai na pegea manga tutu’u i te kunga nei kago he’e hetae kinai te mate, hano aano hiina’i ki te Hakahua ’anga a te ’Aitu.”
Te haka gigiu ’anga a Jesus
28Nimaa sigi te bagunga ’ao i te konei na gea a Jesus, kae kakabe e Ia ia Peter, ma John, ma James, o haka pigi kia te Ia o haka neke ki te ogo ke taakunga ai. 29Te gholoba noko manga taakunga ai Ia, na taunga mata noko gigiu, kae hu’ai maagama ona ake, o manga noho pe na kemo ’anga na ’uiga. 30Ma te ’a’aki ma te mamagunga ’atanga gaoi, te toka gua taangata, ko Moses ma Elijah o manga hegeu ma Jesus. 31Ko kigatou noko manga hegeu ki te hano o ’ona noko ma hai ke haka maa’ogi e Ia i Jerusalem. 32Ka ko Peter ma gua ’ana hemasi’inga na hu’ai momoe, nimaa te gholoba na a’aga ai, ko kigatou noko hiina’i ki te mamagunga o Jesus ma gua pegea noko tutu’u haka pigi kia te Ia. 33Nimaa hai ke boo ’aatea gua pegea ia Jesus, kae hai atu a Peter kia te Ia, “Hakahua, e hu’ai gaoi tematou boomai ’anga ki te kunga nei, kimatou hai ’ia he toka togu boghugha, he launatasi mo’ou, ma he launatasi mo’o Moses, ma he launatasi mo’o Elijah.” Ka noko he’e na’a e Peter nia te noko gea kinai.
34Te gholoba noko manga koi haka hegeu ai a Peter, kae sopo mai te po’ao o tango ia te kigatou, ma te matataku na pegea haka ako i tegatou memene ’anga i te po’ao. 359.35 Is 42.1; Mt 3.17; 12.18; Mk 1.11; Lk 3.22.9.35 2 Pet 1.17,18.Ma te sopo mai te ge’o i te po’ao o hai mai, “Tenei toku Hosa noko haka pupugu e Au. Haka gongo ake kia te Ia.” 36Te gholoba na he’e gongona ai te ge’o, kae hiina’i atu kigatou ko Jesus manga launatasi. Na pegea haka ako na manga na’a soko e kigatou na hai ’anga nei. Kae he’e hogahoga e kigatou ki ni pegea na hai ’anga noko hiina’i kinai kigatou.
Ko Jesus noko haka ma’ugi te pegea uguhia
(Matthew 17.14-18; Mark 9.14-27)
37Nimaa tegaa ’ao, ko kigatou noko boo iho i te ogo, kae boomai te ’apitanga o pegea o bilaabei ma Jesus. 38Te launatasi tangata i te haka putunga noko ngege kia Jesus o hai atu, “Hakahua, ko au e sasaka atu kia te Koe ke ina ki toku hosa, na’e tenei taku tama ’iti’iti e tasi. 39Kae hai e te ’atua ia te ia o ghaghaa to’a; hai ia te ia ghotoi, o manga popoge kae piloe te ngutu, kae hu’ai hai songo eia ia te ia, kae he’e ’aonga tena hano ’aatea ia te ia. 40Kua sasaka ai au ki ou pegea haka ako kigatou pagepage ’ia, ma te he’e ’aonga te hai e kigatou.”
41Ma te haka tau a Jesus o hai atu, “Koutou te ’atu tangata maase’i, kae he’e too kia te Au. Tahiaange ’aso e hai kau noko haka pata ai kia te koutou o baasiko ia te koutou? Kakabe mai tou hosa ki te kunga nei.”
42Nimaa haka tu’u a’u te mi’i tangata, kae manga ’aka e te haagiki ia te ia o too ki te kege, kae hai o popoge, ma te pagepage e Jesus te haagiki songo, kae haka ma’ugi e Ia te mi’i tangata, kae tuku o hoki kia te tamana. 43Te ’apitanga na hu’ai he gege ma’ugi ’aki ai i na hu’ai taganga o te ’Aitu.
Te gholoba noko he gege ma’ugi ’aki ai ba’i pegea i na hai ’anga noko hai e Jesus, ko Ia noko hai atu ki ona pegea haka ako, 44“Haka gongo mai o na’a gaoi nia te hai kau gea ai kia te koutou: Te Hosa o Pegea e hai ke go haka soko ’ia ki na gima o pegea.” 45Ka noko he’e na’a e kigatou po tehea tena gaataki. Noko hu’ai ngigo ia te kigatou, o he’e na’a ai e kigatou, ma te matataku a kigatou te haka anuanu ’aki ai kia te Ia.
Koai gaa te hai ke go hua’eha?
(Matthew 18.1-5; Mark 9.33-40)
469.46 Lk 22.24.Na pegea haka ako noko haka bagebage ’aki, po koai ia te kigatou te hai ke go hua’eha. 47Nimaa na’a e Jesus agatou maanatu, ma te kakabe mai e Ia te mi’i tama ’iti’iti o haka tu’u i ona taha. 489.48 Mt 10.40; Lk 10.16; Jn 13.20.Kae hai atu a Jesus kia te kigatou, “Koai e kumu i te mi’i tama ’iti’iti nei, i te maanatu i toku ingoa, e kumu ia te Au. Ka koai e kumu ia te Au, e kumu ia te Ia noko haka to’o mai ia te Au. Ka te pegea e hu’ai hua’iti’iti ia te koutou, tenaa ia e hai ke go hua’eha.”
49Ma te hai atu a John, “Hakahua, ko kimatou noko hiina’i ki te pegea noko manga pagepage haagiki i tou ingoa, ka na susugi e kimatou ia te ia, iteme’agaa koia he’e te pegea ia te kitatou.”
50Ma te hai atu kinai a Jesus, “Noka te susugi ia te ia, na’e te pegea nimaa he’e haka makau ia te koutou, te pegea outou.”
Te he’e mamaka ’anga a Samaria kia Jesus
51Nimaa hitaiaki te ’aso noko hai ke hoki ai a Jesus ki te gangi, ko Ia noko hai tena maanatu ke hano ki Jerusalem. 52Ka noko tuku na pegea o mumu’a ia te Ia, ke baa gongo te manaha i Samaria ke ngaague o hitagi mai ia te Ia. 53Ka na pegea o te manaha na he’e haka pogo ia Jesus, iteme’agaa ko Ia noko hai ke hano ki Jerusalem. 549.54 2 Kgs 1.9-16.Nimaa hiina’i kinai gua pegea haka ako ia James ma John ki te hai ’anga nei, ma te hai atu kia Jesus, “Hakahua, ko Koe e siahai kimaua haka ene ’aki he ahi mai te gangi ke tutu ia te kigatou?” 55Ka noko keu mai kinai a Jesus o gea susugi ia te kigaaua. 56Kae boo kigatou ki tegaa manaha.
Na noho o te tata’o tu’a ia Jesus
57Te gholoba noko manga koi boo ai kigatou i te aga, kae hai atu te pegea kia Jesus, “Koau hai kau tata’o tu’a ia te Koe ki ba’i kunga hano kinai Koe.”
58Ka na hai atu a Jesus kia te ia, “Na manu hetoogohi o mouku e hai ogatou ’ana, ka na manu he gegei e hai ogatou aliu, ka te Hosa o Pegea e he’e tau kunga ke moe ai.”
59Kae hai atu a Jesus ki tegaa pegea, “Tata’o tu’a mai ia te Au.”
Ka koia noko haka tau o hai atu, “Hakahua, mataa tuku mai kau hano o tanu ia tamau.”
60Ma te haka tau a Jesus o hai atu kia te ia, “Tuku atu na pegea mamate, ke tanu ogatou pegea mamate, kae hinatu koe o ’atigongo i te Hakahua ’anga a te ’Aitu.”
619.61 1 Kgs 19.20.Kae hai atu ma’u tegaa pegea, “Hakahua, mataa tuku mai kau hoki o haka mahoga ki oku pegea i toku manaha, ’io kau go tata’o ia te Koe.”
62Ma te haka tau kinai a Jesus o hai atu, “He’e kitea he pegea ke ’oso ki te me’a kegi kege, kae keu hoki ki tu’a. Koia ka he’e ’aonga te hai hekau ki te Hakahua ’anga a te ’Aitu.”
10Te haka to’o ’anga e Jesus te tino hitu tuma’a e gua
1Mugi i te hai ’anga nei, ko te Hakahua noko haka pau ma’u e Ia te tino hitu tuma’a e gua o tuku ia te kigatou o boo taki gua, o mumu’a ia te Ia ki ba’i manaha ma ba’i kunga e hai ke go hano kinai. 210.2 Mt 9.37,38.Ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “E hu’ai ’eha na me’a e matu’a i te ’umanga, ka na pegea utu he’e ’api. Haka ene ’aki atu ai ki te Hakahua o te ’umanga kua matu’a, ke tuku ma’u eia ni pegea ke boo kigatou o utu te ’umanga kua matu’a. 310.3 Mt 10.16.Boo atu! Na’e tuku e Au ia te koutou ke boo o noho pe na punua sipisipi e boo ki na kunga e iai na manu totogo hai maka. 4Noka te to’o ni oko oko, poni tanga, poni taka ba’e, ma te noka te gegea ki ni pegea i te aga.
5“Te ’aso kago he uguhi ai koutou ki he hage, ogo mataa kogaa na hai atu kinai: ‘Te goto maagie ki te hage nei.’ 6Ka nimaa iai he pegea goto maagie i te hage, te goto maagie e hai ke noho kia te ia. Ka nimaa si’ai, te goto maagie e hai ke manga hoki atu kia te koutou. 710.7 1 Cor 9.14; 1 Tim 5.18.Noho ’aki atu i te hage na, o kai ma te bibinu nia kago ’abatu e kigatou kia te koutou, iteme’agaa te pegea e hai hekau, kago ga’u eia tena giu’aki. Ogo noka te boo i tegaa hage ki tegaa hage.
8“Koutou nimaa boo ki he manaha o haka pogo ia te koutou, kai atu nia kago ’abatu kia te koutou. 9Haka ma’ugi atu na pegea masasaki i te kungaa, ma te ’atigongo atu kia te kigatou: ‘Te Hakahua ’anga a te ’Aitu kua hitaiaki kia te koutou.’ 1010.10 Acts 13.51.Ka nimaa boo koutou ki he manaha o he’e haka pogo ia te koutou, ogo manga boo atu ki na agatu’u, o hai atu ki na pegea manga iai, 1110.11 Mt 10.7-14; Mk 6.8-11; Lk 9.3-5.‘He’e po na tobeabu i na manaha o’outou e pipigi ki omatou tapungao, e hai ke tahitahi ke haka ’agi ai te kuu manaba kia te koutou. Ka te me’a ke na’a e koutou, te Hakahua ’anga a te ’Aitu kua hitaiaki.’ 1210.12 a Gen 19.24-28; Mt 11.24; b Mt 10.15.Ko Au e hai atu kia te koutou, ko te ’Aitu e hai ke go kago ki te manaha nei i te ’aso o te haka aba o sigi i Sodom.
Te hu’ai kagohia ki gua manaha he’e sui tegeu’a
1310.13 Is 23.1-18; Ezek 26.1—28.26; Joel 3.4-8; Amos 1.9,10; Zech 9.2-4.“Haka ’aagoha a koutou Chorazin! Haka ’aagoha a koutou Bethsaida! Na hai ’anga haka gege ma’ugi noko hai e Au kia te koutou, poi hai e Au ki Tyre ma Sidon, ko kigatou kua goa te he keu ’aki giu mai o mamago ini bebe laoa, ma te haa pugha ini gehu, ke haka ’agi ai kua ’oti i ogatou ’oosongo. 14Ko te ’Aitu e hai ke go kago kia te koutou, i te ’ao o te haka aba o sigi i Tyre ma Sidon. 1510.15 Is 14.13-15.Ka koutou Capernaum e siahahai koutou hu’ai ma’u ’agunga? E hai ke go seu ki te ugaimami.”
1610.16 Mt 10.40; Mk 9.37; Lk 9.48; Jn 13.20.Ko Jesus noko hai atu ki ona pegea haka ako, “Koai e haka gongo kia te koutou, e haka gongo ma’u kia te Au. Ka koai kago he’e siahai kia te koutou, kago he’e siahai ma’u kia te Au. Ka te pegea kago he’e siahai kia te Au, e he’e siahai ma’u kia te ’Aitu noko haka to’o mai ia te Au.”
Te giu mai ’anga te tino hitu tuma’a e gua
17Te tino hitu tuma’a e gua noko giu mai ma tegatou magagaohie o kogaa agatou to’o, “Hakahua, na haagiki songo ma’u noko hu’ai mangangao kia te kimatou i na pagepage ’anga e kimatou i tou ingoa.”
18Ma te haka tau a Jesus o hai atu kia te kigatou, “Ko Au kua ina kia Satan e toiho, manga noho pe te ’uiga kemo mai i te gangi. 1910.19 Ps 91.13.Ka kua ’abatu e Au kia te koutou na taganga, koutou takataka ’ia ai na ngata ma na manu ba’e gua, ma te koutou sigi ai i na taganga o te makau. Kago si’ai ni me’a ke hai songo ia te koutou. 20Ka koutou noka tautou sisia, i te munange na haagiki kua mangangao ia te koutou, ka koutou e hai ke manga sisia, i na ingoa o’outou kua ’oti i te kanukanu i te gangi.”
21Te gholoba na, ko Jesus noko hu’ai magaohie i te Spirit Tapu ma te kogaa ana to’o, “Tamau, ko Koe te Hakahua o te gangi ma te kege nei, ko Au e haka e’eha ia te Koe, iteme’agaa noko huu e Koe na hai ’anga nei i na pegea he ’igo’igo ’aki ma na pegea na’a hai ’anga, kae haka ’agi e Koe ki na pegea manga noho pena tama giki. E maa’ogi Tamau, na me’a nei manga hai i au maanatu gaoi.
2210.22 a Jn 3.35; b Jn 10.15.“Ko ba’i hai ’anga na tuku e Tamau kia te Au. E si’ai he pegea na’a eia koai ko tena Hosa, ka manga na’a e te Tamana. Kae si’ai ma’u he pegea na’a koai ko te Tamana, ka manga ko tena Hosa, ma na pegea e ligo e te Hosa ke haka ’agi kinai e Ia.”
23Ma te takahugi atu a Jesus ki ona pegea haka ako o manga mi’i gea atu kia te kigatou o hai atu, “Haka gaoi ki na mata kua hiina’i ki na hai ’anga e hiina’i kinai koutou nei. 24Iteme’agaa ko Au e hai atu kia te koutou, noko ’api taauga ma na hakahua, noko siahahai ke hiina’i ki na hai ’anga kua hiina’i kinai koutou nei, ka noko he’e ’aonga te hiina’i kinai. Ko kigatou noko siahahai ma’u kigatou haka gongo ki na hai ’anga kua haka gongo kinai koutou nei, ka noko he’e ’aonga te haka gongo kinai.”
Te haka gaataki i te pegea ’agoha mai Samaria
2510.25 Mt 22.35-40; Mk 12.28-34.Te launatasi ’aso noko tu’u ai te launatasi i na ako o na tagangonga o hai lobo eia ia Jesus, o hai atu kinai, “Ako, niaa e hai kau hai ’ia kau ga’u ’ia ai te ma’ugi noho goa?”
26Ma te haka tau a Jesus o hai atu kinai, “Niaa te noko kanukanu ki na tagangonga? E kohea na na’a e koe tena haka sahe ’anga?”
2710.27 a Deut 6.5; b Lev 19.18.Ka koia noko haka tau o hai atu, “Ma’ine atu kia te ’Agiki te ’Aitu o ’ou i tou uso ngatahi, ma tou ma’ugi ngatahi, ma au to’a ’anga ngatahi, ma au tegeu’a ngatahi. Ma te ma’ine atu ki ou pegea e pata mai, ke noho pe au ma’ine ’anga kia te koe.”
2810.28 Lev 18.5.Ma te haka tau a Jesus o hai atu kinai, “Tau haka tau na e hu’ai gaoi, konei na hai atu, ka ke ma’ugi ai koe.”
29Ka koia noko siahai ke haka ’agi koia e hu’ai gaoi, tegaa te hai ’anga noko hai atu ai kia Jesus, “ ’Ai koai toku pegea e pata mai?”
30Ma te haka tau a Jesus o hai atu kinai, “Te launatasi tangata noko hinaiho i Jerusalem ki Jericho. Ma te labu e na pegea kaia’a, o huhuke e kigatou ona ake, kae kogu e kigatou aano semu o noko manga takoto, kae boo. 31Nimaa hano ma’u te priest i te aga e tasi, koia na kite i te pegea manga takoto, ma te hano haka tihitihi ai i tegaa pa’asi o te aga. 32Noko iai ma’u te pegea i te hanohano o Levi noko hetae ki te kungaa. Nimaa ina ki te pegea, koia ma’u noko hano haka tihitihi ai i tegaa pa’asi o te aga. 3310.33 2 Chr 28.15.Ka te launatasi pegea mai Samaria noko hano i te aga e tasi. Nimaa hetae ki te kunga noko manga takoto ai te pegea, koia na ina kinai o hu’ai ’agoha kia te ia. 34Koia noko hano o tuku kinai eia na oela ma na waeni o hetauaki ai ona maka, o gii. Kae mugi ia o nekeneke ake ia te ia o haka eke ki tena donki, o kakabe eia ki te hage o na pegea lango o hegau ai ia te ia. 35Nimaa tegaa ’ao, sa’u ake eia te toka gua mane siliva, o haiga’a ki te hakahua o te hage, kae hai atu kinai: ‘Kumu atu ia te ia, ka nimaa go hokimai au, kau go sui ’ia nia kua hai kinai e koe.’ ”
36Ma te hai atu a Jesus, “Koai i te toka togu nei e tegeu’a ake koe, koia noko hai ki te pegea na taa ena pegea kaia’a, o noho mai tena pegea e pata mai?”
37Te ako o na tagangonga noko haka tau o hai atu kinai, “Te pegea noko ’agoha kia te ia.”
Ma te hai atu a Jesus kia te ia, “Hinatu, o konei au hai ma’u.”
Ko Jesus noko maataki ia Martha ma Mary
3810.38 Jn 11.1.Ko Jesus ma ona pegea haka ako noko boo i te aga. Ko Ia noko hetae ki te manaha o te hahine e mate tena ingoa ko Martha, o haka pogo eia ia te Ia ki tena manaha. 39Ko ia noko hai tena taina noko mate tena ingoa ko Mary, noko manga noho o pata i na ba’e o te ’Aitu, o noko manga haka gongo ki nia noko manga gea kinai. 40Ka ko Martha noko hu’ai ghaulia i ba’i me’a noko manga ngaague eia. Koia noko a’u kia Jesus o hai atu kinai, “Hakahua, ’ai e he’e tegeu’a ake Koe e maase’i, te manga tuku e te taina o’oku ia te au o manga hai hekau launatasi? Hai atu kinai ke a’u o ’aabaki kia te au!”
41Haka tau a te Hakahua o hai atu, “Martha, ko koe e hu’ai ghaulia ki ba’i me’a. 42Kae launatasi hai ’anga e gaoi te siahai kinai. Ko Mary kua ligo eia te hai ’anga hu’ai gaoi, kago he’e to’o ’aatea ia te ia.”
11Ko Jesus noko ako te taakunga
1Te launatasi ’ao, ko Jesus noko taakunga ai i tegaa kunga. Te gholoba na ’oti i te taakunga ai Ia, a’u te launatasi i ona pegea haka ako o hai atu kinai, “Hakahua, ako mai kimatou taakunga, ke noho pe te ako ’anga e John ona pegea haka ako.”
2Ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “Koutou nimaa taakunga, konei na taakunga ake,
‘Tematou Tamana e noho i te gangi,
te ingoa tapu o’ou ke haka ma’u ’agunga,
te hakahua o’ou ke go a’u.
3’Aumai ma’amatou ni utunga i ba’i ’aso.
4Haka noka mai omatou ’oosongo,
na’e ko kimatou manga haka noka ma’u
ki na pegea e hai agatou hai ’anga songo kia te kimatou.’
Ma te noka te tuku ia te kimatou ki ni pakenga.”
5Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou “Poi iai he pegea ia te koutou e hai ma’ana he hemasi’inga, kae hano kia te ia i te tu’u gua poo o hai atu kinai: ‘Hemasi’inga, mataa ’aumai ma’aku he toka togu bred, 6e iai taku hemasi’inga e a’u kia te au, kae he’e tau utunga kau haangai ’ia ai.’ 7Ka poi konei na hakatau iho te pegea i goto: ‘Noka te baa tu’ia mai ia te au. Te aga kua ’oti i te titingi, ka ko kimatou ma aku tama giki kua ’oti i te momoe. E he’e ’aonga taku ’aga kau ’abatu ’ia he me’a kia te koe.’ 8Ko Au e hai atu kia te koutou, hakagata goa koia ka he’e ’aga o ’abange te bred i te munange koia tena hemasi’inga, ka naato’o i te koia e he’e pa’a tena haka ene goa, koia ka ’aga o haiga’a kia te ia te potaha o na me’a e siahai kinai ia.
9“Ka ko Au e hai atu kia te koutou: Haka ene ’aki atu ka ke ’abatu kia te koutou. Sasaga atu ka ke go kite e koutou. Tukituki atu te titingi ka ke go luga kia te koutou. 10Iteme’agaa ko ba’i pegea haka ene ’aki e hai ke go ga’u e kigatou, koai e sasaga e hai ke go kite eia, koai e tukituki e hai ke go luga kia te ia te aga.
11“ ’Ai koai ia te koutou na tamana, poi haka ene kinai mo’ona he hosa i he kaui, ka manga haka suihaki eia i he ngata o ’abange kinai? 12Poe haka ene kinai ma’ana he hua paolo, ka manga ’abange kinai eia he manu ba’egua? 13Ka koutou poi na pegea maase’i, kae manga na’a te haiga’a me’a gaoi ki autou tama giki, e soo atu te Tamana o’outou manga noho i te gangi e hai ke go haiga’a e Ia te Spirit Tapu ki na pegea e haka ene ’aki ai kia te Ia.”
Ko Jesus ma te tugi o na haagiki
(Matthew 12.22-30,43-45; Mark 3.20-27)
14Ko Jesus noko pagepage e Ia te haagiki he’e gea. Te gholoba noko hano ’aatea ai te haagiki, te tangata noko he’e ’aonga te gea, na gea, ma te he tu’ia ’aki ai te ’apitanga. 1511.15 Mt 9.34; 10.25.Ka noko iai kogaa ia te kigatou noko kogaa agatou to’o, “Ko Beelzebub, te tugi o na haagiki songo, te haiga’a eia kia te Ia na taganga o ma pagepage ai na haagiki songo.” 1611.16 Mt 12.38; 16.1; Mk 8.11.Noko hai lobo e kogaa pegea ia te Ia i te haka ene ’aki kinai ni haka ’igonga mai te gangi.
17Ko Jesus noko na’a e Ia agatou maanatu ma te hai atu kia te kigatou, “Poi iai he sa’a e tuhatuha ia te kigatou o he hai songo ’aki, kago he’e noho goa. Ka poi iai he matiginga e tasi, e tuhatuha ia te kigatou o he hai songo ’aki, kago pau o maseuseu. 18Ko Satan poi tuha tena sa’a o he hai songo ’aki ia te kigatou, e hai ke kohea na noho goa tena sa’a? Ko Au manga konei aku gea, iteme’agaa e hai ake koutou, ko Au manga pagepage haagiki i na taganga o Beelzebub. 19Ka poi maa’ogi o pagepage e Au na haagiki i te ingoa o Beelzebub, to’oi te taganga te manga pagepage ai ena pegea o’outou na haagiki? E haka ’agi ai ena pegea o’outou, koutou e saga. 20Ka nimaa pagepage e Au na haagiki i na taganga o te ’Aitu, te Hakahua ’anga a te ’Aitu kua hetae mai kia te koutou.
21“Te gholoba e ngaague ai te pegea to’a ’ana me’a hai tau’a o ge’o ai tena hage, ko ba’i me’a a’ana ka noko noho gaoi. 22Ka nimaa iai he pegea e hu’ai to’a o sigi, e a’u kia te ia o hetau aano sepu ai, ka to’o eia ko ba’i me’a hai tau’a a te tangata noko sano goa kinai, o tuhatuha eia nia e to’o eia.
2311.23 Mk 9.40.“Te pegea e he’e haka pata kia te Au e haka makau eia ia te Au, ka te pegea nimaa he’e kakabe pegea mai kia te Au, manga hai eia a pegea o maseuseu.
24“Te gholoba e sopo ai ki taha te haagiki songo i te tangata, koia manga sehu ai i na kunga henua gaabaki, o sasaga kunga ke oki oki ai o he’e kite he kunga, ma te hai ake, ‘Kau hoki ki te hage noko hano ai au.’ 25Nimaa hetae o kite eia te hage kua tahitahi o ma’a, ma te kua ’oti i te haka tinogaoi ba’i me’a. 26Ma te hano ia o kakabe mai tegaa toka hitu haagiki kabe songo o sigi ia te ia, o he uguhi ki goto o kakai ai. Na noho o te tangata nei e hu’ai maase’i to’a o sigi i te mataa noho ’anga.”
27Te gholoba noko manga gea ai a Jesus i na hai ’anga nei, te launatasi hahine i te ’apitanga noko ngege atu kia Jesus o hai atu, “E haka gaoi te hahine noko haka haa ia te Koe, ma te haa uu ia te Koe.” 28Ko Jesus noko haka tau o hai atu kinai, “Si’ai, e haka gaoi na pegea e haka gongo ki na haka hegeunga a te ’Aitu o mangangao kinai.”
Te haka ’igonga o Jonah
2911.29 Mt 16.4; Mk 8.12.Te haka putu ’anga te ’apitanga noko hu’ai ’api ma te kogaa na to’o atu kinai a Jesus, “Te ’atu tangata nei e hu’ai maase’i, e haka ene ’aki he haka ’igonga, kae si’ai he hai ’anga ke haka ’agi kia te kigatou, ka manga te haka ’igonga o Jonah. 3011.30 Jon 3.4.E kogaa na noho ko Jonah noko hai ai te haka ’igonga ki te ’apitanga o Nineveh, ka manga konaa na noho ma’u te Hosa o Pegea te haka ’igonga ki te ’atu tangata o na ’aso nei. 3111.31 1 Kgs 10.1-10; 2 Chr 9.1-12.Te hakahua hahine o Bagitakugu kago tu’u i te ’ao o te haka aba o haka makau eia te ’atu tangata o na ’aso nei, iteme’agaa koia noko a’u i na kunga mama’o i te kege nei ke haka gongo ki te ’igo’igo o Solomon. Kae iai te launatasi i te kunga nei e hua’eha o sigi ia Solomon. 3211.32 Jon 3.5.Te ’apitanga o Nineveh kago tutu’u i te ’ao o te haka aba, o haka makau e kigatou te ’atu tangata nei, iteme’agaa na he sui tegeu’a ’aki i na tohi’aki ’anga a Jonah, ka e iai te launatasi i te kunga nei e hua’eha o sigi ia Jonah.
Te peba ki na tino
3311.33 Mt 5.15; Mk 4.21; Lk 8.16.“Ka si’ai he pegea ke tutu eia he peba o huu eia ki he kunga, poe poghi eia i he kete, kae hai ke manga haka eke ki he me’a tuku peba, ka ke hiina’i kinai na pegea e he uguhi mai ki te hage. 34Ou mata te peba o tou tino. Ou mata nimaa gaoi, tou tino ngatahi ka hu’ai maagama, ka nimaa he’e gaoi, tou tino ma’u ka hu’ai poo’ugi. 35Ge’o gaoi atu ka ke noka te poo’ugi te maagama kua i goto ia te koe. 36Tegaa te me’a, te tino ngatahi o’ou poi maagama kaatoa, kae si’ai he kunga ke poo’ugi, kua pau o hu’ai maagama o noho pe te peba hai o maagama ia te koe.”
Ko Jesus noko gea haka makau ki na hu’ai pegea o Jew
(Matthew 23.1-36; Mark 12.38-40)
37Nimaa ’oti i te haka hegeu a Jesus, te launatasi i na Pharisee noko haka pogo eia ia Jesus ke kai haka pigi kia te ia. Ma te ugu a Jesus ki goto o noho i te kunga kai. 38Ka te Pharisee noko ina ’atu kia Jesus manga he’e huhu’i na gima ’io mugi o kai, ma te gege ma’ugi ai.
39Ma te hai atu a te Hakahua kia te ia, “Koutou na Pharisee manga hai e koutou o ma’a a taha i na kapu ma na peleti, ka ko goto ia te koutou e hua’eha ai te mou toto’o ma te hai hai ’anga songo. 40Koutou na pegea hu’ai huhu’u! ’Ai e he’e na’a e koutou ia te ’Aitu noko gosigosi e Ia a taha ma goto ma’u? 41Ka nia e i-goto ia te koutou—haiga’a atu ai ki na pegea lae, ka kego hai ko ba’i me’a ke ma’a kia te koutou.
4211.42 Lev 27.30.“Haka ’aagoha koutou Pharisee, iteme’agaa e haiga’a e koutou kia te ’Aitu na katoa o na mi’i gaukei e mate na ‘mint’ ma na ‘rue’ ma gaa gaukei i outou ’umanga, kae hai ti’aki e koutou te haka tinogaoi ma te ma’ine o te ’Aitu. Konei na hai ’anga e hai ke hai e koutou, kae noka te hai ti’aki kogaa hai ’anga.
43“Haka ’aagoha koutou Pharisee, iteme’agaa koutou manga maa’ine ki te noho ’aki i na noho ’anga ma’u ’agunga i na Hage hai paaunga ma na haka e’eha ’anga e pegea i na kunga he tau’i ’aki me’a.
44“Haka ’aagoha koutou, iteme’agaa koutou manga noho pe na takotonga he’e tau haka ’igonga, manga lango a pegea o taka hanga ai i te he’e na’a e kigatou!”
45Te launatasi i na ako o na tagangonga noko haka tau kia Jesus o hai atu kinai, “Ako, te gholoba e konei na gea ai Koe i na hai ’anga nei e hai songo ma’u ai e Koe ia te kimatou.”
46Ka ko Jesus noko haka tau o hai atu kinai, “Haka ’aagoha koutou na ako o na tagangonga, i te ’ati e koutou na kabenga ki na tu’a ogaa pegea o he’e ’aonga te to’o e kigatou, kae si’ai he pegea ia te koutou ke ’oso atu te gima o ’aabaki kia te kigatou.
47“Haka ’aagoha koutou, i te manga gosigosi e koutou na takotonga o na taauga na taa e outou tupuna. 48Kua hogahoga ai e koutou ma te haka maa’ogi e koutou nia noko hai ena tupuna o’outou. Na taa e kigatou na taauga kae gosigosi e koutou ogatou takotonga. 49Baaghaghi i na hai ’anga nei, ko te ’Aitu i tena ’igo’igo noko gea o hai ake:
‘E hai kau go haka to’o ’ia kinai ni taauga,
ma ni pegea haka to’o, kago taa kogaa ia te kigatou,
kae hai songo kogaa.’
50Te ’atu tangata nei te hai kego tuku kinai te kagohia o te taa’ia ’anga na taauga haka tu’u mai i te gosigosi ’anga a te kege nei. 5111.51 a Gen 4.8; b 2 Chr 24.20,21.Haka tu’u mai i te ta’ia ’anga a Abel ki te ta’ia ’anga a Zechariah, noko taa i te noho goto ’anga o te olta ma te kunga hu’ai tapu i goto i te Hage Tapu. E maa’ogi e hai atu Au kia te koutou, na pegea nei e hai ke go kagohia i ba’i hai ’anga noko hai nei.
52“Haka ’aagoha koutou na ako o na tagangonga, i te huu e koutou te maa’ogi i te ’apitanga. Kua he’e ga’u e koutou, kae bapanoko e koutou na pegea e hai ke na’a ai e kigatou.”
53Te gholoba noko hano ai a Jesus i te kungaa, na ako o na tagangonga ma na Pharisee noko haka tu’u tagatou haka bagebage toto’a kinai ma tegatou he haka anuanu ’aki boo kinai i ba’i me’a. 54Noko manga pali e kigatou ke nimaa gea ini me’a kigatou go haka makau ’ia ai.
12Ko Jesus noko baa gongo ki ona pegea haka ako
(Matthew 10.26-33; 12.32; 10.19-20)
112.1 Mt 16.6; Mk 8.15.Nimaa i te tasi ’ao, te ’apitanga noko haka putu ngatahi mai o hu’ai ’api to’a o sigi i te noa. Ko kigatou noko he ’uku’uku ’aki, ka ko Jesus noko mataa gea ki ona pegea haka ako o hai atu kinai, “Koutou na’ana’a atu ki na akonga ana Pharisee, na’e hu’ai haka hagehage. 212.2 Mk 4.22; Lk 8.17.Ko ba’i me’a ngigo, e hai ke go hiina’i kinai, ma ba’i me’a huu e hai ke go hai ke na’a. 3Nia e gegea ai koutou i te poo’uginga, e hai ke go haka gongo kinai i te maagama, ka nia noko palalana huu ai koutou i te hage, e hai ke go hogahoga haka maahoga i na hohonga o na hage.
4“Ko Au e hai atu kia te koutou aku hemasi’inga, noka te matataku ki na pegea kago taa na tino, kae mugi o he’e tau hai ’anga ma’u. 5Kae hai kau tuiaki ’ia kia te koutou koai te hai koutou matataku kinai: Matataku atu kia te ’Aitu e hai ke go nimaa ’oti i te taa e Ia na tino, kae hai taganga o seu e Ia ia te koutou ki te ugaimami. Ko Au e gea maa’ogi atu kia te koutou: Matataku atu kia te Ia. 6Te toka gima mi’i manu manga ’aonga te tau’i i he toka gua mi’i mane, kae si’ai he launatasi ke he’e maanatu kinai a te ’Aitu. 7He’e po na gau ’ugu o’outou e na’a e Ia tena taunga. Noka tautou matataku, na’e koutou e hu’ai gaoi o sigi i na tugaa mi’i manu.
8“Ko Au e hai atu kia te koutou, te pegea nimaa ’atigongo ia te Au i ’ago ia pegea, te Hosa o Pegea kago sui o ’atigongo ia te ia i ’ago i na ensel o te ’Aitu. 9Ka koai e hai ake koia he’e te pegea o’oku i ’ago ia pegea, te Hosa o Pegea e hai ke go sui o hai atu i ’ago i na ensel o te ’Aitu, koia he’e toku pegea. 1012.10 Mt 12.32; Mk 3.29.Ka te pegea namaaa gea maase’i ki te Hosa o Pegea e hai ke go haka noka kinai, ka te pegea nimaa igho ki te Spirit Tapu kago he’e haka noka kinai.
1112.11 Mt 10.19,20; Mk 13.11; Lk 21.14,15.“Te gholoba kago kakabe ai ia te koutou ki na Hage hai paaunga pona gahumanu ma na hakahua ke hai lobo ai ia te koutou, ogo noka tautou maikia ai poe hai ke go kohea na haka soi ia te koutou poe hai ke go kohea autou gegea. 12Iteme’agaa te Spirit Tapu te hai ke go ako e Ia i te gholoba na nia te hai koutou go gegea ai.”
Te haka gaataki i te pegea ga’u kae noanoa
13Noko iai te pegea i te haka putu ’anga noko hai atu kia Jesus, “Ako, hai atu ki toku taina ke baghigua amaa me’a noko tuha e temaua tamana kia te kimaaua.”
14Ka ko Jesus noko haka tau o hai atu kinai, “Te pegea na, koai te tuku ia te Au kau haka totonu ’ia ia te kougua, ma te kau baghigua ’ia augua me’a ia te kougua?”
15Kae hai atu ma’u a Jesus kia te kigatou, “Na’ana’a atu! Ma te ge’o gaoi atu ia te koutou ki ba’i haka maa’ina, iteme’agaa te ma’ugi o te pegea e he’e hai i ba’i ga’unga hai eia, masi’igoa koia e hu’ai ga’u.”
16Ko Jesus noko ’atigongo kia te kigatou i te haka gaataki nei:
“Te launatasi tangata ga’u noko hai tena kunga kege o tanu ai ana me’a o hu’ai me’aa gaoi ma te hai hua gaoi. 17Ma te konei ana haka tu’u hai tegeu’a ake, ‘Niaa gaa e hai kau hai ’ia i te kua he’e tau kunga ke ’ati kinai aku hua ’umanga?’
18“Ma te konei ana tegeu’a, ‘Tenei te hai ’anga e hai kau hai ’ia: E hai ke ebeebe toku hage tuku me’aa, ka ke haka tu’u ni hu’ai hage, o ’ati kinai ko ba’i hua ’umanga a’aku, ma gaa me’a gaoi a’aku. 19Kae hai kau go konei aku gea kia te au: “Ko koe e hu’ai ’eha au me’a gaoi haka putu ki na ghapu kago a’u. Oki oki iho, na’e kua haingaohie, o noko kai, ma te binu, ma te noko siasia.” ’
20“Ka ko te ’Aitu noko kogaa ana to’o atu kia te ia: ‘Ko koe te pegea noanoa! Te poo nei ko koe e hai ke mate ai, ka koai te hai ke sui ki au me’a noko ta’anga haka putu ma’au launatasi?’ ”
21“Manga konei na noho na pegea e haka putu ko ba’i ga’unga kia te kigatou kae e he’e ga’u i te pa’asi o te ’Aitu.”
Noka te maikia
(Matthew 6.25-34,19-21)
22Kae hai atu a Jesus ki ona pegea haka ako, “Tenei te hai ’anga e hai kau gea ai kia te koutou: Noka tautou maikia ki outou ma’ugi, nia e hai koutou go kai ’ia, po outou tino, nia e hai koutou go mamago ai. 23Na ma’ugi te me’a haka saga o sigi i na utunga, ma na tino te me’a haka saga o sigi i na laoa. 24Tegeu’a atu ki na manu he gegei: e he’e sanga o he’e utu, o he’e tau hage tuku utunga; ka manga haangai e te ’Aitu ia te kigatou. Ka koutou e hu’ai tau babae e te ’Aitu o sigi i na manu! 25’Ai koai ia te koutou e maikia ka ’aonga te beegaba eia mo’ona ni ’aso ke noko ma’ugi ai? 26Nimaa haingata’a te hai e koutou te mi’i hai ’anga nei, ’eaa e maikia ai koutou ki gaa me’a ma’u?
2712.27 1 Kgs 10.4-7; 2 Chr 9.3-6.“ ’Ai tegeu’a atu ki na mi’i mouku e ngasongo ake o laka. Ko kigatou he’e hai hekau o he’e lapui. Ka ko Au e hai atu kia te koutou, masi’igoa ko Solomon te pegea ga’u, ka noko he’e mago i ni me’a gaoi ke noho pe na laka o na mi’i mouku nei. 28Ka nimaa konaa na haa mago e te ’Aitu na mi’i mouku i ona laka manga noho i te ’aso nei, kae seu ki te ahi i te ’aso ’ao, ’ai e he’e tegeu’a ake a koutou ko te ’Aitu e taubabae ia te koutou o haa mago ia te koutou? Na sano o’outou hu’ai mi’i me’a! 29Kae noka tautou hiina’i manga maikia po nia kago kai poe bibinu ai. 30Te ta’u pegea he’e sogi o te kege nei, e hu’ai maikia i te ta’u hai ’anga nei, ka te Tamana o’outou manga na’a e Ia na me’a e siahahai kinai koutou. 31Mataa sasaga atu e koutou te Hakahua ’anga a te ’Aitu, ka ke go ’abatu beegaba e Ia na me’a nei kia te koutou.
32“Te mi’i tu’uganga nei, noka tautou matataku, na’e te Tamana o’outou hu’ai siahai ke haiga’a kia te koutou te nuku o’ona. 33Tuku atu autou ’ota’ota ke tau’i o ’aabaki ai ki na pegea lae. Pipiki ake ma’autou ni oko oko he’e ’aonga te motumotu, na’e te kunga tuku me’a gaoi i te gangi, e si’ai he pegea kaia’a hano o hitaiaki kinai, o si’ai ma’u ni kagakuba ke kai e kigatou. 34Iteme’agaa tehea te kunga tuku me’a gaoi o’outou, tenaa te kunga manga iai na uso o’outou ma’u.
