Luka

Injili ya Yesu Mwaiandikilwe na Luka

Luka

Kilongolyo.

Wammatu’mbi’ waupendilwe,

Amani ibe pamope na wee!

Kitabu saukikamwa nga abali innanoga ya Yesu Kilisitu (nga yu’, Isa Almasihi) kati mwaiandikilwe na mwanamasi’ wake Luka. Igalambulilwe bu’ka ku Kiyunani sa kwai’mbu no isa ku Kimatu’mbi’ kwa kunnyangatia mwenga. Lakini kwa mwanjaa Kimatu’mbi’ sai kinaandikilwali wiso mpaka nambi’yambi’ , ngatupalikwa tusikisane li’nga tutange mu’lu’ mwoandika Kimatu’mbi’.

Patupala andika, tutumbwa wi’ti’ awanikiya makowe ga.

Nnongelo.

Tukwipwi panga Kimatu’mbi’ kibi na milongelo yambone Kiwolo, Kiki’si’, Kimbombwe, Kimapu’ngu’ti’ na Kisomanga. Mukitabu si’ mulu’a kukibona muno Kimatu’mbi’ sa Kiwolo, kwa mwanjaa aandiki bake babu’ka ku Nandete.

Kwa nyo, tusawi andika nnongelo wa pandu pamo, kwo yopoga yangabana milongelo mukitabu simo. Na mana tuyangabine milongelo yambone tulu’e kwapeya tabu balu’ bandu babaiyi’gana soma Kimatu’mbi’.

Tusawi nnongelo wa Kiwolo, kwenda ipalikwa soma makowe ga kati mwagaandikilwe lili! Kwa nyo, mana wibweni iandikilwe “nsese” wendakombwa soma “ncheche.” “Kaasako” wendakombwa “kaachako." Ata kwa milongelo ya Kingelesa na Kialabu’, ipi’nga ibi’li’ isoma likowe limo kwa milongelo mbali’mbali’.

Elufi.

Kimatu’mbi’ na Kiswaili ilandanali. Kimatu’mbi’ kibi na elufi saba, Kiswaili kibi na elufi tano. Tuandike elufi ya sita na ya saba kati nnyanya: i’ na u’. Kwa nyo lipinga (yai) na lipi’nga (kundi), buya (kurudi) na bu’ya (kuondoa).

Kimatu’mbi’ kipu’ngwi elufi yansima kati elufi - d, f, j, r, v, na z. Patupalikwe andika maina ga pandu na bandu mu Biblia, twapatike tabu kugaandika wiso. Kati Helode, Kimatu’mbi’ tupeandika Elole! Kwa nyo, twamuite kugaandika maina kati mwagaandikilwe mu Biblia ya Kiswaili, li’nga gatanganikwe.

Tuu’bi’lya panga mulu’a yaliwa kwo soma kitabu si’no, kwa mwanjaa ayi’ umo ya kakape ya Nkosopoli na Masiya witu Yesu Kilisitu. Kai’, tulu’ba mutusami kwa gano gagapangike, manaitei inogeli li kwa bandu boti, au salu’a nonopa kukisoma, mana ubile na likowe lyolyoti lyo yongeya mukitabu si’no utubakie tubi’ke wiso.

Tupanga kasi yi’no kwa utukupu wa mwene Nnu’ngu’. Kati mwaibaya Biblia, “Mumwegeli Nnu’ngu’ na ywembe alu’a kumwegelya mwenga.” (Yakobi 4:8) Usome, ulu’a kummona.

Timos MacSaveny

Charles Saidi Mbonde

Maria Kasian Kikali

Lightness Halidi Mbonde

Kilongolyo sa Luka

Injili kati mwaiandikilwe na Luka na sembe so nga kitabu simo sa yi’lu’ itabu nsese ya Lilagano Lyayambi’ lyaliawanikiya maisa ga Yesu Kilisitu. Kwa kila simo ya ayo itabu ikemelwa “Injili” liyi’gi’yo lyalilombolya “Abali inanoga.” Ayi’ ngaitabu yaiandikilwe bu’ka pa kiwo sa Yesu, na yembe nga Matei, Maluko, Luka na Yoani. Luka anaandikali mayaulyo ga maisa ga Yesu bai, ila aandike na makowe ga banamasi’ ba Yesu gabagapangike bu’ka waa na uyu’ki wake. Kitabu so, kikemelwa Matendo ga Mitume. Ntu’pu’ ywatangite lisu’ba lyayaandikilwe Injili kati mwaiandikilwe na Luka, wala pandu payaandikilwe. Asomi baingi bayi’ki’tyana panga yaandikilwe mu mwaka 70 bu’ka belekwa Yesu Kilisitu.

Mwandiki wake ai Luka ywaai ng’anga. Upundi wa uwandiki wake na mwaitumile luga yabonekine panga ai mundu mwene ilimu. Luka apalike andika kwo awanikiya wisowiso maisa ga Yesu kwo yaulya kati mwagapitile li’nga bi’ngi’ bapwailike pabasoma (Luka 1:1-3). Luka ai Nnyahudi lili (Bakolosai 4:10-14), aandike kwa upundi li’nga ata balu’ bababi Ayahudi lili batange likowe li’no lilaya mpu’li’ka mwaawanikiya makowe ga Kiyahudi (Luka 1:8).

Injili kati mwaiandikilwe na Luka nga kitabu sakilandana na itabu ya Matei na Maluko kwa mwanjaa itabu yi’no iyaulya makowe gagalu’galu’ gagalandine. Kati ya itabu yi’no itatu, kitabu sa Luka kisake ngasakiyaulya makowe go belekwa kwa Yoani Ywabatisage kwo kondea, Luka akong’ondelya nsama (Luka 3:3, 11:4, 17:3-4, 23:34) na malu’byo (3:21, 5:16, 6:12, 11:1-12, 22:32).

Mutasali

1. Musula ya 1:1-4 Luka apiya kilongolyo sa Injili yake no awana kwa ki’li’ aiandike.

2. Bu’kapo aawana makowe go belekwa kwa Yesu na mwabi’kilwe mwiso kwa lyengo. (Sula 1:5-4:13).

3. Mu Injili ngu’lu’ yayiigalile (Sula 4:14-21:38) Luka ayaulya mengo gaapangite Yesu, muno maluweluwe gaapangite na makowe gayi’ganie.

4. Musula ibi’li’ ya kuundi’la (22-24) ayaulya mwawile Yesu no yu’ka bu’ka kuuwi’li.

¹Mundumuko Topili, bandu baingi bakasine andika bu’kana na makowe galu’ gagaapangike mminyo gitu. ²Bagaandike kati mwatubakiyi’lwe na balu’ babagabweni makowe go kagapaangika bu’ka patumbu, na babayaulyage makowe go. ³Nanenga bu’kana no pekeseni makowe goti bu’ka pagaatumbwile, niibweni nikwandiki wa mundumuko kwa kindonda, ⁴pala na wenga, wiloli wamwene, kakape ya makowe galu’ goyi’ganilwe.

Lilagano lyo belekwa kwa Yoani

⁵Masu’ba ga Helode, nkulungwa wa Yudea, kwai na mpi’ndo wa lini ywakemelwage Zakalia, ywabile mukipi’nga sa upi’ndo wa lini wa Abiya. Nnyumbowe akemelwage Elisabeti, nembe aabile mukipi’nga sa lukolo lwa Haluna. ⁶Boti nebi’li’ baai apeleteu kwa Nnu’ngu’, batamage kwo bi’ngi’ya goti galagi Nnu’ngu’ wangali laumilwa. ⁷Lakini, baabile banapapali mwana, mwanjaa Elisabeti aai ntonga na boti abi’li’ baai agoi muno.

⁸Paliikite lisu’ba lyake lyo panga lyengo lya upi’ndo wa lini palua lwa nyumba ya Nnu’ngu’, ⁹Zakalia aasagulilwe na bandu kati mwagaabile mayobelya go yingya mu Nyumba ya Nnu’ngu’ pala auye ubani. ¹⁰Kipi’nga sa bandu baamesekine palua kabasali, ku’no Zakalia kauya ubani. ¹¹Amo nyumba, ngampitya malaika ywa Nnu’ngu’, ywayi’mi kumalyo wa kibi’ki’lyo so ukiya ubani. ¹²Paamweni, Zakalia aapatike ndele no yogopa. ¹³Lakini malaika ywa Nnu’ngu’ ngammakia, “Wa Zakalia we, kaneuyogope, mwanjaa gonnu’bite Nnu’ngu’ akuyu’wine, nyumbogo Elisabeti alu’a kupapya mwana nnalu’me, na lina lyake wantine Yoani. ¹⁴Walu’a napusika sana na bandu baingi baapanga si’li’ku’si’li’ku’ mwanjaa belekwa kwake. ¹⁵Alu’a panga wa mpu’ku’bi’la nnu’ngi’ ya Nnu’ngu’, alu’a lobyali wi’mbi’ wowoti, alu’a twi’li’yi’lwa Loo Mpeleteu bu’ka mundumbo ya mau’ bake. ¹⁶Alu’a kwagalambwa bandu baingi ba Isilaili, baamuyangani Nnu’ngu’ wabe. ¹⁷Alu’a kunnongolya Bwana, ku’no kalongoyelwa na makakala ga Loo Mpeleteu kati nnondoli ywa Nnu’ngu’ Elia. Alu’a kwaawana akina tati’ na bana babe, na kwigalambwa myoyo ya kimbu’ku’su’ babe na malango kati mwabapanga bandu ba Nnu’ngu’, bu’kapo ammi’ki wiso Bwana bandu bake.” ¹⁸Zakalia ngammakia aywo malaika, “Kikowe saku’ sakilu’a nipanga nenga niu’bi’li likowe li’? Nenga na nnyumbo wangu’ twaboti tugoime.” ¹⁹Malaika ngannyangwa, “Nenga na Gabulieli, na malaika ywaniyi’ma nnu’ngi’ ya Nnu’ngu’, nitumilwe nikubakie abali inannoga. ²⁰Pi’kania, mwanjaa ukana u’bi’lya makowe ganikubakia ulu’a galambuka panga wa bubu, walongelali mpaka gano ganikubakie gatimi.”

²¹Apo bandu baakibweni kyukala kwa mwanjaa Zakalia aasi’li’ye pitya palua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’. ²²Paapiti palua, akombwili longela nabo, yabonekine mpu’la kwabe, Zakalia agabweni makowe gayambi’ mu Nyumba ya Nnu’ngu’, mwanjaa ywembe alongelage kwo langyalangya na moko.

²³Paliyomwike lyengo lyake lyo yi’mi’li’ka mu Nyumba ya Nnu’ngu’, aabuyangani kaya. ²⁴Bu’kapo, nnyumbowe Elisabeti ngayi’ma ndumbo, ngayu’ba kasake kwa myei mitano kaabaya, ²⁵“Ago ngagaanipangi Nnu’ngu’, anibi’ki kiya na kunibu’ki’ya oni yo kotoka beleka yanaabile nayo, paminyo ga bandu.”

Lilagano lyo belekwa kwa Yesu

²⁶Pawikite mwei wa sita, malaika Gablieli aatumilwe na Nnu’ngu’ ayende kukilambo sakikemelwa Nazaleti, akwo ku Galilaya, ²⁷kwa mwi’nja yumo ywangalikuntanga nnalu’me ywakemelwage Malia, aakobekilwe na Yosefu bu’ka mulukolo lwa Daudi. ²⁸Malaika ngannyendelya na kummakia, “Uyumukage wenga wopendilwe na Nnu’ngu’, Nnu’ngu’ abi pamope na wenga.”

²⁹Malia paayu’wine makowe go, ngaumpata ntenyo, no tumbwa wasa, makowe ga galombolya namani? ³⁰Malaika ngammakia, “Malia, kaneuyogope, nnyino Nnu’ngu’ akupendile. ³¹Ulwayi’ma ndumbo, walu’a papa mwana nnalu’me, na lina lyake wantine Yesu. ³²Ywembe alu’a panga mpi’ndo na aakemelwa mwana wa Nnu’ngu’ nku’lu’. Nnu’ngu’ alu’a kumpeya kiti’gu’ sa lenji bu’ka mulukolo lwa nkulungwa Daudi. ³³Kwa nyo, alu’a tawala lukolo lwa Yakobi milele na ukulungwa wake wayomokali.”

³⁴Malia ngannyangwa, “Ago kagapitya kwaku’, nanenga nantangali nnalu’me?” ³⁵Malaika ngannyangwa, “Alu’a kuulukya Loo Mpeleteu, na uweso wa Nnu’ngu’ Nku’lu’ walu’a kwisilya kati kiwili. Kwa nyo, mwana ywabelekwa alu’a kemelwa Mpeleteu mwana wa Nnu’ngu’. ³⁶Kai’ utange, ata Elisabeti nnongogo, ywabammayage ntonga, ai na ndumbo ya myei sita ya mwana nnalu’me, na ywembe nng’oi. ³⁷Kwa nyo, makowe goti apanga Nnu’ngu’.” ³⁸Malia aabaite, “Nenga namundu wa Nnu’ngu’, nipangilwe kati mwobaike.” Wayomwi yangwa nyo, yu’lu’ malaika ngaabu’ka.

Malia antyangilya Elisabeti

³⁹Aatamili masu’ba gambone, Malia aayabwi mwanja wa kiyu’ngu’ya mpaka kuunni’ma waubile mwitu’mbi’ ya ku Yudea. ⁴⁰Akwoo, ayi’i kumpanga abali Elisabeti munyumba ya Zakalia. ⁴¹Elisabeti payu’wine lilobe lya Malia, mwana nnele mundumbo yake ngau’mbau’mba, nembe Elisabeti ngatwi’li’yi’lwa Loo Mpeleteu. ⁴²Ngaalongela kwa lilobe liku’lu’, “Uteyaliwa pi’ta alwawa boti, na ywolu’a kumpapa kwa ndumbo yobilenayo, ayaliwite. ⁴³Mwanjaa namani makowe maku’lu’ kati ga kumbitya ne, ata mau’ bake Bwana wangu’ banisili? ⁴⁴Paniyu’wine lilobe lyako bai, kaunipanga abali, kaana kakabile nndumbo yangu’ kati u’mbau’mba kwo pulaika muno. ⁴⁵Male wenga wauu’bi’li panga galu’ gaakubakie Nnu’ngu’ galu’a piitya.”

Mwambo wa Malia kannumba Nnu’ngu’

⁴⁶Malia ngabaya,

“Mwoyo wangu’ unnumba Nnu’ngu’,

⁴⁷Na loo yangu’ impulaikya Nnu’ngu’, ywanikombwile.

⁴⁸Kwa mwanjaa aninguli kwa liyo lya kiya, ntumisi wake ywa nnyu’wa.

Kwa nyo, bu’ka nambi’yambi’ bandu boti, balu’a nikema na ywayaliwite.

⁴⁹Kwa mwanjaa, Nnu’ngu’ Mwene makakala, anipangi maku’lu’,

lina lyake lipeleteu.

⁵⁰Kwabi’kya kiya balu’ bandu babamwisimu,

lama bu’ka libeleko mpaka libeleko.

⁵¹Apangite makowe maku’lu’ kwa luboko lwake,

Aasengemwaniye bene mpyata mumyoyo yabe.

⁵²Aulwiye bene makakala bu’ka muiti’gu’ yabe ya lenji,

na kwa katuya aki’ba.

⁵³Aayukutiye ganannoga bene njala,

na kwabu’ya moko gabule bene mali.

⁵⁴Annyangatiye ntumisi wake Isilaili,

aku’mbu’ki kiya sake.

⁵⁵Kati mwaalagi api’ndo bitu,

Bulaimu na lubelekwo lwake mpaka mwiso wa byu’mi.”

⁵⁶Malia aatami na Elisabeti kwa myei itatu, no buyangania kasake. ⁵⁷Paikomile ndumbo yake, Elisabeti ngapapa mwana nnalu’me.

Belekwa kwa Yoani Ywabatisage

⁵⁸Aloongobe na bandu, pabayu’wine makowe go panga Nnu’ngu’ ami’kikiya muno, baapulaike pamope nakwe. ⁵⁹Paliikite lisu’ba lya nane, baateisa pala kumwina mwana liku’mbi’ na kuntina lina lya tati’ bake Zakalia. ⁶⁰Mau’bake ngo kaana, ngababaya, “Nyonyo lili, mbala akemelwe Yoani.”

⁶¹Ngabammakia, “Mboni ntu’pu’ mundu ywakemelwa lina lyo mulukolo lwinu?.” ⁶²Bai, ngabannaluya Zakalia kwo langyalangya bapate tanga panga apala mwana wake akemelwe nyai. ⁶³Nembe aalu’bite kibao so andikya, aandike nnyanya, “Yoani nga lina lyake.” Boti baatisangala. ⁶⁴Popopo, nkano na lulimi lwa Zakalia ngaiyu’gu’li’lwa, ngalongela na kunnumba Nnu’ngu’. ⁶⁵Alongobe baayingililwe na bwoga pabagabweni makowe go, gaayu’wanike kila pandu muitu’mbi’ ya Yudea. ⁶⁶Boti babaagayu’wine makowe go, baatiganiya mumyoyo yabe ku’no kababaya, “Mwana yu’ alu’a panga mundu gani?” Maana, makakala ga Bwana gabile pamope nakwe.

Mwambo wa Zakalia

⁶⁷Zakalia tati’ bake mwana, ngabatwi’li’yi’lwa na Loo Mpeleteu, ngabapiyite kilondwo si’i’,

⁶⁸“Akwi’yi’lwe Bwana Nnu’ngu’ wa Isilaili!

Mwanjaa atekwaisilya na kwakombwa bandu bake.

⁶⁹Atupei nkomboli ywa kutukombwa,

mmelekwa kwa lukolo lwa Daudi, ntumisi ywa Nnu’ngu’.

⁷⁰Mu’mu’lu’mu’lu’ mwalongei bu’ka kwai’mbu’,

kwa ndi’la ya alondoli bake apeleteu,

⁷¹panga alu’a kutukombwa mmoko ga andumu bitu,

no bu’ka mumaboko ga boti babatusukwa.

⁷²Aabaite alu’a kwabi’kya kiya api’ndo bitu,

no ku’mbu’kya lilagano lyake lipeleteu.

⁷³Aalapi babu bitu Bulaimu,

panga aalu’a tuyalya twenga.

⁷⁴Panga aatuyalya’ atukosopoli, bu’ka mmoko ga andumu bitu,

tupate tumika wangali yogopa.

⁷⁵Kanetulemale myoyo na tubonekane twaatimya nnu’ngi’ yake,

masu’ba goti ga bwu’mi witu.

⁷⁶Na wenga wa mwana wangu’ walu’a kemelwa wannondoli wa Nnu’ngu’ nku’lu’,

waalu’a kunnongolya Bwana, kumpetulya ndi’la yake,

⁷⁷Wabakie bandu bake panga, aalu’a kwakosopolya,

kwo bu’yi’lwa masambi gabe.

⁷⁸Kwa kiya kiku’lu’ sa Nnu’ngu’ witu,

Atuumukulya bweya bu’ka kunani.

⁷⁹Na kwamulikya boti babatama mulubi’ndu’ na kiwili sa kiwo,

alongoye nganjo yitu mundi’la ya amani.”

⁸⁰Mwana aatiku’la, no pata makakala ga mumwoyo. Aatami mulubele mpaka paisi boneka paminyo ga bandu ba Isilaili.

Belekwa kwa Yesu

(Mat 1:18-25)

¹Masu’ba galu’ nkulungwa ywa Kilumi ywakemelwage Agusito aoniye lilu’nga kwapala bandu boti panni’ma babalaangilwe. ²Awo ngawai ntumbwo wo balangilwa bandu, masu’ba go Kilenio aai mpi’ndo wa nkoa wa Silia. ³Bandu boti bayi’i balangilwa, kila mundu pakilambo sake sabelekulile.

⁴Yosefu nembe ayabwi mwanja bu’ka kukilambo sa Nasaleti kuwilaya ya Galilaya pala akabalangilwe. Mwanjaa ywembe aabile mulukolo lwa Daudi, ayi’i kukilambo sa Betelehemu, kunkoa wa Yudea kwabelekuli nkulungwa Daudi. ⁵Aayi’i balangilwa pamope na Malia nwawa ywankobekage, na ywembe pamasu’ba go, aai ntopelwe. ⁶Pabaabile kwo, ngaliika lisu’ba lyake lyo koomboka. ⁷Ngakomboka mwana nnalu’me mmele wake, anng’walike tugu’bo twa kyana, na kunng’onjeka mukili’lyo sa ng’ombe mwanjaa baapatikeli poogonjo, nyumba ya ageni yai yatwi’la.

Asungi na Malaika

⁸Pandu po paabile na asungi ba ngondolo, babakelekage kilo mumakwabo li’ndi’la myugo yabe. ⁹Malaika wa Bwana ngaapitya kwa kimuimu, na bweya wa utukupu wa Bwana ngawamulikya pu’pu’lu’. Baatiyogopa muno. ¹⁰Malaika ngaabakia, “Kanemuyogope! Ninnetyangite abali inannoga, yo napusika muno, yailu’a kwapata bandu boti. ¹¹Mwanjaa li’no pansengo wa Daudi abelikwe Nkosopoli, abelilwe kwa kitumbu sinu mwenga nga Kilisitu Bwana. ¹²Na wu’no, walu’a panga mwanju kwinu panga, mukankwemba mwana kilekeleke banng’walike ngu’bo ya kyana, banng’onjike mukili’lyo sa ng’ombe.”

¹³Popopo lipi’nga lya malaika ba kunani ngalilu’mbana na aywo malaika, kabannumba Nnu’ngu’ kababaya,

¹⁴“Utukupu kwa Nnu’ngu’ kunani,

na amani padunia kwa bandu baapenda ywembe.”

¹⁵Bu’ka pabaabu’i abo malaika buyangania kunani, asungi ngababakiana, “Tuyende nswaa mpaka ku Betelehemu tukalibone likowe li’, lyatubakie Bwana’.”

¹⁶Bai, bayi’i kwo talima, ngabaakwemba Malia, Yosefu, na yu’lu’ mwana kilekeleke banng’onjike mukili’lyo sa ng’ombe. ¹⁷Abo asungi pabaamweni mwana ywo, ngabaabakia bandu boti makowe gabagayu’wine bu’kana na aywo mwana. ¹⁸Boti pabayu’wine go, baatisangala bu’kana na makowe gababakiyilwe na asungi. ¹⁹Lakini Malia agabi’i mumwoyo wake goti no ganiya. ²⁰Balu’ asungi, baabuyangani kasabe ku’no kabankwi’ya Nnu’ngu’ no lumba uku’lu’ wake kwa goti gabaagayu’wine na kugabona, gabi kati mwabaabakiyilwe.

Mwana atinilwa lina

²¹Pagapite masu’ba manane bu’ka belekwa, lisu’ba lya kumwina liku’mbi’ mwana, bantinike lina lyake Yesu. Lina lyo atinilwe na malaika masu’ba ata ndumbo ya mwana we anayi’mali.

Yesu abi’ki’lwa nnu’ngi’ ya Nnu’ngu’

²²Pagaikite masu’ba go peleteyelwa, Yosefu na Malia kati mwaipalilwage na Salya, abelei bo bampu’twi mwana no yenda nakwe ku Yelusalemu pala bammawe kwa Nnu’ngu’. ²³Mu Salya ya Bwana Nnu’ngu’ yandikilwe, “Kila mwana mmele nnalu’me abaulilwe kwa Bwana.” ²⁴Kai’, bayi’i pala bapiye salaka ndutu abi’li’ au’ mabunda gabi’li’ ga ngunda, kati mwaipalikwage mu Salya ya Bwana.

²⁵Pamasu’ba go akwo Yelusalemu, kwai na mundu yumo nnoga mwoyo, na nnu’bi wa Nnu’ngu’ lina lyake akemelwage Simioni, ywembe ali’ndage kwa kilu’lu’ kombolelwa kwa Isilaili. Loo Mpeleteu aabile pamope nakwe. ²⁶Loo Mpeleteu aamumukuli panga, kiwo kinkolyali wangali kummona Kilisitu wa Bwana, Nkulungwa ywalondolilwe. ²⁷Bai, kalongoyelwa na Loo Mpeleteu, Simioni aayingi mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’. Abelei ba Yesu pabannetike mwana wabe mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’, bampangi kati mwaipalilwage na Salya, ²⁸Simioni aampoki mwana Yesu mumaboko gake ku’no kankwi’ya Nnu’ngu’, kaabaya,

²⁹“Nambi’yambi’ Bwana utimisike malagano gako,

unnyi’ki’ti’ye ntumisi wako ayende kwa amani.

³⁰Maana kwa minyo gangu’ niubweni ukosopoli wauuletike

³¹waubi’i wiso ubonekane na mataipwa goti.

³²Bweya wawaalu’a kwamulikya bandu ba panja,

na utukupu kwa bandu bako Isilaili.”

³³Tati’ na mau’ bake Yesu, baatisangala kwa makowe gaalongei Simioni kwa abali ya mwana. ³⁴Simioni atekwayalya, ammakie Malia mau’ bake, “Mwana yu’u’, alu’a panga kitumbu, sa kwatu’u’mbuya na kwayi’mi’ka bandu baingi mu Isilaili. Nembe alu’a panga kati mwanju wo kanilwa na bandu, ³⁵pala gabagania bandu baingi kwo iya, gaumukulwe. Na wenga wamwene, lwu’ngu’ lwalubile kati lipanga linoola, lwalu’a kuoma pamwoyo wako.”

³⁶Kwabi na nnondoli wa Nnu’ngu’ nnwawa nng’oi muno na lina lyake Ana, biti Fanueli wa kabila lya Asheli. Bu’ka ku’u’nda, aatami na nsengowe myaka saba bai. ³⁷Kai’, aatami wangali nnalu’me mpaka paikiye upi’ndo wa myaka samanini na nsese. Nsimu awo woti, atami palua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’ kwo punga no lu’ba kilo na muntwekati. ³⁸Popopo ngaisa Ana na kunnumba Nnu’ngu’ no baya makowe ga mwana ywo kwa bandu boti babalolelage kombolelwa kwa Yelusalemu.

Buyangania ku Nasaleti

³⁹Abo abelei pabayomwi panga goti gagaamulilwe na Salya ya Bwana, babuyangani kasabe Nasaleti, kuwilaya ya Galilaya. ⁴⁰Mwana aatiku’la aayendeli pata makakala, aatwi’li ikima na ngu’ngu’ ya Nnu’ngu’ yainakwe pamope.

Mwana Yesu palua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’

⁴¹Abelei bake baai na Salya yo yenda ku Yelusalemu kila mwaka masu’ba ga si’li’ku’si’li’ku’ ya Pasika. ⁴²Mwana paikiye myaka ku’mi na ibi’li’, bayi’i boti kati mwaibile Salya yabe ya kila mwaka. ⁴³Paiyomwike si’li’ku’si’li’ku’, baatumbwi mwanja wo buyangania kaasabe, lakini Yesu aigali ku Yelusalemu wangali abelei bake tanga panga bannei nsu’gu’. ⁴⁴Bembe bawasage alongwaniye na lipi’nga lya babalongolile. Bayi’i mwanja wa kutwa banammonali, ngabatumbwa kumpala mwababile alongo na mambwiga. ⁴⁵Pabakotwike kummona baabuyangani ku Yelusalemu kumpala.

⁴⁶Lisu’ba lyenetatu, ngabankwemba mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’ atami pakatikati ya baalimu ba salya, kaapi’kani’a na kwalaluya maswali. ⁴⁷Boti babannyu’wine makowe gake, baagasangalike malango gake na mu’lu’ mwayangwae kwa ikima. ⁴⁸Abelei bake, pabaamweni, batisangala. Malia mau’ bake, ngabannaluya, “Wamwana wangu’, mwanjaa namani utupangite nyo, tati’ bako na nenga, twendekupala, malango gatwoobike.” ⁴⁹Ywembe ngayangwa, “Mwanjaa namani munipaalage? Mwatangikeli panga, nipalilwa tama munyumba ya tati’ bangu’?” ⁵⁰Lakini abelei bake, baatangiteli makowe go galombolya namani.

⁵¹Bai, baabuyangine nakwe mpaka ku Nasaleti, na apeyage isima yabe yoti. Mau’ bake baagabi’kite makowe ago goti pamwoyo wabe. ⁵²Nembe Yesu, aayendeli ku’la kimalango na kyi’mo, no pendelwa na Nnu’ngu’ na bandu.

