12345678910111213141516171819202122232425262728
12345678910111213141516
123456789101112131415161718192021222324
123456789101112131415161718192021
12345678910111213141516171819202122232425262728
12345678910111213141516
12345678910111213141516
12345678910111213
123456
123456
1234
1234
12345
123
123456
1234
123
1
12345678910111213
12345
12345
123
12345
1
1
1
12345678910111213141516171819202122

Luka

1

1 Moo jamaa le ye ì la katoo ke ka kuwolu safee, mennu keta ǹ na waatoo la. 2 Ì ye kuwolu safee le ko ì ye ì moyi ñaameŋ seedoolu bulu, mennu ye ì seedeyaa ì ñaalu la biriŋ foloodulaa to, aduŋ ì naata wo kuwolu kawandi fanaa. 3 Wo le ye a tinna, n na Alifaa baa Tewofilus, a beteyaata nte fee le fanaa ka ñiŋ kuwolu kiliŋ-kiliŋ naa safee i ye, ŋa mennu kisikisi biriŋ foloodulaa to, 4 fo i si tooñaa loŋ kuwolu bee to, ì ye i karandi mennu la nuŋ. 5 Wo waatoo la, kabiriŋ Mansa Herodi be marariŋ Yudeya bankoo ma, piriisoo doo le be nuŋ jee, meŋ too mu Jakariya ti. A bota Abiya la piriisi kafoo le kono. A la musoo too mu Elisabet le ti, wo fanaa bonsuŋo mu Haaruna le ti. 6 Ì bee tilinta Alla ñaa koto le, ì ye Maariyo la luwaalu niŋ yaamaroolu bee le muta a ñaama. 7 Bari ì maŋ diŋo soto, kaatu Elisabet maŋ ke musu jiidilaa ti, aduŋ ì bee keebaayaata baake le. 8 Jakariya la kafoo la dookuu siŋo doo, ate tarata piriisiyaa dookuwo la Alla ñaatiliŋo la. 9 Ì ye a tomboŋ alikuuroo la, ko piriisiyaa la aadoo ye a landi ñaameŋ, ka duŋ Alla Batudulaa Senuŋo kono ka cuuraayi sadaa siisindi. 10 Cuuraayoo be siisii kaŋ tumoo meŋ na, moolu bee be duwaa kaŋ banta, 11 bituŋ Maariyo la malaayikoo fintita Jakariya kaŋ jee. A loota cuuraayi siisindidulaa bulubaa karoo la. 12 Biriŋ Jakariya ye malaayikoo je, a dewunta, aduŋ a silata baake. 13 Bari malaayikoo ko a ye ko, “Jakariya, kana sila! Alla ye i la duwaa moyi le. I la musoo Elisabet be dinkewo wuluu la i ye le. I si a toolaa Yaayaa la. 14 I be faa la seewoo niŋ kontaanoo la le, aduŋ moo jamaa be seewoo la a la wuluwo la le. 15 A la kuwo be wara la Maariyo ñaatiliŋo la le. A te wayinoo miŋ na, sako dolo koteŋ. A be faa la niŋ Noora Kuliŋo le la, hani janniŋ a be wuluu la. 16 A be Banisirayilanka jamaa le murundi la Maariyo kaŋ, ì la Alla. 17 A be taa la Maariyo ñaato le ka bo niŋ Annabilayi Eliya la nooroo niŋ semboo la. A be faalu niŋ ì diŋolu diyandi la le. A be yaamari mutabaloolu yelemandi la le, fo ì si ñaameŋo soto ko moo tilindiŋo. A be moolu parendi la Maariyo ye le.” 18 Bituŋ Jakariya ko malaayikoo ye ko, “M be a loŋ na ñaadii le ko, ñiŋ be ke la? Kaatu nte kotoota le, aduŋ n na musoo fanaa kotoota le.” 19 Wo to le malaayikoo ye a jaabi ko, “Nte mu Jibiril le ti. M be looriŋ Alla ñaatiliŋo le la, aduŋ ate le ye n kii ka diyaamu i ye ka ñiŋ kibaari betoo naati i ye. 20 Bari saayiŋ, i be mumuneeyaa la le, i te diyaamu noo la fo niŋ ñiŋ kuwolu keta luŋo meŋ na, kaatu i maŋ laa n na kumoolu la, mennu be timma la, niŋ ì waatoo siita.” 21 Wo tumoo la, moolu be Jakariya batu kaŋ banta. Ì jaakalita, meŋ ye a tinna a meeta baake Alla Batudulaa Buŋo kono. 22 Kabiriŋ a fintita naŋ, a maŋ diyaamu noo ì ye. Wo to le ì ye a kalamuta ko, a ye feŋ ne je jaharaŋo ñaama Alla Batudulaa Buŋo kono. Bituŋ a ye taamanseeroolu ke ì ye a buloolu la, a tuta mumuneeyaariŋ. 23 Biriŋ a la dookuu waatoo banta, a seyita a la suwo kono. 24 Waati dantaŋ koolaa, a la musoo Elisabet naata konoo taa. A ye a faŋ maabo fo kari luulu. 25 A ko, “Ñiŋ waatoo la Maariyo ye n juubee le, aduŋ a ye m maakoyi le. A ye n na malu kuwo bondi le, ŋa meŋ soto moolu kono.” 26 Elisabet konoo be kari wooro tumoo meŋ na, Alla ye malaayika Jibiril kii Nasareti saatewo to Kalilee tundoo kaŋ, 27 sunkutu keelombaloo kaŋ, meŋ too mu Mariyaama ti. A be looriŋ kewo le ye, meŋ too mu Yusufa ti, meŋ bota Mansa Dawuda la lasiloo kono. 28 Malaayikoo naata Mariyaama kaŋ, a ko, “Kayiroo be ite fee, Maariyo neemata ite meŋ ma. Maariyo be i fee le.” 29 Kabiriŋ a ye malaayikoo la kumoo moyi, a ye i miira baake a sondomoo kono wo kontondiriñaa siifaa la. 30 Wo to le malaayikoo ko a ye ko, “Mariyaama, kana sila! Alla neemata i ma le. 31 I be konoo taa la le, aduŋ i be dinkewo le wuluu la. I si a toolaa Yeesu la. 32 A be ke la moo baa le ti, aduŋ a be kumandi la Alla Mansa Tallaa Dinkewo le la. M̀ Maarii Alla be a bonsuŋ Dawuda la mansasiiraŋo dii la a la le. 33 A be Yaakuba la lasiloo mara la le fo abadaa, a la mansayaa te dandulaa soto la.” 34 Bituŋ Mariyaama ko malaayikoo ye ko, “Ñiŋ be ke noo la ñaadii le? Nte maŋ kewo loŋ.” 35 Wo to le malaayikoo ko a ye ko, “Noora Kuliŋo be naa la i kaŋ ne, aduŋ Alla Mansa Tallaa la semboo be i muuri la le. Wo kamma la, i be diŋo meŋ wuluu la, a seneyaata le, aduŋ a be kumandi la Alla Dinkewo le la. 36 Hani i baadiŋo Elisabet, meŋ mu musu jiidibaloo ti nuŋ, aduŋ a be kotooriŋ, a be a konoo kari wooronjaŋo le kono saayiŋ. 37 Feŋ te jee, Alla te meŋ ke noo la.” 38 Wo to le Mariyaama ko, “Nte mu Maariyo la joŋo le ti. A si ke n na, ko i la kumoo ye a fo ñaameŋ.” Bituŋ malaayikoo taata. 39 Tili dantaŋ koolaa Mariyaama wulita, a tariyaatoo taata saatee doo to, meŋ be Yudeya konkotundoo kaŋ. 40 A dunta Jakariya la buŋo kono, a ye Elisabet kontoŋ. 41 Kabiriŋ Elisabet ye Mariyaama la kontondiroo moyi, deenaanoo maamanta a konoo kono, aduŋ Elisabet faata niŋ Noora Kuliŋo la. 42 A sarita santo ko, “Ite le mu musu neemariŋ baa ti musoolu bee kono, aduŋ neemoo be deenaanoo ye, meŋ be i kono! 43 Muŋ ne ye a tinna ñiŋ kuu baa keta n ye, fo m Maariyo baamaa naata n kaŋ? 44 Biriŋ ŋa i la kontondiri kaŋo moyi, deenaanoo meŋ be n kono, maamanta seewoo kamma la. 45 Barakoo be ite le ye, meŋ laata Maariyo la kumoo la ko, a be ke la le ko a fota i ye ñaameŋ.” 46 Wo to le Mariyaama ko: “N sondomoo ye Maariyo jayi, 47 n niyo seewoota Alla la kuwo to, n na Kiisandirilaa. 48 A hakiloo bulata a la joŋ fammajiiriŋo la. Ka bo saayiŋ na, moolu be n kumandi la neemariŋo le la, ka bo jamaani ka taa jamaani, 49 kaatu Alla Tallaa ye kuu baalu le ke n ye. A too seneyaata le. 50 A ka a la balafaa yitandi a ñaasilannaalu le la, ka bo jamaani ka taa jamaani. 51 A ye a semboo yitandi niŋ a buloo le la, a ye faŋ wara moolu janjandi, ì niŋ ì la feeroolu mennu be ì sondomoolu kono. 52 A ye sembetii baalu jindi ka bo ì la mansasiiraŋolu kaŋ, bari a ye moolu sikandi, mennu ye ì fammajii. 53 A ye konkotoolu fandi niŋ feŋ betoolu la, bari a ye fankamaalu murundi, ì bulu kenseŋ. 54 A ye a la dookuulaa Banisirayila maakoyi le, a ye balafaa yitandi a la moolu la. 55 A maŋ ñina a la laahidoo la, a ye meŋ dii m̀ mumu Iburayima la, a niŋ a koomalankoolu fo abadaa.” 56 Mariyaama tuta Elisabet yaa fo kari saba. Wo koolaa le, a seyita a yaa. 57 Tumoo meŋ na Elisabet la wuluu waatoo siita, a ye dinkewo le wuluu. 58 A siiñoolu niŋ a baadiŋolu ye kibaaroo moyi le, Maariyo ye balafaa meŋ yitandi a la, aduŋ ì seewoota a fee. 59 Bituŋ tili seyinjaŋo luŋo la, ì naata ka deenaanoo sunna. Moolu lafita a toolaa la Jakariya le la, meŋ mu a faamaa ti, 60 bari a baamaa ko, “Hanii, a be kumandi la Yaayaa le la!” 61 Wo to le ì ko a ye ko, “I baadiŋ te jee, meŋ ye wo too soto!” 62 Bituŋ ì ye taamanseeroo ke deenaanoo faamaa ye ka a ñininkaa, dindiŋo too be laa la jumaa le la. 63 Bituŋ Jakariya ye ì ñininkaa walaa la, a ye a safee a bala ko, “A too mu Yaayaa le ti.” Ì bee jaakalita! 64 Wo loo niŋ baroo teema, a neŋo firinta, aduŋ a diyaamuta kotenke ka Alla jayi. 65 Ì siiñoolu silata baake. Ñiŋ kibaaroo janjanta Yudeya konkotundoo bee kaŋ. 66 Moolu mennu bee ye ñiŋ kumoo moyi, ì ye i miira baake ì sondomoolu kono. Maariyo le buloo be ñiŋ dindiŋo kaŋ, aduŋ moolu ko, “Ñiŋ dindiŋo duŋ be ke la muŋ ne ti?” 67 Yaayaa faamaa Jakariya naata faa niŋ Noora Kuliŋo la. A ye Alla la kiilaariyaa fo ko: 68 “Tenturoo niŋ jayiroo be Maariyo ye, Banisirayila la Alla, kaatu a naata le ka a la moolu kiisa. 69 A ye Kiisandirilaa sembemaa baa le dii ǹ na, ka bo a la dookuulaa Dawuda la lasiloo kono, 70 ko a diyaamuta ka bo niŋ a la annabiyomu senuŋolu la, waati jaŋ koomanto ñaameŋ. 71 A be ǹ tankandi la ǹ jawoolu ma le, moolu buloo ma, mennu ye ǹ koŋ. 72 A ye balafaa yitandi ǹ na, ko a ye a laahidi m̀ mumuñolu ye ñaameŋ. A hakiloo bulata a la Kambeŋ Senuŋo la le, 73 kaloo, a ye meŋ ke m̀ mumu Iburayima ye. 74 A ye i kali ka m̀ firiŋ ǹ jawoolu bulu, fo ǹ si a batu silabaliyaa kono, 75 seneyaa niŋ tiliŋo kono a ñaatiliŋo la, luŋ-wo-luŋ, ǹ na baluwo bee kono. 76 Aduŋ ite, n diŋo, i be kumandi la Alla Mansa Tallaa la annabiyomoo le la, kaatu i be taa la Maariyo ñaato le ka siloolu parendi a ye. 77 I be kiisoo siloo yitandi la a la moolu la le, kaatu ì la junuboolu be yamfa la le. 78 Wo to Alla be balafaa yitandi la ǹ na le, maloo be naa ǹ kaŋ ne ka bo santo. 79 A be mala la moolu kaŋ ne, mennu be siiriŋ diboo niŋ saayaa niiniyo koto. A be ǹ siŋolu taamandi la kayira siloo le kaŋ.” 80 Dindiŋo menta, aduŋ a bambanta nooroo la karoo la. A sabatita keñewuloo le kono fo luŋo meŋ na, a fintita Banisirayilankoolu kaŋ kenebaa to.

2

1 Wo waatoo la, Rooma mansa Okostu ye yaamaroo dii ko, moolu bee mennu be a la maraloo koto duniyaa bankoolu bee kaŋ, ì bee toolu si safee naamujoo kayitoolu bala. 2 Ñiŋ ne keta toosafee foloo ti, aduŋ a keta waatoo meŋ na, Kiriniyus le be kumandaŋyaa la Siriya tundoo kaŋ. 3 Moolu bee taata toosafoo la ì la wuluu saatewolu to taariŋ. 4 Wo kamma la Yusufa fanaa bota Nasareti saatewo to Kalilee tundoo kaŋ, a taata Betilehemu, Mansa Dawuda la wuluu saatewo to, Yudeya tundoo kaŋ, kaatu a bota Dawuda la lasiloo le kono. 5 Yusufa taata toosafoo la, a niŋ Mariyaama, meŋ be londiriŋ a ye ka a futuu. Wo waatoo la, konoo le be Mariyaama la. 6 Kabiriŋ ì be Betilehemu, Mariyaama la wuluu waatoo siita. 7 A ye a dinkee foloo wuluu, a ye a monjomonjo faanoo kono. A ye a landi bomboloo kono, kaatu ì maŋ dulaa soto luntaŋ buŋo kono. 8 Kantarilaalu le tarata nuŋ wuloo kono wo tundoo kaŋ. Ì be ì la saajiyolu kanta kaŋ wo suutoo la. 9 Maariyo la malaayikoo fintita naŋ ì kaŋ, aduŋ Maariyo la kallankeeyaa ye jee fanundi. Wo kamma la, ì silata baake. 10 Wo to le malaayikoo ko ì ye ko, “Ali kana sila! A fele, ŋa kibaari betoo le samba naŋ ali ye, meŋ be ke la seewoo kuu baa ti moolu bee ye. 11 Bii, ali la Kiisandirilaa wuluuta Mansa Dawuda la wuluu saatewo to. Ate le mu Alimasiihu ti, Maariyo. 12 Ñiŋ ne be ke la taamanseeroo ti ali ye: Ali be deenaanoo tara la monjomonjoriŋ faanoo kono, a be laariŋ bomboloo kono.” 13 Jee niŋ jee, malaayika jamaa naata kafu wo malaayikoo fee. Ì be Alla jayi kaŋ ko: 14 “Semboo niŋ waroo be Alla ye, Arijana dulaa jamfariŋ baa to. Kayiroo be duniyaa moolu fee, Alla kontaanita mennu la kuwo la.” 15 Kabiriŋ malaayikoolu seyita Arijana kono, kantarilaalu ko ñoo ye ko, “Ali ŋà taa Betilehemu! Ŋà ñiŋ kuwo juubee, meŋ keta, Maariyo ye meŋ yitandi ǹ na.” 16 Kantarilaalu tariyaatoo taata. Ì ye Mariyaama niŋ Yusufa tara jee, ì niŋ deenaanoo meŋ be laariŋ bomboloo kono. 17 Biriŋ kantarilaalu ye deenaanoo je, ì ye kumoolu saata, malaayikoo ye mennu fo ì ye a la kuwo to. 18 Moolu bee mennu ye kantarilaalu la kibaaroo moyi, ì kaawata. 19 Bari Mariyaama ye ñiŋ kuwolu bee maabo a sondomoo kono le, aduŋ a ye i miira baake. 20 Kantarilaalu muruta, ì be Alla tentu la aniŋ ì be a jayi la kuwolu to, ì ye mennu bee moyi, aniŋ ì ye ì je fanaa. Kuwolu bee keta le ko a fota ì ye ñaameŋ. 21 Bituŋ tili seyinjaŋo luŋo la, biriŋ ì ye deenaanoo sunna, ì ye a toolaa Yeesu la, ko malaayikoo ye a fo ñaameŋ, janniŋ a baamaa be a konoo taa la. 22 Kabiriŋ ì la faŋ seneyandi waatoo siita, Yusufa niŋ Mariyaama ye deenaanoo samba Yerusalaamu Maariyo ñaatiliŋo la ko Musa la Luwaa ye a landi ñaameŋ. 23 Kaatu a be safeeriŋ Maariyo la Luwaa kono le ko: “Dinkee-wo-dinkee meŋ mu konoñaa foloo ti, a ñanta dii la Maariyo le la,” aduŋ 24 “ì ye puraa baa fula waraŋ puraariŋ fula bondi junube kafarilaŋ sadaa ti.” Ì ye a ke le ko Maariyo la Luwaa ye a landi ñaameŋ. 25 Kewo doo le tarata Yerusalaamu, ì ka a fo meŋ ye Simeyon. Ñiŋ kewo tilinta le, aduŋ a ye Alla ñaasilaŋo soto. A ka Banisirayila la kiisoo le batu, aduŋ Noora Kuliŋo be a fee le. 26 Noora Kuliŋo ye a yitandi a la le nuŋ ko, a te faa la, fo niŋ a ye Maariyo la Alimasiihu je. 27 Nooroo ye Simeyon kenkeŋ Alla Batudulaa to. Biriŋ Yeesu la wuluulaalu ye a deenaanimaa samba jee ka kuwo ke a ye, Luwaa la aadoo ye meŋ landi, 28 Simeyon ye a muta a buloo kono. A ye Alla jayi ko: 29 “M Maariyo, saayiŋ i la dookuulaa niyo si taa noo le kayiroo kono, ko i ye n laahidi ñaameŋ. 30 Saayiŋ n ñaa ye i la kiisoo je le, 31 i ye meŋ parendi nasiyoŋolu ye. 32 Ate le mu maloo ti ka siloo yitandi bantala bankoolu moolu la. Ate le ye buuñaa naati Banisirayilankoolu ye, i la moolu.” 33 Yeesu baamaa niŋ a faamaa kaawata, Simeyon ye kumoo meŋ fo a la kuwo to. 34 Bituŋ Simeyon ye Alla la neemoo duwaa ì ye, aduŋ a ko a baamaa Mariyaama ye ko, “Ñiŋ deenaanoo tombonta le ka Banisirayilanka jamaalu la boyoo niŋ wulindiroo saabu. Ate mu taamanseeroo le ti, ì be balaŋ na meŋ na, 35 fo moo jamaalu la miiroolu si yitandi. Aduŋ hawusaroo be i faŋo sondomoo soo la le.” 36 Annabiyomu musoo doo fanaa tarata jee, ì ka a fo meŋ ye Hanna. A faamaa mu Fanuwel le ti, meŋ bota Aseri lasiloo kono. A keebaayaata baake le. A ye sanji woorowula doroŋ ne ke futuwo la, 37 wo koolaa a tuta furuyaa kono fo sanji taŋ seyi niŋ naani. A nene maŋ bo Alla Batudulaa to. Suutoo niŋ tiloo a ka tu Alla batoo le la, suŋo niŋ duwaa. 38 Wo waati kiliŋo le la, a fanaa futata jee. A ye Alla tentu, aduŋ a ye deenaanoo la kuwo fo moolu bee ye, mennu be Yerusalaamu la kiisoo batu kaŋ nuŋ. 39 Biriŋ Yusufa niŋ Mariyaama ye kuwolu bee timmandi, Maariyo la Luwaa ye mennu landi, ì muruta Kalilee tundoo kaŋ ì la saatewo to, Nasareti. 40 Yeesu menta, a bambanta. A be faariŋ ñaameŋo la, aduŋ Alla la hiinoo be a fee. 41 Saŋ-wo-saŋ Yeesu wuluulaalu ka taa Yerusalaamu le ka Maariyo Tambi Tumoo juura. 42 Kabiriŋ Yeesu ye sanji taŋ niŋ fula soto, a niŋ ì taata wo juuraloo to, ko ì la aadoo ye a landi ñaameŋ. 43 Kabiriŋ juuraloo banta, ì be seyi kaŋ tumoo meŋ na, Yeesu tuta kooma Yerusalaamu. A wuluulaalu maŋ a kalamuta, 44 ì ye a miira ko, a be kafoo kono le. Ì ye tiloo muumewo taama, wo koolaa ì naata a dati ka a ñini ì baadiŋolu niŋ ì teeroolu kono. 45 Biriŋ ì maŋ a je, ì muruta Yerusalaamu ka a ñini jee. 46 Tili saba koolaa, ì ye a tara siiriŋ Luwaa karammoolu teema Alla Batudulaa to. A be i lamoyi kaŋ ì la, aduŋ a ka ì ñininkaa fanaa. 47 Moolu bee mennu ye a la kumoolu moyi, ì jaakalita baake a la fahaamuroo niŋ jaabiroolu la. 48 Kabiriŋ a wuluulaalu ye a je, ì jaakalita baake. A baamaa ko a ye ko, “N diŋo, muŋ ne ye a tinna i ye ñiŋ ke ntolu la? I faamaa niŋ nte niitooratoo tarata i ñini kaŋ ne kendeke.” 49 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Muŋ ne ye a tinna ali tarata n ñini kaŋ? Fo ali maŋ a loŋ ko, n ñanta tara la m Faamaa la buŋo kono le baŋ?” 50 Bari ì maŋ a la jaabiroo fahaamu, a ye meŋ fo ì ye. 51 Wo to le Yeesu niŋ ì muruta Nasareti. A tuta ì la yaamaroolu muta la. A baamaa ye ñiŋ kuwolu bee maabo a sondomoo kono le. 52 Yeesu tententa ka meŋ, a la ñaameŋo ka kafu, aduŋ a la kuwo ka tu Alla niŋ moolu kontaani la.

3

1 Rooma mansa Tiberiyus la maraloo sanji taŋ niŋ luulunjaŋo la, Pontiyus Payileti le mu Yudeya tundoo la kumandaŋo ti nuŋ, Herodi le ye Kalilee bankoo mara, a dookewo Filipi ye Itureya niŋ Tirakoniti tundoolu mara, aduŋ Lisaniyas le ye Abilene tundoo mara. 2 Kabiriŋ Annas niŋ Kayifas mu piriisi kuntii baalu ti, wo waatoo le mu, Alla la kumoo naata Yaayaa kaŋ, Jakariya dinkewo, meŋ sabatita keñewuloo kono. 3 Yaayaa ye Yoridani Boloŋo maafaŋolu bee taama. A ka ñiŋ ne kawandi ko, “Ali tuubi, ali ye ali koo dii ali la junuboolu la, ali ye batisee, fo Alla si yamfa ali la junuboolu la.” 4 A keta le ko a be safeeriŋ Annabilayi Yesaya la kitaaboo kono ñaameŋ: “Moo kumakaŋo be sari kaŋ keñewuloo kono: ‘Ali mbeedoo parendi Maariyo ye, ali a la silandiŋolu tembendi. 5 Wulumbaŋolu bee ye saareŋ, konko baalu niŋ konkoriŋolu bee ye jii. Sila jenkeriŋolu ye tiliŋ, sila kaatibaloolu ye tembe. 6 Aduŋ hadamadiŋolu bee be Alla la kiisoo je la le.’ ” 7 Wo kamma la, Yaayaa diyaamuta kafu baa ye, mennu naata a kaŋ ka batisee. A ko, “Alitolu daŋari koorewo, jumaa le ye ali dandalaa ka bori Alla la kamfaa ma, meŋ ka naa? 8 Ali daajikoo yitandi, meŋ mu tuubi tooñaa ti. Ali kana a miira ali faŋ ye ko, ali mumu mu Iburayima le ti. Ŋa a fo ali ye, Alla si ñiŋ beroolu taa noo le ka ì ke Iburayima koomalankoolu ti. 9 Saayiŋ teeraŋo be laariŋ yirisuloolu to le fokabaŋ. Wo kamma la yiri-wo-yiri meŋ maŋ diŋ betoo diŋ, wo be kuntu la le, aduŋ a be fayi la dimbaa kono le ka jani.” 10 Bituŋ wo kafu baa ye Yaayaa ñininkaa ko, “Saayiŋ ǹ ñanta muŋ ne ke la?” 11 A ye ì jaabi ko, “Meŋ ye dendika fula soto, a si kiliŋo dii doo la, meŋ maŋ feŋ soto. Moo meŋ ye domori feŋolu soto, a ñanta a ke la wo le ñaama.” 12 Duwaañoolu fanaa naata Yaayaa kaŋ ne ka batisee. Ì ko a ye ko, “Karammoo, ntolu ñanta muŋ ne ke la?” 13 A ko ì ye ko, “Ali kana naamujoo tambindi, luwaa ye a landi ñaameŋ.” 14 Kelediŋolu fanaa ye Yaayaa ñininkaa ko, “Ntolu duŋ, ǹ ñanta muŋ ne ke la?” A ko ì ye ko, “Ali kana moolu la feŋolu diyaakuyaa taa, waraŋ silandiroo kono. Ali si wasa ali la joolu la.” 15 Moolu be i yillaariŋ a ma baake le. Ì bee tarata i miira kaŋ ì sondomoolu kono Yaayaa la kuwo la, fo tumandoo ate le mu Alimasiihu ti baŋ. 16 Bari Yaayaa ye ì bee jaabi ko, “N ka ali batisee niŋ jiyo le la, bari meŋ ka naa, wo le la kuwo warata ka tambi nte la. M maŋ jari hani ka a la samatoolu firiŋ. Ate be ali batisee la niŋ Noora Kuliŋo le la, aniŋ dimbaa. 17 A la feerilaŋo be a buloo kono le ka kesoolu niŋ fuufulewolu bo ñoo to. Wo to le a be kesoolu ke la a la buntuŋo kono, bari a be fuufulewolu jani la dimbaa le la, meŋ buka faa noo.” 18 Aduŋ a la yaamari jamaa kono, Yaayaa ka kibaari betoo le kawandi moolu ye. 19 Bari Yaayaa ye Mansa Herodi jalayi, kaatu a ye a kotoomaa Filipi la musoo Herodiyas taa a bulu le, a ye a futuu, aduŋ a ye kuu jawu jamaa fanaa le ke. 20 Ñiŋ kuu kuruŋolu bee kaŋ, a naata Yaayaa soroŋ bunjawoo kono. 21 Kabiriŋ moolu bee batiseeta, Yeesu fanaa batiseeta. Kabiriŋ a duwaata, saŋo yeleta, 22 aduŋ Noora Kuliŋo jiita naŋ a kaŋ, meŋ muluŋo be ko puraa. Bituŋ kumakaŋo naata bo saŋo santo ko, “Ite le mu n Kanu Dinkewo ti, n jusoo laata meŋ na kuwo la baake.” 23 Kabiriŋ Yeesu be a la dookuwo dati la, a siyo be sanji taŋ saba maafaŋo le la. Moolu ye a miira, Yusufa dinkewo le mu. Yusufa mu Heli dinkewo le ti. 24 Heli mu Matati dinkewo le ti. Matati mu Lewi dinkewo le ti. Lewi mu Meliki dinkewo le ti. Meliki mu Yannayi dinkewo le ti. Yannayi mu Yusufa dinkewo le ti. 25 Yusufa mu Matatiyas dinkewo le ti. Matatiyas mu Amosi dinkewo le ti. Amosi mu Nahumu dinkewo le ti. Nahumu mu Esili dinkewo le ti. Esili mu Nakayi dinkewo le ti. 26 Nakayi mu Maati dinkewo le ti. Maati mu Matatiyas dinkewo le ti. Matatiyas mu Semeyini dinkewo le ti. Semeyini mu Yoseki dinkewo le ti. Yoseki mu Yoda dinkewo le ti. Yoda mu Yowanani dinkewo le ti. 27 Yowanani mu Resa dinkewo le ti. Resa mu Serubabeli dinkewo le ti. Serubabeli mu Seyalitiyeli dinkewo le ti. Seyalitiyeli mu Neri dinkewo le ti. 28 Neri mu Meliki dinkewo le ti. Meliki mu Adi dinkewo le ti. Adi mu Kosamu dinkewo le ti. Kosamu mu Elimadamu dinkewo le ti. Elimadamu mu Eri dinkewo le ti. Eri mu Yosuwa dinkewo le ti. 29 Yosuwa mu Eliyesa dinkewo le ti. Eliyesa mu Yorimu dinkewo le ti. Yorimu mu Matati dinkewo le ti. Matati mu Lewi dinkewo le ti. 30 Lewi mu Simeyoni dinkewo le ti. Simeyoni mu Yahuuda dinkewo le ti. Yahuuda mu Yusufa dinkewo le ti. Yusufa mu Yonamu dinkewo le ti. Yonamu mu Eliyakimu dinkewo le ti. 31 Eliyakimu mu Meleya dinkewo le ti. Meleya mu Menna dinkewo le ti. Menna mu Matata dinkewo le ti. Matata mu Natani dinkewo le ti. Natani mu Mansa Dawuda dinkewo le ti. 32 Dawuda mu Yese dinkewo le ti. Yese mu Obedi dinkewo le ti. Obedi mu Bowasi dinkewo le ti. Bowasi mu Salimoni dinkewo le ti. Salimoni mu Nasoni dinkewo le ti. 33 Nasoni mu Amminadabu dinkewo le ti. Amminadabu mu Adimini dinkewo le ti. Adimini mu Arini dinkewo le ti. Arini mu Hesironi dinkewo le ti. Hesironi mu Peresi dinkewo le ti. Peresi mu Yahuuda dinkewo le ti. 34 Yahuuda mu Yaakuba dinkewo le ti. Yaakuba mu Isiyaaka dinkewo le ti. Isiyaaka mu Iburayima dinkewo le ti. Iburayima mu Tera dinkewo le ti. Tera mu Nahori dinkewo le ti. 35 Nahori mu Seruki dinkewo le ti. Seruki mu Reyu dinkewo le ti. Reyu mu Peleki dinkewo le ti. Peleki mu Eberi dinkewo le ti. Eberi mu Sela dinkewo le ti. 36 Sela mu Kayinani dinkewo le ti. Kayinani mu Aripakisadi dinkewo le ti. Aripakisadi mu Semu dinkewo le ti. Semu mu Nuha dinkewo le ti. Nuha mu Lameki dinkewo le ti. 37 Lameki mu Metusela dinkewo le ti. Metusela mu Enoki dinkewo le ti. Enoki mu Yaredi dinkewo le ti. Yaredi mu Mahalaleli dinkewo le ti. Mahalaleli mu Kenani dinkewo le ti. 38 Kenani mu Enosi dinkewo le ti. Enosi mu Seti dinkewo le ti. Seti mu Adama dinkewo le ti. Adama mu Alla la daaroo le ti.