Te guani na’ana’a
3512.35 Mt 25.1-13.“Koutou ngaague atu o nono’a outou ake ke ma’u, ma te tutu atu autou peba ke noko kaa, 3612.36 Mk 13.34-36.ke noho pe na pegea hitagi i tegatou hakahua e hokimai i te kainga hai ki te noohonga. Te ’aso kago hetae mai ai, o tukituki ake ai te titingi, kae ghali a kigatou o luga iho te aga kia te ia. 37Kago gaoi to’a ki na pegea haihekau te a’u ’anga te hakahua o kite ia te kigatou manga mata i tena ’aso a’u ai. Ko Au e ’atigongo maa’ogi atu kia te koutou, te hakahua nei e hai ke go nono’a tena ake ke ma’u, kae hai eia ia te kigatou o noho ’aki ki te kunga kai, kae a’u o hai hekau kinai. 38Masi’igoa ko te hakahua kago a’u i te tu’u gua poo pote ’ago ke ’ao, kago gaoi to’a ki na pegea haihekau te a’u ’anga a ia o kite ia te kigatou, manga ngaague. 3912.39 Mt 24.43,44.Kae na’a ake te hai ’anga nei: Te hakahua o te hage poi na’a eia te gholoba e hai ke a’u ai te tangata kaia’a, kua he’e ’aonga te tuku tena hage ke tuki eia. 40Koutou ma’u e gaoi i te ngaague, iteme’agaa te Hosa o Pegea e hai ke go a’u i he ’aso he’e tegeu’a ake a koutou ka he’e a’u ai.”
41Ko Peter noko hakaanu, “Hakahua, ko Koe manga ’atigongo i te haka gaataki nei kia te kimatou po ko ba’i pegea?”
42Te Hakahua noko haka tau o hai atu kinai, “Koai te ge’osanga e maa’ogi ma te ’igo’igo e hai ke go tuku e tena hakahua ke ge’o o na guani ma te tuha kinai eia agatou tuhanga i na utunga i ona ’aso mogimogi? 43Kago hu’ai gaoi ki te pegea hai hekau e kite e te hakahua manga konei ona noho i te ’aso hoki mai o’ona. 44Ko Au e gea maa’ogi atu kia te koutou, te hakahua e hai ke go tuku ia te ia o hakahua i ba’i me’a a’ana. 45Ka nimaa hai ake te guani kia te ia: ‘Toku hakahua ka hu’ai noho goa i tena hai ’anga ke hokimai.’ Kae haka tu’u kogu eia na guani taangata ma na guani haahine, ka manga kai ma te binu o gigi bogu. 46Te hakahua o te pegea hai hekau kago a’u i he ’ao he’e mata ai ma he gholoba he’e na’a eia, o tobago ia te ia, kae tuku ki te kunga o na pegea he’e too kia te ia.
47“Te pegea hai hekau e na’a eia na paaunga a tena hakahua, ka manga he’e ngaague ma te he’e hai eia nia e siahai kinai tena hakahua, e hai ke go kogu haka ’eha. 48Ka te guani e he’e na’a eia nia te siahai kinai tena hakahua, o manga hai eia na me’a e ’aonga tena kagohia ai, koia e hai ke go mi’i kogu. Te pegea kua haiga’a kinai na me’a o ’eha, e hai ke go haka ene kinai ini me’a ke ’eha, ka te pegea noko sama kinai a pegea o tuku me’a kia te ia o ’eha, e hai ke go haka ene ’aki giu kia te ia ini me’a ke hu’ai ’eha.
Ko Jesus e hai ke go tuhatuha e Ia a pegea
49“Ko Au e a’u e to’o mai e Au te ahi ki te kege nei, ka ko Au manga haka nau i te poi na ’oti i te tutu! 5012.50 Mk 10.38.Kae e iai te haa gogomi ’anga e hai ke go hai kia te Au, e hu’ai mamaha kia te Au, naakupu ki te aano hai o ’oti. 51Koutou e tegeu’a ake, ko Au e a’u ma te goto maagie ki te kege nei? Si’ai, ko Au e hai atu kia te koutou, ko Au e a’u kau tuhatuha ’ia a pegea. 52Haka tu’u i te ’aso nei o hano, kago iai te toka gima i te kaugaba e tasi, kago tuhatuha o haka makau ia te kigatou takitasi. Te toka togu ka go haka makau te toka gua, kae sui te toka gua o haka makau te toka togu. 5312.53 Mic 7.6.Ko kigatou kago he’e goto tasi: Ko te tamana kago haka makau ia tena hosa, kae sui a tena hosa o haka makau ia te tamana. Kae haka makau e te tinana ia tena tama ’ahine, kae sui a tena tama ’ahine o haka makau ia te tinana. Kae haka makau e te tinana hungabai ia tena tama ’ahine hungabai, kae sui a tena tama ’ahine hungabai o haka makau ia tena tinana hungabai.”
Te hogahoga ’anga o na ’aso
54Ko Jesus noko hai atu ki te ’apitanga, “Te gholoba e hiina’i atu ai koutou ki te tu’unga’ao e sopo ake i gago, kago ghali koutou o hai ake, ‘Ka ’ua,’ ma te maa’ogi o ’ua. 55Nimaa pusi te oko mai tu’ahenua, hai ake koutou, ‘Ka bebega,’ ma te maa’ogi o bebega. 56Koutou na pegea haka tomu’a! E na’a te hogahoga e koutou na noho o te kege nei ma te ’agohi gangi, ka ’eaa koutou he’e ’aonga te hogahoga ai na noho o na ’aso nei?
57“ ’Eaa e he’e haka totonu ai e koutou na me’a ke maa’ogi? 58Nimaa a’u he pegea makau kia te koe o kakabe ia te koe ke koti, hai lobo atu e koe te haka tinogaoi kinai i te gholoba manga boo ai kougua i te aga, ka ke go noka te huhuti eia ia te koe ki te haka aba, ma te haka soko e te haka aba ia te koe ki na pegea hai tau’a, o sui na pegea hai tau’a o tuku ia te koe ki te kunga o na pegea kagohia. 59Ko Au e hai atu kia te koe, ko koe ka he’e hano ’aatea ai aano ’io haka ’oti te me’a e toe i te tau’i o’ou.”
13Koutou he keu ’aki giu mai i na ’oosongo
1E iai na pegea noko noho ’aki i na ’aso na, noko ’atigongo kia Jesus i na pegea mai Galilee, noko taa e Pilate o haka higohigo eia ogatou toto kia agatou giunga noko hai kia te ’Aitu. 2Ko Jesus noko haka tau o hai atu, “Na pegea mai Galilee nei na konaa na taa ’ia, kae tegeu’a ake koutou na pegea nei noko ’oosongo o sigi i gaa pegea ma’u i Galilee? 3Ko Au e hai atu kia te koutou, Si’ai! Koutou ma’u, nimaa he’e he keu ’aki giu mai i outou ’oosongo, koutou e hai ke go mamate ma’u. 4Po te tino anga hugu tuma’a e bagu noko mamate i te ’aso noko too ai te taoa i Siloam o ta’ota’o ia te kigatou? E tegeu’a ake koutou ko kigatou na pegea noko hu’ai maase’i o sigi i gaa pegea manga noho ’aki i Jerusalem? 5Ko Au e hai atu kia te koutou, Si’ai! Koutou ma’u nimaa he’e he keu ’aki giu mai i outou ’oosongo, koutou e hai ke go mamate ma’u.”
Te haka gaataki i te ga’akau ‘fig’
6Ko Jesus noko ’atigongo i te launatasi haka gaataki: “Te launatasi tangata noko hai tena ’umanga o tanu ai eia te ga’akau e mate te ‘fig’. Koia noko hano o sasaga hua ai, ka noko si’ai ai ni me’a ke kite ai. 7Ma te hano o hai atu ki te pegea noko manga ge’o eia te ’umanga, ‘Tenei te togunga ghapu a’u ai au o sasaga hua i te ga’akau nei, o he’e kite ai ni me’a. Tua atu ke too, na’e tangani hai songo eia te kege!’
8“Te ge’o sanga o te ’umanga noko haka tau o hai atu kinai, ‘Hakahua, tuku atu ke mataa noho mo’ona he ghapu e tasi, ka kau go kegi mugheghi ’ia ke hetauaki i ni me’a ke hai hua. 9Ka ke go nimaa tau hua i tegaa ghapu, gaoi! Ka nimaa go si’ai, kago tua ke too.’ ”
Ko Jesus noko haka ma’ugi te hahine i te ’Ao oki oki
10I te tasi ’Ao oki oki ko Jesus noko manga ako ai i te launatasi Hage hai paaunga. 11Ka noko iai te launatasi hahine noko iai te haagiki songo noko hai eia o sanga songo o katoa tuma’a e bagu ona ghapu. Koia noko piko te tu’a o he’e ’aonga te tu’u haka tinogaoi. 12Nimaa ina ’atu a Jesus kia te ia ma te haka pogo atu ai o a’u, ma te hai atu kinai, “Ta’ahine, ko koe kua tausu’u i tou masaki.” 13Kae haka eke atu na gima o Jesus i ’agunga ia te ia ma te ghali o tu’u haka tinogaoi o haka e’eha eia a te ’Aitu.
1413.14 Ex 20.9,10; Deut 5.13,14.Te hakahua o te Hage hai paaunga noko ’ika’ika kia Jesus i te haka ma’ugi ’anga e Ia te pegea i te ’Ao oki oki ma te kogaa ana to’o atu ki te ’apitanga, “E toka ono ’ao e ’aonga te hai hekau ai. Boomai o hetauaki i na ’ao na, kae noka te hai i te ’Ao oki oki.”
15Ko Jesus noko haka tau kia te ia o hai atu, “Koutou na pegea haka tomu’a! Koai ia te koutou e he’e huhuke tena buluka po tena donki i te kunga haangai, kae kakabe o haa binu i te ’Ao oki oki? 16Kae he’e hai ki te hahine nei, te pegea i te hanohano o Abraham, ka kua manga hakahua hua e Satan i te katoa tuma’a e bagu ghapu. ’Ai e he’e gaoi i te hai ’anga o tausu’u i te ’Ao oki oki?”
17Te gholoba noko konei na gea ai a Jesus, ko ba’i makau o’ona na papa’a, ka te ’apitanga noko magagaohie i ba’i hai ’anga gaoi kua hai e Ia.
Te haka gaataki i te mi’i hatu me’a
(Matthew 13.31-33; Mark 4.30-32)
18Ko Jesus noko haka anu o hai atu, “Te Hakahua ’anga a te ’Aitu manga noho pe niaa? E hai kau kohea na haka papata ’ia? 19Te Hakahua ’anga a te ’Aitu manga noho pe te mi’i hatu me’a o te ga’akau e ingoa te ‘mustard’, e to’o e te pegea tena hatu o tanu i tena ’umanga, o ngasogo ake o hai ai te hu’ai ga’akau, kae boomai na manu o te ’agohi gangi o haka tokatoka i ona ga’a.”
20Ko Jesus noko haka anu hoki kia te kigatou o hai atu, “E hai kau kohea na haka papata ’ia te Hakahua ’anga a te ’Aitu? 21Te hakahua ’anga a te ’Aitu manga noho pe te me’a e tuku ki na palaoa o tupu, noko to’o e te hahine o natu haka pigi ki na palaoa o tuku o mataa noho aano tupu na palaoa ngatahi.”
Te aga ’ago kapikapi
22Ko Jesus noko mugi o hano o agatu’u i ba’i hu’ai manaha ma na mi’i manaha o noko manga ako ai i tena hano ’anga i te aga ki Jerusalem. 23Noko iai te pegea noko haka anu kia te Ia o hai atu, “Hakahua, ’ai kago he’e ’eha pegea ke go maa’ugi?”
Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, 24“He gotu ’aki atu koutou ogo boo ki goto i te aga ’ago kapikapi, iteme’agaa ko Au e hai atu kia te koutou, e ’api kago hai lobo kigatou boo ki goto o he’e ’aonga te hai. 25Kago ghali te hakahua o te hage o ’aga o titingi te aga. Ka koutou kago tutu’u i tu’a ogo tukituki ake te aga ma te hai ake kinai, ‘Hakahua, luga mai te aga nei kia te kimatou.’ Ka koia kago haka tau o kogaa ana to’o, ‘He’e na’a eau ia te koutou, po koutou e boomai i hea.’
26“Ka koutou kago mugi o kogaa autou to’o atu kinai, ‘Ko kimatou noko manga kai ma te bibinu haka pigi kia te koe, ma te ako koe i omatou manaha.’
2713.27 Ps 6.8.“Ka koia kago haka tau o hai atu, ‘E he’e na’a eau ia te koutou po koutou e boomai i hea. Koutou boo atu ia te au, na’e koutou na pegea hai hai ’anga songo!’
2813.28 Mt 22.13; 25.30.13.28 Mt 8.11,12.“Kago noko magegepe ma te he taangisi ’aki ai na niho i te ’aso kago hiina’i ai koutou kia Abraham, ma Isaac, ma Jacob, ma ba’i taauga i te kunga e haka hua ai a te ’Aitu, ka koutou te hai ke go seu ki taha. 29Ko ba’i pegea kago boomai i matangi ma gago ma bagikaago ma bagitakugu, o noho ’aki o kai i te kunga e haka hua ai a te ’Aitu. 3013.30 Mt 19.30; 20.16; Mk 10.31.Na pegea noko mumugi e hai ke go mumu’a, ka na pegea noko mumu’a e hai ke go mumugi.”
Ko Jesus noko ’agoha ki Jerusalem
31Noko iai na Pharisee noko boomai kia Jesus i te ’aso na, o hai atu kia te Ia, “Hinatu i tenei o hano ki he kunga, na’e ko Herod e gotu ke taa eia ia te Koe.”
32Ka ko Jesus noko haka tau kia te kigatou o hai atu, “Boo atu o hogahoga ki te pegea mou to’o, na’e ko Au e hai kau noko pagepage haagiki ma te haka ma’ugi pegea i te ’aso nei ma te ’aso ’ao, ka nimaa te togunga ’ao ’io ’oti aku hekau. 33Nimaa iai he hai ’anga, ko Au ka manga pau o hai hekau i te ’aso nei ma te ’aso ’ao ma tegaa ’ao, iteme’agaa e si’ai he taauga ke mate i tu’a i Jerusalem!
34“Jerusalem, Jerusalem, koutou na taa e koutou na taauga ma te ’aumahu e koutou i na hatu na pegea noko haka to’o mai e te ’Aitu kia te koutou o mamate. Tahia ’aso e hakanau kau haka putu ai ’ia koutou ngatahi kia te Au, ke noho pe te paolo hahine e haka putu ana punua o poghi i na kapakau, ka noko he’e mamaka a koutou. 3513.35 Ps 118.26.Na’a ake, na’e te manaha o ’outou nei kago pau o maase’i. Ko Au e hai atu kia te koutou, koutou kago he’e hiina’i giu kia te Au aano kogaa autou to’o, ‘Te hakagaoi kia te Ia noko a’u i te ingoa o te ’Aitu.’ ”
14Ko Jesus noko hano ki te hage o te Pharisee
1Te launatasi ’Ao oki oki, ko Jesus noko hano ai ke kai i te hage o te launatasi hutiaki o na Pharisee, ka noko mata pipiki e kigatou ia Jesus. 2Ka noko manga i ’ago ia te Ia te launatasi pegea masaki huhuga na ba’e ma na gima. 3Ko Jesus noko haka anu ki na Pharisee ma na ako o na tagangonga o hai atu kinai, “Na tagangonga e tuku ke haka ma’ugi pegea i te ’Ao oki oki po si’ai?” 4Ka ko kigatou noko manga hiina’i he’e gegea, ma te ’oso a Jesus ki te pegea o hai e Ia o ma’ugi kae tuku o hano.
514.5 Mt 12.11.Kae mugi a Jesus o hai atu kia te kigatou, “Poi iai he pegea ia te koutou e hai mo’ona he hosa po he buluka, ka kua too ki he pupu’a i te ’Ao oki oki, ’ai ka he’e ghali ia o sa’u haka hoki ake?” 6Ko kigatou noko he’e ’aonga te gegea ini hai ’anga.
7Nimaa na’a e Jesus kogaa pegea i na usunga manga ligo kunga gaoi o nonoho ai o kai, ma te gea kinai a Jesus i te launatasi haka gaataki: 814.8 Prov 25.6,7.“Ko koe nimaa haka pogo ’ia ki he haka tahinga ki he noohonga hai ho’ou, noka tau hano o noho ki he noho ’anga gaoi, na’e mano e iai he pegea hakahua o sigi ia te koe kua haka pogo ’ia. 9Nimaa konei na noho, te pegea e hai ana utunga o pogo aki ia te kougua ngatahi kago a’u o hai atu kia te koe, ‘Tuku ake te tangata nei ke noho i te kunga e noho ai koe na.’ Ko koe kago pa’a ma te hano o noho i te noho ’anga i te kege. 10Ka ko koe nimaa haka pogo ’ia, hinatu o noho ki gago, ka ke go nimaa a’u te tangata e hai ana utunga o hai atu kia te koe, ‘Hemasi’inga, hinatu o noho i te kunga e gaoi.’ Ko koe kago maatanga gaoi ai i ’ago i gaa pegea tege gongo ai ke kai. 1114.11 Mt 23.12; Lk 18.14.Ko ba’i pegea haka ma’u ’agunga ia te kigatou e hai ke go tuku gago, ka koai e tuku gago ia te ia e hai ke go haka ma’u ’agunga.”
12Ma te mugi a Jesus o hai atu ki te pegea e hai ana utunga, “Ko koe nimaa hai ke haangai ma’au ni pegea i he ’ao ’atea po he ahiahi, ogo noka te manga haka pogo au hemasi’inga, po te ’api o’ou, po tou hohoga ’anga, po na pegea o’ou e pata mai e hu’ai ga’u. Nimaa konei au hai kinai, e hai ke go sui kigatou o haka pogo ia te koe ma te giu’aki kia te koe. 13Ka ko koe nimaa hai ma’au he haka tahinga, haka pogo atu na pegea lae, ma na pegea taa haka pikipiki, ma na pegea seu, ma na pegea kikibi. 14Ka ke go haka gaoi ai kia te koe, iteme’agaa kago giu’aki e te ’Aitu kia te koe i te ’aso kago maa’ugi giu ai na pegea gaoi.”
Te haka gaataki i te hu’ai haka tahinga
15Te gholoba na haka gongo kinai te launatasi i na pegea noko manga noho ’aki haka pigi kia Jesus i te kunga kai, koia noko hai atu kia Jesus, “Te hu’ai magaohie ki te pegea kago noho o kai i te kunga e haka hua ai a te ’Aitu.”
16Ma te haka tau a Jesus o hai atu kia te ia, “Noko iai te launatasi tangata noko ngaague tena hu’ai haka tahinga, kae haka pogo kinai ba’i pegea ke boomai o kai ai. 17Nimaa hetae ki te ’aso o te haka tahinga, hakato’o tena guani o hano te gongo i na pegea na ’oti i te haka pogo o hai atu kinai, ‘Boomai, na’e ko ba’i me’a kua ’oti i te ngaague.’
18“Ka ko kigatou na sa’aki o taki hai haka tupenga. Te pegea mu’a noko kogaa na to’o, ‘Koau te’itoo tau’i nei toku kungaa kege, kae hai kau hano o ina kinai. Tenei to’oku haka tupenga.’
19“Hai atu ma’u tegaa, ‘Koau te’itoo tau’i nei taku tino anga hugu buluka, kae hano kinai ke hai lobo ia te kigatou. Na’a mai na’e tenei to’oku haka tupenga.’
20“Nimaa hai atu ma’u tegaa, ‘Koau te’itoo hai nei toku uguugu, ko au he’e hinatu ai.’
21“Te guani na hoki o ’atigongo ai ki tena hakahua, ma te ’ika’ika te hakahua o te hage kae hai atu ki tena guani, ‘Hinatu ghali ki na hu’ai agatu’u ma na mi’i aga baasi’a o te manaha, o kakabe mai ai ni pegea lae, ma ni pegea taa haka pikipiki, ma ni pegea kikibi, ma ni pegea seu.’
22“Te guani na hokimai o hai atu, ‘Hakahua, nia noko gea kinai koe, kua ’oti i te hai, ka koi ’eha kunga manga koi toe.’