Makowe ga Yoani Ywabatisage

¹Mwaka wa ku’mi na tano waatawalage Kaisali Tibelio, Pontio Pilato atawalage kunkoa wa Yudea. Helode atawalage Galilaya na nnunawe Pilipi atawalage pakilambo sa Itulea na Tulakoniti. Lusania atawalage Abilene. ²Na Anasi na Kayafa baai api’ndo aku’lu’ ba lini. Pamasu’ba go, likowe lya Nnu’ngu’ ngalimwisilya Yoani mwana wa Zakalia ku’lu’ kulubele ³Bai Yoani ngayenda muilambo yoti yaipakine na libi’ndi’ lya Yoldani. Ngaabakiage bandu boti bagalaambuke, bammuyangani Nnu’ngu’ no batisilwa, li’nga aabu’ki’ye masambi gabe. ⁴Ngamo iandikilwe mukitabu sa nnondoli wa Nnu’ngu’ Isaya,

“Lilobe lya mundu akema kulubele,

mumpetuli Bwana ndi’la yake,

mugolwe simbasimba yake.

⁵Mabi’ndi’ goti gaalu’a kulilwa,

kila kitu’mbi’ na litu’mbi’ yaalu’a pwimwanilwa no yanjayilwa,

papapi’ndike, paalu’a gololelwa.

Mali’la gangapetwa, gaalu’a petulwa.

⁶Na bandu boti baalu’a kuubona ukosopoli wauleta Nnu’ngu’.”

⁷Bai, Yoani aabakiage bandu baingi babaaisile pala aabatise kaabaya, “Mwenga mwa lukolo lwa nng’ambo, nyai ywanking’indile mwitile nyongo yayaisa? ⁸Mulaye kwa itendo yinu panga, mummuyangani Nnu’ngu’ kwo kaana, buyangania sambi. Kanemutumbwe kwipuna, ‘Twenga twa bana ba Bulaimu’. Nimmakianga kakape panga, Nnu’ngu’ akombwa kugagalambwa maliwe gamugabona, gapange bana ba Bulaimu. ⁹Bai, libago libi’kilwe paliina lya nkongo kwa nyo, kila nkongo wangali pambika itunda inannoga, waalu’a pi’ngu’lwa no sonjelwa mwoto.” ¹⁰Kipi’nga sa bandu ngabalaluya, “Tupange buli?” ¹¹Aayangwi, “Ywabile na ngu’bo ibi’li’, ampei mwene buula, na ywabile na kilyo, apange nyinyonyo.” ¹²Nabembe alonga koli ngabaisa pala babatiisilwe ngabannaluya, “Mwalimu, tupange buli?” ¹³Nembe ngayangwa, “Kanemwabonele bandu kwa, kwaalonga koli pi’ta yi’lu’ yaibi’kilwe na silikali.” ¹⁴Nabembe asikali ngabannaluya, “Natwenga tupange buli?” Nembe ngayangwa, “Kanemupokonywe kikowe sa mundu ywoywoti kwa makakala, wala kunsitakya mundu kwa likosa lya kunku’pi’ki’a. Inni’ngane mikwiso yamuli’pi’lwa.”

¹⁵Boti baai na kikowe sabakipi’kaniage, baai ngabatumbwa kwilaluya kumyoyo yabe kwa abali ya Yoani panga kwaali’ ywembe nga Kilisitu ywabayilwe. ¹⁶Apo, Yoani ngaabakia boti, “Nenga nimmatisanga kwa masi’, nsu’gu’ yangu’ aisa mwene uweso kulikoni nenga, aywo nenga nipwaikali ata undwana kamba ya ilatu yake. Ywembe alu’a kummatisanga kwa Loo Mpeleteu na kwa mwoto. ¹⁷Ywembe abile na kyelo mumaboko gake, so pepekeya ilaalyo akaimati muliku’ngwa paligu’lu, na mayu’ngu’lu’lu’ akagatiniye kumwoto wangali imika.”

¹⁸Kwa nyo, pamope na gaayiganage maingi, Yoani aakong’ondeli bandu kaabakia abali inannoga. ¹⁹Lakini Yoani ankalipi ntawala Helode, kwa kitumbu sa kuntola Helodia nnyumbo wa nnunawe na kumpanga nnyumbowe, na ankalipi kwa ulau woti waupangite. ²⁰Kai’, Helode aayongiye ulau, kwa kunnyingia Yoani muutabilwe.

Yesu endabatisilwa

²¹Bandu boti pabayomwi batiisilwa, nembe Yesu aatibatiisilwa. Na Yesu paasalyage, kunani kwatiyu’gu’ka. ²²Na apo, ngapaulukilwa na Loo Mpeleteu, ywabile na uyi’me wa ngunda. Lilobe lyayu’wanike bu’ka kunani, “Wenga nga wamwana wangu’, wanikupendile, ninogelilwe na wenga.”

Lukolo lwa Yesu

²³Yesu patumbwi tanganikwa na bandu kwa lyengo lyake, aabile na myaka salasini, na bandu bakitage panga, ywembe mwana wa Yosefu, mwana wa Heli. ²⁴Heli abi mwana wa Mathati, ywabile mwana wa Lawi, mwana wa Melki, mwana wa Yanai, mwana wa Yosefu. ²⁵Ywaabile mwana wa Mathathia, mwana wa Amosi, mwana wa Nahumu, mwana wa Esli, mwana wa Nagai. ²⁶Ywaabile mwana wa Maathi, mwana wa Matathia, mwana wa Shemeni, mwana wa Yoseki, mwana wa Yuda. ²⁷Ywaabile mwana wa Yohanani, mwana wa Lesa, mwana wa Zelubabeli, Zelubabeli ai mwana wa Shealtieli, Shealtieli ai mwana wa Neli, ²⁸mwana wa Melki, Melki ai mwana wa Adi, mwana wa Kosamu, Kosamu ai mwana wa Elmadamu, ywaabile mwana wa Eli. ²⁹Ywaabile mwana wa Yoshua, mwana wa Eliezeli, mwana wa Yolimu, mwana wa Mathati, mwana wa Lawi, ³⁰Ywaabile mwana wa Simioni, mwana wa Yuda, mwana wa Yosefu, mwana wa Yonamu, mwana wa Eliakimu. ³¹Ywaabile mwana wa Melea, mwana wa Mena, mwana wa Matatha, mwana wa Nathani, mwana wa Daudi. ³²Ywaabile mwana wa Yese, mwana wa Obedi, mwana wa Boazi, mwana wa Salmoni, mwana wa Nashoni. ³³Ywaabile mwana wa Aminadabu, mwana wa Admini, mwana wa Alni, ywabile mwana wa Hesloni, mwana wa Pelesi, mwana wa Yuda. ³⁴Ywaabile mwana wa Yakobi, mwana wa Isaka, mwana wa Bulaimu, mwana wa Tela, mwana wa Naholi. ³⁵Ywaabile mwana wa Selugia, mwana wa Leu, mwana wa Pelegi, mwana wa Ebeli, mwana wa Sala. ³⁶Ywaabile mwana wa Kainamu, mwana wa Alfaksadi, mwana wa Shemu, mwana wa Noa, mwana wa Lameki. ³⁷Ywaabile mwana wa Methusela, mwana wa Henoki, mwana wa Yaledi, mwana wa Mahalaleli, mwana wa Kenani. ³⁸Ywaabile mwana wa Enoshi, mwana wa Sethi, mwana wa Adamu, ywabile ywa Nnu’ngu’.

Payilwa kwa Yesu

(Mat 4:1-11, Mal 1:12-13)

¹Yesu abu’i mulibi’ndi’ lya Yoldani ai ntwi’li’yi’lwa Loo Mpeleteu. Ngalongoyelwa na Loo mpaka kulubele, ²akwo aapayilwe na Tati’ ba bene ubu’su’ kwa masu’ba alubaini, masu’ba ago goti, aalileli kili’be. Walyaikite lisu’ba lya alubaini ngaimminya njala. ³Apo Tati’ ba bene ubu’su’ ngammakia, “Wenga manautei wa mwana wa Nnu’ngu’ ulibakie liwe li’ lipange liikati.” ⁴Yesu ngannyangwa, “Yandikilwe, ‘Mundu alamali kwa liikati bai, ila kwa kila liyi’gi’yo lyalibu’ka kwa Nnu’ngu’.’ ”

⁵Bu’kapo Tati’ ba bene ubu’su’ ngampeleka mpaka pandu patu’ndu’bau na kunnaya ukulungwa woti wa padunia. Tati’ ba bene ubu’su’ ngammakia, ⁶“Naakupeya uweso wa kulungwa yoti yi’i’, kwa mwanjaa, awu’ woti ndepeyelwa na manambendi kumpeya mundu nendakombwa. ⁷Bai, mana wanikilikitya, ayi’ yoti yapanga mali yako wenga.” ⁸Yesu ngannyangwa, “Yandikilwe,

‘Wankilikiti Bwana Nnu’ngu’ wako,

na kuntumikia ywembe bai.’ ”

⁹Tati’ ba bene ubu’su’ ngampu’twa mpaka ku Yelusalemu, kunani ya Nyumba ya Nnu’ngu’ ngammakia, “Manaitei wenga nga wamwana wa Nnu’ngu’, witu’mbu’ye pai’, ¹⁰kwa mwanjaa yandikilwe,

‘Aabakia malaika bake bakuli’ndi’le,’

¹¹na kai’,

‘Bakupu’twa mumoko gabe,

li’nga wakenekwiku’mbwa lugu’lu’ muliwe.’ ”

¹²Lakini Yesu ngannyangwa, “Yandikilwe, ‘Keneumpaye Bwana Nnu’ngu’ wako.’ ” ¹³Tati’ ba bene ubu’su’ waibweni ampayike kwa kila ndi’la, nganneka kwa kumpelemba.

Yesu atumbwa lyengo lyake ku Galilaya

(Mat 4:12-17, Mal 1:14-15)

¹⁴Apo Yesu ngaki’li’bu’kya ku Galilaya abile ntwi’lya makakala ga Loo Mpeleteu na makowe gake gaayu’wanike muilambo yoti ya papipi. ¹⁵Naywembe ai kayi’gana mumayumba ga kunnu’ba Nnu’ngu’, ngalumbilwa na bandu boti.

Yesu akanilwa ku Nasaleti

(Mat 13:53-58, Mal 6:1-6)

¹⁶Bai, Yesu ngayenda ku Nasaleti, pandu paalelilwe, na Lisu’ba lyo Pu’mu’lya, aayingi munyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’ kati mwagaabile mayobelya gake. Ngayi’ma li’nga asome Maandiko Mapeleteu kwa lilobe. ¹⁷Ngapokya kitabu sa nnondoli ywa Nnu’ngu’ Isaya, ngakiumukwa na kupakolya pandu papaandikilwe,

¹⁸“Loo wa Bwana ai panani yangu’,

aniyi’mike mwene li’nga naleti aki’ba Abali Inannoga.

Andumike naatangasili atabilwe yu’gu’li’lwa kwabe, na atu’lu’ka minyo bapate lola

kai’ andumike nakombwe bababonelwa,

¹⁹no tangasa mwaka wa Bwana woyaliwa bandu ngu’ngu’ yake.”

²⁰Wayomwi soma ngakiwi’ki’lya si’lu’ kitabu, na kumpeya ntumisi bu’kapo ngatama, na bandu boti ngabammu’nju’lya minyo. ²¹Naywembe ngaabakia, “Liyi’gi’yo lyamuliyu’wine, li’i’no litimile.” ²²Boti batenapusika, munomuno batesangala, kwa makowe ganannoga, gaagalongei. Ngabalaluyana, “Ayu’ ka ngamwana wa Yosefu?”

²³Nembe ngaabakia, “Ndangite mulu’a mbakia nnongelo gu’, ‘Wa nng’anga witepwe wamwene.’ Kai’ mwabaya, ‘Goti gatugayu’wine ugapangite ku’lu’ ku Kapalanaumu, ugapange kai’ pano pakilambo sako.’ ” ²⁴Ngapayendelya baya, “Nnondoli atanganikwali pakilambo sake. ²⁵Pi’kani, kwai na alwawa awi’li’ka baingi ku Isilaili nsimu wa Eliya, kai’ kwai na njala ngu’lu’ munni’ma woti kwa mwanjaa anileli ula kwa myaka itatu na nusu. ²⁶Ata nyo, Eliya atumilweli kwa nnwawa nngwi’li’ka ywoywoti ila kwa nnwawa nngwi’li’ka ywa ku Salepta nni’ma wa ku Sidoni. ²⁷Kai’ ku Isilaili nsimu wa Elisa kwaabile na bene matana baingi. Ata nyo, ntu’pu’ nywapeleteyilwe ila Naamani mwenekaya wa ku Silia.” ²⁸Boti babaabile mu’lu’ munyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’ pabagayu’wine galu’, baateusika muno. ²⁹Ngabayi’ma na kunnokwa, bampikiye panja ya kilambo sabe na kumpeleka panani ya kitu’mbi’, li’nga bantaikuli pai’ bu’ka mungeleuko. ³⁰Lakini Yesu ngapi’ta pakatikati yabe no bu’ka.

Mundu mwene moka

(Mal 1:12-28)

³¹Bu’kapo Yesu ngaelya mpaka ku Kapalanaumu kuwilaya ya Galilaya, ai kayi’gana bandu Lisu’ba lyo Pu’mu’lya. ³²Ngabasangala uweso wabile nawo muuyi’gani kwa mwanjaa, ayi’ganage kwa amuli. ³³Na mu’lu’ munyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’ kwabile na mundu ywalobi moka, aapangite lwengele lwoiba na makutu kaakemelya, ³⁴“Ubile na ki’li’ na twenga, wenga wa Yesu wa ku Nasaleti? Buli uisi kutulangamisa? Nikutaangite wenga wanyai. Wenga nga wa Mpeleteu mwene makakala ga Nnu’ngu’!” ³⁵Yesu ngankalipya aywo moka kaabaya, “Ndu’ti! Ummu’ke mundu yu’!” Bai, aywo moka ngantu’ya pai’ yu’lu’ mundu na kummu’ka wangali kunsulu ata pasene. ³⁶Bandu boti ngabasangala, ngababakiana, “Ali’ likowe lyayambi’ maana kwa uweso na makakala ammakia moka bu’ka naywembe endabu’ka!” ³⁷Makowe ga Yesu, gaateyu’wanika muilambo yoti ya nni’ma gu’lu’.

Yesu aatepwa bandu baingi

(Mat 8:14-17, Mal 1:29-34)

³⁸Yesu pabu’i mu’lu’ munyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’, ngayenda kaasake Simoni. Mau’ yumo nkiwe Simoni, ai na oma ngali’ ngabannu’ba antepwe. ³⁹Yesu aayi’mi papipi nakwe, ngaikalipya yi’lu’ oma, ngaimmu’ka. Ywalu’ mau’ ngakakatuka popopo na kwatumikia. ⁴⁰Lisu’ba palipilyage, boti babaabile na atamwe ba matamwe mbali’mbali’, baatekunnetya. Na ywembe aabi’kite maboko gake panani ya kila mundu, ngaatepwa boti. ⁴¹Moka gaatikwabu’ka bandu baingi, ngagapanga ndu’ti kagabaya, “Wenga nga wa Mwana wa Nnu’ngu’!” Lakini Yesu nga gakalipya wala aagayi’ki’tiyeli longela, kwa mwanjaa, gaatangite panga ywembe nga Kilisitu ywabayilwe. ⁴²Ata wakusile Yesu aatibu’ka yenda pandu pangali bandu, kipi’nga sa bandu ngabampaala. Pabaamweni, ngabapaya kunkanikia li’nga kaneabu’ke kaasabe. ⁴³Lakini Yesu ngaabakia, “Mbalikwa kwaalya Abali Inannoga ya Ukulungwa wa Nnu’ngu’ mumili’ma yi’ngi’, kwa mwanjaa, nitumilwe kwa go.” ⁴⁴Bai, ai kaala ku Yudea mu mayumba ga kunnu’ba Nnu’ngu’.

Yesu akema banamasi’ ba kwanja

(Mat 4:18-22, Mal 1:16-20)

¹Lisu’ba limo, Yesu ayi’mi mbwega ya litanda liku’lu’ lya Genesaleti, na bandu baingi baatikunti’li’ta no patigana, kabapi’kania liyi’gi’yo lya Nnu’ngu’. ²Apo Yesu ngaibona ngalaba ibi’li’, mbwega ya litanda liku’lu’. Alopoli bene bai pambwega kabagu’lwa mbi’li’li’ yabe. ³Yesu ngayingya mungalaba yimo yayaabile ya Simoni, na kumpala aiekekeye mumasi’ pasene kuutalu na mbwega ya litanda liku’lu’, ngaatama no yi’gana lipi’nga lya bandu, ku’no ai mungalaba.

⁴Wayomwi yi’gana ngammakia Simoni, “Wendelese ngalaba mpaka papayendekiye, na mukatumbukiye mbi’li’li’ yinu li’nga mulopwe omba.” ⁵Simoni ngannyangwa, “Mpi’ndo, tutekeleka kilo soti loba lakini tupatikeli kili’be, ila itei mwanjaa ulongei wenga niyenda tumbukia.” ⁶Wabatumbukiye mbi’li’li’ yabe, ngabaloba omba baambone, mpaka mbi’li’li’ yabe kaitumbwa kutwanika. ⁷Ngabaakema ayabe ba mungalaba yi’ngi’, li’nga sabaayangatiye. Ngabaisa, no twi’li’ya omba ngalaba yoti ibi’li’, ngaipala swika kwo topa.

⁸Simoni Petili waagabweni go, ngaakilikita nnu’ngi’ ya Yesu na kummakia, “Bwana, ubu’ke nnu’ngi’ yangu’, kwa mwanjaa nenga namwene sambi.” ⁹Simoni na aine boti baatisangala pata omba banansima kati balu’. ¹⁰Yakobi na Yoani, bana ba Zebedayo, bai alobi aine Simoni. Yesu ngammakia Simoni, “Kaneuyogope, bu’ka nambi’yambi’ ulu’aloba bandu.” ¹¹Ngabaleta ngalaba mbwega ya litanda liku’lu’ ngabakileka kila kili’be, na kunki’ngama.

Yesu antepwa mwene matana

(Mat 8:1-4, Mal 1:40-45)

¹²Yesu waabile pakilambo simo sa nni’ma wo, ngakwembana na mundu mwene matana yi’ga yoti. Mundu ywo ngagonja ukukama na kunnu’ba Yesu, “Bwana mana upendile, wendakombwa kunipeleteya.”

¹³Yesu, ngagoloya luboko, ngankunywa no baya, “Mbala, upeleteke!” Popopo matana gake ngagammu’ka. ¹⁴Yesu ngammakia, “Kaneummakie mundu ywoywoti, ila uyende ukailaye kwa mpi’ndo wa lini, na ukapiye salaka kwo peleteka kwako kati mwabaite Musa no panga kakape upeletike.”

¹⁵Lakini makowe ga Yesu gaayendeli yu’waanika kila pandu. Ipi’nga ya bandu yaatikongolekana, kumpi’kania no tepulwa matamwe gabe. ¹⁶Lakini ywembe akoyage yenda pandu paakisake, no lu’ba Nnu’ngu’.

Yesu antepwa mundu ywatomboolwike

(Mat 9:1-8, Mal 2:1-12)

¹⁷Lisu’ba limo Yesu kaayi’gana, Mafalisayo na baalimu ba Salya bu’ka kila kilambo sa ku Galilaya, ku Yudea na ku Yelusalemu, baatami po. Makakala ga Bwana gabi pamope na ywembe li’nga kwatepwa atamwe. ¹⁸Ngabaisa bandu bampu’twile mumasela mundu ywatombolwike yi’ga. Bapalage kunnyingiya nnyumba li’nga bammi’ke nnu’ngi’ ya Yesu. ¹⁹Bu’kana no yoloka kwa bandu, baakombwili kunnyingiya nnyumba, ngabaamwa bau’bu’ke pamwagala, no bu’ya iyonjo yabayipile na kumwuluya mumasela gake nnu’ngi’ ya Yesu. ²⁰Yesu waabweni bai na imani ngu’lu’, ngammakia aywo mundu, “Mbwiga, masambi gako usamilwe.”

²¹Balimu ba Salya na Mafalisayo ngabatumbwa kwilaluya, “Ayu’ nyai ywalongela makowe ga kupulu? Ndu’pu’ mundu ywakombwa samya sambi, ila Nnu’ngu’ kisake!” ²²Yesu wakwipwi gabagania ngaalaluya, “Mugania ki’li’ mumyoyo yinu? ²³Lyaku’ lyalibile liyu’yu’u muno baya, ‘Usamilwe sambi,’ au’ baya, ‘Yi’ma uyende’? ²⁴Bai, mbala mutange panga Mwana wa Mundu abile nayo amuli yo samya bandu sambi padunia.” Apo ngammakia yu’lu’ mundu ywatomboolwike, “Nikubakia, uyi’me utole masela gako uyende kasako.” ²⁵Bu’kapo, yu’lu’ mundu ywatombolwike ngayi’ma nnu’ngi’ yabe boti, ngatola masela gake no yenda kasake, ku’no kankwi’ya Nnu’ngu’. ²⁶Boti batesangala no gania ngabankwi’ya Nnu’ngu’ kababaya, “Tugabweni makowe gaayambi’ li’no.”

Lawi ikemelwa abe mwanamasi’

(Mat 9:9-13, Mal 2:13-17)

²⁷Bu’ka pa go, Yesu aapitike panja, ngammona nnonga koli yumo ywakemelwage Lawi, atami palyengo lyake. Yesu ngammakia, “Uniki’ngame.” ²⁸Naywembe ngagaleka goti nganki’ngama. ²⁹Lawi aampangi Yesu si’li’ku’si’li’ku’ ngu’lu’ kasake. Na lipi’nga liku’lu’ lya alonga koli na bandu baingi babaabile po, baatami nabo pamope. ³⁰Mafalisayo na baalimu ba Salya, baaku’ku’li’ki banamasi’ bake kababaya, “Kwa ki’li’ mulya no nywa pamope na alonga koli na bene sambi?” ³¹Yesu ngaayangwa, “Akoti bampalali nng’anga, babampala nng’anga balu’ bababile atamwe. ³²Niisili kwakema bandu anogau ila bene sambi li’nga bammuyangani Nnu’ngu’.”

Makowe go punga

(Mat 9:14-17, Mal 2:18-22)

³³Bandu bi’ngi’ ngabammakia, “Banamasi’ ba Yoani Ywabatisa bakoya punga no lu’ba, ata apwasi ba Mafalisayo bapanga nyinyonyo. Lakini banamasi’ bako bendalya no nywa.” ³⁴Yesu ngayangwa, “Balu’ babakokilwe kulisengele bapalikwa punga ku’no mwene lisengele babile nakwe pamope? Lili! ³⁵Lakini nsimu walu’a isa, wobu’yi’lwa mwene lisengele kasabe, na nsimu wo, ngabaalu’a punga.”

³⁶Yesu ngaabakia lukongo lu’no, “Bandu bapapwali kibamba sa ngu’bo yayambi’ na kukibi’ka mungu’bo ngonaa. Mana bapangite nyo, ngu’bo yo yanogelyali. Kai’, yapanga bapapwi ngu’bo yayambi’. ³⁷Kai’ bandu bayi’yali kinywo sa njabibu yayambi’ mumapondo maumala, kwa mwanjaa aso kinywo sayambi’ salu’a kanja mapondo go, kinywo salu’a yitanika na, mapondo gaalabika. ³⁸Kinywo sa njabibu yayambi’, kiyi’yi’lwa mumapondo gaayambi’. ³⁹Ndu’pu’ mundu ywaminyikia nywa kinywo sa njabibu yayambi’ bu’ka ponywaa kinywo sa njabibu ngona maana ibayilwa yi’lu’ ngona nga yainonoga muno.”

Makowe ga lisu’ba lyo Pu’mu’lya

(Mat 12:1-8, Mal 2:23-28)

¹Lisu’ba limo lyo Pu’mu’lya, Yesu waabile kapi’ta mumigunda ya ngano, banamasi’ bake baatumbwi ti’kwana no ting’anda yeyo ya ngano, li’nga balye nombo yake. ²Mafalisayo baingi ngabalaaluya, “Mbona mupanga makowe gagakanilwa na Salya Lisu’ba lyo Pu’mu’lya?” ³Yesu ngaayangwa, “Munasomali mwaapangite Daudi nabo aine waabile na njala? ⁴Ywembe aayingi mu Nyumba ya Nnu’ngu’, no tola galu’ makati gagabi’kilwe nnu’ngi’ ya Nnu’ngu’, lya na kwapeya aine. Yatekanilwa mundu lya makati galu’ ila mpi’ndo wa lini bai.” ⁵Apo ngaabakia, “Mwana wa Mundu nga Bwana wa Lisu’ba lyo Pu’mu’lya.”

Mundu mwene luboko lutombooloka

(Mat 12:9-14, Mal 3:1-6)

⁶Lisu’ba li’ngi’ lyo Pu’mu’lya, Yesu aayingi munyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’ no yi’gana. Mu’lu’, mwabile na mundu ywalemile luboko lwa mmalyo. ⁷Balimu ba Salya na Mafalisayo bapalage kitumbu sakunsitakya Yesu, kwanyo baatekumpekeseni bannole mana alu’a kuntepwa mundu Lisu’ba lyo Pu’mu’lya. ⁸Lakini Yesu aatangite mwabaganiyage, ngammakia yu’lu’ mwene luboko lutombooloka, “Kakatuka uyi’me pakatikati yabe.” Ngayenda no yi’ma. ⁹Yesu ngaabakia, “Ninnaluya mwenga, lisu’ba lyo Pu’mu’lya, nantali panga makowe ganannoga au’ ganannyata, tepwa au’ bulaga?” ¹⁰Waaloi boti bababile palu’ ngammakia yu’lu’ mundu, “Goloya luboko lwako.” Naywembe wapangite nnyo, luboko lwake lwapangite lukoti kai’. ¹¹Lakini bembe baateusika muno ngabalaluyana, lyakau lyaku’ lyakumpangya Yesu.

Yesu asawa banamasi’ ku’mi na abi’li’

(Mat 10:1-4, Mal 3:13-19)

¹²Lisu’ba limo Yesu aayi’i lu’ba Nnu’ngu’ kukitu’mbi’, aakelike sekesekembe. ¹³Pamalau’ ngaakema banamasi’ bake, na nkati yabe ngabawa bandu ku’mi na abi’li’ abo ngaakema atumilwe, ¹⁴Simoni (ywatinilwe na Yesu lina lya Petili) na Andelea nnunawe, Yakobi na Yoani, Pilipi na Batolomayo, ¹⁵Matei, Tomasi, Yakobi wa Alupwayo na Simoni (ywakemelwage Selote), ¹⁶Yuda ywa Yakobi na Yuda Isikalioti ywabile nsongi.

Yesu endayi’gana no tepwa bandu

(Mat 4:23-25)

¹⁷Yesu aalongwaniye na banamasi’ bake kaelya bu’ka kukitu’mbi’, aayi’mi pandu pa nkanya. Apo pai na lipi’nga liku’lu’ lya banamasi’ bake na bandu baingi bababu’i lwingo lwoti lwa Yudea, Yelusalemu, kumbwani ya Tilo na Sidoni. Boti baisi kumpi’kania Yesu no tepulwa matamwe gabe. ¹⁸Aatepwi boti, kai’ aatepwi na babaauyilwage na moka. ¹⁹Bandu boti bapalage bankunywe, kwa mwanjaa nkati yake gapitage makakala ga kwatepwa boti.

Nantali na kibona

(Mat 5:1-12)

²⁰Yesu ngaagalambukya banamasi’ bake ngabaya,

“Nantali mwenga mwamile mwaki’ba,

kwa mwanjaa Ukulungwa wa Nnu’ngu’ winu.

²¹Nantali mwenga mwamuminya njala nambi’yambi’

kwa mwanjaa mwalu’a yukuta.

Nantali mwenga mwamuli’la nambi’yambi’

kwa mwanjaa mwalu’a eka.

²²“Nantali mwenga mwamusukilwa na bandu, mwamubaulwa, mwamui’mbu’lwa, no linyatia lina linu kwa mwanjaa ya Mwana wa Mundu. ²³Pagaapi’ta ago goti mwaanapusike no u’mbau’mba, kwa mwanjaa upo yinu ngu’lu’ ibile kunani. Kwa maana api’ndo babe baapangile alondoli ba Nnu’ngu’ nyinyonyo.

²⁴Lakini mwakibona mwenga mwamatayili

kwa mwanjaa mupatike upo yinu.

²⁵Mwakibona mwenga mwamuyukuta nambi’yambi’

kwa mwanjaa mwalu’a minya njala palu’ngi’.

Mwakibona mwenga mwamweka kwo napusika nambi’yambi’

kwa mwanjaa mwalu’a li’la no lombola.

²⁶Mwakibona mwenga mwamulumbilwa na bandu boti

kwa mwanjaa api’ndo babe baapangi alondoli ba ubu’su’ nyinyonyo.”

