Njàgà bagaà
Lûk
1Dɔ̀gɔ̀tì ŋgòr felè Yeésò
1Tele mò Teofîl,
kɔ́ɔ ye, bɔ̀ njií mé lɔ naâ ká lètenè beèh kelá dɔɔ́ŋ, nùàr ŋgún lɔ naá giì dèbbè sâ ter nyagá kwaá. 2Bɔ́ dɔɔ́ŋ tueé gi né nénág faá bɔ̀ɔ́ mé lɔ naâ ké bèh duɔɔ̂m ŋené doô lé tueé naâ béh nɔ; Càŋ lɔ seé sâ haá naâ beè bɔɔ̀n. 3Mè yeé ŋene aá ménâ, mè nde cu ké jomo lè ndège fugo fɔɔ́n ndɔ. Kènê tele mò, kwá mè bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ nyagá kwaá bècénè te sòn mbeî, 4te wò kɔ ye, bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naá giì wò feh dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ ŋgòr gècên.
Tebé ŋaàr Jâŋ Bàptîs
51:5 1 Chr. 24:10Cu sâ *Herôde lé mgbè te tàbè Judê ceér naâ kɔɔ́. Sâ nuaré déì né teèn, yilí seèn né Jakarî, à lé naâ *ŋgàŋ sèmè te bɔ̀ŋ bɔ̀ Abíà. Yilí veèh seèn lé naâ Elísábè; à dé seèn né ndùté ndùtù *Arɔ̂ŋ, ŋgàŋ sèmè dé koô. 6Bɔ̂ veèh fà dɔɔ́ŋ lɔ naá giì bɔ̀ gècên bɔ̀ toò Càŋ, bɔ́ lé *sóú Càŋ mé ŋgòr Càŋ jolo ka beéh nág faá tueé nê nɔ. 7Bɔ̂ veèh fà dɔɔ́ŋ lé naá giì kulí, bɔ́ huaán ŋàr kwà ŋgwéh. Lòù sam, Elísábè lé naâ ŋgiín.
8Cieé déì seé ŋgàŋ sèmè lé bɔɔ́ naâ bɔ̀ŋ bɔ̀ Jakarî. Lòù sam, lé naâ toò bɔɔ̀n. 9Bɔ́ yeé nde aá san ŋgie, bɔ́ vu bèì faá gènnè bɔɔ̀n né tueé nɔ. Bɔ́ yeé vu cu aá bèì loù sâ, Jakarî yieé kɔɔ́. À komo wuo ter, à yila nde yí gwà Càŋ koô, bèh san ŋgieè. 10Sâ te cu san ŋgieè sâ, cìlì nùàr né dé bɔɔ̀n ká cie, bɔ́ né Càŋ dua.
11Jakarî yeé baá yí lè mɔ̀ san ŋgie, cìlì Càŋ Nùà Dueè ŋené yuo kelà kwarè kɔɔ̀, kèb be gaâ mân. 12Jakarî ndɔɔ́. Veéh yeé baá bú sie, feh ŋellé bú ter.
13Cìlì Càŋ ye bú a: «Té vèh Jakarî, Càŋ ŋgweé aá duaà yeè: Elísábè veèh yeè nde né huaán dé siîb ŋar, wò yilá bú Jâŋ. 14Wò nde né mé bú sagár kelá, bɔ̀ nùàr nde né mé huaán sâ samé kuú ndɔ. 151:15 Nomb. 6:3Lòù sam, à beè Càŋ Dueè nde né nùà dueè. À mbè kulù mé mbè tarê ŋúé ndé ŋgwéh. À dé seèn lè yuo lom ndeè né mé Cúcuí Ŋagâ yoòr. 16À mé dàm bɔ̀ huaán *Iserálà ŋgún ká yoòr nùà Dueè Càŋ bɔɔ̀n weh cu cuù nde né kɔɔ́. 171:17 Mal. 4:5-6À nde né toò Càŋ mé terreb Cúcuî yoòr faá *Elî nɔ gɔ. À nde né bɔ̀ tele bɔ́ bɔ̀ huaán mé sòn cên coró bilí. À feh dilí nyegé bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ ceér gècên, te bɔ́ ŋa bɔ̀ didilí bɔ̀, bɔ́ kɔ Càŋ. Sâ dɔɔ́ŋ, à nyegé kwaá gi né bɔ̀ nùàr, te bɔ́ kela den Fehtoò bɔɔ̀n.»
18Cìlì Càŋ yeé tueé gi aá, Jakarî den seér cuù ye bú a: «Hên, mè mò baá gi kuúm, veèh mò kulí gi aá ndɔ. Mè mò kɔ nde né naàn ye né ŋgòr gècên wa?» 191:19 Dan. 8:16; 9:21Cìlì Càŋ ye bú a: «Mè né Gabriya, ké toò Càŋ seé bɔɔ́ yeé mè. Càŋ ye mè a, ndê wò ŋgòr bagaà hên tueé. 20Mè yeé tueé aá wò, wò saán á? Wò sòn túé ndé cú; wò kènê den nde aá mùmúr, kɔ cu mé bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ ndeè yuo gi aá ménâ, sâ ye. Mè tueé wò, yuo nde né ménâ ndɔ.»
21Sâ ká cie bɔ̀ nùàr baá lòù hiím seér, bɔ́ né Jakarî kela den, bɔ́ njií mé à bɔɔ́ den né yí gwò kɔ́ cú. 22Jakarî yuo kelà ndɔ, à sòn túé cú. Bɔ̀ nùàr ŋene kɔ baá-re teèn ye, yí gwò njeré déì naâ bú njolò ŋené yuo kelâ. Sâ njèh dɔɔ́ŋ, Jakarî bɔ́ me lom aá mé be mé be, sòn baá kúb.
23Nde nde, bɔ̀ cieé seê seèn yeé ceré baá, à nde cu ye lɔ. 24Jomo sâ veèh seèn Elísábè tomo lèì ndɔ. Veèh yeé ŋene aá ménâ, à mé njéh leér gɔ seér lòù. Wa gi mene weéh tîn, à né ka lòù leér gɔ. À ye: 25«Kùsèm Càŋ Dueè Fehtoò mò, à ke njií aá mè njolo yoòr, à horó sɔm aá mè fegùlì beè bɔ̀ siîb kèn.»
Tebé ŋaàr Yeésò
26Lèì Elísábè yeé baá weéh ténjén, Càŋ tema njií cìlì seèn Gabriya ké Galilê, te lɔɔ́ Najarêt, 271:27 Mat. 1:18yoòr mbò yàgà déì, yilí seèn né Marî. Bɔ́ sua kwaá né bú lòù ye. Yilí si seèn né Josêf, à né lè gèh bɔ̀ nùàr mgbè *Davîd. 28Cìlì Càŋ wa ké teèn, yila nde gwò yoòr Marî, ye bú á: «Kùsèm mè né wò bieé, wò né mé fùgò beè Càŋ. Nùà Dueè né jomo yeè.»
29Te Marî yeé nde ŋgweé njií gèh njàb bú sâ, feh ŋellé bú ter; ye sâ né gèh bieê kei wa.
30Cìlì Càŋ ye bú a: «Té vèh Marî, njolo Càŋ né yoòr yeè. 311:31 Mat. 1:21Wò nde né ma mé lèì hueêh ŋaá, wò ŋar huaán dé siîb, wò yilá bú Yeésò. 321:32-33 2 Sam. 7:12, 13, 16; Es. 9:7À nde né nùà dueè kɔɔ́; bɔ́ bú dé seèn yilá nde né ŋunà Càŋ nùà njèh ké ter te vulúu. Càŋ Dueè nde né bú kɔgɔ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ seèn *Davîd haá. 33À felè bɔ̀ huaán *Iserálà dé cu dɔɔ̂ŋ cer lom nde aá kɔɔ́; kɔgɔ dé seèn baá dé kèì cên ndɔ.»
34Marî ye cìlì Càŋ a: «Mè née mò siíb kɔ́ ŋgwéeh ye nɔ, gèh dé sâ bɔɔ́ seér nde né naàn wa?» 35Cìlì Càŋ ye bú a: «Cúcuí Ŋagâ ka waà nde né felè yeè kɔɔ́, terreb Càŋ ké ter te vulúu nde né cemé felè yeè si. Huaán mé wò nde né ŋar sâ, né dé cî mé bɔ́ bú yilá nde né nùà joloò, Ŋunà Càŋ Dueè. 36Elísábè meí yeè né mé lèì ndɔ. À baá gi mene kuúm, mé njéh mene lèì seèn kènê baá weéh ténjén, à nde né huaán dé siîb ŋar. Sâ bɔ̀ nùàr lɔ ye, ma ŋgiîn huaán ŋar nde cu né he wa? 371:37 Gen. 18:14Mè tueé wò, njií mé né Càŋ yɔgɔ́ sam.» 38Yeé baá mân, Marî ye bú a: «Mè né nùà seê Càŋ Dueè. Bú a, bɔ́ felè mò faá wò tueé nê nɔ.» Cìlì Càŋ kwaá lɔ bú ndɔ.
Marî ké lɔ Elísábè
39Lè mbèh sâ, Marî wuo ter kwar ndɔ, à sɔm gò, à ŋaá nde lom aá ké te bɔ̀ tòre lè lò Judê, à wa lè lò sâ, te lɔɔ́ déì. 40À kela nde ké lɔ Jakarî, à yila kweh gwò yoòr Elísábè, à bie bú. 41Te à yeé nde bie njií Elísábè mân, huaán jilí toró Elísábè lè. Cúcuí Ŋagâ samé yila bú yoòr, 42à sɔm hueh, ye Marî a: «Càŋ ká doó lètenè bɔ̀ vêh dɔɔ́ŋ kulu kela né wò. Huaán yí lè yeè sâ, Càŋ bú nyeén gi aá kèn. 43Á hên, kè cú-re ndɔ: meì Fehtoò mò ká yoòr mò kɔɔ́ nde seér cuù né dé keì? 44Kè kú, wò yeé baá mè bieé, huaán samé toró gi mè ká lè. 45Njua yeè wa, wò né sòn Càŋ ŋgweé, wò né ndèm kwaá njií, ye njií mé Càŋ lé tueé naâ nyí dɔɔ́ŋ, à nde né bɔɔ́ gií ma.»
Bené Marî
461:46-55 1 Sam. 2:1-10Marî deên ndɔ, ye:
«Môn, mè né Nùà Dueè mé temé mò mene seén.
47Temé mò né mé Càŋ Yìlì-nùàr sagár dé gècên,
à mè yili sɔm aá kèn.
481:48 1 Sam. 1:11Lòù sam, mè mbátágà nùà seê seèn mbaá,
ye nyí nde né njolo yoòr mò ke njií.
Ŋgweéh kènê mbelèm nùàr hihiné nde aá mè bèh dɔɔ́ŋ keí laré mà.
49Lòù sam, Càŋ terrèb né be seèn felè mò sɔm keêh.
Yilí seèn né jolosé.
50Cu dɔɔ́ŋ Càŋ nde né bɔ̀ ŋgwé-tie bɔ̀ jere kɔɔ́.
51Càŋ terrèb baá lè seé seèn mé be seèn.
Bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ baá mé njéh lòù ndugó seér.
521:52 Job 5:11; 12:19Ndègè bɔ̀ mgbè bɔɔ̀n calé baá kèn.
Càŋ mò baá bɔ́ doó komó su njií.
À ter sɔm njií seér bɔ̀ lòù bɔ̀.
53Bɔ̀ɔ́ mé cùè né bɔ́ sie, à né bɔ́ koó.
À jomo be be kwɔgɔ njií seér bɔ̀ lilieê bɔ̀.
54À hên ndeè *Iserálà nùà seê seèn gam,
à né bú munó, à né béh jere kɔɔ́,
551:55 Gen. 17:7faá à lɔ tueé kwaá naâ mé tele beèh Abrahâm
bɔ́ bɔ̀ ŋuna seèn nɔ,
ye nyí nde né bɔ̀ ndùté ndùtù bɔɔ̀n gam,
nyí gam den nde né bɔ́ dé nyèmà mé nyèmà.»
56Marî bɔ̂ Elísábè bɔɔ́ ké sâ weéh tagár, à nde cu ye lɔ.
Ŋaàr dé Jâŋ Bàptîs
57Cu ŋaàr Elísábè yeé waà baá, à ŋar kwa huaán dé siîb. 58Bɔ̀ nùàr seèn mé bɔ̀ mbeí seèn yeé nde ŋgweé njií gèh bagaà mé Càŋ Dueè naâ Elísábè bɔɔ́ sâ, bɔ́ kem nde gi teèn, bɔ́ bɔ́ samé gi dɔɔ́ŋ.
591:59 Lév. 12:3Huaán yeé baá cieé téndelé, bɔ̀ nùàr ndeè bú *ŋgór ŋɔɔ́b, bɔ́ ye yilí seèn né cu Jakarî faá tele seèn nɔ. 60Meí ye bɔ́ a: «Sam, yilí seèn né Jâŋ.» 61Bɔ́ ye bú a, sam ndɔ, Jâŋ yilí nùàr bɔɔ̀n déì sam. 62Yeé baá ménâ, bɔ́ me bie njií Jakarî yilí huaân mé be. 63Jakarî me bieé njiî bɔ́ béh toû déì, à nyagá kwaá bɔ́ yilí huaân teèn, ye yilí seèn né Jâŋ. Bɔ́ hiím laré mé njéh doó dɔɔ́ŋ. 64Sòn Jakarî komo lɔgɔ́ doó sâ ndɔ, à yila keéh Càŋ ké ter seén njiî. 65Veéh kwaá njií bɔ̀ nùàr be yoòr mé bɔ̀ nùàr te lɔɔ́ kukwarè mene. Ŋgɔ́g dé sâ ŋgulí yɔŋ cu lè lò Judê kèb dé ké te tòre bèh dɔɔ́ŋ. 66Bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr hên ŋgweé dɔɔ́ŋ, né ké lè munó, ye huaán bú sâ ndeè nde né naàn wa? Mé gècên mene, à lé yoòr naâ mé terreb Nùà Dueè.
Bené Jakarî
67Cúcuí Ŋagâ samé yila Jakarî tele huaân yoòr ndɔ, à yila ŋgòr *sòn-Càŋ tueê, ye:
68«Bí sén Nùà Dueè, Càŋ bɔ̀ huaán *Iserálà seèn;
njolo seèn né yoòr bɔɔ̀n, à bɔ́ yili sɔm aá kèn.
69À nùà terrèb mé nde né béh yili sɔm
ŋagá sɔm keéh né lètenè bɔ̀ ndùté ndùtù mgbè *Davîd nùà seê seèn,
70te yuo faá à lé naá giì sònò bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ léí toò tueé keéh ndɔ.
71À lɔ ye, nyí nde né béh toò bɔ̀ bùnò bɔ̀ mvelé sɔm;
wa bɔ̀ɔ́ mé né béh bar dɔɔ́ŋ terreb felè beèh kwà ndé ŋgwéh ma.
72Sâ dɔɔ́ŋ ye te nyí kɔ bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ jere,
te ŋgɔ̀ŋ nyî mboón faá jolo nê nɔ.
73Sâ lé naâ jègè seèn toò Abrahâm tele beèh dé koô,
74wa nyí ndé né béh beè bɔ̀ bùnò bɔ̀ mvelé sɔm,
ye te béh bɔɔ́ seé nyî, béh vèh cú;
75te cieé dɔɔ́ŋ béh beè nyî den lom jolosé, dilísé ndɔ.
761:76 Mal. 3:1Dé yeè huaán mò, bɔ́ wò yilá nde né sòn-Càŋ,
Càŋ mé terreb dɔɔ́ŋ né beè seèn.
Lòù sam, wò nde né toò Nùà Dueè kelá,
wò nyegé kwaá bú ceér.
77Wò bɔ̀ nùàr seèn tueé nyegé nde né kɔɔ́,
ye bɔ́ a, Càŋ nde né bɔ́ yili sɔm,
à kulu sɔm gi bɔ́ veên yoòr ma.
78Lòù sam, Càŋ beèh né Càŋ húɔ́m-temê dé gècên,
à nde né felè beèh faá ŋuerré loù nɔ baá den,
791:79 Es. 9:2te bɔ̀ɔ́ mé né te cibi bèh cioò cer den
yuo kela giì bèh ŋagâ,
te à gule beèh lemé njií te ceér cɔ̀ŋe.»
80Huaán né kulá ndɔ, temé né taré ndeé, à nde den seér ké ya dueè. Nde nde, cu yeé wulu baá, à yuo kela ye ké toò bɔ̀ huaán *Iserálà bèh ŋgòr Càŋ seè.
2Ŋaàr dé Yeésò *Kristò
1Lè nàm sâ Sesár Agûstè lé naâ nyàgà-nùàr dé wɔ́ŋ dɔɔ̂ŋ yie. 2Lé naâ nyàgà-nùàr dé toò jɔ̀gɔ̀. Sâ mgbè te tàbè Sirî né Kirinûs. 3Ye nùà kàn a, ndé yilí seèn lɔ seèn nyagá kwaá ma. Neì dɔɔ́ŋ né lɔ seèn yuo ndeé.
4Josêf dé seèn yuoô ké Galilê lè lɔɔ́ Najarêt, à né te lò Judê ŋaá ndeé, à nde né ké Betelehem lɔ mgbè *Davîd tele bɔɔ̀n dé léí jɔ̀gɔ̀, 5te bɔ́ nyagá yií bɔ̂ veèh seèn Marî jomo bɔɔ̀n. Sâ Marî né mé lèì. 6Bɔ́ wa ké Betelehem ndɔ. Nde nde, cu yeé wulu baá, 7à ŋar kwa ndoón2:7 Huaán toò jɔ̀gɔ̀. seèn, à waga kwaá bú cɔ̀gɔ̀ yoòr, à cer kwaá njií bú te ŋgàb toû mé bɔ́ haá yeé bɔ̀ nyam nyure teèn. Sâ gwà mé bɔ̀ kìn cer yeé teèn yuú gi aá, bɔ́ bèh teèn kwà cú.
Cìlì Càŋ ké ya dueè yoòr bɔ̀ tèŋ
8Sâ te lò Judê sâ, bɔ̀ tèŋ déì né yeé ké ya dueè ter den ŋagá, bɔ́ né bɔ̀ mbieè bɔɔ̀n ke. 9Yeé baá loù sâ lètenè cibî, cìlì Càŋ Nùà Dueè déì ba kar suagà ter felè bɔ̀ tèŋ, *sùsùm Càŋ sie bɔ́, veéh kibí su bɔ́ yoòr. 10Cìlì Càŋ ye bɔ́ a: «Bí té vèh, mè ndeè bí njàgà bagaà tueé weh, nùàr dɔɔ́ŋ nde né mé njéh samé. 11Lan ké lɔ *Davîd, bɔ́ ŋar aá nuaá mé nde né bí yili sɔm. Né *Kristò, *Nùà Cɔ̀ŋ, Fehtoò biì. 12Bí nde né bú dé seèn ŋené kɔɔ́, né huaán mbɔgɔ̀, bɔ́ waga kwaá né bú cɔ̀gɔ̀ yoòr, à né lè ŋgàb mé bɔ́ haá yeé bɔ̀ nyam nyure teèn cer den.»
13Bɔ̀ tèŋ yeé ke, bɔ̀ cìlì Càŋ ŋgún kem wa cuù aá kèn. Bɔ́ né Càŋ ké ter seén njií, ye: 14«Càŋ ké ter te vulúu né duesé! Cɔ̀ŋ baá ká doó lètenè bɔ̀ yíé-temé bɔ̀ seèn.»
15Bɔ̀ cìlì Càŋ yeé kem ŋagá cu aá ké te vulúu, bɔ̀ tèŋ ye: «Béh jɔ̀gɔ̀ nde ké Betelehem njií mé Càŋ Dueè né béh tueé hên ŋené wellê ye.» 16Bɔ́ sɔm gò ndɔ, bɔ́ né ké lɔ ŋaá ndeé. Bɔ́ wa, bɔ́ kwa Marî bɔ̂ Josêf, bɔ́ ŋene njií tɔ́gɔtí né lè ŋgàb mé bɔ́ haá yeé bɔ̀ nyam nyure teèn cer den. 17Bɔ́ yeé ŋene aá ménâ, njií mé cìlì Càŋ naâ bɔ́ felè huaân tueé dɔɔ́ŋ, bɔ́ se kwaá gi cie. 18Bɔ̀ɔ́ mé lé naá giì ŋgweé dɔɔ́ŋ, geí laré bɔ́. 19Marî bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ ŋgweé kwaá den né felè, à né teèn munó den.
20Jomo sâ, bɔ̀ tèŋ fɔɔ́n cu gò, bɔ́ né ndeé, bɔ́ né Càŋ ceceér seén gɔ. Bɔ̀ njií mé bɔ́ la naâ ŋené mé bɔ́ naâ ŋgweé dɔɔ́ŋ, bɔ́ seén laré gi bú teèn. Né nág faá cìlì Càŋ la tueé naâ bɔ́ nɔ.