4

1 Yeesu bota Yoridani Boloŋo to, a be faariŋ Noora Kuliŋo la. Nooroo ye a kenkeŋ keñewuloo kono, 2 Ibiliisa ye a marisa daameŋ. A tarata jee fo tili taŋ naani. Wo luŋolu bee kono, a maŋ feŋ domo. Ñiŋ tili taŋ naanoo bandulaa to, biriŋ konkoo be a la, 3 Ibiliisa ko a ye ko, “Niŋ a ye a tara, ite le mu Alla Dinkewo ti, ñiŋ beroo yaamari ka ke mbuuroo ti.” 4 Yeesu ye a jaabi ko, “A be safeeriŋ ne ko: ‘Moo buka baluu noo mbuuroo dammaa la.’ ” 5 Bituŋ Ibiliisa ye a samba dulaa jaŋ baa santo. A ye duniyaa mansamarali bankoolu bee yitandi a la waati kiliŋ, 6 aduŋ a ko, “M be kaŋo bee dii la i la ñinnu bee kaŋ ne. M be ñiŋ bankoolu la waroo niŋ ñiiñaa bee duŋ na ite le bulu, kaatu ì be karafariŋ nte le ma, aduŋ m be ì dii la moo le la, n lafita ka ì dii meŋ na. 7 Ì bee be ke la i taa le ti, niŋ i sujudita n ye ka m batu.” 8 Wo to le Yeesu ye a jaabi ko, “A be safeeriŋ ne ko: ‘Ali si sujudi Maariyo, ali la Alla ye, aniŋ ali si ate doroŋ batu.’ ” 9 Bituŋ Ibiliisa ye a samba Yerusalaamu, a ye a londi Alla Batudulaa turoo kaŋ santo. A ko a ye ko, “Niŋ a ye a tara, ite le mu Alla Dinkewo ti, i faŋ fayi duuma ka bo santo jaŋ, 10 bayiri a be safeeriŋ ne ko: ‘A be a la malaayikoolu yaamari la le ka i kanta, 11 Ì be i muta la niŋ ì buloolu la santo, fo i siŋo kana taki bere la.’ ” 12 Yeesu ye a jaabi ko, “A be safeeriŋ ne ko: ‘Ali kana Maariyo ali la Alla kotobo.’ ” 13 Kabiriŋ Ibiliisa ye ñiŋ marisaroo bee baŋ, a ye Yeesu bula fo waati koteŋ. 14 Yeesu muruta Kalilee tundoo kaŋ, a be faariŋ Noora Kuliŋo semboo la. A la kuwo kibaaroo naata janjaŋ bankoo bee kaŋ wo maafaŋo la. 15 A ye karandiroo ke ì la diina bendulaalu to, aduŋ moolu bee le ye a jayi. 16 Yeesu naata Nasareti saatewo to, a kuluuta daameŋ. Loobula Luŋ doo le la, a taata ì la diina bendulaa to, ko a dalita a ke la ñaameŋ. A wulita, a loota ka karaŋo ke. 17 Ì ye Annabilayi Yesaya la kitaaboo dii a la. A ye a yele, a benta dulaa fee kitaaboo kono, a be safeeriŋ daameŋ to ko: 18 “Maariyo la Nooroo be n kaŋ ne, kaatu ate le ye n tomboŋ ka kibaari betoo kawandi fuwaaroolu ye. Ate le ye n kii ka firiŋo kankulaa mutamoolu ye, ka jeroo kankulaa finkintewolu ye, ka moolu bondi mantooroo kono, 19 aniŋ ka a kankulaa ko, Maariyo la maakoyiroo saŋo siita le.” 20 Bituŋ Yeesu ye kitaaboo biti, a ye a dii dookuulaa la, a siita. Moolu mennu bee be diina bendulaa kono, ì ye ì ñaalu loo a kaŋ. 21 A ye a dati ka a fo ì ye ko, “Bii luŋo la, Alla la kumoo ñiŋ timmata le ko ali ye a moyi ñaameŋ.” 22 Ì kaawata hiinakumoolu la, a ye mennu fo, ì bee ye a jayi. Ì ko, “Fo ñiŋ maŋ ke Yusufa dinkewo le ti baŋ?” 23 Wo kamma la, Yeesu ko ì ye ko, “A koyita m ma le ko, ali be ñiŋ kumoo fo la n ye le ko, ‘Jaaralilaa, i faŋo jaara! Ŋà a moyi le, i ye meŋ ke Kapanawumu. A ke jaŋ fanaa, i fansuŋ saatewo to.’ ” 24 A ko, “Tooñaa, m be a fo la ali ye, annabiyomoo buka horomoo soto a fansuŋ saatewo kono. 25 M be tooñaa fo la ali ye: Furuyaamusu jamaa le be Banisirayila bankoo kaŋ Annabilayi Eliya la waatoo la, tumoo meŋ na Alla ye saŋo soroŋ, a maŋ samaa ke fo sanji saba kari wooro. Wo kamma la konko baa boyita bankoo kaŋ. 26 Bari Eliya maŋ kii ka taa wo furuyaamusoolu hani kiliŋ kaŋ, bari a kiita furuyaamusoo kaŋ Sarefati saatewo le to, Sidoni tundoo kaŋ. 27 Aduŋ balajawutoo jamaa le tarata Banisirayila bankoo kaŋ Annabilayi Elisa la waatoo la, bari hani moo kiliŋ maŋ seneyaa a la kuuraŋo to fo Naamani, meŋ mu Siriyankoo ti.” 28 Kabiriŋ diina bendulaa moolu bee ye ñiŋ moyi, ì kamfaata baake. 29 Ì wulita, ì ye Yeesu bayi saatewo kono. Ì ye a samba konkoo dandulaa to, ì la saatewo be looriŋ meŋ kaŋ, fo ì si a joloŋ duuma. 30 Bari Yeesu taamata ì teema, a taata a la siloo la. 31 Yeesu taata Kapanawumu saatewo to, Kalilee tundoo kaŋ. A naata karandiroo ke jee Loobula Luŋo la. 32 Bituŋ moolu bee jaakalita a la karandiroo la, kaatu a diyaamuta ì ye niŋ kantiiyaa le la. 33 Kewo doo tarata ì la diina bendulaa kono jee, meŋ ye seetaani jawoo soto. A wuurita santo ko, 34 “Wooyi! Yeesu Nasaretinkoo, ite be muŋ ne ke la ntolu la? Fo i naata le ka ǹ kasaara baŋ? Ŋa a loŋ ne ko, ite le mu Alla la Senuŋ Baa ti.” 35 Bari Yeesu ye seetaani jawoo jalayi. A ko, “I deyi! Finti a kono!” Seetaani jawoo ye kewo boyindi moolu kono. Bituŋ a fintita a kono, a maŋ a barama. 36 Moolu bee jaakalita baake. Ì ko ñoo ye ko, “Muŋ kuma siifaa le mu ñiŋ ti? A ka seetaani jawoolu yaamari kaŋo niŋ semboo le la, aduŋ wolu ka finti le!” 37 Yeesu la kuwo kibaaroolu janjanta dulaalu bee to wo tundoo kaŋ. 38 Wo to le Yeesu wulita, a bota diina bendulaa to, aduŋ a dunta Simoni la buŋo kono. Wo tumoo la, Simoni bitammusoo be saasaariŋ, a baloo be kandiriŋ baake. Bituŋ ì ye Yeesu daani ka a maakoyi. 39 Yeesu jimita a kunto. A ye balakandoo jalayi, aduŋ a bota a bala. Wo loo niŋ baroo teema musoo wulita, a naata ì jiyandi. 40 Kabiriŋ tiloo be naa boyi la, wo moolu bee mennu ye kuuraŋ siifaa jamaa soto, ì ye ì samba naŋ Yeesu kaŋ. A ye a buloo laa ì kiliŋ-kiliŋ naa bee kaŋ, aduŋ ì bee kendeyaata. 41 Seetaani jawoolu fanaa fintita moo jamaa le kono, ì tarata wuuri kaŋ ko, “Ite le mu Alla Dinkewo ti!” Bari Yeesu ye ì jalayi, a maŋ soŋ ì ye diyaamu, kaatu ì ye a loŋ ne ko, ate le mu Alimasiihu ti. 42 Kabiriŋ fanoo keta, Yeesu bota jee. A taata dulaa kiideeriŋo to, aduŋ moolu tarata a ñini kaŋ. Kabiriŋ ì ye a je, ì ye a daani fo a kana taa. 43 Bari a ko ì ye ko, “N ñanta Alla la mansabaayaa la kibaari betoo kawandi la saatee doolu fanaa to le, kaatu ñiŋ daliiloo le ye a tinna, n kiita naŋ ñiŋ duniyaa kono.” 44 Aduŋ a tententa kawandoo la ì la diina bendulaalu kono Yudeya tundoo kaŋ.

5

1 Luŋ doo le la, Yeesu be looriŋ Kennesareti Baa daala, moolu tarata ñoo ñoroo la a kaŋ fo ì si Alla la kumoo moyi. 2 A ye kuluŋ fula je baa daala, bari ñeemutalaalu bota ì kono le, ì be ì la jaloolu kuu kaŋ. 3 Wo to le Yeesu dunta kuluŋ kiliŋo kono, meŋ mu Simoni taa ti. A ye a daani ka kuluŋo jamfandi tintoo la domandiŋ. Bituŋ a siita kuluŋo kono ka moolu karandi. 4 Biriŋ a pareeta diyaamoo la, a ko Simoni ye ko, “Kuluŋo samba diinoŋo to, ali ye ali la jaloolu fayi ka ñewolu muta.” 5 Simoni ye a jaabi ko, “M Maarii, ŋà dookuwo ke suutoo bee la, m̀ maŋ feŋ muta. Bari i la kumoo kaŋ, m be jaloolu fayi la le.” 6 Kabiriŋ ì ye wo ke, ì naata ñee jamaa le muta fo ì la jaloolu datita ka fara. 7 Wo to le ì ye ì buloolu maa ì mooñoolu ye, mennu be wo kuluŋ doo kono, ka naa ì maakoyi. Ì naata, aniŋ ì ye kuluŋ fula fandi ñewolu la, fo kuluŋolu be naa tuneŋ na. 8 Kabiriŋ Simoni Pita ye ñiŋ je, a ñoyita Yeesu ñaatiliŋo la, a ko a ye ko, “M Maarii, bo nte bala, nte mu junubelaa le ti!” 9 Pita niŋ moolu mennu bee be a fee jaakalita baake wo ñeemutañaa la le. 10 Yankuba niŋ Yohana, Sebede dinkewolu, mennu mu Simoni mooñoolu ti, ì fanaa jaakalita. Wo to le Yeesu ko Simoni ye ko, “Kana sila. Ka bo saayiŋ na, i be ke la moomutalaa le ti.” 11 Kabiriŋ ì ye ì la kuluŋolu saba tintoo kaŋ, ì ye feŋolu bee bula jee ka Yeesu nooma. 12 Kabiriŋ Yeesu be saatewo doo to, kewo doo naata a kaŋ, balajawu kuuraŋo ye meŋ baloo bee muta. Biriŋ a ye Yeesu je, a ye i fayi duuma, a bitita a ñaadaa kaŋ, aduŋ a ye a daani ko, “M Maariyo, i si n seneyandi noo le i la lafoo kaŋ.” 13 Wo to le Yeesu ye a buloo tiliŋ, a ye a maa. Bituŋ a ko, “N lafita le. Kendeyaa!” Wo loo niŋ baroo teema, balajawoo bee seneyaata a bala. 14 Yeesu ye a dandalaa ko, “Kana a fo moo-wo-moo ye! Bari taa, i ye i faŋ yitandi piriisoo la, aniŋ i ye sadaa bondi i la seneyaa kamma ko Annabilayi Musa ye a yaamari ñaameŋ, ka ke moolu ye seedeyaa ti.” 15 Bari hani wo, Yeesu la kibaaroo naata tariyaa ka janjaŋ. Wo kamma la, kafu jamaa naata a kaŋ ka a lamoyi, aniŋ ka kendeyaa ì la kuuraŋolu to. 16 Bari Yeesu naata bo jee, a taata dulaa kiideeriŋo to ka duwaa. 17 Luŋ doo le la, Yeesu tarata karandiroo la, Farisewolu niŋ Luwaa karammoolu be siiriŋ jee. Ì bota naŋ Kalilee saatewolu bee to, Yudeya tundoo kaŋ, aniŋ Yerusalaamu. Maariyo la semboo be Yeesu fee le ka kendeyandiroo ke. 18 Kewo doolu le ye namatoo naati naŋ, meŋ be laariŋ basoo kaŋ. Ì ye a kata ka duŋ buŋo kono ka a landi Yeesu ñaatiliŋo la, 19 bari ì maŋ siloo soto, kafoo la siyaa kamma la. Bituŋ ì seleta kankaraŋo santo, ì ye a niŋ a la basoo yoora duuma kankaraŋo huwo la, moolu teema Yeesu ñaatiliŋo la. 20 Kabiriŋ Yeesu ye ì la lannoo je, a ko, “Kewo, i la junuboolu yamfata le!” 21 Luwaa karammoolu niŋ Farisewolu ye a dati ka a fo ì faŋ ye ko, “Jumaa le mu ñiŋ kewo ti ka Alla tooñeeri kumoo fo? Jumaa le si junuboolu yamfa noo, niŋ a maŋ ke Alla ti?” 22 Bari Yeesu ye ì la miiroolu kalamuta le, a ye ì jaabi ko, “Muŋ ne ye a tinna ali ka ñiŋ miira ali sondomoolu kono? 23 Fo ñiŋ ne maŋ sooneeyaa ka a fo, ‘I la junuboolu yamfata le,’ diina ka a fo, ‘Wuli, i ye taama’? 24 Bari saayiŋ ali si a loŋ ko, Moo Dinkewo ye kaŋo soto ñiŋ duniyaa kono le ka yamfa junuboolu la.” Bituŋ a ko namatoo ye ko, “N ko, wuli, i ye i la basoo sika, i ye taa suwo kono.” 25 Wo loo niŋ baroo teema a wulita moolu ñaatiliŋo la. A ye a la basoo sika, a be laariŋ nuŋ meŋ kaŋ, a seyita suwo kono, a niŋ Alla tentoo. 26 Moolu bee jaakalita baake. Ì ye Alla jayi silaŋo kono, ì ko, “Ŋà kaawakuu baa le je bii.” 27 Wo koolaa Yeesu fintita banta, a ye duwaañoo je, meŋ too mu Lewi ti. A be siiriŋ duwaañibuŋo to. Yeesu ko a ye ko, “N nooma!” 28 Bituŋ a wulita, a ye feŋolu bee bula jee, a ye a nooma. 29 Bituŋ Lewi ye siimaŋ betoo parendi Yeesu ye a la buŋo kono. Ì niŋ duwaañi jamaa aniŋ moo doolu siita ka domoroo ke ñoo kaŋ. 30 Farisewolu niŋ ì la Luwaa karammoolu ŋunuŋunuta Yeesu la saayiboolu ye ko, “Muŋ ne ye a tinna ali niŋ duwaañoolu niŋ junubelaalu ka domoroo niŋ miŋo ke ñoo kaŋ?” 31 Bari Yeesu ye ì jaabi ko, “Moo kendeyaariŋolu maŋ suula jaaralilaa la, bari mennu kuuranta. 32 Nte maŋ naa ka moo tilindiŋolu kumandi, bari junubelaalu, fo ì si ì koo dii ì la junuboolu la.” 33 Ì ko Yeesu ye ko, “Jamaa-jamaa Yaayaa Batiseerilaa la saayiboolu ka suŋ ne, aniŋ ka duwaa. Farisewolu la taaliboolu fanaa ka wo le ke, bari ite la saayiboolu ka tu domoroo niŋ miŋo le la.” 34 Yeesu ko ì ye ko, “Fo ali si maañoobitilaalu sundi noo baŋ, niŋ maañootiyo be ì fee? 35 Bari luŋolu be naa la le, luŋolu mennu la maañootiyo be bo la ì bulu. Wo to le ì be suŋ na.” 36 Yeesu ye mansaaloo fanaa fo ì ye ko: “Moo buka bayikuntoo fara waramba kutoo bala ka a lenkelaa waramba kotoo bala. Niŋ a ye wo ke, a be waramba kutoo fara la le. Bayikuntoo meŋ bota kutamaa bala, a niŋ kotoomaa te ñoo taa la. 37 Aduŋ moo buka wayini kutoo ke sufura kotoolu kono. Niŋ wo keta, wayini kutoo be sufuroolu feteŋ na le. A be boŋ na le, aduŋ sufuroolu be tiñaa la le. 38 Wayini kutoo ñanta ke la sufura kutoolu le kono. 39 Aduŋ moo meŋ ye wayini kotoo miŋ, wo te lafi la kutamaa la kotenke, kaatu a ka a fo le, ‘Kotoomaa le beteyaata.’ ”

6

1 Loobula Luŋ doo le la, Yeesu be tambi kaŋ siimaŋ kunkoolu la. Kabiriŋ ì be taama kaŋ, a la saayiboolu ye siimaŋ tinsoo doolu kati, ì ye ì toñonka ì buloolu kono ka ì kesoolu domo. 2 Bituŋ Farisewo doolu ko ì ye ko, “Muŋ ne ye a tinna ali ka kuwo ke, Luwaa ye meŋ haraamuyandi ka a ke Loobula Luŋo la?” 3 Wo to le Yeesu ko ì ye ko, “Fo ali nene maŋ a karaŋ, Mansa Dawuda ye meŋ ke, kabiriŋ konkoo ye a muta, a niŋ a taañoolu? 4 A dunta Alla Batudulaa Buŋo kono ñaameŋ ka mbuuru senuŋo domo, piriisoolu doroŋ ñanta meŋ domo la. A ye a dii a taañoolu fanaa la.” 5 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Moo Dinkewo le mu Loobula Luŋo Maariyo ti.” 6 Loobula Luŋ doo le la, Yeesu dunta ì la diina bendulaa to ka karandiroo ke. Kewo doo tarata jee, meŋ bulubaa buloo faata. 7 Luwaa karammoolu niŋ Farisewolu tarata Yeesu koroosi kaŋ, fo a be kendeyandiroo ke la Loobula Luŋo la le baŋ, fo ì si siloo soto ka a tuumi. 8 Bari Yeesu ye ì la miiroolu loŋ ne. Bituŋ a ko kee bulufaariŋo ye ko, “Wuli, i ye naa loo jaŋ.” A wulita, a loota jee. 9 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Fo Musa la Luwaa sonta le baŋ ka kuu betoo ke waraŋ ka kuu jawoo ke Loobula Luŋo la, ka moo niyo tankandi waraŋ ka a kasaara?” 10 Wo to le a ye ì bee kiliŋ-kiliŋ naa juubee, a ko kewo ye ko, “I buloo tilindi.” A ye a ke, aduŋ a buloo seyita a ñaama. 11 Bari ì kamfaata baake, ì diyaamuta ñoo ye, ì be meŋ ke la Yeesu la. 12 Wo luŋolu kono, Yeesu taata duwaa la konkoo santo. Suutoo bee la, a tarata duwaa la. 13 Biriŋ fanoo keta, a ye a la saayiboolu kumandi. A ye kee taŋ niŋ fula tomboŋ ì kono, a ye mennu toolaa kiilaalu la. 14 Wo kiilaalu toolu mu ñinnu le ti: Simoni, a ye meŋ toolaa Pita la, aniŋ a baadiŋo Anduru, Yankuba, Yohana, Filipi aniŋ Batolomeyu, 15 Matiyu, Tomas aniŋ Yankuba meŋ mu Alifeyu dinkewo ti, aniŋ Simoni, ì ka meŋ kumandi Selote la, 16 Yudas meŋ mu Yankuba dinkewo ti, aniŋ Yudas Isikariyoti meŋ naata ke Yeesu jamfaalaa ti. 17 Bituŋ Yeesu niŋ ì naata jii konkoo kaŋ, ì loota dulaa temberiŋo to. A noomalanka jamaa le be jee, ì niŋ moo jamaa mennu bota Yudeya tundoo kaŋ, Yerusalaamu aniŋ baa daala saatewolu to taariŋ, mennu be Tire niŋ Sidoni maafaŋo la. 18 Ì naata ka a lamoyi aniŋ ka kendeyaa ì la kuuraŋolu to. Aduŋ seetaani jawoolu ka moolu mennu batandi, ì naata kendeyaa. 19 Kafoo bee ye a kata ka Yeesu maa, kaatu semboo le ka bo a bala, meŋ ka ì bee kendeyandi. 20 Wo to le Yeesu ye a kuŋo wuli, a ye a la saayiboolu juubee. Bituŋ a ko: “Barakoo be alitolu fuwaaroolu ye, kaatu alitolu le taa mu Alla la mansabaayaa ti. 21 Barakoo be alitolu ye, mennu be konkoriŋ saayiŋ, kaatu ali be wasa la le. Barakoo be alitolu ye, mennu be kumboo la saayiŋ, kaatu ali be jele la le. 22 Barakoo be alitolu ye, niŋ moolu ye ali koŋ, ì balanta ali ma, ì ka ali neŋ, aniŋ ì ka ali too tiñaa, Moo Dinkewo la kuwo kamma. 23 Ì mumuñolu ye wo kuu kiliŋo le ke annabiyomoolu la. Ali seewoo wo luŋo la, ali ye sawuŋ-sawuŋ jusulaa kamma la, kaatu ali la joo be wara la Arijana kono le. 24 Bari kooroo be alitolu fankamaalu ye, kaatu ali ye ali la seewoo soto le fokabaŋ. 25 Kooroo be alitolu ye, mennu be wasariŋ saayiŋ, kaatu ali be konko la le. Kooroo be alitolu ye, mennu be jele kaŋ saayiŋ, kaatu ali be woosii la le, ali ye kumboo. 26 Kooroo be alitolu ye, niŋ moolu bee ye ali jayi, kaatu ì mumuñolu ye wo kuu kiliŋo le ke moolu la, mennu ye ì faŋ ke annabiyomoolu ti. 27 “Ŋa a fo ali ye, mennu ka n lamoyi: Ali ali jawoolu kanu. Ali kuu betoo ke moolu ye, mennu ye ali koŋ. 28 Ali neemoo duwaa moolu ye, mennu ka ali danka. Ali duwaa moolu ye, mennu ka ali toorandi. 29 Niŋ moo ye i tamoo fadi, i si doo fanaa dii a la. Aduŋ meŋ ye i la waramboo taa, i si i la kotondaŋo fanaa dii a la. 30 Moo-wo-moo meŋ ye i daani, a so, aduŋ meŋ ye i la feŋolu taa, kana ì kaniŋ a la. 31 Ali kuu ke moo la, meŋ si kuŋ ali to. 32 “Niŋ ali ye moolu kanu, mennu ye ali kanu, wo be ali nafaa la muŋ ne la? Hani junubelaalu ka wo kuu kiliŋo le ke. 33 Niŋ ali ye kuu betoo ke moolu ye, mennu ka kuu betoo ke ali ye, wo be ali nafaa la muŋ ne la? Hani junubelaalu ka wo kuu kiliŋo le ke. 34 Aduŋ niŋ ali ka moolu donto, ali jikita ko, mennu be ali joo la, wo be ali nafaa la muŋ ne la? Hani junubelaalu ka ñoo donto le, aduŋ ì ka jiki ì la joo la a ñaama le. 35 “Bari ali si ali jawoolu kanu, ali ye kuu betoo ke ì ye. Ali moolu fuu, ali kana i yillaa feŋ na ì bulu. Wo to le ali la joo be wara la, aniŋ ali be ke la Alla Mansa Tallaa la dindiŋolu ti, kaatu ate beteyaata wasabaloolu fee le fanaa, aniŋ kuruŋolu. 36 Ali si balafaa soto ko ali Faamaa ye balafaa soto ñaameŋ. 37 “Ali kana moolu kiitindi fo ali fanaa kana kiitindi. Ali kana a fo, moo si halaki, fo ali fanaa kana halaki. Ali yamfa moolu ye, ali fanaa si yamfoo soto. 38 Ali diiroo ke, aduŋ jamaa si dii ali la. Sumandiriñaa betoo, ì ye meŋ ñaji, ì ye a jiijaa, a ye boŋ ì kaŋ, wo le be ke la ali taa ti. Kaatu ali ye sumandaŋo meŋ dii, wo le be dii la ali la.” 39 Yeesu ye mansaaloo fanaa fo ì ye ko: “Fo finkintewo si finkintewo kenkeŋ noo le baŋ? Fo ì bee te boyi la dinkoo kono baŋ? 40 Karandiŋo la kuwo buka wara a karammoo ti, bari karandiŋ-wo-karandiŋ meŋ karanta kendeke, a be ke la le ko a karammoo. 41 “Muŋ ne ye a tinna i ka kolomandiŋo je i baadiŋo ñaa kono, bari i buka yirikuntoo je i faŋo ñaa kono? 42 Waraŋ i si a fo noo i baadiŋo ye ñaadii le, ‘M baadiŋo, batu, ŋa kolomandiŋo bondi i ñaa kono,’ bari i maŋ yirikuntoo je, meŋ be i faŋo ñaa kono? Ite bunaafayoo! Yirikuntoo bondi i faŋo ñaa kono foloo, wo koolaa i la jeroo si seneyaa ka kolomandiŋo bondi, meŋ be i baadiŋo ñaa kono. 43 “Yiri betoo buka diŋ jawoo diŋ, aduŋ yiri jawoo buka diŋ betoo diŋ. 44 Yiri-wo-yiri ka loŋ a diŋo le la. Kaatu sooto diŋolu buka kati ŋaniŋ suŋo bala, sako wayini yiridiŋ ñatoolu si kati baransaŋo bala. 45 Moo betoo ka kuu betoolu le bondi a sondomoo kono, meŋ be faariŋ beteyaa la. Wo ñaa kiliŋo la moo jawoo ka kuu jawoolu le bondi a sondomoo kono, kaatu sondomoo be faariŋ meŋ na, daa ka wo le fo. 46 “Muŋ ne ye a tinna ali ka n kumandi, ‘M Maarii, m Maarii,’ aduŋ ali buka kuwo ke, n ka ali yaamari meŋ na? 47 Moo-wo-moo meŋ naata n kaŋ, a ye n na kumoolu moyi, aduŋ a ye ì muta, m be a yitandi la ali la, wo la kuwo be ñaameŋ. 48 Wo ka munta le ko kewo meŋ be buŋ loo la, a ye sindiroo ke, a ye fondamaŋo laa beroo kaŋ. Biriŋ waamoo naata a kaŋ, aniŋ jiiboroo ye a taki, a maŋ a maamandi noo, kaatu a loota kuuke le. 49 Bari moo meŋ ye n na kumoolu moyi, aduŋ a maŋ ì muta, wo ka munta le ko kewo, meŋ ye a la buŋo loo bankoo kaŋ, a maŋ fondamaŋo ke a la. Biriŋ jiiboroo ye a taki, waati kiliŋ, a boyita piram!”