Kwapenda andumu

(Mat 5:38-48, 7:12)

²⁷“Lakini nimmakianga mwenga mwamunipi’kania, mwapende andumu binu, na mwapangi ganannoga babansukwanga. ²⁸Mwalu’bi makowe ganannoga balu’ babannosa na mwalu’bi balu’ babampangya ulau. ²⁹Mundu mana akuku’mbwi ligomo limo ung’alambukiye na linebi’li’. Mundu mana akupokonywi likoti lyako unneki na kiyampani sako. ³⁰Ywoywoti ywakulu’ba wampei na mundu mana akupokonywi kili’be sako kaneunnonge kuki’li’bu’ki’ya. ³¹Mwampala bandu bampangi mwenga, na bembe mwapangi nyinyonyo.

³²“Mana mwalu’a kwapenda babampendile mwenga mwalu’a pata upo yaku’? Ntu’pu’ kwa mwanjaa ata bene sambi baapenda babaapendile. ³³Kai’ mana mwapangi ganannoga balu’ babampangi ganannoga mwalu’a pata upo yaku’? Kwa mwanjaa ata bene sambi bapanga gogogo. ³⁴Na mana kamwapea ngu’ta balu’ bamwu’bi’lya kunni’pya, mwapata upo yaku’? Kwa mwanjaa ata bene sambi baapea ayabe li’nga baki’li’bu’ki’yi’lwe si’si’lu’si’lu’. ³⁵Ila mwenga mwapende andumu binu na kwapangya ganannoga, mwapei ngu’ta wangau’bi’lya ki’li’bu’ki’yi’lwa na upo yinu yapanga ngu’lu’, namwe mwapanga mwabana ba Nnu’ngu’ ywa kunani. Kwa mwanjaa ywembe nnogau kwa kingasukulu na bababile alau. ³⁶Mube na kiya kati Tati’ binu mwababile na kiya.

Makowe ga kwasenwa bi’ngi’

(Mat 7:1-5)

³⁷“Kanemwasenwe bi’ngi’ namwenga Nnu’ngu’ ansenwali, kanemwabi’ki bi’ngi’ lukoolo, namwenga Nnu’ngu’ ammi’kyangali lukoolo, mwasami bi’ngi’ na mwenga Nnu’ngu’ ansamya. ³⁸Mwapei bandu ili’be yabapala na mwenga Nnu’ngu’ ampeya, mwapokya kili’ngo satwi’la no indiilya, tikyatikya ika no yitanika. Kwa mwanjaa kili’ngo sososo samwaali’ngya, nga samwaali’ngi’lwa na Nnu’ngu’.”

³⁹Ngaabakia lukongo, “Ntu’lu’ka minyo endakombwa kunnongoya ndi’la ntu’lu’ka minyo nnyine? Lili, boti abi’li’ balu’a tumbukya mulyi’mbwa. ⁴⁰Mwanamasi’ ampi’tali mwalimu wake, lakini mwanamasi’ ywayitagile ngaywaba kati mwalimu wake. ⁴¹Mbona ukibona kielenje muliyo lya nnyino na lubago lwa muliyo lyako ulubonali? ⁴²Au’ ukombwa buli kummakia nnyino, ‘Nnyangu’, ndeka nikubu’ye kielenje sakibile muliyo lyako’, na wamwene lubile lubago muliyo lyako? Wammu’su’bu’su’, ulubu’ye wi’ti’ lubago lwa muliyo lyako, ngaummu’ye nyino.

Mundu atanganikwa kwa makowe gake

(Mat 7:16-20, 12:33-35)

⁴³“Nkongo unannoga upambikali itunda inannyata wala nkongo unannyata upambikali itunda inannoga. ⁴⁴Bandu bautanga nkongo bu’kana na itunda yake, itanganikwe panga, bandu batu’mbwali tini wala njabibu mumimimwa. ⁴⁵Mundu nnogau apiya manogau gagabile mumwoyo wake, na mundu nau apiya malau gagabile mumwoyo wake. Kwa nyo, nkano wa mundu ulongela gagabile mumwoyo wake.

Asengi ba ngolo ibi’li’

(Mat 7:24-27)

⁴⁶“Kwa mwanjaa buli munikema ‘Bwana, Bwana,’ ku’no kamukana panga ganimmakianga? ⁴⁷Nduakumpeyanga lukongo lu’no lwa mundu ywaisa kasangu’ kugayu’wa makowe gangu’ na kugapaanga. ⁴⁸Aywo alandana na mundu ywasenga nyumba kwo i’mbi’ya mpaka mumpi’mbi’ ngaupita nkukulo wa libi’ndi’ waiku’mbwi nyumba yo lakini isengwanikeli kwa mwanjaa yaasengilwe ngangamau. ⁴⁹Lakini ywoywoti ywagayu’wa makowe gangu’ kakotoka kugapaanga, aywo alandana na mundu ywasengite nyumba pangali i’mbi’ya. Pawisi nkukulo ayo nyumba ngaiyiluka no sengwanika.”

Yesu antepwa ntumisi wa mpi’ndo wa yesi lya Loma

(Mat 8:5-13)

¹Payomwi longela gaabini kwabakia bandu, Yesu aayi’i ku Kapalanaumu. ²Akwo kwai na mpi’ndo yumo ywa yesi ywembe mpangakasi wake ywampendile, endeminya na kiwo sendekumwegelelya. ³Yu’lu’ mpi’ndo wa yesi paayu’wine makowe ga Yesu, ngatuma agoi nsi’si’ ba Kiyaudi, bakannu’be Yesu pala santepwe mpangakasi wake. ⁴Pabaikite kwa Yesu, baatikumpembelelya kababaya, “Ili’ngani mundu yu’ umpangi likowe li’. ⁵Kwa kitumbu ywembe atekuupenda muno nni’ma wake, na ngaywatusengile, yi’lu’ nyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’.” ⁶Bai, kabayenda, baalongwaniye na Yesu. Pabaabile kabaegelya panyumba ya yu’lu’ mpi’ndo ywa yesi, yu’lu’ mpi’ndo ngatuma mambwigalye, bakammakie Yesu, “Bwana, kanenikusuluye muno, kwa mwanjaa nenga ili’nganili uyingi munyumba yangu’. ⁷Kwa nyo, nga kitumbu sanikotwike isa kwaubile, naibweni nili’nganili. Ila ulongele bai likowe, na mpangakasi wangu’ alu’a lama. ⁸Nanenga nibi pai’ ya utawala nyonyonyo, na nibile na banayesi pai’ yangu’. Nimmakia yumo, ‘Yenda,’ ywembe endayenda, nimmakia ywi’ngi’ ‘Isa!’ nembe endaisa, na mpangakasi wangu’ ‘Panga kikowe si’!’ nembe endapanga.”

⁹Yesu payu’wine go, aatisangala, aakigalambuki si’lu’ kipi’nga sa bandu sakimmi’ngi’yage, ngabaya, “Nammonali mundu mwene imani ngu’lu’ kati yi’i’ ata ku’lu’ Isilaili!” ¹⁰Balu’ bandu babaatumilwe kwa Yesu pabaabukiye kasake yu’lu’ mpi’ndo, bankoli yu’lu’ mpangakasi ayu’yu’kilwe.

Yesu annyu’ya mwana wa mau’ ywawi’like na nsengowe

¹¹Bu’kapo, Yesu ngayenda kukilambo sa Naini, aalongwaniye na banamasi’ bake, na lipi’nga lya bandu babammi’ngi’yage. ¹²Bai, paegeli pa niango wo yingya pakilambo so, baapitike bandu babapu’twi ntwii wa nnalu’me yumo ywabelekwi kisake kwa nnwawa ywawi’like na nsengowe. Bandu baingi ba kilambo so, baabile pamope na mau’ ywo. ¹³Bwana Yesu paamweni mau’ ywo, aammi’ki kiya, ngammakia, “Kaneuli’le.” ¹⁴Bu’kapo, ngayenda kugakunywa ga’lu’ masela na balu’ babaapu’twile baatiyi’ma, ngabaya, “Wamunsembe, Nikuamulisa uyumuke!” ¹⁵Yu’lu’ nnalu’me ywawile ngatama utama, no tumbwa longela. Yesu ngankamukiya kwa mau’ bake. ¹⁶Bandu boti, baatiyogopa na kunnumba Nnu’ngu’ kababaya, “Nnondoli nku’lu’ ywa Nnu’ngu’ abonekine mulukolo lwitu. Nnu’ngu’ aisi kwakombwa bandu bake.” ¹⁷Makowe gake go, gaatiyu’wanika kwoti akwo Yudea na ilambo ya papipi.

Banamasi’ ba Yoani babaatumilwe yenda kwa Yesu

(Mat 11:2-19)

¹⁸Banamasi’ ba Yoani baayi’i kummakia Yoani makowe ago goti. Nembe Yoani payomwi kwakema banamasi’ bake abi’li’ bu’ka kwa boti, ¹⁹aatumike kwa Bwana, bakannaluye, “Wenga nga yu’lu’ ywaisa, au’ tunni’nde ywi’ngi’?” ²⁰Balu’ banamasi’ pabaikite kwa Yesu, baatikummakia, “Yoani Ywabatisage atutumike kasako tukulaluye, ‘Wenga wa yu’lu’ ywaisa, au’ tunni’nde ywi’ngi’?’ ”

²¹Palu’ pabannaluyage Yesu ai mulyengo lya kwatepwa bandu baingi balu’ babalumyage kwa matamwe, na babaayingililwe na moka na kwapanga atu’lu’ka minyo baingi balole. ²²Bai Yesu ngayangwa, “Muyende mukammakie Yoani galu’ gamugabweni kwa minyo ginu na kugayu’wa. Atu’lu’ka minyo bendalola, itewe bendayenda, bene matana bendapeleteyelwa, kingemakutu bendayu’wa, mitwi yendayu’ka, na aki’ba baalilwa abali inannoga. ²³Nantali mundu yu’lu’ ywakotwike ba na kyenyo na nenga.”

²⁴Apo pababu’i balu’ baatumike Yoani, Yesu atumbwi kulibakia lipi’nga lya bandu abali ya Yoani, “Mwayi’i linga namani ku’lu’ kulupu’ngu’ti’? Buli, mupalage kugabona mambu’ngi’li’i kagapu’ngi’la na nsunga? ²⁵Mana nnyoli, mwayi’i linga namani? Mwayi’i kunnola mundu ywaweti magu’bo gene bei? Babawala magu’bo gene bei no tama kwa maisa ga kitayili batama mu mayumba ga akulungwa! ²⁶Bai, munibakie, mwayi’i linga namani, mwayi’i kunnola nnondoli ywa Nnu’ngu’? Elo, kai’ kumpi’ta nnondoli ywa Nnu’ngu’. ²⁷Ayu’ Yoani ngaywabayilwa mu Maandiko Mapeleteu,

‘Lola, nenga nintuma mpangakasi wangu’ akulongoli,

aywo alu’a kupetulya ndi’la yako.’ ”

²⁸Yesu ayomwi kwo baya, “Nimmakia, kati ya bandu boti babatami panni’ma, ntu’pu’ ywabile nku’lu’ muno kumpi’ta Yoani Ywabatisage. Ata nyo, yu’lu’ ywabile nsene muno mu Ukulungwa wa Nnu’ngu’ nga nku’lu’ kulikoni ywembe.”

²⁹Bandu boti pamope na alonga koli pabagayu’wine go, baaulumbite unnogau wa Nnu’ngu’. Abo nga balu’ babaupoki ubatiso wa Yoani. ³⁰Lakini Mafalisayo na baalimu ba Salya baakani panga mwapendi Nnu’ngu’, kwa kuukana ubatiso wa Yoani wawaisi kwabe bembe.

³¹Yesu ayendeli longela, “Bai, bandu ba mmelekwo wu’u’, nalandaniye na ki’li’ gani? Bandu ba uyi’me gani? ³²Landana kwabe kati bana babatami palisoko, kababakiana kipi’nga simo na si’ngi’,

‘Tumwonekiye ngoma, namwenga mwinikeli!

Tunnyi’mbi myambo ya ili’lo lakini muli’ili!’

³³“Kwa mwanjaa Yoani atiisa, nembe endage punga na anywageli wi’mbi’, namwenga mwabaite, ‘Ayingililwe na moka!’ ³⁴Nembe Mwana wa Mundu aisi kaalya no nywa, na mwenga mubaya, ‘Munninge ayu’ mundu mila no lobya, mbwiga wa alonga koli na bene sambi!’ ³⁵Ata nyo, ikima ya Nnu’ngu’ ikong’ondile panga inannoga kwa balu’ boti babaiyi’ki’tya.”

Yesu kasake Simoni Mfalisayo

³⁶Mfalisayo yumo ankemite Yesu akalye kilyo kasake. Aayingi nnyumba ya ywo Mfalisayo, aatitama no lya. ³⁷Bai, pakilambo si’lu’ kwai na nnwawa yumo mwene sambi. Paayu’wine panga, Yesu abile nnyumba ya ywo Mfalisayo, aapu’twi supa ya liwe yene mauta gana nnungya. ³⁸Atiisa, ayi’mi papipi na magu’lu’ ga Yesu, ku’no kaali’la, na moli gake gaatu’mbu’ki mumagu’lu’ ga Yesu. Aywo nnwawa aagaponwi magu’lu’ ga Yesu kwa nywili yake ndaso. Payomwi kumponwa, aaganoni galu’ magu’lu’, na kugapakaya mauta gana nnungya. ³⁹Yu’lu’ Mfalisayo ywankokite Yesu paagabweni go, awasike pamwoyo wake, “Kenda mundu yu’ akapanga nnondoli wa Nnu’ngu’, alu’e tanga panga, ayu’ nnwawa ywankunywa mwene sambi.” ⁴⁰Yesu ngammakia ywo Mfalisayo, “Simoni, nibile na kikowe sa kukubakia.” Nembe Simoni ngammakia, “Nendakupi’kania Mwalimu, baya.” Yesu ngaabaya, ⁴¹“Bandu abi’li’ bankopite mundu mbanje, yumo aakopite linali7:41 Linali yimo yabile kati mbanje ya kunni’pa kibalua yumo kwa lisu’ba limo mya tano, na ywi’ngi’ amusini. ⁴²Wabasindwi li’pa maleni gabe, aywo mundu aatikwasamya boti abi’li’. Tumbwe, ywaku’ kati ya bo bandu abi’li’ ywalu’a kumpenda muno yu’lu’ bwana?” ⁴³Simoni aatiyangwa, “Apo, niibona ywasamilwe leni liku’lu’, ngaywalu’a kumpenda muno yu’lu’ bwana.” Yesu ngammakia, “Kakape.”

⁴⁴Kai’ nganng’alambukya yu’lu’ nnwawa na kummakia Simoni, “Wendakummona ayu’ nnwawa? Nenga paniyingi pano panyumba yako, unipeili masi’ go uluwa mumagu’lu’ gangu’, lakini nnwawa yu’ anigu’lwi’ magu’lu’ gangu’ kwa moli gake na kuniponwa kwa nywili yake. ⁴⁵Wenga unipangiteli abali kwa kuninonia, lakini ayu’ nnwawa, bu’ka paniyingi pano, ywembe aganoniage magu’lu’ gangu’. ⁴⁶Wenga unilayiteli unoga mwoyo wako kwa kunipakaya mauta muntwe, lakini ayu’ nnwawa apangite nyo kunipakaya mauta mumagu’lu’ gangu’. ⁴⁷Kwa nyo nendakubakia, asamilwe masambi gake maingi kwa mwanjaa alayite unogau wake nku’lu’. Ywasamilwe kisene apenda pasene,” ⁴⁸Bai, Yesu ngammakia yu’lu’ nnwawa, “Usamilwe masambi gako.”

⁴⁹Apo nga balu’ bababi pamope nakwe pamesa, ngabalaluyana, “Ayu’ mundu gani, ywakombwa samya sambi?” ⁵⁰Nembe Yesu ngammakia yu’lu’ nnwawa, “Imani yako ikukosopolile, uyende salama.”

Alwawa babalongwanage na Yesu

¹Bu’kapo, Yesu api’ti mumisengo miku’lu’miku’lu’ na misenemisene, kaala abali inannoga ya Ukulungwa wa Nnu’ngu’. Balu’ banamasi’ ku’mi na abi’li’ bai pamope nakwe. ²Kai’, kwai na alwawa balu’ baabi’ngite Yesu moka na kwa tepwa matamwe. Nabembe baalekangineli nakwe, maina gabe Malia (ywakemelwage Makatalena), ywembe aabi’ngilwe moka mitumbi saba, ³Yoana nnyumbo wa Kusa ywabi mpangakasi nku’lu’ ywa Helode, Susana na bi’ngi’ baingi. Abo alwawa, batumyage mali yabe bene kwatumikiya bembe.

Lukongo lwa mpandi

(Mat 13:1-9, Mal 4:1-9)

⁴Lisu’ba limo lipi’nga lya bandu lyatemesekana, na bandu bamwisilyage Yesu bu’ka kila kilambo. Nembe aabakie lukongo lu’no. ⁵“Mpandi ayi’i misa mbeyu yake, paamisage mbeyu yo, yi’ngi’ yaatu’mbu’ki mundi’la, yali’batilwe na api’ta ndi’la no sonyolwa na iyuni. ⁶Yi’ngi’ yatu’mbu’ki pa maliwe, na paibalike, yaatiyu’ma kwo oba masi’. ⁷Yi’ngi’ yaatu’mbu’ki pakatikati ya kiwi’mbi’, yi’lu’ ya pakiwi’mbi’ paibalike, yaatolilwe kikolo. ⁸Yi’ngi’ yatu’mbu’ki muukando unannoga, yabalike, no pambika mbeyu mya kwa kila lupeyu lumo.” Payomwi longela go, ngau’bu’ya lilobe, kaabaya, “Mwene makutu go yu’wa, na ayu’we!”

Kitumbu so yi’gana kwa ngongo

(Mat 13:10-17, Mal 4:10-12)

⁹Banamasi’ bake Yesu ngabannaluya, “Lukongo lu’ lulombolya namani?” ¹⁰Nembe ngayangwa, “Mwenga muyaliwite tanga iyo ya Ukulungwa wa Nnu’ngu’, lakini abo bi’ngi’ lili, ila abo babakiyilwa kwa ngongo pala batange panga, galu’ gagaandikilwe mulilagano lya kwai’mbu’ gendatimya, ‘Mana kabalola, kanebakibone sabakilolase, na mana kabayu’wa, kanebatange sabakiyu’wase.’

Yesu aanwa lukongo lwa mpandi

(Mat 13:18-23, Mal 4:13-20)

¹¹“Bai, kikomekeyo sa lukongo lu’no nga si’no, mbeyu yaibayilwa pano nga liyi’gi’yo lya Nnu’ngu’. ¹²Yi’lu’ yaitu’mbu’ki mundi’la, ilaya bandu balu’ babapi’kania liyi’gi’yo lya Nnu’ngu’ kai’ yu’lu’ ndumu endaisa na kulibu’ya mumyoyo yabe baakane u’bi’lya no kosopolelwa. ¹³Yi’lu’ yaitu’mbu’ki pamaliwe mana ibalike ntu’pu’ poyingya ngi’ga, apo ilandana na bandu balu’ babaliu’bi’lya liyi’gi’yo lya Nnu’ngu’ kwo napusika na pabapayilwa pasene, bakoloka mwoyo. ¹⁴Yi’lu’ yaitu’mbu’ki pakiwi’mbi’, ilandana na bandu balu’ babapi’kania li’lu’ liyi’gi’yo lya Nnu’ngu’, lakini mana babu’i basuluyilwa na kyenyo, utayili na matamanio ga yi’ga, abo bapambikali itunda no komala. ¹⁵Na yi’lu’ yaitu’mbu’ki mu ukando wa mbolya, nga bandu balu’ babaliyu’wa li’lu’ liyi’gi’yo lya Nnu’ngu’ bendaligania, na kulibi’ka mu mwoyo unannoga na kuliisimu. Abo, komea mpaka bapiye itunda.

Lumuli lwaluwi’ki’lilwe

(Mal 4:21-25)

¹⁶“Bandu bakoyali lumuli na kuluwi’ki’lya mulilebe, au’ mmu’ngu’. Lakini balubi’ka patu’ndu’bau pala bandu balole bweya. ¹⁷Sosoti sakiiyilwe saiyanikwali, na makowe ga iyo yoyoti yaiyanikwali na yabonekana paminyo ga bandu. ¹⁸Kwa nyo, mwili’ndi’le kwa go gamugayu’wa kwa mwanjaa, ywabile na kili’be, alu’a yongeyelwa lakini, ywangali kili’be, ata si’lu’ kisene sabile naso satolelwa.”

Mau’ na alongobe Yesu

(Mat 12:46-50, Mal 3:31-35)

¹⁹Mau’ na akina nnunabe, baamwisili Yesu, lakini bakombwili kumwegelya kwa mwanjaa kipi’nga sa bandu. ²⁰Yesu aapeyilwe abali, “Mau’ bako na akina nnunabo bai panja, bapala kukubona.” ²¹Lakini Yesu aabakie bandu boti, “Mau’ na akina nnunangu’, balu’ babapi’kania lilobe lya Nnu’ngu’ na kulikamwa.”

Yesu agaamulisa mawi’mbi’ ga baali gatame liki

(Mat 8:23-27, Mal 4:35-41)

²²Lisu’ba limo Yesu na banamasi’ bake bau’bwike mu ngalaba na ngaabakia, “Tuloke litanda tuyende mpaka kwiyi’.” Bai, ngabatumbwa mwanja. ²³Pabaabile mu ngalaba, Yesu lwampatike lugono, ngagonja. Nsunga nkali’ na masi’ gaatiyu’gayu’ga no yingya nkati ya ngalaba, apo baakibweni kiwo kakiegelya. ²⁴Balu’ banamasi’ bannyendeli Yesu na kunnyumuya kababaya, “Mpi’ndo, mpi’ndo! Twenda waa!” Yesu ngayumuka na kwikalipya nsunga nkali’ no yu’gayu’ga kwa masi’ nayembe ngaiyi’ma no tama liki. ²⁵Bu’kapo ngaabakia, “U’bi’lya kwinu kubi kwaku’?” Lakini bembe baatisangala no yogopa ku’no kababakiana, “Ayu’ nga mundu gani, ywakalipya nsunga no yu’gayu’ga kwa masi’ nayembe yendakunnyu’wa?”

Yesu antepwa mundu ywayingililwe na moka

(Mat 8:28-34, Mal 5:1-20)

²⁶Bayendeli na mwanja mpaka kumbwani ya nni’ma wa Wagelasi, waulolangana na Galilaya kwiyi’ ya litanda. ²⁷Paulukage kumbwani, mundu yumo ywalobi moka amwisili bu’ka kukilambo. Bu’ka myaka yambone mundu ywo atamage wausu bai na atamage kuulema. ²⁸Pamweni Yesu, aitu’yike pai’ nnu’ngi’ yake, no kemelya kwa lilobe liku’lu’ kaabaya, “Wenga wa Yesu wa Mwana wa Nnu’ngu’ Nku’lu’, ubile na kitumbu gani na nenga? Nendakulu’ba, sondesonde kaneunilumiye!” ²⁹Alongei nyo kwa mwanjaa, Yesu agakalipi go moka gabu’ke kwa mundu ywo. Ago moka gakoyage kunnyingilya mundu ywo, pamope no panga bandu bammi’i nnyumba na kuntaba kwa nyololo na pingwi mumagu’lu’ na mumoko. Kila pabantaba ipungo yo, endekwiti’kwana no bi’ngangi’lwa na moka mpaka kulupu’ngu’ti’. ³⁰Bai, Yesu ngannaluya, “Lina lyako wa nyai?” Ywembe ngayangwa, “Lina lyangu’ ‘Yesi,’ ” kwa mwanjaa ganiyingi moka maingi. ³¹Ago moka ngagannu’ba panga kaneagamulise yenda kulyi’mbwa liiku’lu’.

³²Pandu po kwabile na kipi’nga kiku’lu’ sa magu’be kagali’lya pakitu’mbi’. Bai, balu’ moka ngabannu’ba kai’, aayi’ki’tiye bakaayingi balu’ magu’be. Nembe Yesu ngaayi’ki’ti’ya. ³³Kwa nyo, galu’ moka gaatikummu’ka yu’lu’ mundu na kwayingya balu’ magu’be, nabembe baimbilite pa linyenji no tumbukya mulitanda, masi’ ngagaabulaga.

³⁴Balu’ asungi pabagabweni goti gagaapitile, baatitila no yenda kwayaulya bandu makowe go, mukilambo na mumigunda. ³⁵Bandu ngabaisa lola gagapitike. Pabaikite paabile Yesu, baamweni yu’lu’ mundu ywagammu’i moka atami papipi na Yesu, aweti ngu’bo na malango gake gabuyangine, ngabayogopa. ³⁶Balu’ bandu babalibweni likowe lyo, kalipangika paminyo gabe, bayi’i kwabakia ayabe gabagabweni kwa yu’lu’ mundu mwatepulilwe. ³⁷Bandu boti ba nni’ma wa Gelasi, baatiyogopa kwa nyo, bannu’bike Yesu abu’ke. Yesu ngau’bu’ka mungalaba no bu’u’ka. ³⁸Yu’lu’ mundu ywabu’yilwe moka, aannu’bite balongwane lakini Yesu atekunkania ngammakiya, ³⁹“Ubuyangani kasako, ukabaye makowe goti gaakupangi Nnu’ngu’.” Bai, yu’lu’ mundu ngayenda kasake kapi’ta ku’no kaala kila pandu mukilambo si’lu’ makowe goti gapangilwe na Yesu.

Biti Yailo na nnwawa yumo bendatepulwa

(Mat 9:18-26, Mal 5:21-43)

⁴⁰Yesu pabuyangani kwiyi’ ya litanda, kipi’nga sa bandu satikunkemya kwa mwanjaa boti bendekunni’nda. ⁴¹Apo ngaisa mundu yumo ywakemelwage Yailo, mpi’ndo wa nyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’. Aitaikuli pamagu’lu’ ga Yesu na kunnu’ba ayende kasake. ⁴²Kwa mwanjaa mwi’nja wake ywabelekwi mukibuno sake ai kisake, ywa myaka ku’mi na ibi’li’ endekomya.

Yesu payeendage, bandu bendekuntwi’li’lya na kunkunywa ku’no na ku’no. ⁴³Bai, kwai na nnwawa yumo pakatikati ya si’lu’ kipi’nga sa bandu, ywembe abi na utamwe wa nkongomokwa kwa myaka ku’mi nebi’li’. Pamope no panga aayomwi ili’be yake yoti kugapelekya mapundi, ntu’pu’ ywakombwi kuntepwa. ⁴⁴Aywo nnwawa aammi’ngi’yite Yesu nsu’gu’, ngapakunywa mpindo wa nganju yake. Pakunywile, popopo utamwe wake waatikummu’ka. ⁴⁵Yesu aatilaluya, “Aywo nyai ywanikunywile?” Boti ngababaya panga, ntu’pu’ mundu ywakukunywile. Nembe Petili ngabaya, “Mpi’ndo, kipi’nga sa bandu kitekuti’li’ta no kukutwi’li’lya.” ⁴⁶Lakini Yesu ngabaya, “Kubi na mundu ywanikunywile, mwanjaa nigabweni makakala kaganibu’ka.” ⁴⁷Yu’lu’ nwawa waibweni panga akombwali iya, ngapapitya nnu’ngi’ ya Yesu ku’no kalendema kwo yogopa, ngaitu’ya pai, Yesu kannola. Apo, ngalongela nnu’ngi’ ya bandu boti kitumbu sa kunkunywa Yesu na kitumbu sapatike tepulwa. ⁴⁸Yesu ammakie panga, “Biti, kwo u’bi’lya kwako uponi, uyende kwa amani.”

⁴⁹Paabile balo kaalongela, Yailo aaletilwe abali bu’ka kaya, “Mwi’nja wako awile, sakunsulukia muno Mwalimu saku’.” ⁵⁰Yesu pagayu’wine go, ngammakia Yailo, “Kaneuyogope, we wu’bi’li bai alu’a tepulwa.”

⁵¹Yesu waikite kasake Yailo, annyi’ki’tiyeli mundu yingya nnyumba pamope nakwe, ila ayingi na Petili, Yoani, Yakobi na abelei ba aywo mwi’nja. ⁵²Bandu boti baabile kabali’la no lomboola mwakipitike kiwo sake. Yesu ngaabakia, “kanemuli’le, mwana atigonja bai, anawaali!” ⁵³Bandu ngabamweka kwa kunsalawa panga atangiteli kiwo, mwanjaa bembe baatangite awile. ⁵⁴Lakini Yesu ankamwi luboko na kummakia, “We mwana, yumuka!” ⁵⁵Bwu’mi wake ngaubuyangana, no yumuka. Yesu ngaabakia, bampei kilyo. ⁵⁶Abelei bake batisangala kummona mwu’mi, lakini Yesu atikwaking’indya panga, kanebammakie mundu ywoywoti aga gagapangilwe.