23“Ma te hai atu te hakahua ki tena guani, ‘Hinatu ki na agatu’u ma ba’i kunga noho mugheghi i te manaha o hai ki ba’i pegea ke haka putu mai ki toku hage ke honu ai. 24Koau e hai atu kia te koutou: Ka si’ai he launatasi i na pegea noko mataa haka pogo ke a’u o kai i taku kainga.’ ”
Te haingata’a o te pegea haka ako
(Matthew 10.37-38; 5.13; Mark 9.50)
25Noko hu’ai ’api pegea noko tata’o ia Jesus, ka noko keu mai kia te kigatou o hai atu kinai, 2614.26 Mt 10.37.“Poi iai he pegea a’u kia te Au, ka he’e ti’aki ia te tamana ma te tinana, ma tena uguugu, ma ana tama giki, ma ona ta’okete, ma ona taina, ma ona tuhaahine, po koai ma’u, koia he’e toku pegea haka ako. 2714.27 Mt 10.38; 16.24; Mk 8.34; Lk 9.23.Te pegea nimaa he’e to’o tena kros o tata’o tu’a ia te Au, koia he’e toku pegea haka ako.
28“Poi iai he pegea ia te koutou e siahai ke ’ati mo’ona he hu’ai hage ma’u ’agunga, ’ai koia he’e mataa noho o haka mamanu te ’eha ’anga o ana mane po ka ’aonga te hai ai ke ’oti? 29Iteme’agaa poi manga haka taahoga e koe tena haka tu’usanga kae he’e hai ke ’oti, ko ba’i pegea kago hiina’i kinai o sogo ai kia te koe. 30O hai ake, ‘Te pegea nei noko haka tu’u ’ati tena hage o he’e ’aonga te hai ke ’oti.’
31“Ka poi iai he hakahua e siahai ke hano o hai tau’a ki tegaa hakahua, ’ai koia ka he’e mataa noho o hai tegeu’a, po koia ma tena katoa noa (10,000) pegea e na’a te kanai ki tegaa, e a’u ma tena gua hugu noa (20,000) pegea, ke haka hetata’i kinai? 32Poi ina ’iho e he’e ’aonga, manga kaunaki eia he tuku muna ke boo i te gholoba koi mama’o ai tegaa hakahua, ke haka ene ’aki kinai he ’aso ke he tanu ’aki ai. 33Manga konei na noho ma’u, na pegea ia te koutou e he’e ti’aki ba’i me’a hai e kigatou, ko kigatou he’e ’aonga te hai ai oku pegea haka ako.
34“Na solo e gaoi ki na utunga, ka poi he’e kitea tena kona ’anga e hai ke kohea na hai ke kona hoki? 35Ka he’e ’aonga te tuku ki te kege, po ke tuku ki na me’a haka ma’ugi ’umanga, kae pau o seu. Koai e hai na taginga ke hakagongo ai, haka gongo ake ai!”
15Te haka gaataki i te sipisipi he’e kitea
115.1 Lk 5.29,30.Na pegea tibu takis ma gaa pegea ’oosongo noko haka putu ngatahi o haka gongo kia Jesus. 2Ka na Pharisee ma na ako o na tagangonga noko ’uigago o hai ake, “Te pegea nei e sia haka masi’i ki na pegea ’oosongo ma te kai haka pigi kia te kigatou.”
3Ma te ’atigongo a Jesus kia te kigatou i te launatasi haka gaataki, o hai atu, 4“Poi iai he pegea ia te koutou e hai ma’ana he gau sipisipi, kae he’e kitea te launatasi ia te kigatou, ’ai ka he’e tuku eia te tino iba tuma’a e iba i te kunga manga haangai ai, kae hano o sasaga te me’a kua he’e kitea aano kite eia? 5Te ’aso e kite ai, koia hu’ai magaohie ai, ma te sa’u ake o haka eke ki na honga uma, 6o to’o haka hoki ki te manaha. Koia kago pogo ’aki i ana hemasi’inga ma ona pegea e taha mai ngatahi o boomai, kae hai atu kinai, ‘Sisia ’aabaki mai kia te au, na’e taku sipisipi noko he’e kitea kua kite.’ 7Ko Au e hai atu kia te koutou, manga konei na noho te hu’ai sisia ’anga a te gangi i te pegea ’oosongo kua sui tegeu’a o sigi i te tino iba tuma’a e iba (99) pegea gaoi e he’e hai ke sui tegeu’a ke gaoi.
Te haka gaataki i te mane he’e kitea
8“Po e iai he hahine e hai ma’ana he katoa mane kae he’e kitea he launatasi, ’ai ka he’e tutu eia he peba ma te tahitahi te hage o ligo gaoi eia aano kite? 9Te ’aso e kite ai, koia e pogo ’aki i ana hemasi’inga ma ona pegea e pata mai o boo ngatahi mai, kae hai atu kinai, ‘Koutou sisia ’aabaki mai kia te au, na’e taku mane noko he’e kitea kua kite.’ 10Ko Au e hai atu kia te koutou, manga konaa na noho na sisia ’anga na ensel o te ’Aitu i he launatasi pegea sui tegeu’a ke gaoi.”
Te haka gaataki i te hosa he’e kitea
11Ko Jesus noko manga koi gea o hai atu, “Noko iai te launatasi tangata noko hai tena toka gua hosa. 12Te hai taina noko hai atu kia te tamana, ‘Tamau, ’aumai toku baaenga noko tuku e koe i au ga’unga.’ Ma te baghigua eia ana ga’unga ia te kigaaua.
13“Nimaa he’e taunga gogoa kae haka putu e te hosa hai taina ko ba’i me’a a’ana o to’o, o hano ki te kakai ’anga mama’o, o maumau ai ana ga’unga ki ba’i hai ’anga songo. 14Nimaa ’oti i te haiga’a ba’i me’a a’ana, kae hetae mai te hu’ai ongesau ki te kakai ’anga ngatahi, ma te haka tu’u tena sanga maase’i. 15Koia na hano o haka ene ki te pegea o te kakai ’anga o hai hekau kinai, ma te tuku eia o hano o haangai ana piki. 16Koia noko gotu ke kai ma’ana ’isi i na utunga noko manga kai e na piki, ka noko si’ai he pegea ’abange ma’ana ni me’a.
17“Koia na mugi o hai tegeu’a, ma te kogaa ana to’o ake, ‘E hia gaa pegea manga hai hekau kia tamau, ma te hai ma’agatou ni utunga o ’eha, ka ko au te ka mate nei i te ongea! 18Koau e hai kau tu’u o hoki kia tamau, kau go kogaa na to’o atu kia te ia, “Tamau, ko au kua ’oosongo kia te ’Aitu ma koe. 19Ko au kua he’e ’aonga te mate tou hosa. Hai mai ia te au ke manga noho pe na pegea manga hai hekau kia te koe.” ’ 20Kae tu’u o hoki kia te tamana.
“Te gholoba noko manga koi mama’o ai, kae ina ’atu ai a te tamana kia te ia, ko ia na hu’ai ’agoha kinai. Ma te tege atu kia tena hosa, o gagaba mai i na gima o sosongi ai.
21“Ka ko tena hosa noko kogaa ana to’o atu kia te ia, ‘Tamau, ko au kua ’oosongo kia te ’Aitu ma koe, ko au kua he’e ’aonga te mate tou hosa.’
22“Ka ko te tamana noko hai atu ki ona guani, ‘Ghali atu, o to’o mai he ake gaoi o haa mago ai ia te ia. Tango atu he ghagha lobo ki te maninia gima, ma ni taka ba’e ki gua tapungao. 23Kae to’o mai te buluka momona o taa ke hai ai ma’atatou he kainga ma te kitatou sisia. 24Iteme’agaa tenei toku hosa noko mate, ka kua ma’ugi hoki. Koia noko he’e kitea, ka kua kite haka hoki.’ Ma te haka tu’u sisia a kigatou.
25“Te ’aso na, te hosa hai ta’okete noko manga i mouku. Te gholoba noko hano ai ia o hitaiaki ki te hage, kae haka gongo ki na pegea manga taugua ma te tau’aso. 26Ma te ngege atu i tegaa i na guani o haka anu kia te ia o hai atu, ‘Niaa te hai nei?’ 27Haka tau te guani o hai atu, ‘Ko te taiu kua hokimai, ka kua taa kinai e te tamau te buluka e momona, iteme’agaa e hai ake ia, ko tena hosa kua hoki sanga gaoi mai.’
28“Te hosa hai ta’okete na ’ika’ika o he’e maka ke ugu ki goto i te hage, ma te sopo iho kinai a te tamana o sasaka kinai. 29Ka koia noko haka tau kia te tamana o hai atu kinai, ‘Ina mai! Ko ba’i ghapu ko au manga haka sa’ohie ai kia te koe o he’e ’aonga taku he’e maka ki au gea ’anga, kae he’e ’aumai ma’u e koe ma’aku he punua nane goti ke hai ai ma’aku he kainga ki aku hemasi’inga. 30Nimaa te hokimai ’anga tou hosa na maumau eia au ga’unga ki na haahine maasoko, taa kinai e koe te buluka momona!’
31“Ma te hai atu a te tamana, ‘Tama, ko kitaaua gua pegea manga haka pata ’aki, ko ba’i me’a hai eau ’au me’a. 32Ka ko kitatou manga ’aonga te magagaohie ma te sisia, iteme’agaa tenei a te taiu na mate, ka kua ma’ugi hoki. Koia noko he’e kitea ka kua kite.’ ”
16Te haka gaataki i te pegea ge’o me’a
1Ko Jesus noko ’atigongo ki ona pegea haka ako o hai atu, “Noko iai te launatasi tangata ga’u, noko hai tena pegea ge’o me’a kinai, ka na manga hegeu maase’i kinai i te hai songo eia na ga’unga a te hakahua o’ona. 2Ma te pogo ’aki ia te ia o haka anu kinai o hai atu, ‘Niaa te haka gongo kinai au i te manga hegeu ai kia te koe? ’Atigongo mai i na me’a noko ge’o e koe, na’e ko koe e hai ke ’oti i te ge’o me’a.’
3“Ka te pegea ge’o me’a noko tegeu’a ake, ‘Niaa gaa e hai kau hai ’ia? Toku hakahua ka sa’u haka hoki eia taku hekau, ka ko au te pegea he’e haka ’ao’ao ki te kegi gua, ko au e pa’a ki te haka ene ma’u. 4E na’a eau te hai ’anga e hai kau hai ’ia, ka nimaa go he’e hai taku hekau, manga hai aku hemasi’inga ke go kumu ia te au ma te haka pogo ia te au ki ogatou hage.’
5“Te pegea ge’o me’a noko pogo ’aki i ba’i pegea to’o me’a ka ke go sui ki te hakahua o boomai, ma te hai atu ki te pegea noko mataa a’u, ‘E toka hia au me’a noko to’o ka ke go sui ki toku hakahua?’
6“Ka koia noko haka tau o hai atu, ‘Te bagunga gau (800) galon oela.’
“Te pegea ge’o me’a noko hai atu, ‘Noho iho, o sa’u ake tau buka o ghali o sui o kanukanu kinai he haanga gau (400).’
7“Kae hai atu ki te pegea noko gua kinai, ‘Noko hia ’au me’a noko to’o ka ke go sui?’
“Koia noko haka tau o hai atu, ‘Te noa (1,000) kete witi hohonu ngatahi.’
“Hai atu te pegea ge’o me’a, ‘Sa’u ake tau buka o sui o kanukanu kinai he bagunga gau (800).’
8“Te hakahua noko magaohie ki te pegea he’e maa’ogi i te noko gaoi ana maanatu o hai ai eia na hai ’anga. Iteme’agaa na pegea he’e sogi o te kege nei e hai maanatu gaoi o sigi i na pegea o te maagama. 9Ko Au e hai atu kia te koutou, hai atu na ga’unga o te kege nei o hai ai ma’autou ni hemasi’inga, ka ke go nimaa go ’oti autou ga’unga, ka kego haka pogo ia te koutou ki na kunga noho ’aki goa.
10“Te pegea nimaa maa’ogi ki na mi’i hai ’anga, e hai ke go maa’ogi ki na hu’ai hai ’anga, ka te pegea e he’e maa’ogi i na mi’i hai ’anga, e hai ke go he’e maa’ogi ma’u i na hu’ai hai ’anga. 11Ka koutou nimaa he’e sama kinai i na ga’unga o te kege nei, koai e hai ke sama kia te koutou i na ga’unga maa’ogi? 12Ka koutou nimaa he’e sanomia i te ge’o e koutou ni me’a ma’a ni pegea, ’ai koai kago ’aonga te ’abatu ma’autou ni me’a?!
1316.13 Mt 6.24.“E si’ai he guani ke hai hekau ki he toka gua hakahua, iteme’agaa kago gotoa’a ki tegaa, kae ma’ine ki tegaa. Poe maa’ogi ki tegaa kae haka mi’i me’a atu tegaa. Koutou ka he’e hai hekau ki na mane ma te ’Aitu i te gholoba e tasi.”
14Na Pharisee, noko maa’ine ki na mane, noko haka gongo ki na hai ’anga nei, ma te putatai ai kigatou kia Jesus. 15Ka ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “Konaa koutou manga hai ia te koutou ke gaoi ki na mata o pegea, ka manga na’a e te ’Aitu outou uso. Nia e tegeu’a ake a pegea e hu’ai gaoi kia te kigatou, e ina kinai a te ’Aitu e hu’ai maase’i.
1616.16 Mt 11.12,13.“Na tagangonga a Moses ma na kanukanu ’anga ana taauga noko tuiaki ia te kigatou, o hano aano hetae ki na ’aso o John Baptist. Haka tu’u i na gholoba na, te Gongo Gaoi o te Hakahua ’anga a te ’Aitu noko ma tohi’aki ai. Ka ko ba’i pegea manga taki he gotu ’aki kigatou memene kinai. 1716.17 Mt 5.18.E hu’ai haingaohie te nimo a te gangi ma te kege nei, o sigi i te poi haka noka e he pegea he mi’i kupu i na tagangonga.
1816.18 Mt 5.32; 1 Cor 7.10,11.“Te pegea nimaa maabae ma tena uguugu, kae sui o nonoho ma tegaa hahine, koia e saga kia tena uguugu. Ka te pegea nimaa pipiki eia te hahine noko maabae ma tena matu’a, koia e saga ki te matu’a o te hahine.
Te tangata ga’u ma Lazarus
19“Noko iai te launatasi tangata ga’u noko haka gosigosi i na ake uga sesenga o noko manga noho haka sagasaga i ba’i ’aso. 20Ka noko iai te launatasi tangata lae, tena ingoa ko Lazarus, noko hu’ai maka ina, koia noko manga kakabe mai o tuku i te aga ki te hage o te tangata ga’u. 21Tegaa tena siahai ke noko kai eia na momo utunga hetoki iho i te kunga kai o te tangata ga’u. Ka na tokitoki ma’u te noko manga taetae ona maka.
22“Nimaa hetae ki te ’aso na mate ai a Lazarus, na ensel noko kakabe ia te ia o noko manga haka pata kia Abraham. Ka te tangata ga’u na mate ma’u o tanu. 23Koia noko noho i te ugaimami o hu’ai haka gongo songo ai. Koia noko ina haka tu’u, ma te kite atu eia ia Abraham ki mama’o ka manga noho a Lazarus o haka pata kinai. 24Ma te ngege atu te tangata ga’u kia te ia o hai atu, ‘Tamau Abraham, ’agoha mai ia te au o tuku ia Lazarus ke a’u o tuku te maninia gima ki he bai o haka gogohi ai toku ’agego, na’e ko au e haka gongo songo i te ahi nei.’
25“Ka ko Abraham noko haka tau kinai o hai atu, ‘Tama, ’ai maanatu atu ki ou ’aso noko manga ma’ugi ai, noko manga ga’u me’a gaoi ai koe, ka ko Lazarus noko manga ga’u me’a maase’i ai, ka te gholoba nei koia e sui o magaohie, ka ko koe e sui o haka gongo songo. 26Tegaa tasi hai ’anga ma’u, e noho goto ia te kitatou te hu’ai pupu’a he’e ngato. E hai ngata’a ai he pegea ia te kimatou siahai ke hinatu kia te koutou, kae haingata’a ma’u te a’u he pegea ia te koutou.’
27“Ka te tangata ga’u noko haka tau o hai ake, ‘Koau e sasaka ake kia te koe, tamau, tuku iho ia Lazarus ke hano ki te hage o tamau. 28Na’e manga iai toku toka gima taina, kae hai ke hano ia, o baa gongo ke go noka te boomai ki te kunga o te haka gongo songo nei.’
29“Ka ko Abraham noko haka tau o hai atu, ‘Manga hai e kigatou na buka a Moses ma na taauga, tuku atu kigatou haka gongo kinai.’
30“Ka te tangata ga’u noko hai ake, ‘Tamau Abraham, si’ai! Ka poi iai he pegea mate o ma’ugi hoki o hano kia te kigatou, ko kigatou ma sui tegeu’a.’
31“Ka ko Abraham noko haka tau o hai atu kinai, ‘Ko kigatou nimaa he’e haka gongo ki na gea ’anga a Moses ma na taauga, masi’igoa e ma’ugi hoki he pegea i na mamate ’anga, ka ko kigatou he’e ’aonga te sui maanatu ai.’ ”
17Ko Jesus noko ako ona pegea
(Matthew 18.6-7,21-22; Mark 9.42)
1Ko Jesus noko hai atu ki ona pegea haka ako, “Na me’a e baaghaghi a pegea o ’oosongo e hai ke go boomai, kae haka ’aagoha te pegea kago maa’ogi ia o hai. 2Kago gaoi i te taugaki he hu’ai hatu ki te u’a o tupe ki te moana, o sigi i te hai eia he launatasi i na mi’i pegea nei o ’oosongo. 317.3 Mt 18.15.Kae ge’o gaoi atu ia te koutou!
“Ko te taiu nimaa hai ’oosongo kia te koe, gea atu kinai ke noka te hai; ka nimaa sui tegeu’a, haka noka atu kinai. 4Ma si’igoa e ’oosongo haka hitu kia te koe i he ’ao e tasi, kae hoki haka hitu mai kia te koe o hai atu, ‘Koau kua sui tegeu’a,’ ogo haka noka atu kinai.”
5Na pegea haka to’o noko hai atu kia te Hakahua, “Hai mai tematou sano ke hua’eha soo atu!”
6Ka ko Jesus noko haka tau o hai atu, “Koutou poi sano o kogaa na noho te iai na mi’i hatu o te ga’akau e mate te ‘mustard’, koutou ma ’aonga te hai atu ki te hu’ai ga’akau nei, ‘Abu ake ia te koe o tanu i te moana!’ Kago ’aonga te maangao kia te koutou.
7“Poi iai he launatasi ia te koutou e hai mo’ona he guani o ganga i mo’ona he ’umanga, po e ge’o ma’ana ni sipisipi, ’ai koia kago na’a te kogaa ana hai atu ki tena guani i te ’aso e hetae hoki iho ai i tena ’umanga, ‘A’u o noho o kai’?! 8’Ai koia ka he’e mataa konei ana gea atu kinai, ‘Ngaague atu ma’aku ni utunga ki te ahiahi nei, kae manga hitagi mai ka kau mataa kai ma te binu, ’io mugi koe o kai ma te binu’? 9’Ai koia ka na’a te haka ’aue ki te guani, iteme’agaa kua hai eia nia e gea kinai ia ke hai?! 10Manga konaa ma’u autou noho, te gholoba kago hai ai e koutou ko ba’i me’a tuku kia te koutou ke hai, e hai ke go kogaa autou to’o, ‘Ko kimatou manga na guani maase’i; ko kimatou noko manga hai amatou hekau.’ ”
Te tino anga hugu pegea kahoa
11Te hano ’anga a Jesus ki Jerusalem, noko hano i te noho goto ’anga o Samaria ma Galilee. 12Nimaa tena hano ’anga ki tegaa manaha, ko Ia na bilaabei ma te tino anga hugu pegea kahoa. Ko kigatou noko tutu’u mama’o, 13o hu’ai ngengege o hai atu, “Jesus, Hakahua! ’Agoha mai kia te kimatou!”
1417.14 Lev 14.1-32.Te gholoba noko ina ’atu ai a Jesus, ko Ia noko hai atu kinai, “Boo atu, o haka ’agi ia te koutou ki na priest.”
Nimaa boo a kigatou, ma te kite iho ia te kigatou kua ma’a. 15Te launatasi ia te kigatou na kite iho koia kua mahu, ma te hoki o hu’ai ngege haka e’eha ia te ’Aitu. 16Koia na a’u o guti ki na ba’e o Jesus o haka ’aue kinai — ka koia te pegea mai Samaria.
17Ko Jesus noko haka anu o hai atu, “Te katoa pegea te kua hai o ma’a, ’ai kohea tegaa toka iba? 18E si’ai he pegea e tasi ke hokimai o haka e’eha ia te ’Aitu, ka manga te taka tahea nei?” 19Ma te hai atu a Jesus kia te ia, “Tu’u ake o hano, te sano o’ou kua hai ia te koe o gaoi.”