7

1 Kabiriŋ Yeesu pareeta diyaamoo la moolu ye, a dunta Kapanawumu saatewo to. 2 Rooma kelediŋ kuntiyo doo le ye dookuulaa soto, meŋ na kuwo diyaata a ye baake. A kuuranta fo a be naa faa la. 3 Kabiriŋ kelediŋ kuntiyo ye Yeesu la kuwo moyi, a ye Yahuudi alifaa doolu kii Yeesu kaŋ ka a daani, fo a si naa ka a la dookuulaa kendeyandi. 4 Biriŋ ì naata Yeesu kaŋ, ì ye a daani baake ko, “Ñiŋ kewo jarita le ka ì la maakoyiroo soto, 5 kaatu a ye ǹ na bankoo kanu le. Hani ǹ na diina bendulaa, ate le ye a loo.” 6 Wo to le Yeesu niŋ ì taata. Biriŋ a sutiyaata buŋo la, ñiŋ kelediŋ kuntiyo ye a teeroolu kii Yeesu kaŋ ka ñiŋ kumoo fo a ye ko, “M Maariyo, kana i faŋ batandi, kaatu nte maŋ jari, ite ye naa n na buŋo kono. 7 Wo le ye a tinna m maŋ a miira ko, nte faŋo jarita le ka naa i kaŋ. Kumoo fo doroŋ, aduŋ n na dookuulaa be kendeyaa la le. 8 Nte fanaa be kantiyolu le koto, aduŋ ŋa kelediŋolu soto n koto le. Niŋ n ko meŋ ye ‘Taa,’ a ka taa le. Niŋ n ko doo ye, ‘Naa,’ a ka naa le. Aduŋ niŋ ŋa n na dookuulaa yaamari meŋ na, a ka wo le ke.” 9 Kabiriŋ Yeesu ye ñiŋ kumoolu moyi, a jaakalita. A ye a ñaa tiliŋ kafoo la, meŋ be a nooma, a ko, “M be a fo la ali ye, hani Banisirayila kono, m maŋ ñiŋ ñoŋ lanna siifaa je jee.” 10 Wo kewolu, ñiŋ kelediŋ kuntiyo ye mennu kii, kabiriŋ ì muruta a la buŋo to, ì ye a tara, dookuulaa kendeyaata. 11 Wo koolaa, a maŋ mee, Yeesu taata Nayini saatewo to, a niŋ a la saayiboolu niŋ kafu baa. 12 Kabiriŋ a sutiyaata saatewo dundaŋ daa la, a niŋ baadeelaalu benta, mennu ye furewo naati saatewo banta la. Furewo ñiŋ ne mu a baamaa dinkee kiliŋo ti, aduŋ a baamaa mu furuyaamusoo le ti. Kafu baa meŋ bota saatewo kono, be a fee. 13 Kabiriŋ Maariyo ye musoo je, a balafaata a ye. A ko a ye ko, “Kana kumboo.” 14 Wo to le a naata furee sambaraŋo maa, bituŋ a sambalaalu loota. Yeesu ko, “Fondinkewo, m be a fo la i ye, wuli!” 15 Bituŋ furewo siita, a ye a dati ka diyaamu. Yeesu ye a murundi a baamaa kaŋ. 16 Ì bee faata niŋ silaŋo la, ì ye Alla jayi ko, “Annabiyomu baa le fintita ǹ kono. Alla naata le ka a la moolu maakoyi.” 17 Yeesu la ñiŋ kuwo kibaaroo naata janjaŋ Yudeya tundoo bee kaŋ, aniŋ tundoolu mennu be a daala. 18 Yaayaa la saayiboolu naata ñiŋ kuwolu bee saata a ye. 19 A ye a la saayibe fula kumandi ì kono. A ye ì kii Maariyo kaŋ ka a ñininkaa ko, “Fo ite le mu wo ti baŋ, meŋ ñanta naa la, waraŋ fo ǹ si doo koteŋ batu?” 20 Kabiriŋ ñiŋ kiilaalu naata Yeesu kaŋ, ì ko a ye ko, “Yaayaa Batiseerilaa le ye ǹ kii ka i ñininkaa ko: Fo ite le mu wo ti baŋ, meŋ ñanta naa la, waraŋ fo ǹ si doo koteŋ batu?” 21 Wo waatoo kono, Yeesu ye moo jamaa kendeyandi ka bo ì la kuuraŋolu niŋ mantooroolu to, a ye seetaani jawoolu bayi, aduŋ a ye finkintee jamaa ñaalu yelendi. 22 Wo to le a ye Yaayaa la kiilaalu jaabi ko, “Ali muru Yaayaa kaŋ. Ali ye a fo a ye, ali ye kuwolu mennu je, aniŋ ali ye mennu moyi: Finkintewolu ñaalu yeleta, namatoolu taamata, balajawutoolu kendeyaata, tulu sukiriŋolu ye moyiroo ke, furewolu wulita, aniŋ kibaari betoo kawandita fuwaaroolu ye. 23 Barakoo be moo le ye, meŋ maŋ hakili fula soto nte la kuwo to.” 24 Kabiriŋ Yaayaa la kiilaalu taata, Yeesu ye a dati ka Yaayaa la kuwo fo kafoo ye ko: “Ali taata ka muŋ ne juubee keñewuloo kono? Fo baakintoo le mu baŋ, foñoo ka meŋ jiijaa? 25 Wo to ali taata ka muŋ ne juubee? Fo kewo meŋ ye dendika ñiimaa duŋ baŋ? Ali ye a loŋ ne ko, moolu mennu ka i paree feŋ daa koleŋolu la, aniŋ mennu be niidiyaa kono, wolu be siiriŋ mansabuŋolu le kono. 26 Ali taata muŋ ne juubee? Ka annabiyomoo juubee baŋ? Haa, m be a fo la ali ye, a tambita annabiyomoo faŋo la le. 27 Ñiŋ ne la kuwo be safeeriŋ ko: ‘A fele, ŋa n na kiilaa kii i ñaato le, meŋ be i la siloo parendi la i ye!’ 28 “M be a fo la ali ye, moo nene maŋ soto hadamadiŋolu kono, meŋ na kuwo warata ka tambi Yaayaa la. Bari hani meŋ na kuwo dooyaata moolu bee ti Alla la mansabaayaa kono, wo le la kuwo warata ka tambi Yaayaa la.” 29 Moolu bee, hani duwaañoolu, kabiriŋ ì ye a la kumoo moyi, ì sonta le ko, Alla la siloo tilinta le. Ì bee batiseeta niŋ Yaayaa la batiseeroo la. 30 Bari Farisewolu niŋ Luwaa lonnaalu balanta Alla la kuu betoo le la, a ye meŋ parendi ì ye, ì maŋ soŋ ka batisee ka bo niŋ Yaayaa la. 31 Yeesu tententa ka a fo ko, “N si ñiŋ jamaanoo moolu misaali noo muŋ ne la? Ì niŋ muŋ ne mulunta? 32 Ì ka munta le ko dindiŋolu mennu be siiriŋ marisewo kono, ì be ñoo kumandi kaŋ ko, ‘Ŋà footaŋo fee ali ye le, bari ali maŋ i doŋ. Ŋà saŋo woosii, bari ali maŋ kumboo!’ 33 Kaatu Yaayaa Batiseerilaa naata le, a buka mbuuroo domo, sako a si wayinoo miŋ, aduŋ ali ko, ‘A ye seetaani jawoo le soto.’ 34 Moo Dinkewo naata le, a ka domoroo ke, a ka i miŋ, silaŋ ali ko, ‘A juubee, konomoo le mu, aniŋ dolominnaa. Duwaañoolu niŋ junubelaalu teeroo!’ 35 Bari ñaameŋo ka suutee ka bo niŋ a diŋolu bee le la.” 36 Farisewo doo le ye Yeesu buuñaatoo kumandi domoroo la. A taata wo Farisewo la buŋo to, a siita, a be nonkommaariŋ taabuloo to. 37 Musoo doo le be wo saatewo kono jee, meŋ ka baluu junuboo kono. Kabiriŋ a ye a moyi ko, Yeesu be domoroo la Farisewo la buŋo kono, a niŋ kaba ñiimaa naata, karabaanijiyo be meŋ kono. 38 A loota Yeesu siŋolu daala. A kumboota, a ye Yeesu siŋolu sinandi niŋ a ñaajiyo la. Bituŋ a ye Yeesu siŋolu fita niŋ a kuntiñoo la. A ye ì sumbu, aniŋ a ye karabaanijiyo maa ì la. 39 Kabiriŋ Farisewo meŋ ye Yeesu buuñaatoo kumandi naŋ, ye ñiŋ je, a ko a faŋ ye ko, “Niŋ ñiŋ mu annabiyomoo le ti, a be a loŋ na le, muŋ musu siifaa le mu ñiŋ ti, meŋ ka a maa. Ñiŋ musoo mu junubelaa le ti!” 40 Wo kamma la Yeesu ye Simoni jaabi ko, “Simoni, ŋa feŋ ne soto ka a fo i ye.” Bituŋ Simoni ko, “Karammoo, muŋ ne mu wo ti?” 41 Wo to le Yeesu ye mansaaloo doo fo a ye ko: “Kee fula le ye kodoo donto kodidontorilaa bulu. Kee kiliŋo ye denaari keme luulu le donto, doo ye denaari taŋ luulu le donto a bulu. 42 Wo kee fuloo maŋ naa a joo noo. Wo kamma la, a yamfata ì la juloolu la. Saayiŋ wo kee fuloo kono, jumaa le be wo kodidontorilaa kanu la baake?” 43 Simoni ye a jaabi ko, “Ŋa a miira, a yamfata meŋ na julu jamaa la.” Bituŋ Yeesu ko a ye ko, “I ye tooñaa le fo.” 44 Bituŋ a ye a ñaa tiliŋ musoo la, a ko Simoni ye ko, “I ye ñiŋ musoo je le baŋ? N dunta i la buŋo kono, i maŋ jiyo dii n na ka n siŋolu kuu. Bari ñiŋ musoo, a ye n siŋolu sinandi niŋ a ñaajiyo la, a ye ì jandi niŋ a kuntiñoo la. 45 I maŋ n sumbu. Bari kabiriŋ waatoo meŋ na n dunta naŋ, a be n siŋolu sumbu kaŋ doroŋ. 46 I maŋ tuloo maa n kuŋo la, bari ate ye karabaanijiyo maa n siŋolu bala. 47 Wo kamma la, m be a fo la i ye, a la junuboolu mennu siyaata, ì yamfata le. Ate la kanoo warata baake, bari moo meŋ ye yamfandiŋo soto, wo maarii la kanoo ka dooyaa le.” 48 Bituŋ Yeesu ko musoo ye ko, “I la junuboolu yamfata le.” 49 Moo doolu mennu niŋ a be taabuloo to, ì ye a dati ka a fo ì faŋolu ye ko, “Jumaa le mu ñiŋ ti, meŋ ka junuboolu yamfa?” 50 Bituŋ Yeesu ko musoo ye ko, “I la lannoo le ye i kiisa. Taa kayira kono!”

8

1 Wo koolaa le, Yeesu tententa ka taa saatee baalu niŋ saateeriŋolu bee to. A ye Alla la mansabaayaa la kibaari betoo kawandi. A la saayibe taŋ niŋ fuloo be a fee, 2 ì niŋ musoo doolu, a ye mennu firiŋ seetaani jawoolu bulu nuŋ, a ye ì kendeyandi. Mariyaama Makadalena, Yeesu ye seetaani jawu woorowula bayi meŋ bala, wo fanaa be ì kono le, 3 aniŋ Yowanna, meŋ mu Mansa Herodi la dookuulaa Cusa la musoo ti, aniŋ Susanna niŋ musu jamaa. Ñiŋ musoolu ka ì la sotofeŋolu bo le ka Yeesu niŋ a la saayiboolu maakoyi. 4 Moolu bota naŋ saatewolu to taariŋ ka naa Yeesu kaŋ. Bituŋ kafu baa naata beŋ ñoo kaŋ, Yeesu ye mansaaloo fo ì ye ko: 5 “Fiirilaa kiliŋ ne nene taata a la fiifeŋ kesoolu fii. Kabiriŋ a be fiiroo la, kese doolu jolonta moolu la tambidulaa to. Bituŋ moolu dorita ì kaŋ, kunoolu ye ì domo. 6 Kese doolu jolonta beroolu le kaŋ. Kabiriŋ ì falinta, ì bee jaata, kaatu ì maŋ montoo soto. 7 Kese doolu jolonta ŋaniŋolu kono. Ì niŋ ŋaniŋolu falinta ñoo la, bari ŋaniŋolu ye ì dete, ì faata. 8 Bari kese doolu jolonta banku betoo le kaŋ. Ì falinta, aduŋ ì naata kese kemoolu bondi.” Kabiriŋ Yeesu pareeta diyaamoo la, a ko, “Meŋ ye tuloo soto ka moyiroo ke, a si a moyi.” 9 Wo to le Yeesu la saayiboolu ye a ñininkaa ko, ñiŋ mansaaloo kotoo mu muŋ ne ti. 10 A ko, “Alla la mansabaayaa kulloolu diita alitolu le la ka ì loŋ, bari doolu ye, ì be maaboriŋ mansaaloolu le kono. Wo kamma la, ‘ì si juubeeroo ke, bari ì buka jeroo ke noo. Ì si moyiroo ke, bari ì buka fahaamuroo ke noo.’ 11 “Ñiŋ ne mu mansaaloo kotoo ti: Kesoo mu Alla la kumoo le ti. 12 Kesoolu mennu jolonta moolu la tambidulaa to, wo ka moolu la kuwo le yitandi, mennu ye kumoo moyi, bari Ibiliisa naata, a ye kumoo buusi ì sondomoolu kono, fo ì kana laa waraŋ ka kiisa. 13 “Kesoolu mennu jolonta beroolu kaŋ, wo ka moolu la kuwo le yitandi, mennu ye Alla la kumoo moyi, ì seewooriŋo ye a muta, bari a maŋ suloo soto ì sondomoolu kono. Ì laata fo waatindiŋ doroŋ. Kabiriŋ marisa kuwo naata, ì badalita. 14 Kesoolu mennu jolonta ŋaniŋolu kono, wo ka moolu la kuwo le yitandi, mennu ye kumoo moyi, bari baluwo la bataa kuwolu niŋ naafuloolu ñaaboo aniŋ niidiyaa kuwolu ka kesoolu dete le, aduŋ ì diŋolu buka moo. 15 Bari mennu jolonta banku betoo kaŋ, wo ka moolu la kuwo le yitandi, mennu ye kumoo moyi, ì ye a muta sondome betoo la, meŋ tilinta. Wolu le ka diŋ betoo diŋ muñoo kono.” 16 “Moo buka lampoo mala ka a biti booloo la, waraŋ ka a ke laaraŋo koto. Bari a ka a ke lampu looraŋo le kaŋ, fo moolu mennu dunta si maloo je. 17 Feŋ te maaboriŋ, meŋ te lankenema la, feŋ te kulloo kono, meŋ te finti la kenebaa to. 18 Wo to ali ali hakiloo tu, ali ka i lamoyi ñaameŋ. Moo meŋ ye feŋ soto, doo be dii la wo le la. Bari moo meŋ maŋ feŋ soto, hani a ye meŋ muta a taa ti, wo faŋo be buusi la a la le.” 19 Wo to le Yeesu baamaa niŋ a doomaalu naata a kaŋ, bari ì maŋ futa noo a ma kafoo la siyaa kamma la. 20 Moo doolu ko Yeesu ye ko, “I baamaa niŋ i doomaalu be looriŋ banta. Ì lafita ka i je.” 21 Bari Yeesu ye ì jaabi ko, “Nte baamaa niŋ m baadiŋolu mu moolu le ti, mennu ye Alla la kumoo moyi, aduŋ ì ka a ke a ñaama.” 22 Luŋ doo le la, Yeesu ko a la saayiboolu ye ko, “Ali ŋà taa, ŋà baa teyi ka taa a kara doo la.” Bituŋ ì dunta kuluŋo kono ka taa. 23 Biriŋ kuluŋo be taa kaŋ, Yeesu ye i laa, a siinoota. Foño baa naata wuli baa kono fo kuluŋo be naa faa la niŋ jiyo la, ì tarata wo mantooroo kono. 24 Bituŋ ì naata a kaŋ ka a kuniŋ ko, “M̀ Maarii, m̀ Maarii, m̀ be kasaara kaŋ ne!” Wo to le a kuninta, a wulita, a ye foñoo niŋ jiibaliŋ saŋarariŋolu jalayi, wo to le ì tenkunta tek. 25 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Ali la lannoo lee?” Ì silata aniŋ ì jaakalita fanaa. Ì ko ñoo ye ko, “Jumaa le mu ñiŋ ti, meŋ ka foñoo niŋ jiibaliŋolu yaamari, aduŋ ì ka a la yaamaroo muta?” 26 Bituŋ Yeesu niŋ a la saayiboolu futata Kerasene tundoo kaŋ, meŋ be baa kara doo la ka bo Kalilee. 27 Kabiriŋ Yeesu fintita kuluŋo kono, a loota tintoo kaŋ doroŋ, kewo doo le ye a benduŋ jee, seetaani jawoolu be meŋ na. A bota saatewo kono, aduŋ a meeta, a buka dendikoo duŋ. A maŋ tara sabatiriŋ buŋo kono, bari a ka sabati berehuwolu le kono, ì ka moolu baadee daameŋ to. 28 Kabiriŋ a ye Yeesu je, a wuurita, a ye i fayi Yeesu siŋolu to, a sarita santo ko, “I be muŋ ne ke la nte la, Yeesu, Alla Mansa Tallaa Dinkewo? Ŋa i daani, kana n toora.” 29 A ye ñiŋ fo le, kaatu Yeesu ye seetaani jawoo yaamari ka finti a kono. Waati jamaa seetaani jawoo ka ñiŋ kewo boyindi le fo ì ka a kanta, ì ka a siti neejoloolu niŋ kutiŋolu la, bari a ka wolu kuntu le. Seetaani jawoo naata a bayi dulaa kiideeriŋo to. 30 Yeesu naata a ñininkaa ko, “Ite too ndii?” A ko, “N too mu ‘Jamaa’ le ti.” A ye wo fo, kaatu seetaani jamaa le be a kono. 31 Aduŋ ì ye Yeesu daani, fo a kana ì bayi dinka dambaloo kono. 32 Wo waatoo la, seewu kooree baa le tarata daañinoo la konko jindaa la jee. Wo to le seetaani jawoolu ye Yeesu daani, fo a si ì bula ka taa ñiŋ seewoolu kono, bituŋ a sonta. 33 Wo to le seetaani jawoolu bota kewo kono ka duŋ seewoolu kono. Aduŋ seewu kooree bee borita ka jii konko jindaa la, ì naata joloŋ baa kono. Ì bee faata jiyo kono jee. 34 Kabiriŋ seewu kantalaalu ye ñiŋ kuwo je, ì borita, ì ye kuwo bee saata saatewo kono, aniŋ a dandaŋolu to. 35 Wo to le moolu naata ka a juubee, meŋ keta. Kabiriŋ ì naata Yeesu kaŋ, ì ye kewo ñiŋ tara siiriŋ Yeesu siŋolu daala, seetaani jawoolu bota meŋ bala. Saayiŋ duŋ feŋolu be a la, aduŋ a sondomoo seyita a ñaama. Bituŋ ì silata. 36 Aduŋ moolu mennu ye a je, ì ye a saata doolu ye, seetaanitoo kendeyaata ñaameŋ. 37 Wo to le Kerasene niŋ a dandanna moolu bee ye Yeesu daani, fo a si bo jee, kaatu ì silata baake le. Bituŋ a dunta kuluŋo kono, a muruta. 38 Wo kewo, seetaani jawoolu bota meŋ bala, a ye Yeesu daani ko, a lafita ka tara a fee. Bari Yeesu ko a ye ko, 39 “Taa i la suwo kono, i ye a fo, Alla ye kuu baa meŋ ke i ye.” Wo to le kewo taata, a ye a fo saatewo bee kono, Yeesu ye kuu baa meŋ ke a ye. 40 Kabiriŋ Yeesu muruta, moo jamaa ye a benduŋ, kaatu ì bee le be a batu kaŋ nuŋ. 41 Bituŋ kewo doo naata, ì ka a fo meŋ ye Yayirus. Ate mu diina bendulaa la maralilaa le ti. A ñoyita Yeesu siŋolu to. A ye a daani, fo a si naa a la buŋo to, 42 kaatu a dimmusu kiliŋo meŋ ye sanji taŋ niŋ fula soto, a be faa kaŋ ne. Kabiriŋ Yeesu be taa kaŋ Yayirus yaa, moolu ye ñoo ñoriŋ-ñoriŋ a kaŋ. 43 Musoo doo le tarata jee, yeleboŋ kuuraŋo be meŋ na fo sanji taŋ niŋ fula. A ye a la sotofeŋolu bee le duŋ jaaraloo kunna, moo maŋ a kendeyandi noo. 44 Bituŋ a naata Yeesu kooma kafoo kono, a ye Yeesu la waramboo tuloo maa. Wo loo niŋ baroo teema, a la yeleboŋo loota. 45 Wo to le Yeesu ye ñininkaaroo ke ko, “Jumaa le ye m maa?” Kabiriŋ ì bee balanta, Pita ko a ye ko, “M Maarii, moo jamaa le ye i muru, aduŋ ì be ñoo ñoriŋ-ñoriŋ kaŋ i kaŋ!” 46 Bari Yeesu ko, “Moo doo le ye m maa, kaatu ŋa a kalamuta ko, semboo le bota m bala.” 47 Kabiriŋ musoo ye a je ko, a te maabo noo la, a jarajaratoo naata, a ye a faŋ fayi Yeesu siŋolu to. Wo to le a ye a fo moolu bee ñaa la, meŋ ye a tinna a ye a maa, aniŋ a kendeyaata ñaameŋ wo loodulaa to. 48 Bituŋ Yeesu ko a ye ko, “N dimmusoo, i la lannoo le ye i kendeyandi. Taa kayira kono!” 49 Kabiriŋ Yeesu be diyaamu kaŋ, kewo doo naata ka bo maralilaa Yayirus yaa ka a fo a ye ko, “I dimmusoo faata le. Kana karammoo batandi kotenke.” 50 Kabiriŋ Yeesu ye a moyi, a ko Yayirus ye ko, “Kana sila, laa doroŋ, aduŋ a be kendeyaa la le.” 51 Kabiriŋ Yeesu futata buŋo to, a maŋ soŋ, hani moo kiliŋ ye duŋ jee, fo Pita, Yohana, Yankuba aniŋ sunkutundiŋo faamaa niŋ a baamaa. 52 Moolu bee be kumboo niŋ woosiyo la sunkutoo la kuwo kamma la, bari Yeesu ko ì ye ko, “Ali kana kumboo! A maŋ faa, a be siinoo le la.” 53 Bituŋ ì naata jele a la, kaatu ì ye a loŋ ne ko, a faata le. 54 Bari Yeesu ye a buloo muta, a ye a kumandi ko, “Sunkutoo, wuli!” 55 Bituŋ a niyo muruta a kaŋ, wo loo niŋ baroo teema a wulita. Bituŋ Yeesu ye ì yaamari ka domoroo dii a la. 56 A wuluulaalu kaawata baake, bari Yeesu ye ì dandalaa baake ko, ì kana a saata moo ye, meŋ keta.