212:21 Lév. 12:3; Lûk 1:31Huaán yeé baá mé cieé téndelé, bɔ́ *ŋɔb bú ŋgór ndɔ. Bɔ́ yilá bú yilí Yeésò faá cìlì Càŋ lɔ naá giì yilá kwaá te meí nde ye lèì seèn weh nɔ.
Yeésò ké *gwà Càŋ koô feh keêh
222:22-24 Lév. 12:6-8Yeé baá te cieé mé bɔ́ *sené yeé bɔ̀ meí faá *sóú Músì lé naâ tueé nɔ, Josêf bɔ̂ Marî weh nde mé huaán ké Jerusalem te bɔ́ feh keéh bú toò Càŋ ndɔ, 232:23 Ex. 13:2, 12faá né te mvù Càŋe tueé nɔ, ye bɔ̀ ndoón2:23 Huaán dé toò jɔ̀gɔ̀. dé sisiîb dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ gà dé Càŋ ma. 24Kɔ bɔ́ haá *sèmè faá sóú Càŋ tueé nê ndɔ: vɔgɔb fà, mɔ sam, kɔ́rkɔ́dɔg ma.
25Sâ nuaré déì lé naâ ké Jerusalem teèn, yilí seèn né Simeɔ̂ŋ, né nùà dilî, nùà dùlà-Càŋ ndɔ. Cieé dɔɔ́ŋ, à né nuaá mé nde né *Iserálà yili sɔm kela sɔɔ́; à lé yoòr naâ mé Cúcuí Ŋagâ ndɔ. 26Lé naá giì bú toò tueé kwaá, ye bú a: «Wò ndeè kú ndé ŋgwéh, kɔ wò ŋene aá *Nùà Cɔ̀ŋ mé Càŋ Dueè ndeè né temá njiî, sâ ye.» 27Loù sâ Cúcuí Ŋagâ jɔgɔ njií bú ke gwà Càŋ koô ndɔ. Josêf bɔ̂ Marî weh waà mé huaán te bɔ́ bɔɔ́ felè seèn faá sóú tueé nê nɔ. 28Simeɔ̂ŋ yeé nde ŋene njií huaán mân, à jɔgɔ sie bú beè, à né Càŋ seén, ye bú a:
29«Kùsèm Càŋ Dueè, kènê ndéb yeè jegé baá.
Kwá nùà seê yeè yuo gò mé dɔlê mene.
30Lòù sam, mè ceér cɔ̀ŋ mé njolo ŋene baá kèn.
31Wò bú nyegé kwaá né toò bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ.
322:32 Es. 42:6; 49:6; 52:10Né ŋagâ mé lò nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ nde né wò
teèn ŋené kɔɔ́.
Iserálà nùàr yeè be ter sɔm njií nde né mé bú ndɔ.»
33Tele bɔ̂ meí yeé nde ŋgweé njií Simeɔ̂ŋ baá felè huaân ménâ tueé, geí si njií bɔ́ doó. 34Simeɔ̂ŋ kulu bɔ́ ndɔ, ye Marî meí seèn a: «Càŋ huaán hên balé sɔm keêh né te ké Iserálà nùàr ŋgún dielé gi ju felè seèn; te ŋgún yili yuo gi mé bú ndɔ. À nde né cìè den. Mé njéh mene, nùà ŋgún nde né bú lòù bar seér. 35À nde né mùnò bɔ̀ nùàr cie salé su gií. Dé yeè wò meí, loù sâ wò lè yulá nde né faá bòù taâb naâ wò sieé nɔ.»
36-37Sâ ma déì lé naâ teèn, yilí seèn né Ánà, à lé naâ *sòn-Càŋ ndɔ. Né ŋunà Fanuêl, tele bɔɔ̀n dé koô lé naâ Asêr. Ma sâ lé baá ma kuúm ndɔ, nyèmà seèn lé baá yulà téndelé cùɔ̀b nèà. À lé naâ siíb jɔgɔ́, bɔ̂ si bɔɔ́ cegé nyèmà téhbeh, si kuú kwaá lɔ bú. Ma sâ lɔ seé Càŋ bɔɔ́ beéh suútenè mé cíbítenè mene: à né gwà Càŋ yagá, à né yáb jolo, à sòn mé Càŋ duaà dù ŋgwéh. 38À yeé nde cu aá gwà Càŋ loù sâ, à ŋene njií huaán mân, ye Càŋ a: «Kùsèm, mè vra baá wò.» Bɔ̀ɔ́ mé né cu dɔɔ́ŋ kela den, ye Càŋ nde né Jerusalem yili sɔm doô, à yila bɔ́ kùr huaân seè ndɔ.
Ké Najarêt cuú cuû
392:39 Mat. 2:23Josêf bɔ̂ Marî yeé bɔɔ́ gi aá faá *sóú Càŋ Dueè né tueé sâ, bɔ́ bɔ̀ huaán fɔɔ́n gò lɔɔ̂, bɔ́ cu cu ke Galilê, lè lɔɔ́ Najarêt. 40Huaán né kulá, à né taré ndeé, à né mé kékɔŋ mene kulá, à né Càŋ yoòr mé gècên mene huɔɔ́m.
Yeésò mé nyèmà yulà cùɔ̀b fà
412:41 Ex. 12:1-27; Deut. 16:1-8Sâ nyèmà dɔɔ́ŋ bɔ̀ tele Yeésò né yeé bèh cieé koô *Páskà ké Jerusalem ndeé sɔɔ́. 42Nyèmà déì bɔ́ yeé baá cu mé gò, sâ Yeésò baá nyèmà yulà cùɔ̀b fà, à nde ké teèn ndɔ. 43Wa ké teèn, Páskà yeé gi aá, tele bɔ̂ meí nde cu lɔ, Yeésò le dé seèn ké sâ mé be, tele bɔ̂ meí kɔ́ ŋgwéh, 44bɔ́ dé bɔɔ̀n ye, merré déì Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbeí gɔ né kɔɔ́. Bɔ́ yeé baá ménâ munó, bɔ́ kɔ lom aá gò ndɔ, bɔ́ gɔ sɔɔ́ gùm cieê te bɔ́ nde ye bú lètenè bɔ̀ nùàr bɔɔ̀n fɔɔ́n, bɔ́ né bú lètenè bɔ̀ mbaábɔɔ̀n fɔɔ́n yɔŋ ndɔ. 45Bɔ́ yeé bú ŋéné cú, bɔ́ ŋaá nde cu bú ké Jerusalem fɔɔ́n ke. 46Bɔ́ nde bú kwa baá ké *gwà Càŋ koô, sâ baá te cieé dé tagáre. À né yí lètenè bɔ̀ fèh-njèh bɔ̀ den den. Njií mé bɔ́ né feh dɔɔ́ŋ, à né felá, à né bɔ́ njèh bieé ndɔ. 47Njií mé à lé naâ tueé dɔɔ́ŋ, lé naá giì bɔ̀ njèh nùà kɔ́gɔ̀n. Gèh kɔ́gɔ̀n bú sâ lé naâ bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ geí laré.
48Te tele bɔ̂ meí yeé nde ŋene njií bú ménâ, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê. Meí deên ndɔ, ye bú a: «Huaán mò, sâ wò bɔɔ́ né béh kei? Kè kú, bêh tele yeè né wò ndio, béh né wò fɔɔ́n kán.» 49Ye bɔ́ a: «Bí mè fɔɔ́n gɔ né mé ŋgei wa? Bí kɔ́ ŋgwéh ye, mè sé la né ká gwò Tele mò wa?» 50Mé njéh mene, bɔ́ ŋgwé kòmò ŋgwéh.
51Yeé baá ménâ, à komo wuo ter ndɔ, bɔ́ bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ nde cu Najarêt. À ŋgweé den ka sòn bɔɔ̀n méménâ cu dɔɔ́ŋ. Bɔ̀ njií mé né kelá sâ dɔɔ́ŋ, meí né teèn munó den.
522:52 1 Sam. 2:26; Prov. 3:4Yeésò né kulá ndeé, à né kɔgɔ́n ŋaá, temé né Càŋ mé bú nɔré ndeé, né bɔ̀ nùàr mé bú nɔré ndeé ndɔ.
3Ŋgòr Càŋ sònò Jâŋ Bàptîs
(Matíô 3:1-12; Mârk 1:1-8; Jâŋ 1:19-28)
1Sâ mgbè dueè mé yilí né Tibér *Sesâr cer aá mgbè ké Rɔ̂m baá nyèmà yulà cùɔ̀b tîn. Cu sâ ŋgɔ́mnà ké Judê lé naâ Pɔ́nsè *Pilátò. Sâ *Herôde mgbè cer né dé seèn ké Galilê. Dìm seèn Filîp mgbè cer ké Itúrè bɔ̂ Trikonîk. Lisaniâs dé seèn lé naâ mgbè ké Abilên. 2Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô cu sâ lé naâ *Hánà bɔ̂ Kayîf.
Jâŋ ŋunà Jakarî né loù sâ ké ya dueè den, à ŋgweé Càŋ baá bú ŋgòr seèn sònò tueé kwaá. 3À komo wuo ter ndɔ, à nde ké kwarè nòmò Jurdên, à né mé ŋgòr Càŋ te tàbè sâ se ndeé, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí yúé fɔ́n feh biì yueè, bí kwéh sér temé, bí ndê, bí weh nòmò Càŋ, te Càŋ kulu sɔm bí veên yoòr.» 43:4-6 Es. 40:3-5Hên yuo né faá Esáyà *sòn-Càŋ lé naá giì te mvù Càŋe nyagá kwaá nɔ, ye:
«Hueh nuaré déì né ké ya dueè ŋgulí den, ye:
Bí tɔ́ nyégé ceér nùà Dueè tɔɔ̀,
bí tɔ́ dìlì nyégé bagasé!
5Bí né ŋgɔbe cu yuú nyegé,
bí né bɔ̀ tòr mé gbég doó legé njií,
bɔ̀ ceér gogobô né tɔɔ́ dilí nyegé,
bɔ̀ lùgò né ceér dueè furú nyegé,
6te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ gèh dé mé Càŋ ye
te nyí yili sɔm bɔ́.»
73:7 Mat. 12:34; 23:33Cìlì nùàr ŋgún kem wa giì ká yoòr Jâŋ bèh nòmò Càŋ koù ndɔ. Ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ gèh ŋgòbò, neì ye bí a, temé né Càŋ mé bí lè yulá, bí dùlà ndê, wanɔɔ́ŋ bí nde né gèr beè seèn ŋené wa? 83:8 Jâŋ 8:33Sâ bí bɔ́-re faá Càŋ gwaán nê ndɔ, te feh keéh ye, kènê bí kweéh seér aá temé kèn. Bí té mé huún biì mbaá túé kú ye: Abrahâm tele beèh dé koô né teèn. Bí kɔ́ɔ ye, Càŋ né mé terreb bɔ̀ taá hên kwellé seêr te ŋa bɔ̀ ndùté ndùtù Abrahâm. 93:9 Mat. 7:19Mè tueé bí, mbɔ̀gɔ̀ fa gi aá kèn, baá gi ka toû. Toú mé tàb dé bagaà wá ŋgwéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú tuar komo fuú njií.»
10Cìlì nùàr duɔɔ̂m mé bú bieé njiî ndɔ, ye bú a: «Á sâ, béh bɔ́ naàn wa?» 11Jâŋ ye bɔ́ a: «Nuaá mé cɔ̀gɔ̀ né bú beè fà, bú a, há nuaá mé njéh teèn sam cén. Mɔ né yáb, bú a, gè lòù ndɔ.»
123:12 Lûk 7:29Bɔ̀ɔ́ mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bilí wa giì, te Jâŋ kou bɔ́ nòmò Càŋ. Bɔ́ né Jâŋ ménâ bieé ndɔ, ye bú a: «Á béh nɔ, dé koô, béh bɔ́ naàn ndɔ wa?» 13Ye bɔ́ a: «Mɔ bí baá kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ weh, bí wèh lòm ká faá *sóú tena kwaá nê nɔ.»
14Bɔ̀ sɔ́jì né taré bú ménâ bieé ndɔ, ye: «Á dé beèh nɔ, béh bɔɔ́ nde né naàn ndɔ wa?» Jâŋ ye bɔ́ a: «Bí té bɔ̀ nùàr kàgàlɔ̀ŋ beè mbembaá wèh bèlè, bí té nuaré déì nyeén yoòr cɔ̀rè sù, bí kɔ́ lòm kàgàlɔ̀ŋ weêh biì, sâ gi aá.»
15Sâ cìlì nùàr né yeé *Nùà Cɔ̀ŋ kela den ndɔ, bɔ́ ye merré déì Jâŋ baá Nùà Cɔ̀ŋ sâ kɔɔ́. 16Jâŋ tueé ŋagá bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè sam, mè dé mò bí kou lom né mé nòmò. Nuaré déì baá jomo ndeê, taré kela né bú mé mè. Né mene yuií débágâ seèn, mè wúlú ŋgwéh nuaá mé nde né yuií débágâ seèn se. À bí dé seèn kou nde né mé Cúcuí Ŋagâ bɔ̂ we. 17À beè né mé suúŋ, à nde né mvum bɔ̂ tùlù mé njéh nyegé geé, te à kwaá mvum te mbèŋ seèn, à tùlù kobo su njií ké tuar te we mé nyímé bèh.»
18Jâŋ tueé keéh baá-re bɔ́ Njàgà Bagaà te bɔ̀ ŋgòr hihiné faá bèh ménâ kókoó mbaá ndɔ. 193:19-20 Mat. 14:3-4; Mk. 6:17-18Sâ né bèh mé Jâŋ lé naâ mgbè *Herôde teèn nde kwa keéh. Lòù sam, Herôde lé naâ Herodiâs veèh dìm seèn Filîp gwò ŋgaá kwaá. À lé naá cuù bɔ̀ seé vevenê déì ŋgún bɔɔ́ ndɔ. 20Te à nde cu ye baá-re dé koô déì saáb veé: à nde kela cu Jâŋ ké gwà cibì, à sie yií.
Nòmò Càŋ koù dé Yeésò sâ Jâŋ née gwà cibì yílá ŋgwéeh ye
21Cìlì nùàr yeé kou gi aá nòmò Càŋ, Yeésò yila kela ndɔ, Jâŋ kou sɔm bú. Yeésò yeé weh aá nòmò Càŋ, à yeé baá Càŋ dua, vulú gulu lɔgɔ́ ké ter, 223:22 Gen. 22:2; Ps. 2:7; Es. 42:1; Mat. 3:17; Mk. 1:11; Lûk 9:35Cúcuí Ŋagâ yuo kelà ké teèn faá gùm vɔgɔɔ̀b nɔ, né ká felè seèn suagâ. Hueh déì né ké jomo te vulúu ŋgulí, ye: «Wò né huaán yíé-temé mò; temé mò né lè mé wò nɔré.»
Dɔ̀gɔ̀tì bɔ̀ nùàr Yeésò ké jomo
23Mé Yeésò lɔ nde seé duɔɔ́m, sâ à baá njèh nyèmà yulà tagár. Sâ bɔ́ lé naâ munó, ye à né ŋunà Josêf ndɔ. Josêf lé naâ ŋunà Hèlî. 24Hèlî ŋunà Matatà; Matatà ŋunà Levî; Levî ŋunà Melkî; Melkî ŋunà Janayií; Janayií ŋunà Josêf; 25Josêf ŋunà Matiâs; Matiâs ŋunà Amos; Àmôs ŋunà Nahûm; Nahûm ŋunà Èsèlî; Èsèlî ŋunà Naggáyì; 26Naggáyì ŋunà Maâtè; Maâtè ŋunà Màtàtíâs; Màtàtíâs ŋunà Semeyín; Semeyín ŋunà Josêk; Josêk ŋunà Jódà; 27Jódà ŋunà Joanaàn; Joanaàn ŋunà Résà; Résà ŋunà Sorobábèl; Sorobábèl ŋunà Salatiêl; Salatiêl ŋunà Nerî; 28Nerî ŋunà Melkî; Melkî ŋunà Àdî; Àdî ŋunà Kósàm; Kósàm ŋunà Elmadâm; Elmadâm ŋunà Êr; 29Êr ŋunà Yeésò; Yeésò ŋunà Eliesêr; Eliesêr ŋunà Jorîm; Jorîm ŋunà Matâtè; Matâtè ŋunà Levî; 30Levî ŋunà Simeɔ̂ŋ; Simeɔ̂ŋ ŋunà Júdà; Júdà ŋunà Josêf; Josêf ŋunà Jonâm; Jonâm ŋunà Elíákìm; 31Elíákìm ŋunà Méléà; Méléà ŋunà Menâ; Menâ ŋunà Mátálà; Mátálà ŋunà Natân; Natân ŋunà Davîd; 32Davîd né ŋunà Jésè, Jésè né ŋunà Jobêd; Jobêd ŋunà Bɔɔ̂s; Bɔɔ̂s ŋunà Salâ; Salâ ŋunà Násɔ̀ŋ; 33Násɔ̀ŋ ŋunà Aminádàb; Aminádàb ŋunà Admîn; Admîn ŋunà Arnî; Arnî ŋunà Eserɔ̂m; Eserɔ̂m ŋunà Farésà; Farésà ŋunà Júdà; 34Júdà ŋunà Jakɔ̂b; Jakɔ̂b ŋunà Isâk; Isâk ŋunà Abrahâm; Abrahâm ŋunà Tárà; Tárà ŋuna Nakɔ̂r; 35Nakɔ̂r ŋunà Serûk; Serûk ŋunà Rágò; Rágò ŋunà Falêk; Falêk ŋunà Èbèr; Èbèr ŋunà Salâ; 36Salâ ŋunà Kayinâm; Kayinâm ŋunà Arfasâk; Arfasâk ŋunà Sêm; Sêm ŋunà Noê; Noê ŋunà Lamêk; 37Lamêk ŋunà Matusálà; Matusálà ŋunà Hénɔ̀k; Hénɔ̀k ŋunà Jarêd; Jarêd ŋunà Maleleêl; Maleleêl ŋunà Káyínàn; 38Káyínàn ŋunà Enôs; Enôs ŋunà Sêtè; Sêtè ŋunà Ádàm. Ádàm dé seèn né ŋunà Càŋ.
4Bèh Yeésò mé veên taâb
1Bɔ́ yeé kou sɔm aá Yeésò nòmò Càŋ, à yuo kelà ké sòn nòmò Jurdên ndɔ, sâ Cúcuí Ŋagâ baá gi bú yoòr ŋgulí den, derré njií bú ké ya dueè ndɔ. 2*Sátàn né bú mé veên ké teèn cieé yulà nèà taáb sɔɔ́. À njeré déì sònò nágá kéh ŋgwéh. Bɔ̀ cieé sâ yeé gi aá, cùè yila bú sieè. 3Sátàn ye bú a: «Mɔ wò né ka Ŋunà Càŋ bɔ̀n, jɔ̀gɔ̀ júé ke ye taá hên a, ŋá ke sér ye.» 44:4 Deut. 8:3Yeésò ye bú a: «Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Nùàr mé ndândaà sêr yìlì lòm ndé ŋgwéh ma.»
5Sátàn nde weh ŋaá mé bú ké ter. Mvúár cén à feh laré bú lò nùàr ká doó dɔɔ́ŋ, 6ye bú a: «Mè terreb felè bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ haá nde né mé wò; bɔ̀ njií mé né teèn dɔɔ́ŋ, mè haá gi nde né beè yeè ndɔ. Lòù sam, né dé mò, bɔ́ lé naâ mè haá njií. Mɔ mè gwaán né nùàr haá, né beè mò. 7Sâ, mɔ wò cemmé né toò mò, bɔ̀ njií hên dɔɔ́ŋ nde gi né dé yeè.» 84:8 Deut. 6:13Yeésò ye bú a: «Né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: Cémmé cégé toò Càŋ Dueè Nùà koô yeè, wò die lom bú.»
9Sátàn weh njií cu bú ké Jerusalem, à weh ŋaá mé bú ké te ndɔ́ŋ *gwà Càŋ koô, ye bú a: «Mɔ wò né ka Ŋunà Càŋ bɔ̀n, sâ lɔ́ súágá ké doó lòù; 104:10 Ps. 91:11né gi te mvù Càŋe nyagá den ye: Càŋ nde né bɔ̀ cìlì seèn felè yeè tueé, te bɔ́ ke nyegé wò; 114:11 Ps. 91:12ye: bɔ́ nde né wò teter kwaá sie, te wò gule te taá déì cén cú ndɔ.» 124:12 Deut. 6:16Yeésò ye bú a: «Né te mvù Càŋe nyagá den ye: Té Càŋ Dueè Nùà koô yeè sòn félá.»
13Sátàn yeé tab ke aá Yeésò mé veên bèh dɔɔ́ŋ ménâ, à jɔ̀gɔ̀ nde ŋgɔgɔ́ cuù ye.
Bèh duɔɔ̂m seé Yeésò ké Galilê
14Jomo sâ Yeésò sɔm gò, à nde cu ké Galilê; sâ Cúcuí Ŋagâ né bú yoòr ŋgulí. Ŋgɔ́g seèn ŋgulí yɔŋ baá-re lè lò sâ bèh dɔɔ́ŋ. 15À né bɔ̀ njèh te bɔ̀ *gwà sóù feh bele. Bɔ̀ nùàr né bú bèh dɔɔ́ŋ seén ŋellé ndɔ.