Yesu aatuma balu’ ku’mi na abi’li’

(Mat 10:5-15, Mal 6:7-13)

¹Yesu akemite balu’ ku’mi na abi’li’ na kwapeya uweso wo bi’nga moka na kwatepwa atamwe. ²Kai’, ngatuma bakaale Ukulungwa wa Nnu’ngu’ na kwatepwa atamwe. ³Aalagi, “Pamuyabwa mwanja kanemupu’twe kikowe sosoti, kanemupu’twe lukongoso wala nsaku, wala masulupu, wala mbanje wala kanemwapu’twe ata likoti lyo bi’kiya. ⁴Pansengo wowoti wabankemya no yingya, mwatame popo mpaka pamwabu’ka pa kilambo so. ⁵Bandu mana bakani kunkemya, mubu’ke pakilambo so no paapata ata litikwili lyalinamati mumagu’lu’ ginu. Awo wapanga kati mwanju wa lukilo lwabe.” ⁶Bai, baatumbwi mwanja bapi’ti muilambo kabaala abali inannoga na kwatepwa atamwe kila pandu.

Kyenyo sa Helode

(Mat 14:1-12, Mal 6:14-29)

⁷Kwa nyo ntawala Helode aapatike abali ya makowe goti gagapaangikage, lakini aatangiteli mwanjaa babayage, “Yoani Ywabatisage ayu’kite bu’ka kuuwi’li!” ⁸Bi’ng’i babayage panga Elia apiitike, bi’ng’i babayage kwaali’ nnondoli ywa Nnu’ngu’ yumo ywa kwai’mbu’ ateyu’ka. ⁹Lakini Helode ngagania, “Yoani natikumwi’sa, tumbwe aywo nyai ywaniyu’wa makowe gake?” Apalage kummona mundu ywo.

Yesu apeya kilyo balu’ bandu elupu tano

(Mat 14:13-21, Mal 6:30-44, Yoa 6:1-14)

¹⁰Bai, balu’ banamasi’ bake pababuyangine, bammakie Yesu makowe goti gabapaangite. Yesu ngabu’ka nabo, kuu’lu’ mpaka kukilambo sa Betisaila. ¹¹Lakini ipi’nga ya bandu paikwipwi kwayi’i, baatikummi’ngi’ya. Yesu ngaakemya no longela nabo makowe ga Ukulungwa wa Nnu’ngu’, atepwi balu’ babapalage tepulwa.

¹²Lisu’ba palyatumbwi pilya, bannyendeli balu’ ku’mi na abi’li’ bammakie, “Walage bandu bayende kumisengo na kumigunda ya papipi, bakapate kilyo na muugonjo, kwa mwanjaa pano patubile, palupu’ngu’ti’.” ¹³Lakini Yesu ngaabakia, “Mwapei mwenga kilyo.” Bannyangwi, “Twenga ntu’pu’ kili’be sosoti, twigali na makati matano na omba abi’li’. Kwaali’, tuyende twabene, tukaapi’mi kilyo bandu boti!” ¹⁴Palu’, kwai na annalu’me kati maelupu matano. Bai, Yesu ngaabakia banamasi’ bake, “Mwabakie bandu batame muipi’nga ya mitumbi amusini amusini.” ¹⁵Banamasi’ baapangite kati mwababakiyilwe, baatamike mwitamo boti. ¹⁶Bu’kapo, Yesu agatweti galu’ makati matano na balu’ omba abi’li’, aalingite kunani na kwilu’bya balaka, kwimetwana na apei banamasi’ bake li’nga baapei bandu. ¹⁷Bandu boti baatilya no yukuta, na yaiigile baakongoli muitu’ndu’, yatwi’li ku’mi na ibi’li’.

Petili annyi’ki’tya Yesu panga nga Kilisitu

(Mat 16:13-19, Mal 8:27-29)

¹⁸Lisu’ba limo Yesu aabile kisake kaalu’ba, na banamasi’ bake babile papipi nakwe. Bai, ngaalaluya, “Bandu banibaya nenga na nyai?” ¹⁹Nabembe ngabannyangwa, “Bi’ngi’ babaya panga wenga wa Yoani Ywabatisage, bi’ngi’ Elia, bi’ngi’ yumo kati ya alondoli ba Nnu’ngu’ ba kwai’mbu’ balu’ babayu’kite.” ²⁰Apo ngalaluya, “Na mwenga buli, munibaya nenga na nyai?” Petili ngayangwa, “Wenga nga wa Kilisitu ywa Nnu’ngu’ Nkulungwa ywabayilwe.”

Yesu alongelya abali ya kiwo sake

(Mat 16:20-28, Mal 8:30-9:1)

²¹Kai’, Yesu ngaaking’indya na kwakanikiya panga kanebammakie mundu ywoywoti likowe lyo. ²²Ayendeli baya, “Mwana wa Mundu apalikwa apate ngu’su’mbu’ yansima no kanilwa na api’ndo, api’ndo ba lini, na balimu ba Salya no bulagilwa. Lakini lisu’ba lyenetatu bu’ka kiwo sake, alu’a yu’ka.” ²³Payomwi po, ngaabakia bandu boti, “Mundu ywoywoti mana kaapala panga mwanamasi’ ywangu’, aikane mwene, aupu’twe nsalaba wake kila lisu’ba, na anibi’ngi’ye. ²⁴Kwa mwanjaa, mundu ywapala kuukombwa bwu’mi wake mwene alu’a kuobeya, lakini ywauobeya kwa kitumbu sangu’, alu’a kuukombwa. ²⁵Kwani kiyongeya namani, mundu ba nawo utayili woti wa dunia kwa kwiobeya mwene? Niibona ntu’pu’ so pata. ²⁶Mundu mana kanibi’kya oni nenga na gano ganiyi’gana, Mwana wa Mundu alu’a kummi’kya oni mundu ywo nsimu walu’a isa laya utukupu wake na wa Tati’ bake na wa malaika apeleteu. ²⁷Nimmakianga kakape panga, kubi na bi’ngi’ papanopano baapanga banawaali wangali kuubona Ukulungwa wa Nnu’ngu’.”

Yesu agalambuka kuminyo

(Mat 17:1-8, Mal 9:2-8)

²⁸Paliikite lisu’ba lya nane bu’ka palongei go, Yesu ayi’i na Petili, Yoani na Yakobi mpaka kukitu’mbi’, akwo ayi’i lu’ba Nnu’ngu’. ²⁹Paalu’, kuminyo yake kwatigalambuka, na magu’bo gake gabile mau no ng’alang’atya muno. ³⁰Na bandu abi’li’ baabonekine kabalongela nakwe, na bo bai Musa na Elia. ³¹Bandu bo pabaapitike babile na utukupu, balongei nakwe bu’kana na kiwo sake, sembe kilu’e yomolya gabini Nnu’ngu’ akwo ku Yelusalemu. ³²Petili na aine baatopilwe na lugono, ata nyo pabayumwike baubweni utukupu wake, na balu’ abi’li’ babaayi’mi pamope nakwe. ³³Bai, bandu bo abi’li’ pabaabile kababu’ka, Petili ammakie Yesu, “Mpi’ndo, yanogeleli twenga tukatama pano! Bai, tusenge isewe itatu, simo sako, simo sa Musa na si’ngi’ sa Elia.” Kwo baya nyo kakape, aakitangiteli salongelage.

³⁴Petili palongelage go, aapangite minyo ku’pi’li’. Lyunde ngalielya na kwawi’ki’lya, na lyunde lyo palyaisilile, balu’ banamasi’, baatiyogopa muno. ³⁵Lilobe lyayu’wanike bu’ka kulyunde, “Ayu’ nga Mwanawangu’ ywaninsawile, mumpi’kani ywembe.” ³⁶Bu’ka paliyu’wanike lilobe lyo, Yesu aabonekine ai kisake. Banamasi’ baatami liki, bammakiyeli mundu ywoywoti makowe go.

Yesu antepwa mwana mwene moka

(Mat 17:14-18, Mal 9:14-27)

³⁷Pamalau’ yake pabaelyage bu’ka kukitu’mbi’, kipi’nga kiku’lu’ sa bandu sakwembine na Yesu. ³⁸Apo, mundu yumo mukipi’nga si’lu’, ngakatuya lilobe aabaite, “Mwalimu, nendakulu’ba sonde li’li’li’ unninguli mwanawangu’. Mwanawangu’ we yu’yu’ bai! ³⁹Moka endagakunnyingilya na kumpanga apange ndu’ti, annyi’ya kyundaunda na kumpiya matutume munkano. Mana annyingilile, endakuntesa muno na annekali kiyu’ngu’ya. ⁴⁰Naalu’bite banamasi’ bako bakammi’nge, lakini baakombwili.” ⁴¹Yesu ngabaya, “Mwenga mwa lubelekwo lwangayu’wa mwamukana kumwu’bi’lya Nnu’ngu’! Nilu’a tama na mwenga na kunkomeya, mpaka pakubawi?” Payomwi kwalaluya lyo, ngammakia aywo mundu, “Unnete mwana wako pano.” ⁴²Mwana ywo payendage kwa Yesu, yu’lu’ moka ngantu’ya pai’ na kunnyi’ya kyundaunda. Lakini Yesu ammi’ngite yu’lu’ moka kwa yu’lu’ mwana na kuntepwa, kwapeya tati’ bake. ⁴³Bandu boti bausangalike uweso nku’lu’ wa Nnu’ngu’.

Yesu alongela kai’ abali ya kiwo sake

(Mat 17:22-23, Mal 9:30-32)

Balu’ bandu pabasangalage goti gaagapangite Yesu, aabakie banamasi’ bake, ⁴⁴“Muyu’we masikilo mugayu’we makowe gano. Mwana wa Mundu ayenda songelwa, no yingya mumaboko ga bandu.” ⁴⁵Lakini bembe baatangiteli kikomekeyo sa nnongelo wo. Likowe li’ lyatiiyilwa pala baakane tanga, na bembe bayogwipe kunnaluya panga, alombolya buli bu’kana na nnongelo wo.

Nyai ywabile nku’lu’?

(Mat 18:1-5, Mal 9:33-37)

⁴⁶Kwai na ntau kati ya balu’ banamasi’, kwa abali yo laluyana panga nyai pakati yabe ywabile nku’lu’ kulikoni boti. ⁴⁷Yesu pagatangite gabaganiyage mumyoyo yabe, ngantola mwana nsimana na kummi’ka papipi na mwene. ⁴⁸Ngaabakia, “Mundu ywoywoti ywampokya mwana nsene yu’ kwa lina lyangu’ anipokya nenga, na ywoywoti ywanipokya nenga ampokya ywanitumike. Kwa mwanjaa, yu’lu’ ywabile nsene kuliko boti pakati yinu, ywembe nga nku’lu’ kulikoni boti.”

Ywagau’bi’lya gamugapanga mubile nakwe pamope

(Mal 9:38-40)

⁴⁹Yoani ngaalongela, “Mpi’ndo, tumweni mundu yumo kabi’nga moka kwa lina lyako, natwenga twapayite kunkanikiya mwanjaa, ywembe aabileli mukipi’nga situ.” ⁵⁰Lakini Yesu ngammakia, “Kanemunkanikiye, yu’lu’ ywakotoka taukana na mwenga abile kumalyo ginu.”

Asamalia bakana kumpokya Yesu

⁵¹Pauegeli nsimu wu’lu’ wa Yesu pu’tu’lwa kunani, ywembe aabini ayende ku Yelusalemu. ⁵²Bai, ngatuma bandu bannongoli na bembe ngabayenda. Bayingi pakilambo simo sa Asamalia pala bakammi’ki makowe wisowiso. ⁵³Lakini benekaya ba po bapaili kumpokya kwa mwanjaa, ywembe ayendage ku Yelusalemu. ⁵⁴Bai, banamasi’ bake Yoani na Yakobi pabagabweni go, ngababaya, “Bwana, upala twamulise mwoto uuluke bu’ka kunani waalangamise?” ⁵⁵Lakini ywembe ngaagalambukya na kwakalipya. ⁵⁶Baabu’i palu’ no yenda kukilambo si’ngi’.

Kwileka yoti kunki’ngama Yesu

(Mat 8:19-22)

⁵⁷Pabaabile mumwanja, mundu yumo ammakie Yesu, “Nalu’a kuki’ngama kwokwoti kwawayenda.” ⁵⁸Yesu ngaabaya, “Ibweya babile na mapango gabe go tama, na iyuni iyumba yabe, lakini Mwana wa Mundu ywembe ntu’pu’ pogonjo.”

⁵⁹Wayomwi po, ammakie mundu ywi’ngi’, “Uniki’ngame.” Lakini mundu ywo ngayangwa, “Bwana, uniyi’ki’ti’ye wi’ti’ nikasike tati’ bangu’.” ⁶⁰Yesu ngayangwa, “Waleke babawile basikane bene na bene, lakini wenga uyende ukaale makowe ga Ukulungwa wa Nnu’ngu’.”

⁶¹Na mundu ywi’ngi’ atikummakia, “Nalu’a kubi’ngi’ya lakini uniyi’ki’ti’ye wi’ti’ nikaalage bandu ba kasangu’,” ⁶²Yesu ngammakia, “Ywoywoti ywakamwa lingumbo, na kaatumbwa li’ma ku’no kaalinga nsu’gu’, aywo apwaikali kwa Ukulungwa wa Nnu’ngu’.”

Yesu atuma banamasi’ sabini na abi’li’

¹Bu’kapo, Bwana asawi bi’ngi’ sabini na abi’li’ atumike abi’li’ abi’li’, pala balongoli kila pandu paabini mwene yenda. ²Aatikwabakia, “Mauno gatwi’la, lakini auni bali’nganali. Kwa nyo, munnu’be mwene nng’unda alete auni mung’unda wake. ³Nambi’yambi’ muyende, lakini mutange panga nintumanga kati bana ba ngondolo babayenda pakatikati ya mapu’mbe. ⁴Kanemupu’twe likanda wala linyamanda wala ilatu, kai’, mundi’la kanemumpange mundu abali. ⁵Na kila nsengo wamulu’a yingya mwatumbwe kwapanga abali kamwabakia, ‘Amani ibe pansengo wu’no.’ ⁶Na mana abile mwana wa amani, amani yinu ilu’a igala nakwe, na manaitei ntu’pu’, ilu’a kummuyangania mwabene. ⁷Bai, mutame pansengo wowowo, kamulya no nywa samwapeyelwa kwa mwanjaa, mpangakasi apeyelwa nkwiso wake. Kanemuyangangane muutamo, li’no nsengo wu’no malau’ wu’lu’! ⁸Mana mwikite pakilambo nsi’si’, bandu manabankemile, mwalye yabampeya. ⁹Mwatepwe atamwe bababile kwo, mwabakie bandu, ‘Ukulungwa wa Nnu’ngu’ umwegelile mwenga.’ ¹⁰Lakini mana mwikite pakilambo sosoti, mana bakani kunkemya, mwabu’ke na mana kampi’ta mumali’la gabe mubaye, ¹¹‘Ata lyu’ku’mbi’ lya kilambo sinu lyalunamati mumagu’lu’ gitu, twendapaapata kwo kana kwinu. Lakini mutange panga Ukulungwa wa Nnu’ngu’ wegelile.’ ¹²Nimmakiyanga panga lisu’ba lyo, kilambo so saba mmaule kulikoni ga’lu’ ga bandu ba Sodoma.

Mwakibona mwamisengo mwamukana kumuyangania Nnu’ngu’

(Mat 11:20-24)

¹³“Wakibona wenga wa Kolazini! Wakibona wenga wa Betisaida! Keende maluweluwe gagapangike kasinu, gakapangika ku’lu’ Tilo na Sidoni, sai’no bawati mabunia bu’ka palipite no tama muligu, kababuyangania kwa Nnu’ngu’ wabe. ¹⁴Ata nyo lisu’ba lyo senulwa, mwenga mwasenuka paku’lu kulikoni Tilo na Sidoni. ¹⁵Na wenga wa Kapalanaumu buli! Ulu’a kwikatuya mpaka kunani? Ulu’a tu’mbu’yi’lwa mpaka kumambi’.”

¹⁶Aayendeli baya, “Ywampi’kania mwenga, anipi’kania nenga na yu’lu’ ywakana kumpokya mwenga, akana kunipokya nenga. Na ywoywoti ywakana kunipokya, akana kumpokya yu’lu’ ywanitumike.”

Balu’ sabini na abi’li’ bendabuya

¹⁷Bu’kapo balu’ sabini na abi’li’, ngabaki’li’bu’ka ku’no kabanapusika, “Bwana, ata moka gendatuyu’wa kwa lina lyako.” ¹⁸Yesu ngaabakia, “Namweni Ibilisi katu’mbu’ka bu’ka kunani kati njai. ¹⁹Nimpeyangite amuli yo li’bata nng’ambo na ipi’li’li’ na makakala goti ga yu’lu’ ndumu, kai’ ntu’pu’ kikowe sakilu’a kunsulu. ²⁰Lakini kanemunapusike mwanjaa moka gendakunnyu’wa ila, munapusike kwa mwanjaa maina ginu gaandikilwe kunani.”

Pulaa ya Yesu

(Mat 11:25-27, 13:16-17)

²¹Popopo’, Yesu asangiliye kwa Loo Mpeleteu aabaite, “Nendakunsukulu Mwa Tati’, Bwana wa kunani na kudunia, kwa mwanjaa makowe ga, mwaiyite bene ikima na malango, kwatambulya bana anangu’ta. Elo Tati’, kwa mwanjaa mo ngamwamupai.”

²²Bu’kapo ngabaya, “Tati’ bangu’ banikamukiye ili’be yoti. Ntu’pu’ ywantangite Mwana ila Tati’, Kai’ ntu’pu’ ywatangite Tati’ ila Mwana, na ywoywoti yu’lu’ Mwana apendi kuntambulya.”

²³Bu’kapo ngaatendebukya banamasi’ bake alongei nabo pakiyi’ki’ya, “Nantali babagabona gano gamugabona mwenga! ²⁴Nimmakianga kakape, alondoli ba Nnu’ngu’ na akulungwa, baapai kugabona galu’ gamugabona mwenga na gamugayu’wa. Lakini bagabwenili na bagayu’wineli.”

Lukongo lwa Nsamalia mwene kiya

²⁵Bu’kapo mundu yumo ywa Salya atiyi’ma na kunnaluya, kaapala kumpi’ndi’ka, “Mwalimu, nipange buli li’nga niupate ukoto wangali yomoka?” ²⁶Ywembe ngannyangwa, “Yandikilwe buli mu Salya? Wenga utanga buli?” ²⁷Mwalimu wa Salya ngannyangwa, “Umpende Bwana Nnu’ngu’ wako kwa mwoyo wako woti, kwa loo yako yoti, kwa makakala gako goti na kwa malango gako goti. Na umpende ywotama papipi nakwe, kati mwowipenda wamwene.” ²⁸Yesu ngammakia, “Mwoyangwile unogiye! Upange nyo na wenga walu’a lama.”

²⁹Lakini mwanjaa ywembe apalage kwibalangilya panga ywembe nnogau, annalwiye Yesu, “Na mundu ywa papipi yangu’ nga ywaku’?” ³⁰Yesu atikunnyangwa, “Mundu yumo aelyage bu’ka ku Yelusalemu yenda ku Yeliko. Payendage, mundi’la, ayingililwe na makatauluma, bampokonywi ili’be yake yoti, kunneka wausu na kunku’mbwa, bannei aindwike. ³¹Nembe mpi’ndo yumo wa lini kapi’ta pandi’la yi’yi’lu’yi’lu’, apite mbwega ku’no kammona. ³²Nembe Mlawi yumo, paikite pandu po, apite mbwega mbwega ku’no kammona. ³³Lakini mundu yumo Nsamalia ywabile mumwanja wake, paikite pabile yu’lu’ mundu ammi’ki kiya. ³⁴Atikunnyendelya na kunnyangatiya, kwa kunnyi’ya mauta na wi’mbi’ wa njabibu na kuntabya itambala. Wayomwi go, ngamwu’bu’ya mu mbu’nda wake na kumpeleka ku nyumba ya ageni yenda kummu’bu’ya. ³⁵Pamalau’ yake ngampeya mbanje linali ibi’li’ yu’lu’ mwene nsengo, no lagana nakwe panga, ‘Ummu’bu’ye mundu yu’, na sosoti sawalu’a tumya kai’, nalu’a kuli’pa kibuyo.’ ” ³⁶Bu’kapo Yesu atelaluya, “Kati ya bandu bo atatu, ywaku’ ywabonekine panga mundu ywa papipi ywa yu’lu’ ywayingililwe na balu’ makatauluma?” ³⁷Yu’lu’ mwalimu ywa Salya aayangwi, “Yu’lu’ ywammi’ki kiya nga mundu wa papipi.” Yesu ngammakiya, “Uyende, ukapange nyinyonyo.”

Yesu kasake Malita na Malia

³⁸Pabaabile mumwanja, baikite kukilambo simo na nwawa yumo ywakemelwa Malita, ankemi kasake. ³⁹Malita aabile na nnunawe ywakemelwage Malia, ayu’ aatami papipi na Yesu, kapi’kania gayi’ganage. ⁴⁰Lakini Malita ywembe aiauyage na makowe gambone ga nng’eni. Bai, ngannyendelya Yesu ngammakia, “Bwana, wenga wibona sawasawa nnunangu’ anileka niauke kisangu’? Ummakie aniyangatiye.” ⁴¹Lakini Bwana annyangwi, “Malita, Malita, wendakwiauya na kwisuluya kwa makowe maingi. ⁴²Kikowe simo bai nga sangamaa. Malia asawi kikowe sangama muno, alu’a li’ndi’li’lwa na sembe apokonyolwali.”

Yesu ayi’gana ndi’la yo salya

(Mat 6:9-13, 7:7-11)

¹Lisu’ba limo, Yesu aabile pandu nsi’si’ kaalu’ba Nnu’ngu’. Payomwi lu’ba Nnu’ngu’ yumo bu’ka mukipi’nga sa banamasi’ bake aatikummakia, “Bwana, tukulu’ba utuyi’gane lu’ba Nnu’ngu’ kati Yoani Ywabatisage mwayi’ganiye banamasi’ bake.” ²Yesu aabakiye, “Pamulu’ba Nnu’ngu’ mubaye nnyanya,

‘Tati’ bitu mwamubile kunani,

Lina linu likwi’yi’lwe, Ukulungwa winu wise.

³Mutupei kilyo situ sa kila lisu’ba.

⁴Mutusami masambi gitu, kati twenga mwatwasamya babatukosile, kai’ kanemutuyi’ngiye mumakowe ga kutupaya.’ ”

⁵Kai’ ngaabakia, “Tubaye yumo mukipi’nga sinu aabile na mbwigalye, nembe ayi’i kasake meku, atikummakia, ‘Mbwiga, sonde li’li’li’ uniyaiki makati gatatu. ⁶Mbwiga lyangu’ ai mumwanja api’ti kasangu’, nanenga ntu’pu’ sa kumpeya.’ ⁷Nembe paabile nnyumba ngannyangwa, ‘Ngani kunisuluya! Ne niyigile niango wangu’! Yi’no saa yo gonja nenga na bana bangu’, nikupeyali ubu’ke bai!’ ⁸Tubaye apala yumuka kumpeya kwa mwanjaa ywembe mbwigalye lili, kwa mwanjaa mundu ywo aayendeli kunnu’ba, alu’a kaatuka ampei sosoti sakipala. ⁹Kwa nyo, nimmakianga mulu’be namwenga mwapeyelwa, mupale namwenga mwapata. Mupange u’li, namwenga mwayu’gu’li’lwa. ¹⁰Kwa mwanjaa ywoywoti ywalu’ba ngaywapeyelwa, ywapala ngaywapata na ywapanga u’li, ngaywayu’gu’li’lwa. ¹¹Ywaku’ kasinu mana mwana wake alu’bite tati’ bake omba, alu’a kumpeya nng’ambo ayu’ye omba? ¹²Na mana alu’bite lipinga kitiwi, alu’a kumpeya kipi’li’li’? ¹³Kati mwenga mwamubile mwalau, mumanyi kwapeya bana binu ikowe inannoga, nga munomuno tati’ binu ba kunani, balu’a kwapeya Loo Mpeleteu balu’ babannu’ba.”

Yesu na Belisebuli

(Mat 12:22-30, Mal 3:20-27)

¹⁴Lisu’ba limo Yesu abi’ngage moka ywagampangite mundu yumo kaneakombwe longela Bai, ago moka pagammu’i, aywo mundu ngakombwa longela, kipi’nga sa bandu satisangala. ¹⁵Lakini bandu bi’ngi’ pakipi’nga sabe babaike, “Abi’nga moka kwa uweso wa Belisebuli, mpi’ndo wa moka.” ¹⁶Bi’ngi’ bendekumpaya, li’nga apange maluweluwe itanganikwe panga ayi’ki’tilwe bu’ka kunani. ¹⁷Lakini mwanjaa ywembe aagatangite gabaganiyage, ngaabakia, “Ukulungwa wowoti waubaganike ipi’nga yaitaukana, ukombwali konda. Nga mwalubile lukolo lwolwoti lwaluyu’mana, lusi’yali langanyika. ¹⁸Mana ukulungwa wa Tati’ ba bene ubu’su’ kawitaukya wene, utawala wake ulu’a yi’ma kitiwi? Mubaya buli nde, panga nibi’nga moka kwa uweso wa Belisebuli? ¹⁹Mana kanibi’nga moka kwa uweso wa Belisebuli, bamwatuma mwenga babi’nga kwa uweso wa nyai? Kwa kitumbu so, bembe ngabalu’a kunkania mwenga mwabu’su’. ²⁰Lakini mana kanibi’nga moka kwa uweso wa Nnu’ngu’, bai mutange panga Ukulungwa wa Nnu’ngu’, tiyali wikite kwinu.

²¹“Mundu mwene makakala, pali’ndi’la nsengo wake kwa yombo yo li’ndi’lya, mali yake yoti ipanga ngoto. ²²Lakini mana aisile ywampite kwa makakala na kunnyingilya, ampokonywa yombo yo li’ndi’lya yaiu’bi’lyage na mali yake kwibagana. ²³Ywoywoti ywakotoka lu’mbana na nenga, ayenda kinsu’gu’ na nenga, ywoywoti ywakotoka kongolya pamope na nenga, aalu’a yanjaya.

Buyangania kwa moka

(Mat 12:43-45)

²⁴“Moka mana abi’ngilwe kwa mundu, ati’li’ta ti’li’ta mulubele kaapala pandu po pu’mu’lya, mana ntu’pu’ aibakia mwene, ‘Nilu’a buyangania kasangu’ kwanibu’i.’ ²⁵Pabuyangana, aikwemba yi’lu’ nyumba ipyayililwe no nemekelwa na nkati yake ntu’pu’ ywatama. ²⁶Bai, ayenda kwakoka moka aine saba alau pi’ta ywembe, boti bayenda kunnyingya mundu ywo. Kwa nyo, ali ya mundu ywo yapanga mbaya muno kulikoni mwayaabiile.”

Pulaa ya kakape

²⁷Palongelage go, nwawa yumo pakipi’nga si’lu’ sa bandu ngatu’ndu’bi’ya liilobe lyake no baya’, “Nantali nwawa ywakupapite na kukuyongeya.” ²⁸Lakini Yesu ngabaya, “Nantali muno balu’ babapi’kania liyi’gi’yo lya Nnu’ngu’ na kulikamwa.”

Bapala mwanju

(Mat 12:38-42)

²⁹Kipi’nga sa bandu pakiyendelyage isa Yesu aatikwabakia, “Lubelekwo lu’no lwene sambi lupala lulole mwanju, lakini lupeyelwali lola, mwanju wabaubweni kwa Yona, uli’ngani. ³⁰Kati mu’lu’ Yona mwabile mwanju kwa bandu ba ku Ninawi, nyinyonyo na Mwana wa Mundu ngamwalu’a panga mwanju kwa lubelekwo lu’no. ³¹Malikiya wa Seba alu’a pitya Nsimu wo Pwatilwa lubelekwo lu’no. Nembe alu’a lupwatya kwa mwanjaa lubile na masambi. Maana ywembe aaisi bu’ka kuutalu pala api’kani mayi’gi’yo gene malango ga Selemani, na aaisi kwipwa panga, kumbe pano pabile na nku’lu’ kuliko Selemani. ³²Bandu ba Ninawi balu’a yi’ma Nsimu wo Pwatilwa. Nabembe balu’a lupwatya lubelekwo lu’no panga lubile na masambi. Kwa mwanjaa, bembe bammuyangani Nnu’ngu’ bu’kana na maalo ga Yona, na kumbe pano pabile na nku’lu’ kuliko Yona.

Bweya wa yi’ga

(Mat 5:15, 6:22-23)

³³“Ntu’pu’ mundu ywakoya kyenge na kukibi’ka mmu’ngu’ au’ mukibi’ga, ila akiu’bu’ya kunani, pala bandu babayingya nnyumba bapate kuubona bweya. ³⁴Liyo lyako nga kyenge sa yi’ga yako, mana libile likoto, yi’ga yako yoti yalu’a ba mubweya. Liyo lyako mana libile litu’lu’ka na yi’ga yako na yembe ilu’a ba mulubi’ndu’. ³⁵Wili’ndi’le lelo na bweya waubile nkati yako, wakane yu’ka lubi’ndu’. ³⁶Bai, manaitei yi’ga yako yoti ibile mubweya, wangali ba pandu popoti pene lubi’ndu’, nawenga walu’a ng’alang’atya munomuno kati mu’lu’ mwaukumulikya bweya wa kyenge.”