9

1 Yeesu ye a la saayibe taŋ niŋ fuloo kumandi, a ye semboo niŋ kaŋo dii ì la, seetaani jawoolu bee kaŋ, aniŋ ka kendeyandiroo ke. 2 Bituŋ a ye ì kii ka Alla la mansabaayaa kawandi, aniŋ ka kuurantoolu kendeyandi. 3 A ko ì ye ko: “Ali kana hani feŋ samba ñoo la ali la taamasiloo kaŋ. Ali kana taamaraŋ dokoo samba, kufoo, mbuuroo waraŋ kodoo, aduŋ ali kana dendika fulanjaŋo samba. 4 Niŋ ali dunta buŋ-wo-buŋ kono, ali si sabati jee fo janniŋ ali be taa la. 5 Niŋ ì maŋ ali jiyaa daameŋ to, ali fintitoo si ali siŋolu konkoŋ ka ke seedeyaa ti ì ye.” 6 Bituŋ saayiboolu taata ka bo saatee ka taa saatee ka kibaari betoo kawandi, aniŋ ka kendeyandiroo ke daa-wo-daa. 7 Kabiriŋ Mansa Herodi ye ñiŋ kuwolu bee moyi, mennu keta, a dewunta, kaatu moo doolu ko, Yaayaa Batiseerilaa le wulita saayaa kono. 8 Doolu ko, Annabilayi Eliya le naata kotenke, aduŋ doolu ko, annabiyomu kotoo doo le wulita saayaa kono. 9 Bari Herodi ko, “Ŋa Yaayaa kuŋo kuntu le. Jumaa le duŋ mu ñiŋ kewo ti, n ka meŋ na kuwo moyi teŋ?” Bituŋ a hameta ka a je. 10 Kabiriŋ saayiboolu muruta naŋ, ì ye kuwolu bee saata Yeesu ye, ì ye mennu ke. A ye ì samba, ì taata suturoo kono Betisayida saatewo maafaŋo la. 11 Kabiriŋ moolu naata a loŋ, ì bulata a nooma jee. Yeesu sonta ì la naa la, a ye Alla la mansabaayaa kawandi ì ye, aduŋ a ye moolu kendeyandi, mennu suulata maakoyiroo la. 12 Kabiriŋ tiloo be naa boyi la, a la saayibe taŋ niŋ fuloo naata a kaŋ ka a fo a ye ko, “Moolu bula, ì ye taa dandanna saatewolu kono ka sabati jee, aniŋ ka domoroo ñini, kaatu jaŋ mu dulaa kiideeriŋo le ti.” 13 Bari Yeesu ko ì ye ko, “Ali faŋo si domoroo dii ì la.” Bituŋ ì ko a ye ko, “Mbuuru kuŋ luulu doroŋ ne be m̀ bulu, aniŋ ñee muru fula, fo niŋ ǹ taata ka domoroo saŋ ñiŋ moolu bee ye.” 14 Kewolu mennu be jee, wolu mu kee wuli luulu ñoŋ ne ti. Wo to le Yeesu ko a la saayiboolu ye ko, “Ali si ì kafundiŋ sindi ñoo kaŋ, kafundiŋ-wo-kafundiŋ ye moo taŋ luulu soto.” 15 Ì ye a ke wo le ñaama. 16 Wo to le a ye mbuuru kuŋ luuloo niŋ ñee muru fuloo taa, a ye santo juubee, a ye Alla daani ka domoroo barakandi. Wo koolaa, a ye mbuuru kuŋolu kuntu, a ye ì dii saayiboolu la, ka ì dii moolu la. 17 Aduŋ ì bee ye domoroo ke fo ì konoo faata. Wo koolaa, saayiboolu ye sinsiŋ taŋ niŋ fula le fandi mbuuru kuntu toolu la, mennu tuta jee. 18 Luŋ doo le la, kabiriŋ Yeesu taata a faŋ ye kara la ka duwaa, aduŋ a la saayiboolu be a fee, a ye ì ñininkaa ko, “Moolu ko, nte mu jumaa le ti?” 19 Ì ye a jaabi ko, “Doolu ko, ite mu Yaayaa Batiseerilaa le ti, doolu ko, Annabilayi Eliya, aniŋ doolu ko, annabiyomu kotoo doo le wulita naŋ.” 20 A ko ì ye ko, “Bari alitolu duŋ ko, nte mu jumaa le ti?” Bituŋ Pita ye a jaabi ko, “Ite le mu Alla la Alimasiihu ti.” 21 Wo to le Yeesu ye ì dandalaa kendeke ko, ì kana ñiŋ kuwo fo moo-wo-moo ye. 22 Yeesu tententa diyaamoo la ko, “Moo Dinkewo ñanta toora la kuu jamaa le la. Alifaalu be balaŋ na a ma le, aniŋ piriisi ñaatonkoolu niŋ Luwaa karammoolu. Ì be a faa la le, bari tili sabanjaŋo la, a be wuli la le kotenke.” 23 Yeesu ko a la saayiboolu ye ko: “Moo-wo-moo meŋ lafita nte nooma la, wo si a faŋo la hame kuwolu bee bula jee. A ye a la yiribantambiloo sika luŋ-wo-luŋ, a ye n nooma. 24 Kaatu moo-wo-moo meŋ lafita ka a faŋo niyo tankandi, wo be foo la a la le. Bari moo-wo-moo meŋ foota a niyo la nte la kuwo niŋ kibaari betoo kamma la, wo be a niyo tankandi la le. 25 Moo be muŋ nafaa le soto la, niŋ a ye duniyaa feŋolu bee soto, bari a naata foo a la baluwo la ka duŋ yankankatoo kono? 26 Moo-wo-moo meŋ maluta nte niŋ n na kumoolu la, wo to Moo Dinkewo fanaa be malu la wo maarii la le, niŋ a naata a la semboo niŋ waroo kono, aniŋ a Faamaa la kallankeeyaa, a niŋ malaayika senuŋolu. 27 Bari m be tooñaa fo la ali ye ko, moo doolu be looriŋ jaŋ, mennu te saayaa nene la, fo niŋ ì ye Alla la mansabaayaa je.” 28 Tili seyi ñoŋ koolaa, kabiriŋ Yeesu ye ñiŋ kumoolu fo, a ye Pita, Yohana aniŋ Yankuba samba duwaa la konkoo kaŋ. 29 Kabiriŋ a be duwaa kaŋ, a ñaadaa naata yelema, a la waramboo be malamala kaŋ, a koyita fer. 30 Jee niŋ jee kee fula niŋ a tarata diyaamoo la, Musa niŋ Eliya. 31 Ì fintita naŋ kallankeeyaa kono, ì niŋ Yeesu diyaamuta a la saayaa la kuwo la, aniŋ a be naa meŋ timmandi la Yerusalaamu kono. 32 Pita niŋ a mooñoolu be siinoo kaŋ kendeke. Kabiriŋ ì kuninta, ì ye Yeesu la malamaloo je, aniŋ kee fula mennu be looriŋ a fee. 33 Kabiriŋ ñiŋ kee fuloo be Yeesu bula kaŋ ka taa, Pita diyaamuta a ye ko, “N karammoo, a beteyaata ntolu fee le ka tara jaŋ. M̀ batu, ŋà jembereŋ saba loo. Kiliŋo ye ke ite taa ti, kiliŋo ye ke Musa taa ti, aniŋ kiliŋo ye ke Eliya taa ti.” Bari Pita maŋ a loŋ, a be meŋ fo kaŋ. 34 Kabiriŋ a be ñiŋ fo kaŋ doroŋ, minaayoo ye ì muuri. Saayiboolu silata, biriŋ ì dunta minaayoo kono. 35 Wo to le kumakaŋo bota naŋ minaayoo kono ko, “Ñiŋ ne mu n Dinkewo ti, ŋa meŋ tomboŋ. Ali ì lamoyi a la.” 36 Kabiriŋ kumakaŋo deyita, Yeesu dammaa le tuta looriŋ jee. Saayiboolu ye ñiŋ tu kulloo kono le, ì maŋ feŋ fo moo-wo-moo ye ñiŋ kuwolu to, ì ye mennu je, fo waati jaŋ koolaa. 37 Wo saamoo la, kabiriŋ ì jiita naŋ konkoo kaŋ, moo jamaa le ye Yeesu benduŋ. 38 Kewo doo tarata moolu kono jee, a sarita santo ko, “Karammoo, ŋa i daani, n dinkewo juubee, meŋ dammaa be m bulu! 39 Seetaani jawoo le ka a boyindi. Niŋ a ye a maa doroŋ, a ka wuuri le, fo a daa ka kankaŋo bondi. A ka a jarajarandi le, a buka lafi ka a bula. 40 Ŋa i la saayiboolu daani ka a bayi, bari ì maŋ a ke noo.” 41 Bituŋ Yeesu ye jaabiroo ke ko, “Alitolu jamaani lannabaloo, jamaani jenkeriŋo! Nte ñanta tara la ali fee fo waati jumaa le la, aniŋ ka muña ali ye? I diŋo samba naŋ jaŋ.” 42 Kabiriŋ kambaanoo be naa kaŋ, seetaani jawoo ye a boyindi, a ye a jarajarandi. Bari Yeesu ye seetaani jawoo jalayi, a ye kambaanoo kendeyandi. Wo koolaa, a ye a seyindi a faamaa la. 43 Moolu bee le jaakalita Alla la waroo la. Biriŋ moolu bee be jaakaliriŋ kuwolu la, Yeesu ye mennu ke, a ko a la saayiboolu ye ko, 44 “Ali ali tuloolu loo n na kumoolu la. Moo Dinkewo be duŋ na moolu bulu le.” 45 Bari a la saayiboolu maŋ a la ñiŋ kumoo fahaamu. A maabota ì ma le, fo ì kana a fahaamu noo, aduŋ ì maŋ haañi ka a ñininkaa. 46 Saayiboolu dammaalu tarata ñoosaboo la, meŋ na kuwo warata ka tambi ì bee la. 47 Kabiriŋ Yeesu ye ì sondomoolu la miiroolu loŋ, a ye dindiŋo taa, a ye a londi a daala. 48 A ko ì ye ko, “Moo-wo-moo meŋ ye ñiŋ dindiŋo jiyandi n too la, wo ye nte le jiyandi. Aduŋ moo-wo-moo meŋ ye nte jiyandi, a ye wo le jiyandi, meŋ ye nte kii. Moo meŋ na kuwo dooyaata ali bee ti, wo le mu moo ti, meŋ na kuwo warata ali bee ti.” 49 Bituŋ Yohana ye Yeesu jaabi ko, “N karammoo, ŋà moo le je, meŋ ye seetaani jawoolu bayi niŋ i too la. M̀ maŋ soŋ, a ye a ke, kaatu a maŋ tara ǹ na kafoo kono.” 50 Bari Yeesu ko a ye ko, “Ali kana balaŋ a la, kaatu moo meŋ maŋ balaŋ ali la, wo be ali fee le.” 51 Kabiriŋ Yeesu la waatoo sutiyaata ka taa Arijana, a ye a ñaa tiliŋ ka taa Yerusalaamu. 52 Bituŋ a ye kiilaalu kii a ñaato ka taa Samariya saatewo doo to ka kuwolu parendi a ye. 53 Bari jee moolu balanta ka a jiyaa, kaatu a be a la siloo le kaŋ ka taa Yerusalaamu. 54 Kabiriŋ a la saayiboolu Yankuba niŋ Yohana ye ñiŋ je, ì ko, “M̀ Maarii, fo i lafita, ŋà dimbaa yaamari, a ye jii naŋ ka ì bee kasaara baŋ?” 55 Bari Yeesu ye ì juubee, a ye ì jalayi. 56 Wo koolaa ì taata saatee doo to. 57 Kabiriŋ ì be taamasiloo kaŋ, kewo doo ko Yeesu ye ko, “Nte be i nooma la le, i taata daa-wo-daa.” 58 Bituŋ Yeesu ko a ye ko, “Kunkuwuloolu ye dinkoolu soto le, ì ka tara daameŋ to. Aduŋ kunoolu fanaa ye ñaŋolu soto le, ì ka tara daameŋ to. Bari Moo Dinkewo maŋ hani dulaa soto, a be a kuŋo laa la daameŋ.” 59 Yeesu ko kee doo ye ko, “N nooma!” Bari wo ye a jaabi ko, “M Maarii, m bula foloo, ŋa taa m faamaa baadee.” 60 Yeesu ko a ye ko, “Furewolu bula, ì ye ì ñoŋ furewolu baadee, ite ye taa, i ye Alla la mansabaayaa kawandi.” 61 Wo to le kee doo ko, “M Maarii, m be i nooma la le, bari m batu foloo, ŋa taa sara n na dimbaayaa la suwo kono.” 62 Bari Yeesu ko a ye ko, “Moo-wo-moo meŋ ye daboo muta ka senoo ke, a ka tu la a kooma juubee la, wo te dookuwo ke noo la Alla la mansabaayaa kono.”

10

1 Ñiŋ kuwolu koolaa, Maariyo ye saayibe taŋ woorowula niŋ fula fanaa tomboŋ, a ye ì fula-fula kii a ñaato dulaalu bee to, aniŋ saatewolu to, a faŋo be naa taa la daamennu to. 2 A ko ì ye ko, “Katiroo be siyaariŋ ne, bari dookuulaalu le maŋ siyaa. Wo kamma la, ali duwaa ka Katiritiyo daani fo a si dookuulaalu kii naŋ a la katiroo la. 3 Ali taa, bari ali si a kalamuta ko, m be ali kii kaŋ banta le ko saajiyolu, mennu be suluwolu kono. 4 Ali kana kalipewo, kufoo waraŋ samatoolu samba, aduŋ ali kana kontondiroo ke siloo kaŋ. 5 “Niŋ ali dunta buŋ-wo-buŋ kono, ali a fo foloo ko, ‘Kayiroo be ali fee.’ 6 Niŋ kayiramoo be jee, wo to ali la kayiroo si tara a kaŋ. Niŋ wo nte, ali la kayiroo si muru ali kaŋ. 7 “Aduŋ ali kana tu sawuŋ na ka bo buŋ ka taa buŋ. Ali si sabati wo buŋ kiliŋo kono, ì ye domoroo niŋ miŋ feŋolu meŋ dii ali la, ali wo domo, ali ye a miŋ, kaatu dookuulaa le jarita a la joo la. 8 “Niŋ ali dunta saatewo kono, ì ye ali jiyaa, ì ye feŋ-wo-feŋ dii ali la, ali si a domo. 9 Ali si ì la kuurantoolu kendeyandi, aniŋ ali si a fo moolu ye ko, ‘Alla la mansabaayaa sutiyaata ali la le.’ 10 Bari niŋ ali dunta saatewo kono, aduŋ ì maŋ ali jiyaa, ali si taa a la mbeedoolu kaŋ taariŋ ka a fo ko, 11 ‘Hani kankaŋo meŋ bota ali la saatewo to, a nakita ǹ siŋolu la, ŋà a fita le ali la kuwo kamma la. Bari ali ñanta ñiŋ loŋ na le ko, Alla la mansabaayaa sutiyaata naŋ ne.’ 12 M be a fo la ali ye, kiitiiluŋo be sooneeyaa la Sodomu saatewo le ye ka tambi wo saatewo la, meŋ balanta alitolu ma. 13 “Kooroo be alitolu Korasininkoolu ye! Kooroo be alitolu Betisayidankoolu ye! Kaatu kaawakuwolu mennu keta nuŋ ali la saatewolu kono, niŋ a ye a tara, wolu keta Tire niŋ Sidoni saatewolu le kono, tennuŋ ì siita, ì ye booto funtoolu duŋ, ì ye seebuutoo maa, ka ì la tuuboo yitandi. 14 Bari kiitiyo be sooneeyaa la Tire niŋ Sidoni le ye ka tambi alitolu la. 15 Aduŋ alitolu Kapanawumunkoolu, fo alitolu be duŋ na Arijana kono le baŋ? Hanii, alitolu be fayi la Jahannaba le kono! 16 “Moo-wo-moo meŋ ye ali lamoyi, wo maarii ye nte le lamoyi. Aduŋ meŋ balanta ali ma, wo maarii balanta nte le ma. Aduŋ meŋ balanta nte ma, wo maarii balanta wo le ma, meŋ ye n kii.” 17 Wo moo taŋ woorowula niŋ fuloo, ì niŋ seewoo muruta naŋ Yeesu kaŋ. Ì ko, “M̀ Maarii, hani seetaani jawoolu ye ì faŋolu seyi m̀ ma niŋ i too la!” 18 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Ŋa Seetaanoo je le, a boyita naŋ ka bo Arijana kono ko saŋ ŋalasoo. 19 Ali a juubee, ŋa kaŋo dii ali la le ka saalu niŋ buntaloolu dori, aniŋ ali jawoo Seetaanoo semboo bee kaŋ. Aduŋ feŋ-wo-feŋ te ali barama la. 20 Hani wo ñaa-wo-ñaa, ali kana seewoo ko, seetaani jawoolu ye ì faŋ seyi ali ma le, bari ali seewoo, kaatu ali toolu safeeta Arijana kono le.” 21 Wo waatoo la, Yeesu seewoota Noora Kuliŋo kono, a ko, “M Faamaa, saŋo niŋ bankoo Maariyo, ŋa i jayi, kaatu i ye ñiŋ kuwolu maabo moo ñaamendiŋolu niŋ londitiyolu ma le, i naata ì yitandi dindiŋ mereŋolu la. Tooñaa, m Faamaa, ñiŋ ne beteyaata i fee. 22 “M Faamaa ye kuwolu bee duŋ nte le bulu. Moo maŋ a loŋ, Dinkewo mu meŋ ti, fo a Faamaa doroŋ, aniŋ moo maŋ a loŋ, Faamaa mu meŋ ti, fo a Dinkewo doroŋ, aniŋ Dinkewo be moo meŋ tomboŋ na ka a londi a Faamaa la.” 23 Bituŋ Yeesu ye a ñaa tiliŋ a la saayiboolu la. A ko ì ye suturoo kono ko, “Barakoo be ali ye, alitolu mennu ye ñiŋ kuwolu je ali ñaalu la. 24 Kaatu m be a fo la ali ye, annabiyomu jamaa niŋ mansakee jamaa le hameta ka kuwolu je, ali ye mennu je, bari ì maŋ ì je. Aduŋ ì hameta ka kuwolu moyi, ali ye mennu moyi, bari ì maŋ ì moyi.” 25 Luwaa lonnaa doo wulita ka Yeesu kotobo. A ye a ñininkaa ko, “Karammoo, n ñanta muŋ ne ke la fo n si badaa-badaa baluwo soto?” 26 Yeesu ko a ye ko, “Muŋ ne be safeeriŋ Luwaa Kitaaboo kono? I ye muŋ ne karaŋ jee?” 27 A ye Yeesu jaabi ko, “I si Maariyo, i la Alla kanu niŋ i sondomoo bee la, i niyo bee la, i semboo bee la aniŋ i hakiloo bee la, aduŋ i si i siiñoo kanu ko i faŋo.” 28 Bituŋ Yeesu ko a ye ko, “I la jaabiroo beteyaata le. Ñiŋ ke, aduŋ i be baluu la le.” 29 Bari a lafita a faŋo la tiliŋo le yitandi la Yeesu la, a ko a ye ko, “Jumaa le mu n siiñoo ti?” 30 Yeesu ye a jaabi ko: “Kewo doo le be a la taamasiloo kaŋ nuŋ ka bo Yerusalaamu ka taa Yeriko saatewo to. Bandiyolu ye a boyinkaŋ. Ì ye a la duŋ feŋolu bee wura a bala, aduŋ ì ye a buutee jawuke, fo a be naa faa la. Bituŋ ì ye a bula jee, ì taata. 31 “Mantaabeŋo kono, piriisoo doo be naa kaŋ wo siloo la. Kabiriŋ a ye a je, a ye a lamfee. 32 Wo ñaa kiliŋo ñaama, kabiriŋ Alla Batudulaa dookuulaa doo naata niŋ wo dulaa la, a ye a je, a fanaa ye a lamfee. 33 “Bari Samariyankoo doo meŋ fanaa be a la taamasiloo kaŋ, kabiriŋ a futata wo dulaa to, a ye kee baramariŋo je doroŋ, a balafaata a ye. 34 A taata a kaŋ. A ye tuloo niŋ wayinoo maa a la baramoolu la, a ye ì bandaasi. Wo koolaa le, a ye a landi a la beeyaŋo kaŋ. A ye a samba luntaŋ buŋo doo to, a ye a topatoo jee. 35 A saamoo, a ye denaari fula taa, a ye ì dii wo luntaŋ buntiyo la. A ko a ye ko, ‘I si a topatoo, aduŋ i ye feŋ-wo-feŋ ke a kunna, m be i joo la le, niŋ m muruta naŋ.’ 36 Saayiŋ, ñiŋ kee saboo kono, i la miiroo to, jumaa le ye siiñooyaa yitandi ñiŋ kewo la kuwo to, bandiyolu ye meŋ toorandi?” 37 Bituŋ Luwaa karammoo ye a jaabi ko, “Kewo meŋ ye balafaa yitandi a la.” Yeesu ko a ye ko, “Taa, i ye wo kuu kiliŋo ke.” 38 Kabiriŋ ì be taa kaŋ ì la siloo la, Yeesu dunta saateeriŋo doo le kono. Musoo doo meŋ too mu Marita ti, ye a jiyaa a la buŋo kono. 39 A ye doomaa soto, meŋ too mu Mariyaama ti. Wo naata sii Maariyo siŋolu daala ka i lamoyi a la kumoolu la. 40 Bari Marita ye a faŋ bula kuu jamaa kewo le la luntaŋolu kamma la. A taata Yeesu kaŋ ko, “M Maarii, fo i maŋ a je, n doomaa ye dookuwo bee bula n dammaa le bulu baŋ? A fo, a ye naa m maakoyi!” 41 Wo to le Maariyo ye a jaabi ko, “Marita, Marita, i ye kuwolu le siyandi i faŋo kunna, aniŋ i be bataariŋ kuu jamaa la, 42 bari kuu kiliŋ ne mu suulakuwo ti. Mariyaama ye kuu kendoo le tomboŋ, meŋ te taa la a bulu!”

11

1 Luŋ doo le la, Yeesu be duwaa kaŋ dulaa doo to. Kabiriŋ a pareeta, a la saayibe kiliŋ ko a ye ko, “M Maarii, ǹ karandi duwaa la ko Yaayaa ye a la saayiboolu karandi ñaameŋ!” 2 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Niŋ ali be duwaa la, ali si a fo teŋ: ‘M̀ Faamaa, Allamaa i too senuŋo horoma la. I la mansabaayaa si naa. 3 Domoroo dii ǹ na luŋ-wo-luŋ. 4 Yamfa ǹ na junuboolu la, kaatu m̀ fanaa yamfata moolu ye le, mennu ye kuu kuruŋo ke ntolu la. Aduŋ kana ǹ dundi marisa kuwo kono.’ ” 5 Yeesu tententa diyaamoo la ko: “Jumaa le ye teerimaa soto alitolu kono, a be taa meŋ kaŋ suutoo teema ka a fo a ye ko, ‘N donto mbuuru kuŋ saba la, 6 kaatu n teerimaa doo le naata, meŋ be taamasiloo kaŋ. M maŋ feŋ soto, m be meŋ dii la a la!’ 7 Bituŋ a teerimaa si a jaabi konoto ko, ‘Kana m batandi! Bundaa soronta le, n niŋ n na dindiŋolu be laariŋ ne. N te wuli noo la ka feŋ dii i la!’ 8 M be a fo la ali ye, a te wuli la ka feŋ dii a la, kaatu a mu a teerimaa le ti, bari a be wuli la le, kaatu a tententa daaniroo la le. A be a dii la a la le, a suulata meŋ na. 9 “Wo kamma la, m be a fo la ali ye, ali daaniroo ke, aduŋ a be dii la ali la le. Ali ñinindiroo ke, aduŋ ali be a je la le. Ali konkondiroo ke, aduŋ bundaa be yele la ali ye le. 10 Kaatu moo-wo-moo meŋ ye daaniroo ke, wo be a soto la le. Moo-wo-moo meŋ ye ñinindiroo ke, wo be a je la le. Aduŋ moo-wo-moo meŋ ye konkondiroo ke, bundaa be yele la a ye le. 11 Faa jumaa le be alitolu kono, niŋ a dinkewo ye a ñininkaa ñewo la, a be saa dii la a la, 12 waraŋ niŋ a ye a ñininkaa siiseekiloo la, a be buntaloo dii la a la? 13 Alitolu jawuyaata ñaa-wo-ñaa, ali ye a loŋ ne, ali ñanta soorifeŋ betoolu mennu dii la ali diŋolu la. Wo to a koyita le ko, ali Faamaa meŋ be Arijana be Noora Kuliŋo dii la moolu la le, mennu ye a daani!” 14 Yeesu be seetaani jawu doo le bayi kaŋ, meŋ ye moo mumuneeyandi. Biriŋ seetaani jawoo bota mumunewo bala doroŋ, a diyaamuta, bituŋ moolu jaakalita. 15 Bari moo doolu be jee, mennu ko, “A ka seetaani jawoolu bayi niŋ Belisibul semboo le la, meŋ mu seetaani jawoolu la kuntiyo ti!” 16 Bituŋ doolu ye a kotobo ko, a si taamanseeroo yitandi ì la ka bo Arijana. 17 Bari Yeesu ye ì la miiroolu loŋ ne, bituŋ a ko ì ye ko: “Mansakundaa-wo-mansakundaa meŋ ye a faŋ talaa fula ti ka ñoo kele, a ka kasaara le. Aduŋ dimbaayaa-wo-dimbaayaa meŋ ye a faŋ talaa ka ñoo kele, wo te loo noo la. 18 Niŋ Seetaanoo ye a faŋ talaa, a la mansayaa be loo noo la ñaadii le? “Ali ko, n ka seetaani jawoolu bayi niŋ Belisibul la semboo le la. 19 Niŋ nte ka seetaani jawoolu bayi ka bo niŋ Belisibul le la, wo to alitolu dinkewolu ka ì bayi ka bo niŋ jumaa le la? Wo kamma la itolu be ke la ali kiitindilaalu le ti. 20 Bari niŋ n ka seetaani jawoolu bayi niŋ Alla la semboo le la, wo to Alla la mansabaayaa naata ali kaŋ ne. 21 “Niŋ kee sembemaa ye a la kelejooraŋolu taa, a ye a la buŋo kanta, wo to a la bunkono feŋolu be tanka la le. 22 Bari niŋ kewo meŋ semboo warata a ti ye a boyinkaŋ, a be a noo la le, a ye a la kelejooraŋolu buusi a bulu, a be jikiriŋ mennu la. Wo to le a be a la suuñaari feŋolu talaŋ-talaŋ na. 23 “Moo meŋ maŋ tara m fee, wo balanta nte ma le. Aduŋ meŋ niŋ nte maŋ kafundiroo ke ñoo la, wo ka a janjaŋ ne. 24 “Niŋ seetaani jawoo bota moo kono, a ka taa dulaa jaaroolu le to ka sabatidulaa ñini. Niŋ a maŋ a soto, a si naa a fo a faŋ ye ko, ‘M be muru la n na buŋo to le, m bota naŋ daameŋ.’ 25 Aduŋ niŋ a naata, a si a tara fitariŋ, aniŋ a be temberiŋ fanaa. 26 Bituŋ a si taa seetaani jawu woorowula naati, mennu jawuyaata ka tambi ate faŋo la. Ì ye duŋ a kono ka sabati jee. Wo maarii la alihaali labaŋo le ka jawuyaa ka tambi foloo la.” 27 Kabiriŋ Yeesu be ñiŋ kumoolu fo kaŋ, musu doo le be kafoo kono jee, a sarita santo ko, “Barakoo be musoo ye, meŋ ye i wuluu, a ye i suusundi!” 28 Bari Yeesu ko a ye ko, “Barakoo be moolu le ye, mennu ka Alla la kumoo moyi, aniŋ ì ka a muta.” 29 Kabiriŋ kafoo be siyaa kaŋ, Yeesu ye a dati ka diyaamu ko, “Ñiŋ jamaanoo mu jamaani jawoo le ti. A ka taamanseeroo le ñini, bari taamanseeri te dii la a la fo Annabilayi Yunusa la taamanseeroo doroŋ. 30 Ko Annabilayi Yunusa keta taamanseeroo ti Ninewenkoolu ye ñaameŋ, Moo Dinkewo fanaa be ke la taamanseeroo le ti ñiŋ jamaanoo moolu ye wo le ñaama. 31 Seba musumansoo niŋ ñiŋ jamaanoo moolu be wuli la kiitiiluŋo la le, aduŋ a be ñiŋ jamaanoo moolu tuumi la, kaatu a bota naŋ kabiriŋ duniyaa daŋo to ka Mansa Sulemani la ñaameŋo lamoyi. Aduŋ moo fele, meŋ na kuwo warata Sulemani ti. 32 Ninewenkoolu niŋ ñiŋ jamaanoo moolu be wuli la kiitiiluŋo la le, aduŋ ì be ñiŋ jamaanoo moolu tuumi la, kaatu itolu tuubita ì la junuboolu la le ka bo niŋ Annabilayi Yunusa la kawandoo la. Aduŋ a juubee, meŋ na kuwo warata Yunusa ti, a fele. 33 “Moo buka lampoo mala ka a ke dulaa maaboriŋo to, waraŋ booloo koto, bari a ka a ke lampu looraŋo le kaŋ, fo moolu mennu be duŋ na, ì si maloo je. 34 “I ñaa le mu i baloo la lampoo ti. Wo kamma la, niŋ i ñaa diyaata, i baloo bee be faa la niŋ maloo la. Bari niŋ i ñaa maŋ diyaa, wo to i baloo bee be faa la niŋ diboo la. 35 Wo kamma la, i si i hakiloo tu, fo maloo meŋ be i kono, a kana ke diboo ti. 36 Aduŋ niŋ i baloo bee be faariŋ maloo la, diboo te a kono, a be fanu la baake le, ko lampu maloo ka malamala a kaŋ ñaameŋ.” 37 Kabiriŋ Yeesu be diyaamu kaŋ, Farisewo doo ye a kumandi domoroo la a yaa. Wo to le Yeesu taata, a siita taabuloo to. 38 Farisewo jaakalita Yeesu la kuwo la, kaatu a maŋ a buloo kuu, janniŋ a be domoroo ke la. 39 Wo to le Maariyo ko a ye ko, “Alitolu Farisewolu, ali ka mindaŋo niŋ booloo banta le kuu: bari ali sondomoolu be faariŋ suuñaaroo niŋ kuruŋyaa le la. 40 Alitolu toolewolu! Fo Alla meŋ ye banta dadaa, ate le maŋ konoto fanaa dadaa baŋ? 41 Ali si fuwaaroolu so feŋolu la, mennu be booloolu kono, aduŋ ì bee be seneyaa la ali ye le. 42 “Kooroo be alitolu Farisewolu ye! Ali ka hani fendiŋolu le jakoo bondi ko meŋ naana, looriyo, aniŋ jamba siifaalu bee, bari ali ka ali ñaa kaasi tiliŋo niŋ Alla kanoo la. Ñinnu le mu kuwolu ti, ali ñanta mennu ke la, aduŋ ali kana ali ñaa kaasi yaamari koteŋolu la. 43 “Kooroo be alitolu Farisewolu ye! Ali ka lafi siiraŋ betoolu le la ali la diina bendulaalu kono, aniŋ buuñaari kontondiroo marisewolu kono taariŋ. 44 “Kooroo be alitolu ye, kaatu ali ka munta le ko kaburoolu mennu maŋ taamanseeroo soto. Moolu ka taama ì kaŋ, ì maŋ a loŋ.” 45 Wo to le Luwaa lonnaa doo ye a jaabi ko, “Karammoo, niŋ i ka ñinnu fo, i ka ntolu fanaa jalayi le.” 46 Bituŋ Yeesu ko a ye ko: “Kooroo be alitolu Luwaa lonnaalu fanaa ye! Ali ka duni kuliŋolu le laa moolu kaŋ, mennu samboo maŋ diyaa. Bari ali faŋolu buka wo dunoolu maa hani ali bulukondiŋolu la. 47 “Kooroo be alitolu ye, kaatu ali ka buŋolu loo annabiyomoolu la kaburoolu ye le, ali mumuñolu ye mennu faa. 48 Wo to alitolu mu seedoolu le ti, aduŋ ali sonta ali mumuñolu la kebaaroolu la le, kaatu ì ye annabiyomoolu faa le, alitolu ye buŋolu loo ì la kaburoolu ye. 49 “Wo kamma la Alla la ñaameŋo fanaa ko, ‘M be annabiyomoolu niŋ kiilaalu kii la ì kaŋ ne. Ì be doolu faa la le, aduŋ ì be doolu toora la.’ 50 Annabiyomoolu mennu bee yeloo bonta biriŋ duniyaa foloodulaa to, ñiŋ jamaanoo moolu le be wo yeleboŋo dunoo taa la, 51 ka bo Haabiila yeloo to ka naa fo Jakariya yeloo to, ì ye meŋ faa sadaajanidulaa niŋ Alla Batudulaa Buŋo teema. Tooñaa, m be a fo la ali ye, ñiŋ jamaanoo moolu le be wo kuwo dunoo taa la. 52 “Kooroo be alitolu Luwaa lonnaalu ye! Ali ye londoo la caaboo le taa. Ali faŋolu maŋ duŋ a kono, ali ye moolu bali, mennu lafita ka duŋ.” 53 Kabiriŋ Yeesu be taa kaŋ, Luwaa karammoolu niŋ Farisewolu ye a dati ka a batandi ñininkaari jamaa la. Ì ye a kata ka a diyaamundi kuu jamaa la, 54 aduŋ ì be a batu kaŋ, fo ì si a muta noo a la kumoolu kono.