Te a’u ’anga te Hakahua ’anga a te ’Aitu
20Noko iai na Pharisee noko haka anuanu ’aki kia Jesus po tehea te ’aso kago hetae mai ai te Hakahua ’anga a te ’Aitu, ka noko haka tau kinai a Jesus o hai atu, “Te Hakahua ’anga a te ’Aitu he’e te hai ’anga ke a’u ke hiina’i kinai, 21po ke kogaa na hai ake te ’apitanga: ‘Tenei, te manga i te kunga nei!’ po ‘Tegaa, te manga i te kungaa,’ iteme’agaa te Hakahua ’anga a te ’Aitu manga noho i goto ia te koutou.”
22Ko Jesus noko hai atu ki ona pegea haka ako, “Na ’aso kago a’u, koutou kago siahahai ke hiina’i ai ki he ’ao i na ’aso o te Hosa o Pegea, ka kago he’e hiina’i kinai koutou. 23Kago iai ni pegea kago hai atu kia te koutou, ‘Tegaa a Ia!’ po e hai atu, ‘Tenei a Ia!’ ’ogo noka tautou tata’o ai. 24Iteme’agaa te ’ao o te Hosa o Pegea kago manga noho pe te ’uiga, e kemo o maagama ai te agohi gangi o a’u i tegaa potu o hetae ki tegaa potu. 25Ka ko Ia e hai ke go mataa tiha’ia ki ba’i hai ’anga ma te he’e siahahai kinai na ’atu tangata o na ’aso nei.
2617.26 Gen 6.5-8.“Manga noho pe na ’aso o Noah, e hai ke go kogaa na noho ma’u na ’aso o te Hosa o Pegea: 2717.27 Gen 7.6-24.Ko ba’i pegea noko manga kai ma te bibinu ma te hai uguugu ma te hai matu’a o hano aano hetae ki te ’aso na ugu ai a Noah ki te ‘ark’, kae mugi te honunga o hetae mai o haka masogo ia te kigatou ngatahi.
2817.28 Gen 18.20—19.25.“Manga noho ma’u pena ’aso o Lot: Ko ba’i pegea noko manga kai ma te bibinu, ma te tau’i me’a ma te hetau’i me’a ’aki, ma te sanga me’a ma te ’ati me’a. 29Ka nimaa te ’aso na hano ai a Lot i Sodom, te ahi ma te ’ua hatu na hetoki iho mai te gangi o haka masogo ia te kigatou ngatahi.
30“Manga kogaa na noho te ’ao kago haka ’agitino ai te Hosa o Pegea. 3117.31 Mt 24.17,18; Mk 13.15,16.Te gholoba na, te pegea nimaa noho i te hohonga o te hage o’ona, koia kago he’e hinaiho o to’o ana me’a gaoi i goto i tena hage. Manga kogaa na noho ma’u, te pegea nimaa noho i mouku, koia kago he’e hoki o to’o he me’a i tena hage. 3217.32 Gen 19.26.Maanatu atu ki te uguugu o Lot! 3317.33 Mt 10.39; 16.25; Mk 8.35; Lk 9.24; Jn 12.25.Te pegea nimaa siahai ke ge’o te ma’ugi o’ona, kago he’e kitea, ka koai e tuku te ma’ugi o’ona kia te Au, koia kago ma’ugi. 34Ko Au e hai atu kia te koutou: Te poo na, kago momoe ai te toka gua pegea i he kaainga e tasi. Kago kakabe tegaa, kae noho tegaa. 35Kago iai gua haahine go hai utunga ngatahi. Kago kakabe tegaa, kae noho tegaa. 36[Kago iai te toka gua pegea i mouku. Kago kakabe tegaa, kae noho tegaa.”]
37Ona pegea haka ako noko haka anu ’aki kia te Ia o hai atu, “Hakahua, tehea te kunga e hai ke go hai ai?”
Ka ko Ia noko haka tau o hai atu, “Te kunga e takoto ai te tino kua mate, tegaa te kunga kago haka putu kinai na manu kai manu hetoogohi mamate.”
18Te haka gaataki i te hahine magepe ma te tangata haka aba pegea
1Ko Jesus noko ’atigongo i te launatasi haka gaataki ki ona pegea haka ako ke tuiaki ai ia te kigatou ke noko haka hano te taakunga, ka ke noka te he lologi ’aki o maau’i. 2Ko Ia noko hai atu, “Noko iai te launatasi manaha noko noho ai te tangata haka aba pegea, noko he’e pago kia te ’Aitu ma na tegeu’a a pegea. 3Ka noko iai ma’u te hahine magepe i te manaha, noko a’u goa kia te ia i ba’i ’aso o hai atu kinai, ‘Haka tinogaoi mai te hai ’anga e noho goto ia te au ma toku makau.’
4“Noko ’eha ’aso noko he’e maka kinai, ka nimaa tegaa ’aso koia noko kogaa na tegeu’a ake: ‘Masi’igoa ko au he’e pago kia te ’Aitu ma na tegeu’a a pegea, 5kae naato’o i te a’u goa te hahine magepe nei o baa tu’ia goa ia te au, e hai kau ’aabaki kinai ke gaoi, ka ke go noka te hoki mai o haka mumuna ia te au.’ ”
6Ka ko Jesus noko konei ana gea, “Haka gongo atu ki te pegea hakaaba maase’i e konei ana gea. 7’Ai ko te ’Aitu he’e ’aonga te haka tinogaoi e Ia na noho o na pegea ligo o’ona, manga tatangi kia te Ia i na ’ao ma na poo? ’Ai ko Ia ka he’e ’aonga te ’aabaki kinai? 8Ko Au e hai atu kia te koutou: Ko te ’Aitu kago ’aonga te haka tinogaoi ghali e Ia na hai ’anga ana pegea o’ona. Ka te gholoba kago a’u ai te Hosa o Pegea, kago kite e Ia te sano i te kege nei?”
Te haka gaataki i te Pharisee ma te pegea tibu takis
9Ko Jesus noko ’atigongo ma’u i te launatasi haka gaataki ki na pegea tegeu’a ake ko kigatou e hu’ai tinogaoi, kae tuku gago e kigatou kogaa pegea, o hai atu, 10“Te toka gua taangata noko haka neke ki te Hage Tapu kigaua taakunga ai. Tegaa te Pharisee ka tegaa te pegea tibu takis. 11Te Pharisee noko tu’u haka babae o manga taakunga o hai ake: ‘Te ’Aitu, ko au e ’aue kia te Koe ia te au he’e noho pe gaa pegea e kaia’a, ma te hai hai ’anga maase’i, ma te kaia’a na uguugu ogaa, poe konei aku noho te iai te pegea tibu takis nei. 12Koau he’e kai i te sogi i te guanga ’ao i na ’ao, ma te haiga’a eau kia te Koe te katoa o ba’i me’a a’aku.’
13“Ka te pegea tibu takis noko tu’u mai mama’o. Koia noko he’e ta’aki te ’ugu ke ina ki te gangi, ka noko manga paa paa te hatahata, kae hai ake, ‘Te ’Aitu, ’agoha mai ia te au, na’e ko au te pegea ’oosongo ina.’ ”
1418.14 Mt 23.12; Lk 14.11.Ma te hai atu a Jesus, “Ko Au e hai atu kia te koutou: Te pegea nei kua tinogaoi o sigi i tegaa i te ’aso na hoki ai ki tena manaha. Iteme’agaa na pegea haka ma’u ’agunga ia te kigatou e hai ke go tuku gago, ka koai e haka ma’ugago ia te ia e hai ke go haka ma’u ’agunga.”
Ko Jesus noko haka gaoi e Ia na tama giki
(Matthew 19.13-15; Mark 10.13-16)
15Noko iai na pegea noko kakabe mai agatou mi’i tama giki kia Jesus ke ’oso kinai ma te haka gaoi ia te kigatou. Nimaa hiina’i kinai na pegea haka ako, ma te gehu kia te kigatou. 16Ka ko Jesus noko ngege i na tama giki o boomai kia te Ia, kae hai atu, “Tuku iho na mi’i tama giki ke boomai kia te Au, kae noka te susugi, na’e te Hakahua ’anga a te ’Aitu e tuku ki na pegea e konei na noho. 17Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou, te pegea nimaa he’e ga’u eia te Hakahua ’anga a te ’Aitu ke noho pe te mi’i tama ’iti’iti, kago he’e sopo kinai.”
Te hakahua ga’u
(Matthew 19.16-30; Mark 10.17-31)
18Te launatasi hutiaki noko haka anu kia Jesus o hai atu, “Ako gaoi, niaa e ’aonga taku hai ’ia kau ga’u ai ’ia te ma’ugi noho goa?”
19Ma te haka tau a Jesus o hai atu kinai, “ ’Eaa e hai mai koe ko Au e gaoi? E si’ai he pegea gaoi ka manga ko te ’Aitu launatasi. 2018.20 a Ex 20.14; Deut 5.18; b Ex 20.13; Deut 5.17; c Ex 20.15; Deut 5.19; d Ex 20.16; Deut 5.20; e Ex 20.12; Deut 5.16.E na’a e koe na tagangonga: ‘Noka te ’oosongo a taangata ma haahine, noka tau taa pegea, noka tau kaia’a, noka tau ’ati gongo goi, haka e’eha atu ia te tamau ma te tinau.’ ”
21Ka koia noko haka tau o hai atu, “Na me’a nei manga pipiki mai eau i taku tamatama ’anga.”
22Nimaa haka gongo a Jesus ki tena gea ’anga nei, ma te hai atu kia te ia, “E iai te me’a e tasi koi he’e hai e koe. Tuku atu ba’i me’a hai e koe ke tau’i o ’aabaki ai ki na pegea lae, ka ke go hai ma’au ni ga’unga ke ’eha i te gangi, kae a’u o tata’o mai ia te Au.”
23Te gholoba na haka gongo ai te tangata ki te gea ’anga nei, koia na hu’ai agoha ai, iteme’agaa koia noko hu’ai ’eha ana ga’unga. 24Ko Jesus noko ina ’atu kia te ia ma te hai atu kinai, “E hu’ai haingata’a ki he pegea ga’u te hano ki goto i te Hakahua ’anga a te ’Aitu. 25E mi’i haingaohie te ‘camel’ te mene i te mata o te nila lapui me’a, o sigi i te pegea ga’u te hano ki goto i te Hakahua ’anga a te ’Aitu.”
26Na pegea noko haka gongo ki te gea ’anga nei noko haka anu ’aki o hai atu, “Ka koai gaa te kago maa’ugi?”
27Ko Jesus noko haka tau o hai atu, “Niaa e hai ngata’a kia pegea manga haingaohie kia te ’Aitu.”
28Ka ko Peter noko hai atu, “Ko kimatou kua ti’aki ko ba’i me’a amatou kimatou tata’o tu’a ia te Koe!”
29Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Ko Au e gea maa’ogi kia te koutou, koai kua hano i tena manaha, po ko tena uguugu, po ko tena ’api, po ko ona tuhaahine, po ko ona hai maatu’a, po ko tena haanau, i te ghaghinga i te Hakahua ’anga a te ’Aitu, 30koia e hai ke go ga’u ma’ana ni ga’unga ke ’eha i na gholoba nei, ma te ma’ugi noho goa i na ’aso kago a’u.”
Ko Jesus noko ’atigongo i tena mate ’anga
(Matthew 20.17-19; Mark 10.32-34)
31Ko Jesus noko kakabe ’aatea e Ia te tino anga hugu tuma’a e gua, o ’atigongo kia te kigatou o hai atu, “Ko kitatou e hai ke haka neke ki Jerusalem, kae hai ke haka maa’ogi ai ko ba’i me’a noko kanukanu ena taauga i na noho o te Hosa o Pegea. 32Ko Ia e hai ke go haka soko ki na pegea ’aatea, kigatou kago noko putatai kia te Ia, ma te hai songo ia te Ia, ma te he ngaa’esu ’aki kia te Ia, 33ma te kogu ia te Ia aano taa. Ka nimaa te togunga ’ao, kae ma’ugi hoki Ia.”
34Na pegea haka ako noko he’e na’a e kigatou he me’a i ana gea ’anga nei. Te gaataki o na haka hegeunga nei noko huu ia te kigatou, o he’e na’a ai po nia te noko manga gea kinai.
Ko Jesus noko haka ma’ugi e Ia te pegea kibi
(Matthew 20.29-34; Mark 10.46-52)
35Nimaa hano a Jesus o hitaiaki ki Jericho. Te launatasi pegea kibi manga noho i te taha ba’e aga o noko manga haka ene. 36Te gholoba noko haka gongo ai ki ba’i pegea manga boomai o sigi, koia noko haka anu o hai ake, “Niaa te manga hai nei?” 37Ko kigatou noko ’atigongo atu kia te ia o hai atu, “Ko Jesus mai Nazareth e sigi.”
38Koia noko ngege to’a o hai atu, “Jesus, te Hosa o David, ’agoha mai kia te au!”
39Na pegea noko mumu’a noko susugi atu ia te ia, ma te hai atu kinai, “Ngongoto iho!” Ka koia noko manga ngege soo atu o hai atu, “Te Hosa o David, ’agoha mai kia te au!”
40Ma te tu’u a Jesus, kae kaunaki atu ke kakabe mai te pegea kia te Ia. Te gholoba noko a’u ai ia o hitaiaki mai ai, ko Jesus noko haka anu kinai o hai atu, 41“Niaa te siahai koe kau hai ’ia kia te koe?”
Ka koia noko haka tau o hai atu, “Hakahua, ko au e siahai kau ina.”
42Ma te hai atu a Jesus kia te ia, “Luga ake ou mata. Tou sano kua hai ia te koe o gaoi.” 43Gua mata o ’ona na lugaluga, ma te tata’o ia Jesus, o noko manga haka e’eha ia te ’Aitu. Nimaa te hiina’i ’anga kinai te ’apitanga, ko kigatou na haka e’eha ai ia te ’Aitu ma’u.
19Ko Zacchaeus te pegea tibu takis
1Ko Jesus noko hetae ki Jericho o hano i tena uso. 2Ka noko iai te tangata noko mate tena ingoa ko Zacchaeus. Koia te hakahua o na pegea tibu takis, kae ga’u ma’u. 3Koia noko siahai ke ina po koai ko Jesus. Ka koia te pegea pulu ma te he’e ’aonga tena ina, i te noko hu’ai ’api pegea. 4Ko Zacchaeus na tege o mu’a i te ’apitanga o kake i te ga’akau e mate te ‘sycamore’, ke ina kia Jesus noko ma a’u i te aga na.
5Nimaa hetae mai a Jesus ki te kungaa, ko Ia noko ina haka tu’u o hai ake kia te ia, “Zacchaeus, hoki ghali iho, na’e ko Au e hano kau noho i tou hage i te ’ao nei.” 6Ma te ghali iho a Zacchaeus o hu’ai siasia kia te Ia, o haka pogo eia ki tena hage.
7Ko ba’i pegea na hiina’i ki te hai ’anga nei, ma te konei agatou he nguunguu ’aki, “Ko Ia e hano ke hai ai he hogau ma’a te pegea ’oosongo ina.”
8Ka ko Zacchaeus noko tu’u o hai atu kia Jesus, “Hakahua, ’ai ina mai, e hai kau haiga’a ’ia he pa’asi i aku me’a ki na pegea lae, ka nimaa mou to’o au ki he pegea i he me’a, e hai kau sui haka haa ’ia kinai.”
9Ka ko Jesus noko hai atu kia te ia, “Te ’aso nei te ma’ugi sanga kua a’u ki te hage nei, iteme’agaa te pegea nei te launatasi i te hanohano o Abraham ma’u. 1019.10 Mt 18.11.Te Hosa o Pegea noko a’u ke sasaga ma te haka ma’ugi na pegea kua boo ’aatea.”
Te haka gaataki i te hakahua tuku mane ki ona guani
11Te gholoba noko ma haka gongo ai kigatou ki te hai ’anga nei, ko Jesus noko ’atigongo soo atu kia te kigatou i te haka gaataki, iteme’agaa ko Ia kua hitaiaki ki Jerusalem, ka te ’apitanga noko tegeu’a ake, te Hakahua ’anga a te ’Aitu e hai ke ghali o hiina’i kinai. 12Ko Jesus noko hai atu, “Noko iai te launatasi tangata sopo haka maatu’a noko hano ki te kakai ’anga mama’o ke hai ai ia te ia ke hakahua, ka ke go mugi o hokimai. 13Ka koia noko ngege i tena tino anga hugu guani o taki haiga’a kia te kigatou na mane golu kae hai atu kinai: ‘Hai hekau atu ai ke hano aano hetae ki toku ’aso hokimai.’
14“Ka na pegea o’ona noko gotoa’a kia te ia, ma te tuku e kigatou na pegea o tata’o ai ke hai atu, ‘Ko kimatou he’e siahahai ki te pegea nei ke hai ai mo’omatou he hakahua.’
15“Ka te tangata haka maatu’a na pau o tuku o hakahua, kae hokimai, ma te pogo ’aki i ona guani noko taki ’abange kinai na mane ke na’a eia poe hia kua beegaba kinai e kigatou.
16“Te pegea mu’a noko a’u o hai atu: ‘Hakahua, tau mane kua beegaba kinai eau te katoa ma’u.’
17“Haka tau tena hakahua o hai atu: ‘Hu’ai gaoi, ko koe toku guani gaoi! Ko koe kua hai gaoi e koe te mi’i hai ’anga, kae tuku eau ia te koe ke hakahua i he katoa manaha.’
18“Te pegea noko gua kinai noko a’u o hai atu: ‘Hakahua, tau mane kua beegaba kinai eau te toka gima ma’u.’
19“Tena hakahua noko haka tau o hai atu, ‘Ko koe e hai ke hakahua i he toka gima manaha.’
20“Nimaa a’u tegaa guani o hai atu, ‘Hakahua, tenei tau mane; manga pegu eau i te momo laoa o noko manga pipiki, 21ia te au e mataku kia te koe, iteme’agaa ko koe te pegea he’e haka papau ki he pegea. Manga to’o e koe na me’a ’aatea, ma te utu e koe na me’a he’e tanu e koe.’
22“Tena hakahua noko haka tau o hai atu, ‘Ko koe te guani maase’i to’a! E hai kau haka aba ’ia ia te koe i au gea ’anga na. Kua ’oti i te na’a e koe ko au te pegea he’e haka papau, e to’o eau na me’a ’aatea, ma te utu na me’a noko he’e tanu eau. 23’Ai tehea te hai ’anga noko he’e tuku ai e koe taku mane ki te kunga tuku mane? Ka kau go ga’u ’ia tena beegaba ’anga i toku ’aso hokimai ai?’
24“Ma te hai atu te hakahua ki na pegea noko manga tutu’u haka pata kia te ia, ‘Sa’u atu te mane e hai eia o ’abatu ki te pegea e hai eia te katoa mane.’
25“Ka ko kigatou noko haka tau o hai atu, ‘Hakahua, kua ’oti i te hai tena katoa!’
2619.26 Mt 13.12; Mk 4.25; Lk 8.18.“Ka te hakahua noko haka tau o hai atu kinai, ‘Koau e hai atu kia te koutou, “Na pegea kua ga’u, e hai ke go ’abange beegaba, ka na pegea he’e ga’u me’a, masi’igoa na mi’i me’a te manga hai e kigatou, kae hai ke go sa’u ia te kigatou. 2719.27 Mt 25.14-30.Ka oku makau noko he’e siahahai kia te au kau hakahua kia te kigatou, kakabe mai o taa i ’ago ia te au.” ’ ”
Ko Jesus noko hano ki goto i Jerusalem
(Matthew 21.1-11; Mark 11.1-11; John 12.12-19)
28Ko Jesus noko ’oti i te konei ana gea kae mu’a ia te kigatou ki Jerusalem. 29Nimaa hitaiaki a Ia ki Bethphage ma Bethany e hitaiaki ki te ogo e mate tena ingoa te Ogo i Olives, ko Jesus noko kaunaki te toka gua i ona pegea haka ako o hai atu kia te kigaaua, 30“Kougua boo atu ki te manaha e i-mu’a ia te kougua. Nimaa hetae kinai kougua kago kite ai e kougua te punua donki manga tauga i te kungaa, manga koi he’e sehu ai he pegea. Ogo huhuke atu o kakabe mai ki te kunga nei. 31Nimaa iai he pegea e haka anu ai kia te kougua, ‘Tehea te hai ’anga e huhuke ai e kougua?’ ogo hogahoga atu kia te ia o hai atu kinai, ‘Te Hakahua e siahai kinai.’ ”
32Nimaa boo kigaaua i te aga ma te kite e kigaaua ba’i me’a noko gea ai a Jesus kia te kigaaua. 33Nimaa huhuke e kigaaua te punua donki, tena hakahua noko hai atu kia te kigaaua, “Tehea te hai ’anga e huhuke ai te punua donki na?”