Yesu abi’kya lukolo Mafalisayo na balimu ba Salya

(Mat 23:1-36, Mal 12:38-40)

³⁷Yesu paabile kaalongela, Mfalisayo yumo ankemi kilyo kasake, nembe ngayenda lya. ³⁸Aywo Mfalisayo asangalike kummona kaalya wangali uluga masi’ mumaboko kwa mwanjaa, yayi’ki’tilweli musalya! ³⁹Bwana ngammakia, “Mwenga mwa Mafalisayo, mumanyi gu’lwa nnobo na nkungu kunja, lakini nkati yake kutwi’li bwimi no akala mwoyo. ⁴⁰Mwenga mwa logeloge! Buli, nengite Nnu’ngu’ ywatengenise panja, nga ywatengenise nkati? ⁴¹Mwapei aki’ba yi’lu’ ili’be yaibile nkati ya myoyo yinu na yi’ngi’ yoti yapanga alali yinu.”

⁴²“Lakini, mwakibona Mafalisayo, kwa mwanjaa mupiya saka ata maakapi ga ndakyo ya ilyo, ndebele na maakapi gi’ngi’. Lakini mugaleka makowe gagakong’ondya aki na kumpenda Nnu’ngu’. Mugakamwe makowe ga, wangali kugalibalya galu’ gi’ngi’. ⁴³Mwakibona mwenga mwa Mafalisayo, kwa mwanjaa, mupendi tama nnu’ngi’ pandu pa isima amo mumayumba ga kunnu’ba Nnu’ngu’ no pangilwa abali kwa isima pakipi’nga sa bandu. ⁴⁴Mwakibona, kwa mwanjaa mulandana na masiko gangali i’mbya maliwe, bandu bapi’ta panani yake wangali tanga ubolau wabauli’bata.”

⁴⁵Yumo mukipi’nga sa balimu ba Salya ngammakia, “Mwalimu, makowe golongela, twenga wendatupwi’wa.” ⁴⁶Yesu annyangwi panga, “Mwakibona mwenga mwa balimu ba Salya, kwa mwanjaa, mwatwi’ka bandu igombo yangali pu’tu’li’ka, ku’no mwabene mukombwali ata golwa lukonji lumo kwayangatiya. ⁴⁷Mwakibona, kwa mwanjaa, musengya masiko ga alondoli ba Nnu’ngu’ balu’, babaabulagilwe na api’ndo binu. ⁴⁸Kwa nyo, mukong’ondelya panga, muyi’ki’tile mwabapangite api’ndo binu, bembe bai abulagi ba abo alondoli ba Nnu’ngu’, na mwenga musengya masiko gabe. ⁴⁹Kwa nyo, ikima ya Nnu’ngu’ yabaite nnyinyo, ‘Nalu’a kwapelekya alondoli na atumilwa ba Nnu’ngu’, lakini bi’ngi’ balu’a kwabulaga na bi’ngi’ kwapeya ngu’su’mbu’.’ ⁵⁰Bu’kana na makowe ga, lubelekwo lu’no lwalu’a pwatilwa kwa mwanjaa, myai ya alondoli boti ba Nnu’ngu’, yaiyitanike bu’ka palutumbwi dunia, ⁵¹bu’ka yitanika kwa myai ya Abeli mpaka yi’lu’ ya Zakalia, yu’lu’ ywabulagilwe munyumba ya Nnu’ngu’, pakati ya kibi’ki’lyo na pandu papeleteu. Nimmakianga, Kakape lubelekwo lu’no lwalu’a pwatilwa kwa makowe go. ⁵²Mwakibona, mwenga mwa balimu ba Salya kwa mwanjaa, mwiyite si’lu’ kiyu’gu’lyo sa niango wo yi’ganilwa, mwabene muyingili na mwakanikiye babayingyae kanebayingi.” ⁵³Pabu’i palu’, balu’ Mafalisayo na balimu ba Salya, baatumbwi kunnyingilya kwa kunnaluya maswali gambone kwa ukali’, ⁵⁴kabampi’ndi’ka li’nga bannyonje kwa malongelo gake bapate kitumbu sa kunsongya.

Likalipyo kitumbu sa unapiki

¹Bandu maelupu baatikusikana no li’batana, Yesu atumbwi wi’ti’ kwabakia banamasi’ bake, “Mwili’ndi’le na uyi’me wa ulu’u wa Mafalisayo nga unapiki. ²Lakini ntu’pu’ sakiwi’ki’lilwe, sasaakotoka umukulwa, kila sakiyu’bite salu’a kwipulwa. ³Kwa nyo, kila samulongei mulubi’ndu’, bandu balu’a kiyu’wa pabweya, na kila gamulongei kwo yu’yu’tana kuungati milyango iyigalilwe, galu’a bayilwa panani ya mwagala wa nyumba.

Ywapalilwa yogopelwa

(Mat 10:28-31)

⁴“Nimmakianga mwenga mwa mambwiga bangu’, kanemwayogope balu’ babakombwa bulaga yi’ga bai, lakini bakombwali yendelya panga kikowe si’ngi’ mana babulige. ⁵Nilu’a kummakianga yu’lu’ ywapalikwa kunnyogopa, Munnyogope yu’lu’ ywakombwa bulaga na kuntaikulya mundu kumwoto. Elo, nimmakianga munnyogope ywo. ⁶Itanganikwe panga injosi tano ipi’mi’yi’lwa kwa ela njene muno, au’ nyonyoli? Lakini nnu’ngi’ ya Nnu’ngu’, alibalilwali ata yumo. ⁷Lakini ata nywili ya mumitwe yinu ibalangilwe yoti. Kanemuyogope, mwenga nga mwampu’ku’bi’la kulikoni injosi yambone.

Kunnyi’ki’tya na kunkana Kilisitu

(Mat 10:32-33, 12:32, 10:19-20)

⁸“Nimmakianga kakape, kila mundu ywaniyi’ki’tya nnu’ngi’ ya bandu panga ywembe ywangu’, Mwana wa Mundu nembe alu’a kunnyi’ki’tya nnu’ngi’ ya malaika ba Nnu’ngu’ panga mundu ywo ywake. ⁹Lakini mundu ywoywoti ywanikana nnu’ngi’ ya bandu, nembe alu’a kanilwa nnu’ngi’ ya malaika ba Nnu’ngu’.

¹⁰“Ywoywoti ywalongela likowe lyo kaana kunnyi’ki’tya Mwana wa Mundu, alu’a samilwa, lakini ywannongelya ubu’su’ Loo Mpeleteu, alu’a samilwali.

¹¹“Pabampelekanga mwenga nnu’ngi’ ya mayumba ga kunnu’ba Nnu’ngu’ na nnu’ngi’ ya api’ndo na atawala, kanemwaleendeme gania panga mukaikengya, au’ mukayangwa buli. ¹²Kwa mwanjaa, Loo Mpeleteu alu’a kunnyi’gana si’lu’ samupalilwa yangwa popopo.”

Lukongo lwa tayili nnogeloge

¹³Mundu yumo palu’ pakipi’nga sa bandu atikummakia, “Mwalimu, ummakie nnunangu’ yu’, tubagane ulisi wabatuleki tati’.” ¹⁴Yesu annyangwi, “Mbwiga, nyai ywanibi’i nenga panga na mundu ywa kwakenga au’ kwa awana pakati yinu?”

¹⁵Bai, ngaabakia boti, “Mwili’ndi’le na kila uyi’me wa usoyo, kwa mwanjaa, ukoto wa mundu ubu’kanali no yoloka kwa ili’be yabile nayo.” ¹⁶Bu’kapo, ngaalongelya kwa lukongo lu’no, “Kwabile na tayili yumo ywembe munng’unda wake atimeya munomuno. ¹⁷Tayili ywo, aganiyite pamwoyo wake, ‘Nilu’a panga buli na nenga ntu’pu’ ligu’lu’ lyo bi’kya ilyo yangu’? ¹⁸Nilu’a panga nyo, nilu’a sengwana tugu’lu’ twangu’ tuketuke no senga ligu’lu’ liku’lu’ amo nganilu’a bi’ka ilyo yangu’ yoti yaniunike na mali yangu’. ¹⁹Apo, naubakia mwoyo wangu’ panga pano le ubile na sobi’ki’ya, no tumya myaka yambone, no ponda mali bai, lya, nywa, no napusika.’ ²⁰Lakini Nnu’ngu’ ngammakia, ‘Wenga wa nnogeloge, kilo sa li’no, bwu’mi wako wendatolelwa. Na ili’be yi’lu’ yoti yowitwi’li’kiye, ilu’a panga ya nyai?’ ” ²¹Yesu ayomoli kwo baya, “Amo ngamwabile mundu ywaitwi’li’ki’ya mali kwa makowe gake mwene bai, lakini nki’ba nnu’ngi’ ya Nnu’ngu’.”

Mwu’bi’li Nnu’ngu’

(Mat 6:25-34)

²²Bu’kapo Yesu aabakie banamasi’ bake, “Kwa kitumbu so nendakummakianga, kanemube na kyenyo ati’ kilyo twapata kwaku’, au’ alu’a kutuwalika nyai? ²³Kwa mwanjaa nantali bwu’mi kulikoni kilyo, yi’ga nantali kuliko ngu’bo. ²⁴Mwalinge mwababile iyuni. Bapandangali wala baunali, kai’ ntu’pu’ ligu’lu’ lyolyoti. Ata nyo Nnu’ngu’ ayimali ilyo endakwayakiya. Mwenga mwampu’ku’bi’la kuliko iyuni! ²⁵Nyai mukipi’nga sinu ywakombwa lumya kwa kwiauya no kombwa yongeya kwaali’ pasene masu’ba ga bwu’mi wake? ²⁶Bai, manaitei mukombwali panga likowe lisini kati lyo, mwanjaa namani muba na kyenyo kwa galu’ gi’ngi’? ²⁷Mugalinge malu’ba mwagalembulya! Gapangali kasi kai’ gaiwalikali. Lakini nimmakianga, ata Nkulungwa Selemani mwene na utayili waabile nawo na magu’bo gawalage, anaikali paugolou wa lilu’ba limo. ²⁸Manaitei Nnu’ngu’ akombwa kuliwalika nyo lyamba lya munng’unda, lyembe li’no libile na malau’ lyalu’a taikulwa palitu’ta no tinika mwoto. Buli, kangi’ alu’a kumpangya muno mwenga? Mwenga mwa bandu ba imani njene!

²⁹“Bai, kanemube na kyenyo kwa kwiauya pala kilyo au’ so nywa. ³⁰Kwa mwanjaa, bandu bangali kuntanga Nnu’ngu’ baukya go, na Tati’ binu batangite panga makowe go gendapalilwa na mwenga. ³¹Mupale wi’ti’ Ukulungwa wa Nnu’ngu’ na go gi’ngi’ mwalu’a yongeyelwa na Ywembe’.

Utayili kunani

(Mat 6:19-21)

³²“Kanemuyogope, mwenga mwakipi’nga kisene sa ngondolo kwa mwanjaa, Tati’ binu bapendi kumpeyanga Ukulungwa. ³³Mupi’mi’yange mali yinu na mbanje ye mukaapei aki’ba. Mwitengenesi mipuko yangali otoka na kwibi’kya amana kunani, akwo ipu’ngwali. Akwo baii, baegelyali kai’ ngu’lu’ku’lu’ baalabiyali. ³⁴Palu’ paibile amana yako, nga pawaba na myoyo wako.

Atumisi babatama wiso

³⁵“Mube tiyali, mutabite mikanda muibuno na yenge yinu itame kaiyaka. ³⁶Mutame kati atumisi babanni’nda bwana wabe abuyangane bu’ka kulisengele, li’nga mana bayu’wine ilulu bai, bannyu’gu’li nniango ayingi. ³⁷Nantali atumisi balu’ bembe bwana wabe paabuyangana, akwemba kabakeleka! Kakape nendakummakianga, aywo bwana aibi’ka wiso na kwakemya pamesa li’nga balye. ³⁸Ata mana aabuyangana meku au’ kakusa na kwakwemba kabakeleka, nantali yabe atumisi bo! ³⁹Mutange panga kenda mwene nyumba katanga saa yaisa mwii alu’e keleka na alu’e yi’ki’tyali kunneka ayingi no yiba. ⁴⁰Na mwenga nyinyonyo, mutame wiso mwanjaa Mwana wa Mundu alu’a isa saa yangatanganikwa.”

Ntumisi ywa u’bi’li’ka na ywangali u’bi’li’ka

(Mat 24:45-51)

⁴¹Petili atilaluya, “Bwana, lukongo lu’ utulongelya twenga bai au’ twa bandu boti?” ⁴²Bwana ayangwi panga, “Nga ywaku’ ntumisi ywa u’bi’li’ka na mwene ikima, ywembe bwana wake alu’a kummi’ka panani ya atumisi bake li’nga apei kilyo nsimu waupalilwa? ⁴³Nantali yake ntumisi ywo, manaitei bwana wake paaki’li’bu’ka alu’a kunkwemba kapanga nyo. ⁴⁴Kakape alu’a kumwu’bu’ya na kumpanga ntawala wa amana yake yoti. ⁴⁵Lakini mana ntumisi ywo abaite pamwoyo wake, ‘Bwana wangu’ asi’liye buyangana,’ ngatumbwa kwaku’mbwa atumisi aine analu’me na alwawa no lya, nywa no lobya, ⁴⁶bwana wake alu’a buyangana lisu’ba lyangali pi’kanilya na saa yangali tanganikwa, alu’a kunku’mbwa muno ntumisi ywo na kumpwatya pamope na bangau’bi’li’ka. ⁴⁷Ntumisi yu’lu’ ywatanga mwapala bwana wake, lakini apangali gagapalilwa panga, aaputilwa munomuno. ⁴⁸Lakini ywapanga makowe gagampanga mundu asenuke wangali tanga, aputilwa pasene. Ywapeyilwe yambone, alu’a longelwa yambone, ywapeyilwe yambone muno, alu’a longelwa yambone munomuno.

Yesu kitumbu so lekangana bandu

(Mat 10:34-36)

⁴⁹“Nisi koya mwoto padunia, napendi ukapanga uyakite! ⁵⁰Nibile na ubatiso wambalikwa niupokii, kwa ndi’la yaku’ niiauye mpaka utimi! ⁵¹Mukita niletike amani pano pa dunia? Ata pasene, amani lili, ila mayu’mano. ⁵²No bu’ka nambi’yambi’, mana kubile na alongo batano, balu’a baganika, ku’no abi’li’ kwi’ngi’ atatu au’ kwi’ngi’ atatu, ku’no abi’li’. ⁵³Tati’ balu’a yu’mana na mwana na mwana alu’a yu’mana na tati’ bake, mau’ bayu’mana na mwi’nja, wabe na mwi’nja ayu’mana na mau’ bake, mau’ mukwe bayu’mana na nkamwana na nkamwana ayu’mana na mau’ mukwe.”

Tanga nsimu

(Mat 16:2-3)

⁵⁴Yesu ngaibakia kai’ ipi’nga ya bandu, “Mana mugabweni maunde gayi’mi lupande lwa kundondi bai popopo mubaya, ‘Ula alu’a nia’, kakape endania. ⁵⁵Mana muubweni nsunga wa kusi kaupukatya mubaya, ‘Kwalu’a ba na lyoto muno,’ na momo ngamwaipangika. ⁵⁶Mwenga mwa anapiki! Mumanyi londwa mumaumbile ga nni’ma na kumaunde, mukotoka ki’li’ tanga maumbile ga nsimu wu’no?

Awana na andumu

(Mat 5:25-26)

⁵⁷“Mwanjaa namani mukotoka kwiamulya mwabene panga likowe linannoga? ⁵⁸Mana ywa kusitakya, kakupeleka kukoliti, yabile male yomwana nakwe mubile mundi’la, akane kupeleka kwa akimu, nembe akimu akane kukukamukiya kwa asikali, nabembe bakane kuyingiya muutabilwe. ⁵⁹Kakape nikubakia, watama mo mpaka wayomwe li’pa lwela lwa kuundi’la.”

Mugaleke masambi ginu au’ mwalu’a waa

¹Nsimu wo baisi bandu nsi’si’ kummakia Yesu abali ya ku Galilaya, kwa bandu bababulagilwe na Pilato pabaaisi na inyama yabe isinjilwe kwa salaka ya mu Nyumba ya Nnu’ngu’. ²Nembe Yesu aatikwabakia, “Mwenga mubaya Agalilaya bo, bai na sambi kulikoni Agalilaya bi’ngi’ ati’ kwa mwanjaa batesilwe nyo? ³Nimmakianga kakape panga, bapangiteli sambi kwapi’ta balu’, lakini namwenga kati bobobo, mana mukotwike kunng’alambukya Nnu’ngu’, mulu’a langanyika kati bembe. ⁴Au’ balu’ ku’mi na banane babaatu’mbu’kilwe na nsengo nku’lu’ ku Siloamu no waa, mubaya bembe bai na masambi kulikoni bi’ngi’ boti babatamage ku Yelusalemu? ⁵Nimmakianga nyinyo lili, lakini na mwenga mana mukani kunng’alambukya Nnu’ngu’, mulu’a langanyika kati bembe.”

Lukongo lwa ntini wangali paambika

⁶Bu’kapo Yesu ngaabakia lukongo lu’no, “Mundu yumo aabile na ntini13:6 Awu’ nkongo, ubonekana ku Isilaili na wembe upambika itunda yaili’li’lwa na bandu. munng’unda wake, payi’i pala atu’mbwe itunda yake, aubweni unapambikali ata limo. ⁷Bai, ngammakia mpangakasi wake, ‘Linga! Wu’no mwaka wenetatu nisa pa nkongo wu’ pala nitu’mbwe litunda, lakini nalibonali lipambike ata limo! Upi’ngwe, uyomwa mbolya ya munng’unda bai wangali paambika.’ ⁸Lakini mpangakasi ayangwi, ‘Bwana, tuuleke kai’ mwaka gu’no, nilu’a kuuti’li’ti’ki’ya nkulyo upate masi’ na kuyi’ya mbolya. ⁹Mana waapambika manisa, twauleka, mana wapambikali twaupi’ngwa.’ ”

Yesu antepwa mau’ yumo Lisu’ba lyo Pu’mu’lya

¹⁰Yesu endeyi’gana munyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’, Lisu’ba lyo Pu’mu’lya. ¹¹Na po, kwabile na nnwawa yumo ntamwe kwa myaka ku’mi na minane aayingililwe na moka. Kwa mwanjaa nyo, ng’ongo wake watilemala muno ata akombwageli yi’ma wi’ma. ¹²Yesu pamweni atikunkema ngaammakia, “Mau’, utamwe winu mutepulilwe.” ¹³Ammi’ki maboko gake pantwe na popopo, yi’ga yake yapatike makakala go yi’ma kai’ na ankwi’yite Nnu’ngu’. ¹⁴Lakini mpi’ndo ywa nyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’ ateusika kitumbu sa Yesu kuntepwa mau’ ywo Lisu’ba lyo Pu’mu’lya. Kwa nyo, aabakie bandu bababile palu’, “Mubile na masu’ba sita go panga kasi, bai mugatumi masu’ba go isapala pona matamwe ginu, lakini kanemwise Lisu’ba lyo Pu’mu’lya.”

¹⁵Apo Bwana atikunnyangwa, “Mwenga mwa anapiki! Nyai kwinu ywalu’e somwa yu’gu’lya ng’ombe bake au’ mbu’nda bake mukyu’ngu’lu’ annongoye kunyweli wa masi’ ata mana ibile Lisu’ba lyo Pu’mu’lya? ¹⁶Tumbwe pano kubile na mwi’nja ywa Bulaimu, ywembe Tati’ ba bene ubu’su’ ampangite alemale kwa myaka ku’mi na minane. Buli, yanogeleli lili kunnyu’gu’lya muutabilwe wake Lisu’ba lyo Pu’mu’lya?” ¹⁷Payomwi longela go, babantaukage baibweni oni lakini bandu bi’ngi’ boti batipulaika muno kwa makowe goti gagapangite palu’.

Lukongo lwa mbeyu njene

(Mat 13:33)

¹⁸Yesu atilaluya, “Ukulungwa wa Nnu’ngu’ ulandana na namani? Nilu’a kuulandanisa na ki’li’? ¹⁹Ubile kati lupeke lwaalutweti mundu yumo na kulupanda mung’unda wake, lwatibalika no panga nkongo nku’lu’. Iyuni yaigu’lu’ka yakombwi senga iyumba yabe mundambi’ yake.”

Lukongo lwa ngelule

(Mat 13:31-32, Mal 4:30-32)

²⁰Kai’ atilaluya, “Nilu’a kuulandanisa Ukulungwa wa Nnu’ngu’ na namani? ²¹Kati ngelule yaiyi’i mau’ yumo na kuiyangabana pamope na bwembe mbisi tano, na bwembe woti watilu’la.”

Niango wo patimwa

(Mat 7:13-14,21-23)

²²Yesu ayendeli na mwanja wake wa ku Yelusalemu, ku’no kapi’tya muilambo na mumili’ma, kayi’gana liyi’gi’yo lya Nnu’ngu’. ²³Mundu yumo atikunnaluya, “Buli Mwalimu, bandu babaalu’a kombolelwa bayolwikeli?” ²⁴Yesu ngaabakia, “Mukasane yingya kwo pi’tya niango waupatimwa, kwa mwanjaa nendakummakia, baingi balu’a paya yiingya, lakini baakombwali. ²⁵Nsimu waisa, apo mwene nyumba alu’a kaatuka no yigala niango. Mwenga mwalu’a yi’ma panja no panga u’li kamubaya, ‘Bwana, utuyu’gu’li.’ Lakini ywembe alu’a kunnyangwa, ‘Ndangiteli kwamubu’ka!’ ²⁶Na mwenga mwatumbwa kummakia, ‘Twenga ngatulyage no nywa pamope na wenga, kai’ wenga uyi’ganage muilambo yitu.’ ²⁷Lakini ywembe aabaya, ‘Ndangiteli mwenga muuma kwaku’, mubu’kange nnu’ngi’ yangu’ mwenga mwaboti mwapanga sambi.’ ²⁸Apo, ngapasapanga kili’lo no yaga mino, pamwabona ki Bulaimu, Isaki, Yakobi na alondoli ba Nnu’ngu’, boti babile mu Ukulungwa wa Nnu’ngu’, lakini mwenga mwabene, mutaikulilwe panja! ²⁹Bandu balu’a isa bu’ka kumbwani na kundondi, kukibu’la na kusi no tama pakilyo ku Ukulungwa wa Nnu’ngu’. ³⁰Eloo, balu’ babalongolile balu’a panga ba kuundi’la na balu’ ba kuundi’la balu’a longolya.”

Yesu akiyendelya kiwo!

(Mat 23:37-39)

³¹Wakati wowowo, Mafalisayo bi’ngi’ baatikunyendelya na kummakia, “Ubu’ke pano uyende kwi’ngi’ kundu, kwa mwanjaa Helode apala kukubulaga.” ³²Yesu aayangwi, “Muyende mukammakie aywo kibweya nnyanya, ‘Li’no na malau’ nilu’a bi’nga moka na kwatepwa atamwe na lisu’ba lyenetatu nilu’a yomolya lyengo lyangu’.’ ³³Ata nyo li’no, malau’ na papasa, niyendelya na mwanja wangu’, kwa mwanjaa inogelyali nnondoli ywa Nnu’ngu’ abulagilwe panja ya ku Yelusalemu.

Yesu auli’lya Yelusalemu

(Mat 23:37-39)

³⁴“Mwa Yelusalemu! Yelusalemu! Wabulaga alondoli ba Nnu’ngu’ na kwaku’mbwa maliwe balu’ babatumilwe na Nnu’ngu’ kasako. Pali’nga nipalike kwabi’ka pamope bana bako, pamope kati ngu’ku’ nyongolo mwakumbatya bana bake pai’ ya mapapayo gake, lakini watekana. ³⁵Aya! Alu’a kuleka kisako, panyumba yako palu’a panga payame. Bai, nimmakianga mwanibonali kai’ mpaka nsimu wamwabaya, ‘Ayaliwite aywo ywaisa kwa lina lya Bwana.’ ”

Yesu antepwa mundu yumo

¹Lisu’ba limo lyo Pu’mu’lya Yesu ayi’i lya kunyumba yimo ya alongosi ba Mafalisayo, bandu baabile popo kabannolekeya. ²Nnu’ngi’ yake Yesu, kwabile na mundu yumo ywaminyage kitamwe so imba payi’ga. ³Yesu aalalwiye balimu ba Salya na Mafalisayo, “Buli, yendayi’ki’ti’lwa kuntepwa mundu Lisu’ba lyo Pu’mu’lya?” ⁴Lakini bembe bayangwili. Yesu ankamwi ywo ntamwe, kuntepwa na kunneka aibu’ki. ⁵Payomwi lyo aatikwabakia, “Ywaku’ mukipi’nga sinu, ywembe mwana wake au’ ng’ombe wake mana atumbuki mulu’si’ alu’e kunnopwali, mwanjaa lyai lisu’ba lyo Pu’mu’lya?” ⁶Nabembe bakombwili kunnyangwa lyaalalwiye.

Nogamwoyo no tu’u’lya

⁷Yesu aabweni balu’ babasawa tama muiti’gu’ ya nnu’ngi’ mana bakokilwe. Alongei nabo kwa lukongo lu’no. ⁸“Mana mundu akukokite palisengele kanewatame pandu pa isima. Pi’ngi’ akokilwe mundumuko kulikoni wenga, ⁹mwene kaya aisa na kukubakia, ‘Wenga ukaatuke, unneki kiti’gu’ ayu’yu’!’ Apo, walu’a kwibona oni paminyo ga bandu boti na wayenda tama pakitamo sa nsu’gu’. ¹⁰Ila, mana ukokilwe pakalamu, waatame pa kiti’gu’ sa nsu’gu’, pala mwene kiyambo paisa, akubakie, ‘Mbwiga lyangu’, potamiye panogeli lili, sotame pano palu’ngi’ panannoga.’ Apo, walu’a peyelwa isima nnu’ngi’ ya bandu boti botami nabo pamope. ¹¹Kwa mwanjaa, ywoywoti ywaiu’bu’ya mwene alu’a uluyilwa na ywaiuluya, alu’a u’bu’yi’lwa.”

¹²Kai’ aammakie yu’lu’ ywankokite, “Mana kaupala panga kalamu ibe muntwekati au’ kitamwiyo, kanewakoke mambwiga sika, alongo, babatama papipi yako, bababile matayili. Manaitei nyo yapanga wenga bakuki’li’bu’kiye sawapangile. ¹³Saupalikwa panga, mana kopi’ya kalamu wakoke aki’ba, alemau, itewe na atu’lu’ka minyo. ¹⁴Na wenga wayaliwa mwanjaa abo bawakokite, ntu’pu’ sawaki’li’bu’ki’yi’lwa. Nnu’ngu’ alu’a kuli’pa upo yako nsimu wo yu’ka bandu bene aki.”

Lukongo lwa kalamu ngu’lu’

(Mat 22:1-10)

¹⁵Yumo ywa balu’ babaatami na Yesu kabalya aatikummakiya, “Nantali mundu yu’lu’ ywalu’a lya kilyo mu Ukulungwa wa Nnu’ngu’.”

¹⁶Yesu atikunnyangwa, “Mundu yumo apangite kalamu ngu’lu’ na aakokite bandu baingi. ¹⁷Paliikite lisu’ba lya kalamu, antumike mpangakasi wake akaabakie babakokilwe, ‘Mwise ku’no kila kili’be kitaami wiso.’ ¹⁸Lakini kila mundu ywakokilwe, aatumbwi piya kitumbu no lu’ba lasi. Ywalongoli kummona ammakie mpangakasi, ‘Nenga nipi’mite nng’unda kwa nyo, nipalikwa nikaubone, nikulu’ba unisami bai.’ ¹⁹Ywi’ngi’ atebaya, ‘Nipi’mite ng’ombe ku’mi bo li’mya na niyenda kunng’unda kwapakiya, nilu’ba lasi unisami bai.’ ²⁰Na ywi’ngi’ abaike, ‘Niuma gamba nnwawa kwa nyo, nikombwali isa.’ ²¹Mpangakasi ywo, atibuyangana na kummakia bwana wake makowe go. Yu’lu’ mwene nyumba atiusika, ngammakia mpangakasi wake, ‘Uyende kiyu’ngu’ya kusimbasimba na kumali’la ga kumisengo ukaalete mono nnyumba aki’ba, itewe, atu’lu’ka minyo na bi’ngi’ babalemile.’ ²²Bu’kapo mpangakasi ywo atibaya, ‘Bwana, bandu nabakiye kati mwoamulise, lakini balo banatwi’lyali.’ ²³Yu’lu’ bwana ammakie kai’ mpangakasi wake, ‘Uyende kusimbasimba na mumali’la gagayenda mbwega ya misengo, ukaalasimise bandu bayingi pala liiku’ta lyangu’ litwi’li. ²⁴Kwa nyo nendakummakianga, ntu’pu’ ata yumo mwa balu’ babakokilwe ywalu’a paya kalamu yangu’.’ ”

Kili’ngo so panga wa mwanamasi’ wa Yesu

(Mat 10:37-38)

²⁵Apo ipi’nga yambone ilongwanage pamope na Yesu. Bai, aagalambuki bandu na kwabakia, ²⁶“Mundu ywoywoti mana kaisa kwangu’ apalilwa kunipenda nenga kulikoni tati’ bake, mau’ bake, nnyumbowe, bana bake, nku’we na akina lu’mbu’be, kai’ ata mwene. Mana akotwike kombwa panga go, apangali mwanamasi’ wangu’.