12

1 Moo wuliwuloolu kafuta ñoo ma, fo ì ka loo ñoo kaŋ. Bituŋ Yeesu ye a dati ka a fo a la saayiboolu foloo ye ko: “Ali ali hakiloo tu Farisewolu la leweñoo to, meŋ mu bunaafayiyaa ti. 2 Feŋ te muuriliŋ, meŋ te wura la. Feŋ te kulloo kono, meŋ te loŋ na. 3 Wo kamma la, niŋ ali ye meŋ fo diboo kono, a be moyi la maloo le kono. Aduŋ ali ye meŋ dumbu ali la buŋolu kono, wo be kankulaa la kankaraŋo santo le. 4 “N teeroolu, m be a fo la ali ye, ali kana sila moolu la, mennu si balajaatoo faa noo, bari wo koolaa ì buka naa kuu koteŋ ke noo. 5 Bari m be ali dandalaa la, ali ñanta sila la meŋ na. Ali sila Alla la, ate meŋ ye semboo soto ka ali faa, aduŋ a ye semboo soto le ka ali fayi Jahannaba kono. Ŋa a fo ali ye, ali sila Alla la! 6 “Fo jaataliŋ luulu buka waafi kopari fula doroŋ ne la baŋ? Bari hani wo, kiliŋ te jee, Alla ñinata meŋ na. 7 Hani ali kuntiñoolu bee yaateeta le. Wo to ali kana sila! Alitolu la nafaa le warata ka tambi jaataliŋ jamaalu la. 8 “Ŋa a fo ali ye, niŋ moo-wo-moo ye nte la kuwo seedeyaa moolu ñaatiliŋo la, Moo Dinkewo fanaa be wo maarii la kuwo seedeyaa la Alla la malaayikoolu ñaatiliŋo la le. 9 Bari niŋ moo-wo-moo balanta nte ma moolu ñaatiliŋo la, nte fanaa be balaŋ na wo maarii ma le Alla la malaayikoolu ñaatiliŋo la. 10 Moo-wo-moo meŋ ye kuma jawoo fo ka balaŋ Moo Dinkewo ma, wo be yamfa la le. Bari moo-wo-moo meŋ ye Noora Kuliŋo tooñee, wo te yamfoo soto la muk. 11 “Niŋ ì ye ali samba ì la diina bendulaalu to, waraŋ maralilaalu niŋ kantiyolu ñaatiliŋo la, ali kana dewuŋ, ali be ì jaabi la ñaameŋ, waraŋ ali be meŋ fo la. 12 Kaatu Noora Kuliŋo be a yitandi la ali la le wo waatoo kono, ali ñanta meŋ fo la.” 13 Kewo doo be kafoo kono, a ko Yeesu ye ko, “Karammoo, a fo, m baadinkewo ye n niyo dii n na keetaafeŋo to, m faamaa ye meŋ tu!” 14 Bari Yeesu ko a ye ko, “Kewo, jumaa le ye n ke kiitiikuntulaa waraŋ keetalaalaa ti ali teema?” 15 Wo to le a ko ì ye ko, “Ali ali hakiloo tu hadumoo to, kaatu moo la baluwo te dendiŋ a la sotofeŋolu la.” 16 Bituŋ a ye mansaaloo fo ì ye ko: “Fankamaa doo le nene sotota, meŋ na kunkoo fiifeŋolu dinta baake. 17 Kewo ñiŋ ko a faŋo ye ko, ‘N ñanta muŋ ne ke la? M maŋ dulaa soto ka n na siimaŋo maabo!’ 18 Wo to le a ko, ‘M be ñiŋ ne ke la. M be n na buntuŋolu janjaŋ na le, ŋa buntuŋ baa loo. Bituŋ n si n na siimaŋo niŋ sotofeŋ koteŋolu bee maabo jee. 19 Bituŋ ŋa a fo n niyo ye ko, “I dahaa, i ye siimaŋ jamaa le soto saayiŋ ka ì maabo fo sanji jamaa. Domoroo niŋ miŋo ke seewoo kono.” ’ 20 “Bari Alla ko a ye ko, ‘Ite toolewo! Ñiŋ suutoo faŋo le la, m be i niyo taa la i bulu. Wo to i ye feŋolu mennu maabo, wolu be ke la jumaa le taa ti?’ 21 A be wo le ñaama moo ye, meŋ ka naafuloo maabo a faŋo ye, bari a maŋ fanka Alla la kuwo to.” 22 Wo to le Yeesu ko a la saayiboolu ye ko: “Wo kamma la, m be a fo la ali ye, ali kana jaakali ali la baluuñaa la, ali be meŋ domo la, waraŋ ali be meŋ duŋ na ali baloo bala. 23 Kaatu baluwo le kummaayaata domoroo ti, aduŋ baloo le kummaayaata feetoofatoo ti. 24 Ali kaanaalu juubee, ñiŋ kunoolu buka fiiroo ke sako katiroo. Ì maŋ buntuŋo soto, sako maaboribuŋo, bari hani wo, Alla ka ì daañini. Siiñaa jelu le alitolu la kummaayaa warata ka tambi kunoolu la? 25 “Jumaa le be ali kono, meŋ si hani waati kiliŋ kafu noo a faŋo siyo kaŋ ka bo niŋ jaakaloo la? 26 Wo to, niŋ ali maŋ wo kuundiŋo ke noo, muŋ ne ye a tinna ali ka ali faŋolu batandi wo kuu koteŋolu la? 27 Ali firi ñiimaalu juubee, ì ka faliŋ kunkoo kono ñaameŋ. Ì buka dookuwo ke waraŋ daaroo. Bari hani wo, m be a fo la ali ye, hani Mansa Sulemani niŋ a la fankoo niŋ ñiiñaa bee, a maŋ feetoofata ka tambi ñiŋ firi kiliŋ na. 28 Niŋ Alla ka ñaamoolu feetoofata teŋ, mennu be baluuriŋ kunkoolu kono bii, saama ì ye fayi ka ì jani, wo to siiñaa jelu le a be alitolu feetoofata la? Alitolu moo lanna dooyaariŋolu! 29 “Wo kamma la, ñiŋ kana ali jaakali, ali be meŋ domo la, waraŋ ali be meŋ miŋ na, sako ali niyo si toora. 30 Duniyaa nasiyoŋolu bee ka ñiŋ feŋolu le ñini, bari ali Faamaa ye a loŋ ne ko, ali suulata ñinnu la le. 31 Ali Alla la mansabaayaa ñini, bituŋ ali si naa ñiŋ feŋolu bee fanaa soto. 32 Kafundiŋo, ali kana sila! A mu ali Faamaa ye seewoo le ti ka a la mansabaayaa dii ali la. 33 “Ali ali la sotofeŋolu waafi, ali ye fuwaaroolu so. Ali kalipewo parendi ali faŋolu ye, meŋ te kenseŋyaa la. Wo le mu naafuloo ti Arijana kono, meŋ te talaa la muk. Suŋo te a suuñaa la, aduŋ tumboolu fanaa te a tiñaa la. 34 Kaatu ali la naafuloo be daameŋ, ali sondomoolu fanaa ka tara wo le to. 35 “Ali tewolu si tara sitiriŋ, aniŋ ali la lampoolu si tara malariŋ! 36 Ali si ke ko dookuulaalu mennu be ì maariyo batu kaŋ nuŋ ka muru naŋ ka bo futuusiti feetoo to. Biriŋ ì maarii ye bundaa konkoŋ doroŋ, ì ye bundaa yele a ye. 37 Barakoo be wo dookuulaalu le ye, mennu maariyo ye ì tara ì ñaa la, biriŋ a muruta naŋ. Tooñaa, m be a fo la ali ye, a faŋo be a tewo siti la le, a ye ì sindi, aduŋ a be naa le ka domoroo dii ì la. 38 Barakoo be wo dookuulaalu le ye, mennu maariyo ye ì tara ì ñaa la, hani niŋ a naata suutoo teema waraŋ duutalaa. 39 “Bari ali si a loŋ ko, niŋ a ye a tara, koridaatiyo ye a loŋ, suŋo be naa la waatoo meŋ na, wo to a te a la buŋo bula la, suŋo ye a teyi. 40 Wo to ali fanaa ñanta tara la pareeriŋ ne, kaatu Moo Dinkewo be naa la waatoo le la, ali maŋ i yillaa a ma meŋ na.” 41 Wo to le Pita ko a ye ko, “M Maarii, i ye ñiŋ mansaaloo fo ntolu dammaa le ye baŋ, waraŋ fo moolu bee?” 42 Bituŋ Maariyo ko, “Wo to jumaa le mu dookuulaa tilindiŋo ti, aniŋ dookuulaa ñaamendiŋo, meŋ maariyo ye a marandi a dookuuñoolu bee ma ka ì niyolu dii ì la domoroo to a waatoo la? 43 Barakoo be wo dookuulaa le ye, meŋ maariyo ye a tara wo ke kaŋ a ñaama, niŋ a naata. 44 Tooñaa, m be a fo la ali ye, a be a marandi la a la sotofeŋolu bee le ma. 45 Bari niŋ wo dookuulaa ko a faŋ ye ko, ‘A be mee la le, janniŋ m maariyo be naa la,’ bituŋ a ye a dati ka a dookuuñoo musoolu niŋ kewolu buutee, a ye a dati ka domoroo niŋ miŋo ke fo a ka siira. 46 Wo dookuulaa maariyo be naa la luŋo le la, a maŋ i yillaa a ma meŋ na, aniŋ waatoo le la, a maŋ i yillaa a ma meŋ na. Wo to le kuntiyo be a kuntuŋ-kuntuŋ na, a ye a niŋ tilimbaloolu ke dulaa kiliŋ. 47 “Dookuulaa meŋ ye a maariyo la lafoo loŋ, bari a maŋ a faŋo parendi, sako a si a ke, ate be buuteeri koleŋo soto la. 48 Bari dookuulaa meŋ maŋ a maariyo la lafoo loŋ, a ye kuwolu ke, a si buuteeroo soto mennu la, a la buuteeroo te jawuyaa la. Moo-wo-moo, jamaa diita meŋ na, jamaa le be ñininkaa la a bulu, aduŋ moo-wo-moo, jamaa karafata meŋ na, jamaa le be ñininkaa la a bulu. 49 “N naata le ka dimbaa fayi duniyaa kono, aduŋ m be hameriŋ baake le ko, a malata le fokabaŋ. 50 Batiseeroo be m batu kaŋ ne, n ñanta batisee la meŋ na, aduŋ n niyo be toorariŋ ne fo niŋ a bee timmata. 51 Fo ali ye a miira, n naata kayiroo le naati ñiŋ duniyaa kono? Hanii, m be a fo la ali ye, ŋa talaaroo le naati. 52 Ka bo saayiŋ na, moo luulu si tara buŋ kiliŋo kono, ì ye kuntu. Saboo niŋ fuloo te beŋ na, aduŋ fuloo fanaa niŋ saboo te beŋ na. 53 Faa niŋ a dinkewo te beŋ na, aduŋ dinkewo niŋ a faa te beŋ na. Baa niŋ a dimmusoo te beŋ na, aduŋ dimmusoo niŋ a baa te beŋ na. Bitammusu keebaa niŋ a bitammusoo te beŋ na, aduŋ bitammusoo niŋ a bitammusu keebaa te beŋ na.” 54 Bituŋ Yeesu ko kafoo ye ko: “Niŋ ali ye a je doroŋ, minaayoo be wuli kaŋ tilijii karoo la, ali ka a fo le ko, ‘Sanjiyo be naa la le,’ aduŋ a ka ke wo le ñaama. 55 Aduŋ niŋ ali ye a je, foñoo be fee kaŋ bulubaa karoo la, ali ka a fo le ko, ‘Kandoo be wara la le,’ aduŋ a ka ke wo le ñaama. 56 Alitolu bunaafayoolu! Ali ka duniyaa niŋ saŋo muluŋo le taamanseeroolu suutee noo. Wo to muŋ ne ye a tinna ali buka ñiŋ waatoo la taamanseeroolu suutee noo? 57 “Muŋ ne ye a tinna ali buka ali sondomoolu kiitii noo ka tooñaa loŋ? 58 Niŋ i niŋ i tuumilaa be taa kaŋ kiitiidulaa to, a kata a niŋ i ye ke kiliŋ ti, janniŋ ali ka futa. Niŋ wo nte, a be i kuruntu la kiitiikuntulaa ñaatiliŋo la le, aduŋ wo be i dii la kantarilaa la, kantarilaa be i dundi la bunjawoo kono. 59 M be a fo la ali ye, i te finti la jee muk, fo niŋ i ye i la alimaanoo bee joo.”

13

1 Wo waatoo la, moo doolu le tarata jee, mennu ye Kalileenkoo doolu la kuwo fo Yeesu ye ko, Payileti ye yaamaroo dii le ka wolu faa. Ì ye ì faa tumoo meŋ na, ì be ì la sadaa bo kaŋ, fo ì yeloo niŋ beeyaŋ sadaalu yeloo ñaamita. 2 Yeesu ye wo moolu jaabi ko, “Fo ali ye a miira ko, ñiŋ Kalileenkoolu le mu junubelaa jawoolu ti ka tambi Kalileenka doolu bee la baŋ, kaatu ì labaŋñaa keta teŋ ne? 3 Ŋa a fo ali ye, hanii! Bari niŋ ali maŋ tuubi ali la junuboolu la, ali fanaa be yankankati la teŋ ne. 4 Waraŋ fo ali ye a miira, wo moo taŋ niŋ seyoo, Silowamu tatoo boyita mennu kaŋ, ì faata, fo ì mu junubelaalu le ti baŋ ka tambi wo doolu la, mennu tarata Yerusalaamu? 5 Ŋa a fo ali ye, hanii! Bari fo niŋ ali tuubita ali la junuboolu la, niŋ wo nte ali bee be yankankati la wo le ñaama.” 6 Yeesu naata ñiŋ mansaaloo fo ko: “Kewo doo le ye sooto suŋo tutu a la wayini yiri kankaŋo kono nuŋ. A naata ka diŋo ñini a bala, bari a maŋ feŋ je. 7 Wo to le a ko kankaŋ dookuulaa ye ko, ‘A juubee, n ka naa jaŋ fo sanji saba ka diŋo ñini ñiŋ sooto suŋo bala, bari m buka hani kiliŋ soto. A kuntu! Muŋ ne ye a tinna a ñanta bankoo nafaa soto la?’ 8 “Wo to le kankaŋ dookuulaa ye a jaabi ko, ‘Maariyo, a tu jee ñinaŋ saŋo fanaa, ŋa a juubee. M be dinkoo siŋ na a dandaŋo la le. Wo koolaa, ŋa jambandoo ke jee. 9 Niŋ a dinta jaari, a beteyaata, bari niŋ a maŋ diŋ, i si a kuntu.’ ” 10 Loobula Luŋ doo le la, Yeesu be karandiroo la ì la diina bendulaa kono. 11 Musoo doo le tarata jee, seetaani jawoo ye meŋ batandi, a kuuranta fo sanji taŋ niŋ seyi. Dawoo le be a koo bala, a buka tiliŋ noo. 12 Kabiriŋ Yeesu ye wo musoo je, a ye a kumandi naŋ. A ko a ye ko, “Musoo, i firinta le ka bo i la kuuraŋo to.” 13 Wo to le Yeesu ye a buloo laa a kaŋ. Jee niŋ jee a tilinta, aduŋ a ye Alla jayi. 14 Kabiriŋ diina bendulaa kuntiyo ye a je, Yeesu ye musoo kendeyandi Loobula Luŋo la, a kamfaatoo ko moolu ye ko, “Tili wooro le be jee, moolu ñanta dookuwo ke la mennu la. Ali si naa wo luŋolu la ka jaatikendeyaa soto, bari ali kana naa Loobula Luŋo la.” 15 Wo kamma la Maariyo ye a jaabi ko, “Alitolu bunaafayoolu! Fo alitolu meŋ-wo-meŋ buka ali la ninsoo waraŋ faloo firiŋ ka bo domori bomboloo to baŋ, ka a samba mindulaa to? 16 Fo ñiŋ musoo meŋ mu Iburayima koomalankoo ti, aduŋ Seetaanoo ye a siti fo sanji taŋ niŋ seyi, fo ate fanaa maŋ ñaŋ na firiŋ na Seetaanoo bulu Loobula Luŋo la baŋ?” 17 Biriŋ Yeesu ye ñiŋ fo, a jawoolu maluta, bari moo doolu bee seewoota ñiŋ kaawakuwolu la, Yeesu ye mennu ke. 18 Wo to le Yeesu ko, “Alla la mansabaayaa mulunta muŋ ne la? M be a niŋ muŋ ne misaali noo la? 19 A ka munta le ko mutaari kesoo, kewo ye meŋ taa, a ye a fii a la naakoo kono. Kabiriŋ a falinta, a naata ke yiri baa ti, fo kunoolu ye ñaŋolu laa a buloolu kaŋ.” 20 Yeesu diyaamuta kotenke ko: “M be Alla la mansabaayaa niŋ muŋ ne misaali noo la? 21 A ka munta le ko leweñoo, musoo ye meŋ taa, a ye a niŋ fariña paani saba nooni, fo leweñoo ye ñiŋ fariñoo bee selendi.” 22 Yeesu tententa a la taamasiloo la ka karandiroo ke saatee baalu niŋ saateeriŋolu to taariŋ, a taatoo Yerusalaamu. 23 Moo doo ye a ñininkaa ko, “M Maariyo, fo moo dantaŋ doroŋ ne be kiisa la baŋ?” Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, 24 “Ali si a kata kendeke ka duŋ niŋ bundaa deteriŋo la. Ŋa a fo ali ye, moo jamaa le be a kata la ka duŋ, bari ì te duŋ noo la. 25 “Niŋ buntiyo wulita, a ye bundaa soroŋ, ali be a dati la ka loo banta ka bundaa konkoŋ, aniŋ ka a fo ko, ‘M̀ Maarii, bundaa yele ǹ ye!’ A be ali jaabi la le ko, ‘Nte maŋ ali loŋ, sako ali bota daameŋ!’ 26 Wo to le ali be a dati la ka a fo ko, ‘Ntolu le ye domoroo niŋ miŋo ke ñoo la, aduŋ ì ye karandiroo fanaa ke ntolu le la mbeedoolu kaŋ.’ 27 Bari a be a fo la ali ye le ko, ‘Nte maŋ ali loŋ, sako ali bota daameŋ! Ali bo m bala, alitolu kuu kuruŋ kelaalu bee.’ 28 “Jee le to, ali be kumboo la, ali ye nimisa, niŋ ali ye Iburayima, Isiyaaka niŋ Yaakuba je Alla la mansabaayaa kono, ì niŋ annabiyomoolu bee, bari ali faŋolu be fayi la banta le. 29 Moolu be naa la ka bo tilibo, tilijii, bulubaa aniŋ maraa karoolu la, ì be ì la siidulaalu taa la taabuloo to Alla la mansabaayaa kono. 30 Bituŋ moo doolu mennu mu labaŋolu ti, ì be ke la foloolu le ti, aduŋ foloolu be ke la labaŋolu le ti.” 31 Wo waati kiliŋo kono le, Farisee doolu naata Yeesu kaŋ. Ì ko a ye ko, “Bo jaŋ, i ye taa, kaatu Mansa Herodi lafita ka i faa.” 32 Wo to le Yeesu ko ì ye ko, “Ali taa, ali ye a fo wo kunkuwuloo ye ko, bii niŋ saama m be tara la seetaani jawoolu bayi la le, aniŋ ka kuurantoolu kendeyandi, bari tili sabanjaŋo la, m be n na dookuwo baŋ na le! 33 Bari hani wo ñaa-wo-ñaa, n ñanta tenteŋ na n na taamasiloo la le bii, saama aniŋ sinindiŋ, kaatu a te ke noo la ko, annabiyomoo be faa la Yerusalaamu ye banta la le. 34 “Ite Yerusalaamu, hee, ite Yerusalaamu! I la moolu ye annabiyomoolu faa le, aniŋ ì ye kiilaalu buŋ beroolu la ka ì faa. Siiñaa jelu le n lafita i la dindiŋolu kafu la ñoo ma m bala ko siisee dimbaa ka a diŋolu kafu ñoo ma a dampaŋo koto ñaameŋ, bari ali buka soŋ! 35 A juubee, Alla be a la buŋo bula la le. M be fo la ali ye, ali te n je la fo waatoo meŋ na, ali be a fo la ko, ‘Tenturoo niŋ jayiroo be ate le ye, meŋ ka naa Maariyo too la.’ ”

14

1 Loobula Luŋ doo le la, Yeesu taata Farisee alifaa kiliŋ na buŋo kono ka domoroo ke jee. Moolu be a koroosi kaŋ, 2 kaatu kewo doo le be a ñaatiliŋo la, meŋ ye balayiti kuuraŋo soto. 3 Wo to le Yeesu ye Luwaa lonnaalu niŋ Farisewolu ñininkaa ko, “Fo Luwaa sonta le baŋ ka moo kendeyandi Loobula Luŋo la, waraŋ fo a maŋ soŋ?” 4 Bari ì tuta deyiriŋ. Wo to le Yeesu ye kewo taa, a ye a kendeyandi. Wo koolaa a ye a bula, a taata. 5 Bituŋ a ko ì ye ko, “Jumaa le be alitolu kono, niŋ a dinkewo waraŋ a la ninsoo jolonta koloŋo kono Loobula Luŋo la, a te a saba la katabake ka a bondi?” 6 Bituŋ ì maŋ feŋ fo noo a ye. 7 Kabiriŋ Yeesu ye moolu koroosi, ì ye mennu buuñaatoo kumandi jee, a ye a je ko, ì ye siiraŋ buuñaariŋolu le taa. Bituŋ a naata ì karandi ñiŋ misaaloo la ko: 8 “Niŋ moo ye i kumandi maañoobitoo to, kana sii siiraŋ buuñaariŋo kaŋ. Tumandoo, moo meŋ na kuwo buuñaata ka tambi ite la, wo fanaa kumandita jee le. 9 Bituŋ moo meŋ ye ali buuñaatoo kumandi a la beŋo to, a be naa a fo la i ye le ko, ‘I la siiraŋo dii ñiŋ kewo la.’ Wo to le i maluriŋo be wuli la ka taa dulaa to, meŋ buuñaa dooyaata dulaalu bee ti. 10 Bari niŋ i buuñaatoo kumandita, i si sii dulaa to, meŋ maŋ buuñaa dulaalu bee ti. Niŋ i jiyaatiyo naata, a si a fo i ye ko, ‘N teeroo, naa dulaa buuñaariŋo to!’ Wo to le i be buuñaa soto la moolu bee ñaa la, mennu niŋ i be siiriŋ domoroo la. 11 Kaatu moo-wo-moo meŋ ye a faŋ sikandi, wo be jindi la le. Aduŋ moo-wo-moo meŋ ye a fammajii, wo be sikandi la le.” 12 Yeesu diyaamuta kewo ye fanaa, meŋ ye a buuñaatoo kumandi ko: “Niŋ i ye kontoŋo waraŋ siimaŋo parendi i la feetoo ye, kana i teeroolu kumandi, i baadinkewolu, i baadiŋ sutuŋolu waraŋ i siiñoo fankamaalu. Niŋ wo nte, ì fanaa be i buuñaatoo kumandi la i taa to, aduŋ wo le be ke la i la joo ti. 13 Bari niŋ i ye feetoo parendi, i si fuwaaroolu kumandi, ì niŋ lanjuurutoolu, namatoolu aniŋ finkintewolu. 14 Barakoo be naa la i kaŋ ne, kaatu wolu te i jooseyi noo la. Alla le be i joo la moo tilindiŋolu la saayaakoolaa wulindiroo luŋo la.” 15 Kewo doo fanaa be siiriŋ domoroo la jee. Kabiriŋ a ye Yeesu la ñiŋ kumoolu moyi, a ko a ye ko, “Barakoo be wo moo ye, meŋ be tara la domoroo la Alla la mansabaayaa kono!” 16 Bituŋ Yeesu ko a ye ko: “Kewo doo le ye feeti baa parendi. A ye moo jamaa buuñaatoo kumandi jee. 17 Kabiriŋ feeti baa pareeta, a ye a la dookuulaa kii moolu kaŋ, mennu buuñaatoo kumandita ko, ‘Ali naa, kuwolu bee pareeta le.’ 18 Bari ì bee kiliŋ-kiliŋ naa ye a dati ka ì la lanjuuroolu fo a ye ka yamfoo daani. Moo foloo ko a ye ko, ‘Nte ye senekunkoo le saŋ, aduŋ n ñanta taa la saayiŋ ka a juubee. Ŋa i daani, dukaree, yamfa m ma.’ 19 Kee doo ko, ‘Nte ye senetuuraa peeri luulu le saŋ. N ka taa wolu le koroosi saayiŋ. Ŋa i daani, dukaree, yamfa m ma.’ 20 Kee doo ko, ‘Nte ye musoo le futuu. Wo kamma la n te naa noo la.’ 21 “Wo dookuulaa muruta, a ye ñiŋ kumoolu saata a maariyo ye. Bituŋ buntiyo kamfaatoo ko a la dookuulaa ye ko, ‘I tariyaa, i ye taa mbeedoolu niŋ silandiŋolu kaŋ taariŋ saatewo kono. I ye fuwaaroolu, lanjuurutoolu, finkintewolu aniŋ namatoolu naati naŋ konoto!’ 22 “Wo kuwolu koolaa dookuulaa ko, ‘M maariyo, ŋa i la yaamaroo ke a ñaama le, bari hani saayiŋ buŋo maŋ faa.’ 23 Wo to le buntiyo ko dookuulaa ye ko, ‘Taa sila baalu niŋ sirinkoolu to. I si moolu maaneenee ka naa konoto, fo n na buŋo si faa. 24 Ŋa a fo ali ye, wo moolu mennu foloo buuñaatoo kumandita, hani moo kiliŋ te n na domoroo nene la ì kono.’ ” 25 Kabiriŋ kafu baa be Yeesu nooma kaŋ, a ye a ñaa tiliŋ ì la, 26 a ko ì ye ko: “Niŋ moo-wo-moo be naa nte kaŋ, aduŋ a maŋ n kanu ka tambi a faamaa la, a baamaa, a la musoo, a diŋolu, a baadinkewolu, a baarimmusoolu, aniŋ hani a faŋo la baluwo, a te ke noo la n noomalankoo ti. 27 Niŋ moo-wo-moo meŋ buka a la yiribantambiloo bataa duni ka n nooma, a te ke noo la n noomalankoo ti. 28 “Jumaa le be alitolu kono, niŋ meŋ lafita ka tatoo loo, a te sii la foloo ka a la kodoo konti, ka a loŋ fo a la kodoo be a sii la le? 29 Niŋ wo nte, niŋ a ye fondamaŋo loo, bari a maŋ tatoo baŋ noo, moolu mennu be a je la, ì be a dati la le ka a ke jelefeŋo ti. 30 Ì be a fo la le ko, ‘Ñiŋ kewo ye tataloo dati, a maŋ a baŋ noo.’ 31 “Waraŋ niŋ mansakewo niŋ kee wuli taŋ be taa ka mansakee doo kelendi, meŋ niŋ kee wuli muwaŋ mu, fo a te sii la foloo ka i miira, fo a bambanta le ka a waliŋ? 32 Niŋ a te a kelendi noo la, janniŋ a ka sutiyaa a keleñoo la, a be kiilaalu kii la a kaŋ ne, ka kayiroo kacaa. 33 “Wo to alitolu kono, niŋ meŋ maŋ a koo dii feŋo bee la, a ye meŋ soto, wo maarii te ke noo la n noomalankoo ti. 34 “Koo beteyaata le, bari niŋ a foota a la kuniyaa la, a be kuniyaa noo la ñaadii le kotenke? 35 A maŋ beteyaa hani senebankoo ye, sako ka ke jambandi jurumoo to, bari moolu be a fayi la le. Meŋ ye tuloo soto ka moyiroo ke, a si a moyi.”