Bɔ̀ Najarête bɔ̀
16Cieé déì Yeésò wa cu ké Najarêt, lɔɔ́ mé à lé kulà naâ teèn. Yeé baá loù sóù, à nde yila cu gwà sóù faá bèh jomò nɔ. À komo wuo ter bèh njèh jaŋê, 17bɔ́ weh haá keéh bú mvù Esáyà *sòn-Càŋ ndɔ, à komo kwa beré déì mé né teèn nyagá den ye:
184:18-19 Es. 61:1-2«Cúcuí Càŋ né felè mò, à balé sɔm aá mè,
te mè tueé bɔ̀ saám bɔ̀ Njàgà Bagaà.
À mè tema njií né ká yoòr bɔ̀ nuaá mé né lòù tené le, ye mè a, júée bɔ́ a: bɔ́ mvelé yuo aá ma.
Mè nde né mé bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ tueé ndɔ,
ye bɔ́ a: bɔ́ nde né njolo ŋené.
Càŋ mè temà né te mè mvelé sɔm bɔ̀ cɔɔ́ŋ,
19mè ye bɔ̀ nùàr a: Hên baá nyèmà mé Càŋ nde né bɔ́ jere teèn kɔɔ́ ma.»
20Yeésò yeé jaŋé gi aá ménâ, à cib mvù, à haá njií cu mé nùà seê, à den nde doó ndɔ. Bɔ̀ nùàr gwà dɔɔ́ŋ ke ŋgaga le mé bú. 21À den cuù ye bɔ́ a: «Bɔ̀ njií mé bí né gi te mvù Càŋe ŋgweé hên dɔɔ́ŋ, lan mboón né cí.» 22Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií bɔ̀ ŋgòr bebagaà mé Yeésò né tueé hên, bɔ́ seén ŋellé bú doó dɔɔ́ŋ, hiím yɔgɔ́ bɔ́, bɔ́ ye: «Ŋgweéh hên né ka ŋunà Josêf wa?» 23Yeésò ye bɔ́ a: «Né môn, mè né kɔɔ́ ye, bí nde né kàn si, ye mè a: Nùà lèh, lɔ̀ táré feh yeè mé be yeè. Bí tueé nde né ye: Bɔ̀ njií mé wò lé naâ ké Kapernahûm bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, béh lé naá giì ŋgweé; ndê, bɔ́ dèn á môn ká lɔ yeè ndɔ.»
244:24 Jâŋ 4:44À den cuù, ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, nuaá mé né *sòn-Càŋ a: dèn méné naàn, ndɔ́g à lɔ seèn líé ndé ŋgwéh. 254:25 1 Rois 17:1Né gècên bɔ̀n, wanɔɔ́ŋ cu déì lé naâ ká lè tàbè *Iserálà teèn, lé naâ lè nàm *Elî, nom lé naâ gùm nyèmà tagár mé kwèh kelá. Cùè lé naâ die, ka yɔŋ wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ. Sâ Elî né doó. Bɔ̀ ma kû ŋgún né mene kwarè seèn gèr ŋené, Càŋ lé bɔ́ táŋ ná ŋgwêh, 264:26 1 Rois 17:8-16à Elî tema njií seér yoòr ma kû déì lè lɔɔ́ Saréptà, te tàbè Sídɔ̀ŋ. 274:27 2 Rois 5:1-14Lé naâ faá bèh ménâ lè nàm Elisê sòn-Càŋ déì ndɔ; ká lè tàbè Iserálà hên, bɔ̀ beén-veên bɔ̀ lé naâ teèn ŋgún. Càŋ lé Elisê ké yoòr bɔɔ̀n témá njí ná ŋgwêh, ye te à taré sɔm bɔ́. Nàmân nùà Sirî déì nde taré yuo seér kɔɔ́.»
28Te bɔ nùàr ké *gwà sóù yeé nde ŋgweé njií mân, temé ŋaâ bɔ́ lè, 29bɔ́ kem wuo ter, bɔ́ sie yuo kela mé Yeésò cie, bɔ́ tulu ŋa mé bú ké cueè tòr mé lɔɔ́ cer né teèn sâ, te bɔ́ nde bú ŋaár sɔm. 30Yeésò kar kela seér cu lètenè bɔɔ̀n, à fɔɔ́n gò.
Nùàr mé càŋ tándulu yoòr
31Yeé baá môn, Yeésò nde lè lɔɔ́ Kapernahûm; né te tàbè Galilê sâ ndɔ. Loù sóù déì à duɔɔ́m cu bɔ̀ nùàr njèh feèh. 324:32 Mat. 7:28-29À yeé baá feh, hiím seér bɔ̀ nùàr dé hiîm. Lòù sam, à lé bɔ́ njèh feh loóm naâ faá nùà njèh nɔ.
33Sâ lè gwà sóù sâ, nuaré déì lé naâ teèn, à né mé càŋ tándulu yoòr. À lɔgɔ njií ké ter, ye: 34«Óè! Yeésò nùà Najarêt, wò ndeè né béh wulá sɔm wa? Béh bí né lè keé-re? Mè né gi ndègè yeè kɔɔ́, wò dé yeè né jolosé, Càŋ wò temà né kɔɔ́.» 35Yeésò pam bú ndɔ, ye bú a: «Húné sòn yeè, yùò kélâ lè nùà hên wágácén.» Tándulu jege si njií nùà hèllè doó toò bɔ̀ nùàr, yuo kelà nɔɔ́ŋ, à bú njeré déì bɔ́ ŋgwéh. 36Geí laré bɔ̀ nùàr gwà dɔɔ́ŋ. Bɔ́ né lètenè bɔɔ̀n bieé kuú, ye: «Hên né gèh ŋgòr dé heè? Kè kú, à né mé terreb mé felè bɔ̀ càŋ mene, à né tueé, bɔ̀ càŋ né sòn seèn ŋgweé, bɔ́ né lè bɔ̀ nùàr durá yuo kelá gií.» 37Ŋgɔ́g Yeésò ŋgulí yɔŋ cu baá-re lè tàbè sâ bèh dɔɔ́ŋ.
Bɔ̀ beén bɔ̀ ŋgún taré sɔɔ̀m
38Yeésò komo wuo ter ndɔ, à yuo kelà lè *gwà sóù sâ, à nde ké gwò Simɔ̂ŋ. Sâ gùnà Simɔ̂ŋ né baán, á né mé dùlù kagâ. Yeé baá ménâ, bɔ́ bɔŋ Yeésò, te à taré sɔm bú teèn. 39Yeésò geér nde doó yoòr seèn ndɔ, à pam dùlù hèllè, dùlù kem yuo ma doô yoòr, à komo wuo ter doó sâ, à bɔɔ́ haá bɔ́ yáb.
40Yeé baá liyilì, bɔ̀ nùàr weh waà mé bɔ̀ beên bɔ̀ feh hihiné ká yoòr Yeésò. À né bɔ́ be yoòr baá bele, à taré sɔm gi bɔ́. 41Bɔ̀ tándulu durá yuo gi lè bɔ̀ nùàr ŋgún ndɔ, bɔ́ né ké ter lɔgɔ njií ye: «Ŋgweéh, wò dé yeè né Ŋunà Càŋ mà!» Yeésò pam bɔ́ ndɔ, à yiín bɔ́ sòn tueê. Lòù sam, bɔ́ lé naâ ŋené kɔɔ́ ye à dé seèn né *Nùà Cɔ̀ŋ.
Yeésò ké Judê bèh ŋgòr Càŋ tueê
42Cieé ŋaga maánjɔ̀gɔ̀ Yeésò komo yuo kela gwò, à nde ké ya bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ. Bɔ̀ nùàr yeé baá bú fɔɔ́n, bɔ́ nde kwa bú ndɔ, ye te bɔ́ bɔ́ den le, bɔ́ ye te à yùò cú. 43À tueé seér ye bɔ́ a: «Kɔ mè nde lè bɔ̀ lɔɔ́ déì ndɔ, mè nde Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ se. Càŋ mè tema kuú naâ dé cî.» 44À yeé tueé gi aá mân, à yuo ndɔ, à nde ké Judê ŋgòr Càŋ te *gwà sóù se yɔŋ bele.
5Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò dé toò jɔ̀gɔ̀
15:1-3 Mat. 13:1-2; Mk. 3:9-10; 4:1Cieé déì Yeésò lé naâ ké sòn tub Jenesarétè5:1 Né yilí tub Galilê déì. njebá den, bɔ̀ nùàr né bú beè kaáŋ sie, ye te bɔ́ ŋgweé kwa ŋgòr Càŋ. 2À ŋene njií bɔ̀ kɔm déì fà ndɔ, bɔ́ né ké sònò nòmò, bɔ̀ sìè-ŋgò bɔ̀ teèn sam, bɔ́ né yí dùà ndoór5:2 Né ndame mé bɔ́ vu né lòù. yaga den. 3À ŋaá yila te kɔm dé Simɔ̂ŋ, à den nde doó, ye Simɔ̂ŋ a: «Ndê, kɔ̀gɔ̀ ndé sèr mé njéh yí dùà.» Bɔ́ yeé baá yí dùà, à duɔɔ́m bɔ̀ nùàr ŋgòr Càŋ tueê.
4À yeé tueé gi aá, à tueé njií mé Simɔ̂ŋ ndɔ, ye bú a: «Kɔ̀gɔ̀ njí sèr cú yí bèh legeè, te bí bɔ̀ mbeí yeè jɔ̀gɔ̀ vu ke ke yí sâ ye.» 55:5 Jâŋ 21:3Simɔ̂ŋ ye bú a: «Dé koô, hên né ka lè sòn yeè, wanɔɔ́ŋ béh naâ mé njéh vuú ŋagá, béh njeré déì kwà ŋgwéh.»
65:6 Jâŋ 21:6Bɔ́ yeé nde vu njií mân, ŋgò yuú lè deí. Bɔ́ né tulu, ndoór duɔɔ́m aá tenê. 7Bɔ́ né bɔ̀ mbeí mé kɔm déì ci yilá njiî, te bɔ́ ndeè gam bɔ́ teèn. Bɔ́ yeé waà baá, bɔ́ yila ŋgò sɔɔ̀m, bɔ́ sɔm sɔm sɔm, kɔm fà dɔɔ́ŋ yuú gi, ye kɔ nyí jiím yila dùà.
8Simɔ̂ŋ Piêr yeé ŋene aá ménâ, à die cemmé nde toò Yeésò, ye bú a: «Fehtoò mò, té ká kwarè mò dèn ndê, mè né nùà veên.» 9Simɔ̂ŋ né tueé, veéh né bú sie, sie bɔ́ bɔ̀ mbeí dɔɔ́ŋ mé gèh ŋgò sieè bú sâ. 10Sâ bɔ̀ mbeí Simɔ̂ŋ déì lé naâ teèn, yilí bɔɔ̀n né Jâk bɔ̂ Jâŋ, né bɔ̀ ŋunà Jebedê, veéh lé naâ bɔ́ ménâ sie ndɔ. Yeésò ye Simɔ̂ŋ a: «Té vèh, wò kènê ŋa seér nde aá kòrò-nùàr.» 11Yeé baá ménâ, bɔ́ kɔgɔ́ kwaá njií bɔ̀ kɔm yí cie ndɔ, bɔ́ vu lɔ gi njèh dɔɔ́ŋ, bɔ́ yuo bele bú.
Nùà beén veên déì taré sɔɔ̀m
12Yeésò yeé baá lè lɔɔ́ déì, nùà beén veên déì waà ndɔ. À ŋene njií Yeésò, à die sulí nde toò seèn, ye bú a: «Kúkùr yeè, dé koô, mɔ wò né gwaán, wò nde né mè taré sɔm, mè den cu ŋagásé.» 13Yeésò kema njií bú be yoòr ndɔ, ye bú a: «Mè gwaán aá kèn, táré yùò tarè.» Beén nùà hèllè nyimé yuo doó sâ ndɔ. 145:14 Lév. 14:1-32Yeésò luɔm bú, ye bú a: «Càŋ a bɔ́ wò tueé nuaré déì. Ndé lòm ké yoòr *ŋgàŋ sèmè, wò feh keéh bú yo yeè, wò haá bú gèh dàgà beén sâ, faá Músì lɔ naâ tueé nɔ, te bɔ̀ nùàr ŋene kɔ seér teèn.»
15Yeésò né seèn nùà beén veên doô dé luɔɔ̀m luɔm den, ŋgɔ́g Yeésò né dé ŋgulî ŋgulí ŋeí. Yeé baá ménâ, cìlì nùàr ŋgún bilí waà, te bɔ́ ŋgweé ŋgòr seèn, te à taré sɔm bele bɔ́ ndɔ. 16À né yeé bɔ́ taré sɔm, à né yeé ké ya bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ ndeé, à né Càŋ teèn dua.
Nùà gule kuû déì taré sɔɔ̀m
17Cieé déì Yeésò né njèh feh den, sâ bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù né doó. Bɔ́ lé yuo belé naâ lè lɔɔ́ hihiné te tàbè Galilê mé tàbè Judê; lé teèn nde bilí naâ mé bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ mene. Càŋ né lom Yeésò terreb haá, à né bɔ̀ nùàr taré sɔm bele. 18Bɔ̀ nuaré déì jɔgɔ waà mé nùà gule kuû déì; à né te ndagáa cer den. Bɔ́ né ceér fɔɔ́n te bɔ́ yila nde mé bú yí toò Yeésò. 19Lɔ́ŋ sam mé bɔ̀ nùàr. Yeé baá môn, bɔ́ nde ŋaá komo lɔgɔ́ seér feh gwà; bɔ́ segé yií keéh bú teèn mé ndagá mene, bɔ́ kwaá njií bú doó toò Yeésò ké lètenè bɔ̀ nùàr.
20Yeésò yeé ŋene, ye temé bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ né lom yoòr nyî ménâ, à ye nùà beên a: «Nùàr mò, bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn.» 21Bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên munó baá-re ye: «Nùà hên ye nyí né neì wa? À feh seèn faá Càŋ nɔ weh né dé keì ndɔ wa? Nuaré déì né mé terreb veên nùàr kulú sɔɔ̀m wa? Né lom Càŋ.»
22Yeésò yeé ŋene mùnò bɔɔ̀n né ménâ, ye bɔ́ a: «Bí ménâ munó né dé keì? 23Beè biì, taré kela né tueê ye: Bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn, wa né: wùò ter, gègɔɔ̀ wa? 24Bí kɔ́ɔ ye: ká doó dɔɔ́ŋ *Huaán Nùàr né mé terreb veên kulú sɔɔ̀m teèn.» À den cuù baá-re, ye nùà gule kuû doô a: «Mè ye wò a: wùò ter, wèh ndagá yeè, ndé á lɔ.» 25Nùà hèllè komo wuo ter toò bɔ̀ nùàr doó sâ, weh ndagá seèn, fɔɔ́n gò lɔɔ̂. À né gɔ, à né Càŋ seén. 26Geí laré bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ. Veéh yila bɔ́ lè, bɔ́ né Càŋ teèn seén yií, ye: «Lan béh naâ mé njèh kèkènè ŋené kuú.»
Bèh Levî yilâ
27Yeésò yuo kela ndɔ, à ŋene njií nuaré déì né ké gwò bèh seê seèn den den. Yilí seèn né Levî. À né yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ weh. Yeésò ye bú a: «Yùò bèlè mè.» 28À vu lɔ bɔ̀ njèh seèn dɔɔ́ŋ, à yuo bele bú.
29Jomo sâ Levî ne haá Yeésò kùrmò ndɔ. Dàm bɔ̀ mbeí mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ mé bɔ̀ nuaré déì lé naá giì teèn, bɔ́ bɔ́ né bècénè yieé den. 305:30 Lûk 15:1-2Bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ njí-sóù bɔɔ̀n yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ yila mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò ndugó njiî, ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ yáb bècénè yieé bilí né dé keì wa?» 31Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, à ye bɔ́ a: «Bɔ̀ beén bɔ̀ né yeé mé koró nùà lèh kɔɔ́, dèn ŋgwéh bɔ̀ tetarê bɔ̀. 32Mè hên nde kuú naâ bɔ̀ vevenê bɔ̀ ká yoòr mò yilá njiî, te bɔ́ kweéh seér temé, dèn ŋgwéh bɔ̀ didilî bɔ̀.»
Bèh yáb joloò
33Bɔ̀ nuaré déì waà kwarè Yeésò ndɔ, ye bú a: «Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ né yeé yáb jolo, bɔ́ né Càŋ dua; bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé bɔ̀ *Farisiên né yeé ménâ bɔɔ́ ndɔ. Bɔɔ́ né naàn mé bɔ̀ dé yeè kɔ lom né yieê mé ŋueê, bɔ́ jòlò ŋgwéh wa?» 34Yeésò ye bɔ́ a: «Loù mé bɔ́ sua yeé véh, mé si né doó samé den, bí nde né bɔ̀ mbeí tueé ye bɔ́ a, jòlò yáb wa? Dé sâ ndɔ́g. 35Mé njéh mene, bí kwá cieé déì, mɔ bɔ́ ŋgaá sɔm aá bɔ́ siì fù beè, bɔ́ ndeè jolo ye bɔɔ̀n.»
36À den cuù mé kàn déì ndɔ, ye bɔ́ a: «Nùàr cɔ̀gɔ̀ feê ŋà wèh bèh, à lab dé cuûm mé njéh. Mɔ sam, à nde né cɔ̀gɔ̀ dé feê mbaá tená kuú; dé cuûm bú sìè kòmò ndé ŋgwéh ndɔ.
37«Bɔ́ tàgà mé kulu feê lè ŋguú cuúme sì kwá bèh ndɔ. Mɔ sam, tàgà nde né jelá, ŋguú keér, mbè ber nde doó. Bɔ́ nde né be te mbè vu, bɔ́ vu be te ŋguû ndɔ. 38Mɔ bɔ́ baá mbè mé kulu feê si, bɔ́ bú si kwaá yeé lè ŋguú feê. 39Déì né cu teèn: mɔ nùàr ŋueé meh gi aá mbè lɔɔ̂ kèn, à mbè dé kìn gwàn ndé cú, à ye: beè nyî, mbè lɔɔ̂ huɔm kela né kɔɔ́.»
6Lùà loù sóù kwalé yieê
16:1 Deut. 23:25Loù sóù déì bɔ̀ Yeésò yeé baá te ŋueèh yolò gɔ kelá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yila lùà kwalé weèh, bɔ́ né segé yieé. 2Bɔ̀ *Farisiên deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔɔ́ né naàn mé *sóú beèh né yiín, bí né lùà loù sóù kwalé yieé wa?» 36:3-4 1 Sam. 21:1-6Yeésò ye bɔ́ a: «Njií mé *Davîd nùà njèh lé naâ bɔɔ́ doô, bí née jáŋé kè ŋgwéeh ye wa? Loù sâ cùè lé naâ bɔ́ bɔ̀ nùàr seèn sie, 46:4 Lév. 24:9à yila nde te gwà Càŋe, à nde jɔgɔ weh yáb mé bɔ́ lé kwaá lɔɔ̀ naâ ké toò Càŋ, à yieé, à haá njií bɔ̀ nùàr seèn kèb déì, bɔ́ yieé ndɔ. Sâ bí né kɔɔ́ ye, né yeé jolo, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè yieé cegé yeé kɔɔ́.» 5Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Bí kɔ́ɔ ye, *Huaán Nùàr né cieé sóù yɔgɔ́.»
Nùà be ŋemâ déì
6Yeé baá cu loù sóù déì, Yeésò yila nde lè *gwà sóù, à né njèh teèn feh den. Nuaré déì lé naâ gwò sâ teèn, be gaâ seèn né ŋemásé. 7Sâ bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ *Farisiên né Yeésò mé ju taáb kwaá, ye mɔ à taré sɔm nùà sâ loù sóù, te bɔ́ sie bú teèn. 8Sâ Yeésò né gi mùnò bɔɔ̀n kɔɔ́ ndɔ, ye nùà mé be ŋemâ doô a: «Wùò njébá ter njolò bɔ̀ nùàr.» À komo wuo ter ndɔ. 9Yeésò ye bɔ̀ nùàr a: «Mè bie njií né mé bí: Sóú biì ye naàn wa? Ye loù sóù béh bɔ́ njèh bagaà wa, béh bɔ́ sér dé veên wa? Ye huɔm kela né nùàr loù sóù yili sɔɔ̀m wa, dé nùàr wulá seêr wa?» 10À né bɔ́ doó dɔɔ́ŋ ke laré. À tueé njií mé nùà be ŋemâ doô, ye bú a: «Nèbbè be yeè nebbè.» Nùà hèllè nebbé be ndɔ, be seèn taré yuo. 11Te bɔ́ yeé nde ŋene njií baá-re ménâ, temé ŋaâ bɔ́ lè, bɔ́ yila lètenè bɔɔ̀n bieé kuû, te bɔ́ kwa ceér felè Yeésò.
Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Yeésò yulà cùɔ̀b fà
12Lè cu sâ, Yeésò ŋaá nde ké te tòre bèh Càŋ duaà. À dua ŋagá mé Càŋ. 13Yeé baá maánjɔ̀gɔ̀, à yilá njiî bɔ̀ mbɔ̀ŋ, à balé weh yulà cùɔ̀b fà lètenè bɔɔ̀n, à yilá bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê. 14Lé naâ: Simɔ̂ŋ; ye yilí seèn déì baá cu Piêr ma. Lé naâ mé Andrê dìm Piêr ndɔ, Jâk bɔ̂ Jâŋ, mé Filîp bɔ̂ Bartelemî, 15Matíô bɔ̂ Tomâs, mé Jâk ŋunà Alfê bɔ̂ Simɔ̂ŋ nuaá mé gwàn bèh dé mé bɔ̀ kìn den felè bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ doô, 16bɔ̂ Júdàs ŋunà Jâk mé Júdàs Iskariô sàrnyé Yeésò.
Bɔ̀ nùàr njèh feèh, mé bɔ̀ nùàr taré sɔɔ̀m
17Bɔ́ bɔ́ yeé suaga cuù aá ké te tòre, bɔ́ waà te bela. Sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn déì ŋgún mé cìlì nùàr né doó bilí den. Bɔ̀ déì yuoô ké Jerusalem mé bɔ̀ lɔɔ́ déì lè tàbè Judê. Bɔ̀ déì yuoô ké Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ kwarè nòmò koô. 18Bɔ́ nde giì bèh ŋgòr Càŋ sònò Yeésò ŋgweê, te à taré sɔm bɔ́ ndɔ. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ mé tándulu yoòr lé naá giì loù sâ taré yuo. 19Nùàr dɔɔ́ŋ né lom lege ndeé te bɔ́ kema kwa bú. Terreb déì lé naâ yoòr seèn yuo, né bɔ́ dɔɔ́ŋ taré sɔm ndɔ.
Bɔ̀ saâm bɔ̀ mé bɔ̀ lilieê bɔ̀
20Yeé baá môn, Yeésò ke njií bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, ye bɔ́ a:
«Samésé né bí bɔ̀ saâm bɔ̀; *Lò Càŋ né dé biì.
21Samésé né bí bɔ̀ɔ́ mé né kènê mé cùè;
bí nde né yieé fulu.
Samésé né bí bɔ̀ɔ́ mé né kènê yueé; bí nde né ja wa.
226:22 1 Pi. 4:14Samésé né bí ndɔ, mɔ bɔ̀ nùàr baá bí bunó, bɔ́ né bí faá bɔ̀ mbaâ bɔ̀ nɔ ke njií, bɔ́ né bí selé, bɔ́ né bí seb, ye bí né bɔ̀ mbɔ̀ŋ Huaán Nùàr fí.
236:23 2 Chr. 36:16; Seé b. 7:52Mè tueé bí, bí sàmè sér dé biì cu sâ lòù, bí né tàbè dobo, ye sàgà biì né ké te vulúu ŋgún ma. Bí té njeré déì mùnò; né seé bɔɔ̀n, bɔ̀ tele bɔɔ̀n lé naâ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ faá bèh mân bunó ndɔ.
24Bí bɔ̀ lilieê bɔ̀, dé biì né seér gèr. Sàgà biì gi né ŋgúlú sâ, bí sàgà déì ké toò kwà ndé cú.
25Bí bɔ̀ɔ́ mé né jùjùɔ̀b kènê yieé, gèr né felè biì teèn, ké toò bí né bɔ̀ cùè bɔ̀.
Bí bɔ̀ɔ́ mé né ja kènê kioó, gèr né felè biì teèn; ké toò bí nde né mé yúé kwaré, bí nde né mé kú vuagá kuú ndɔ.
26Gèr né felè biì teèn, mɔ bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ né bí lòù seén seér. Lòù sam, bɔ̀ tele bɔɔ̀n lé naâ bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ dé kòkòb ménâ seén ndɔ.»
Nùà bùnò gwaân
27Yeésò ye bɔ́ a: «Bí bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr mò ŋgweé, bí gwàn bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì gwaàn, bí bɔɔ́ seér bɔ́ bagaà. 28Mɔ bɔ̀ nùàr né bí duagá, bí kúlú sér bɔ́ lòù. Mɔ bɔ́ né bí jamé, bí dùà sér Càŋ felè bɔɔ̀n lòù ndɔ. 29Mɔ nuaré déì né wò geí mbaá bɔɔ́ weh, kéh cú bú geí kèb déì, à bɔ ndɔ. Mɔ nuaré déì né wò cɔ̀gɔ̀ wagâ ŋgaá weh, húár há bílí bú mé cɔ̀gɔ̀ suù yeè mene. 30Mɔ nuaré déì né wò njeré déì dua, há bú teèn. Mɔ nuaré déì né wò njèh weh, té bú bíé. 316:31 Mat. 7:12Bí bɔ́ mé bɔ̀ nùàr faá bí ye bɔ̀ nùàr a, bɔ́ mé bí nɔ.
32«Mɔ bí gwaán lom né bɔ̀ɔ́ mé né bí gwaán, sâ neì seèn bí vra nde né kɔɔ́ wa? Ŋgweéh né mene bɔ̀ vevenê bɔ̀, bɔ́ né gi bɔ̀ mbeí bɔɔ̀n gwaán komo wa? 33Mɔ bí bagaà bɔɔ́ njií lom né mé bɔ̀ɔ́ mé bɔɔ́ yeé bí bagaà, sâ beè biì né njèh kàm déì wa? Ŋgweéh né mene bɔ̀ vevenê bɔ̀, bɔ́ né gi ménâ lètenè bɔɔ̀n bɔɔ́ kuú ndɔ wa? 34Mɔ bí hùà haá lom né mé bɔ̀ɔ́ mé nde cu né bí hùà haá, sâ beè biì né njèh kàm déì wa? Ŋgweéh né mene bɔ̀ vevenê bɔ̀, bɔ́ né gi dé sâ lètenè bɔɔ̀n haá kuú ndɔ wa? 35Dé biì, bí gwàn sér bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì lòù, bí né bɔ́ bagaà bɔɔ́ seér. Bí há bɔ̀ nùàr hùà teèn. Mɔ bí baá bɔ́ haá, bí sɔ̀m temé teèn. Bí kɔ́ɔ ye, bí nde né sàgà dé koô kwa. Càŋ mé né ké ter te vulúu, bí nde né bɔ̀ ŋuna seèn ŋaá. Lòù sam, à dé seèn né Càŋ húɔ́m-temê felè bɔ̀ɔ́ mé né be seèn seb, à né Càŋ húɔ́m-temê felè bɔ̀ jélá-temé bɔ̀ mene dɔɔ́ŋ. 36Bí kɔ́ lòm bɔ̀ nùàr jere, faá Tele biì Càŋ né yeé bí jere kɔɔ́ nɔ.»
Ju felè nùàr tená gɔɔ̀
37«Bí té ju felè bɔ̀ mbaábiì mbaá téná gɔ̀, te Càŋ ju felè biì téná cú. Bí té nùàr dúágá, te Càŋ bí dúágá cú. Bí kúlú njí veên bɔ̀ mbaábiì doó, te Càŋ kulu sɔm ye bɔ̀ veên biì lè seèn ndɔ. 38Bí há bɔ̀ mbaábi teèn, Càŋ nde cu né bí haá; bɔ́ me kwaá cu nde né bí kàŋ deí, bɔ́ né baá, kèb déì né doó sueé kelá. Mòù mé bí né bɔ̀ nùàr njèh teèn me haá dɔɔ́ŋ, Càŋ bí me haá cu nde né teèn.»
396:39 Mat. 15:14Yeésò si cu bɔ́ kàn déì, ye bɔ́ a: «Tácugó yeé mbeí be dèrrè bèh; mɔ sam bɔ̂ mbeí fà dɔɔ́ŋ nde né ké dòù lùgò vulú sue yilá.» 406:40 Mat. 10:24-25; Jâŋ 13:16; 15:20À ye bɔ́ a: «Mbɔ̀ŋ a, dèn méné naàn, à kɔɔ́ táré kélá ŋgwéh mé ŋgàŋ. Kɔ loù mé mbɔ̀ŋ weéh baá kèn, sâ à baá ye mé terreb faá ŋgàŋ nɔ.»
41À den cuù ye bɔ́ a: «Mbeí mò, wò yeè tòmò nyurè dé njolò mbeí yeè ŋene keéh naâ he, mé gùm ndilí toû dɔɔ́ŋ né wò njolò ŋgelá den, wò cí ŋéné ŋgwéh wa? 42Wò ye bú a: Mbeí nyî, kwá nyí ge sɔm wò tòmò nyurè njolò! Wò gùm ndilí toû njolò yeè ŋéné ŋgwéh, wò bú tòmò nyurè njolò ge sɔm nde né naàn wa? Nùà lòbò-kàŋ, jɔ̀gɔ̀ mvúá sɔ̀m lɔ́gɔ ndilí toû dé njolò yeè; mɔ njolo ŋagá baá, wò ge sɔm ye nyure dé njolò mbeí yeè.»
Toú bɔ̂ tàb seèn
43«Toú dé bagaà tàb dé veên wá bèh. Toú veên tàb dé bagaà wá bèh ndɔ. 446:44 Mat. 12:33Bɔ́ toú dé kàn ŋene kɔ né mé tàb seèn. Mè tueé bí, kaáŋkaŋ máŋgɔ̀rè wá bèh. Nyie ŋgòbò màkpelâŋ wá bèh ndɔ. 456:45 Mat. 12:34Nùà bagaà lè né mé bɔ̀ njèh bebagaà, à cie sɔm keéh yeé bɔ̀ njèh bebagaà. Nùà veên lè né mé bɔ̀ njèh vevenê, à dé seèn cie sɔm keéh yeé bɔ̀ njèh dé vevenê ndɔ. Bí kɔ́ɔ ye, sònò nùàr yuo kela yeé njií mé né lè seèn goón den.»
Gwà déì bɔ̂ mbeí
46«Bí mè Nùà dueè, Nùà dueè, yilá kuú né dé keì mé bí sòn mò ŋgúŋgwéh wa? 47Nuaá mé né ká yoòr mò ndeê, né ŋgòr mò ŋgweé, né ménâ bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, 48mè bú me njií nde né mé nuaá mé nde aá gwà seèn meé. À lé naâ bèh cu, à si maàŋ te kweêh, à me gwà. Loù sâ nòmò yuo, né gwà luú, gwà hèllè lé naâ ter njebá le. Lòù sam, nùà doô lé naâ teèn meé yií.
49«Nuaá mé né ŋgòr mò ŋgweé, à ménâ bɔ́ ŋgwéh, né faá nùà mé-gwà déì ndɔ; à dé seèn gwà me njií né te bàŋ tàbe mbaá, à maàŋ sì ŋgwéh. Nòmò yeé baá yuo, suú si njií gwà hèllè doó mvúɔ́b dé kèì cên.»
7Nùà seê kwaá-taâb déì taré sɔɔ̀m
1Yeésò yeé tueé gi aá bɔ̀ nùàr njií hên dɔɔ́ŋ, à fɔɔ́n gò, à nde cu Kapernahûm. 2Ké teèn sâ, nùà seê kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ déì lé naâ baán, à nde aá kuú dɔlé, à né lom huaán yíé-temê kwaá-taâb hèllè ndɔ. 3Kwaá-taâb doô yeé nde ŋgweé njií njàgà Yeésò mân, à sɔm bɔ̀ kokoô bɔ̀ déì lètenè bɔ̀ *Jûf, à tema njií bɔ́ yoòr seèn; ye bɔ́ ndé júée Yeésò a: ndê táré sɔ̀m nyí nùà seê nyî teèn ma. 4Bɔ́ wa, bɔ́ tueé Yeésò ndɔ, bɔ́ né bú bɔŋ, ye bú a: «Nùà sâ né nùàr, ndé gàm bú teèn, 5à né yeé béh bɔ̀ Jûf gwaán, à lé bɔɔ́ naâ kɔɔ́, te bɔ́ me ye *gwà sóù beèh ndɔ.»
6Yeé baá mân, bɔ́ bɔ̀ Yeésò yuo gò. Bɔ́ yeé nde aá kwarè lɔɔ̂ waá, kwaá-taâb doô tema njií bɔ̀ mbeí seèn déì, ye bɔ́ ndé júée Yeésò a: «Dé koô, té yeè ká lɔ nyî mbaá ndé hómó kû, nyí nuaá mé wò nde né lɔ seèn yilá, wúlú ŋgwéh. 7Wa nyí la ké yoòr yeè yùò kélá ná ŋgwêh dé cî ma. Kòmò njí cégé yeè léláŋ sòn, nde né nùà seê nyî taré sɔm. 8Nyí né kɔɔ́, ye bɔ̀ kokoô bɔ̀ né mé terreb teèn. Lòù sam, nyí né ka bɔ̀ déì, bɔ̀ déì né ka nyî. Nyí né mé bɔ̀ŋ bɔ̀ sɔ́jì beè. Mɔ nyí ye déì a: Ndé mân! à nde. Mɔ nyí ye cén déì a: Ndê! à ndeè. Mɔ nyí ye nùà seê nyî a: Bɔ́ mân! à bɔɔ́ ka ménâ nág ndɔ. Mɔ né mân, túé cégé yeè lòù, nùà seê nyî nde né taré yuo ma.»
9Te Yeésò yeé nde ŋgweé njií mân, hiím lɔ bú mé kwaá-taâb doô mbaá. À bele seér, à tueé njií mé cìlì nùàr jomo seèn, ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, ká te tàbè *Iserálà hên dɔɔ́ŋ, mè gèh ndèm hên teèn ŋéné ŋgúŋgwéh.» 10Bɔ̀ tebé bɔ̀ doô cu cu jomo ndɔ; bɔ́ wa, sâ nùà seê doô taré yuo aá kèn.
Ŋunà ma kû déì ké Nàîn
11Jomo sâ Yeésò nde lè lɔɔ́ déì, yilí lɔɔ́ sâ né Nàîn. Bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn mé bɔ̀ nùàr lé naâ kɔɔ́. 12Bɔ́ yeé nde aá lɔ yilá, bɔ́ bɔ̀ tèb komô kwaré; lé naâ ŋunà ma kû déì lé kuú naâ kɔɔ́. Sâ huaán gi lom né ka ma kû hèllè cén sâ. Bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ ŋgún né kwarè bilí den. 13Fehtoò beèh yeé ŋene aá ma kû doô, jere bɔɔ́ bú njèh, ye bú a: «Té yúé!» 14À kela nde yí kwarè tèb ndɔ, à kema njií be teèn. Bɔ̀ɔ́ mé né tèb doô jɔgɔ́, njebá le. À tueé njií mé komó ye bú a: «Huaán ndà, mè né wò yilá; wùò ter.» 15Komó nyimé den ter ndɔ, duɔɔ́m cu sòn tueê. Yeésò haá njií bú mé meí.
16Bɔ̀ nùàr yeé nde ŋene njií ménâ, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh, bɔ́ né Càŋ seén, ye: «Môn, *sòn-Càŋ dé koô baá ká doó lètenè beèh teèn.» Bɔ́ den cuù ye: «Càŋ baá bɔ̀ nùàr seèn yɔŋ ke.» 17Ŋgɔ́g Yeésò kela baá-re te tàbè Judê dɔɔ́ŋ, ŋgulí nde mé bɔ̀ lɔɔ́ dé kukwarè mene.
Bɔ̀ tebé bɔ̀ Jâŋ
18Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ yeé ŋgweé aá bɔ̀ njií mé Yeésò né bɔɔ́ dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde Jâŋ ménâ tueé njií ndɔ. Jâŋ yilá njií bɔ̀ fà déì teèn, 19à tema njií bɔ́ yoòr Fehtoò beèh, ye bɔ́ ndé júée bú a: «Né bú mé béh né kela den doô wa, dé béh kèlà sèr nùà dé hiîn wa?» 20Bɔ́ wa ké yoòr Yeésò, bɔ́ ye bú a: «Jâŋ Bàptîs tema njií naâ ye béh ndé júée wò a: Né wò mé béh né kela den doô wa, dé béh kèlà sèr nùà dé hiîn wa?»
21Sâ loù sâ Yeésò né bɔ̀ beén bɔ̀ ŋgún taré sɔm. Bɔ̀ déì lé naâ mé yúlá yoòr, bɔ̀ déì yoòr mé càŋ, bɔ̀ déì njolo né cugó. Dɔɔ́ŋ bɔ́ lé naá giì taré yuo. 227:22 Es. 35:5-6; 61:1Yeésò tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ njií mé bí né ŋené mé bí né ŋgweé dɔɔ́ŋ, bí ndé túé gí mé Jâŋ ménâ, bí júée bú a: bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ baá njolo ŋené, bɔ̀ gule kuú bɔ̀ baá gɔ, bɔ̀ beén veên bɔ̀ né taré yuo bele, bɔ̀ tándúg baá ŋgweé, bɔ̀ komó baá lè cio nyimé yuo bele, bɔ̀ saám bɔ̀ baá Njàgà Bagaà ŋgweé ma. 23Nuaá mé temé yoòr mò sɔ̀m ŋgwéh wa, nde né samésé den ma.»
24Bɔ̀ mbɔ̀ŋ Jâŋ sɔm gò ndɔ. Bɔ́ yeé nde gi aá, Yeésò duɔɔ́m ye bɔ̀ nùàr njèh felè Jâŋ tueé ŋagâ, ye bɔ́ a: «Bí lé ké ya dueè nde ŋenè naâ kei wa? Fu lé kobo jilí deén naâ gui wa? Háyè ndɔ! 25Á, bí lé ké sâ ke deén naâ kei wa? Bí lé ŋenè naâ nuaré déì mé cɔ̀gɔ̀ nyàgàm yoòr wa? Bɔ̀ɔ́ mé né cɔ̀gɔ̀ nyàgàm su, mé né *wɔ́ŋ yieé, bɔɔ̀n yuo yeé ké mbàm ndɔ. 26Á, ké ya dueè nɔ, bí lé nde ŋenè naâ kei wa? Lé naâ *sòn-Càŋ déì wa? Mè tueé bí, né sòn-Càŋ sâ bɔ̀n! Njèh cén, bí kɔ́ɔ ye, nùà dé sâ né sòn-Càŋ yɔgɔ́ keéh. 277:27 Mal. 3:1Lòù sam, Jâŋ dé seèn né nùà tebê mé bɔ́ lé naâ felè seèn nyagá kwaá ye: Càŋ ye, nyí nde né nùà tebê nyî toò yeè temá njií, te à tɔɔ́ nyegé wò ceér.» 28Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, bèh lɔ mé wɔ́ŋ lɔ deén naâ, bɔ́ lɔ née nùà koô déì faá Jâŋ nɔ ŋàr ŋgúŋgwéeh ye. Mé njéh mene, te *Lò Càŋe né mene huaán dé maàn, à ham kela seér cu né kɔɔ́ mé Jâŋ.»
297:29-30 Mat. 21:32; Lûk 3:12Bɔ̀ɔ́ mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ mé bɔ̀ nùàr kókoó mbaá yeé baá ménâ ŋgweé, bɔ́ gwaán ndɔ. Lòù sam, cu mé Jâŋ lé naâ bɔ́ ŋgòr Càŋ tueé, bɔ́ lé naá giì gècên Càŋ teèn ŋgweé kɔɔ́; Jâŋ lé naâ bɔ́ kou ndɔ. 30Bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù lé ceér Càŋ berɔ́ŋ seér naâ kɔɔ́, bɔ́ nòmò Càŋ beè Jâŋ kòù ŋgwéh.
31Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Bɔ̀ cafanê bɔ̀ den né faá kei wee? Bɔ́ felá né bɔ̀ neì wa? 32Mè tueé bí, bɔ́ den né faá bɔ̀ huaán mé né ké mbartɔgɔ̂ vɔgɔ́ den nɔ; bɔ̀ déì né mé bɔ̀ mbeí tueé njií, ye bɔ́ a: Béh né mé térèm mbaá tuagá kuú, bí ŋgɔ̀ ŋgwéh! Béh né mene bɔ̀ bené kú-jerè genné, bí yúé ŋgwéh ndɔ! Bí ye: bɔ́ sà bá naàn wa? 33Wanɔɔ́ŋ Jâŋ Bàptîs yeé waà, à sér yíé ŋgwéh, à mbè ŋúé ŋgwéh, bí ye: À né mé tándulu yoòr. 34*Huaán Nùàr yeé waà dé seèn, à yieé sér, à ŋueé mbè, bí den cuù ye: Nùà hên kɔ lom né yieê mé ŋueê; à né mbeí bɔ̀ vevenê bɔ̀ mé bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀ mene! 35Mé njéh mene, mè tueé bí, bɔ̀ɔ́ mé né bɔ̀ ŋunà Càŋ dɔɔ́ŋ né gi dé bɔɔ̀n kɔ́ŋkɔŋ Càŋ ŋené kɔɔ́, ye yila né teèn.»