²⁷“Mundu ywakotoka pu’twa nsalaba wake na kunibi’ngiya, akombwali panga mwanamasi’ wangu’. ²⁸Ywaku’ kasinu, ywembe mana kaapala senga nsengo nku’lu’, akombwali wi’ti’ balanga mbanje yaipaalikwa, li’nga atange panga abile nayo, yokombwa yomolya senga? ²⁹Mana buli, mana ayomwi senga pai’ bai no kotoka yomolya, bandu balu’a kumweka. ³⁰Kababaya, ‘Mundu yu’ aatumbwi senga, lakini akombwili yomolya.’

³¹“Au’, nkulungwa ywaku’ ywayenda ku’mbwana ngondo na nkulungwa nnyine, ywasomwa wi’ti’ gania panga yesi lyake lyene banayesi elupu ku’mi, likombwa otwa kwa yu’lu’ mwene banayesi elupu isilini? ³²Mana aibweni ankombwali, alu’a kwatuma bandu bo yenda panga masikisano pakemu, yu’lu’ nnyine abile balo kuutalu. ³³Bai, mwenga nyinyonyo, ntu’pu’ ata yumo ywakombwa panga mwanamasi’ wangu’ mana asindwi kukilekekeya kila kili’be sabile naso.

Mwinyo wangali kilyi’lyi’

(Mat 5:13, Mal 9:50)

³⁴“Mwinyo unogite, lakini mana unogau wake wobite, ulu’a galambuyilwa buli pala kilyi’lyi’ sake kibuye? ³⁵Upwaikali kwa ukando ata kwa mbolya. Bandu bendakuuyita. Bai, mwene makutu go yu’wa ayu’we.”

Lukongo lwa ngondolo ywaobite

(Mat 18:12-14)

¹Lisu’ba limo, alonga koli na bene sambi baingi bayi’i kumpi’kania Yesu. ²Mafalisayo na balimu ba salya baatumbwi ku’ku’li’ka, “Munninguli mundu yu’! Aakemya bene sambi, no lya nabo nkungu gumo.” ³Yesu ayangwi kwa lukongo, ⁴“Ati’, mundu yumo kati yinu mana abile na ngondolo mya, mana aobite yumo, alu’a panga buli? Aaleka balu’ tisini na kenda mmwitu, no yenda kumpala yu’lu’ ywaobite mpaka ammone. ⁵Mana amweni, alu’a kumpu’twa palipamba kwo napusika. ⁶Paaika kasake, aakema mambwigalye na kwabakia, ‘Munapusike pamope na nenga kwa mwanjaa yu’lu’ ngondolo ywangu’ ywaobite nimweni.’ ” ⁷Yesu aayendeli longela, “Mwenga nendakumakia, kwalu’a baa na pulaa kunani kwa mundu yumo mwene sambi buyangania kwa Nnu’ngu’, kulikoni bandu tisini na kenda bene aki bapalilwali kummuyangania Nnu’ngu’.”

Lwela lwaluobite

⁸“Au’ mwibona buli? Tubaye nwawa nsi’si’ abile na ela ku’mi ya mapeni, mana aobiye yimo, alu’a panga buli? Alu’a koya lumuli na kwipyagya nyumba yoti ku’no kalolekeya mpaka aibone. ⁹Mana aibweni, akema mambwiga na bandu ba papipi nakwe no baya, ‘Munapusike pamope na nenga kwa mwanjaa niibweni yi’lu’ ela yangu’ yayaobite.’ ¹⁰Na mwenga nendakummakia, ngamo baanapusika malaika ba Nnu’ngu’ kwa kummona mwene sambi yumo kammuyangania Nnu’ngu’.”

Lukongo lwa mwana ywaobite

¹¹Yesu ayendeli longela, “Kwai na mundu yumo aabile na bana abi’li’ analu’me. ¹²Yu’lu’ nnuna aabakie tati’ bake, ‘Tati’, mumbei ulisi wangu’.’ Nembe ayi’ki’ti kwabagana mali yake. ¹³Gaapite masu’ba bai, yu’lu’ nnuna api’miye ulisi wake no yabwa mwanja wa nni’ma wa kuutalu na yi’lu’ mbanje yaapatike. Akwo, atikwitimba yi’lu’ mbanje kwo alabiya. ¹⁴Payomwi tumya kila kikowe, kwapitike njala ngali’ kunni’ma wu’lu’, nembe ngatumbwa auka kwo pala kilyo. ¹⁵Alu’bike kibalua kwa mundu yumo ywa kunni’ma wo, nembe ampei lyengo lyo kwapeya yakulya magu’be kunng’unda wake. ¹⁶Aminyikiage ata lya makabanda gabalyage magu’be mwanjaa, aabile ntu’pu’ mundu ywo kumpeya kilyo sosoti. ¹⁷Paapatike malango aatigania, ‘Mboni kwa tati’ bangu’ kubile na apangakasi baingi babalya no igaya, nenga niwaa njala? ¹⁸Nilu’a buyangania kwa tati’ bangu’ na kwabakia, Tati’, ninkosile Nnu’ngu’ na mwenga. ¹⁹Nili’nganili ata kemelwa na mwana winu. Munipange kati yumo ywa apangakasi binu.’ ²⁰Bai, aatumbwi mwanja wo buyangania kwa tati’ bake. Kaegelya pakaya tati’ paamweni mwana ammi’ki kiya, atumbwi kummutukya, kunkumbatya na kunnonia.

²¹“Mwana aabakie tati’ bake, ‘Tati’, ninkosile Nnu’ngu’ na mwenga. Nili’nganili ata kemelwa na mwana winu.’ ²²Lakini tati’ bake ngaabakia apangakasi bake, ‘Kiyu’ngu’ya! Mulete ngu’bo inanoga mukang’walike! Mung’walike lupete na ilatu. ²³Musinje likinda lyalinenipe tulye no panga si’li’ku’si’li’ku’! ²⁴Kwa mwanjaa ayu’ mwana wangu’ aatewaa, kumbe balo mwu’mi, aateoba, lakini nambi’yambi’ abonekine.’ Batumbwi si’li’ku’si’li’ku’.

²⁵“Pagapangikage go, nku’we ai anagobwali bu’ka kunng’unda. Paabile mundi’la kaegelya pansengo, ayu’wine ilulu na ngoma. ²⁶Ankemite mpangakasi yumo na kunnaluya, ‘Kubile na namani?’ ²⁷Aywo mpangakasi, atekunnyangwa, ‘Nnunago agobwile na tati’ binu basinjike likinda lyalinenipe, kwa mwanjaa amweni abile salama salimini.’ ²⁸Aywo nku’we ngausika, aakani ata yingya nnyumba. Tati’ bake pabaapiti panja na kuntebeya ayingi nnyumba. ²⁹Lakini ywembe ayangwi, ‘Linga! Myaka yoti nitekuntumikia kati nammanda winu, nati’kwanali amuli yinu ata lisu’ba limo! Munipei namani? Munanipeyali ata likinda lya mbwi yumo, nani nipange si’li’ku’si’li’ku’ na mambwiga bangu’! ³⁰Lakini mwana winu yu’u’, ywalile mali yinu kwo alabiya li’no isa bai munsinjile li’lu’ likinda lyalinenipe!’ ³¹Tati’ bake batikunnyangwa, ‘Wamwana wangu’, wenga ubile pamope na nenga masu’ba goti na kila sanibile naso sako. ³²Twaapalikwe tupange si’li’ku’si’li’ku’ no napusika, kwa mwanjaa ayu’ nnunago aatewaa, kumbe balo mwu’mi, aateoba, lakini nambi’yambi’, abonekine.’ ”

Mwandiki nng’anga

¹Yesu ngaabakia banamasi’ bake, “Tayili yumo abile na mwandiki ywake. Aywo mwandiki atesongelwa mwanjaa, atumi kwa puyo mali ya tayili ywake. ²Yu’lu’ tayili ngankema na kummakia, ‘Aga makowe gaku’ ganigayu’wa kasako? Upiye na ubalange mabi’ko na matumyo kwa mwanjaa ukombwali panga wamwandiki wangu’ kai’.’ ³Yu’lu’ mwandiki ngagania, ‘Bwana ywangu’ ambi’ngite mulyengo lya uandiki, mbange buli? Yenda li’ma ngombwali no lu’balu’ba kati nki’ba oni. ⁴Bai ndangite lyopanga, li’nga panabi’ngi’lwa mulyengo bandu bangemi kasabe.’ ⁵Bai ngaakema yumoyumo babalongelwage na bwana ywake, ngammakia yu’lu’ ywalongolile. ‘Ulongelwa ili’nga na bwana ywangu’?’ ⁶Ywembe ngannyangwa, ‘Ilu’yo mya ya mauta ga njaituni.’ Yu’lu’ mwandiki ngammakia, ‘Utole seti sako solongelwa na wandike amusini.’ ⁷Bu’kapo ngannaluya ywi’ngi’, ‘Wenga ulongelwa ili’nga?’ Ngannyangwa, ‘Mabunia mya ga ngano.’ Yu’lu’ mwandiki ngammakia, ‘Utole seti sako solongelwa na wandike samanini.’

⁸“Bai, yu’lu’ bwana atekunnumba aywo mwandiki ywangaaminika, kwa mwanjaa atumi malango na ung’anga. Kwa mwanjaa bandu ba dunia yi’no baina malango na ung’anga muno mumakowe gabe, kuliko bandu ba mubweya.”

⁹Yesu ngayendelya baya, “Nimmakianga, mwipangi mambwiga bu’kana na mali ya dunia, li’nga pamwayomokelwa, mwapokelwe mutamo wangayomoka. ¹⁰Ywoywoti ywaaminika mumakowe masene, aaminika mumakowe maku’lu’ na ywa kotoka aminika mumakowe masene, mumakowe maku’lu’ aaminikali. ¹¹Bai, mana mutei mwaminikali kwa mali ya ulau ya padunia, nyai ywalu’a kunkamukia mali ya kakape? ¹²Mana mutei mwaminikali mumali ya mundu ywi’ngi’, nyai ywalu’a kunkamukia mali yinu mwabene?

¹³“Ntu’pu’ ntumisi ywakombwa kwatumikia mabwana abi’li’, kwa mwanjaa alu’a kunsukwa yumo na kumpenda ywi’ngi’ au’ ayi’ki’tyana na yumo na kunsalawa ywi’ngi’. Mukombwali kuntumikia Nnu’ngu’ na mali.”

Milongelo ya Yesu

(Mat 11:12-13, 5:31-32, Mal 10:11-12)

¹⁴Mafalisayo wabagayu’wine go na bembe bai apenda mbanje, batekunsalawa Yesu. ¹⁵Apo ngaabakia, “Mwenga mwilaya pabandu, panga mwanoga mwoyo, lakini Nnu’ngu’ aitangite myoyo yinu. Kwa mwanjaa sakibonekana sa maana pabandu, Nnu’ngu’ akibona undi bai.

¹⁶“Salya na maandiko ga alondoli ba Nnu’ngu’ gaabile mpaka nsimu wa Yoani Ywabatisage. Bu’kapo, Ukulungwa wa Nnu’ngu’ wendaalilwa, na kila mundu auyingya kwa makakala. ¹⁷Male kunani na dunia pi’ta, kulikoni bu’yi’lwa liyi’gi’yo limo lya Salya.

¹⁸“Ywoywoti ywampeya nnyumbowe talaka no kobeka ywi’ngi’, apanga upege, na ywoywoti ywankobeka nnwawa ywapeyilwe talaka, apanga upege.

Tayili na Lasali

¹⁹“Pai na mundu yumo tayili, ywawalage ngu’bo yaibile ndegeleu ya bei ngu’lu’. Mundu ywo atumyage mbanje yambone kila lisu’ba. ²⁰Na paniango wa ywo tayili kwai na nki’ba yumo lina lyake Lasali, ywabile na mabanga. ²¹Lasali aminyikiage peyelwa mbolotya yaitu’mbu’ka pamesa ya aywo tayili, kai’ mapwa bendeisa no lambata mabanga gake.

²²“Bai, yu’lu’ nki’ba paawile, malaika ngabantola na kummi’ka pa kyuba sa Bulaimu. Na yu’lu’ tayili nembe ngawaa no sikilwa. ²³Aywo tayili, ai mmaule akwo kumambi’, alolekiye kunani, ngammona Bulaimu kuutalu abile nakwe Lasali. ²⁴Bai, ngakema, ‘Tati’ Bulaimu, mumbi’kikiya, muntume Lasali asuye lukonji lwake mumasi’, aniu’lu’ki’ye mululimi lwangu’, kwa mwanjaa nendalumya muno mumwoto gu’no.’ ²⁵Bulaimu ngannyangwa, ‘Mwana wangu’, uku’mbu’ki wapoki gananoga mubwu’mi wako, lakini Lasali apoki maakau. Nambi’yambi’ nembe endapu’mu’lya na wenga wendalumya. ²⁶Na kai’, pakati yitu na mwenga pabi’kilwe lyi’mbwa liiku’lu’, li’nga babapala isa kwinu bu’ka ku’no kanebakombwe na babapala bu’ka kwinu isa kwitu kanebakombwe.’ ²⁷Yu’lu’ ywabile tayili ngabaya, ‘Bai Tati’, ninnu’ba muntume Lasali ayende pansengo wa tati’ bangu’, ²⁸kwa mwanjaa, nibi na aku’bangu’ batano, akaakwi’li’ke, bakeneisa pandu pano pene mateso.’ ²⁹Lakini Bulaimu ngayangwa, ‘Aku’bo babi na Musa na alondoli ba Nnu’ngu’, waleke baapi’kani bo.’ ³⁰Lakini ywembe ngabaya, ‘Nyinyoli tati’ Bulaimu, ila mundu mana ayu’ka bu’ka kumambi’ no yenda kwakwi’li’ka baagalambuka.’ ³¹Bulaimu ngabaya, ‘Mana baayu’wali Musa na alondoli ba Nnu’ngu’, ata mundu ywayu’ka bannyu’wali.’ ”

Iku’balo

¹Apo, Yesu ngaabakia banamasi’ bake, “Inonwipe kotoka pitya iku’balo ya sambi, lakini akibona yu’lu’ ywalu’a piya iku’balo ya kumpangia mundu sambi. ²Mundu kati ywo yai nantali kuntabya liwe lya lwaga paingo na kuntumbukia mubali, kulikoni kumpangia sambi yumo ywa anangu’ta ba. ³Mwili’ndi’le, ‘Manaitei nnongo akukosile, unkwi’li’ke na mana akuyu’ne unsami.’ ⁴Na mana akukosya mala saba kwa lisu’ba na kukuki’li’bu’kya mala saba ipalikwa unsami.”

Imani

⁵Banamasi’ ngabammakia Bwana, “Utuyongekeye imani.” ⁶Bwana ngayangwa, “Mukaba na imani alau njene kati lupeke, mupekombwa kuubakia nku’yu’ gu’, uyokoke na ukayokekelwe mubali na wembe ulu’e kunnyu’wa.

Makowe ga ntumisi

⁷“Tubaye mundu yumo ai na ntumisi ywali’ma nng’unda au’ sunga ngondolo. Buli, paabuya kwo, alu’a kummakia ntumisi, ‘Uegeli kiyu’ngu’ya saulye?’ ⁸Lili! Alu’a kummakia, ‘Uniyupuli kilyo na wibi’ke wiso kwo ndumikia mpaka pana yomwa lya no nywa, nga wenga walye no nywa.’ ⁹Mulu’e kummakiali posaa, aywo ntumisi kwa mwanjaa apangite kati mwabakiyilwe.? ¹⁰Na mwenga nyonyonyo pamwayomwa panga goti gamubayilwe, mwabaye, ‘Twenga twatumisi bai, tupangite galu’ gatupalikwe tupange.’ ”

Yesu apeletea bene matana ku’mi

¹¹Yesu waabile mumwanja kayenda ku Yelusalemu, api’ti mumipaka ya ku Samalia na ku Galilaya. ¹²Waabile kaika pakilambo simo, akwembine na bandu ku’mi bene matana, bayi’mi kuutalu. ¹³Ngabatu’ndu’bi’ya malobe kababaya, “Yesu, wa Mpi’ndo, utubi’ki kiya!” ¹⁴Waabweni ngaabakia, “Muyende mukailaye kwa api’ndo ba lini.” Bai, pabaabile kabayenda, ngabapeleteka. ¹⁵Yumo mukipi’nga sabe waibweni apeletike, ateki’li’bu’ka kannumba na kunkwi’ya Nnu’ngu’ kwa lilobe liku’lu’. ¹⁶Agonjike pai’ wakukama nnu’ngi’ ya magu’lu’ ga Yesu ku’no kansukulu. Aywo ai Nsamalia. ¹⁷Apo Yesu ngalaluya, “Nengite napeletiye bandu ku’mi? Balu’ kenda bai kwaku’? ¹⁸Abonekineli ywi’ngi’ ywaki’li’bwike kunsukulu Nnu’ngu’ ila aywo nng’eni Nsamalia bai?” ¹⁹Yesu ngammakia aywo mundu, “Uyi’me, uyende kasako, imani yako ikupeletiye.”

Isa kwa Ukulungwa wa Nnu’ngu’

(Mat 24:23-28,37-41)

²⁰Nsimu gumo Mafalisayo bannalwiye Yesu, “Ukulungwa wa Nnu’ngu’ waisa pakubawi?” Ywembe ngayangwa, “Ukulungwa wa Nnu’ngu’ wisali kwo bonekana. ²¹Wala ntu’pu’ ywakombwa baya, ‘Wi pano,’ au’, ‘Wi palu’.’ Kwa mwanjaa, Ukulungwa wa Nnu’ngu’ wi nkati yinu.” ²²Bu’kapo ngaabakia banamasi’ bake, “Masu’ba gendaisa pamwalu’a minyikia kulibona lisu’ba limo lya Mwana wa Mundu, lakini mwalibonali. ²³Bandu balu’a kummakianga, ‘Ai palu’!’ au’, ‘Ai pano!’ Lakini mwenga kanemwabu’ke wala kanemwaki’ngame. ²⁴Maana kati njai mwaibeyulya ngamwalyalu’a baa lisu’ba lya Mwana wa Mundu. ²⁵Lakini atumbwa wi’ti’ baa mumateso no kanilwa na lubelekwo lu’no. ²⁶Kati mwawabile nsimu wa Nuu, ngamwawalu’a baa nsimu wa masu’ba ga Mwana wa Mundu. ²⁷Bandu baayendeli lya no nywa, kobeka no ku’nda mpaka nsimu wa Nuu payingi musapina. Ngaupita nkukulo no langanyika boti. ²⁸Yapanga kati mwayabile kwa Lutu. Bandu bai kabalya no nywa, pi’ma no pi’mi’ya, kena no senga. ²⁹Lisu’ba li’lu’ lyabu’i Lutu Sodoma, mwoto wa bwaluti na kibi’li’tu’ watei kwenda nia kati ula kauluka bu’ka kunani, na kwalangamisa boti. ³⁰Ngamwalyalu’a baa lisu’ba li’lu’ lyoumukulwa Mwana wa Mundu.

³¹“Lisu’ba lyo, ywoywoti ywalu’a baa pamwagala keneauluke yenda tola mali yake nnyumba na ywembe ywalu’a baa kunng’unda keneaki’li’bu’ke nsu’gu’. ³²Muku’mbu’ki gagampatike nnyumbowe Lutu. ³³Ywoywoti ywapala kuulopwa bwu’mi wake alu’a kuobeya na ywoywoti ywauobeya alu’a kuulopwa. ³⁴Nimmakianga panga, lisu’ba lyo bandu abi’li’ baagonja pamope, yumo atolelwa na ywi’ngi’ alekelwa. ^35-36Alwawa abi’li’ bapanga pamope kabayaga, atolelwa yumo na ywi’ngi’ alekelwa.” ³⁷Apo nga bannaluya, “Bwana, nga kwaku’?” Na ywembe ngaabakia, “Papabile na ntwii ngapabakongolekana tai.”

Lukongo lwa nnwawa nng’wi’li’kwa na nsengowe na akimu

¹Bu’kapo Yesu aasimuli lukongo, li’nga kwalaya panga ipalikwa lu’ba Nnu’ngu’ kila lisu’ba wangali ti’kwanika mwoyo. ²Ngabaya, “Munni’ma gumo kwai na akimu ywangali kunkilikitya Nnu’ngu’ wala kumpi’kania mundu. ³Munni’ma wowowo, kai’ kwai na mau’ yumo nng’wi’li’kwa na nsengowe, ywakoyage kwa akimu ywo kunnu’ba li’nga apate aki yake bu’ka kwa ndumu ywake. ⁴Kwa masu’ba gambone aywo akimu apendili kumpeya aki yake yu’lu’ nng’wi’li’kwa, lakini kuundi’la ngaibakia, ‘Pamope no panga nenga ninkilikityali Nnu’ngu’ wala napi’kaniali bandu, ⁵lakini kwa mwanjaa, nng’wi’li’kwa yu’ endaniauya, nduwakumpeya, mana ngotwike, aayendelya kuniauya mpaka totokelwa!’ ”

⁶Bai, Bwana ngayendelya baya, “Mupi’kaniange mwalongei yu’lu’ akimu nnau. ⁷Mubaya, Nnu’ngu’ alu’a kotoka kwayi’mya balu’ baasawile, babanni’lya kilo na muntwekati? Aselewa kwayu’wa? ⁸Nimmakianga alu’a kwayi’mya kiyu’mbi’ti’ka. Nsimu waaisa Mwana wa Mundu alu’a kwikwemba imani padunia?”

Lukongo lwa Mfalisayo na nnonga koli

⁹Na Yesu ngaabakia kai’ lukongo balu’ babaibona anogau na kwasalawa bi’ngi’. ¹⁰“Bandu abi’li’ bayi’i lu’ba kulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’. Yumo ai Mfalisayo na ywi’ngi’ nnonga koli. ¹¹Aywo Mfalisayo ayi’mi pakisake no lu’ba, ‘Wa Nnu’ngu’, nendakusukulu kwa mwanjaa nenga, kati bandu bi’ngi’ lili, bababile abwimi, abu’su’ na apege. Kai’ nenga kati ayu’ nnonga koli lili. ¹²Nenga nendapunga mala ibi’li’ kwa juma, nipiya salaka na saka ya mabi’ko gangu’.’ ¹³Lakini yu’lu’ nnonga koli, ayi’mi kuutalu na akombwili tu’ndu’bi’a minyo gake kunani, ila atikotima no ku’ku’li’ka kaabaya, ‘Wa Nnu’ngu’, unibi’ki kiya nenga na mwene sambi.’ ¹⁴Nimmakianga, yu’lu’ koli aki’li’bu’ki kaya asamilwe. Lakini yu’lu’ ywi’ngi’, asamilweli. Kwa mwanjaa ywaiu’bu’ya aulu’yi’lwa na ywaiuluya au’bu’yi’lwa.”

Yesu abaliki bana anangu’ta

(Mat 19:13-15, Mal 10:13-16)

¹⁵Bandu ngabannetya Yesu bana anangu’ta li’nga akunywe kwa maboko li’nga kwabaliki. Banamasi’ pabaabweni, batekwakanikia kwa ukali’. ¹⁶Lakini Yesu atekwakema ngabaya, “Mwaleke abo bana baise kasangu’, kenemwakanikie, kwa mwanjaa Ukulungwa wa Nnu’ngu’ nga wa bandu kati baa. ¹⁷Nimmakianga kakape, mundu ywoywoti ywakotoka pokya Ukulungwa wa Nnu’ngu’ kati bana anangu’ta, ayingyali mu Ukulungwa wo.”

Upwalume wa Nnu’ngu’ na utayili

(Mat 19:16-30, Mal 10:17-31)

¹⁸Kalongosi yumo wa Kiyahudi, ngannaluya Yesu, “Mwalimu nnogau, nipange buli li’nga niupate ukoti wangayomoka?” ¹⁹Yesu ngammakia, “Mbona ungema na nnogau? Ntu’pu’ ywai nnogau ila Nnu’ngu’ kisake. ²⁰Uitangite amuli, ‘Keneube wampege, keneubulage, keneuyibe, Keneukong’ondeli makowe ga ubu’su’, waisimu tati’ na mau’ bako.’ ” ²¹Ywembe ngabaya, “Ago goti nigakamwile bu’ka kuunangu’ta wangu’.” ²²Yesu wagayu’wine go, ngammakia, “Balo upalikwa panga kili’be simo. Upi’mi’ye kila kili’be sobile naso na kwabagana aki’ba mbanje yo na walu’a ba na amana kunani, bu’kapo uniki’ngame.” ²³Yu’lu’ mundu wagayu’wine go, ateku’ku’li’ka muno kwa mwanjaa ai tayili muno. ²⁴Yesu wamweni kaku’ku’li’ka muno, ngabaya, “Atayili yingya mu Ukulungwa wa Nnu’ngu’ kunonwipe. ²⁵Male ngamiya yingya mulipoyo lya singano, kulikoni tayili yingya mu Ukulungwa wa Nnu’ngu’.” ²⁶Balu’ bandu wabagayu’wine go, ngababaya, “Nyai ywalu’a kosopolelwa?” ²⁷Yesu ngayangwa, “Gagakotoka kombolwa na mundu, kwa Nnu’ngu’ gendakombolwa.” ²⁸Nembe Petili ngannaluya, “Na twenga, buli? Tuilei ili’be yitu yoti tukuki’ngime wenga!” ²⁹Yesu ngaabakia, “Kakape nimmakianga, mundu ywoywoti ywaulei nsengo wake, au’ nnyumbowe, au’ nnongowe, au’ abelei bake, au’ bana kitumbu sa Ukulungwa wa Nnu’ngu’, ³⁰alu’a pokya gambone nambi’yambi’ na ukoti wangayomoka pawaisa.”

Yesu alongela pampanda patatu kwa kiwo na uyu’ki wake

(Mat 20:17-19, Mal 10:32-34)

³¹Yesu ngayenda nabo pambwega balu’ ku’mi na abi’li’ ngaabakia, “Mupi’kani wi’ti’! Tuyenda ku Yelusalemu na akwo, kila sakiandikilwe na alondoli ba Nnu’ngu’ kwa Mwana wa Mundu kikatimya. ³²Kwa mwanjaa, alu’a kamukiyilwa kwa bandu bangali Ayahudi na bembe balu’a kumweka, kumpwi’wa na kumwunia mataa. ³³Balu’a kunku’mbwa bokola na kummulaga, lakini lisu’ba lyenetatu alu’a yu’ka.” ³⁴Lakini bembe bakwipwili likowe lyo ata pasene, kwa mwanjaa sateiyilwa kikomekeyo sa makowe go na baatangiteli gagaalongelikwe.

Yesu antepwa mbulibuli ku Yeliko

(Mat 20:29-34, Mal 10:46-52)

³⁵Yesu wai papipi na ku Yeliko, kwai na mundu yumo mbulibuli atami mundi’la kalu’balu’ba. ³⁶Waayu’wine lipi’nga lya bandu kalipi’ta ngalaluya, “Kwina ki’li’?” ³⁷Ngabammakia, “Yesu wa ku Nasaleti endapi’ta.” ³⁸Na ywembe ngatu’ndu’bi’ya lilobe kaabaya, “Yesu, Mwana wa Daudi, unibi’ki kiya!” ³⁹Balu’ babaalongolile, ngabankwi’li’ka na kummakia atame liki. Lakini ywembe ngayendelya tu’ndu’bi’ya lilobe, “Mwana wa Daudi, unibi’ki kiya!” ⁴⁰Yesu ngayi’ma na kwabakia panga bannete nnu’ngi’ yake. Palu’ yu’lu’ mbulibuli waikite papipi, Yesu ngannaluya, ⁴¹“Upala nikupangi ki’li’?” Na ywembe ngannyangwa, “Bwana, nilu’ba nikombwe lola.” ⁴²Yesu ngammakia, “Ulole! Imani yako ikuteepwile.” ⁴³Na popopo aywo mbulibuli akombwi lola, ngaanki’ngama Yesu kankwi’ya Nnu’ngu’. Na bandu boti wabagabweni go, bannumbike Nnu’ngu’.