15

1 Bituŋ duwaañoolu niŋ junubelaalu naata Yeesu daala ka a lamoyi. 2 Wo to le Farisewolu niŋ Luwaa karammoolu ŋunuŋunuta ko, “Ñiŋ kewo ka junubelaalu le jiyandi, aduŋ a niŋ ì ka domoroo ke ñoo la fanaa.” 3 Bituŋ Yeesu ye ñiŋ mansaaloo fo ì ye 4 ko: “Kee jumaa le be alitolu kono, niŋ a ye saajii keme soto, a la saajii kiliŋ naata fili wolu kono, a te saajii taŋ kononto niŋ konontoo tu la wuloo kono ka taa wo saajii kiliŋo ñini, meŋ filita, fo a ye a je? 5 Aduŋ niŋ a ye a je, a si a laa a sañoo kaŋ, a niŋ seewoo. 6 Niŋ a seyita naŋ suwo kono, a si a teeroolu niŋ a siiñoolu kumandi ñoo kaŋ, a ye a fo ì ye ko, ‘Ali seewoo m fee, kaatu ŋa n na saajii kiliŋo je le, meŋ filita.’ 7 “Ŋa a fo ali ye, wo ñaa kiliŋo la seewoo be wara la Arijana kono le junubelaa kiliŋ na tuuboo la ka tambi moo tilindiŋ taŋ kononto niŋ konontoo la, mennu maŋ suula tuuboo la. 8 “Waraŋ musu jumaa le, niŋ kodiforo coroosi taŋ be a bulu, kiliŋo naata fili a ma, a te lampoo mala la ka buŋo fita, ka a ñini kendeke, fo a ye a je? 9 Niŋ a ye a je, a si a teeroolu niŋ a siiñoolu kumandi ñoo kaŋ, a ye a fo ì ye ko, ‘Ali seewoo m fee, kaatu ŋa n na kodicoroosoo je le, meŋ filita.’ 10 “Ŋa a fo ali ye, wo ñaa kiliŋo la seewoo be Alla la malaayikoolu fee le junubelaa kiliŋ na tuuboo la.” 11 Bituŋ Yeesu ko: “Kewo doo le ye dinkee fula soto. 12 Dindimmaa ko a faamaa ye ko, ‘M faamaa, n na keetaafeŋo dii n na, meŋ mu n niyo ti.’ Bituŋ a faamaa ye a la naafuloo talaa ì teema. 13 “Tili dantaŋ koolaa, dindimmaa ye a la keetaafeŋo bee kafu ñoo ma. A taamata ka taa banku jamfariŋo doo to. Jee le to a ye a la sotofeŋo bee kasaara ka bo niŋ bumbaayoo la. 14 Kabiriŋ a ye kodoo bee kasaara, konko baa naata boyi wo bankoo kaŋ. Bituŋ a naata bula fentaŋyaa kono. 15 Wo kamma la a naata tara dookuwo la bankudiŋ kiliŋ ye jee, meŋ ye a kii kunkoo to seewukantoo la. 16 A hameta ka a konoo fandi seewoolu la domoroo la, bari moo maŋ a dii a la. 17 Kabiriŋ a ye i miira a kekuwo la, a ko, ‘M faamaa ye dookuulaa jamaa le soto, aduŋ ì bee ka domoroo ke le fo too ka tu, bari nte fele, m be faa la konkoo la jaŋ. 18 M be wuli la le, ŋa taa m faamaa yaa. M be a fo la a ye le ko, “M faamaa, ŋa junube kuwo le ke Arijana aniŋ ite la. 19 Nte maŋ jari kotenke ka kumandi i dinkewo la, bari i si m muta ko i la dookuulaa.” ’ 20 “Bituŋ a wulita, a taata a faamaa kaŋ. Biriŋ a be naa kaŋ, a be jamfariŋ, a faamaa ye a hayinaŋ doroŋ, a ye a suutee. A balafaata a ye. A borita, a ye a sisifaa a la, a ye a sumbu. 21 A dinkewo ko a ye ko, ‘M faamaa, ŋa junube kuwo le ke Arijana aniŋ ite la. Nte maŋ jari kotenke ka kumandi i dinkewo la.’ 22 Bari a faamaa ko a la dookuulaalu ye le ko, ‘Ali i tariyaa, ali ye dendika ñiimaa duŋ a la. Ali si konnaa fanaa duŋ a bulukondiŋo to. Ali ye samatoolu fanaa duŋ a siŋolu to. 23 Ali si ninsiriŋ batundoo samba naŋ, ali ye a faa. Ali ŋà domoroo ke, ŋà seewoo, 24 kaatu n na ñiŋ dinkewo faata le nuŋ, bari a baluuta le kotenke. A filita le nuŋ, bari a jeta le.’ Bituŋ ì ye domoroo dati seewoo kono. 25 “Wo waatoo la, a dinkee keebaa be nuŋ kunkoo le to. Kabiriŋ a be seyi kaŋ naŋ, a sutiyaata buŋo la, a naata kumafeŋolu niŋ doŋo moyi. 26 Bituŋ a ye dookuulaa kiliŋ kumandi, a ye a ñininkaa, meŋ be keriŋ. 27 Dookuulaa ko a ye ko, ‘I doomaa le naata, i faamaa ye ninsiriŋ batundoo le faa a ye, kaatu a seyita naŋ jaatikendeyaa le kono.’ 28 Bituŋ dinkee keebaa kamfaata, aduŋ a balanta ka duŋ suwo kono. “Wo to le a faamaa fintita naŋ, a ye a daani, fo a si duŋ konoto. 29 Bituŋ a ye a faamaa jaabi ko, ‘A fele, nte tuta dookuwo la i ye ñiŋ sanji jamaa. N nene maŋ sawuŋ i la yaamaroo la, bari i nene maŋ hani baariŋo faŋo le dii n na, n niŋ n teerimaalu ye faŋ seewondi a la. 30 Bari kabiriŋ i ñiŋ dinkewo naata, meŋ niŋ cakoolu ye i la naafuloo kasaara, i ye ninsiriŋ batundoo faa a ye!’ 31 Bituŋ a faamaa ko a ye ko, ‘N diŋo, ite niŋ nte be ñoo kaŋ ne waatoo bee la. N na feŋolu bee mu ite le fanaa taa ti. 32 A beteyaata le, ŋà seewoo niŋ kontaanoo soto ñoo fee, kaatu i ñiŋ doomaa faata le nuŋ, bari saayiŋ, a baluuta le kotenke. A filita le nuŋ, bari a jeta le.’ ”

16

1 Yeesu diyaamuta a la saayiboolu ye kotenke ko: “Fankamaa doo le sotota, meŋ ye dookuulaa kuntiyo soto. Ì ye kaŋo laa ñiŋ dookuulaa kuntiyo la ko, a ka a la naafuloo le tiñaa. 2 Wo to le a ye a kumandi, a ko a ye ko, ‘Muŋ ne mu ñiŋ ti, ŋa meŋ moyi i la kuwo to? I si kontoo bo feŋolu to, ŋa mennu dii i la, kaatu ite te mara la n na dookuwo la kotenke!’ 3 “Dookuulaa kuntiyo ko a faŋo ye ko, ‘M be muŋ ne ke la saayiŋ, kaatu n na kuntiyo be a la dookuwo taa la m bulu le? N te sembe dookuwo ke noo la, aduŋ m maluta le ka daaniroo fanaa ke. 4 Ŋa a loŋ ne, m be meŋ ke la saayiŋ, fo moolu si n jiyaa ì la buŋolu kono, niŋ a ye m bondi n na dookuwo to!’ 5 “Wo to le a ye a la kuntiyo la julutiyolu kiliŋ-kiliŋ kumandi. A ko moo foloo ye ko, ‘I ye jelu le donto n na kuntiyo bulu?’ 6 A ko, ‘Tulu dumbu keme.’ Wo to le a ko julutiyo ye ko, ‘I la julu kayitoo taa tariyaake, i ye dumbu taŋ luulu safee.’ 7 Bituŋ a ko doo ye ko, ‘Ite ye muŋ ne donto?’ Wo ko a ye ko, ‘Wiiti siimaŋ kesoo fali duni keme.’ A ko a ye ko, ‘I la julu kayitoo taa, i ye fali duni taŋ seyi safee!’ 8 “Wo kamma la, kuntiyo ye wo dookuulaa tapalewo jayi a la ñaameŋo la. Ali a juubee, ñiŋ duniyaa moolu feereta ì la jamaanoo keñaa to le ka tambi moolu la, mennu be Alla la siloo kaŋ. 9 Ŋa a fo ali ye, ali teeroolu ñini ali faŋolu ye ka bo niŋ ñiŋ duniyaa fankoo la, fo niŋ a banta, ì si ali jiyaa badaa-badaa sabatidulaa kono. 10 “Moo meŋ tilinta fendiŋolu to, a ka tiliŋ feŋ baalu to le fanaa. Bari moo meŋ maŋ tiliŋ fendiŋolu to, wo buka tiliŋ feŋ baalu to. 11 Wo kamma la, niŋ ali maŋ tiliŋ ñiŋ duniyaa fankoo to, jumaa le be fanka tooñaa karafa la ali ma? 12 Niŋ ali maŋ tiliŋ wandi feŋolu to, jumaa le be wo feŋolu dii la ali la, mennu mu ali faŋolu taa ti? 13 Dookuulaa te jee meŋ si maarii fula batu noo, fo a si doo koŋ, a ye doo kanu, waraŋ a si doo buuñaa, a ye jutu doo la. Ali te Alla niŋ naafuloo batu noo la waati kiliŋ.” 14 Farisewolu mennu ye kodoo kanu, kabiriŋ ì ye ñiŋ moyi, ì ye Yeesu ñaawali. 15 Wo to le Yeesu ko ì ye ko, “Alitolu le mu wo moolu ti, mennu ka ì faŋolu tilindi moolu ñaa la, bari Alla ye ali sondomoolu kono loŋ ne. Kaatu feŋo meŋ kummaayaata moolu fee, a mu feŋ jawoo le ti, Alla ye meŋ koŋ. 16 “Luwaa niŋ annabiyomoolu le foloo naata, janniŋ Yaayaa Batiseerilaa be naa la. Kabiriŋ wo waatoo la, Alla la mansabaayaa kibaari betoo be kawandi kaŋ ne, aduŋ moolu bee le ye a kata baake ka duŋ a kono. 17 Bari a be sooneeyaa la, saŋo niŋ bankoo ye yeemaŋ, diina Luwaa la tombi kiliŋo ye tuutuu. 18 “Moo-wo-moo meŋ ye a la musoo bula, a naata taa musu doo futuu, a ye jeenoo le ke, aduŋ moo-wo-moo meŋ ye bulamusoo futuu, a be jeenoo le la. 19 “Fankamaa doo le sotota nuŋ, meŋ ka waramba wuleŋo niŋ bayi ñiimaa duŋ, a ka domoroo fanaa ke niidiyaa kono luŋ-wo-luŋ. 20 A la koridaa bundaa to, fuwaaroo doo ka tara laariŋ jee, meŋ too mu Lasarus ti. A baloo bee niŋ maadiŋolu le mu. 21 A ka i daañini domoritoolu le la, mennu ka joloŋ fankamaa la taabuloo duuma. Hani wuloolu ka naa le, ì ka a la maadiŋolu newuŋ. 22 “Wo fuwaaroo naata faa, malaayikoolu ye a samba Iburayima fee. Fankamaa fanaa faata, ì ye a baadee. 23 Fankamaa naata tara yankankatoo kono laakira. A ye santo juubee, a ye Iburayima hayinaŋ, Lasarus be a fee. 24 A sarita ko, ‘M faamaa Iburayima, balafaa soto n ye. Lasarus kii naŋ, fo a si a bulukondiŋo bula jiyo kono ka n neŋo sumayandi, kaatu m be yankankati kaŋ ne ñiŋ dimbaa kono.’ 25 Bari Iburayima ko a ye le ko, ‘N diŋo, i hakiloo bulandi ko, i la baluwo tumoo la, i ye feŋ betoolu bee soto le, aduŋ Lasarus ye feŋ jawoolu le soto. Bari saayiŋ, a sabarindita jaŋ ne, ite be tooroo kono. 26 Aduŋ fanaa, dinka baa le be ǹ niŋ alitolu teema, fo moolu mennu lafita tambi la ka bo jaŋ ka taa ali kaŋ, ì kana tambi noo, aduŋ moo te bo noo la jee ka naa jaŋ.’ 27 “Wo to le fankamaa ko, ‘M faamaa Iburayima, ŋa i daani, i si Lasarus kii m faamaa la buŋo to. 28 Kaatu ŋa baadinkee luulu le soto, a si ì dandalaa, fo ì fanaa kana naa ñiŋ dulaa to, yankankatoo be daameŋ.’ 29 Bari Iburayima ko a ye ko, ‘Ì ye Musa niŋ annabiyomoolu soto le, ì si wolu la kumoolu moyi!’ 30 Bari fankamaa ko, ‘Hanii, m faamaa Iburayima. Niŋ moo bota saayaa kono, a taata ì kaŋ, ì be tuubi la ì la junuboolu la le.’ 31 Bituŋ Iburayima ko a ye ko, ‘Niŋ ì maŋ i lamoyi Musa niŋ annabiyomu doolu la, wo to ì te soŋ na, hani niŋ moo wulita saayaa kono.’ ”

17

1 Yeesu diyaamuta a la saayiboolu ye ko, “A si koyi ali ma ko, marisa kuwolu be naa la le, bari kooroo be wo moo ye, ì ka naa niŋ meŋ na. 2 A be fisiyaa la wo maarii fee le faŋ, ka tuurilaŋ beroo siti a kaŋo to, ka a niŋ wo fayi baa kono, diina ka a tinna, ñiŋ domandiŋolu kono hani kiliŋ ye boyi junuboo kono. 3 Ali ali hakiloo tu! “Niŋ i baadiŋo ye junuboo ke, a londi tooñaa la. Niŋ a tuubita, i si yamfa a ye. 4 Hani niŋ a ye junuboo ke i la siiñaa woorowula tiloo kono, aduŋ a ka muru i kaŋ siiñaa woorowula wo tiloo kono ka a fo i ye, ‘N tuubita le,’ i si yamfa a ye.” 5 Bituŋ saayiboolu ko Maariyo ye ko, “Ǹ na lannoo kafu!” 6 Wo to le Maariyo ko, “Niŋ a ye a tara, hani ali la lanna dooyaa kaañanta mutaari kesoo le fee, ali si a fo noo ñiŋ yiri baa ye, ‘Wutu jaŋ, i ye taa loo baa kono!’ aduŋ a be ali la yaamaroo ke la le. 7 “Niŋ ali ye dookuulaa soto, meŋ naata ka bo senoo la waraŋ saajii kantoo la, jumaa le be alitolu kono, meŋ si a fo a ye ko, ‘Naa domoroo la! I tariyaa, i ye naa sii’? 8 Hanii, bari a be a fo la a la dookuulaa ye le ko, ‘N na siimaŋo parendi n ye! I ye paree i ye n na domoroo dii n na. Niŋ m pareeta domoroo la ŋa m miŋ, i fanaa si naa domoroo ke i ye i miŋ.’ 9 Fo niŋ a la dookuulaa baarata a la yaamaroo la, a ka a tentu a kaŋ ne baŋ? 10 “Bituŋ alitolu fanaa, niŋ ali ye a bee ke, ali yaamarita ka meŋ ke, ali si a fo ko, ‘Ntolu mu dookuulaa nafantaŋolu le ti. Ŋà kuwolu doroŋ ne ke, ǹ ñanta mennu ke la.’ ” 11 Kabiriŋ Yeesu be taamasiloo kaŋ ka taa Yerusalaamu, a tambita Kalilee niŋ Samariya tundoolu la naanewo la. 12 Biriŋ a futata saatewo doo to, kee balajawutoo taŋ ne taata a waliŋ. Ì loota dulaa jaŋ to, 13 ì sarita santo ko, “M̀ Maariyo, Yeesu, balafaa soto ǹ ye!” 14 Biriŋ Yeesu ye ì je, a ko ì ye ko, “Ali taa ka ali faŋolu yitandi piriisoolu la.” Kabiriŋ ì be taa kaŋ, ì kendeyaata. 15 Moo kiliŋ be ì kono, biriŋ a ye a je ko, a kendeyaata le, a muruta naŋ Yeesu kaŋ, a be Alla jayi kaŋ santo. 16 A ye i fayi duuma, a bitita a ñaadaa kaŋ Yeesu siŋolu to, aduŋ a ye a tentu. Ñiŋ kewo mu Samariyankoo le ti. 17 Wo to le Yeesu ko, “Fo moo taŋ ne maŋ kendeyaa baŋ? Wo moo konontoo be mintoo le? 18 Fo moo maŋ soto wolu kono baŋ, meŋ si muru naŋ ka tenturoo niŋ jayiroo dii Alla la, fo ñiŋ tumarankewo doroŋ?” 19 Bituŋ Yeesu ko a ye ko, “Wuli, i ye taa. I la lannoo le ye i kendeyandi!” 20 Bituŋ Farisewolu ye Yeesu ñininkaa ko, “Alla la mansabaayaa be naa la waati jumaa le?” A ye ì jaabi ko, “Alla la mansabaayaa te naa la niŋ taamanseeroolu la, mennu si koroosi, 21 sako ì si a fo ko, ‘A fele jaŋ,’ waraŋ ‘A hayinaŋ jana,’ kaatu Alla la mansabaayaa be ali kono le.” 22 Wo to le Yeesu ko a la saayiboolu ye ko, “Waatoo be naa la le, ali be hame la ka luŋ kiliŋ je Moo Dinkewo la luŋolu kono, bari ali te a je la. 23 Aduŋ moolu be a fo la ali ye le ko, ‘A hayinaŋ jana,’ waraŋ ‘A fele jaŋ!’ Bari ali kana taa, sako ali si ì nooma. 24 Kaatu ko saŋ ŋalasoo ka ŋalasi ñaameŋ ka saŋo fanundi ka bo kara doo la ka taa fo doo la, Moo Dinkewo fanaa be ke la wo le ñaama a la luŋo la. 25 Bari a be toora la kuu jamaa le la foloo, aduŋ ñiŋ jamaanoo be balaŋ na a ma le. 26 “Ko a keta Nuha la waatoo la ñaameŋ, Moo Dinkewo fanaa la luŋolu be ke la wo le ñaama. 27 Ì ka domoroo niŋ miŋo ke nuŋ, ì ka futuu, aduŋ ì ka ì diŋolu futundi fo wo luŋo meŋ na, Nuha dunta kuluŋo kono. Bituŋ Tuufaani Waamoo naata, a ye ì bee kasaara. 28 A keta wo le ñaama fanaa Luuti la waatoo la. Ì ka domoroo niŋ miŋo ke, sandiroo niŋ waafiroo, ì ka buŋ loo niŋ fiiroo ke. 29 Bari luŋo meŋ na, Luuti fintita Sodomu saatewo kono, dimbaa niŋ solifa munkoo jiita naŋ ka bo saŋo santo, a ye ì bee kasaara. 30 A be ke la wo ñaa kiliŋo le ñaama, niŋ Moo Dinkewo fintita naŋ. 31 “Wo luŋo la, moo meŋ be buŋo kaŋ santo, wo kana jii duuma ka a la feŋolu taa, mennu be buŋo kono. Wo ñaa kiliŋo la, moo meŋ be kunkoo to, wo kana muru suwo kono. 32 Ali ali hakiloo bulandi Luuti la musoo la! 33 “Moo-wo-moo meŋ ka a kata ka a niyo tanka, wo be foo la a la le, bari moo-wo-moo meŋ foota a niyo la, wo be a soto la le. 34 “Ŋa a fo ali ye, wo suutoo la, moo fula be tara la laariŋ laaraŋ kiliŋo kaŋ, kiliŋo ye taa, kiliŋo ye tu jee. 35 Musu fula be tara la tuuroo la, kiliŋo ye taa, kiliŋo ye tu jee. 36 Kee fula be tara la kunkoo kono, kiliŋo ye taa, kiliŋo ye tu jee.” 37 Wo to le ì ko Yeesu ye ko, “Maariyo, mintoo?” A ye ì jaabi ko, “Feŋ furewo be daa-wo-daa, duwoolu ka jii jee le to.”

18

1 Yeesu ye mansaaloo doo fo ì ye ka ì karandi ko, ì ñanta duwaa la le waati-wo-waati, aduŋ ì kana jikilateyi. 2 A ko: “Saatee baa doo le nene sotota, kiitiikuntulaa doo be jee, meŋ maŋ sila Alla la, sako a si moo buuñaa. 3 Furuyaamusoo tarata jee, meŋ ka naa a kaŋ waati-wo-waati ka a fo a ye ko, ‘Kiitiyo kuntu n niŋ n tooñeerilaa teema.’ 4 Kiitiikuntulaa maŋ soŋ fo waati jaŋ, bari labaŋo la a ko a faŋ ye ko, ‘M maŋ sila Alla la, sako n si moo buuñaa, 5 bari hani wo, ñiŋ furuyaamusoo ka tu m batandi la doroŋ, wo kamma la m be a je la le ko, a ye tooñaa soto. M pasita a la taa niŋ naa la le, fo n keñaa bota n kono!’ ” 6 Wo to le Maariyo ko, “Ali ye a moyi le, ñiŋ kiitiikuntulaa jenkeriŋo ye meŋ fo. 7 Wo to, fo Alla te a la tomboŋ moolu la hakoo dii la ì la baŋ, mennu ka kumboo a ma suutoo niŋ tiloo? Fo a be mee la le baŋ, janniŋ a be ì maakoyi la? 8 Hanii, m be a fo la ali ye, a be ì la hakoo dii la ì la tariyaake le. Bari niŋ Moo Dinkewo naata, fo a be lannoo tara la ñiŋ duniyaa kono le baŋ?” 9 Yeesu ye ñiŋ mansaaloo fanaa fo moolu ye, mennu jikita ì faŋ na ko, itolu tilinta le, aduŋ ì jututa doolu la. 10 A ko ì ye ko: “Kee fula le taata duwaa la Alla Batudulaa to. Kee kiliŋo mu Farisewo le ti, doo mu duwaañoo ti. 11 Farisewo loota, a duwaata a faŋ ye ko, ‘Alla, ŋa i tentu, kaatu nte maŋ ke ko moo toomaalu be ñaameŋ, kalabantewolu, tilimbaloolu, jeenelaalu waraŋ ko ñiŋ duwaañoo. 12 N ka suŋ siiñaa fula lookuŋo kono, aduŋ n ka jakoo dii feŋ-wo-feŋ to le, ŋa meŋ soto.’ 13 “Bari duwaañoo loota dulaa jaŋ to. A maŋ haañi hani ka a kuŋo wuli ka santo juubee, bari a ye a sisoo le lipa ko, ‘Alla, balafaa soto nte, junubelaa ye!’ 14 Ŋa a fo ali ye, ñiŋ duwaañoo le tilindiŋo taata a la suwo kono, diina wo Farisewo ti. Kaatu moo-wo-moo meŋ ye a faŋ sikandi, a be jindi la le. Aduŋ moo-wo-moo meŋ ye a fammajii, a be sikandi la le.” 15 Moolu naata ì la dindiŋolu niŋ deenaanoolu samba naŋ Yeesu kaŋ, fo a si ì maa. Biriŋ saayiboolu ye wo je, ì ye wo moolu jalayi. 16 Bari Yeesu ye dindiŋolu kumandi a kaŋ. Bituŋ a ko, “Ali dindiŋolu bula, ì ye naa n kaŋ. Ali kana ì bali naa la, kaatu mennu ka munta ko ñiŋ dindiŋolu, wolu le taa mu Alla la mansabaayaa ti. 17 Tooñaa, m be a fo la ali ye, moo-wo-moo meŋ maŋ Alla la mansabaayaa muta ko dindiŋo, wo te duŋ na a kono.” 18 Maralilaa doo le ye Yeesu ñininkaa ko, “Karammoo betoo, n ñanta muŋ ne ke la, fo n si badaa-badaa baluwo soto?” 19 Bituŋ Yeesu ko a ye ko, “Muŋ ne ye a tinna i ka n kumandi karammoo betoo la? Moo maŋ beteyaa fo Alla doroŋ. 20 I ye yaamaroolu loŋ ne: ‘Kana jeenoo ke, kana moofaa ke, kana suuñaaroo ke, kana faniyaa laa moo kaŋ, aduŋ i faamaa niŋ i baamaa horoma.’ ” 21 Maralilaa ko a ye ko, “Nte ye ñiŋ yaamaroolu bee muta le kabiriŋ n na dindiŋyaa waatoo fo saayiŋ.” 22 Kabiriŋ Yeesu ye ñiŋ moyi, a ko a ye ko, “Kuu kiliŋ ne be jee hani saayiŋ, i dasata meŋ na. I la sotofeŋolu bee waafi, i ye a dii fuwaaroolu la. Wo to le i be naafuloo soto la Arijana kono. Bituŋ i si naa nte nooma.” 23 Bari kabiriŋ maralilaa ye ñiŋ moyi, a sunuta, kaatu fankamaa baa le mu a ti. 24 Wo to le Yeesu ye a juubee, a ko a ye ko, “A be koleyaa la baake le, fankamaalu ye duŋ Alla la mansabaayaa kono. 25 A be sooneeyaa la, ñonkomoo ye duŋ bendaŋ huwo la, diina fankamaa ye duŋ Alla la mansabaayaa kono.” 26 Moolu mennu ye wo moyi ye a ñininkaa ko, “Wo to jumaa le be kiisa la?” 27 Wo to le Yeesu ko ì ye ko, “Hadamadiŋolu te kuwolu mennu ke noo la, Alla ka wolu ke noo le.” 28 Bituŋ Pita ko a ye ko, “A juubee, ŋà ǹ na feŋolu bee bula ka ite nooma.” 29 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Tooñaa, m be a fo la ali ye, moo-wo-moo meŋ ye a la buŋo bula, a la musoo, a baadinkewolu, a wuluulaalu waraŋ a la dindiŋolu, Alla la mansabaayaa la kuwo kamma, 30 a be wo ñoŋ jamaa le soto la wo noo to ñiŋ waatoo kono, aduŋ laakira siniŋ, a be badaa-badaa baluwo le soto la. 31 Yeesu ye a la saayibe taŋ niŋ fuloo samba kara la, a diyaamuta ì ye ko, “Ali i lamoyi. M̀ be taa kaŋ ne fo Yerusalaamu, aduŋ annabiyomoolu ye meŋ-wo-meŋ safee Moo Dinkewo la kuwo to, a be timma la le, 32 kaatu a be duŋ na jaahiloolu bulu le. Wolu be a ñaawali la, ì be a malundi la, ì be daajiyo tupi la a kaŋ, 33 ì be a karawaasi la, aduŋ ì be a faa la le. Bari tili sabanjaŋo la, a be wuli la saayaa kono le.” 34 Bari a la saayiboolu maŋ hani kuma kiliŋ ne fahaamu ñinnu kono. A la kumoolu maabota ì ma le, aduŋ ì maŋ a loŋ, a ye mennu fo. 35 Biriŋ Yeesu sutiyaata Yeriko saatewo la, finkintewo doo le tarata siiriŋ sila karoo la jee, a be daaniroo la. 36 Kabiriŋ a ye a moyi, moo jamaa be tambi kaŋ, a ye ñininkaaroo ke ko, “Muŋ ne be keriŋ?” 37 Wo to le moolu ko a ye ko, “Yeesu Nasaretinkoo le be tambi kaŋ.” 38 Bituŋ a sarita santo ko, “Yeesu, Dawuda Dinkewo, balafaa soto n ye!” 39 Moolu mennu be ñaato ye a jalayi ko, a ye i deyi. Bari hani wo, a ye a kaŋo kafu santo ka wuuri, “Dawuda dinkewo, balafaa soto n ye!” 40 Wo to le Yeesu loota, a ye yaamaroo dii ko, ì ye finkintewo ñiŋ samba naŋ. Biriŋ a sutiyaata a la, Yeesu ye a ñininkaa ko, 41 “I lafita ŋa muŋ ne ke i ye?” Finkintewo ye a jaabi ko, “M Maariyo, m maakoyi fo n si jeroo ke kotenke.” 42 Bituŋ Yeesu ko a ye ko, “Jeroo ke! I la lannoo le ye i kendeyandi.” 43 Wo loo niŋ baroo teema a ñaa yeleta, aduŋ a ye Yeesu nooma siloo kaŋ. A be Alla jayi kaŋ. Biriŋ moolu bee ye a je, ì ye jayiroo dii Alla la.