Yeésò ké gwò Simɔ̂ŋ nùà *Farisiên déì
36Nùà Farisiên déì yilá njií Yeésò ké gwò seèn bèh yáb yieê. Yeésò wa ké teèn ndɔ, bɔ́ bɔ̀ nùàr baá yáb yieé. 377:37-38 Mat. 26:7; Mk. 14:3; Jâŋ 12:3Sâ ma yɔ̀ŋ yàgà déì né lɔ sâ teèn. Ma doô yeé ŋgweé ye Yeésò né te yábe ké gwò nùà Farisiên doô, à nde jɔgɔ sie mbémbɔ́ŋ7:37 Jue né mbémbɔ́ŋ dé maàn mé bɔ́ kwe né taá. Yilí taá sâ né “albâtre”. kómó múmû beè, à nde ké teèn ndɔ, 38à njebá nde mé kómó doô yí jomo Yeésò ké gulè seèn. À né yueé, à né bú yímé gulè yueé berré njií, à fɔ ŋemá sɔm mé yúlí feèh seèn. À kumó sie bú gule ndɔ, à waá njií bú kómó múmû jɔ̀gɔ̀ teèn.
39Nùà Farisiên doô yeé nde ŋene njií ménâ, à duɔɔ́m ké lè seèn munó den ye: mɔ nùà hên sé la né *sòn-Càŋ dé gècên bɔ̀n, à sé la naâ gèh dé mé ma hên den nê ŋené kɔɔ́, ye né ma yɔ̀ŋ yàgà; à sé la gwàn ná ŋgwêh dé ma hên kema bú mé be.
40À yeé baá ménâ munó den, Yeésò yilá bú ndɔ, ye: «Simɔ̂ŋ, mè nde né wò njeré déì bieé.» Simɔ̂ŋ ye bú a: «Bíbieè, Nùà fèh-njèh.» 41Ye Simɔ̂ŋ a: «Nuaré déì lé naâ nùà fà hùà bele; déì kám yuií tîn, déì kám yulà tîn. 42Bɔ́ fà dɔɔ́ŋ, bɔ́ gwɔ̀m kòmò ŋgwéh. Nùà doô yeé ŋene aá môn, à yilá njiî bɔ́ ká toò seèn fà dɔɔ́ŋ, à ye bɔ́ a: Bí kwá lɔ́ á hùà doô môn, bí té biì mè gwɔ̀m cú ma. Mɔ né môn Simɔ̂ŋ, beè yeè dé heè vra kela nde né nùà doô kɔɔ́ wa?» 43Simɔ̂ŋ ye bú a: «Mè ye kɔ ŋgweéh, nde né nuaá mé hùà dé seèn maga kela né kɔɔ́ doô wa?» Yeésò ye bú a: «Môn, wò tueé yií né teèn.»
44Yeésò bele seér ndɔ, ke njií ma doô, tueé njií mé Simɔ̂ŋ, ye bú a: «Wò né ma hên ŋené wa? Mè la naâ ká gwò yeè yilá, wò mè nòmò gule yagaà há ŋgwéh; ma hên yueé berré yaga mè gule mé yímé njolò seèn, à fɔ ŋemá cu mé yúlí feèh seèn ndɔ. 45Wò la yeè mè bíé nyégé ná ŋgwêh; à yeé waà dé seèn, à kɔ lom né mè gule kumó den, à né mè bieé nyegé. 46Wò mè kómó felè túán njí ná ŋgwêh; à mè dé seèn gulè waá naâ kómó múmû. 47Mè tueé wò: gèh gwaân mé ma hên né mè feh keéh hên né tueé ye bɔ́ naâ dàm bɔ̀ veên seèn dɔɔ́ŋ doó kulú njií. Mɔ bɔ́ veên nùàr kulu sɔm lom né kèb cén, nùà sâ bɔ́ gwaán lom nde né kèb cén ndɔ.»
48À yeé tueé gi aá mân, à tueé njií mé ma doô ndɔ, ye bú a: «Bɔ̀ veên yeè gi aá wò mé njéh kèn.» 49Bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ bɔ́ naâ gwò sâ bèh yâb yila baá-re lè bɔɔ̀n ndugó beleè ye: «Nùà hên yuoô he, mé à ye nùàr a: bɔ̀ veên seèn gi aá bú mé njéh kèn wa?» 50Yeésò tueé njií cu mé ma doô, ye bú a: «Wò né temé cén yoòr mò kwaá njií, wò yili yuo aá kèn. Ndé bá-re.»
8Bɔ̀ véh mé né jomo Yeésò
1Jomo sâ Yeésò nde bele lè lɔɔ́ kokoô mé lɔɔ́ tetɔɔ̂r ndɔ, à né ŋgòr Càŋ teèn tueé, à né Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ se. Bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yulà cùɔ̀b fà lé naâ kɔɔ́. 28:2-3 Mat. 27:55-56; Mk. 15:40-41; Lûk 23:49Bɔ̀ véh déì lé naâ bɔ́ jomo ndɔ. Bɔ̀ déì, à lé naâ bɔ́ càŋ yoòr kwɔgɔ́ sɔm, à taré sɔm bɔ̀ déì lòù. Lé naâ Marî mé bɔ́ yilá né Marî Magdalâ; bɔ̀ càŋ tándulu téhbeh lé dula yuo kelà naâ lè seèn. 3Déì lé naâ Sòsánà bɔ̂ Jâne veèh Cusâ; Cusâ sâ lé naâ nùà koô te seé mgbè *Herôde. Bɔ̀ véh kókoó mbaá lé naá cuù jomo bɔɔ̀n teèn ndɔ, bɔ́ né bele mé bɔ̀ njeré déì beè beè, te bɔ́ gam beh bɔ̀ Yeésò mé njéh.
Kàn felè nùà vú-gèh
4Bɔ̀ nùàr né lè lɔɔ́ dé kàn mé dé kân yuoô, bɔ́ né ká yoòr Yeésò bilí ndeê. Cìlì nùàr yeé baá doó, à si bɔ́ kàn, ye bɔ́ a: 5«Nuaré déì lé ndeè naâ ké ŋueh bèh gèh vuû. À yeé baá vuú, kèb déì sue le ceér dueè. Bɔ̀ nùàr né gulè dobó keéh, bɔ̀ non né gwaré yieé ndɔ. 6Kèb déì nde sue yila te kérré taâ. Yeé ba baá, ŋema yuo cu. Lòù sam, nòmò lé bèh sâ ná ŋgwêh. 7Kèb déì nde sue yila lètenè bɔ̀ ŋgobó deduanê, ba yuo ndɔ. Yeé baá kulá, bɔ̀ ŋgobó hèllè lané wula sɔm bɔ́. 8Kèb déì nde sue yila dé seèn bèh tàbè bagaà, ba yuoô, kula, wa tàb ŋgún.» À yeé tueé gi aá ménâ, à lɔgɔ njií ké ter ye bɔ́ a: «Nuaá né mé tie dé ŋgweê, bú a, ŋgwé nyégé ŋgòr hên bagasé.»
Yeésò ŋgòr te kàne si keéh né dé keì?
(Matíô 13:10-17; Mârk 4:10-12)
9Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn bie bú kwɔ̀m kàn sâ ndɔ. 108:10 Es. 6:9-10À ye bɔ́ a: «Dé biì, ŋgòr felè *Lò Càŋ mé Càŋ lɔ naâ lòù leér kwaá doô, Càŋ né bí ceér feh te bí ŋgweé komo. Dé bɔ̀ déì, kɔ bɔ́ si keéh bɔ́ lè kàne, te bɔ́ ke den dé keè, bɔ́ ŋéné cú; te bɔ́ fela den dé felâ, bɔ́ ŋgwé kɔ́ cú ndɔ.»
Kàn nùà vú-gèh seè
(Matíô 13:18-23; Mârk 4:13-20)
11Yeésò ye bɔ́ a: «Kàn sâ né mân: Gèh yaàb né ŋgòr Càŋ. 12Gèh mé lé naâ lè kpɔŋ ceér-e sue le doô né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, *Sátàn waà, luaga sɔm cu bɔ́ lè; te bɔ́ temé teèn kwá njí cú, te bɔ́ yìlì yùò cú ndɔ. 13Bɔ̀ɔ́ mé né te kérré taâ doô, né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ gwaán nyegé mé vɔ́gɔ́-temé mene. Njèh cén, jɔgɔb lè bɔɔ̀n yí ŋgwéh, bɔ́ gwaán lom né cuúr cén mbaá. Mɔ gèr baá bɔ́ kema, bɔ́ cuaré yuo cu. 14Bɔ̀ɔ́ mé né lètenè bɔ̀ ŋgobó deduanê sue yilá doô né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, njèh cén, bɔ́ né mé *wɔ́ŋ nyamé le, bɔ́ né ŋgùlù wɔ̂ŋ fɔɔ́n, bɔ́ gwaán seér né wɔ́ŋ yieê. Sé yeé baá môn, bɔ̀ njèh hèllè karé wula sɔm njií ŋgòr Càŋ lè bɔɔ̀n ndɔ, tàb le kɔŋ. 15Bɔ̀ɔ́ mé né dé bɔɔ̀n bèh tàbè bagaà sue yilá, né bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, bɔ́ né mé temé cén sie huɔɔ́m, bɔ́ né yoló, tàb né teèn yuo.»
Kàn déì mé lâm
168:16 Mat. 5:15; Lûk 11:33Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ́ lâm mɔ̀gɔ̀ bèh, ye te bɔ́ kibí kwaá ka sɔɔ̀ mé ka ndagâ. Bɔ́ lâm mɔgɔ seér né te bɔ́ tuú njií yí te súgo, bɔ̀ nùàr yilà gwò, bɔ́ ŋene njolo mé njéh. 178:17 Mat. 10:26; Lûk 12:2Mè tueé bí, bɔ̀ njií mé né bèh cibì dɔɔ́ŋ nde gi né cie ŋené le; bɔ̀ dé bèh lèrrèb ŋené yuo kela giì bèsɔ́nè ndɔ.
188:18 Mat. 25:29; Lûk 19:26«Sâ mɔ bí baá ŋgòr Càŋ ŋgweé, bí ŋgwé nyégé bagasé. Bí kɔ́ɔ ye, nuaré déì nde gi né mé njéh lè deí, bɔ́ haá sagá cu bú déì teèn. Nuaré déì dé seèn mé njéh lè sam nde ŋgweéh; né mene dé maàn mé à né munó ye nyí né mé njéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú lè horó sɔm.»
Meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò
(Matíô 12:46-50; Mârk 3:31-35)
19Meì Yeésò mé bɔ̀ dìm Yeésò lé naâ yoòr Yeésò ndeé, bɔ́ wa, sâ bɔ̀ nùàr yuú tena baá toò, bɔ́ ceér kwà ŋgweéh. 20Bɔ̀ nùàr tueé keéh ye Yeésò a: «Meí yeè bɔ́ bɔ̀ dìm yeè né wò yí cie ke den.» 21Yeésò ye bɔ́ a: «Meí mò mé bɔ̀ dìm mɔ̀ né seér bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, mé né ménâ bɔɔ́ ndɔ.»
Fu tarê pam hunê
22Cieé déì Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn nde yila lè kɔme, à ye bɔ́ a: «Béh nde tub kèb yágà.» Bɔ́ yuo gò ndɔ. 23Bɔ́ né ka ndeé, bɔ́ wa beré déì, lɔ́m sie bú. Tètèì sam, fu baá kobó taré, né nòmò lè kɔme pieém njií den, kɔm baá yuú. Yeé nde aá jiím, 24bɔ́ ŋgoró nde yí kwarè seèn, bɔ́ nyimé bú, ye bú a: «Dé koô, dé koô, béh nde aá kum le!» À nyimé yuoô, à pam fu bɔ̂ nòmò; bɔ́ huné, pɔ́ŋ die dùà. 25À ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Ndèm biì baá he wa?» Veéh kwaá njií bɔ́ be yoòr ndɔ, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê. Bɔ́ yila lètenè bɔɔ̀n tueé kuú ye: «Nùà hên né neì? Kè kú: né mene fu, né mene nòmò, bɔ́ né sòn seèn ŋgweé!»
Nuaré déì mé càŋ tándulu yoòr taré sɔɔ̀m
26Bɔ́ sela yuo kela te tàbè bɔ̀ Jerasénè, sâ Galilê né kèb kân. 27Yeésò suaga die doó. À yeé ke, nùà lɔɔ̂ déì baá ká yoòr seên ndeê. Nùà hèllè yoòr né mé tándulu. Dàb baá teèn mé à né luŋturu mbaá yɔŋ gɔ, à gwò cèr ŋgwéh, à cer yeé ké màsou.
28À yeé nde ŋene njií Yeésò mân, à si kéŋ, à komo die nde doó ka seèn, à tueé njií ké ter, ye bú a: «Yeésò Ŋunà Càŋ terrèb, bélɔ̀ né lè keé-re wa? Kúkùr yeè, té mè gèr fèh.» 29Sâ Yeésò la baá càŋ yí lè seèn paám, ye te à yuo kelà lè seèn. Lòù sam, cu dɔɔ́ŋ tándulu né yeé nùà hèllè seé weh. Mɔ baá bú seé weh, kɔ bɔ́ kaga bú be mé yuií lɔ̀ŋ, bɔ́ colo kwaá bú lè fɔ̀gɔ; mé njéh mene à né yeé bɔ̀ yuií hèllè tené sɔm, bɔ̀ tándulu lu njií bú ya dueè.
30Yeésò yeé pam gi aá tándulu, ye nùàr hèllè a: «Yilí yeè né neì wa?» Ye Yeésò a: «Yilí mò né: Bilíbɔ́.» À yilá kwaá né yilí seèn ménâ felè bɔ̀ càŋ tándulù ŋgún mé bilí den né lè seèn doô. 31Bɔ̀ càŋ hèllè bɔŋ Yeésò ndɔ, ye bú a: «Té béh ké te lege ŋgɔbè kùm njí.»
32Cu sâ bɔ̀ŋ ŋguiâŋ né yab ké cueè tòr yieé den; bɔ́ né teèn ŋgún. Bɔ̀ tándulu hèllè bɔŋ Yeésò te bɔ́ nde yila den seér ké lè bɔ̀ ŋguiâŋ. Yeésò gwaán ndɔ. 33Bɔ́ durá yuo kela baá-re lè nùà hèllè, bɔ́ nde yila nde lè bɔ̀ ŋguiâŋ. Bɔ̀ ŋguiáŋ kem ŋar suagà ké cueè, bɔ́ sue yila nde ké te tube, bɔ́ kum le dùà.
34Bɔ̀ tèŋ ŋguiâŋ yeé nde ŋene njií mân, bɔ́ fɔɔ́n doò ndɔ, bɔ́ nde bɔ̀ nùàr ké lɔ mé kè kèbè mene tueé wellê. 35Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ bilí nde teèn, ye te bɔ́ nde njií mé la naâ bɔɔ́ sâ ŋené ndɔ. Bɔ́ wa, sâ nuaá mé bɔ̀ càŋ la kem yuoó naâ lè seèn doô né ké ka Yeésò mé cɔ̀gɔ̀ yoòr den den. À taré yuo aá kèn. Veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh. 36Njií mé la kelà naâ yoòr nùà hèllè te à nde ye taré, bɔ̀ɔ́ mé la naâ ŋené dɔɔ́ŋ tueé nyegé cu bɔ̀ mbeí.
37Yeé baá ménâ, bɔ̀ nùàr te tàbè bɔ̀ Jerasénè dɔɔ́ŋ, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh, bɔ́ ye Yeésò a: «Kúkùr yeè, yùò lè tàbè beèh yuoò.» Yeésò ŋaá yila cu kɔm ndɔ. À yeé baá mé gò, 38nùà mé bɔ̀ tándulu naâ bú lè doô bɔŋ bú, te bɔ́ bú nde. Yeésò berɔ́ŋ, ye bú a: 39«Ndé dèn sér á ké lɔ yeè, wò tueé bele bɔ̀ nùàr njií mé Càŋ la naâ felè yeè bɔɔ́ dɔɔ́ŋ.» Nùà doô yuo baá-re doó sâ ndɔ. Njií mé Yeésò naâ felè seèn bɔɔ́ keéh dɔɔ́ŋ, à né lɔɔ́ mé njéh beè yɔŋ sie, à né bɔ̀ nùàr saán gɔ.
Ŋunà Jàrûs bɔ̂ ma mé lé naâ cɔ̀gɔ̀ Yeésò kema
40Yeésò yuo cuù kèb yágà, à cu cuù, sâ cìlì nùàr né bú kela den. À yeé waà baá, bɔ́ vra bú. 41Nùà koô *gwà sóù déì waà ndɔ; yilí seèn né Jàrûs. À cemmé nde ka Yeésò, à bɔŋ bú, ye te à nde ké lɔ nyî. 42Sâ huaán gi lom né ka bú cén sâ, né dé vêh, à baá mé nyèmà yulà cùɔ̀b fà, à nde aá kuú dɔlé. Yeésò yuo gò ndɔ. À né ndeé, bɔ̀ nùàr né bú baré ŋeí.
43Sâ ma déì né doó sâ teèn; baá nyèmà yulà cùɔ̀b fà húɔ́m né bú yoòr yuo den. Nuaá mé né beén sâ lɔ komo teèn sam. 44Yeé baá mân, à ŋgoró nde yí jomo Yeésò, à kema weh sòn cɔ̀gɔ̀ seèn. À yeé baá kema, húɔ́m tené bú yoòr ndɔ. 45Yeésò bie njií ye bɔ̀ nùàr a: «Neì mè kema né kɔɔ́?» Nùà kàn ye nyí sam. Piêr ye bú a: «Dé koô, bɔ̀ nùàr faŋ sela baá, bɔ́ baré né wò lòù.» 46Yeésò ye bú a: «Nùà sâ mè kema naâ mé be. Terreb mò kèb déì naâ yoòr mò yuo.»
47Ma doô yeé kɔ aá ye, nyí lèr kòmò ndé cú, à ndelé ndeè ká toò Yeésò ndɔ, à die nde ka seèn, à se bú kwɔ̀m mé à la kemá naâ bú mé njéh, à bú se gi toò bɔ̀ nùàr doó sâ, à tueé cu bú gèh dé mé beén seèn la naâ gií ndɔ. 48Yeésò ye bú a: «Huaán mò, wò né lom temé cén yoòr mò kwaá njií, wò taré yuo aá kèn. Ndé bá-re.»
49Yeésò née seèn mé ma doô tueé den, tóm waà ndɔ, ye Jàrûs a: «Ŋuna yeè kuú aá ma. Té yeè Nùà fèh-njèh mbaá kì kú cú.» 50Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, ye Jàrûs a: «Té vèh, kwá njí lòm ndèm mé mè; ŋuna yeè nde né taré.»
51Bɔ́ yeé wa baá ké lɔ Jàrûs, Yeésò yiín bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ gwò yilâ, gi cegé bɔ́ bɔ̀ Piêr, mé Jâŋ bɔ̂ Jâk, mé bɔ̀ tele bɔ̂ meì huaân. 52Sâ bɔ̀ nùàr baá huaán yueé, bɔ́ né mbà genné den. Yeésò deên ndɔ, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí té yúé. Huaán njeré déì kú ŋgwéh, à cer né lɔ́m.» 53Te bɔ̀ nùàr yeé nde ŋgweé njií ménâ, bɔ́ kem sue bú yoòr mé séb. Sâ bɔ́ kɔ gi aá ye huaán doô kuú aá kèn. 54Yeésò kɔ lom né dé seèn huaán be ter sie njiî, à né bú yilá, ye bú a: «Huaán mò, wùò ter!» 55Huaán doô nyimé yuo ndɔ, à yila cu hueè, à komo wuo ter. Yeésò ye: bɔ́ fɔ́n há bú yáb. 56Geí lɔ tele bɔ̂ meí mbaá. Yeésò luɔm bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ njií mé naâ kelá hên, Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì.»
9Bɔ̀ yulà cùɔ̀b fà bɔ̀ ké cie temá njiî
1Cieé déì Yeésò lé naâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà yilá bilí, à jege haá bɔ́ terreb, te bɔ́ kwɔgɔ sɔm bele bɔ̀ nùàr càŋ tándulu yoòr, te bɔ́ taré sɔm bele bɔ̀ beên bɔ̀ ndɔ. 2Ye bɔ́ a: «Bí ndé *Lò Càŋ se, bí né bɔ̀ nùàr taré sɔm bele. 39:3-5 Lûk 10:4-11; Seé b. 13:51Bí té njeré déì beè wèh sìè: né mene cùgò mé ba, né mene yáb, né mene kàgàlɔ̀ŋ, bí té beè wèh sìè. Nùà kàn a, té cɔ̀gɔ̀ suù fà wèh sìè ndɔ. 4Bèh dɔɔ́ŋ mɔ bí wa, bɔ́ feh bí bèh cèrrè, bí dèn lòm gwò sâ, bí té beré déì ndé sèr. Mɔ bí cer wulu baá, bí yuo. 5Mɔ bí wa beré déì, bɔ̀ nùàr bí wèh ŋgwéh, bí yùò kwá lɔ́ bɔ́ nɔɔ́ŋ. Mɔ bí baá lɔ sâ yuo, bí kàrè sɔ̀m gí fùfú lɔɔ́ sâ gulè biì karè, te duɔɔ̂m bɔ́ toò tueé kwaâ.» 6Bɔ́ yuo gò ndɔ, bɔ́ nde bele lè lɔ mé lɔ, bɔ́ né Njàgà Bagaà se yɔŋ, bɔ́ né bɔ̀ beên bɔ̀ bèh dɔɔ́ŋ taré sɔm bele ndɔ.