Yesu na Zakayo

¹Yesu aikite kunni’ma wa ku Yeliko, ngapi’ta mumali’la ga nni’ma wo. ²Akwo kwai na mundu yumo ywakemelwa Zakayo, aywo ai mundu nku’lu’ ywa alonga koli, kai’ ai tayili. ³Apalage kummona Yesu panga ai buli lakini akombwili kummona kwa mwanjaa, bandu bai baingi na kyi’mo sake sai kipi. ⁴Kwa nyo, aabutuki nnu’ngi’ no u’bu’ka munku’yu’ li’nga ammone Yesu, kwa mwanjaa api’ti ndi’la yi’lu’. ⁵Bai, Yesu waikite palu’, ngalola kunani ngammakia, “Zakayo, wuluke kiyu’mbi’ti’ka, kwa mwanjaa li’no mbalikwa ngapiliye kasako.” ⁶Apo Zakayo ngauluka kiyu’ngu’ya na kunkemya kasake kwo napusika. ⁷Bandu boti wabagabweni go, ngabaku’ku’li’ka no baya, “Ayi’i tama na mundu mwene sambi.” ⁸Zakayo ngayi’ma na kummakia Yesu, “Bwana, upi’kani! Nenga lisinda lya mali yangu’ nalu’a kwapeya aki’ba na mana nampokonywi mundu kili’be, nalu’a kunki’li’bu’ki’ya mala nsese.” ⁹Yesu ngammakia, “Li’no ukosopoli wi pansengo gu’no, kwa mwanjaa ayu’ naywembe nga ywalukolo lwa Bulaimu. ¹⁰Kwa mwanjaa Mwana wa Mundu aisi pala no kosopolya babaobite.”

Lukongo lwa atumisi ku’mi

(Mat 25:14-30)

^11-12Apo Yesu waabile kaegelya ku Yelusalemu. Bandu babampi’kaniage baganiage panga yaigali pasene bai Ukulungwa wa Nnu’ngu’ ulu’e isa. Kwa nyo, Yesu ngaabakia lukongo lu’no, “Kwai na mundu ywalukolo lwa kikulungwa ywayabwi mwanja, yenda kunni’ma wa kuutalu li’nga pokya utawala wa ukulungwa no buya. ¹³Bai, wai kaapala bu’ka, ngaakema wi’ti’ atumisi bake ku’mi na kwapeya mbanje kila mundu na kwabakia, ‘Mupangi nsuluso mpaka panabuya.’ ¹⁴Lakini bandu ba palu’ batekunsukwa kwa nyo ngabatuma bandu bayende ku’lu’ bakabaye, ‘Tukani kututawala yu’.’

¹⁵“Aywo mundumuko aabuyangani kaya wayomwi pokya ukulungwa, popopo ngaabakia balu’ atumisi baapei mbanje bakemelwe li’nga atange panga kila mundu abeliye ili’nga. ¹⁶Ntumisi ywalongolile ngapitya, ngabaya, ‘Bwana, nibeliye mala ku’mi ya mbanje yawanipeile.’ ¹⁷Naywembe ngammakia, ‘Unogie, wenga nga wantumisi nnogau. Kwa mwanjaa upangite kinanoga mumakowe masene, ulu’a panga wampi’ndo muilambo ku’mi.’ ¹⁸Ntumisi ywene bi’li’ ngaisa kaabaya, ‘Bwana, nibeliye mala tano ya yi’lu’ mbanje yawanipeile.’ ¹⁹Naywembe ngammakia, ‘Na wenga kai’, ulu’a panga wampi’ndo muilambo tano.’

²⁰“Ntumisi ywi’ngi’ ngaisa kaabaya, ‘Utole mbanje yako, nateiya wiso mukitambala. ²¹Nateyogopa kwa mwanjaa wenga wa mundu nkali’. Wenga utola yangali yako na uuna yangali kena.’ ²²Naywembe ngammakia, ‘Malongelo gako galaya makosa gako, wenga wantumisi nnau! Watangite panga nenga nankali’, nitola yangali yangu’ na niuna yangali kena. ²³Kwa mwanjaa ki’li’, ukotwike bi’ka mbanje yangu’ kwa bababeleya, na nenga ngaisa tola yaibeleyilwe mwakubuya?’ ²⁴Apo ngaabakia balu’ bababile palu’, ‘Mumpokonywe ayo mbanje, mukampei yu’lu’ ywabeliye mala ku’mi.’ ²⁵Bembe ngabammakia, ‘Lakini Bwana, aywo abile na mali yambone muno!’ ²⁶Ywembe ngayangwa, ‘Kila ywabile na kili’be nga ywapeyelwa no yongekeyelwa. Lakini yu’lu’ ywangali banaso kili’be, ata si’lu’ sabile naso satolelwa. ²⁷Na nambi’yambi’, babanisukwa na babanikana nibe na nkulungwa wabe, mwalete pano, na mwabulage papanopano nnu’ngi’ yangu’.’ ”

Yesu ayingya ku Yelusalemu kwa si’li’ku’si’li’ku’

(Mat 21:1-11, Mal 11:1-11, Yoa 12:12-19)

²⁸Yesu waayomwi longela go, atelongolya kalongokeya ku Yelusalemu. ²⁹Waegeli Bethfage na Bethania papipi na kitu’mbi’ sa Minjaituni, atumike banamasi’ bake abi’li’, ³⁰ngaabakia, “Muyende kukilambo sakibile nnu’ngi’ yinu. Pamwayingya mukilambo, mwankolya mwana wa mbu’nda ywangakolelelwa na mundu atabilwe. Mumundwe, munnete pano. ³¹Mana alu’a kunnaluya mundu mwanjaa ki’li’ mumundwa, mwammakiye, ‘Bwana endakumpala.’ ”

³²Bai, babatumilwe ngabayenda, baagakoli kati mwababakiyilwe na Yesu. ³³Pabaabile kabamundwa yu’lu’ mwana wa mbu’nda, bene ngabaalaluya, “Kwa mwanjaa ki’li’ mumundwa mwana mbu’nda yu’?” ³⁴Na bembe ngabayangwa, “Bwana endakumpala.” ³⁵Bai, ngabampelekya Yesu yu’lu’ mwana mbu’nda. Bu’kapo ngabatandika magu’bo gabe panani ya mbu’nda na kumwu’bu’ya Yesu panani yake. ³⁶Yesu ayendeli na mwanja na bandu batandike magu’bo gabe musimbasimba.

³⁷Waegeli ku Yelusalemu pabwelyo wa kitu’mbi’ sa Minjaituni, lipi’nga lya banamasi’ bake ngabatumbwa kwi’ndi’lya na kunkwi’ya Nnu’ngu’ kwa lilobe liiku’lu’, kwa mwanjaa ya makowe maku’lu’ gabagabweni. ³⁸Ngababaya, “Ayalite Nkulungwa ywaisa kwa lina lya Bwana! Amani kunani, utukupu kwa Nnu’ngu’ ywabile kunani!” ³⁹Apo Mafalisayo bi’ngi’ babaabile mu’lu’ mulipi’nga lya bandu ngabammakia Yesu, “Mwalimu, wakanikie banamasi’ bako kanebapange ndu’ti!” ⁴⁰Yesu ngayangwa, “Nimmakianga, mana bakotwike bembe, ata maliwe galu’a kwi’ndi’lya.”

Yesu akili’lya kilambo sa ku Yelusalemu

⁴¹Waegeli muno na kukibona kilambo si’lu’ Yesu atekili’lya. ⁴²Ngabaya, “We Yelusalemu, Ukatangage li’noli’no makowe gagaleta amani! Lakini nambi’yambi’ gaiyilwe paminyo yako. ⁴³Kwa mwanjaa masu’ba gendaisa, babakusukwa bakuti’ti’li’ki’a maboma, na kukuibya ndi’la wakane kosopolelwa. ⁴⁴Bakutimbatimba wenga pamope na bana bako bababile nkati ya ingu’mbi’ yako, baakulekyali ata liwe limo panani ya li’ngi’, kwa mwanjaa wautangiteli nsimu Nnu’ngu’ wakwisili kukuyangatia.”

Yesu ayingya mu Nyumba ya Nnu’ngu’

(Mat 21:12-17, Mal 11:15-19, Yoa 2:13-22)

⁴⁵Bu’kapo, Yesu ayingi mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’ no tumbwa kwabi’nga asulusi, ⁴⁶Nembe ngaabaya, “Yandikilwe, ‘Nyumba yangu’ yapanga nyumba yo salilya,’ lakini mwenga muipangite ibe mbango ya apokonyoli.” ⁴⁷Yesu ai kayi’gana mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’ kila lisu’ba. Api’ndo ba lini, balimu ba Salya na alongosi ba bandu baapalike kummulaga. ⁴⁸Lakini bai ntu’pu’ lyopanga, mwanjaa bandu boti bai kabampi’kania muno.

Makowe ga utawala wa Yesu

(Mat 21:23-27, Mal 11:27-33)

¹Lisu’ba limo, Yesu waabile kaayi’gana bandu mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’ na kwaalya makowe gananoga, api’ndo ba lini, balimu ba Salya pamope na agoi bateisa, ²ngababaya, “Utubakie! Upanga makowe ga goti kwa utawala waku’, kai’ nyai ywakupei utawala gu’?” ³Yesu ngaabakia, “Nanenga mbala kunnaluyanga. Munibakie, ⁴utawala wa Yoani Ywabatisage wabu’kite kwa Nnu’ngu’ au’ bandu?” ⁵Lakini bembe ngababakiana nnyanya, “Mana tubaite ubu’kite kwa Nnu’ngu’, ywembe alu’a tulaluya, ‘Mboni mumwu’bi’li lili?’ ⁶Na mana tubaite ubu’kite kwa mundu, bandu boti ba pano batuku’mbwa maliwe, kwa mwanjaa boti bau’bi’lile panga Yoani ai nnondoli ywa Nnu’ngu’.” ⁷Bai, ngabammakia, “Tutangiteli utawala wo wabu’kite kwaku’.” ⁸Yesu ngaabakia, “Ata nenga nimmakiangali nigapanga makowe ga kwa utawala waku’.”

Lukongo lwa nng’unda wa minjabibu na aku’li’ma

(Mat 21:33-46, Mal 12:1-12)

⁹Yesu ngayendelya kwabakia bandu lukongo lu’no, “Mundu yumo ali’mike nng’unda wa minjabibu, na ayaiki aku’li’ma kwa mali’po no yabwa mwanja mpaka kilambo sa kuutalu, atami kwo kwa masu’ba ganambone. ¹⁰Pa mauno, mundu ywo ngantuma ntumisi ywake kwa balu’ aku’li’ma bammauli lipungu lya itunda lya mauno ga nng’unda wa minjabibu. Lakini balu’ aku’li’ma batekunku’mbwa ntumisi ywo na kunki’li’bu’ya moko gabule. ¹¹Yu’lu’ bwana ngantuma kai’ ntumisi ywi’ngi’, lakini bembe ngabanku’mbwa, bampangi makowe ga oni na kunki’li’bu’ya moko gabule. ¹²Ngaantuma kai’ ywenetatu, aywo ywembe, wabannumiye ngabantaikulya paungo. ¹³Yu’lu’ mwene nng’unda ngabaya, ‘Mbapanga buli? Nalu’a kuntuma mwana ywangu’ ywanimpendile, kwaali’ ywembe balu’a kunnyu’wa.’ ¹⁴Balu’ aku’li’ma wabamweni bai, ngababakiana, ‘Ayu’ ngalu’a tola ulisi wake, kwa nyo tummulage li’nga ulisi wo upange witu.’ ¹⁵Bai, ngabampiya paungo ya nng’unda wa minjabibu na kummulaga.”

Yesu ngalaluya, “Yu’lu’ mwene nng’unda alu’a kwapanga buli balu’ aku’li’ma? ¹⁶Alu’a isa kwabulaga aku’li’ma bo na kwapeya aku’li’ma bi’ngi’ nng’unda wo wa minjabibu.” Bandu wabayu’wine makowe go ngababaya, “Lili! Kanegapite ata pasene!” ¹⁷Lakini Yesu ngaabu’nju’lya minyo na kwabakia, “Bai, Maandiko Mapeleteu gaalomboli ki’li’? ‘Liwe lyabalikani asengi, nambi’yambi’ lipangite liwe liku’lu’ lya pakitumembe!’ ¹⁸Mundu ywoywoti ywatu’mbu’ka panani ya liwe lyo ati’kwanika ipandeipande na mana lintu’mbu’ki mundu ywoywoti, lyantimba.”

Li’pa koli kwa Kaisali

(Mat 22:15-22, Mal 12:13-17)

¹⁹Balimu ba Salya na api’ndo ba lini baatangite panga lukongo lwo lwali’ngage bembe, kwa nyo bapalage kummoywa paapalu’palu’, ila bayogwipe bandu. ²⁰Bai, ngabaupala nsimu waupwaika. Ngabaatuma bandu baku’pi’ki’ye panga anogau, bampekeseni Yesu kwa kunnaluya, li’nga bammoywe na kunkamukia kwa api’ndo ba silikali. ²¹Bandu bo ngabammakia, “Mwalimu, tutangite panga wendalongela no yi’gana makowe ga kakape, kai’ wenga ubagwali bandu, uyi’gana kakape ndi’la ya Nnu’ngu’. ²²Bai, utubakie yendayi’ki’ti’lwa mu Salya ya Musa li’pa koli kwa Kaisali?” ²³Yesu akwipwile kitapa sabe ngaabakia, ²⁴“Mundaye lwela, lubile na kuminyo ya nyai?” ²⁵Na bembe ngabannyangwa, “Kuminyo ya Kaisali.” Yesu ngaabakia, “Bai, ga Kaisali mumpei Kaisali, ga Nnu’ngu’ mumpei Nnu’ngu’.” ²⁶Bakombwili kunnyonja kwa likowe lyolyoti palu’ pa bandu, kwa nyo ngabatama liki no sangala mwayangwile.

Makowe go uyu’ki

(Mat 22:23-33, Mal 12:18-27)

²⁷Bu’kapo Masadukayo, bababaya panga babawile bayu’kali, bamwisili Yesu, ngababaya, ²⁸“Mwalimu, Musa atuandiki panga manaitei mundu nsi’si’ awile na annei nnwawa nng’wi’li’kwa wangali bana, nnunawe apalikwa antole ywo nnwawa li’nga ampapi nku’we bana. ²⁹Ngaipanga, nsimu gumo kwai na akingolo saba. Yu’lu’ nku’lu’ atekobeka no waa wangali mwana. ³⁰Yu’lu’ nnuna ywenebi’li’ ywantweti yu’lu’ nng’wi’li’kwa na ywembe ngawaa kai’, ³¹na nnuna ywenetatu yai nyinyonyo. Makowe gai gagalu’galu’ kwa boti saba, boti bawile wangali papa bana. ³²Kuundi’la na yu’lu’ nnwawa ngawaa. ³³Lisu’ba lyabalu’a yu’yi’lwa babawile, nnwawa ywo apanga nnyumbo wa nyai? Kwa mwanjaa boti saba baankobike.” ³⁴Yesu ngaabakia, “Bandu ba nsimu gu’no kobeka no ku’nda, ³⁵lakini balu’ bababalangilwa panga baapwaika yu’ka no tama na Nnu’ngu’, baakobekali na baaku’ndali. ³⁶Kai’, bawaali, kwa mwanjaa babaa kati malaika, no baa bana ba Nnu’ngu’ kwa mwanjaa bayu’kite muuwi’li. ³⁷Lakini kwa mwanjaa kubile no yu’ka bu’ka kuuwi’li, ata Musa ayi’ki’tile. Mu Maandiko Mapeleteu ga si’lu’ kiwi’mbi’ sasabile kakiyaka mwoto, kaantambwa Bwana kati ‘Nnu’ngu’ wa Bulaimu, Nnu’ngu’ wa Isaka, na Nnu’ngu’ wa Yakobi.’ ³⁸Bai, ywembe Nnu’ngu’ ywa awi’li lili, ywembe Nnu’ngu’ ywa balu’ bababile bau’mi, kwa mwanjaa kasake boti bendalama.” ³⁹Bi’ngi’ ba balu’ baalimu ba Salya ngababaya, “Mwalimu, mwoyangwile ngamwembe.” ⁴⁰Ntu’pu’ mundu ywi’ngi’ ywalowite kai’ kunnaluya gi’ngi’.

Makowe ga Kilisitu

(Mat 22:41-46, Mal 12:35-37)

⁴¹Yesu ngaalaluya, “Ibayilwa buli panga Kilisitu ywabayilwe nga mwana wa Daudi? ⁴²Daudi mwene abaya mu Zabuli,

‘Bwana Nnu’ngu’ ammakie Bwana ywangu’, Tama kummalyo gangu’,

⁴³mpaka nauluye andumu bako babe pai’ ya magu’lu’ gako.’

⁴⁴“Manaitei Daudi ankema ywembe ‘Bwana,’ apanga buli kai’ mwana wake?”

Yesu akwi’li’ka bandu kanebabe kati balimu ba Salya

(Mat 23:1-36, Mal 12:38-40)

⁴⁵Yesu ngaabakia banamasi’ bake nnu’ngi’ ya bandu boti, ⁴⁶“Mwili’ndi’le na balimu ba Salya babapenda pi’tapi’ta bawalile makanju malaso. Bapendi pangilwa abali na bandu kwa isima kusoko no tama muitamo ya bandubako, mu Nyumba ya kunnu’ba Nnu’ngu’ na mumasalaka. ⁴⁷Baapokonywaga mayumba ga alwawa awi’li’kwa ku’no kabaku’pi’ki’ya panga anogau kwo sali sala ndaso. Abo bapwatilwa mbwatyo ngu’lu’.”

Salaka ya mau’ nng’wi’li’kwa

(Mal 12:41-44)

¹Yesu atekwalingia matayili, ngaabona kabayi’ya salaka yabe mulisanduku lya mbanje ya mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’, ²ngaammona mau’ yumo nng’wi’li’kwa kayi’ya mo ela njene. ³Bai, ngabaya, “Nimmakianga, mau’ yu’ nng’wi’li’kwa nki’ba ayi’i kiku’lu’ mulisanduku kuliko sabayi’i bi’ngi’ boti. ⁴Kwa mwanjaa boti bo bapiyike salaka bu’kana na mali yabe yaipi’tile, lakini mau’ yu’lu’, muuki’ba wake, ayi’i yoti yabile nayo.”

Yesu alondwa sengwanilwa kwa Nyumba ya Nnu’ngu’

(Mat 24:1-2, Mal 13:1-2)

⁵Bandu bi’ngi’ balongelyage makowe ga Nyumba ya Nnu’ngu’, mwainemekilwe kwa maliwe ga samani, pamope na upo yaipiyilwe kwa Nnu’ngu’. Yesu ngabaya, ⁶“Aga goti gamugabona, gaaisa masu’ba lyaigalali ata liwe limo panani ya li’ngi’, kila kili’be sasengwanilwa.”

Tabu na maule

(Mat 24:3-14, Mal 13:3-13)

⁷Bai, ngabannaluya, “Mwalimu, makowe go gapitya pakubawi? Na kikowe saku’ sasalaya panga makowe go gaegelile pitya?” ⁸Yesu ngaayangwa, “Mulinguli mwakenekongelwa. Kwa mwanjaa baingi baisa na kulitumya lina lyangu’, kila mundu kaabaya panga, ywembe nga nenga no panga nsimu gu’lu’ wegelile. Lakini mwenga kenemwakoleye! ⁹Bai, pamwagayu’wa makowe ga ngondo na maangaiko, kenemwayogope, kwa mwanjaa ago gapalikwa gapi’te wi’ti’, lakini matemulyo ga goti gaapanga balo.” ¹⁰Bu’kapo ngayendelya longela, “Nni’ma gumo waku’mbwana na wi’ngi’ na ukulungwa gumo waku’mbwana na wi’ngi’. ¹¹Kila pandu palu’a panga na malendemo maku’lu’ ga bwi’i’, njala na utamwe wa tauni. Kai’ kwabaa na makowe maakau na mianju miku’lu’ kunani. ¹²Wangapitya ago goti, yalongolya wi’ti’ kummoywa mwenga, kummi’ka mungu’su’mbu’ no pwaatilwa mumayumba ga kunnu’ba Nnu’ngu’ na kunnyi’yanga muutabilwe. Mwapelekelwa nnu’ngi’ ya ukulungwa na atawala kwa mwanjaa ya lina lyangu’. ¹³Li’nga mukanikong’ondeli kasabe. ¹⁴Mube mwayi’mi’li’ka mumyoyo yinu, kenemwaganiye pamwapala kwikengya. ¹⁵Kwa mwanjaa nenga namwene nilu’a kumpeyanga milongelo yene malango, ata andumu bako bakukombwali kai’ bakutaukyali. ¹⁶Abelei binu, anuna, alongo na mambwiga binu balu’a kunsongya mwenga na mwabi’ngi’ mwalu’a bulagilwa. ¹⁷Bandu boti balu’a kunsukwanga kwa mwanjaa wa lina lyangu’. ¹⁸Lakini, ata lunywili lumo lwa mitwe yinu lwaobali. ¹⁹Kwo komea kwinu mwalu’a kosopolya bwu’mi winu.

Yesu alondwa sengwanilwa kwa Yelusalemu

(Mat 24:15-21, Mal 13:14-19)

²⁰“Pamwalu’a kukibona kilambo sa ku Yelusalemu kiti’li’tilwe na mayesi, bai mwatange panga nsimu wisile wo sengwanilwa kwa kilambo so. ²¹Apo, bababile ku Yudea babutuki muitu’mbi’, balu’ bababile mukilambo babu’ke na balu’ bababile kumigunda kenebaki’li’bu’ki kukilambo. ²²Kwa mwanjaa masu’ba go nga ga mbwatyo, li’nga goti gagaandikilwe mu Maandiko Mapeleteu gatimi. ²³Balu’a kibona atopelwe na babayongeya masu’ba go! Kwa mwanjaa kwalu’a baa na siki ngu’lu’ munni’ma na nyongo ya Nnu’ngu’ yalu’a kwaisilya bandu bo. ²⁴Bi’ngi’ babulagilwa kwa lipanga, bi’ngi’ batolelwa mateka mumili’ma yoti, na kilambo sa ku Yelusalemu sali’batilwa na bandu bangali Ayahudi, mpaka nsimu wabe pawayomokya.

Isa kwa Mwana wa Mundu

(Mat 24:29-31, Mal 13:24-27)

²⁵“Kwalu’a baa na mianju mulisu’ba, mumwei na mundondwa. Lunia lwoti lwaba musiki kwa mwanjaa ya kyenyo bu’kana na mwago wo yu’gayu’ga kwa masi’ ga baali. ²⁶Bandu bainduka kwa mwanjaa ya bwoga, kabalolela makowe gagalu’a pitya, kwa mwanjaa makakala ga kunani galu’a tikatika. ²⁷Bu’kapo, balu’a kummona Mwana wa Mundu kaisa mulyunde, mwene makakala na utukupu wammese. ²⁸Nsimu makowe go pagalu’a tumbwa pitya, mwayi’me no tu’ndu’bi’ya mitwe yinu kunani, kwa mwanjaa lopolelwa kwinu kuegelile.”

Lukongo lwa ntini

(Mat 24:32-35, Mal 13:28-31)

²⁹Bu’kapo ngaabakia lukongo lu’no, “Mulolekeye nkongo wa ntini na mikongo yi’ngi’ yoti. ³⁰Pamwibona panga itumbwile ipuka makapi, mwatange panga nsimu wa kyuku wegelile. ³¹Nyinyonyo, pamwagabona makowe go kagapaangilwa, mwatange panga Ukulungwa wa Nnu’ngu’ wegelile. ³²Kakape nimmakianga, lubelekwo lu’no lwa nambi’yambi’ lwapi’tali wangalipangika ago goti. ³³Makowe goti gagabile padunia na panani ya dunia gapi’ta, lakini mayi’gi’yo gangu’ gaapi’tali.

Tupalikwa tube minyo

³⁴“Mube minyo, myoyo yinu yakenetopelwa na makowe maakau, lobya na meengo ga bwu’mi gu’no. Mana lili, lisu’ba lyo lyamwisilyanga kwa kimuimu. ³⁵Kwa mwanjaa lyamwisilya kati kitapa kwa boti babatama mudunia yoti. ³⁶Mutame mwiso bai na mukoye lu’ba Nnu’ngu’ li’nga mupate makakala go pi’ta salama mumakowe goti gagalu’a pitya no yi’ma nnu’ngi’ ya Mwana wa Mundu.” ³⁷Wakati wa muntwekati masu’ba go Yesu ayi’ganage bandu mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’, lakini kilo ayendage kukitu’mbi’ sa Minjaituni no tama kwo. ³⁸Bandu boti bayendage mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’ kindai’ putiputi li’nga kumpi’kania.

Makowe ga kummulaga Yesu

(Mat 26:1-5, Mal 14:1-2, Yoa 11:45-53)

¹Lisu’ba lya si’li’ku’si’li’ku’ ya Makati Gangalu’la, yaikemelwa Pasika, yai kaiegelya. ²Api’ndo ba lini na balimu ba Salya baapalike ndi’la ya kummulaga Yesu, lakini baayogopage bandu. ³Bai, Tati’ ba bene ubu’su’ ngaanyingya Yuda Isikalioti, yumo ywa balu’ banamasi’ ku’mi na abi’li’. ⁴Yuda ayi’i lagana na api’ndo ba lini na ali’ndi’li ba Nyumba ya Nnu’ngu’ mwopanga li’nga kunsongya Yesu kasabe. ⁵Baatenapusika nabembe ngabayi’ki’tyana nakwe kunni’pa mbanje. ⁶Yuda aayi’ki’tile, ngapala lipala lya kwakamukiya pangali lipi’nga lya bandu.

Kwibi’ka wiso si’li’ku’si’li’ku’ ya Pasika

(Mat 26:17-25, Mal 14:12-21, Yoa 13:21-30)

⁷Bai, Lisu’ba lya Makati Gangalu’la ngaliika. Na alyo nga lisu’ba lyo sinjilwa Mwana wa Ngondolo ywa Pasika. ⁸Apo Yesu ngaatuma Petili na Yoani, ngaabakia, “Muyende mukatubi’ki wiso si’li’ku’si’li’ku’ li’nga tulye Pasika.” ⁹Nabembe ngabannaluya, “Upala tukakubi’ki wiso kwaku’?” ¹⁰Ngaabakia, “Pi’kani! Pamwalu’a yenda kukilambo, mwakwembana na nnalu’me ywapu’twi kibi’ga sa masi’. Mwanki’ngame mpaka nnyumba ya nyumba yaayingya. ¹¹Mwammakie mwene nsengo, ‘Mwalimu endakulaluya, kubi kwaku’ kuswii kwoli’lya Pasika nenga na banamasi’ bangu’?’ ¹²Naywembe annangya sumba kiku’lu’ kugolopwa sakibi’kilwe wiso, na mwenga mukabi’ke wiso ilyo.” ¹³Bai, ngabayenda, baakikoli kila kili’be kibi kati mwaabakie Yesu, ngababi’ka wiso Pasika.

Kilyo pamesa ya Bwana

(Mat 26:26-30, Mal 14:22-26, 1Kol 11:23-25)

¹⁴Saa payikite, Yesu ngaatama lya na banamasi’ bake. ¹⁵Ngaabakia, “Ndeminyikia muno lya Pasika yi’no pamope na mwe, ku’no kaiegelya saa yo teselwa kwangu’. ¹⁶Kwa mwanjaa nimmakianga panga nailyali kai’ mpaka palu’ panailya yi’lu’ yaitimile pawaika Ukulungwa wa Nnu’ngu’.” ¹⁷Bu’kapo ngakitola kikombe sa lipwai no sukulu, ngabaya, “Mupokyange, munywe pamope. ¹⁸Kwa mwanjaa bu’ka nambi’yambi’ nimmakianga, nainywali kai’ lipwai ya njabibu mpaka pawalu’a isa Ukulungwa wa Nnu’ngu’.” ¹⁹Bu’kapo ngaatola likati, ngasukulu, ngalimetwana na kwapeya kaabaya, “Yi’no nga yi’ga yangu’ yaipiyilwa kwa mwanjaa ya mwe. Mwapange nyo kwa kuniku’mbu’kya.” ²⁰Ngapanga nyinyonyo na kikombe sa divai bu’ka pa kilyo, kaabaya, “Kikombe si’no nga lilagano lyayambi’ lya myai yangu’ yaiyitanika kwa mwanjaa mwenga. ²¹Lakini, mulolange! Yu’lu’ ywanisongya ai pamope na nenga pano pamesa. ²²Kakape Mwana wa Mundu ayenda bulagilwa kati mwabini Nnu’ngu’, lakini akibona yu’lu’ ywansongya.” ²³Apo ngabatumbwa laluyana bene na bene nyai kati yabe ywalu’a panga likowe lyo.