19

1 Yeesu dunta Yeriko, a tambitoo a la taamasiloo kaŋ. 2 Kewo doo le tarata jee, meŋ too mu Sakeyus ti. A mu duwaañi kuntiyo le ti, aduŋ fankamaa le mu a ti. 3 A hameta ka a je, Yeesu mu muŋ moo siifaa le ti, bari a maŋ a je noo, kaatu moo jamaa le be a ñaato, aduŋ ate mu kee sutuŋo le ti. 4 Wo kamma la a borita ñaato, a seleta yiroo santo ka Yeesu je, kaatu a ñanta tambi la niŋ wo siloo le la. 5 Biriŋ Yeesu futata wo dulaa to, a ye santo juubee. A ko a ye ko, “Sakeyus, i tariyaa, i ye jii naŋ, kaatu n ñanta jiyaa la i la suwo le kono bii. 6 Bituŋ a ye i tariyaa, a jiita duuma. A ye a jiyaa seewoo kono. 7 Biriŋ moolu ye ñiŋ je, ì bee ŋunuŋunuta ko, “A taata ke junubelaa le la luntaŋo ti.” 8 Bari Sakeyus ko Maariyo ye moolu ñaa la ko, “M Maariyo, a fele, m be n na naafuloo talantewo dii la fuwaaroolu la le. Niŋ a ye a tara, ŋa feŋ ne taa moo bulu nakaroo kono, m be a jooseyi la siiñaa naani.” 9 Wo to le Yeesu ko, “Bii luŋo la, kiisoo naata ñiŋ buŋo kono le, kaatu a fanaa mu Iburayima koomalankoo le ti. 10 Moo Dinkewo naata le ka moo filiriŋolu ñini, aniŋ ka ì kiisa.” 11 Kabiriŋ moolu be ñiŋ kumoolu lamoyi kaŋ, Yeesu ye mansaaloo doo fo ì ye. Wo tumoo la, a maŋ jamfa Yerusalaamu la, aduŋ moo jamaa ye a miira ko, a te mee la faŋ, Alla la mansabaayaa be finti la. 12 Wo kamma la Yeesu ko ì ye ko: “Mansariŋ doo le taata banku jaŋ to ka mansasiiraŋo taa. A la a taariŋ koolaa, a be muru la naŋ ne. 13 Janniŋ a ka taa a ye a la dookuulaa taŋ kumandi, a ye mina kiliŋ dii moo-wo-moo la. A ko ì ye ko, ‘Ali ñiŋ dookundi, janniŋ m be muru la naŋ.’ 14 Bari a la bankudiŋolu ye a koŋ, ì ye kiilaalu kii a nooma ko, ‘M̀ maŋ lafi, ñiŋ kewo ye m̀ mara.’ 15 “Hani wo, ñiŋ kewo keta mansa ti, wo koolaa a muruta naŋ. Bituŋ a ye ñiŋ dookuulaalu kumandi, a ye kodoo dii mennu la nuŋ, fo a si a loŋ, ì moo-wo-moo ye kañewo meŋ soto ì la safaaroo to. 16 Dookuulaa foloo naata a kaŋ, a ko a ye ko, ‘Maariyo, i la mina ye mina taŋ ne bondi.’ 17 Wo to le mansa ko a la dookuulaa ye ko, ‘I nimbaara, ite dookuulaa betoo! I tilinta fendiŋolu to le, wo kamma la i be saatee taŋ ne mara la.’ 18 Bituŋ dookuulaa fulanjaŋo naata, a ko a ye ko, ‘Maariyo, i la mina ye mina luulu le bondi.’ 19 Wo to le mansa ko ñiŋ dookuulaa ye ko, ‘Ite be saatee luulu le mara la.’ 20 “Bituŋ dookuulaa doo naata a kaŋ, a ko a ye ko, ‘Maariyo, i la mina fele. Ŋa a maabo serebetoo le kono, 21 kaatu n silata i la le. Ŋa a loŋ ne ko, i saŋarata le. I ka i tinee feŋolu le la, i maŋ mennu dookuu, aduŋ i ka katiroo ke dulaa to le, i maŋ fiiroo ke daameŋ.’ 22 Wo to le mansa ko wo dookuulaa ye ko, ‘Ite dookuulaa nafantaŋo! M be i kiitindi la i faŋo la kumoolu le la. Ite ye a loŋ ne ko, nte mu kee saŋarariŋo le ti. Ite ye a loŋ ne, n ka n tinee feŋolu le la, m maŋ mennu dookuu, aduŋ n ka katiroo ke dulaa to le, m maŋ fiiroo ke daameŋ. 23 Wo to, muŋ ne ye a tinna i maŋ n na kodoo maabo banki, fo niŋ n naata waatoo meŋ na, n si n na kodoo niŋ kañewo soto.’ 24 “Wo to le mansa ko wo moolu ye, mennu loota a daala ko, ‘Ali sani kodi kiliŋo taa a bulu, ali ye a dii wo doo la, meŋ ye sani kodi taŋo soto.’ 25 Bari ì ko a ye ko, ‘Maariyo, a ye sani kodi taŋo soto le fokabaŋ!’ 26 Mansa kumata ko, ‘Ŋa a fo ali ye, meŋ ye feŋ soto, doo be dii la wo le la. Bari moo meŋ maŋ feŋ soto, hani a ye meŋ soto, wo be buusi la a la le. 27 Bari n jawoolu mennu maŋ lafi, nte ye ì mara, ali ì samba naŋ jaŋ, ali ye ì faa n ñaa la.’ ” 28 Kabiriŋ Yeesu ye ñiŋ fo, a tententa ka taa Yerusalaamu. 29 Kabiriŋ a sutiyaata Betifake niŋ Betaniya saatewolu la, Olifu Konkoo daala, a ye a la saayibe fula le kii ì ñaato. 30 A ko ì ye ko, “Ali taa wo saatewo to, meŋ be ali ñaato. Niŋ ali dunta jee, ali be falindiŋo tara la sitiriŋ, moo nene maŋ sii meŋ kaŋ foloo. Ali si a firiŋ, ali ye a samba naŋ jaŋ. 31 Niŋ moo-wo-moo ye ali ñininkaa ko, ‘Muŋ ne ye a tinna ali ka a firiŋ?’ ali si ñiŋ fo ko, ‘M̀ Maariyo le suulata a la.’ ” 32 Bituŋ a ye moolu mennu kii, ì taata, ì ye a je le ko a ye a fo ì ye ñaameŋ. 33 Biriŋ ì be falindiŋo firiŋ kaŋ, mennu taa mu a ti, ì ye ì ñininkaa ko, “Muŋ ne ye a tinna ali be falindiŋo firiŋ kaŋ?” 34 Bituŋ ì ye ì jaabi ko, “M̀ Maariyo le suulata a la.” 35 Wo to le ì ye falindiŋo samba naŋ Yeesu ye. Ì ye ì la waramboolu landi falindiŋo kaŋ, aduŋ ì ye Yeesu sindi a kaŋ. 36 Yeesu be taa kaŋ waatoo meŋ na, ì ye ì la waramboolu feenee siloo kaŋ. 37 Biriŋ a be jii kaŋ Olifu Konko jindaa la ka sutiyaa Yerusalaamu la, a noomalankoolu bee ye a dati ka seewoo, aniŋ ka Alla jayi baake kaawakuwolu kamma la, ì ye mennu je. 38 Ì be a fo kaŋ ko, “Tenturoo niŋ jayiroo be mansakewo ye, meŋ ka naa Maariyo too la! Kayiroo be Arijana kono, semboo niŋ waroo be Alla ye Arijana dulaa jamfariŋ baa to!” 39 Wo to le Farisewo doolu mennu be kafoo kono, ì ko Yeesu ye ko, “Karammoo, i noomalankoolu jalayi!” 40 Bari Yeesu ye ì jaabi ko, “Ŋa a fo ali ye, niŋ ñinnu ye i deyi, beroolu faŋolu be wuuri la!” 41 Kabiriŋ Yeesu sutiyaata Yerusalaamu la, aduŋ a ye ñiŋ saatee baa je, a kumboota a la kuwo la. 42 A ko, “N hameta, i ye a loŋ, i la kayiroo be dendiŋ meŋ na, bari saayiŋ a be maaboriŋ i ñaalu ma le! 43 Luŋolu be naa la le, i jawoolu be selenselendaŋolu ke la i la tatoo karoo bee la, ì ye i murubeŋ ka i suki. 44 Ì be i kasaara la le, i niŋ i diŋolu mennu be i fee. Ì te hani bere kiliŋ tu la laariŋ ñoo kaŋ, kaatu i maŋ a suutee, Alla la kiisoo naata i kaŋ waatoo meŋ na nuŋ.” 45 Bituŋ Yeesu dunta Alla Batudulaa to. A ye a dati ka moolu bayi, mennu ka fiiroo ke jee. 46 A ko ì ye ko, “A be safeeriŋ ne ko: ‘N na buŋo be ke la duwaa buŋo le ti,’ bari alitolu ye a ke suŋolu la daakaa le ti!” 47 Luŋ-wo-luŋ Yeesu ka karandiroo ke Alla Batudulaa to le. Piriisi ñaatonkoolu, Luwaa karammoolu aniŋ alifaalu ye siloo ñini, ì be a faa la ñaameŋ. 48 Hani wo, ì maŋ siloo soto noo ka a ke, kaatu moolu bee be i lamoyi kaŋ kendeke a la kumoolu la le.

20

1 Luŋ doo le la, kabiriŋ Yeesu be kibaari betoo kawandi kaŋ ka moolu karandi Alla Batudulaa to, piriisi ñaatonkoolu, Luwaa karammoolu aniŋ alifaalu naata a kaŋ. 2 Ì ko a ye ko, “A fo ǹ ye, ite ka ñiŋ kuwolu ke kaŋo meŋ kaŋ, aniŋ jumaa le ye wo kaŋo dii i la.” 3 Yeesu ye ì jaabi ko, “M fanaa be ali ñininkaa la kuu kiliŋ ne la, ali si n jaabi. 4 Fo Yaayaa la batiseeroo bota naŋ Alla le bulu baŋ, waraŋ fo moolu?” 5 Bituŋ ì ye a kacaa ñoo ye ko, “Niŋ ǹ ko, ‘A bota naŋ Alla le bulu,’ a be a fo la ǹ ye le ko, ‘Wo to, muŋ ne ye a tinna alitolu maŋ laa a la?’ 6 Aduŋ niŋ ǹ ko, ‘A bota moolu le bulu,’ moolu bee be m̀ buŋ na niŋ beroolu la le, kaatu ì laata le ko, Yaayaa mu annabiyomoo le ti.” 7 Bituŋ ì ye Yeesu jaabi ko, “M̀ maŋ a loŋ, a bota naŋ daameŋ.” 8 Wo to le Yeesu ko ì ye ko, “M fanaa te a fo la ali ye, n ka ñiŋ kuwolu ke kaŋo meŋ kaŋ.” 9 Wo to le Yeesu ye a dati ka ñiŋ mansaaloo fo moolu ye ko: “Kewo doo le ye wayini yiri kankaŋo bo, a ye a luwaasi moo doolu ma. Bituŋ a taata manee fo waati jaŋ. 10 Kabiriŋ katiri waatoo siita, a ye dookuulaa kii luwaasilaalu kaŋ ka a niyo samba a ye naŋ. Bari luwaasilaalu ye wo dookuulaa muta. Ì ye a buutee, ì ye a bulu kenseŋo bayi. 11 Bituŋ a ye dookuulaa doo fanaa kii. Ì ye a buutee, ì ye a malundi, aduŋ ì ye a bulu kenseŋo bayi. 12 Hani saayiŋ, a ye dookuulaa sabanjaŋo fanaa kii. Luwaasilaalu ye wo barama le. Wo koolaa ì ye a bayi banta. 13 Bituŋ kankantiyo ko, ‘M be muŋ ne ke la saayiŋ? M be n kanu dinkewo le kii la. Tumandoo ì be a horoma la le.’ 14 Bari kabiriŋ luwaasilaalu ye a dinkewo je, ì ko ì faŋ ye ko, ‘Keetaalaa fele! Ali ŋà a faa, fo a la keetaafeŋo si ke ǹ taa ti.’ 15 Bituŋ ì ye a bayi yiri kankaŋo banta, ì ye a faa. Saayiŋ, kankantiyo be muŋ ne ke la ñiŋ luwaasilaalu la? 16 A be naa le, a ye ì kasaara. Bituŋ a ye yiri kankaŋo dii doolu la.” Biriŋ moolu ye ñiŋ moyi, ì ko, “Allamaa ǹ tanka la wo la!” 17 Bituŋ Yeesu ye ì juubee, a ko ì ye ko, “Wo to, ñiŋ kumoo kotoo mu muŋ ne ti, meŋ be safeeriŋ ko: ‘Beroo meŋ buŋ loolaalu jututa a la, wo le naata ke tonkonna bere kummaa ti’? 18 Moo-wo-moo meŋ boyita ñiŋ beroo kaŋ, wo be teyiŋ-teyiŋ na le. Niŋ a boyita moo-wo-moo kaŋ, a be wo juru la le.” 19 Wo waatoo faŋo le la, Luwaa karammoolu niŋ piriisi ñaatonkoolu ye a kata ka Yeesu muta, kaatu ì ye a loŋ ne ko, a ye ñiŋ mansaaloo fo itolu le la kuwo kamma. Bari ì maŋ feŋ ke noo, kaatu ì silata moolu le la. 20 Bituŋ Luwaa karammoolu niŋ piriisi ñaatonkoolu tarata Yeesu koroosi kaŋ. Ì ye moolu kii, mennu ye ì faŋolu ke ñininkaarilaa kendoolu ti fo ì si Yeesu muta niŋ a fokumoolu la. Ì lafita a duŋ na Rooma kumandaŋo le bulu, meŋ ye kaŋo soto ka a kiitindi. 21 Wo to le ì ye Yeesu ñininkaa ko, “Karammoo, ŋà a loŋ ne ko, ite ka diyaamoo niŋ karandiroo ke tooñaa le kono. Ite buka moo faasaa, bari i ka karandiroo ke Alla la tooñaa siloo le la. 22 Fo ñiŋ mu siloo le ti baŋ, ka naamoo joo Rooma bankoo la mansa yaa, waraŋ fo siloo nte?” 23 Bari Yeesu ye ì la feeroo loŋ ne, bituŋ a ko ì ye ko, 24 “Ali kodicoroosoo yitandi n na. Jumaa le la nataaloo niŋ a too be a bala?” Ì ko a ye ko, “Rooma bankoo la mansa.” 25 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Wo to, meŋ mu mansa taa ti, ali wo dii mansa la. Meŋ mu Alla taa ti, ali ye wo dii Alla la.” 26 Ì maŋ a muta noo niŋ a fokumoolu la moolu ñaa la. Ì jaakalita a la jaabiroo la, aduŋ ì ye i deyi. 27 Sadusewolu doolu naata Yeesu kaŋ, mennu ka a fo ko, saayaakoolaa wulindiroo te keriŋ. 28 Ì ye a ñininkaa ko, “Karammoo, Annabilayi Musa ye a safee ǹ ye le ko, niŋ kewo faata, meŋ ye musoo soto, bari a maŋ diŋo soto, a baadiŋo ñanta wo musoo futuu la le ka diŋolu wuluu a ye. 29 Saayiŋ, baadimmaa woorowula le naata soto nuŋ. Foloo ye musoo taa, bari a faata, a maŋ diŋo soto. 30 Fulanjaŋo niŋ 31 sabanjaŋo fanaa ye a futuu le. Aduŋ ì woorowuloo bee keta teŋ ne, ì faata, ì maŋ diŋo soto. 32 Labaŋo la musoo fanaa faata. 33 Saayiŋ, saayaakoolaa wulindiroo luŋo la, a be ke la jumaa le la musoo ti? Baawo woorowuloo bee ye a futuu le!” 34 Wo to le Yeesu ko ì ye ko, “Moolu mennu be ñiŋ duniyaa kono, ì ka futuu le, aduŋ ì ka ì diŋolu futundi. 35 Bari saayaakoolaa wulindiroo koolaa, moolu mennu jarita badaa-badaa baluwo la, ì te futuu la, sako ka moo futundi. 36 Ì te faa la kotenke, kaatu ì be ke la le ko malaayikoolu. Ì mu Alla diŋolu le ti ka bo saayaakoolaa wulindiroo to. 37 “Bari furewolu la wulindiroo la kuwo to, hani Musa ye a yitandi le, biriŋ a be yirindiŋo daala nuŋ, biriŋ a ye Maariyo kumandi Iburayima la Alla, Isiyaaka la Alla aniŋ Yaakuba la Alla la. 38 A maŋ ke furewolu la Alla ti, bari baluuriŋolu, kaatu Alla fee moolu bee be baluuriŋ ne.” 39 Wo to le Luwaa karammoo doolu ye a jaabi ko, “Karammoo, i ye tooñaa le fo.” 40 Wo koolaa, ì maŋ haañi ka a ñininkaa kuma doo la kotenke. 41 Wo to le Yeesu ko ì ye ko: “Ì si a fo noo ñaadii le ko, Alimasiihu mu Mansa Dawuda dinkewo le ti? 42 Kaatu Dawuda faŋo ye a bankee Jabuura Kitaaboo kono le ko: ‘Maariyo ko m Maarii ye le ko, “Sii m bulubaa karoo la, 43 fo ŋa i jawoolu ke i siŋo koto.” ’ 44 “Dawuda faŋo ye a kumandi a Maariyo la. Wo to a si ke noo a dinkewo ti ñaadii le?” 45 Kabiriŋ moolu bee be i lamoyi kaŋ, Yeesu diyaamuta a la saayiboolu ye ko, 46 “Ali ali hakiloo tu Luwaa karammoolu to, mennu ka lafi ka taamaŋ-taamaŋ marisewolu kono taariŋ, ì niŋ ì la waramba jaŋolu, kaatu ì ye moolu la ì buuñaa le kanu, mennu ka ì kontoŋ. Ì ka lafi sii la dulaa betoolu le to ì la diina bendulaalu kono, aniŋ dulaa horomariŋolu ì la feetoolu to. 47 Ì ka furuyaamusoolu la buŋolu buusi ì la le, aduŋ ì ka duwaa jaŋolu le ke ka ì faŋ ke moo betoolu ti. Itolu le be yankankati jawu baa soto la. Itolu le be kiitii koleŋo soto la, ka tambi moolu bee la.”

21

1 Yeesu ye a kuŋo wuli, a ye fankamaalu je, ì be ì la sadaa ke kaŋ sadaakeraŋo kono. 2 Bituŋ a ye furuyaamusu fuwaaroo fanaa je. A ye kodicoroosindiŋ fula le ke a kono. 3 Wo to le Yeesu ko, “Tooñaa, m be a fo la ali ye, ñiŋ furuyaamusu fuwaaroo ye meŋ dii, wo le tambita ì bee taa la. 4 Kaatu ì bee ye diiroo ke ka bo ì la naafuloolu le la, mennu siyaata ì la suuloo ti, bari ñiŋ fuwaaroo ye a la kodoo bee le ke jee, a ye meŋ soto ka baluu a la.” 5 Kabiriŋ doolu diyaamuta Alla Batudulaa la kuwo la, ì ye meŋ ñarandi niŋ bere ñiimaalu aniŋ soorifeŋolu la, Yeesu ko, 6 “Luŋolu be naa la le, ñiŋ feŋolu ali ka mennu je, ì bee be tiñaa la le. Hani bere kiliŋ te tu la laariŋ ñoo kaŋ, meŋ te boyi la duuma.” 7 Wo to le ì ye Yeesu ñininkaa ko, “Karammoo, ñiŋ kuwolu be ke la waati jumaa le la? Muŋ ne be ke la taamanseeroo ti, janniŋ a be sii la?” 8 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko: “Ali ali hakiloo tu, fo moo kana ali filindi. Kaatu moo jamaa le be naa n too la, ì be a fo la ko, itolu le mu Alimasiihu ti, aduŋ waatoo siita le. Ali kana bula ì nooma. 9 Niŋ ali ye keloolu niŋ jerewolu moyi, ali kijoo kana ali fara, kaatu ñiŋ kuwolu ñanta ke la le foloo, bari duniyaa te baŋ na wo loodulaa to.” 10 Wo to le Yeesu ko ì ye ko: “Nasiyoŋolu be wuli la le ka ñoo kele, mansamarali bankoolu ye ñoo kele, 11 aduŋ banku jarajara baalu be ke la le. Konkoo be boyi la aniŋ alibalaa kuuraŋolu be ke la dulaa jamaa le to. Kijafara kuwolu be ke la, aniŋ taamanseeri baalu saŋo santo. 12 “Bari janniŋ ñiŋ kuwolu bee be ke la, ì be ali muta la le, aniŋ ì be ali toorandi la le. Ì be ali samba la ì la diina bendulaalu to aniŋ bunjawoolu kono, ì be ali londi la mansoolu niŋ maralilaalu ñaatiliŋo la le n too kamma la. 13 Ñiŋ be ke la waatoo le ti ali ye, ka seedeyaa ke. 14 Wo kamma la, ali hakiloo si bula ko, ali maŋ ñaŋ na jaakali la, ali ñanta ì jaabi la ñaameŋ. 15 Kaatu m be kumoolu niŋ ñaameŋo dii la ali la le, fo hani ali jawu kiliŋ te balaŋ noo la ali ma, waraŋ ka ali soosoo. 16 Ì be ali jamfaa la le ka bo niŋ hani ali la wuluulaalu la, baadinkewolu, baadiŋolu aniŋ ali teeroolu. Ì be doolu faa la ali kono le. 17 Moolu bee be ali koŋ na n too kamma la, 18 bari hani ali kuntiña kiliŋ te fili la. 19 Ka bo niŋ ali la wakiiloo la, ali be badaa-badaa baluwo soto la le. 20 “Bari niŋ ali ye kelediŋolu je, ì ye Yerusalaamu murubeŋ, ali si a loŋ ko, kasaaroo sutiyaata naŋ ne. 21 Bituŋ moolu mennu be Yudeya tundoo kaŋ, wolu si bori konkoolu to. Moolu mennu be Yerusalaamu, wolu ye finti, aduŋ moolu mennu be saatewo banta la, wolu kana duŋ a kono, 22 kaatu ñiŋ luŋolu mu kuluuroo waatoo le ti ka kuwolu bee timmandi, mennu be safeeriŋ. 23 Wo luŋolu la, tooroo be musukonomaalu ye le, aniŋ mennu be suusundiroo la! Kaatu toora baa le be tara la duniyaa kono, aduŋ kamfaa baa be jii la moolu kaŋ ne. 24 Moo jamaa be faa la niŋ hawusaroo la, doolu be taa la mutoo kono bankoolu bee kaŋ. Bituŋ jaahiloolu be Yerusalaamu bee dori la le, fo niŋ ì la waatoo banta. 25 “Aduŋ taamanseeroolu be tara la tiloo, karoo aniŋ looloolu bala. Baa niŋ jiibaliŋolu la maakaŋ baa be niitooroo niŋ jikilateyoo laa la nasiyoŋolu kaŋ. 26 Moolu be kuwolu mennu je la ke la duniyaa kono, wo be ì ketundi la le silaŋo kamma la, kaatu saŋ fatoolu la semboolu be jiijandi la le. 27 Wo to le ì be Moo Dinkewo je la naa kaŋ minaayoolu kono, a niŋ a la semboo niŋ kallankeeyaa baa. 28 Niŋ ñiŋ kuwolu datita ke la, ali loo, ali ye ali kuŋolu wulindi santo, kaatu ali la kiisoo sutiyaata ali la le!” 29 Wo to le Yeesu ye mansaaloo fo ì ye ko: “Ali sooto suŋo juubee, a niŋ yiroolu bee. 30 Niŋ ì jamboolu soronta doroŋ, ali ka a loŋ ne ko, samaa sutiyaata naŋ ne. 31 Wo to, niŋ ali ye ñiŋ kuwolu bee je ke kaŋ, ali si a loŋ fanaa ko, Alla la mansabaayaa sutiyaata naŋ ne. 32 Tooñaa, m be a fo la ali ye, ñiŋ jamaanoo te baŋ na muk, ñiŋ kuwolu bee maŋ ke. 33 Saŋo niŋ bankoo be yeemaŋ na le, bari nte la kumoo te yeemaŋ na muk. 34 “Ali koroosiroo ke, fo ali sondomoolu kana tu looriŋ domori diimaalu kaŋ, siiroo waraŋ ñiŋ duniyaa la suulakuwolu. Niŋ wo nte, wo luŋo be ali terendi la le, a ye ali muta ko kutindiŋo. 35 A be naa la moo bee le kaŋ, mennu be baluuriŋ ñiŋ duniyaa kono. 36 Wo kamma la, ali koroosiroo ke waati-wo-waati. Ali ye duwaa fo ali si kana noo ñiŋ kuwolu bee ma, mennu ka naa, aduŋ ali si loo noo Moo Dinkewo ñaatiliŋo la.” 37 Luŋ-wo-luŋ Yeesu ka karandiroo ke Alla Batudulaa to le. Bari suutoo la, a ka taa sabati Olifu Konkoo le to. 38 Bituŋ soomandaa juunoo, moolu bee ka naa Alla Batudulaa to le ka a lamoyi.