*Herôde baá seé cer
79:7-8 Mat. 16:14; Mk. 8:28; Lûk 9:19Sâ njií mé né kelá dɔɔ́ŋ, mgbè Herôde lé naá giì ŋgweé, né bú seé weh. Lòù sam, bɔ̀ nuaré déì lé naâ tueé ye: né Jâŋ Bàptîs dòù komo yuo cuù né kɔɔ́. 8Bɔ̀ déì ye, né *Elî kar waà né kɔɔ́; bɔ̀ déì ye: né *sòn-Càŋ déì lètenè bɔ̀ léí jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ dòù komo yuo kelà né kɔɔ́. 9Herôde dé seèn ye: «Dé Jâŋ, ŋgweéh mè lé naâ bú feh tená sɔm mà. Dé mé njàgà seèn né ŋgulí hên né cu neì?» À yila baá-re ceér fɔɔ̂n, ye kɔ nyí ŋene baá Yeésò ndɔ.
Bɔ̀ nùàr kám tîn koô
(Matíô 14:13-21; Mârk 6:30-44; Jâŋ 6:1-14)
10Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê Yeésò cu cuù ndɔ, bɔ́ tueé bú njií mé bɔ́ lé bɔɔ́ keéh naâ dɔɔ́ŋ. À yeé ŋgweé gi aá, à weh bɔ́ léláŋ bɔɔ̀n, bɔ́ bɔ́ nde lè lɔɔ́ déì, yilí lɔɔ́ sâ né Becaida. 11Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ kem bele bɔ́ jomo. Bɔ́ yeé waà baá, Yeésò sie nyegé bɔ́, à duɔɔ́m bɔ́ Lò Càŋ seè. À taré sɔm bele cu bɔ̀ beén bɔ̀ ndɔ.
12Lou yeé yuɔm aá, bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô ŋgoró nde kwarè seèn, bɔ́ ye bú a: «Bèh hên né ká jomo kela. Wò sé la kwa lɔ bɔ̀ nùàr cu cu jomo bèh cèrrè lelɔ fɔɔ́n beleè, te bɔ́ fɔɔ́n yieé keéh yáb teèn.» 13Yeésò ye bɔ́ a: «Bí há bɔ́ yáb kɔɔ́.» Bɔ́ ye bú a: «Béh beè né cegé mé breêd tîn, mé ŋgò fà té fá. Wò ye te béh nde dàm nùàr hên dɔɔ́ŋ yáb lòù ŋge haá wa?» 14Sâ lètenè bɔ̀ nùàr sâ dɔɔ́ŋ, bɔ̀ siíb lé naâ njèh kám tîn. À ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Bí júée bɔ́ a: bɔ́ dèn ndé gí doó, bɔ́ dèn bèlè yulà títîn, yulà títîn ma.» 15Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tueé njií bɔ́ ndɔ, bɔ́ den bele baá-re méménâ. 16Yeésò weh breêd tîn mé ŋgò fà doô, à ke njií njolo ké te vulúu, à dua Càŋ teèn, à kɔlé haá njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ, te bɔ́ geé haá mé cìlì nùàr. 17Dɔɔ́ŋ bɔ́ yieé fulu gi, ndilí le. Bɔ́ ŋuaán, yuú cu sɔgɔ́ yulà cùɔ̀b fà.
Ŋgòr Piêr felè Yeésò
(Matíô 16:13-19; Mârk 8:27-31)
18Cieé déì Yeésò lé naâ ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ Càŋ dua; à lé naâ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ jomo. À bie njií ye bɔ́ a: «Bɔ̀ nùàr ye, mè né neì wa?» 199:19 Mat. 14:1-2; Mk. 6:14-15; Lûk 9:7-8Bɔ́ ye bú a: «Bɔ̀ déì ye wò né Jâŋ Bàptîs; bɔ́ déì ye wò né *Elî, bɔ̀ déì ye né *sòn-Càŋ léí jɔ̀gɔ̀ déì komo yuo cuù né dòù kɔɔ́.» 209:20 Jâŋ 6:68-69Ye bɔ́ a: «Á bí nɔ; bí ye mè né neì wa?» Piêr ye bú a: «Wò né *Nùà Cɔ̀ŋ mé naâ beè Càŋ.» 21Yeé baá môn, Yeésò luɔm bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Càŋ a bɔ́ bí tueé nuaré déì.» 22À den cuù, ye bɔ́ a: «Kɔ *Huaán Nùàr nde dàm bɔ̀ gèr ŋené laré. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ lɔɔ̂ mé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù dɔɔ́ŋ, nde gi né bú ŋgɔɔ́n, te bɔ́ wula sɔm bú wulà. Lè cieé tagáre à nde cu né lè cio komo yuo ndɔ.»
Naàn mé nùàr bele nde né jomo Yeésò
(Matíô 16:20-28; Mârk 8:34–9:1)
239:23 Mat. 10:38; Lûk 14:27À tueé njií mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ ndɔ, ye bɔ́ a: «Nuaá mé ye nyí gwaán né jomo mò beleè dɔɔ́ŋ, kɔ à ŋgɔn feh seèn, cieé dɔɔ́ŋ à né toú gèr seèn mbiín weh, à né mè jomo bele, sâ ye. 249:24 Mat. 10:39; Lûk 17:33; Jâŋ 12:25Mè tueé bí: nuaá mé gwaán né yɔ̀ŋ seèn mé feh seèn yili sɔm, nde né bú leér lɔɔ́; nuaá mé né dé seèn cio felè mò ŋgɔɔ́n seér, nde né yɔ̀ŋ seèn yili sɔm. 25Njií mé gam nde né nuaá mé né njèh ká lè wɔ́ŋe dɔɔ́ŋ kwa laré te yɔ̀ŋ seèn nyoló le teèn, né kei wa? Ndɔ́g, teèn sam. 26Mɔ nuaré déì yaáŋ mè, yaáŋ ŋgòr mò, sâ loù mé mè *Huaán Nùàr nde né teèn *sum waâ, mè sum waà nde né lètenè bɔ̀ cìlì Càŋ mé terreb Tele mò yoòr, loù sâ mè nde né nùà hèllè yaáŋ sɔm ndɔ. 27Mè né tueé ye bí a, mé bí nde dɔɔ́ŋ kuú gií, sâ bɔ̀ déì lètenè biì hên ŋene aá *Lò Càŋ mé njolo.»
Yeésò bèh yo kweéh seêr
289:28-35 2 Pi. 1:17-18Yeésò yeé tueé sɔm aá, bɔɔ́ cu njèh cieé téhbeh, mé téndelé à weh Piêr mé Jâŋ bɔ̂ Jâk, bɔ́ bɔ́ ŋaá nde ké felè tòr bèh Càŋ duaà. 29À yeé baá Càŋ dua, kuún seèn kweéh seér ndɔ, bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ yoòr seèn dɔɔ́ŋ ŋa seér gi bɔ̀ dé wuwulê, wula ŋuerré seér lòù. 30Bɔ̀ nuaré déì kar yuo kela toò seèn fà, bɔ́ bɔ́ né njeré déì tueé den: lé naâ Músì bɔ̂ *Elî. 31Bɔ́ lé *sum yuo kelà naâ lòù. Bɔ́ bɔ́ tueé den né felè cioò mé à nde né ké Jerusalem kuú, te seé seèn jege doô. 32Sâ Piêr bɔ́ bɔ̀ mbeí la kuú loóm aá dé bɔɔ̀n lɔ́m dé kuû. Bɔ́ yeé nde nyimé yuoô mân, bɔ́ ŋene njií lom aá Yeésò yí te *sùsùm seèn, mé bɔ̀ nuaré déì fà kwarè.
33Bɔ̀ nùà fà doô yeé nde aá yuo, Piêr ye Yeésò a: «Dé koô, kwá béh den le kɔ hên, béh sie pàgà tagár, dé yeè cén, dé Músì cén, dé Elî cén ndɔ.» Sâ Piêr tueé nderré weh né mbaá.
34À yeé baá sònò mân tueé den, bègè déì suagà ter, ka sie bɔ́ beè. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ doô yeé surí le aá teèn ménâ, veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh. 359:35 Es. 42:1; Mat. 3:17; 12:18; Mk. 1:11; Lûk 3:22Hueh déì né yí lètenè bègè sâ ŋgulí den ye: «Hên né Ŋuna mò, mè sɔm kwaá né bú, bí ŋgwé gí sòn seèn.» 36Hueh doô huné ndɔ. Bɔ́ yeé ke, Yeésò le cu aá mé huún. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ huné lɔ lè bɔɔ̀n nɔɔ́ŋ ménâ; njií mé bɔ́ la naâ dɔɔ́ŋ ŋené gií, bɔ́ mé nuaré déì cu sâ túé ŋgwéh.
Huaán déì mé càŋ tándulu yoòr
(Matíô 17:14-18; Mârk 9:14-27)
37Cieé ŋaga bɔ́ suaga cuù. Sâ bɔ̀ nùàr kókoó mbaá baá yoòr Yeésò ndeê, bɔ́ bɔ́ kwaré le ndɔ. 38Nuaré déì lɔgɔ njií ké ter yí lètenè bɔ̀ nùàr, ye Yeésò a: «Kúkùr yeè, Nùà fèh-njèh, huaán gi lom né ka mè cén hên, kè njí yeè mè bú njolo yoòr teèn; 39à né mé càŋ déì yoòr teèn, mɔ baá bú ŋaâ, à keéŋ gɔ mbembaá, né yeé bú jilí taré dé gècên, fuú né bú sònò yuo, càŋ hèllè né-re bú nu den. Kɔ huaán njɔgɔ́ gi aá, à yi ye bú. 40Mè la naâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè bɔŋ, te bɔ́ kwɔgɔ sɔm bú, né bɔ́ taré yɔgɔ́.»
41Yeésò deên ndɔ́, ye: «Jue ka bí bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀, mé jéré-temé biì sâ! Hên, béh bí née cu-re heèh wa? Mè bí seŋ den cu nde né heèh ndɔ wa? Wèh ndê mé huaán sâ kán.»
42Huaán doô yeé nde aá kwarè Yeésò waá, tándulu hèllè nela si njií cu baá ye-re bú doó mé terreb. Yeésò pam kwɔgɔ sɔm bú yoòr huaán doô ndɔ, à taré sɔm bú, à haá njií cu bú mé tele. 43*Sùsùm Càŋ sie laré bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ, bɔ́ né teèn hiím den.
Ŋgòr felè cio Yeésò dé mbelèm fà
(Matíô 17:22-23; Mârk 9:30-32)
Sâ bɔ̀ njií mé Yeésò lé bɔɔ́ giì naâ dɔɔ́ŋ née den ka bɔ̀ nùàr geí lɔɔ́ ye. À tueé njií cu mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: 44«Kènê bí ŋgwé nyégé bagasé: *Huaán Nùàr nde né beè bɔ̀ nùàr yilá.» 45Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh, njeré déì lé ndegé yɔgɔ́ naâ bɔ́ lòù. Bɔ́ mé Yeésò bíé njí ŋgwéh ndɔ, veéh lé naâ bɔ́ sie yɔgɔ́.
Dé koô lètenè bɔ̀ mbeî
469:46 Lûk 22:24Bɔ̀ mbɔ̀ŋ duɔɔ́m baá-re lètenè bɔɔ̀n saán kuû, te bɔ́ ŋene kɔ nuaá mé né dé koô teèn. 47Yeésò yeé ŋene mùnò bɔɔ̀n né ménâ, à weh njebá kwaá huaán déì ká toò seèn, 489:48 Mat. 10:40; Lûk 10:16; Jâŋ 13:20ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Nuaá mé né huaán hên felè mò sie nyegé, sie nyegé né mè; nuaá mé né mè sie nyegé, sie nyegé né Tele mò mé lé temà naâ mè ndɔ. Bí kɔ́ɔ ye, lètenè biì nuaá mé né huaán maàn dɔɔ́ŋ, dé koô né seér bú.»
Mɔ nuaré déì bí bùnò ŋgwéh, sâ à né jomo biì
49Jâŋ deên ndɔ, ye Yeésò a: «Dé koô, béh la naâ nuaré déì ŋené, à lè bɔ̀ŋ beèh sam, à né bɔ̀ tándulu kwɔgɔ́, à bɔ́ kwɔgɔ́ den né mé yilí yeè; béh la naâ bú yiín.» 50Yeésò ye bú a: «Bí té bú yín. Mɔ nùàr bí bùnò ŋgwéh, sâ à né jomo biì.»
Lɔɔ́ déì lè tàbè *Samarî mé lé naâ Yeésò berɔ́ŋ
51Sâ cu mé Càŋ nde aá Yeésò ké te vulúu weh njií, ndeè aá wulú. Yeésò ye kɔ nyí wa baá ké Jerusalem ndɔ. 52À tema keéh baá-re bɔ̀ tebé bɔ̀ toò. Bɔ́ yuo gò, bɔ́ wa lè lɔɔ́ déì te tàbè Samarî, te bɔ́ nyegé kwaá bú bèh teèn. 53Bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ yeé ŋgweé aá ye, bɔ́ sâ nde né ké Jerusalem mân, bɔ́ bɔ́ sìè nyégé cú. 549:54 2 Rois 1:9-16Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn Jâk bɔ̂ Jâŋ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, kwá béh bie njií we suagà ké te vulúu ŋgie sɔm bɔ́ wa?» 55Yeésò bele seér ndɔ, nde bɔ́. 56Bɔ́ bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ nde ser lè lɔɔ́ déì.
Bɔ̀ɔ́ mé gwaán né jomo Yeésò beleè
57Bɔ́ yeé baá ceér dueè, nuaré déì ndeè ye Yeésò a: «Wò nde mene he, bélɔ̀ nde né kɔɔ́.» 58Yeésò ye bú a: «Hên bɔ̀ nyam bɔɔ̀n né mé gbàŋ, bɔ̀ non mé fulu ndɔ. Kɔ́ɔ ye, *Huaán Nùàr dé seèn mé bèh cèrrè teèn sam.»
59Jomo sâ, à tueé njií mé déì, ye bú a: «Bèlè mè.» Dé sâ ye bú a: «Dé koô, kúkùr yeè, kwá mè ndeè furú sɔm tele mò ye.» 60Yeésò ye bú a: «Kwá lɔ́ bɔ̀ komó nde furú bɔ̀ mbeí bɔɔ̀n kɔɔ́. Ndé dé yeè bɔ̀ nùàr *Lò Càŋ se nyegé.»
619:61 1 Rois 19:20Déì den cuù ye Yeésò a: «Dé koô, mè nde né jomo yeè bele. Kúkùr yeè, kwá mè nde jɔ̀gɔ̀ bie wellê bɔ̀ nùàr mò ye.» 62Yeésò ye bú a: «Mè tueé wò, nuaá mé né boór kieé, né njolo jomo ke tená njií, dé seèn nùà seê Lò Càŋ wúlú ŋgwéh.»
10Yeésò mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà téhbeh cùɔ̀b fà
1Jomo sâ, Fehtoò beèh balé sɔm cu bɔ̀ mbɔ̀ŋ déì yulà téhbeh cùɔ̀b fà ndɔ, à tema keéh bɔ́ toò fèfà fèfà, te bɔ́ nde te lɔɔ́ hihinê mé à nde né teèn ndeé ndɔ. 210:2 Mat. 9:37-38Ye bɔ́ a: «Yab bɔlé lom né ŋgún. Njèh cén, bɔ̀ seê bɔ̀ mé nde né ká lɔ kwaá bilí njiî màgà ŋgwéh. Bí bɔ̀ŋ nùà njèh bɔɔ̀ŋ, te à tema njií bɔ̀ seê bɔ̀ teèn, te bɔ́ kwa bilí njiî bú mé njéh ká lɔ.
310:3 Mat. 10:16«Bí ndé-re. Mè bí hên yi njií né faá bɔ̀ huaán sòrŋgaàŋ lètenè bɔ̀ ŋgùì nɔ. 410:4-11 Mat. 10:7-14; Mk. 6:8-11; Lûk 9:3-5Bí té njeré déì beè wèh sìè: né mene kàgàlɔ̀ŋ, né mene ba, né mene débágá, bí té beè wèh sìè. Bí té nuaré déì ceér dueè njébá bíé gɔ̀. 5Mɔ bí nde aá gwò nuaré déì yilá, bí jɔ̀gɔ̀ júée bɔ̀ gwà bɔ̀ a: Kùsèm, dɔlê a dèn mé bí ma! 6Mɔ nùà bagaà déì né gwò sâ teèn, sâ dɔlê biì nde né felè seèn den. Mɔ sam, bí jɔ́gɔ́ yùò cú mé dɔlê biì. 710:7 1 Kɔr. 9:14; 1 Tim. 5:18Mɔ bí baá gwò sâ, bí dèn lè teèn, bí yíé, bí ŋúé dèn bɔ̀ njií mé bɔ́ haá né bí dɔɔ́ŋ gwò sâ. Bí kɔ́ɔ ye, nùà seê yieé né mé seé seèn. Bí té gùgwò lób ndé bèlè.
8«Mɔ bí wa lè lɔɔ́ déì, bɔ́ né bí teèn sie nyegé, bí yíé lòm ká bɔ̀ njií mé bɔ́ né bí haá. 9Bí táré sɔ̀m bèlè bɔ̀ beên bɔ̀ lɔ sâ tarè, bí júée bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ a: Càŋ baá mé Mbàm seèn ká kwarè bɔɔ̀n si ndeê ma.
1010:10-11 Seé b. 13:51«Mɔ bí wa lè lɔɔ́ déì, bɔ́ bí teèn wèh ŋgwéh, bí ndé ké mbartɔgɔ̂, bí júée bɔ̀ lɔɔ̂ bɔ̀ a: 11fùfú lɔɔ́ bɔɔ̀n sâ ma, bú a, ndé cú mé bɔ́, à té béh gulè mbaá mègè lè. Bí júée bɔ́ a: Njèh cén, bɔ́ kɔ́ɔ ye, Càŋ baá mé Mbàm seèn kwarè bɔɔ̀n si ndeê ma. 1210:12 Gen. 19:24-28; Mat. 11:24; 10:15Mè tueé bí, sâ loù téná-juù, gèr ŋene kela nde né lɔɔ́ hèllè mé *Sɔ́dɔ̀m.»
Bɔ̀ lɔɔ́ dúágá-tieè déì
1310:13 Es. 23:1-18; Ese. 26:1–28:26; Joël 3:4-8; Am. 1:9-10; Zach. 9:2-4Yeésò deén baá-re ye: «Wò lɔɔ́ Korasêŋ, wò nde né meì bɔ̀ gèr ŋené! Becaida wò nde né gèr ŋené ndɔ! Mɔ gèh fém mé lé bɔɔ́ naâ lètenè biì hên sé bɔɔ́ naâ ké Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ, mè tueé bí, dàb mé bɔ̀ nùàr ké sâ sé lɔ temé kweéh seér gi aá kèn, bɔ́ den ka nde doó, bɔ́ yií wè, bɔ́ su tou, te feh keéh ye bɔ́ kweéh seér aá temé. 14Mè tueé bí, loù ju tenâ, gèr dé biì taré kela nde né kɔɔ́ mé dé Tîr bɔ̂ Sídɔ̀ŋ hèllè. 1510:15 Es. 14:13-15Déì né cu wò Kapernahûm; wò munó né ye, nyí nde né ké te vulúu ŋgulí waá wa? Ndɔ́g, mè tueé wò, bɔ́ wò ba njií seér nde né ké ndugo bɔ̀ càŋ; kwá yeè!»
1610:16 Mat. 10:40; Mk. 9:37; Lûk 9:48; Jâŋ 13:20À den cuù ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Mè tueé bí, nuaá mé né sòn biì ŋgweé dɔɔ́ŋ ŋgweé né sòn mò. Nuaá mé né bí ŋgɔɔ́n, ŋgɔn né mè ndɔ. Nuaá mé ŋgɔn mè, ŋgɔn né Nuaá mé lé temà naâ mè.»