Nyai nku’lu’ pakati yitu!

²⁴Kwapitike ntau kwa abo banamasi’ panga nyai ywaganiyilwa baa nku’lu’ kuliko bi’ngi’. ²⁵Yesu ngaabakia, “Akulungwa ba bandu bangali Ayahudi batawala bandu babe kwa makakala, na bembe bakemelwa ayi’mi’li’ki’yi ba bandu. ²⁶Lakini kaneibe nyo kwinu, ila yu’lu’ ywabi nku’lu’ kwinu apalikwa abe nsene wa boti, na ywabi kolongosi apalikwa abe kati ntumisi. ²⁷Tubaye nku’lu’ ngaywaku’, yu’lu’ ywatama pamesa no lya, au’ yu’lu’ ywatumikia? Ngamwembe panga yu’lu’ ywatama pamesa no lya! Lakini ata nyo nenga nibi pano pakati yinu kati nantumisi. ²⁸Mwenga ngamwabile na nenga nsimu woti wa mapayilwo gangu’, ²⁹na kati Tati’ bangu’ mwabangamukiye ukulungwa, na nenga nyinyonyo ninkamukiyanga mwenga ukulungwa. ³⁰Mwalya no nywa pamesa yangu’ mu ukulungwa wangu’ no tama muiti’gu’ ya kikulungwa kuisenwa ngolo ku’mi na ibi’li’ ya Isilaili.

Yesu alondwa panga Petili alu’a kunkana

(Mat 26:31-35, Mal 14:27-31, Yoa 13:36-38)

³¹“Simoni, Simoni! Pi’kania wi’ti’! Tati’ ba bene ubu’su’ ayi’ki’tilwe na Nnu’ngu’ kumpeeta mwenga kati mundu mwapeeta ngano. ³²Lakini nenga ndekulu’bya kwa Nnu’ngu’ li’nga imani yako yakaneoba. Nawenga pawalu’a niki’li’bu’kya, wasenge akina alongobo.” ³³Petili ngannyangwa, “Bwana, niyi’ki’tile yenda pamope na wenga muutabilwe, na ata waa.” ³⁴Yesu nganyangwa, “Nikubakia wenga wa Petili, kapala bi’ka njogolo li’no kilo walu’a ngana mala itatu panga unitangiteli.”

Nsimu wa atali wegelile

³⁵Bu’kapo, Yesu ngaalaluya banamasi’ bake, “Nsimu wanantumike wangapu’twa mpuko wa mbanje wala utingo wala ilatu, mwapu’ngu’kilwe na kili’be sosoti?” Ngabayangwa, “Lili.” ³⁶Naywembe ngaabakia, “Nambi’yambi’, ywabile na mpuko wa mbanje aupu’twe na ywabile na utingo nyinyonyo. Na ywabile ntu’pu’ lipanga, api’mi’ye likoti lyake li’nga akapi’me limo. ³⁷Nimmakianga gano mayi’gi’yo ga Maandiko Mapeleteu, ‘Aabi’kilwe lipi’nga limo na babaalabiya,’ lasima gatimi, na gagapalikwa na nenga gendaikya.” ³⁸Nabembe ngababaya, “Bwana, lola, pano pai na mapanga gabi’li’.” Naywembe ngabaya, “Bai gali’ngani!”

Yesu annu’ba Nnu’ngu’ kukitu’mbi’ sa Minjaituni

(Mat 26:36-46, Mal 14:32-42)

³⁹Yesu wabu’i po kati mwayobelile ayi’i kukitu’mbi’ sa Minjaituni, na banamasi’ bake ngabanki’ngama. ⁴⁰Waikite kwo ngaabakia, “Mulu’bange Nnu’ngu’ mwakaneyingya mumapayilwo.” ⁴¹Bu’kapo ngaaleka no yenda kuutalu pasene ngakilikita no lu’ba Nnu’ngu’, ⁴²“Tati’, mana mupendile, munibu’ki’ye kikombe si’ na ata nyo, ibe kati mwamupendi mwenga, kwenda kati mwanipendi nengali.” ⁴³Bu’kapo, malaika bu’ka kunani ngampitya li’nga kunyongea makakala. ⁴⁴Paabile mulwu’ngu’ luku’lu’, annu’bite Nnu’ngu’ kwa makakala muno, ngalimpita lyusu kati matondwa ga myai, ngalibutuka mpaka pai’. ⁴⁵Wayomwi lu’ba Nnu’ngu’, aki’li’bu’ki banamasi’ bake, na akoli bagonjike, kwa mwanjaa bateusunika na baapatike ntenyo. ⁴⁶Ngaabakia, “Mboni mwendagonja? Muyumukange musali, mwakane yingya mumapayilwo.”

Yesu aboyolwa kwa makakala

(Mat 26:47-56, Mal 14:43-50, Yoa 18:3-11)

⁴⁷Kayendelya longela, ngalisa lipi’nga lya bandu lilongoyilwe na Yuda, yu’lu’ yumo ywa banamasi’ ku’mi na abi’li’. Yuda ngayenda kumpanga abali Yesu kwa kunnonia. ⁴⁸Yesu ngammakia, “Yuda! Unsongya Mwana wa Mundu kwa kunnonia?” ⁴⁹Banamasi’ bake wabagabweni go ngababaya, “Bwana, tukoleli mapanga gitu?” ⁵⁰Yumo kati yabe nganku’mbwa lipanga ntumisi ywa mpi’ndo mku’lu’ wa lini, ngankata likutu lyake lya kummalyo. ⁵¹Apo, Yesu ngabaya, “Kotokaa! Ili’ngani.” Ngalikunywa likutu lya mundu yu’lu’, na kumtepwa.

⁵²Bu’kapo Yesu ngaabakia api’ndo ba lini, api’ndo ba ali’ndi’li ba Nyumba ya Nnu’ngu’ na api’ndo babaisi kummoywa, “Mboni mwisi na mapanga na mandolonga kuniboywa kati nenga nampokonyoli? ⁵³Panabile na mwenga kila lisu’ba mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’ mwaniboywili!. Lakini, gu’no nga nsimu winu lelo, nsimu wa utawala wa lubi’ndu’.”

Petili ankana Yesu

(Mat 26:57-58, Mal 14:53-54,66-72, Yoa 18:12-18,25-27)

⁵⁴Bai, ngabammoywa na kumpeleka kasake mpi’ndo mku’lu’ wa lini. Petili anki’ngime nsu’gu’ kwa kuutalu. ⁵⁵Mwoto wabi ukunganilwe pakatikati ya luwa. Na bembe batami pamope, na Petili abi pamope nabo. ⁵⁶Ntumisi yumo nwawa waamweni Petili atami kayota mwoto ngammu’nju’lya minyo, kaabaya, “Mundu yu’ ai pamope na Yesu.” ⁵⁷Lakini Petili ngakana no baya, “Wewenga! Nenintangiteli yu’.” ⁵⁸Baliya pasene, mundu ywi’ngi’ ngammona Petili, ngabaya, “Na wenga wanaywembe kati yabe.” Lakini Petili ngayangwa, “Wenga, nenintangiteli!”

⁵⁹Walipite lisaa limo, mundu ywi’ngi’ ngakong’ondelya panga “Ayu’ naywembe mwenekaya wa ku Galilaya.” ⁶⁰Petili ngaabaya, “Wenga we, ne nikitangiteli ata saukilongela!” Na popopo wabile kaalongela, njogolo ngabi’ka. ⁶¹Bwana Yesu ngagalambuka na kummu’nju’lya minyo Petili, na ywembe Petili ngaku’mbu’kya galu’ gaabakiyilwe na Bwana Yesu, “Li’no kapala bi’ka njogolo walu’a nikana mala itatu.” ⁶²Apo ngapitya panja, no li’la munomuno.

Yesu endasalangilwa no ku’mbu’lwa

(Mat 26:67-68, Mal 14:65)

⁶³Balu’ bandu babanni’ndi’lage Yesu, batekunku’mbwa na kunsalanga. ⁶⁴Bantabike kitambala kuminyo, kabannaluya, “Akuku’mbwi nyai? Ebu londwa, tulole!” ⁶⁵Ngabampikiya makowe gambone ga kumpwi’wa.

Yesu nnu’ngi’ ya Balasa

(Mat 26:59-66, Mal 14:55-64, Yoa 18:19-24)

⁶⁶Wakusile, api’ndo ba bandu baatami kitamo, sa api’ndo ba lini na balimu ba Salya. Yesu aletilwe nnu’ngi’ ya Kitamo Kiku’lu’ sa Ayahudi. ⁶⁷Nabembe ngabammakia, “Tubakia wenga nga wa Kilisitu ywabayilwe?” Yesu ngaabakia, “Ata mana nimmakiangite mwaniu’bi’lyali, ⁶⁸na ata mana ninnaluyangite liswali, mwaniyangwali. ⁶⁹Lakini bu’ka nambi’yambi’, Mwana wa Mundu alu’a tama kummalyo wa Nnu’ngu’ mwene makakala.” ⁷⁰Apo boti ngababaya, “Eloo, baya wenga nga wa Mwana wa Nnu’ngu’?” Naywembe ngabaya, “Mubaya panga nenga nganaywembe.” ⁷¹Nabembe ngababaya, “Buli, balo tukapala usaili wi’ngi’? Twabene tunnyu’wine kaalongela munkano wake mwene.”

Yesu apelekelwa kwa Pilato

(Mat 27:1-2,11-14, Mal 15:1-5, Yoa 18:28-38)

¹Bu’kapo, boti ngabayi’ma kumpeleka Yesu nnu’ngi’ ya Pilato. ²Ngabatumbwa kunsitakya kababaya, “Mundu yu’ tunkoli kalemaya bandu bitu, kakana li’pa koli kwa Kaisali na kwiikema ati’ ywembe nga Kilisitu, Nkulungwa.” ³Pilato ngannaluya Yesu, “Wenga nga wankulungwa wa Ayahudi?” Yesu ngannyangwa, “Ulongei wenga.” ⁴Pilato ngaabakia api’ndo ba lini na lipi’nga lya bandu, “Nikibonali kitumbu sosoti sa kunsenwa ayu’ mundu.” ⁵Lakini bembe ngabakong’ondelya kababaya, “Asopa bandu kwa mayi’gano gake munni’ma woti wa ku Yudea, atumbuli ku Galilaya na, nambi’yambi’ ai pano.”

Yesu apelekelwa kwa Helode

⁶Pilato wagayu’wine go, ngalaluya, “Mundu yu’ nga mwenekaya wa ku Galilaya?” ⁷Waatangite panga Yesu ai muutawala wa Helode, ngampeleka kwa Helode, ywabile ku Yelusalemu nsimu gu’lu’. ⁸Helode atepulaika muno waamweni Yesu. Aagayu’wine makowe gake, ila endelolela li’nga ammone kwa minyo gake. Kai’, au’bi’lyage kummona Yesu kapanga maluweluwe. ⁹Bai, ngannaluya makowe ganambone kwo kondeya, lakini Yesu ayangwili. ¹⁰Api’ndo ba lini na balimu ba Salya, baapitike nnu’ngi’, na kunsitakya Yesu kwa makakala. ¹¹Bai, Helode pamope na asikali bake, ngabamwisia Yesu na kumpangya nsalango. Bu’kapo, ngabang’walika ngu’bo ya kikulungwa, na kunki’li’bu’ya kwa Pilato. ¹²Helode na Pilato babaabile yu’wanganali, lakini bu’ka lisu’ba lyo baabile mambwiga.

Yesu asenulwa bulagilwa

(Mat 27:15-26, Mal 15:6-15, Yoa 18:39-19:16)

¹³Bai, Pilato ngakemya kitamo sa api’ndo ba lini, alongosi na bandu, ¹⁴ngaabakia, “Munnetike kasangu’ ayu’ mundu kamubaya panga atindigana bandu. Nambi’yambi’ pi’kaniange! Wanilokikiye likowe lyo nnu’ngi’ yinu, nimwenili na lyakau lyolyoti lyalilandana na masitakyo ginu. ¹⁵Wala nenga bai lili, ata Helode alibwenili lyakau lyolyoti, na nyo nganki’li’bwiye kasangu’. Ibonekana mpu’la bai panga mundu yu’ apangiteli sosoti sakumpangia asenulwe kiwo. ¹⁶Kwa nyo, nilu’a amulisa ammeselwe mikwasu, bu’kapo nalu’a kunnekekea.” ¹⁷(Kila lisu’ba lya si’li’ku’si’li’ku’ ya Pasika, Pilato yabile lasima kwayu’gu’lya bandu ntabilwe yumo.)

¹⁸Lakini boti ngabapanga ndu’ti pamope, “Ummu’ye mundu yu’ na utuyu’gu’li Balaba!” ¹⁹Balaba abi’kilwe muutabilwe kwa mwanjaa ayu’maniye bandu panni’ma, kai’ atebulaga.

²⁰Pilato apalike kunnekekea Yesu, kwa nyo ngalongela nabo kai’. ²¹Lakini bembe ngabapanga ndu’ti, “Ummambe munsalaba, ummambe munsalaba!” ²²Pilato ngaabakia pampanda patatu, “Apangite lyakau lyaku’? Nilibonali lyakau lyakumpanga abulagilwe, kwa nyo nilu’a kummesa mikwasu, bu’kapo ninnekekeye.”

²³Lakini bembe ngabayongekea panga ndu’ti kwa makakala munomuno, panga Yesu lasima abaambilwe munsalaba. Kuundi’la, malobe gabe gaatesinda. ²⁴Bai, Pilato ngabaya panga mwabapala bembe ipangilwe. ²⁵Annyu’gu’li yu’lu’ ywabampalage, ywabile ntabilwe kwa mwanjaa ayu’maniye bandu panni’ma no bulaga na kwapeya Yesu bampangi mwabapendile.

Yesu endabambilwa

(Mat 27:32-44, Mal 15:21-32, Yoa 19:17-27)

²⁶Pabaabile kabampeleka, bakwembine na mundu ywakemelwage Simoni wa Kilene, kabu’ka kunng’unda. Bai, ngabammoywa na kuntwi’ka gu’lu’ nsalaba aupu’twe nsu’gu’ ya Yesu. ²⁷Lipi’nga lya bandu lyatekunki’ngama, nkati yabe baabile alwawa babaabile kabalombola na kunni’lya. ²⁸Yesu ngaagalambukya kaabaya, “Mwenga mwaakina mau’ ba ku Yelusalemu! Kanemundi’li nenga, ila mwili’li mwabene na bana binu. ²⁹Kwa mwanjaa masu’ba gendaisa pabaalu’a baya, ‘Nantali balu’ atonga, kingabeleka wala kingayongea bana!’ ³⁰Nsimu wo, bandu ngabaatumbwa kuibakia itu’mbi’ na itundulia, ‘Mututu’mbu’ki na mutuwi’ki’li!’ ³¹Kwa mwanjaa manaitei bandu baupangya nkongo mmi’gi’ kati nyo, yapanga buli kwa nkongo nnyu’mu’?”

³²Baatweti kai’ bandu bi’ngi’ abi’li’ babaalabiye, babulagilwe pamope nakwe. ³³Wabaikite pandu papakemelwa “Lipakala,” ngabammamba Yesu munsalaba papipi na balu’ babaalabiye abi’li’, yumo lwammalyo wa Yesu na ywi’ngi’ lwanki’ya lwake. ³⁴Yesu ngabaya, “Tati’, mwasami kwa mwanjaa, batangiteli lyabalipanga.” Bu’kapo, ngababagana magu’bo gake kwo nga’ndya mpumbe. ³⁵Bandu baabile wi’ma kabalola. Nabembe alongosi ngabansalanga kababaya, “Akosopoli bi’ngi’, nambi’yambi’ aikopoli mwene, manaitei ywembe nga Kilisitu, nsaulwa na Nnu’ngu’.” ³⁶Nabembe asikali batekunsalanga kai’, batekunnyendelya na kumpeya kasiki, ³⁷kababaya, “Manaitei kakape wenga nga wankulungwa wa Ayahudi, wikosopoli wamwene.”

³⁸Kai’ maandiko gano gaabi’kilwe panani ya nsalaba wake, “Ayu’ nga Nkulungwa wa Ayahudi.”

³⁹Yumo ywa balu’ babaalabiye bababambilwe munsalaba, atekumpwi’wa kaabaya, “Nga, kakape buli panga wenga nga wa Kilisitu ywabayilwe? Bai, wikosopoli wamwene, kai’ utukosopoli na twenga.” ⁴⁰Lakini yu’lu’ ywaalabiye ywi’ngi’ ngankalipya nyine kaabaya, “Wenga unnyogopali Nnu’ngu’ ata pasene? Wenga utesenulwa nyinyonyo. ⁴¹Wenga na nenga ngaipalikwa pata mali’po gano kwa galu’ gatupangite. Lakini mundu yu’ apangiteli lyakau lyolyoti.” ⁴²Bu’kapo ngabaya, “Mwa Yesu! Mwangu’mbu’ki nsimu pamwayingya mu Ukulungwa winu.” ⁴³Yesu ngannyangwa, “Nikubakia kakape, li’no waba pamope na nenga kumbepo ya Nnu’ngu’.”

Yesu awaa munsalaba

(Mat 27:45-56, Mal 15:33-41, Yoa 19:28-30)

^44-45Payabile kayika saa sita muntwekati, lisu’ba lyasomwi mulika, lubi’ndu’ lwawi’ki’li munni’ma woti mpaka saa tisa. Na panjia yaitemwana Papeleteu pa Papeleteu mu Nyumba ya Nnu’ngu’ yapopwanike ande ibi’li’. ⁴⁶Yesu ngali’la kwa lilobe liiku’lu’, “Tati’, mumoko ginu nibi’ka loo yangu’.” Payomwi longela go, ngayomoka.

⁴⁷Apo, yu’lu’ asikali nku’lu’ waagabweni gagapitike, annumbite Nnu’ngu’ no baya, “Kakape ayu’ ai mundu ywa aki.” ⁴⁸Bandu boti babaakongolekine po pala bagabone gagapangika, pabagabweni malau gagapitike, baki’li’bu’ki kaya ku’no kabaisenwa no usunika pamwoyo wabe. ⁴⁹Mambwiga bake boti Yesu na balu’ alwawa babalongwaniye nakwe bu’ka ku Galilaya, baayi’mi kuutalu lola likowe lyo.

Yesu endasiikilwa

(Mat 27:57-61, Mal 15:42-47, Yoa 19:38-42)

^50-51Kwai na mundu yumo lina lyake Yosefu, mwenekaya wa Alimataya mukilambo simo sa ku Yudea. Ai mundu nnogau na mwene aki. Aabile kalolela isa kwa Ukulungwa wa Nnu’ngu’. Pamope no panga aabile yumo ywa Kitamo Kiku’lu’ sa Ayahudi, aabile anayi’ki’tyanali nabo mukyendo sabe. ⁵²Bai, ywembe ngayenda kwa Pilato, lu’ba ntwi wa Yesu. ⁵³Bu’kapo ngauluya ntwi bu’ka munsalaba, ngaingilya sanda ngabi’ka mulisiko lyalii’mbilwe mumpi’mbi’, na lyabile lyangakolelwa. ⁵⁴Lisu’ba lyo lyabile Ijumaa kitamuyo, kai’ lyai lisu’ba lyo bi’ka wiso lisu’ba lyo Pu’mu’lya.

⁵⁵Balu’ alwawa babaalongwaniye na Yesu bu’ka ku Galilaya banki’ngime Yosefu, ngabalibona li’lu’ lipango na ntwi wa Yesu mwaubi’kilwe. ⁵⁶Bu’kapo, baaki’li’bu’ki kaya no bi’ka wiso mauta ganannungya ga masi’ kuumisikia ntwi wa Yesu.

Lisu’ba lyo Pu’mu’lya batepu’mu’lya kati mwayabayilwe na Salya.

Yu’ka kwa Yesu

(Mat 28:1-10, Mal 16:1-8, Yoa 20:1-10)

¹Jumapili, kindai’ bulabula, balu’ alwawa bayi’i kulipango lyo sikya, baapu’twi galu’ mauta ganannungya gagabi’kilwe wiso. ²Baalikoli li’lu’ liwe liimbiliyilwe kuutalu na lipango lyo sikya. ³Wabayingi nkati, baibwenili yi’ga ya Bwana Yesu. ⁴Pabaabile kabasangala kwa likowe lyo, popopo bandu abi’li’ babaaweti ngu’bo yene mmelemetya muno bayi’mi papipi nabo. ⁵Balu’ alwawa batiyogopa muno, ngabayinamika ibu’ngi’ yabe. Apo balu’ bandu ngabaabakia, “Kwa ki’li’ mumpala ywabile nkoti mumapango ga awi’li? ⁶Abileli pano, ayu’kite. Muku’mbu’ki gammakie paabile ku’lu’ ku Galilaya, ⁷‘Ipalikwa Mwana wa Mundu apiyilwe kwa bandu baakau, nabembe balu’a kummamba munsalaba na lisu’ba lyenetatu alu’a yu’ka.’ ”

⁸Apo balu’ alwawa ngabaku’mbu’kya mayi’gi’yo gake, ⁹ngabaki’li’bu’ka bu’ka kulipango, na kwabakiya balu’ banamasi’ ku’mi na yumo na apwasi bi’ngi’. ¹⁰Babaapiyike makowe go kwa banamasi’ baai, Malia Makatalena, Yoana na Malia mau’ ba Yakobi, pamope na alwawa bi’ngi’ babalongwaniye nabo. ¹¹Banamasi’ pabagayu’wine makowe go baagabweni kati gangali ntwe kwa nyo bau’bi’li lili. ¹²Lakini Petili aabutwike lubi’lo mpaka kulipango. Walitike no lingulya nkati, ngaibona sanda bai. Ngabuyangana kaya ku’no kasangala kwa galu’ gagapitike.

Mwanja woyenda ku Emau

(Mal 16:12-13)

¹³Lisu’ba lyolyolyo, apwasi abi’li’ ba Yesu baai kabayenda kukilambo simo sakikemelwa Emau, ulipau wake kilometa ku’mi na yimo bu’ka ku Yelusalemu. ¹⁴Baabile kabalongelya makowe go gagapiitike. ¹⁵Pabaabile kabalongela no laluyana, Yesu mwene ngaapita, ngalongwana nabo. ¹⁶Baamweni, lakini Nnu’ngu’ aatabite malango ga kunkwipwa.

¹⁷Ngaalaluya, “Mulongela ki’li’ ku’no kannyenda?” Nabembe baayi’mi liki, no uta ngi’njaki’nja kuminyo yabe kwo usunika. ¹⁸Yumo, ywakemelwa Kileopa, ngannyangwa, “Wenga ngawang’eni kisako ku Yelusalemu wokotoka tanga gagapitike kwo masu’ba gano?” ¹⁹Naywembe ngaalaluya, “Makowe gaku’?” Bembe ngabannyangwa, “Makowe gagampatike Yesu wa ku Nasaleti. Ywembe aai nnondoli ywa Nnu’ngu’ nku’lu’ mwene makakala go panga makowe no yi’gana nnu’ngi’ ya Nnu’ngu’ na bandu boti. ²⁰Api’ndo ba lini na atawala bitu baampiyike asenulwe waa, ngabammamba munsalaba. ²¹Lakini twenga tuu’bi’lyage panga ywembe nga ywalu’a kwikombwa Isilaili. Bu’ka pagapangilwe makowe ga goti, li’no lisu’ba lyenetatu. ²²Kai’, alwawa bitu bi’ngi’ batekutung’ang’amuya. Bayi’i kulipango lyo sikya kindai’ bulabula. ²³Baaikoli lili yi’ga yake. Baki’li’bwike kababaya panga bapitilwe na malaika ywabakie panga aai nkoti. ²⁴Aitu bi’ngi’ bayi’i kulipango lingulya wiso galu’ gabalongei balu’ alwawa, gai nyinyonyo ila ywembe baamwenili.”

²⁵Kuundi’la Yesu ngaabakia, “Mbona mwalogeloge nyo, na myoyo yinu ndopau kwo kotoka kugau’bi’lya goti gagalongelilwe na alondoli ba Nnu’ngu’? ²⁶Yaali’ngani Kilisitu ateselwe, li’nga ayingi muutukupu wake.” ²⁷Ngaawanikia mayi’gi’yo gake goti ga mu Maandiko Mapeleteu tumbulya Musa mpaka alondoli ba Nnu’ngu’ boti.

²⁸Pabaegeli palu’ pakilambo sabayendage, Yesu ngapanga kati ayendelya na mwanja. ²⁹Lakini bembe ngabannu’ba kababaya, “Utame pamope na twe, kwendapilya na kilo kiegelile.” Bai, ngaika palu’ pakilambo, no yingya nnyumba tama pamope nabo. ³⁰Waatami lya pamope nabo, ngatola likati kulilu’bya na kulimetwana, na kwabagana. ³¹Popopo minyo gabe gaatibanjwa, ngabankwipwa, lakini ywembe baimuki abu’i na baamwenili kai’. ³²Bai, ngababakiana, “Panga myoyo yitu yabileli kaiyaka nkati yitu paabile katuawanikia Maandiko Mapeleteu mu’lu’ mundi’la?” ³³Ngababu’ka saa yi’yi’lu’yi’lu’, ki’li’bu’ka ku Yelusalemu, ngabaakolya balu’ banamasi’ ku’mi na yumo na balu’ apwasi bi’ngi’ bababile pamope nabo bakongolekine ³⁴kababaya, “Kakape Bwana ayu’kite, ampiti Simoni.” ³⁵Bai, balu’ apwasi abi’li’ ngabaayaulya ayabe galu’ gabagapatike mundi’la, na mwabapatike kuntanga kwa kulimetwa liikati.

Yesu apitya banamasi’ bake

(Mat 28:16-20, Mal 16:14-18, Yoa 20:19-23, Mak 1:6-8)

³⁶Pabaabile kabaabakia go, baimuki mwene Yesu ayi’mi pakati yabe, ngaabakia, “Amani ibe namwenga.” ³⁷Baateng’ang’amuka no yogopa kwa mwanjaa baganiyage balibweni lyoka. ³⁸Lakini ywembe ngaabakia, “Kwa mwanjaa ki’li’ muyogobala? Mboni mubaa na kyenyo mumyoyo yinu? ³⁹Mulolekeye moko na magu’lu’ gangu’, nga nenga namwene. Munipapaye munibone kwa mwanjaa lyoka ntu’pu’ yi’ga wala yupaa kati mwamunibona.”

⁴⁰Wayomwi longela go, ngaalaya moko na magu’lu’ gake. ⁴¹Pabaabile balo banau’bi’lyali kwa mwanjaa ya pulaa yabe na kabasangala, ngaalaluya, “Mubile naso kilyo sosoti pano?” ⁴²Ngabampeya kitomwa sa omba mmanika. ⁴³Ngaakitola no lya, boti kabammona. ⁴⁴Bu’kapo ngaabakia, “Yi’no nga ikomekomekeyo ya makowe ganammakie panaabile pamope namwenga. Panga yaapalikwe yomwa goti gagaandikilwe kwa mwanjaa ya nenga mu Salya ya Musa, muitabu ya alondoli ba Nnu’ngu’ na mukitabu sa Zabuli.”

⁴⁵Bu’kapo, ngaayu’gu’lya malango gabe li’nga bapate kugatanga Maandiko Mapeleteu. ⁴⁶Ngaabakia, “Ngamo mwaiandikilwe, panga Kilisitu aateselwa na lisu’ba lyenetatu aayu’ka bu’ka kuuwi’li, ⁴⁷kwa nyo ngaipalikwa panga, kwa lina lyake, dunia lwoti tumbulya ku Yelusalemu, bandu ba dunia yoti baalilwe panga banki’li’bu’ki Nnu’ngu’ basamilwe masambi. ⁴⁸Mwenga nga mwakong’ondeli ba makowe go. ⁴⁹Nenga namwene nalu’a kumpelekyanga yu’lu’ ywabayilwe tumilwa na Tati’. Lakini muli’nde ku’no kukilambo mpaka pamwapeyelwa galu’ makakala gagabu’ka kunani.”

Yesu au’bu’ka kunani

(Mal 16:19-20, Mak 1:9-11)

⁵⁰Bu’kapo, ngaalongoya panja ya ku Yelusalemu mpaka ku Betania, ngatu’ndu’bi’ya moko gake kunani ngaayalya. ⁵¹Waabile kaayalya, ngaaleka, no pu’tu’lwa kunani. ⁵²Bembe ngabankilikitya, bu’kapo ngabaki’li’bu’ka ku Yelusalemu babile na pulaa ngu’lu’. ⁵³Baatami masu’ba goti mulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu’ kabannumba Nnu’ngu’.