34Ko kigaaua noko haka tau o hai atu, “Te Hakahua e siahai kinai.”
35Ma te kakabe mai kia Jesus, o haagiki e kigatou i ogatou ake te tu’a o te punua donki, kae ’aabaki kia Jesus o sopo kinai. 36Te ’aso noko hano ai, ko ba’i pegea noko hoga ogatou ake i te aga.
37Te gholoba noko hano ai a Jesus o hitaiaki ki te kunga e iho ai te aga i te Ogo i Olives, ko ba’i pegea haka ako ngatahi na haka tu’u sisia ma te ngengege i te haka e’eha e kigatou ia te ’Aitu i ba’i hai ’anga haka ohokia kua ’oti i te hiina’i kinai, ma te hai atu,
3819.38 Ps 118.26.“Haka gaoi ki te Hakahua e a’u i te ingoa o te ’Aitu!
Te goto maagie i te gangi,
ma te mamagunga i te nuku hu’ai ma’u ’agunga!”
39Ma te hai atu kogaa i na Pharisee noko uso i te ’apitanga kia Jesus, “Ako, susugi atu ou pegea haka ako!”
40Ka ko Jesus noko haka tau o hai atu kia te kigatou, “Ko kigatou nimaa ngongoto, na hatu e hai ke sui o ngengege!”
41Nimaa hano Ia o hitaiaki ki Jerusalem o ina ’atu ki te hu’ai manaha, ko Ia na tangi ai. 42Kae konei ana gea, “Poi manga tegaa te na’a e koutou te ’aso nei, nia e hai kego hai koutou goto maagie ai! Ka kua he’e ’aonga te hiina’i kinai koutou! 43Na ’ao kago boomai kia te koutou, na makau o’outou kago haka putu mai o ’ati mabaenga kia te koutou, ma te ghigho ia te koutou ma te kukumi ba’i pa’asi ia te koutou. 44E hai ke go taa e kigatou ia te koutou, koutou ma na tamagiki manga kakai haka pigi kia te koutou i goto i na ’aa o’outou. Kago si’ai he hatu e tasi ke takoto i te kunga nei, iteme’agaa noko he’e haka ’igonga e koutou te ’aso a’u ai a te ’Aitu kia te koutou.”
Ko Jesus noko manga noho i te Hage Tapu
(Matthew 21.12-17; Mark 11.15-19; John 2.13-22)
45Te ’aso noko hano ai a Jesus ki te Hage Tapu, o pagepage ai e Ia na pegea noko tau’i me’a i te kungaa. 4619.46 Is 56.7; Jer 7.11.Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Na ’oti i te kanukanu:
‘Toku hage nei te kunga taakunga.’
Ka kua hai e koutou te ’ana o na pegea kaia’a.”
4719.47 Lk 21.37.Ko ba’i ’aso ko Jesus noko manga ako ai i te Hage Tapu, ka na hakahua o na Priest, ma na ako o na tagangonga, ma na hutiaki o te ’apitanga noko gotu kigatou taa ’ia ia te Ia. 48Ka noko he’e kite e kigatou he ’aso tau gaoi kigatou hai ’ia ai, iteme’agaa ko ba’i pegea noko manga haka putu o haka gongo ki ana haka hegeu ’anga.
20Te haka anuanu i na taganga o Jesus
(Matthew 21.23-27; Mark 11.27-33)
1Te launatasi ’ao, ko Jesus noko manga ako ai e Ia te ’apitanga i te Hage Tapu, ma te tohi’aki i te Gongo Gaoi, ka na hakahua o na Priest ma na ako o na tagangonga, haka pigi kinai na ’agiki o na Jew, noko boo ngatahi mai kia te Ia o hai atu kinai, 2“ ’Atigongo mai kia te kimatou pona taganga mai hea te hai ai e Koe na hai ’anga nei. Koai te noko ’abatu eia kia te Koe na taganga nei?”
3Ka ko Jesus noko haka tau o hai atu kia te kigatou, “Ko Au ma’u e hai kau haka anu kia te koutou i te launatasi haka anuanu. 4Hogahoga mai kia te Au, po te haa gogomi pegea ’anga a John, te hai ’anga a’u mai te gangi, po te hai ’anga a’u ia pegea?”
5Ko kigatou na ba’aki kinai aano kogaa agatou to’o, “Nimaa hai atu kitatou, ‘Te hai ’anga mai te gangi,’ ko Ia kago hai mai, ‘Ka ’eaa na he’e too ai koutou kia John?’ 6Ka nimaa hai atu kitatou, ‘Te hai ’anga a’u ia pegea,’ ko ba’i pegea kago ’aumahu ia te kitatou i ni hatu, iteme’agaa kua na’a e kigatou ko John te taauga.”
7Ko kigatou noko haka tau o hai atu kia Jesus, “E he’e na’a maahoga e kimatou po te hai ’anga a’u mai hea.”
8Ko Jesus na hai atu kia te kigatou, “Ka he’e hogahoga ma’u e Au kia te koutou pona taganga mai hea te hai ai e Au na hai ’anga nei.”
Te haka gaataki i na pegea ge’o ’umanga
(Matthew 21.33-46; Mark 12.1-12)
920.9 Is 5.1.Ko Jesus noko ’atigongo kia te kigatou ma’u i te haka gaataki nei, “Te tangata noko tanu tena ’umanga o tuku ki na pegea hai hekau ’umanga, kae hano ki tegaa kakai ’anga ke ina goa ai. 10Nimaa hetae ki te gholoba noko matu’a ai, kae kaunaki eia tena guani o hano ki na pegea manga ge’o ’umanga, ke ’abange kinai e kigatou ni me’a i te ’umanga. Ka na pegea ge’o ’umanga na manga kogu e kigatou ia te ia, kae haka to’o hoki, kae si’ai ma’ana ni me’a to’o. 11Kaunaki ma’u eia tegaa ona guani o hano, ka na kogu hakapa’a ma’u e kigatou ma te hai songo ia te ia, kae kaunaki o hoki si’ai ma’ana ni me’a to’o. 12Hakato’o ma’u eia te pegea noko toka togu kinai o hano, ka na kogu ma’u ena pegea noko i te ’umanga o hai ona maka, kae tupe e kigatou ki taha i te ’umanga.
13“Ma te hai ake te hakahua o te ’umanga, ‘Niaa gaa hai kau hai ’ia? E hai kau haka to’o ’ia toku hosa e ma’ine to’a kinai au ke hano. Mano te kaigo pago kigatou kia te ia.’
14“Ka te gholoba na hiina’i ai kigatou kia te ia, noko hegeu kinai ma te hai ake, ‘Tenei tena hosa hakahua, kitatou taa ’ia ia te ia ka ke hai mo’otatou na me’a noko tuha kia te ia.’ 15Ma te pagepage e kigatou ia te ia ki tu’a i te ’umanga o taa ai.
“Niaa gaa te kago hai e te hakahua o te ’umanga kia te kigatou? 16Koia kago a’u kinai o taa eia na pegea ge’o o te ’umanga, kae haiga’a eia te ’umanga ki gaa pegea.”
Te gholoba noko haka gongo kinai ba’i pegea noko hai ake kigatou, “E he’e konaa o na noho!”
1720.17 Ps 118.22.Ko Jesus noko ina ’atu kia te kigatou ma te hai atu kinai, “Tehea te gaataki o te kanukanu ’anga e konei na to’o:
‘Te hatu noko he’e siahahai kinai na pegea ’ati hage,
e hai ke go hai ai he poutu’u.’?
18Ko ba’i pegea hetoki ki te hatu na, e hai ke go matohitohi ki ni momo; ka koai kago too kinai te hatu nei, ka go pau o momomomo.”
19Na ako o na tagangonga ma na tuginga o na Priest noko sasaga e kigatou he gholoba tau gaoi ke ghali o he ’osohi ai kia te Ia, iteme’agaa ana gea ’anga noko hai songo ia te kigatou, ka ko kigatou noko matataku ki te ’apitanga.
Te haka anuanu i te tau’i takis
(Matthew 22.15-22; Mark 12.13-17)
20Noko mata pipiki e kigatou ia te Ia, ma te tuku e kigatou na pegea mata o boomai o hai ia te kigatou o noho mai na pegea gaoi. Ko kigatou noko gotu kigatou labu ’ia ni me’a gea ai a Jesus, ka kigatou haiga’a ’ia ia te Ia ki na paaunga ma na taganga o te gahumanu o Rome. 21Na pegea noko tuku o hai ai na mata kia te Ia, noko hai atu kia Jesus, “Ako, e na’a e kimatou ko Koe e gea ma te ako na me’a maa’ogi. Ko Koe ma’u he’e ’aonga tau haka gata ki he pegea, i te maa’ogi au ako ’anga i na noho o te ’Aitu. 22Ko kimatou manga gaoi i te poi tau’i takis kia Caesar po si’ai?”
23Ka ko Jesus noko na’a e Ia tegatou haka tootoo e hai, ma te hai atu kia te kigatou, 24“ ’Ai haka ’agi mai he mane. To’ai te ’ata ma te ingoa te pigi ai?”
Ka ko kigatou noko haka tau o hai atu, “To’o Caesar.”
25Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “ ’Abatu kia Caesar na me’a Caesar, kae haiga’a atu e koutou kia te ’Aitu nia a te ’Aitu.”
26Ko kigatou na he’e ’aonga te haka makau ia te Ia i na me’a noko gea ai i ’ago i te ’apitanga. Ko kigatou na he gege ma’ugi ’aki i tena haka tau ’anga noko hai kia te kigatou, ma te manga hiina’i haka ngongoto.
Te haka anuanu i te maa’ugi giu
(Matthew 22.23-33; Mark 12.18-27)
2720.27 Acts 23.8.Noko iai kogaa i na Sadducee, noko kogaa agatou to’o: Ko pegea kago he’e maa’ugi giu, noko boomai kia Jesus ma te haka anu, 2820.28 Deut 25.5.o hai atu, “Ako, ko Moses noko kanukanu kia te kimatou o hai mai, ‘Nimaa iai he pegea hai mo’ona he taina e mate, kae toe a tena uguugu he’e tau tama giki, te tangata nei e hai ke pipiki eia te hahine magepe ke hai eia ni tama giki ma’a tena ta’okete.’ 29Ka noko iai te ’api toka hitu. Te hai ta’okete noko hai tena uguugu aano mate, si’ai ma’ana he tama ’iti’iti. 30Ma te pipiki ma’u e te pegea e gua kinai, 31aano sui kinai te pegea e toka togu kinai. Manga konei na noho ngatahi te toka hitu aano mamate ngatahi, kae he’e tau tama giki. 32Kae mate taha’aki ma’u te hahine. 33Nimaa go hetae te ’aso kago maa’ugi giu ai, te hahine to’ai te uguugu i te noko pipiki ngatahi e te ’api toka hitu?”
34Ko Jesus noko haka tau kia te kigatou o hai atu, “Na pegea o na ’aso nei manga hai uguugu ma te haiga’a o hai matu’a, 35ka na pegea kago ’aonga te maa’ugi giu i te ’aso na, ko kigatou kago he’e hai uguugu ma te haiga’a ke hai matu’a. 36Ko kigatou kago he’e mamate, ’ia te kigatou kago manga noho pe na ensel. Ko kigatou na tama giki a te ’Aitu, iteme’agaa ko kigatou kua maa’ugi giu. 3720.37 Ex 3.6.Ka te tagatupu’a o te ga’akau noko kaa, noko haka ’agi ma’u ai e Moses na pegea mamate e maa’ugi giu, ia te ia noko mate eia ia te ’Agiki:
‘Te ’Aitu o Abraham, ma te ’Aitu o Isaac, ma te ’Aitu o Jacob.’
38Ko Ia he’e te ’Aitu o na pegea mamate, ka te ’Aitu o na pegea maa’ugi, iteme’agaa ko kigatou manga maa’ugi ia te Ia.”
39Noko iai kogaa i na ako o na tagangonga noko hai atu, “Ako, e gaoi au haka hegeunga na.” 40Na si’ai ma’u he pegea toka manaba ke haka anu hoki kia te Ia.
Ko Christ to’ai te Hosa?
(Matthew 22.41-46; Mark 12.35-37)
41Ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “Eaa e hai ake ai te ’apitanga te ’Agiki Taga’ia te Hosa o David? 4220.42 Ps 110.1.Iteme’agaa ko David noko gea i te Buka o Psalm o hai ake:
‘Te ’Agiki e hai atu ki toku Hakahua:
“Noho mai i toku pa’asi maui,
43ke go hano aano hetae ki te ’aso kago hai ai e Au ou makau
ke go hai ai he kunga haka tutu’u kinai ou ba’e.” ’
44Ko David noko mate eia ia te Ia te ‘Hakahua.’ Kae hai ke kohea na hai ke hai ai mo’ona he hosa?”
Ko Jesus noko haka kuumanaba a pegea
(Matthew 23.1-36; Mark 12.38-40)
45Te gholoba noko ma haka gongo ai ba’i pegea kia te Ia, ko Jesus noko hai atu ki ona pegea haka ako, 46“Koutou matasiba atu ki na ako o na tagangonga manga siahahai ke noko mamago i na ake gogoa o noko lango, ma te maa’ine ki na hegeu gaoi ’anga kinai i na kunga tau’i me’a, ma te ligo ma’u i na noho ’anga gaoi i na Hage hai paaunga ma na kunga gaoi i na haka tahinga. 47Ko kigatou manga hai songo na hage o na haahine magegepe, ma te haka’agi i agatou taakunga gogoa ’anga. Na pegea nei kago hua’eha tegatou kagohia.”
21Te toka gua mi’i mane a te hahine magepe
1Ko Jesus noko ina ’atu ki na pegea ga’u manga tuku agatou ga’a tausu’u ki te kunga tuku mane i te Hage Tapu. 2Ko Ia ma’u noko ina ’atu ki te hahine magepe hu’ai lae e tuku ki goto tena toka gua mi’i mane. 3Ma te konei ana gea, “Ko Au e gea maa’ogi atu kia te koutou, te hahine magepe lae nei kua tuku ta’ana o ’eha o sigi i gaa pegea. 4Ko ba’i pegea e haiga’a mane manga haiga’a ia agatou ga’unga, ka te hahine lae nei e haiga’a ngatahi na me’a e hai ke noko ma’ugi kinai.”
Na haka ’igonga o te ’otinga o te kege nei
(Matthew 24.1-14; Mark 13.1-13)
5Noko iai kogaa i na pegea haka ako noko manga hegeu ki te maatanga gaoi ’anga te Hage Tapu i na hatu hu’ai gaoi noko ’ati ai, ma na to’o ’anga na ga’a tausu’u o sogi ai kia te ’Aitu. 6Ma te hai atu kinai a Jesus, “Na me’a e hiina’i kinai koutou nei, kago si’ai he hatu e tasi ke takoto ai i na ’aso kago a’u: Ko ba’i hatu e hai ke go haka tutuku ngatahi ki gago.”
7Ka ko kigatou noko haka anuanu ’aki kinai o hai atu, “Ako, tehea te ’aso kago hai ai na hai ’anga nei? Tehea te haka ’igonga ke go na’a ai na hai ’anga nei kago hai?”
8Ko Jesus noko haka tau o hai atu kia te kigatou, “Koutou matasiba atu ka ke go noka te gogoi kia te koutou. Kago ’api pegea kago boomai i toku ingoa o hai ake, ‘Koau ko Ia,’ ma te hai ake ma’u, ‘Te ’aso kua hitaiaki.’ Ogo noka tautou too kia te kigatou. 9Na ’aso kago haka gongo ai koutou ki ni sagatau’a ma na he hai songo ’aki ’anga a pegea, noka tautou matataku ai. Na me’a nei e hai ke go mataa hai, ka te ’ao taha’aki koi he’e hetae mai.”
10Ko Jesus noko gea hoki kia te kigatou o hai atu kinai, “Na pegea o tegaa kakai ’anga kago he taa ’aki ma na pegea o tegaa kakai ’anga. Na pegea o tegaa sa’a kago he taa ’aki ma’u ma na pegea o tegaa sa’a. 11E hai ke go hetae mai na ’aso hu’ai o’i o’i, ma na ’aso o te ongesau, ma na ’aso sa’o saga ina ai ba’i kunga, kago hu’ai matataku ai i na hu’ai haka ’igonga kago boomai i te gangi.
12“E hai ke go mugi o hai na hai ’anga nei, kae hai ke go mataa he ’osohi kia te koutou o hai songo, ma te tuku ia te koutou ki na Hage hai paaunga o Jew, ke go haka aba ia te koutou aano tuku ki te kunga o te kagohia. E hai ke go kakabe ia te koutou ke go tutu’u ’ago i na hakahua ma na pegea hai paaunga, i te ghaghinga i toku ingoa. 13Tenaa te gholoba gaoi kego ’atigongo ai koutou kia te kigatou ia te Au. 1421.14 Lk 12.11,12.Pipiki hinangago atu kae noka tautou maikia ki na ’aso kago a’u poe hai ke go kohea na haka baabaasi’a ia te koutou. 15Iteme’agaa e hai kau go haiga’a ’ia kia te koutou ni kupu ma te ’igo’igo kago si’ai he makau mo’outou ke haka noka poe haka si’ai eia. 16Koutou e hai ke go haka soko e outou hai maatu’a ma outou ta’okete ma outou taina ma outou ’atimaa’ogi ma autou hemasi’inga. E hai ke go taa e kigatou ni pegea ia te koutou. 17Ko ba’i pegea kago noko gotoa’a kia te koutou i te ghaghinga ia te Au. 18Ka kago si’ai he gau ’ugu e tasi i outou ’ugu ke go he’e kitea. 19Koutou tutu’u atu ke ma’u, na’e tenaa te hai ’anga kago maa’ugi ai koutou.
Ko Jesus noko gea ki te tukia o Jerusalem
(Matthew 24.15-21; 24.29-35; Mark 13.14-19; 13.24-31)
20“Nimaa hiina’i koutou ki Jerusalem e ghigho e na tau’a, e hai kego na’a e koutou e hitaiaki ke haka masogo. 21Ka na pegea manga noho ’aki i Judea, e hai ke go he ’agiko ki na ogo, na pegea manga i goto i te hu’ai manaha e hai ke go he’aki iho, na pegea manga noho ’aki i na tahataha e hai ke go noka te boo ki goto i te hu’ai manaha. 2221.22 Hos 9.7.Iteme’agaa tenei te ’aso o te kagohia e hai ke go haka maa’ogi ai nia na ’oti i te kanukanu. 23Kago hu’ai tiha’ia ’aki i na ’aso na na haahine tina’e huhuga ma na haahine haa uu tamagiki! Kago hetae mai na ’aso hu’ai sanga songo ki te kakai ’anga nei ma te ’ika’ika o te ’Aitu kago a’u ki na pegea nei. 24Ko kigatou kago taa ’ia ini kiba, ma te to’ogia o hai ai ni guani ki kogaa kakai ’anga. Ko Jerusalem e hai ke go hakahuahua e na pegea ’aatea o hano aano hetae ki na ’aso ’oti ai ogatou hakahua ’anga.
2521.25 Is 13.10; Ezek 32.7; Joel 2.31; Rev 6.12,13.“Kago iai na haka ’igonga kago hai ki te ga’aa ma te maahina ma na hetu’u. Ko ba’i kakai ’anga i te kege nei kago hu’ai haka gongo songo ma te he tootoo baasi’a ’aki i na hahangu ’anga a te tai ma na ’aso ’atua ai. 26Ko pegea kago noko sesemu i te matataku i ba’i hai ’anga e hai ke go boomai ki te kege nei, iteme’agaa na me’a o te gangi kago o’i. 2721.27 Dan 7.13; Rev 1.7.Te ’aso na, ko kigatou kago hiina’i ki te Hosa o Pegea e a’u i te po’ao i ona taganga, ma te hu’ai mamagunga o’ona. 28Te ’aso kago hai ai na hai ’anga nei, ogo tutu’ake o ta’aki outou ’ugu, iteme’agaa ko Ia na tau’i haka hoki ia te koutou, kua hitaiaki.”