22

1 Saayiŋ, Mbuuru Leweñintaŋo Juuraloo sutiyaata, ì ka meŋ fanaa kumandi Maariyo Tambi Tumoo Juuraloo la. 2 Piriisi ñaatonkoolu niŋ Luwaa karammoolu tarata siloo ñini kaŋ, ì be Yeesu faa noo la ñaameŋ, kaatu ì silata moolu le la. 3 Wo to le Seetaanoo dunta Yudas sondomoo kono. Ñiŋ Yudas, ì ka meŋ kumandi Isikariyoti la, a fanaa be saayibe taŋ niŋ fuloo le kono. 4 A taata piriisi ñaatonkoolu niŋ Alla Batudulaa kantalaalu yaa. A niŋ ì kacaata, a si Yeesu duŋ noo ì bulu ñaameŋ. 5 Bituŋ ì kontaanita baake, aduŋ ì ye a laahidi ka kodoo dii a la. 6 Yudas sonta wo la. Bituŋ a ye siloo ñini ka Yeesu duŋ ì bulu moolu kooma. 7 Bituŋ Mbuuru Leweñintaŋo Juuraloo siita, Maariyo Tambi Tumoo saajiiriŋo ñanta kanateyi la luŋo meŋ na. 8 Yeesu ye Pita niŋ Yohana kii, a ko ì ye ko, “Ali taa, ali ye Maariyo Tambi Tumoo siimaŋo parendi ǹ ye, fo ǹ si a domo.” 9 Ì ko a ye ko, “I lafita, ǹ si a parendi mintoo le?” 10 Bituŋ a ko ì ye ko, “Niŋ ali dunta saatewo kono, ali niŋ kewo be beŋ na, meŋ ye jiibindaa duni. Ali a nooma buŋo kono, a be duŋ na daameŋ. 11 Bituŋ ali si a fo wo buntiyo ye ko, ‘Ǹ karammoo ko, luntaŋ buŋo lee, ate niŋ a la saayiboolu be Maariyo Tambi Tumoo siimaŋo ke la daameŋ to?’ 12 Bituŋ a be santo buŋ baa yitandi la ali la le, meŋ niŋ a bunkono feŋolu be pareeriŋ. Ali siimaŋo parendi jee.” 13 Wo to le saayiboolu taata, ì ye a tara ko Yeesu ye a fo ì ye ñaameŋ. Bituŋ ì ye Maariyo Tambi Tumoo siimaŋo parendi. 14 Kabiriŋ waatoo siita, Yeesu niŋ a la kiilaa taŋ niŋ fuloo siita ñoo la ka domoroo ke. 15 Wo to le Yeesu diyaamuta ì ye ko, “N tarata hameriŋ ne, fo n niŋ ali si ñiŋ Maariyo Tambi Tumoo siimaŋo ke ñoo kaŋ, janniŋ m be toora la. 16 M be a fo la ali ye, n te ñiŋ siimaŋo domo la kotenke, fo niŋ a timmata Alla la mansabaayaa kono.” 17 Wo koolaa le, a ye mindaŋo taa. Biriŋ a ye tenturoo dii Alla la, a ko ì ye ko, “Ali ñiŋ taa, ali ye a talaa ñoo teema. 18 Ŋa a fo ali ye, ka bo saayiŋ na, n te wayinoo miŋ na kotenke, fo niŋ Alla la mansabaayaa naata.” 19 Wo to le Yeesu ye mbuuroo taa, a ye tenturoo dii Alla la. Wo koolaa a ye a kuntu, a ye a dii saayiboolu la, a ko ì ye ko, “Ñiŋ mu m baloo le ti, meŋ diita ali la. Ali ñiŋ ke ka ali hakiloo bulandi n na.” 20 Wo ñaa kiliŋo ñaama, biriŋ siimaŋo bota a la, a ye mindaŋo taa, a ko ì ye ko, “Ñiŋ mindaŋo mu Alla la kambeŋ kutoo le ti n yeloo to, meŋ bonta ali ye. 21 “Bari buloo fele, meŋ be n jamfaa la, a niŋ nte be taabuloo to. 22 Tooñaa, Moo Dinkewo be faa la le ko a ñanta ke la ñaameŋ, bari kooroo be wo moo le ye, meŋ ye a jamfaa!” 23 Wo to le ì ye a dati ka ñoo ñininkaa, jumaa le be wo kuwo ke la itolu kono. 24 Bituŋ sonkoo naata wuli saayiboolu teema ko, jumaa le la kuwo warata itolu kono. 25 Bari Yeesu ko ì ye ko, “Ñiŋ duniyaa mansoolu ka moolu mara maraliñaa koleŋo le la, aduŋ mennu ye kaŋo soto ì kaŋ, wolu ñanta kumandi la maakoyirilaa betoolu le la. 26 Bari alitolu niŋ ì maŋ ñaŋ na kiliŋyaa la. Moo meŋ na kuwo warata ali bee ti, ate si ke dindimmaa ti alitolu kono, aduŋ meŋ keta ñaatonkoo ti ali kono, wo si ke dookuulaa ti ali ye. 27 Moo jumaa le la kuwo warata, meŋ be domoroo la, waraŋ meŋ ye a dookuu? Fo a maŋ ke moo le ti, meŋ be domoroo la? Bari nte be ali kono le ko dookuulaa. 28 “Alitolu le mu wo moolu ti, mennu tententa ka loo m fee n na bataa kuwolu kono. 29 Wo to m fanaa ye mansabaayaa londi ali ye le, ko m Faamaa ye a londi n ye ñaameŋ, 30 fo ali si miŋo niŋ domoroo ke n na taabuloo to n na mansabaayaa kono, aduŋ fo ali si sii mansasiiraŋolu kaŋ ka Banisirayila lasili taŋ niŋ fuloo kiitindi.” 31 Wo to le Maariyo ko, “Simoni, Simoni! Semboo diita Seetaanoo la le ka ali tenteŋ ka kesoolu niŋ fuufulewolu bo ñoo to. 32 Bari n duwaata ite ye le, fo i la lannoo kana bo. Niŋ i muruta naŋ n kaŋ, i si i baadiŋolu wakiilindi.” 33 Bituŋ Pita ko a ye ko, “M Maarii, m pareeta le ka i nooma hani bunjawoo to, aniŋ ka faa.” 34 Wo to le Yeesu ko a ye ko, “Pita, m be a fo la i ye, janniŋ duntuŋo be kookolee la bii, i be balaŋ na n na kuwo la le fo siiñaa saba ko, i maŋ nte loŋ.” 35 Bituŋ Yeesu ye a la saayiboolu ñininkaa ko, “Biriŋ ŋa ali kii, ali niŋ kufoo, kalipewo waraŋ samatoolu maŋ taa, fo ali dasata feŋ ne la baŋ?” Ì ye a jaabi ko, “Hani feŋ!” 36 Bituŋ a ko ì ye ko, “Bari saayiŋ, moo meŋ ye kalipewo soto, a si a taa, aniŋ meŋ ye kufoo soto, a fanaa si a taa. Aduŋ niŋ meŋ maŋ hawusaroo soto, a si a la waramboo waafi, a ye kiliŋ saŋ. 37 Kaatu m be a fo la ali ye, ñiŋ kumoo meŋ be safeeriŋ, a ñanta timma la n na kuwo to le ko: ‘Ì ye a niŋ junubelaalu le ke konti kiliŋ.’ “Meŋ safeeta n na kuwo to, a be timma la le.” 38 Aduŋ saayiboolu ko, “M̀ Maarii, hawusari fula fele jaŋ!” Bituŋ a ko ì ye ko, “Ñiŋ diyaamoo faŋo kaañanta le!” 39 Bituŋ Yeesu bota saatewo kono, a taata Olifu Konkoo kaŋ ko a ka a ke ñaameŋ. Saayiboolu fanaa bulata a nooma. 40 Biriŋ Yeesu futata wo dulaa to, a ko ì ye ko, “Ali duwaa, fo ali kana boyi marisaroo kono.” 41 Wo to le Yeesu bota ì daala, bari a maŋ jamfa ì la baake. A ñoyita jee ka duwaa 42 ko, “M Faamaa, niŋ i la lafoo le mu, ñiŋ tooroo mindaŋo bondi nte bulu. Hani wo, nte la lafoo kana ke, bari ite la lafoo si ke.” 43 Malaayikoo fintita naŋ a kaŋ ka bo Arijana, a ye a wakiilindi. 44 A duwaata kendeke niitooroo kono, aduŋ a taroo mulunta yele dotiŋ-dotiŋolu le la, mennu tondita bankoo to. 45 Kabiriŋ Yeesu wulita a la duwaa dulaa to, a muruta saayiboolu kaŋ. A ye ì tara siinoo la, ì la niikuyaa kamma la. 46 A ko ì ye ko, “Muŋ ne ye a tinna ali be siinoo la? Ali wuli, ali ye duwaa, fo ali kana boyi marisaroo kono.” 47 Kabiriŋ Yeesu be diyaamu kaŋ, Yudas meŋ be a la saayibe taŋ niŋ fuloo kono, a niŋ kafu baa naata jee. Yudas tambita ì ñaato, a naata Yeesu kaŋ ka a sumbu. 48 Bari Yeesu ko a ye ko, “Yudas, fo i ka Moo Dinkewo jamfaa niŋ sumburoo le la baŋ?” 49 Kabiriŋ wo moolu mennu be Yeesu fee, ye a je, meŋ be naa ke la, ì ko a ye ko, “M Maarii, fo ǹ si ì seyi hawusaroo la baŋ?” 50 Jee niŋ jee doroŋ, kiliŋ ye piriisi kuntii baa la dookuulaa seyi, a ye a bulubaa tulufitoo kuntu. 51 Bari Yeesu ko ì ye ko, “A bula!” Bituŋ a ye ñiŋ dookuulaa tuloo maa, a ye a kendeyandi. 52 Wo to le Yeesu diyaamuta piriisi ñaatonkoolu ye, alifaalu aniŋ Alla Batudulaa kantalaa ñaatonkoolu ye, mennu naata a kaŋ ka a muta. A ko ì ye ko, “Fo ali niŋ hawusaroolu niŋ dokoolu le naata m muta baŋ ko suŋo? 53 Biriŋ n tarata ali fee luŋ-wo-luŋ Alla Batudulaa to, ali maŋ ali buloolu laa n kaŋ. Bari ñiŋ ne mu ali la waatoo ti, diboo le be maraloo la saayiŋ.” 54 Bituŋ ì ye Yeesu muta, ì ye a samba naŋ piriisi kuntii baa yaa. Pita tarata ì nooma ka bo dulaa jaŋ. 55 Kabiriŋ doolu ye dimbaa mutandi luwo teema ka i jaa, Pita fanaa siita ì kono. 56 Jommusoo doo ye Pita je siiriŋ dimbaa daala. A ye a ñaa loo Pita kaŋ ka a koroosi. Bituŋ a ko, “Ñiŋ kewo fanaa tarata a fee le nuŋ.” 57 Bari Pita balanta, a ko, “Musoo, nte maŋ a loŋ!” 58 Ñaato domandiŋ, kewo doo fanaa ye a je, a ko a ye ko, “Ite fanaa be ì kono le nuŋ!” Bari Pita ko a ye ko, “Kewo, nte te!” 59 Waati kiliŋ ñaato, kee doo fanaa diyaamuta bambandinke ko, “A koyita le ko, ñiŋ kewo fanaa be a fee le nuŋ, kaatu Kalileenkoo le mu a ti.” 60 Bari Pita ko a ye ko, “Kewo, m maŋ a loŋ, i ka meŋ fo.” Kabiriŋ Pita be diyaamu kaŋ doroŋ, duntuŋo kookoleeta! 61 Bituŋ Maariyo ye a ñaa muru, a ye Pita juubee. Wo to le Pita hakiloo bulata Maariyo la kumoo la, a ye meŋ fo a ye nuŋ ko, “Janniŋ duntuŋo be kookolee la bii, ite be balaŋ na n na kuwo la le fo siiñaa saba.” 62 Bituŋ Pita taata banta, aduŋ a kumboota baake. 63 Yeesu be mutariŋ kewolu mennu bulu, ì ye a ñaawali, aduŋ ì ye a buutee. 64 Ì ye a ñaa siti fanaa, aniŋ ì ye a ñininkaa ko, “Kiilaariyaa kumoo fo, jumaa le ye i lipa?” 65 Aduŋ ì ye tooñeeri kuma jamaa le fo a ma fanaa. 66 Kabiriŋ fanoo keta, alifaalu, piriisi ñaatonkoolu niŋ Luwaa karammoolu kafuta ñoo ma. Ì ye Yeesu samba naŋ ì la kansuloo ñaatiliŋo la, ì ko a ye ko, 67 “Niŋ ite le mu Alimasiihu ti, a fo ǹ ye.” Bari Yeesu ko ì ye ko, “Niŋ ŋa a fo ali ye, ali te laa la. 68 Aduŋ niŋ ŋa ali ñininkaa, ali te n jaabi la. 69 Bari ka bo saayiŋ na, Moo Dinkewo be sii la Alla Tallaa bulubaa karoo la.” 70 Bituŋ ì bee ko a ye ko, “Silaŋ, ite le mu Alla Dinkewo ti baŋ?” Yeesu ko ì ye ko, “Alitolu le ye a fo ko, nte le mu!” 71 Wo to le ì ko, “Ǹ suulata muŋ seede koteŋ ne la? Saayiŋ ŋà a moyi le ka bo a faŋo daa kono.”

23

1 Wo to le kafoo muumewo wulita, ì ye Yeesu samba Payileti ñaatiliŋo la. 2 Ì ye a dati ka a tuumi ko, “Ŋà ñiŋ kewo muta, a be ǹ na banku moolu bee sukusuku kaŋ ka m̀ bali naamujoo la Rooma bankoo la mansa yaa, aduŋ a ko fanaa, ate le mu Alimasiihu ti, Mansoo.” 3 Bituŋ Payileti ye Yeesu ñininkaa ko, “Fo ite le mu Yahuudoolu la mansa ti baŋ?” Yeesu ye a jaabi ko, “Ite le ye a fo!” 4 Wo to le Payileti ko piriisi ñaatonkoolu niŋ moo doolu ye ko, “Nte maŋ sootaari je ñiŋ kewo bala.” 5 Bari ì tententa ka a detendi ko, “Ate le ka moolu sukusuku niŋ a la karandiroo la Yudeya tundoo bee kaŋ. A ye a dati Kalilee tundoo le kaŋ, a naata fo jaŋ saayiŋ!” 6 Kabiriŋ Payileti ye Kalilee too moyi, a ye ñininkaaroo ke, fo ñiŋ kewo mu Kalileenkoo le ti. 7 Biriŋ Payileti naata a loŋ ko, a bota Mansa Herodi le la maralibankoo kaŋ, a ye a kii Herodi kaŋ, kaatu wo fanaa be Yerusalaamu le wo waatoo la. 8 Kabiriŋ Herodi ye Yeesu je, a kontaanita baake le, kaatu a be lafiriŋ ka a je biriŋ waati jaŋ. A ye kibaaroolu moyi Yeesu la kuwo to le nuŋ, aduŋ saayiŋ a lafita, Yeesu ye kaawakuwo ke a ñaa la. 9 Herodi naata Yeesu ñininkaa kuma jamaa la, bari a maŋ a jaabi feŋ na. 10 Piriisi ñaatonkoolu niŋ Luwaa karammoolu loota jee ka kaŋo laa Yeesu la niŋ kuma koleŋolu la. 11 Wo to le Herodi niŋ a la kelediŋolu ye jutunnayaa kuwo ke a la, aduŋ ì ye a ñaawali fanaa. Labaŋo la ì ye waramba ñiimaa duŋ a la. Bituŋ ì ye a murundi Payileti yaa. 12 Wo luŋo le la, Herodi niŋ Payileti keta teeroo ti. Janniŋ wo, ì be kuyaariŋ ne nuŋ. 13 Bituŋ Payileti ye piriisi ñaatonkoolu, maralilaalu aniŋ moolu kumandi ñoo kaŋ, 14 a ko ì ye ko, “Alitolu le ye ñiŋ kewo samba naŋ n kaŋ, kaatu ali ko, ate le ka moolu sukusuku. A fele, ŋa a la kuwo kisikisi ali ñaa la le, bari nte maŋ sootaari je a bala kuwolu to, ali ye a tuumi mennu la. 15 Nte maŋ a je, aduŋ Herodi fanaa maŋ a je, kaatu a ye a murundi naŋ ǹ kaŋ ne. A fele, a maŋ kuu ke, meŋ jarita saayaa la. 16 Wo to, m be a karawaasi la le, wo koolaa ŋa a bula, a ye taa.” 17 - 18 Bari ì bee sarita ñoo la ko, “Ñiŋ kewo faa, i ye Barabas bula!” 19 Barabas mu kewo le ti, meŋ soronta bunjawoo kono fitinoo niŋ moofaa kamma la, meŋ keta Yerusalaamu. 20 Wo to le Payileti diyaamuta moolu ye kotenke, kaatu a lafita le ka Yeesu bula. 21 Bari ì sarita ko, “A pempeŋ, a pempeŋ!” 22 Siiñaa sabanjaŋo la Payileti ko ì ye ko, “A ye muŋ kuu jawu le ke? Nte maŋ sootaari je a bala, a ñanta faa la meŋ na. Wo to m be a karawaasi la le, wo koolaa ŋa a bula, a ye taa.” 23 Bari moolu maŋ soŋ, ì tuta sari la santo ko, a ñanta pempeŋ na le. Labaŋo la moolu la kaŋo loota. 24 Bituŋ Payileti ye kiitiyo kuntu, fo ì la lafoo si ke. 25 Kewo meŋ soronta bunjawoo kono fitinoo niŋ moofaa kamma la, a ye wo bula, bari a ye Yeesu dii ka faa ì la lafoo kaŋ. 26 Kabiriŋ ì be Yeesu samba kaŋ, kelediŋolu ye kewo doo muta, ì ka a fo meŋ ye Simoni Kirenenkoo. A be naa kaŋ ka bo saatewo banta la. Ì ye yiribantambiloo laa a kaŋ ka a duni Yeesu nooma. 27 Moo jamaa bulata Yeesu nooma. Musoolu be wolu kono le, mennu be kumboo niŋ woosiyo la a la kuwo la. 28 Bari Yeesu ye a ñaa muru, a ko ì ye ko, “Yerusalaamu dimmusoolu, ali kana kumboo n na kuwo la, bari ali si kumboo ali faŋolu la kuwo la, aniŋ ali diŋolu. 29 Kaatu luŋolu be naa la le, ì be a fo la ko, ‘Barakoo be musu jiidibaloolu fee! Barakoo be musoolu ye, mennu nene maŋ wuluu, sako ka suusundiroo ke!’ 30 Wo to le ì be a dati la ka a fo konko baalu ye ko, ‘Ali boyi ǹ kaŋ!’ Aduŋ ì be a fo la konkoriŋolu ye ko, ‘Ali m̀ muuri!’ 31 Kaatu niŋ ñiŋ kuwolu keta yiri kitiŋo la, wo to, muŋ ne be ke la yiri jaaroolu la?” 32 Ì ye kuu kuruŋ kelaa fula le fanaa samba naŋ jee ka ì niŋ Yeesu faa ñoo la. 33 Kabiriŋ ì naata dulaa to, ì ka meŋ kumandi Kunkolo Kenseŋ Dulaa la, ì ye Yeesu pempeŋ yiribantambiloo kaŋ jee le to. Kuu kuruŋ kelaalu fanaa pempenta jee le to, doo be a bulubaa karoo la, doo be a maraa karoo la. 34 Wo to le Yeesu ko, “M Faamaa, yamfa ì ye, kaatu ì maŋ a loŋ, ì be meŋ ke kaŋ.” Kelediŋolu ye alikuuroo fayi ka a la waramboolu talaa ñoo teema. 35 Moolu loota jee, ì be koroosiroo kaŋ. Maralilaalu ye Yeesu ñaawali ko, “A ye moo koteŋolu tankandi le. Wo to a ye a faŋo tankandi, niŋ a ye a tara, ate le mu Alimasiihu ti, Alla la tomboŋ moo.” 36 Kelediŋolu fanaa ye a ñaawali le, ì naata a kaŋ ka bineekaroo dii a la. 37 Ì ko, “Niŋ ite le mu Yahuudoolu la mansa ti, wo to i faŋo tankandi!” 38 Ì ye safeeroo fanaa ke a kunto, meŋ ko: “Ñiŋ ne mu Yahuudoolu la mansakewo ti.” 39 Kuu kuruŋ kelaa kiliŋ meŋ be dendiŋ jee, a fanaa ye tooñeeri kumoo fo Yeesu ma ko, “Fo ite le maŋ ke Alimasiihu ti baŋ? Wo to i faŋo niŋ ntolu tankandi!” 40 Bari kuu kuruŋ kelaa doo ye wo jalayi ko, “Fo ite maŋ sila Alla la baŋ? I maŋ a je, i be kiitii kiliŋo le kono. 41 Ntolu ye, ñiŋ kuluuroo mu jooroo le ti ǹ kebaaroolu kamma la, bari ñiŋ kewo maŋ kuu jawu ke.” 42 Bituŋ a ko Yeesu ye ko, “Yeesu, kana ñina n na, niŋ i dunta i la mansabaayaa kono.” 43 Wo to le Yeesu ko a ye ko, “Tooñaa, m be a fo la i ye, bii luŋo la, i niŋ m be tara la Arijana kono le.” 44 Talaŋ taŋ niŋ fula maafaŋo la tilibuloo, dibi baa dunta bankoo muumewo bee kaŋ fo talaŋ saba tilibuloo. 45 Tiloo dibita, aduŋ ridi baa meŋ tarata Alla Batudulaa Buŋo kono, a farata teema. 46 Bituŋ Yeesu sarita santo ko, “M Faamaa, ŋa n niyo duŋ i bulu.” Biriŋ a ye ñiŋ fo, a ye a la niijii labaŋo ke. 47 Kabiriŋ kelediŋ kuntiyo ye a je meŋ keta, a ye Alla jayi ko, “A koyita le ko, ñiŋ kewo tilinta le!” 48 Moolu bee mennu be wo dulaa to, kabiriŋ ì ye kuwolu je mennu keta, ì bee seyita, ì be ì sisoolu lipa kaŋ ka ì la niikuyaa yitandi. 49 Yeesu taañoolu loota dulaa jaŋo to, ì ñaalu be ñiŋ kuwolu kaŋ. Musoolu mennu bulata a nooma ka bo Kalilee, wolu fanaa be ì kono le. 50 Wo waatoo la, kansulumoo doo le tarata jee, meŋ too mu Yusufa ti. Ate mu moo kendoo le ti, meŋ tilinta fanaa. 51 A bota Yahuudi saatewo doo le to, ì ka a fo daameŋ ye Arimatiya. A maŋ soŋ kansuloo la kuwo la, aniŋ ì ye meŋ ke. A fanaa be Alla la mansabaayaa le batu kaŋ. 52 Ñiŋ kewo naata Payileti yaa, a ye Yeesu furewo daani. 53 Wo to le a ye a jindi, a ye a kasankee. A ye a landi kaburoo kono, meŋ leseta bere konkoo kono, moo nene maŋ baadee daameŋ. 54 A keta parendiri luŋo le ti Loobula Luŋo ye, meŋ be naa dati la. 55 Musoolu mennu niŋ Yeesu naata nuŋ ñoo la ka bo Kalilee, ì bulata Yusufa nooma ka kaburoo je, aniŋ ì ye furewo landi ñaameŋ. 56 Bituŋ ì muruta, ì ye tulu seeralaa parendi. Bari Loobula Luŋo la, ì ye i dahaa ko Luwaa ye a landi ñaameŋ.

24

1 Lookuŋo tili foloo la, soomandaa juunoo, ñiŋ musoolu naata Yeesu la kaburoo to. Ì ye tulu seeralaa samba, ì ye mennu parendi nuŋ. 2 Ì ye a tara, beroo birimintinta ka bo kaburoo daa to. 3 Biriŋ ì dunta jee, ì maŋ Maarii Yeesu furewo tara jee. 4 Kabiriŋ ì be jaakaliriŋ ñiŋ kuwo la, kee fula loota ì daala, ì la duŋ feŋolu be malamala kaŋ. 5 Silaŋ baa kono ì ye ì kuŋolu jimi bankoo to, bari kee fuloo ko ì ye ko, “Muŋ ne ye a tinna ali ka baluuriŋo ñini furewolu kono? 6 A te jaŋ, a wulindita le. Ali ali hakiloolu bula kuwo to, a ye meŋ fo ali ye, biriŋ a be nuŋ Kalilee, 7 ko, ‘Moo Dinkewo ñanta duŋ na junubelaalu bulu le ka a pempeŋ yiribantambiloo kaŋ, aduŋ tili sabanjaŋo la, a be wuli la saayaa kono le.’ ” 8 Bituŋ ì hakiloo naata bula a la kumoolu la. 9 Kabiriŋ ì muruta ka bo kaburoo to, ì ye ñiŋ kibaaroo futandi saayibe taŋ niŋ kiliŋo ma, ì niŋ moo toomaalu bee mennu be jee. 10 Musoolu mennu ye ñiŋ kuwolu saata kiilaalu ye, wolu mu Mariyaama Makadalena le ti, Yowanna, Mariyaama meŋ mu Yankuba baamaa ti, aniŋ musu doolu bee mennu be ì fee. 11 Bari saayiboolu ye ñiŋ kumoolu muta kuma kenseŋolu le ti, ì maŋ laa ì la. 12 Wo ñaa-wo-ñaa Pita wulita, a borita kaburoo to. A jimita duuma, a ye kaburoo kono juubee, bari a ye kasankewo doroŋ ne je laariŋ jee. Bituŋ a seyita, a be jaakaliriŋ, meŋ keta. 13 Wo luŋo faŋo le la, a noomalanka fuloo be taamasiloo kaŋ ka taa saatewo doo to, meŋ too mu Emmawus ti. A la jamfoo mu montoroo waati fula taamoo le ti ka bo Yerusalaamu. 14 Ì tarata diyaamu la ñoo ye kuwolu bee la, mennu keta. 15 Kabiriŋ ì be diyaamoo niŋ kacaa la ñoo ye, Yeesu faŋo naata ì daala. A niŋ ì be taa kaŋ ñoo la, 16 bari ì ñaalu mutata le, ì maŋ a suutee. 17 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Ali ka muŋ ne kacaa ñoo ye ali la taamasiloo kaŋ?” Ì loota, ì niŋ sunoo. 18 Kee doo meŋ too mu Kelopas ti, a ye a ñininkaa ko, “Fo ite dammaa le mu luntaŋo ti Yerusalaamu, meŋ maŋ wo kuwolu loŋ, mennu keta jee ñiŋ luŋolu kono baŋ?” 19 Wo to le Yeesu ye ì ñininkaa ko, “Muŋ kuu le keta jee?” Ì ye a jaabi ko, “Kuwo meŋ keta Yeesu Nasaretinkoo la. A mu annabiyomoo le ti, meŋ na baara kuwolu niŋ kawandoo ye a la semboo yitandi, aduŋ a tilinta Alla niŋ moolu ñaatiliŋo la le. 20 Ǹ na piriisi ñaatonkoolu niŋ maralilaalu le ye a dii ka a kiitindi, aniŋ ka a faa. Wo to le ì ye a pempeŋ yiribantambiloo kaŋ. 21 Ǹ tarata jikiriŋ ne nuŋ ko, ate le mu moo ti, meŋ be Banisirayila kiisa la. Ñiŋ kuwo bee to, bii le mu tili sabanjaŋo ti, biriŋ ñiŋ keta. 22 Musu doolu mennu be ǹ na kafoo kono, ì ye ǹ jaakalindi le. Ì taata Yeesu la kaburoo to soomandaa juunoo, 23 bari ì maŋ a furewo tara jee. Kabiriŋ ì muruta naŋ, ì ye a saata ko, ì ye malaayikoolu le je jaharaŋo ñaama, mennu ko ì ye ko, a be baluuriŋ ne. 24 Doolu mennu be m̀ fee, ì fanaa taata kaburoo to. Ì ye kuwolu je ko musoolu ye a fo ñaameŋ, bari ì maŋ Yeesu je.” 25 Wo to le Yeesu ko ì ye ko, “Alitolu fahaamubaloolu! Ali naafata ka laa kumoolu la, annabiyomoolu ye mennu fo. 26 Fo Alimasiihu maŋ ñaŋ na toora la ñiŋ kuwolu bee la baŋ, wo koolaa a ye duŋ a la kallankeeyaa kono?” 27 Wo koolaa Yeesu ye Alla la kumoo kotoo fo ì ye, meŋ fota a faŋo la kuwo to. A ye a dati Annabilayi Musa la kitaaboo le la, aniŋ annabiyomoolu ye mennu bee safee. 28 Kabiriŋ ì sutiyaata saatewo la, wo moo fuloo be taa kaŋ daameŋ, Yeesu ye a faŋ ke ko a be tambi la ñaato le. 29 Bituŋ ì ye a daani ko, “Sabati m̀ fee jaŋ, kaatu wulaaroo siita le, aduŋ tiloo ka naa boyi le.” Wo to le a taata ka sabati ì fee jee. 30 Kabiriŋ a niŋ ì siita ka domoroo ke, a ye mbuuroo taa. A ye Alla daani ka a barakandi, wo koolaa a ye a kuntu, a ye a dii ì la. 31 Wo loo niŋ baroo teema, ì ñaalu yeleta, ì ye a suutee. Bari Yeesu yeemanta ì ma. 32 Bituŋ ì ko ñoo ye ko, “Fo a maŋ ke ǹ ye kaawakuwo ti baŋ, biriŋ a be diyaamoo la ǹ ye siloo kaŋ, aduŋ a ye Kitaabu Senuŋo kotoo fo ǹ ye?” 33 Wo waati kiliŋo la, ì wulita ka muru Yerusalaamu. Ì ye saayibe taŋ niŋ kiliŋo tara dulaa kiliŋ jee, ì niŋ ì kafuñoolu. 34 Wolu ko ì ye ko, “Tooñaa, m̀ Maariyo wulita le, aduŋ a fintita Simoni kaŋ ne!” 35 Bituŋ ì fanaa ye a saata, meŋ keta siloo kaŋ, aniŋ ì ye Yeesu suutee ñaameŋ, biriŋ a be nuŋ mbuuroo kuntu kaŋ. 36 Kabiriŋ ì be diyaamu kaŋ wo kuwo la doroŋ, Yeesu faŋo naata loo ì teema! A ko ì ye ko, “Kayiroo be ali fee.” 37 Ì dewunta, aduŋ ì silata fanaa, kaatu ì ye a miira ko, ì ye mañamafeŋ kaawakuuyaariŋo le je. 38 Wo to le Yeesu ko ì ye ko, “Muŋ ne ye a tinna ali niyolu be toorariŋ? Muŋ ne ye a tinna miiroolu be siyaariŋ ali sondomoolu kono? 39 Ali m buloolu niŋ n siŋolu juubee ko, nte faŋo le mu. Ali m maa, ali ye a juubee! Mañamafeŋo maŋ balasuboo niŋ kuloolu soto ko ali ye meŋ je nte bala.” 40 Biriŋ a ye ñiŋ fo, a ye a buloolu niŋ a siŋolu yitandi ì la. 41 Bari ì maŋ laa seewoo niŋ jaakaloo kamma la. Bituŋ a ko ì ye ko, “Fo ali maŋ domori feŋ soto jaŋ baŋ?” 42 Wo to le ì ye ñee janiriŋo dii a la. 43 A ye a taa, aduŋ a ye a domo ì ñaa la jee. 44 Bituŋ Yeesu ko ì ye ko, “Ñiŋ ne mu kuwo ti, ŋa meŋ fo ali ye, biriŋ m be ali fee nuŋ: Feŋ-wo-feŋ meŋ safeeta n na kuwo to Musa la Luwaa kono, annabiyomoolu la kitaaboolu, aniŋ Jabuuroolu, wolu bee ñanta timma la le.” 45 Bituŋ a ye ì sondomoolu yele ka Alla la kumoo fahaamu, 46 aduŋ a ko ì ye ko, “Ñiŋ ne safeeta ko, Alimasiihu ñanta toora la le, aduŋ tili sabanjaŋo la, a be wuli la saayaa kono le. 47 Tuuboo ka ì koo dii ì la junuboolu la, a niŋ junube yamfoo le be kawandi la a too la nasiyoŋolu bee ye, aduŋ a be dati la Yerusalaamu le. 48 Alitolu le mu ñiŋ kuwolu seedoolu ti. 49 M Faamaa ye meŋ laahidi ali ye, m be a kii la ali ye naŋ ne. Wo to ali si sabati ñiŋ saatee baa kono jaŋ, fo janniŋ ali be faa la niŋ semboo la, meŋ be jii la ali kaŋ.” 50 Wo to le Yeesu ye ì samba fo Betaniya. A ye a buloolu wulindi santo jee, a duwaata ì ye. 51 Kabiriŋ a be duwaa kaŋ ì ye, a bota jee, a selendita Arijana kono. 52 Ì ye a jayi. Bituŋ ì muruta Yerusalaamu, ì niŋ seewoo baa. 53 Ì tententa ka Alla jayi Alla Batudulaa to.