Bèh cuû bɔ̀ yulà téhbeh cùɔ̀b fà bɔ̀
17Bɔ̀ tebé bɔ̀ yulà téhbeh cùɔ̀b fà doô cu cuù mé vɔ́gɔ́-temé, bɔ́ ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, njií mé béh tueé naâ mé yilí yeè dɔɔ́ŋ, né mene bɔ̀ tándulu, bɔ́ naá giì sòn beèh ŋgweé.» 18Yeésò ye bɔ́ a: «Mè naâ *Sátàn ŋené njií, à die suagà naâ ter faá mbàn nɔ.» 1910:19 Ps. 91:13À deén baá-re ndɔ, ye bɔ́ a: «Mè lé naâ bí terreb haá, te bí dobo keéh bɔ̀ sàb mé taŋtàŋ gulè; bí né Sátàn mé be terrèb seèn mene gulè dobo keéh, njeré déì bí bɔ́ ndé ŋgwéh. 20Njèh cén, bí té vrà ye bɔ̀ tándulu ŋgweé aá sòn biì kèn. Yilí biì mé baá ké te vulúu nyagá den, bí jɔ̀gɔ̀ vrà sér cí.»
Vɔ́gɔ́-temé Yeésò
21Loù sâ Yeésò lé naá loôm mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên. Lòù sam, Cúcuí Ŋagâ lé naâ bú yoòr ŋgulí. Yeé baá ménâ, à vra Càŋ, ye bú a: «È môn, Tele mò, vulú bɔ̂ tàbè né gi beè yeè, mè vra baá wò! Lòù sam, njií mé né njolò bɔ̀ kɔ́gɔ̀n bɔ̀ mé bɔ̀ lo bɔ̀ cibi mbaá leér den, njua yeè mé wò bɔ́ feh keéh seér né mé bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r mân. È môn, Tele mò! Sâ né njií mé wò gwaán nê.
2210:22 Jâŋ 3:35; 10:15«Mè tueé bí, Tele mò njèh dɔɔ́ŋ kwaá lɔ gi né beè mò. Mé njéh mene nuaré déì kɔ́ ŋgwéh ye: hên né Huaán; gi cu né ka Tele. Nuaré déì kɔ́ ŋgwéh ye: hên né Tele ndɔ, gi cu né ka Huaán mé bɔ̀ɔ́ mé Huaán né bɔ́ Tele feh doô.»
23Yeé gi aá, à bele seér, à tueé njií lom mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ́ a: «Dé biì, njua biì wa. Lòù sam, bí ŋene né bɔ̀ njií hên mé njolo. 24Mè tueé bí, dàm bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ mgbè kókoó mbaá lɔ ye te bɔ́ ŋene faá bí né ŋené hên, ndɔ́g; bɔ́ ye te bɔ́ ŋgweé kwa faá bí né ŋgweé hên, ndɔ́g ndɔ, dɔɔ́ŋ lé naá giì bɔ́ liím.»
Kàn felè nùà *Samarî déì
2510:25-28 Mat. 22:35-40; Mk. 12:28-34*Njí-sóù déì ndeè Yeésò sòn felá weh, ye bú a: «Nùà fèh-njèh, mè bɔɔ́ nde né naàn, te mè kwa ye yɔ̀ŋ dé ndeèr wa?» 26Yeésò ye bú a: «Bɔ́ te sóu nyagá né kei wa? Wò teèn ŋgweé yeé naàn wa?» 2710:27 Lév. 19:18; Deut. 6:5Nùà hèllè ye bú a: «Bɔ́ nyagá kwaá né ye: Gwàn gí Càŋ Nùà Dueè mé temé yeè mene, mé càŋ yeè mene, mé terreb yeè mene, mé mùnò yeè mene dɔɔ́ŋ ma; wò gwaán cu mbeí yeè faá wò gwaán né ŋgàŋ yoòr yeè nɔ.» 2810:28 Lév. 18:5Yeésò ye bú a: «Môn, wò tueé yií né teèn. Ndé bɔ́ dèn ká méménâ nág, te wò yili yuo ye.»
29Nùà hèllè bie nyegé cu, te bɔ̀ nùàr ye nyí né nùà gècên, ye bú a: «Neì né cu mbeí mò kɔɔ́ wa?» 30Yeésò deên ndɔ, ye bú a: «Nuaré déì lé yuoó naâ Jerusalem, à né ké Jerikò suagá ndeé, à wa ceér dueè beré déì, à die yila beè bɔ̀ yîb bɔ̀ wúlá-feèh déì. Bɔ́ huaré gi bú cɔ̀gɔ̀ yoòr, bɔ́ lobo si lɔ bú ceér dueè, sâ à nde aá kuú dɔlé.
31«*Ŋgàŋ sèmè déì naâ jomo seèn ndɔ, à waà, à né bú yí doó ŋené njií, à wɔɔ́ŋ kela sa. 32Nùà *Levî déì wa cuù, ŋene njií bú yí doó, wɔɔ́ŋ kela cu ménâ ndɔ.
3310:33-34 2 Chr. 28:15«Nùà *Samarî déì naâ bèh gò seèn, à waà jomo bɔɔ̀n, à ŋene njií nùà doô yí doó, jere bɔɔ́ bú njèh, 34à suaga die doó, à se weh kómó mé mbè seèn lè baà, à berré njií bú lè nyer-e, à yaga nyegé, à kaga nyegé gi bú bɔ̀ nyer sâ dɔɔ́ŋ, à jɔgɔ kwaá bú ŋgètenè nyaàm, à derré njií bú ké lɔ, à nde gwɔm bèh cèrrè lòù, à ke nyegé bú ndɔ. 35Cieé ŋaga, à sɔm kwaá lɔ nùà gwà kàgàlɔ̀ŋ déì, lé naâ kám fà, ye bú a: kè nyégé nyí nùà hên jomo mé njéh. Bɔ̀ njií mé wò nde cu né felèbɔ̀ sagá dɔɔ́ŋ, mɔ nyí cuù baá, nyí nde né wò gwɔm gií.»
36Yeésò yeé tueé gi aá, ye njí-sóù doô a: «Beè yeè, lètenè bɔ̀ nùà tagâr hên, dé heè né mbeí nuaá mé lé die yilà naâ beè bɔ̀ yíb bɔ̀ doô kɔɔ́ wa?» 37Njí-sóù hèllè ye bú a: «Mbeí seèn né dé mé kɔɔ̀ naâ bú jere doô.» Yeésò ye bú a: «Mé wò mene, ndé ménâ bɔɔ́ ndɔ.»
Yeésò ké lɔ Mártà bɔ̂ Marî
3810:38-39 Jâŋ 11:1Yeésò bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ né ka ndeé, bɔ́ wa lè lɔɔ́ déì; ma déì weh njií bɔ́ ké lɔ seèn; yilí ma sâ né Mártà. 39Ma sâ lé naâ mé dìm teèn ndɔ. Yilí dìm né Marî. Marî lé dé seèn ndeè naâ ké kwarè Fehtoò beèh, à den nde ka seèn, bɔ̀ njií mé Yeésò né tueé dɔɔ́ŋ, à né felá den. 40Sâ Mártà né ké gwò mé seé yâb feh hihinê kwaré. À ŋar waà ndɔ, ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, wò yúlá ŋgwéh mé dìm mò kwaá lɔ né mè seé yâb beè mé huún wa? Sâ júée bú a, ndê gàm mè teèn.» 41Fehtoò beèh ye bú a: «Mártà, Mártà, wò dé yeè nyamé le né mé njèh ŋgún bɔɔ́ larê. 42Kɔ́ɔ ye, dé bagaà né cén. Marî dé seèn ke sɔm né dé mé huɔm kela né kɔɔ́. Nuaré déì ndeè bú beè lùàgà sɔ̀m ndé cú.»
11Bèh Càŋ duaà
1Cieé déì Yeésò naâ beré déì, à né Càŋ dua den. À yeé dua sɔm aá, mbɔ̀ŋ seèn déì ye bú a: «Fehtoò beèh, dùà fèh béh Càŋ teèn, dùà fèh béh faá Jâŋ lé dua feéh naâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn nɔ.» 2Yeésò ye bɔ́ a: «Mɔ bí baá dua, bí júée:
Tele beèh, yilí yeè a: dèn beè bɔ̀ nùàr jolosé.
Ndê kɔgɔ yeè ká lètenè beèh dilí kwaá.
3Wò né béh yáb cieé dɔɔ́ŋ haá.
4Kúlú njí bɔ̀ veên beèh doó faá béh né dé bɔ̀ mbeí beèh lè beèh kulú sɔm nɔ.
Bèh mé veên né béh taáb dɔɔ́ŋ, té béh teèn njí.»
5Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Hên, den né faá mɔ lètenè biì nuaré déì kwa kìn lètenè cibî: à wuo ter, à nde ké lɔ mbeí seèn déì, ye bú a: Hùà há nyí yáb teèn; há nyí sér weh tagár ma. 6Kìn kwa né nyí kɔɔ́; né mbeí nyî cén déì waà né kɔɔ́, à nde né bèh gò. Ké gwò nyî njií mé à nde né sònò yií njií, teèn sam. 7Mɔ mbeí den seér cuù kèb gwò ye bú a: Té nyí kì, nyí colo gi aá hin kèn. Bɔ́ bɔ̀ huaán nyî cer gi aá doó, nyí ter wùò ndé cú te nyí haá wò sér. Té nyí kì ma.»
8Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mɔ à né mene ménâ tueé, sâ à mbeí gàm ndé ŋgwéh wa? Mè tueé bí, à nde né ter wuo, à gam bú. Njèh cén, à ter wùò ndé cú, ye né mbeí nyî, baá seér dé te mbeí bú dùà kì dèn cú. Bɔ̀ njií mé mbeí gwaán keéh né dɔɔ́ŋ, à nde né bú haá gií.
9«Mè tueé bí: Bí dùduaà, bɔ́ nde né bí haá; bí féfɔɔ̀n, bí nde né kwa; bí gɔ́ hin gɔɔ̀, bɔ́ nde né bí gulu keéh. 10Lòù sam, nuaá mé né dua dɔɔ́ŋ, nde né kwa; nuaá mé né fɔɔ́n dɔɔ́ŋ, nde né ŋené; bɔ́ nde né nuaá mé né gɔɔ́ dɔɔ́ŋ gulu keéh ndɔ.
11«Hên mɔ nuaré déì lètenè biì né tele, ŋuna dua bú ŋgò, à sie haá seér nde né bú sàb wa? 12Mɔ sam, à sie haá seér bú taŋtàŋ, sâ ŋuna dua né bú gei cuaàr wa? 13Bí, mé jéré-temé biì mene, bí né bɔ̀ ŋuna biì bɔ̀ njèh bebagaà haá komo; sé tagá Tele biì ké te vulúu wa? Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ɔ́ mé né bú Cúcuí Ŋagâ dua dɔɔ́ŋ, à nde né bɔ́ haá.»
Bɔ̀ nùàr ye Yeésò seé bɔɔ́ né mé terreb *Sátàn
(Matíô 12:22-30; Mârk 3:20-27)
14Cieé déì, sâ Yeésò né tándulu yoòr nuaré déì kwɔgɔ́. Tándulu hèllè lé naâ nùà sâ sòn sie huné. Yeésò yeé kwɔgɔ sɔm aá bú, nùà hèllè yila sòn tueê ndɔ. Geí laré bɔ̀ nùàr doó dɔɔ́ŋ. 1511:15 Mat. 9:34; 10:25Bɔ̀ déì tueé seér ye: «*Beljebu mgbè bɔ̀ tándulù haá né bú terreb mân kɔɔ́, à bɔ̀ tándulu kwɔgɔ́ den né mé njéh.» 1611:16 Mat. 12:38; 16:1; Mk. 8:11Bɔ̀ déì né bú sòn lòù felá seér, ye bú a: «Jɔ̀gɔ̀ bɔ́ ke fém cén déì te feh keéh ye wò seé hên bɔɔ́ né mé terreb Càŋ.»
17Yeésò kɔ gi mùnò bɔɔ̀n ndɔ, ye bɔ́ a: «Né mene lè lò mgbè dé heè, mɔ bɔ̀ nùàr né lètenè bɔɔ̀n kerré kuú, lò sâ nde né tɔb yuo, bɔ́ kum le mé gwà mene. 18Hên mɔ Sátàn bɔ̂ ŋgàŋ yoòr seèn lege kuú cu né kɔɔ́, sâ lò seèn tɔ̀b yùò ndé ŋgwéh wa? Bí ye: mè bɔ̀ càŋ tándulu lòù kwɔ́gɔ́ ŋgwéh, mgbè bɔɔ̀n mè terreb haá né kɔɔ́ sé wa? 19Mɔ sé né gècên, ye mè tándulu kwɔgɔ né mé terreb Sátàn, sâ, dé bɔ̀ ŋuna biì nɔ, neì bɔ́ terreb haá yeé kɔɔ́, bɔ́ kwɔgɔ tándulu mé njéh wa? Bí kwá biì nɔɔ́ŋ, bɔ̀ ŋuna biì sie nde né bí nyeén kɔɔ́.» 20À den cuù ye bɔ́ a: «Mè bɔ̀ tándulu kwɔgɔ né mé terreb Càŋ Dueè. Sâ bí kɔ́ɔ ye: Mbàm Càŋ die waà baá ká yoòr biì kèn.
21«Mɔ nùà terrèb déì mɔm né gwà seèn kɔɔ́, à né gi mé bɔ̀ njèh salê beè, ndɔ́g yíb bɔ̀ njèh seèn kèmà ndé ŋgwéh. 22Mɔ siíb déì wa cuù felè seèn, né bú mé terreb yɔgɔ́, bú sâ nde né bú bɔ̀ njèh taâb mé temé seèn né gi teèn doô ŋgaá weh, à geé sɔm bilí mé ŋgúlú seèn mene ndɔ.»
2311:23 Mk. 9:40À den cuù ye bɔ́ a: «Nuaá mé jomo mò sam, né nùà bùnò mò. Nuaá mé mè nùàr teèn bílí gàm ŋgwéh, né nùà ŋéllé-nùàr ndɔ.»
Càŋ tándulu mé baá yoòr nùàr cuú cuû
24«Sâ càŋ tándulu déì lé naâ yoòr nuaré déì dula yuo kelá, à nde ké ya dueè; à né bèh cèrrè te hobó ŋemâ fɔɔ́n gɔ. Mé njéh mene, à bèh cèrrè kwà ŋgwéh. Yeé baá ménâ, ye: kènê nyí nde cu nde aá ké lɔ, lè nuaá mé nyí lé yuoó naâ teèn doô. 25À wa, sâ ké gwò bɔ́ fɔ gi aá, bɔ́ te nyegé gi aá bèh denè gwò ndɔ. 26À yeé ŋene aá ménâ, à nde yilá fɔɔ́n cu bɔ̀ càŋ déì téhbeh mé né bú jelá yɔgɔ́; bɔ́ bɔ́ waà, bɔ́ bilí yila nde lè nùà hèllè. Nùà doô die cu péb; beén seèn taré yɔgɔ́ keéh cu dé jomò.»
Nùà njuaà
27Yeésò yeé nde aá mân tueé gií, ma déì deên yí lètenè bɔ̀ nùàr, lɔgɔ njií ké ter, ye bú a: «Lèì njuaà jɔgɔ̀ naâ wò kɔɔ́; mbán njuaà koó naâ wò kɔɔ́ ndɔ.» 28Yeésò ye bú a: «Nùà njuaà né seér bɔ̀ɔ́ mé né ŋgòr Càŋ ŋgweé, mé né ŋgòr Càŋ jolo ndɔ.»
Fém beè Yeésò bieê
2911:29 Mat. 16:4; Mk. 8:12Cu sâ, bɔ̀ nùàr kɔ lom né ké kwarè Yeésò bilí ndeê. À yeé ŋene aá ménâ, à duɔɔ́m baá-re tueê ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ cafanê bɔ̀ né lom bɔ̀ jélá-temé bɔ̀ dé gècên. Kɔ bɔ́ ŋene aá fém, te bɔ́ ŋene kɔ ye terreb Càŋ. Mè tueé bí, bɔ́ ŋéné ndé cú, faga le aá te fém mé Càŋ lɔ bɔɔ́ naâ yoòr Jonâs doô. 3011:30 Jon. 3:4Gèh fém mé bɔ̀ Ninivè bɔ̀ lɔ naâ yoòr Jonâs ŋené sâ, bɔ̀ cafanê bɔ̀ nde cu né ménâ yoòr Huaán Nùàr ŋené ndɔ. 3111:31 1 Rois 10:1-10; 2 Chr. 9:1-12Bí kɔ́ɔ ye, loù ju tenâ, mgbè dé vêh mé lɔ deén naâ ké túno, nde né ter komo wuo, à sie bɔ̀ cafanê bɔ̀ nyeén. Lòù sam, à lɔ yuoó naâ tɔ́g ké kunduŋ, bèh mé tàbè bɔ̂ vulú né teèn kwaré, à ndeè bèh ŋgòr kɔ́gɔ̀n sònò Salomɔ̂ŋ ŋgweê. Sâ, nuaá mé né Salomɔ̂ŋ yɔgɔ́ keéh, né gi kwarè bɔ̀ cafanê bɔ̀ teèn. Mé njéh mene, bɔ́ né lòù saán seér. 3211:32 Jon. 3:5Loù téná-juù, bɔ̀ Ninivè bɔ̀ nde né ter kem wuo, bɔ́ sie bɔ̀ cafanê bɔ̀ nyeén. Lòù sam, bɔ̀ Ninivè bɔ̀ lé naâ dé bɔɔ̀n ŋgòr Jonâs ŋgweé, bɔ́ kweéh seér temé. Sâ nuaá mé né Jonâs yɔgɔ́ keéh, né gi kwarè bɔ̀ cafanê bɔ̀ teèn ndɔ. Mé njéh mene, bɔ́ temé kwéh sér ŋgwéh.»
Lâm mé né yoòr nùàr
3311:33 Mat. 5:15; Mk. 4:21; Lûk 8:16«Bɔ́ lâm mɔ̀gɔ̀ bèh, ye te bɔ́ leér kwaá lòù, wa te bɔ́ kibí kwaá ka sɔɔ̀ ndɔ. Bɔ́ lâm mɔgɔ seér né te bɔ́ tuú njií yí te súgo, te bɔ̀ nùàr yilà gwò, bɔ̀ ŋene njolo mé njéh. 34Njolo yeè né yoòr yeè faá lâm nɔ: mɔ njolo yeè né ŋené, gùm yeè dɔɔ́ŋ nde né bèsɔ́nè ŋagá den. Mɔ njolo yeè baá nyimé, gùm yeè dɔɔ́ŋ den nde né bèh cibì. 35Sâ kè keè, wanɔɔ́ŋ ŋagâ mé né yoòr yeè doô nde né cibi die. 36Mɔ yoòr yeè ŋagâ né teèn, bèh cibì déì teèn sam, sâ gùm yeè dɔɔ́ŋ né bèh ŋagâ, ŋagá nde né yoòr yeè faá lâm ba den né kɔɔ́ nɔ.»
Yeésò mé bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù
(Matíô 23:1-36; Mârk 12:38-40)
37Yeésò yeé tueé gi aá mân, nùà Farisiên déì yilá njií bú ké lɔ seèn bèh yâb ndɔ. Wa ké gwò, bɔ́ yeé baá yáb yieé, 38hiím seér nùà Farisiên dé hiîm. Lòù sam, Yeésò né yáb yieé, à be faá tabɔ́ né tueé nɔ, yàgà ŋgwéh. 39Fehtoò beèh deên ndɔ, ye bú a: «Kè kú-re bí bɔ̀ Farisiên kán: bí bɔ̀ ŋgàb mé bɔ̀ sɔɔ̀ biì dɔɔ́ŋ yaga seér né kèb cieè, kèb lè tena le môn, te bí teèn kurú kwaá yíb mé jéré-temé. 40Bɔ̀ kùlù bɔ̀ faá bí nɔ sam! Bí ye Càŋ nuaá mé bɔɔ́ naâ kèb cieè, à kèb lè kɔɔ́ bɔ́ ná ŋgwêh wa? 41Mɔ bí ye te huɔm, bí nyàmè sér kèb lè biì. Njií mé né lè ŋgàb biì dɔɔ́ŋ, bí há bɔ̀ saám bɔ̀ teèn. Mɔ bí né ménâ bɔɔ́, sâ njèh dɔɔ́ŋ nde gi né beè biì ŋagásé.
4211:42 Lév. 27:30«Bí bɔ̀ Farisiên, bí nde né gèr ŋené! Bí kɔ lom né Càŋ mbe haâ; mɔ njèh baá yulà, bí né gi bú cécéné haá nyegé: bɔ̀ sìbì mé bɔ̀ san mé bɔ̀ nyure hihiné. Bí haá gi né bú mbe ménâ dág. Njèh cén, bí bɔ̀ *sóú dé kokoô jòlò kɔ́ ŋgwéh; wanɔɔ́ŋ bí sé la né ju mé gècên mene tená kɔɔ́, bí sé la né Càŋ mé temé cén gwaán, te bí nde ye bú mbe haá.
43«Bí bɔ̀ Farisiên, bí nde né gèr ŋené! Lè *gwà sóù, bí gwaán lom né bèh denè dé kokoô. Né mene ké tan mé ké mbartɔgɔ̂, bí ye kɔ bɔ̀ nùàr gìbì bíé bèlè bí lòù. 44Bí nde né gèr ŋené! Bí den né faá sà nɔ; bɔ̀ nùàr né teèn mbaá gɔlé kelá, bɔ́ ŋéné kɔ́ ŋgwéh.»