29Ko Jesus noko ’atigongo kia te kigatou i te haka gaataki nei, “Koutou hiina’i atu ki te ga’akau e mate te ‘fig’, ma ba’i ga’akau. 30Nimaa hiina’i kinai koutou i te gau motomoto, manga na’a e koutou e hitaiaki te ’aso mahana. 31Manga kogaa na noho ma’u, te ’aso kago hiina’i ai koutou ki na hai ’anga nei kae hai, ke go manga na’a ake e koutou te ’aso o te Hakahua ’anga a te ’Aitu kua hitaiaki.
32“Ko Au e ’atigongo maa’ogi kia te koutou: Te ’atu tangata nei kago he’e ’aonga te masogo o hano aano hetae ki te ’aso hai ke go hai ai na hai ’anga nei. 33Ko te gangi ma te kege nei kago masogo, ka aku haka hegeunga ka he’e ’aonga te masogo.
34“Ge’o gaoi atu ia te koutou, ka ke noka tautou ha’ao hinangago ki na kai ’anga ma na bibinu ’anga i na bai to’a ma na hu’ai tegeu’a ’anga ki na me’a o te kege nei, na’e te kaigo hetae ghali mai te ’ao na kia te koutou pe te papaga. 35E hai ke go hetae ki ba’i pegea manga taki haka toka i ba’i kunga i te kege nei. 36Koutou na’ana’a atu ma te noko taakunga atu kia te ’Aitu i ba’i ’aso ka ke go ’aonga tautou boo ’aatea ai i ba’i hai ’anga e hai ke go boomai, ka koutou go ’aonga te tutu’u ’ago ai i te Hosa o Pegea.”
3721.37 Lk 19.47.Ko ba’i ’ao ko Jesus noko manga ako ai i te Hage Tapu, ka ko ba’i ahiahi ko Ia noko manga hano o noho ai ona poo i te ogo e mate tena ingoa te Ogo i Olives. 38Ko ba’i pegea noko boomai i na mahoata ki te Hage Tapu ke noko haka gongo kia te Ia.
22Ko Judas na maangao ke haka soko ia Jesus
(Matthew 26.1-5; Mark 14.1-2; 14.10,11; John 11.45-53)
122.1 Ex 12.1-27.Noko hitaiaki ki te ’aso o te haka tahinga o na bred he’e tau me’a haka tupu utunga, e mate tena ingoa te Passover. 2Ka na tuginga o na Priest ma na ako o na tagangonga noko ma ligo e kigatou he hai ’anga tau gaoi kigatou taa ’ia ai a Jesus, iteme’agaa ko kigatou noko matataku ki te ’apitanga. 3Nimaa ugu a Satan ia Judas, e mate ma’u ko Iscariot, te launatasi i te tino anga hugu tuma’a e gua. 4O hano a Judas ki na tuginga o na Priest ma na hakahua o na pegea ge’o o te Hage Tapu o hegeu kigatou po e hai ke kohea na haka soko eia ia Jesus kia te kigatou. 5Ko kigatou noko magagaohie ai ma te goto tasi ke ’abange ni mane kia te ia. 6Ko Judas noko maangao kinai ma te mamata eia he ’aso tau gaoi ke haka soko ai eia ia Jesus kia te kigatou i he gholoba he’e tau pegea hitaiaki mai.
Te kainga taha’aki
(Matthew 26.17-30; Mark 14.12-26; John 13.21-30)
7Nimaa hetae mai te ’ao o na bred he’e tau me’a haka tupu utunga, ma te gholoba e hai ke taa ai te punua sipisipi ki te kainga e mate te Passover. 8Kaunaki e Jesus ia Peter ma John ke boo, kae hai atu kinai, “Boo atu o ngaague he kunga kitatou go kai ai i te Passover.”
9Ka noko haka tau a kigaaua o hai atu, “Tehea te kunga e siahai Koe kimaa ngaague ’ia kinai?”
10Haka tau a Jesus o hai atu kinai, “Nimaa boo kougua o hetae ki te hu’ai manaha, kago kite e kougua te tangata manga ’amo eia te poati manga iai te bai. Ogo tata’o tu’a atu ai ki te hage, kago hano o ugu kinai. 11Ogo kogaa augua to’o atu ki te hakahua o te hage, ‘Te Hakahua e haka ene mai: Po tehea te potu hage o na hogau e hai kimatou bilaabei kinai ma oku pegea haka ako ke kai ai i te Passover?’ 12Kago haka tuiaki eia kia te kougua te hu’ai potu gaoi i ’agunga i te hage manga iai ba’i me’a, ogo ngaague atu ai e kougua ba’i me’a.”
13Nimaa boo a kigaaua, o kite i ba’i me’a gea ai a Jesus kia te kigaaua, ma te ngaague e kigaaua te Passover.
14Nimaa hetae te ’aso, ko Jesus ma ona pegea haka to’o noko boomai o nonoho ki te kaupea kai. 15Kae hai atu a Ia kia te kigatou, “Ko Au noko hu’ai siahai kau kai haka pigi kia te koutou i te Passover nei, ’io mugi Au o tiha’ia. 16Ko Au e hai atu kia te koutou: Ko Au kago he’e ’aonga te kai hoki i te kainga nei, aano hetae ki te ’aso e hai ke go maa’ogi mai ai te Hakahua ’anga a te ’Aitu.”
17Mugi i te sa’u ake ’anga te kapu, kae haka ’aue ai Ia kae hai atu, “To’o atu o tuha ia te koutou. 18Na’e ko Au kua hai atu kia te koutou ko Au ka he’e binu hoki i te waeni nei o hano aano hetae ki te ’aso e hai ke go a’u ai te Hakahua ’anga a te ’Aitu.”
19Nimaa sa’u ake ma’u e Jesus na bred o haka ’aue ake ai kia te ’Aitu, kae tohitohi e Ia o haiga’a kia te kigatou, kae hai atu kinai, “Tenei toku tino e haiga’a kia te koutou. Hai atu e koutou te hai ’anga nei o noko maanatu ai ia te Au.”
2022.20 Jer 31.31-34.Noko hai ma’u e Ia te hai ’anga nei i te sa’u ake e Ia te waeni i te kapu i te ’oti ’anga te kai, kae hai atu, “Te waeni e i-te kapu nei, te gaataki o te tukungaa kupu ho’ou a te ’Aitu i te toto o’oku e hai ke go singa kia te koutou. 2122.21 Ps 41.9.Ka te pegea kago haka soko eia ia te Au manga haka pata kia te Au i te kunga e kai nei. 22Te Hosa o Pegea e hai ke go mate i te na ’oti i te haka pau e te ’Aitu, kae haka ’aagoha te tangata kago haka soko ia te Ia.” 23Ko kigatou noko haka tu’u tegatou he haka anuanu ’aki o hai ake, “Koai gaa te hai ke hai eia te hai ’anga nei?”
2422.24 Mt 18.1; Mk 9.34; Lk 9.46.Na pegea haka ako noko haka bagebage ’aki po koai ia te kigatou te hai ke maanatu kinai kogaa, koia te hu’ai pegea. 25Ka ko Jesus noko kogaa ana to’o atu kia te kigatou, “Na hakahua o na pegea ’aatea manga hakahuahua ia te kigatou; ma na pegea e haka hua ia te kigatou, e mate e kigatou ia te kigatou soko: ‘Na hemasi’inga a pegea.’ 2622.26 Mt 23.11; Mk 9.35.22.26 Mt 20.25-27; Mk 10.42-44.Ka he’e tenei te a’aki e hai ke hai e koutou: Te pegea nimaa hua’eha ia te koutou e hai ke noho pe te tama ’iti’iti. Ka te pegea e hutiaki, e hai ke noho pe te guani. 2722.27 Jn 13.12-15.’Ai koai te hua’eha, te pegea e noho i te kaupea o kai, po te pegea e hai hekau? Tegaa te pegea e hua’eha: Te pegea e noho o kai i te kaupea. Ka ko Au manga haka pata kia te koutou, manga noho pe te pegea hai hekau. 28Konei koutou kua noho ’aki haka pata goa kia te Au i ba’i ’aso hai lobo ai ia te Au. 29Kae kogaa na noho, ko Tamau noko tuku e Ia ia te Au kau hakahua, kae konei na tuku ma’u e Au ia te koutou. 3022.30 Mt 19.28.Koutou e hai ke go kai ma te bibinu i te kunga kai o’oku ma te nuku o’oku, ma te hai koutou go nonoho ini noho ’anga ma’u ’agunga o haka aba e koutou te tino anga hugu tuma’a e gua hanohano o Israel.
Ko Jesus noko taga gongo te haka si’ai o Peter
(Matthew 26.31-35; Mark 14.27-31; John 13.36-38)
31“Simon, Simon! Ko Satan na haka ene ke tuhatuha eia ia te koutou ke noho pe te pegea e tuhatuha eia na kigi ma na hatu witi. 32Ka ko Au kua taakunga ia te koe Simon, ke noka te lologi te sano o’ou, ka ke go nimaa hetae tou ’aso keu hokimai ai kia te Au, ogo usu ’aki atu na pegea o’ou.”
33Ka ko Peter noko haka tau o hai atu kia Jesus, “Hakahua, ko au manga ngaague kau tata’o ia te Koe ki te kunga o na pegea kagohia, ma te kau go mate haka pigi kia te Koe.”
34Ko Jesus noko haka tau o hai atu kia Peter, “Te ’aso nei ko koe kago mataa gea haka togu o hai ake, e he’e na’a e koe ia te Au, ’io mugi te paolo o tangi.”
3522.35 Mt 10.9,10; Mk 6.8,9; Lk 9.3; 10.4.Ma te haka anu a Jesus kia te kigatou o hai atu, “Te ’aso noko tuku ai e Au ia te koutou o boo, koutou noko he’e to’o ma’autou ni oko oko, po ni tanga, po ni taka ba’e, koutou noko sanga songo i ni me’a?”
Ko kigatou noko haka tau o hai atu, “Si’ai.”
36Hai atu a Jesus kia te kigatou, “Ka te ’aso nei, nimaa iai he pegea ia te koutou e hai ma’ana he oko oko, to’o ake. Po e hai he tanga, to’o ake ma’u. Ka nimaa he’e hai ma’au he kiba taa pegea, tuku atu te ake o’ou ke tau’i o hai ai he mane o tau’i ai he kiba. 3722.37 Is 53.12.Na ’oti i te kanukanu ki na Kanukanu Tapu:
‘Ko Ia na tau hakapigi ki na pegea hai hai ’anga songo.’
Kae hai atu Au te hai ’anga nei e hai ke haka maa’ogi ia te Au. E maa’ogi, nia noko kanukanu i na noho o ’Oku e tatae ki tena ’otinga.”
38Na pegea haka ako noko hai atu kinai, “Hakahua, kua hai tematou toka gua kiba taa pegea.”
Ma te haka tau a Jesus o hai atu kinai, “Kua ’aonga!”
Ko Jesus noko taakunga i te Ogo i Olives
(Matthew 26.36-46; Mark 14.32-42)
39Ko Jesus noko hano ki te kunga tena paaunga te hano kinai i te Ogo i Olives, kae tata’o ai ona pegea haka ako. 40Nimaa hetae kigatou ki te kungaa, ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “Taakunga atu, ka koutou noka te hetoki iho ki na pakenga.” 41Ma te hano ’aatea Ia ia te kigatou o mi’i makabaa, kae toko tugi o taakunga o hai ake, 42“Tamau, nimaa tuku e Koe ke hai, sa’u atu te kapu nei ia te Au; ka he’e aku paaunga te hai ke hai, ka ke hai au paaunga.” 43Haka ’agitino te ensel mai te gangi kia te Ia o hai ia te Ia o to’a. 44Ko Ia noko hu’ai haka gongo songo te uso, ma te hu’ai taakunga aano pisi ona ta’ata’a o noho pe na toto o singa ki te kege.
45Nimaa tu’u hokimai i tena taakunga ’anga, o hoki ki na pegea haka ako o manga kite e Ia manga momoe, iteme’agaa ko kigatou noko he lologi ’aki i te ’agogoha. 46Ma te hai atu a Jesus kia te kigatou, “Koutou e momoe i teaa? A’aga ake o taakunga, ka koutou noka te tata’o ki na pakenga.”
Te he ’oosohi ’anga kia Jesus
(Matthew 26.47-56; Mark 14.43-50; John 18.3-11)
47Te gholoba noko manga koi haka hegeu ai a Jesus, kae boomai te hu’ai tu’uganga, ka te tangata noko mate ko Judas, te launatasi i te tino anga hugu tuma’a e gua, noko hutiaki mai eia te ’apitanga. Koia noko hano o hitaiaki kia Jesus ke sosongi ai. 48Ma te hakaanu atu a Jesus kia te ia, “Judas, ’ai e haka soko e koe te Hosa o Pegea i te sosongi koe ia te Au?”
49Te gholoba noko hiina’i ai na pegea haka ako ki te hai ’anga e hai, ma te hai atu kia Jesus, “Hakahua, e ’aonga te taa e kimatou i gua kiba taa pegea nei?” 50Te launatasi ia te kigatou na tapi e ia te guani o te hakahua o na priest, o sabi eia te taginga maui.
51Ka noko hai atu kinai a Jesus, “E he’e hai ke konaa na hai!” Kae ’oso atu ki te taginga o te pegea o hai o gaoi hoki.
52Kae kogaa na to’o atu a Jesus ki na hakahua o na Priest, ma na pegea noko ge’o e kigatou te Hage Tapu, ma na ’agiki o na Jew noko boomai kia te Ia, “ ’Ai ko Au te pegea haka tauseke ka ke boomai kinai koutou ma na kiba taa pegea, ma na ga’akau taa pegea? 5322.53 Lk 19.47; 21.37.Ko Au noko manga haka pata kia te koutou i te Hage Tapu i ba’i ’ao, ka manga he’e he ’osohi koutou kia te Au. Ka tenei te gholoba o ’outou, te gholoba e haka hua ai te poo’uginga.”
Ko Peter noko haka si’ai eia a Jesus
(Matthew 26.69-75; Mark 14.66-72; John 18.25-27)
54Ma te samu huhuti e kigatou ia Jesus o kakabe ki te hage o te hakahua o na priest, ka ko Peter noko manga tata’o haka makabaa ai. 55Nimaa te hai ’anga e kogaa i te kungaa tegatou ahi i te uso o te gotomaga’e i te mu’a o te hage, o noho ’aki ngatahi kinai kigatou, ko Peter noko noho haka pigi ma’u kia te kigatou. 56Te guani hahine noko ina ’atu kia Peter manga noho i te taha ahi. Ina titingi atu te hahine kia te ia ma te hai atu, “Te pegea nei noko manga haka pata ma’u kia te Ia.”
57Ka ko Peter noko haka si’ai eia, ma te hai atu, “Ta’ahine, e he’e na’e eau ia te Ia!”
58Nimaa mi’i taunga gogoa kae ina ’atu ma’u kinai tegaa ia te kigatou o hai atu kinai, “Ko koe ma’u te pegea ia te kigatou.”
Haka tau a Peter o hai atu “Teiana, ko au si’ai!”
59Nimaa hetae ki tegaa mi’i gholoba, gea to’a tegaa tasi tangata kia te ia o hai atu, “E hu’ai maa’ogi te pegea nei noko manga haka pata kia Jesus, iteme’agaa koia te pegea mai Galilee!”
60Ka ko Peter noko haka tau o hai atu kinai, “Teiana, e he’e na’a eau po nia te manga gea kinai koe na!”
Te gholoba noko manga koi gea ai, kae tangi te paolo. 61Te Hakahua na keu atu o ina titingi atu kia Peter, ma te maanatu hoki a Peter ki te kupu a te Hakahua noko gea ai kia te ia o hai atu, “Te ’aso nei ko koe kago gea haka togu o hai ake e he’e na’a e koe ia te Au, ’io mugi te paolo o tangi.” 62Ko Peter na tohu ki haho o hai tena hu’ai magepenga.
Ko Jesus noko putatai kinai ma te kogu
(Matthew 26.67-68; Mark 14.65)
63Na pegea noko ge’o e kigatou ia Jesus noko haka tu’u putatai kia te Ia ma te kogu e kigatou. 64Noko poghi e kigatou na mata, kae haka anu ’aki kinai o hai atu, “Taauga mai po koai te kogu ia te Koe.” 65Noko ’eha me’a maase’i ma’u noko gegea ai kigatou kia te Ia.
Ko Jesus noko kakabe ki ’ago i te puugenga
(Matthew 26.59-66; Mark 14.55-64; John 18.19-24)
66Nimaa te taha’ataa, te tu’uganga puge ana ’agiki o na pegea, ma na hakahua o na Priest ma na ako o na tagangonga, noko haka putu ngatahi, kae kakabe mai a Jesus ki ’ago ia te kigatou. 67O hai atu kinai, “Ko Koe nimaa te ’Agiki Taga’ia, ’atigongo mai ai kia te kimatou.”
Ko Jesus noko haka tau o hai atu kinai, “Ko Au poi ’atigongo kia te koutou, koutou ka he’e too kia te Au, 68ka poi haka anu Au kia te koutou, koutou ka he’e haka tau. 69Kae haka tu’u i te ’aso nei o hano, te Hosa o Pegea e hai ke noho i te pa’asi maui o te ’Aitu e Hu’ai Taganga.”
70Ko kigatou ngatahi noko hai atu kia Jesus, “ ’Ai ko Koe te Hosa o te ’Aitu?”
Haka tau a Jesus o hai atu kinai, “Koutou kua ’oti i te gegea mai ai, ko Au.”
71Ma te konei agatou to’o, “Eaa e siahahai ma’u ai kitatou ni gongo? Ko kitatou kua ’oti i te haka gongo kinai, kae gea ai i te ngutu!”
23Ko Jesus noko kakabe ki ’ago ia Pilate
(Matthew 27.1-2,11-14; Mark 15.1-5; John 18.28-38)
1Ma te tutu’u ngatahi te haka putunga o kakabe e kigatou ia Jesus kia Pilate. 2O haka tu’u tegatou ’atigongo haka makau e kigatou ia Jesus o kogaa agatou to’o, “Te pegea nei kua kite e kimatou e hai maase’i e Ia ba’i pegea, ma te susugi ma’u e Ia ke noka te haiga’a takis kia Caesar, kae hai ake ma’u ko Ia te ’Agiki Taga’ia, te Hakahua.”
3Nimaa haka anu a Pilate kia Jesus o hai atu kinai, “ ’Ai ko Koe te Hakahua o na Jew?”
Haka tau a Jesus o hai atu, “Tenaa te ma gea ai koe na.”
4Ma te hogahoga atu e Pilate ki na hakahua o na Priest ma te ’apitanga o hai atu, “E he’e kite eau he hai ’anga ke hai songo ai te pegea nei.”
5Ka ko kigatou noko gegea toto’a ake, “Te pegea nei kua usuusu e Ia ba’i pegea i ba’i kunga i Judea i ana akonga. Noko haka tu’u mai e Ia i Galilee ka kua a’u aano te hetae mai nei ki tenei.”
Ko Jesus noko kakabe ki ’ago ia Herod
6Nimaa haka gongo kinai a Pilate, ma te haka anu atu ki te ’apitanga po te pegea mai Galilee. 7Te gholoba noko na’a ai eia ko Jesus te pegea i te kunga manga ge’o e Herod, ma te hakato’o eia a Jesus o hano kia Herod noko manga i Jerusalem i te gholobaa.
8Te ’aso noko ina ai a Herod kia Jesus, koia noko hu’ai magaohie ai, iteme’agaa noko ’eha ’aso siahai ke ina ai kia te Ia, noko hu’ai gootunga ke ina kini hai ’anga haka ohokia hai e Jesus. 9Ko Herod noko hu’ai haka anuanu kia te Ia, ka ko Jesus noko he’e haka tau hoki kia te ia. 10Na hakahua o na Priest ma na ako o na tagangonga noko manga tutu’u i te kungaa, o manga hu’ai gegea haka makau ai e kigatou ia Jesus. 11Ma te putatai ma te gegea maase’i a Herod ma ona pegea hai tau’a kia te Ia. Haa mago e kigatou i na ake gaoi, kae haka to’o hoki kia Pilate. 12Te ’ao na, ko Herod ma Pilate na hemaasi’i ai, ka ko kigaaua gua pegea noko manga he makakau ’aki.
Ko Jesus noko hoki kia Pilate
(Matthew 27.15-26; Mark 15.6-15; John 18.39—19.16)
13Ko Pilate noko hakaputu ngatahi e ia na hakahua o na Priest ma ba’i hakahua ma te ’apitanga. 14O hai atu kia te kigatou, “E kakabe mai kia te au te pegea nei, i te hai ake koutou e ako e Ia ba’i pegea o hu’ai hai hai ’anga maase’i. Kua ligo eau ia te Ia i ’ago ia te koutou o he’e kitea he hai ’anga ke haka tu’u ai na hegeunga haka makau e hai kia te Ia. 15Ko Herod ma’u e he’e kite eia he hai ’anga songo kia te Ia, ma te tuku eia o hokimai kia te kitatou. Kua ’oti i te na’a e koutou e si’ai he hai ’anga hai e Ia ke ’aonga ai ki te mate. 16Kae konei na noho, e hai kau tuku ’ia ke kogu ka ke tuku ke hano.”
17[Ko ba’i ’aso noko hai ai te haka tahinga o te Passover, ko Pilate noko ta’a tuku ai eia he launatasi i na pegea kagohia o tausu’u.]
18Ka te ’apitanga noko hu’ai ngengege ngatahi o hai atu, “Kakabe ’aatea atu te pegea nei, kae tuku iho ia Barabbas ke tausu’u ke a’u kia te kimatou!” 19(Ko Barabbas noko tuku ki te kagohia i te noko hu’ai hai hai ’anga haka tangi ki ba’i pegea i te manaha, kae taa pegea ma’u.)
20Ko Pilate noko tegeu’a ke tuku eia ia Jesus ke hano tausu’u, ma te haka anu hoki ai ki te ’apitanga. 21Ka ko kigatou noko manga ngengege giu atu kinai, “Taa atu ia te Ia ki te kros! Taa atu ia te Ia ki te kros!”
22Ka ko Pilate noko gea haka togu kia te kigatou o hai atu, “Tehea te hai ’anga songo e hai e te pegea nei? E he’e kite eau he hai ’anga hai e Ia ke ’aonga ai ki te mate! E hai kau manga tuku ’ia ke kogu, ka ke tuku ke hano tausu’u.”
23Ka ko kigatou noko tuku soo ake ’agatou ngengege ’anga ke taa ia Jesus ki te kros. Ka na haka maa’ogi tegatou ngengege ’anga o hai. 24Na haka pau e Pilate ia Jesus o tuku i tegatou haka ene ’aki ’anga. 25Kae haka tausu’u eia te pegea noko tuku ki te kunga o na pegea kagohia i te noko hu’ai hai hai ’anga haka tangi ki ba’i pegea kae taa pegea ma’u, kae tuku eia ia Jesus ke hai kinai nia noko siahahai kinai kigatou.
Ko Jesus noko taa ki te kros
(Matthew 27.32-44; Mark 15.21-32; John 19.17-27)
26Ko kigatou noko kakabe ’aatea e kigatou ia Jesus i te manaha. Nimaa kite e kigatou ia Simon, te pegea mai Cyrene i te agaa. Koia noko a’u i te kakai ’anga i tu’a ki Jerusalem, ma te labu e kigatou o neneke kinai te kros o ’amo eia o tata’o tu’a ia Jesus. 27Te ’apitanga o pegea noko tata’o tu’a ia te Ia, noko haka pigi kinai na haahine noko manga tatangi ma te magegepe ia te Ia. 28Ma te keu kinai a Jesus o hai atu kia te kigatou, “Haahine o Jerusalem, noka tautou tatangi ia te Au, kae manga tatangi iho ia te koutou ma autou tama giki. 29Iteme’agaa na ’aso kago a’u, koutou kago kogaa autou to’o, ‘E magagaohie na haahine meetogho, ma na haahine he’e tina’e huhuga, ma na haahine koi he’e haa uu ma’agatou ni tama giki!’ 3023.30 Hos 10.8; Rev 6.16.Te gholoba na kago kogaa na to’o atu ai te ’apitanga ki na ogo,
‘Hetoki mai kia te kimatou!’
Ma te hai atu ma’u ki na mi’i ogo,
‘Poghi mai ia te kimatou!’
31Ko pegea nimaa hai e kigatou na hai ’anga nei i na ’aso koi ma’ugi ai te ga’akau, niaa e hai ke go hai i na ’aso kago pakupaku ai te ga’akau?”
32Toka gua taangata hai hai ’anga songo noko kakabe ma’u e kigatou ke taa haka pigi kia Jesus. 33Te ’aso noko hetae ai kigatou ki te kunga e mate tena ingoa: “Te Puso ’ugu”, tenaa te kunga noko taa ai e kigatou ia Jesus ki te kros, ma gua pegea hai hai ’anga songo. Noko tuku tegaa i te pa’asi maui, kae tuku tegaa i te pa’asi sema. 3423.34 Ps 22.18.Ko Jesus noko kogaa na to’o, “Tamau, haka noka mai kia te kigatou, na’e he’e na’a e kigatou nia te hai e kigatou nei.” Kae tuhatuha e kigatou ona ake i te babage ’anga i na daes o taki to’o.
3523.35 Ps 22.7.Te ’apitanga noko tutu’u kigatou o ma mata, kae putatai na hakahua o na Jew kia te Ia, o kogaa agatou to’o kinai, “Ko Ia noko ta’anga haka ma’ugi e Ia kogaa pegea, kae tuku atu ke haka ma’ugi ia te Ia i te poi maa’ogi ko Ia te ’Agiki Taga’ia, te pegea haka pau mai e te ’Aitu?”
3623.36 Ps 69.21.Na pegea hai tau’a noko boomai ma’u o putatai kia te Ia, kae haiga’a kinai e kigatou te bai kona, 37kae kogaa agatou to’o atu kinai, “Ko Koe nimaa te Hakahua o na Jew, haka ma’ugi iho ia te Koe!”
38Noko iai te kanukanu ’anga noko tuku ki ’agunga ia te Ia, noko kogaa na hai ake: “TENEI TE HAKAHUA O NA JEW.”
39Noko iai te launatasi i gua pegea hai hai ’anga songo noko tau haka pigi kia te Ia noko gea maase’i kia Jesus, o hai atu, “Tenaa a koe te ’Agiki Taga’ia ’ine?! Haka ma’ugi ake ia te Koe ma kimaaua!”
40Ka tegaa pegea hai hai ’anga songo noko susugi atu eia ma te hai atu kinai, “ ’Ai ko koe he’e mataku kia te ’Aitu, ka ko koe ma’u e kagohia pe Ia. 41Tetaua kagohia manga ’aonga, iteme’agaa ko kitaaua gua pegea hai hai ’anga songo. Ka te pegea nei he’e hai e Ia he hai ’anga songo.”
42Kae kogaa ana to’o atu, “Jesus, ogo maanatu mai ia te au i tou ’aso Hakahua!”
43Ma te haka tau kinai a Jesus o hai atu kia te ia, “Ko Au e gea maa’ogi kia te koe: Te ’aso nei e hai ke haka pata ai koe kia te Au i te nuku gaoi.”
Te mate ’anga a Jesus
(Matthew 27.45-56; Mark 15.33-41; John 19.28-30)
4423.44 Ex 26.31-33.Nimaa hetae ki te ’ao ’aatea, kae poo’ugi ngatahi te kunga henua o hano aano hetae ki te ga’aa page. 45Na he’e maagama ai te ga’aa. Kae malagi gua ai te laoa maatogu noko i te Hage Tapu o toka gua o na pa’asi. 4623.46 Ps 31.5.Ko Jesus noko hai tena hu’ai ngege ’anga o hai ake, “Tamau, toku ma’ugi e tuku atu ki na gima o’ou!” Noko konei ana gea kae manaba taha’aki.
47Te tugi tau’a na ina ki te hai ’anga e hai, ma te haka e’eha eia a te ’Aitu, o hai ake, “ ’Ai e maa’ogi ko Ia te pegea tinogaoi.” 48Te ’apitanga noko haka putu mai o mata ki tena taa ’ia ’anga, ma ba’i hai ’anga noko hai. Ko kigatou noko tuki ogatou hatahata i te noko ’agogoha, kae giu ki ogatou manaha. 4923.49 Lk 8.2,3.Ka na pegea noko na’a e kigatou ia Jesus, o haka pigi atu ki na haahine noko tata’o mai ia te Ia i Galilee, noko manga tutu’u mama’o o hiina’i ki na hai ’anga nei.
Te tanu ’anga a Jesus
(Matthew 27.57-61; Mark 15.42-47; John 19.38-42)
50Noko iai te tangata noko mate tena ingoa ko Joseph, te pegea o te tu’uganga puuge, koia noko gaoi kae a’aki gaoi ma’u. 51Koia noko he’e tata’o ki agatou paaunga ma agatou hai ’anga noko hai. Koia te pegea mai Arimathea, te manaha i Judea. Koia te pegea manga hitagi ke go ina ki te Hakahua ’anga a te ’Aitu. 52Ko Joseph noko hano kia Pilate o haka ene kinai i te tino o Jesus. 53O hano ia o ’ui o penapena i na laoa susugu, o tuku ki te takotonga noko kegi i te ogo hatu, te kunga noko manga koi he’e takoto ai he pegea. 54Te ’aso na, te ’ao haka ngaague, ’io mugi o hetae ki te ’Ao oki oki.
55Na haahine noko tata’o mai ia Jesus mai Galilee, noko tata’o tu’a ia Joseph o hiina’i ki te takotonga ma te tuku ’anga te tino o Jesus ki te takotonga. 5623.56 Ex 20.10; Deut 5.14.Ko kigatou noko giu ki tegatou manaha o ngaague mai ai na me’a hu’ai tutuu gaoi ma na oel haka tutuu gaoi. Kae oki oki kigatou i te ’Ao oki oki i te mangangao ki te tagangonga.
24Te ma’ugi hoki ’anga a Jesus
(Matthew 28.1-10; Mark 16.1-8; John 20.1-10)
1Nimaa te taha’ata poo’ugi o te ’ao mu’a o te wiki, na haahine noko to’o e kigatou na me’a tutuu gaoi noko ngaague e kigatou o boo ki te takotonga. 2Noko kite e kigatou te hatu kua hugi ’aatea i te takotonga. 3Ka te gholoba noko he uguhi ai kigatou ki goto, noko he’e kite e kigatou te tino o te Hakahua ia Jesus. 4Ko kigatou na manga tutu’u o ma he langalanga ’aki ai, ma te manga ghali gua taangata manga mamago i na ake hu’ai susugu pe na ’uiga o ma tutu’u haka pigi kia te kigatou. 5Na haahine na hu’ai matataku o punonou ki te kege, ma te hai atu gua taangata kia te kigatou, “Tehea te hai ’anga e sasaga ai e koutou te tangata ma’ugi ki goto i te kunga o na pegea mamate? 624.6 Mt 16.21; 17.22,23; 20.18,19; Mk 8.31; 9.31; 10.33,34; Lk 9.22; 18.31-33.Ko Ia he’e i te kunga nei! Ko Ia kua ma’ugi hoki! ’Ai koutou he’e maanatu giu ki nia noko gea ai kia te koutou i ona ’aso noko manga koi haka pata ai kia te koutou i Galilee? Noko hai atu ai:
7‘Te Hosa o Pegea e hai ke go haiga’a ki na gima o na pegea ’oosongo ke taa ki te kros,
ka nimaa i te togunga ’ao, ko Ia e hai ke go ma’ugi hoki.’ ”
8Ma te maanatu giu kigatou ki ana gea ’anga.
9Te ’aso noko giu ai kigatou i te takotonga, ko kigatou noko ’atigongo ai ki te tino anga hugu tuma’a e tasi pegea haka ako, ma gaa pegea ma’u. 10Ko Mary mai Magdala, ma Joanna, ma Mary te tinana o James, ma gaa haahine noko haka pigi ma’u kia te kigatou te noko he ’atigongo ’aki i na hai ’anga nei ki na pegea haka to’o. 11Ka noko he’e too na pegea haka to’o ki na haahine, iteme’agaa agatou gegea ’anga noko manga noho pe na me’a si’ai. 12Ka ko Peter na tu’u o tege ki te takotonga o punou o baa ligo atu ki goto, manga na laoa te manga taahoga ai. Koia na hoki ma tena langalanga po nia te kua hai.
Te aga ki Emmaus
13I te ’aso e tasi, noko boo ai te toka gua ia te kigatou ki te manaha e mate tena ingoa ko Emmaus, noko mama’o e hitunga mael i Jerusalem. 14Ko kigaaua noko manga ba’aki boo ki ba’i hai ’anga kua ’oti i te hai. 15Te gholoba noko manga hegeu boo ai a kigaaua ki na hai ’anga kua hai, ko Jesus noko a’u o hano hakapigi kia te kigaaua, 16ka noko he’e haka ’igonga e kigaaua ia te Ia.
17Ko Jesus noko haka anu kia te kigaaua o hai atu kinai, “Niaa te manga hegeu kinai kougua i taugua boomai ’anga nei?”
Ko kigaaua na tutu’u haka ma’u o noko manga hiina’i haka ’aagoha. 18Ka te launatasi ia te kigaaua, noko mate tena ingoa ko Cleopas, noko haka anu kia te Ia o hai atu, “ ’Ai ko koe te launatasi pegea manga hano ki Jerusalem, o he’e na’a na hai ’anga kua ’oti i te hai i te kungaa i na ’aso e sigi ange nei?”
19Ka ko Ia noko haka tau o hai atu kinai, “Na hai ’anga aa?”
Ka ko kigaaua noko haka tau o hai atu kia te Ia, “Na hai ’anga kua ’oti i te hai kia Jesus mai Nazareth. Ko Ia te taauga, hai taganga i ana gea ’anga ma na hai ’anga hai e Ia i ’ago ia te ’Aitu ma ba’i pegea. 20Na tuginga o na Priest ma omatou hakahua kua tuku e kigatou ia te Ia ke mate, ma te maa’ogi kigatou o taa ki te kros. 21Ka ko kimatou noko sano ake tenaa Ia e hai ke go haka tausu’u e Ia a Israel! E toe atu ma’u kogaa ’isi hai ’anga, ka tenei te togunga ’ao ki te hai ’anga na hai nei. 22Noko iai ma’u kogaa haahine i tematou tu’uganga noko hai e kigatou ia te kimatou o he gege ma’ugi ’aki i te boo kigatou ki te takotonga i te taha’ata poo’ugi, 23o he’e kite e kigatou te tino o’ona. Ko kigatou na manga giu mai o ’atigongo kia te kimatou i te kua hai tegatou maatanga ki gua ensel, noko ’atigongo ko Jesus kua ma’ugi hoki. 24Noko iai kogaa i tematou tu’uganga noko boo ki te takotonga o kite e kigatou te gongo ana haahine e maa’ogi, ka ko kigatou noko he’e hiina’i kia te Ia.”
25Nimaa hai atu a Jesus kia te kigaaua, “Kougua e he’e tau tegeu’a, ma te hu’ai ngese ougua uso ki te too kougua ki ba’i me’a noko gegea ai na taauga! 26’Ai te ’Agiki Taga’ia noko he’e hai ke mataa tiha’ia i na hai ’anga nei, ’io mugi o hano ki tena mamagunga?” 27Ko Jesus noko hogahoga e Ia kia te kigaaua nia noko gea kinai ba’i Kanukanu Tapu i na noho o ’Ona, noko haka tu’u mai i na buka a Moses ma a’ana taauga.
28Nimaa hitaiaki a kigatou ki te manaha noko boo kinai, ko Jesus noko sa’akigoa e hai ke hano soo atu, 29ka noko susugi toto’a e kigaaua ia te Ia o hai atu kinai, “Haka pata mai kia te kimaaua, na’e kua ahiahi. Te ’aso nei e hitaiaki ke poo.” Ma te tata’o Ia o haka pata kia te kigaaua.
30Te gholoba noko noho haka pigi ai Ia kia te kigaaua i te kunga kai, noko sa’u ake e Ia na utunga o haka ’atu’atu ai kia te ’Aitu, kae tohitohi e Ia o ’abange kia te kigaaua. 31Ma te lugaluga ogaua mata o hiina’i gaoi atu kinai kigaaua o haka ’igonga e kigaaua ko Jesus, kae nimo maatanga kigaaua ia te Ia. 32Ko kigaaua noko manga hegeu toka gua o hai ake, “Otaaua uso noko bega i te gholoba manga hegeu boo iho ai kitatou i te aga ma na hogahoga ’anga ma’u e Ia kia te kitaaua na me’a noko gea kinai na Kanukanu Tapu.”
33Ko kigaaua na tutu’u ghali o giu ki Jerusalem. O boo kigaaua o kite i te tino anga hugu tuma’a e tasi pegea haka ako, ma gaa pegea kua haka putu ngatahi, 34o manga gegea, “E hu’ai maa’ogi, te Hakahua kua ma’ugi hoki o haka ’agitino kia Simon.” 35Kae mugi kigaaua o hogahoga nia kua hai kia te kigaaua i te agaa, ma te hogahoga ma’u e kigaaua te haka ’igonga ’anga e kigaaua ia Jesus i te ’aso e tohitohi ai e Ia te bred.
Te haka ’agitino ’anga a Jesus ki ona pegea haka ako
(Matthew 28.16-20; Mark 16.14-18; John 20.19-23; Acts 1.6-8)
36Te gholoba noko manga koi ’atigongo ai kigaaua i te hai ’anga nei, ko Jesus na tu’u goto ia te kigatou o hai atu kinai, “Te goto maagie ke noho kia te koutou.”
37Ko kigatou noko he gegema’ugi ’aki ma te matataku i te tegeu’a ake ko kigatou e hiina’i ki te ’atua. 38Ka ko Jesus noko hai atu kia te kigatou, “ ’Eaa e maikia ai koutou? ’Eaa e sosopo ake ai na mou tegeu’a i na uso outou? 39Hiina’i mai ki gua gima ma gua tapungao o ’oku o na’a ai e koutou, tenei Au! He ’osohi mai kia te Au o na’a, na’e na ’atua e he’e tau tino o he’e tau ibi, ke konei na noho ko Au e hiina’i kinai koutou.”
40Te gholoba noko konei ana gea ai kia te kigatou, kae haka ’agi kinai gua gima ma gua tapungao, 41ko kigatou noko ma koi he’e too kinai, iteme’agaa noko sisia ma te he gegema’ugi ’aki ai, ka ko Ia noko haka anu kia te kigatou o hai atu, “E hai ma’autou ni utunga i te kunga nei ke kai?” 42Ma te ’abange kinai e kigatou te momo kaui moso. 43O sa’u ake e Ia o kai i ’ago ia te kigatou.
44Kae hai atu kia te kigatou, “Te hai ’anga nei na goa te ’atigongo ai Au kia te koutou i oku ’aso noko ta’anga haka pata ai kia te koutou, ko ba’i me’a noko kanukanu i na noho o’oku ki na tagangonga a Moses, ma a’ana taauga ma te buka o na taugua e hai ke haka maa’ogi.”
45Kae hai e Jesus ogatou uso o na’a e kigatou na Kanukanu Tapu. 46Hai atu a Jesus kia te kigatou, “Tenei te me’a noko kanukanu: Te ’Agiki Taga’ia e hai ke go tiha’ia aano mate, kae ma’ugi hokimai i te togunga ’ao. 47Kae hai ke tohi’aki i tena ingoa ki ba’i pegea i ba’i kunga ke sui tegeu’a ma te haka noka ai na ’oosongo, e hai ke go haka tu’u i Jerusalem. 48Koutou e hai ke ’atigongo i na hai ’anga kua hiina’i kinai koutou. 4924.49 Acts 1.4.Ka ko Au te hai kau go haiga’a ’ia kia te koutou nia noko tuku kupu ai a Tamau. Kae noko hiina’i iho i te hu’ai manaha nei aano hetae ki te gholoba e hai ke go a’u ai te Spirit Tapu o haiga’a na taganga mai ia te Ia e ma’u ’agunga kia te koutou.”
Ko Jesus noko hoki ki te gangi
(Mark 16.19-20; Acts 1.9-11)
5024.50 Acts 1.9-11.Ko Jesus noko kakabe e Ia ia te kigatou o boo o hetae ki Bethany, o haka tutu’u gua gima o haka gaoi ia te kigatou. 51Te gholoba noko ma haka gaoi ai e Ia ia te kigatou, kae hano ia te kigatou o to’ogia ki ’agunga i te gangi. 52Kae sogi kigatou kia te Ia kae giu ki Jerusalem, ma te hu’ai magagaohie. 53Ko kigatou noko manga noho ’aki i te Hage Tapu i ba’i ’aso o noko manga haka e’eha ia te ’Aitu.