45Nuaré déì deên yí lètenè bɔ̀ *njí-sóù ndɔ, ye bú a: «Nùà fèh-njèh, gèh dé mé wò né tueé hên, wò seb bilí né mé béh mene.» 46Yeésò ye bú a: «Mé bí mene, bí nde né gèr ŋené, bí bɔ̀ njí-sóù. Bí né seé tarê felè bɔ̀ nùàr mbiín kwaá, bí be teèn yí ŋgwéh. Né mene nyɔ̀gɔ̀ beè cén, bí teèn cór njí bèh te gam bɔ́.
47«Bí ŋene nde né gèr fî! Dàm bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ ŋgíb, bɔ̀ tele biì lɔ wula giì naâ kɔɔ́. Bí ké toò bɔɔ́ nde den né mé seé bɔ̀ tele biì, bí né sà bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ meé nyegé, 48bí mé njéh feh keéh né ye, bí bɔ̀ tele biì né mé seé cên, wa bɔ́ lɔ dé bɔɔ̀n wulà naâ dé wulâ, bí me dé biì sà ma. 49Né dé cî mé Càŋ lɔ naá giì mé kɔ́gɔ̀n seèn tueé, ye nyí nde né bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê ké yoòr bɔɔ̀n temá njií, bɔ́ nde né bɔ̀ déì bunó, bɔ́ wula bɔ̀ déì lòù. 50Bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ mé bɔ́ lé naá giì wulá sâ wɔ́ŋ duɔɔ́m nê lòù, tɔ́g nde wa mé nàm hên dɔɔ́ŋ, húɔ́m bɔɔ̀n nde gi né bɔ̀ cafanê bɔ̀ bieé. 5111:51 Gen. 4:8; 2 Chr. 24:20-21Duɔɔ́m nde né mé húɔ́m Ábèl, nde wa mé húɔ́m Jakarî. Bɔ́ lɔ bú dé seèn wula lɔɔ̀ naâ lètenè caá gwà Càŋ, sâ mɔ̀ né yí toò, kɔ ká jomo mân. Mè né tueé ye bí a, húɔ́m bɔɔ̀n dɔɔ́ŋ nde gi né bɔ̀ cafanê bɔ̀ bieé.
52«Bí bɔ̀ njí-sóù, bí nde né gèr ŋené! Lòù sam, huaán kî mé komo yeé gwà kɔ́gɔ̀n, bí lé naâ sɔm weh. Bí mé feh biì gwò yílá ŋgwéh; bɔ̀ɔ́ mé gwaán né yilâ, bí né bɔ́ toò yiín tená ndɔ.» 53Jomo sâ Yeésò yuo ndɔ. À yeé yuo aá, temé fulu ŋaâ bɔ̀ njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên lè. Bɔ́ duɔɔ́m baá-re bú bɔ̀ njèh mé yúlá-temé mene bieé baâ, 54te bɔ́ fɔɔ́n keéh bú sòn teèn, bɔ́ sie bú mé njéh.
12Dèn làŋ mé bɔ̀ leba bɔ̀
112:1 Mat. 16:6; Mk. 8:15Sâ cìlì nùàr mgbɔ́ŋ né cu sâ doó ŋab den. Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à jɔ̀gɔ̀ tueé njií lɔgɔ̂ mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn, ye bɔ̀ a: «Bí bɔ̀ŋ feh biì mé kulu bɔ̀ *Farisiên; mè jue né leba bɔɔ̀n doô. Bɔ́ ŋgòr dɔɔ́ŋ tueé gi né mé sòn fèfà. 212:2 Mk. 4:22; Lûk 8:17Mè tueé bí, bɔ̀ njèh lèrrèb dɔɔ́ŋ nde gi né cie ŋené yuo; bɔ̀ njèh dé nénâb ŋené yuo kela giì bèsɔ́nè ménâ ndɔ. 3Njií mé bí né bèh cibì tueé dɔɔ́ŋ nde né bèh ŋagâ ŋgulí den. Bí yila mene gwò, bí ferá mene hin, bí né ké mí namé den, mé njéh mene bɔ́ nde né ké felè gwà ŋaá, bɔ́ yie den teèn, bɔ̀ nùàr ŋgweé laré dɔɔ́ŋ.
Nuaá mé bí nde né veéh
4«Dé biì, bí bɔ̀ mbeí mò, mè né bí tueé: bí té bɔ̀ wúlá-nùàr bɔ̀ vèh. Bɔ́ wula lom né léláŋ ŋgàŋ yoòr, sâ gi aá, bɔ́ mé terreb déì toò sam cuú. 5Mè tueé bí, nuaá mé bí nde né veéh né sér Càŋ. À dé seèn né mé terreb nùàr wulâ, à si njií tuar te we tarê. Mè tueé bí: bí vèh sér bú.
6«Hên faá tásuagár doô, mɔ bɔ́ domó laáb mene bɔ́ tîn, bɔ́ go sɔm kɔ́bɔ̀ fà, nde né nùàr yulá wa? Mé njéh mene, Càŋ njolo mé cén déì lètenè bɔɔ̀n cì bèh, 7sé tagá bí wa? Mè tueé bí, né mene bɔ̀ yúlí feèh biì dɔɔ́ŋ né gi njolò seèn. Bí té mbaá vèh kú; kela né bí te mbeî yuií mé dàm bɔ̀ tásuagár hèllè.»
Yeésò gwaân mé Yeésò ŋgɔɔ̂n
(Matíô 10:32-33; 12:32; 10:19-20)
8«Mè tueé bí, nuaá mé né mè cie toò bɔ̀ nùàr gwaán njií dɔɔ́ŋ, loù sâ *Huaán Nùàr nde né bú toò bɔ̀ cìlì Càŋ gwaán weh ndɔ, ye né nùàr nyî. 9Nuaá mé né mè toò bɔ̀ nùàr ŋgɔɔ́n dɔɔ́ŋ, mè nde né bú toò bɔ̀ cìlì Càŋ ménâ ŋgɔɔ́n ndɔ.
1012:10 Mat. 12:32; Mk. 3:29«Nuaá mé né Huaán Nùàr jueé, bɔ́ nde né veên seèn doó kulú njií. Nuaá mé dé seèn jue seér né Cúcuí Ŋagâ, bɔ́ veên seèn lè kúlú sɔ̀m ndé ŋgwéh.
1112:11-12 Mat. 10:19-20; Mk. 13:11; Lûk 21:14-15«Bí kɔ́ɔ ye: bɔ̀ nùàr nde né bí sie, bɔ́ jɔgɔ njií bí ké *gwà sóù bèh juù, bɔ́ nde né bí ké toò bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ ménâ mgbɔmé njií ndɔ. Loù sâ njií mé bí nde né sònò tueé, bí té nyàmè. 12Loù sâ Cúcuí Ŋagâ bí ŋgòr sònò tueé kwaá nde né kɔɔ́.»
Dene yánè nùà lieê déì
13Nuaré déì lé naâ yí lètenè bɔ̀ nùàr teèn, ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh, tele beèh lé naâ béh ŋgúlú kuú kwaá lɔɔ́. Júé bei mò a, gè há mè dé mò ma.» 14Yeésò ye bú a: «Nùàr mò, kei mé yií keéh né mè teèn kɔɔ́ wa? Mè ndeè naâ bèh ju biì tenâ, mé ŋgúlú biì geê wa?» 15Jomo sâ à ye bɔ̀ nùàr a: «Bí bɔ̀ŋ feh biì mé temé te ŋgúlú jɔgɔ kwaâ. Nùàr a, kwà gí méné njèh dɔɔ́ŋ, ndɔ́g, à yɔ̀ŋ teèn kwà kéh ndé ŋgwéh.»
16À si baá-re bɔ́ kàn déì ndɔ, ye bɔ́ a: «Nùà lieê déì lé naâ mé ŋueèh teèn, yab lé naâ teèn yuo dé gècên. 17À duɔɔ́m baá-re mé huún seèn munô ye: Hên bèh teèn sam; nyí yab hên dɔɔ́ŋ kwaá gi nde né he wa? 18À den cu kaà mé be seèn ye: Nyí kɔ baá kèn: nyí nde né bɔ̀ mbáŋ nyî dɔɔ́ŋ ŋerré sɔm gií, nyí sie hamé seér bɔ́ lòù, te nyí bilí kwaá gi bɔ̀ yab mé bɔ̀ njèh nyî dɔɔ́ŋ teèn. 19Jomo sâ nyí tueé nde aá ye yo nyî a: wò yab ŋgún bilí kwa baá kèn, baá dé nyèmà ŋgûn ndɔ; dù bá duù, yíé bá dé yieê, wò ŋueé lom dé ŋueê; dòbò njí bá tàbè mbaá. 20À yeé tueé gi aá mé huún seèn mân, Càŋ ye bú a: Nùà kùlù faá wò nɔ! Wò kɔ́ ŋgwéh ye lan cíbítenè wò nde né kuú wa? Sâ, neì bɔ̀ njèh yeè hèllè yieé nde né kɔɔ́ wa?»
21Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, sâ nuaá mé ŋgùlù bilí kwaá lom né dé seèn, à dé Càŋ bílí ŋgwéh dɔɔ́ŋ, nde né bú faá nùà kùlù hèllè nɔ bɔɔ́.»
Ndèm mé Càŋ kwaâ
22À den cuù ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Mè tueé bí, mɔ né mân, bí té mé yáb nyàmè lè, ye te bí koó feh biì. Bí té mé cɔ̀gɔ̀ nyàmè lè, ye te bí su kwaá yoòr ndɔ. 23Kela né yɔ̀ŋ nùàr mé yáb; gùm nùàr huɔm kela né kɔɔ́ mé cɔ̀gɔ̀ ndɔ. 24Bí jɔ̀gɔ̀ kè njí ke bɔ̀ non ye; bɔ́ yab dòbò bèh, bɔ́ kwá bèh, bɔ́ mé be yolò sam, bɔ́ mé mbáŋ sam ndɔ. Mé njéh mene, Càŋ né gi bɔ́ koó laré; sé tagá bí wa? Ŋgweéh kela né bí mé non mà.»
25À den cuù ye bɔ́ a: «Bí né mene nyamé, lètenè biì dɔɔ́ŋ, neì cieé déì felè bɔ̀ cieé seèn sagá komo nde né kɔɔ́ wa? 26Mɔ njèh dé maàn hên né bí yɔgɔ́, sâ bí dé jomò mbaá nyamé den né dé keì wa? 2712:27 1 Rois 10:4-7; 2 Chr. 9:3-6Bí kè wèh yoòr bɔ̀ mvue nyurè mé né ké ŋueh baá: bɔ́ seé témá bèh, bɔ́ cɔ̀gɔ̀ cóló kɔ́ bèh ndɔ. Mé njéh mene, mè tueé bí, mgbè Salomɔ̂ŋ mé be ŋgùlù seèn mene dɔɔ́ŋ lé gèh nòmò cɔ̀gɔ̀ faá bɔ̀ mvue nɔ sù kwà ná ŋgwêh. 28Mɔ Càŋ né nyure mbaá yàgà ménâ nyegé huɔɔ́m, à cɔ̀gɔ̀ mé bí há kélá ndé ŋgwéh wa? Ŋgweéh bɔ̀ nyure ké ya den weh né dé laàn, kwéh bɔ́ nde né saá sɔm wa? Temé kuú né bí lòù, mè tueé bí.
29«Sâ bí té mé yáb bɔ̂ mbè mbaá nyàmè fɔ́n lè, bí té seé cer. 30Dé sâ né seé bɔ̀ wɔ̂ŋ bɔ̀; bɔ́ né gi ménâ nyamé fɔɔ́n. Bí né dé biì mé Tele teèn; bɔ̀ njií mé saám né bí dɔɔ́ŋ, à né gi kɔɔ́. 31Bí yúé fɔ́n sér *Lò Càŋ, Càŋ nde né bí bɔ̀ njèh dé jomò teèn haá keéh.»
Ŋgúlú dé ké te vulúu
32Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Bí té vèh, bí mene màgà ŋgwéh, bí né bɔ̀ mbieè mò. Lò Càŋ né dé biì; Tele biì Càŋ haá né bí kɔɔ́, ye nyí gwaán né ménâ. 33Sâ bí gò sɔ̀m bɔ̀ njèh biì, bí geé haá njií bɔ̀ saâm bɔ̀ kàgàlɔ̀ŋ sâ. Bí fɔ́n sér ŋgúlú mé nde né ter le, bí né ké te vulúu bilí njií. Dé sâ gí ndé cú, yíb ŋúɔ́b ndé cú, sueé yíé ndé cú ndɔ. 34Bí kɔ́ɔ ye, temé nùàr né gi bèh mé ŋgùlù seèn né teèn.»
Dene làŋ
3512:35 Mat. 25:1-13«Bí dèn dene bɔ̀ siîb; bí góló nyégé cɔ̀gɔ̀ bagasé, bí mɔ̀gɔ̀ sìè lâm beè. 3612:36 Mk. 13:34-36Bí dèn làŋ faá bɔ̀ seê bɔ̀ mé né tele seê bɔɔ̀n kela den nɔ. Te tele seê bɔɔ̀n cuù bèh kùrmò fù, à gɔ hin, bɔ́ gulu keéh bú wúwágá. 37Bɔ̀ seê bɔ̀ mé tele bɔɔ̀n nde né bɔ́ ménâ kwa dɔɔ́ŋ, nde gi né samé. Mè né tueé ye bí a, mɔ à cu cuù baá, à nde né cɔ̀gɔ̀ goló nyegé, à feh bɔ́ bèh denè kwarè yâb, à bɔ́ yáb jɔgɔ haá seér kɔɔ́. 38À cu cuù mene lɔgɔ̀tenè, né mene toò cieê, bɔ̀ɔ́ mé né lɔ́m goó dɔɔ́ŋ nde gi né njua beè seèn kwa. 3912:39-40 Mat. 24:43-44Bí kɔ́ɔ ye, mɔ nùà gwà sé né kɔɔ́ ye loù sâ yíb nde né nyí yilá, à sé naâ làŋ den, à mɔm ŋaga gwà seèn, te yíb gwò yílá cú. 40Sâ bí dèn dèn làŋ ménâ, wanɔɔ́ŋ Huaán Nùàr kar waà nde né loù mé bí cí mùnò ŋgwéh.»
Nùà seê dé bagaà mé dé veên
41Piêr ye bú a: «Fehtoò beèh, wò kàn hên si njií lom né mé béh wa, né mé bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ wa?» 42Fehtoò beèh ye bú a: «Kwá mè tueé bí felè nùà kɔ́gɔ̀n mé né seé tele seê seèn mé temé cén bɔɔ́. Né nuaá mé tele nde né bɔ̀ seé bɔ̀ dɔɔ́ŋ haá kwaá beè seèn, te à geé haá bɔ́ yáb, à geé faá né tueé nɔ. 43Mɔ tele seê seèn waà, à né seé seèn te ceér-e ménâ bɔɔ́, à nde né beè teleè samé. 44Mè né tueé ye bí a, tele beè seèn haá lɔ bilí nde né mé bɔ̀ njèh seèn mene dɔɔ́ŋ.
45«Á, mɔ nùà seê cén sâ den seér cuù né mé feh seèn, ye: Tele seê nyî wágá cú ndé ŋgwêh, à né seér bɔ̀ seê bɔ̀ lobo, né mene bɔ̀ dé sisiîb, né mene bɔ̀ dé vévêh, à né bɔ́ lobo, à né yáb yieé ndabé, à né ŋueé sela; 46mɔ à né méménâ bɔɔ́, ŋgweéh sâ tele seê seèn nde né lòù kaár waâ, à weh bú seé wa? À nde né bú kwɔgɔ́ sɔm, te bɔ́ bɔ̀ dúágá-tie bɔ̀ den mé gèh nûr cên.
47«Nùà seê mé né gi njií mé tele gwaán nê kɔɔ́, à ménâ bɔ́ ŋgwéh, à bú bɔ̀ njèh seèn nyégé ŋgwéh dɔɔ́ŋ, nùà sâ nde né mé núr beè teleè ŋené kuú. 48Njií mé tele seê gwaán nê, mɔ nùàr kɔ́ ŋgwéh lòù, à né mene veên bɔɔ́, sâ dé seèn bɔ́ bú kókoó lòbò ndé ŋgwéh. Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé bɔ́ lé naâ bú njèh ŋgún haá, bɔ́ beè seèn bie weh cu nde né ŋgún ménâ ndɔ; bɔ́ ŋgún bie weh kela nde né beè nuaá mé bɔ́ lé naâ ŋgún haá.»
Yeésò yìè kèrrè
49Yeésò ye bɔ́ a: «Mè ká doó beè waà né mé we. Mè né gwaán ye sé la baá ŋgie. 5012:50 Mk. 10:38Mè nde né nòmò Càŋ weh ndɔ. Baá lom mè dé yieê yieé. 51Bí té mùnò ye mè ká te wɔ́ŋe ndeè né bɔ̀ nùàr dɔlê haá. Mè tueé bí, mè ká lètenè biì nde seêr né bèh kèrrè siì. 52Mɔ bɔ̀ nùàr né gwò tîn, kènê bɔ̀ tagár bɔ̀ déì nde né bɔ̀ fà bɔ̀ bunó; bɔ̀ fà bɔ̀ nde né bɔ̀ tagár bɔ̀ bunó ndɔ. 5312:53 Mich. 7:6Tele nde né huaán bunó; huaán bunó cu tele ndɔ. Meí nde né huaán dé vêh bunó, huaán bunó cu meí ménâ ndɔ. Bɔ̀ makoò bɔ́ bɔ̀ veèh ŋuna bɔɔ̀n nde né méménâ lètenè bɔɔ̀n bunó kuú.»
Cìè Càŋ lètenè bɔ̀ nùàr ŋené kɔɔ̂
54Yeésò tueé njií mé cìlì nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: «Mɔ bí ŋene nu baá ter kèb nyiìb12:54 Kèb mé lou yila yeé teèn. yilí komo ŋaá, bí ye: nu nde né neé. Ne ka ménâ. 55Mɔ bí ŋene fu né lòù kobó ŋaá, bí ye: lan nde né salé; salé ka ménâ ndɔ. 56Jue ka bí bɔ̀ leba bɔ̀! Bí né gi bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ ŋené kɔɔ́; né mene ká doó, né mene ké ter, né gi njolò biì ŋagásé. Seèn bɔɔ́ né naàn mé bɔ̀ njèh dé nàm biì hên, bí ŋéné kɔ́ ŋgwéh wa?»
Sòn cên mé nùà bùnò deèn
57«Bɔɔ́ né naàn mé bí ceér gècên mé be biì ŋéné kɔ́ ŋgwéh wa? 58Mɔ bî nuaré déì baá mé ju, à né wò sií, à ju sâ njií né ké toò nùà dueè; mɔ bí bú gɔ bilí né kɔɔ́, lègè lòm ceér dueè tég, te bí bú jɔ̀gɔ̀ den giì mé sòn cên ye; wanɔɔ́ŋ wò nde né ju beè seèn toò bɔ̀ kokoô bɔ̀ die, bɔ́ sie haá njií wò mé sɔ́jì; te sɔ́jì nde wò ké gwà cibì yií njií. 59Mè tueé wò, bɔ́ sie kwaá nde né wò beè méménâ, tɔ́g kɔ bɔ̀ tomo njèh nùà hèllè yuo kela giì baá kèn, sâ ye.»
13Temé kweéh seêr, mɔ sam, cio
1Cu sâ bɔ̀ nuaré déì waà ndɔ, bɔ́ ndeè Yeésò njeré déì felè bɔ̀ Galilê bɔ̀ bieé. Bɔ́ ye bú a: «Cu mé bɔ̀ Galilê bɔ̀ lé naâ *sèmè ké toò Càŋ ŋɔɔ́b, *Pilátò lé ye ŋɔ́b bílí mé bɔ́ mene. Bɔ́ lé naâ mé bɔ́ mene ŋɔɔ́b bilí ndɔ.»
2Yeésò ye bɔ́ a: «Beè biì, bí munó né ye gèh gèr mé bɔ̀ Galilê bɔ̀ hèllè lé naâ ŋené sâ, bɔ́ lé veên bɔɔ́ kelà naâ kɔɔ́ mé bɔ̀ mbeí wa? 3Cí sam; mè tueé bí, mɔ bí temé biì kwéh sér ŋgwéh, bí kuú gi nde né ménâ ndɔ. 4Ŋgweéh gwà tèb Siloê lé naâ ŋem, lobo wula lɔ bɔ̀ nùàr gwò yulà cùɔ̀b téndelé wa? Bí munó né ye lètenè bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ dɔɔ́ŋ, bɔ̀ sâ bɔ̀ hèllè lé bɔɔ́ sabé kelà naâ kɔɔ́ wa? 5Môn sam; mè tueé bí, mɔ bí temé biì kwéh sér ŋgwéh, bí nde né ménâ dɔɔ́ŋ kuú gií ndɔ.»
Kàn toú wá-tàb déì
6Jomo sâ Yeésò si cu kàn déì, ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé naâ toú13:6 Bɔ́ toú sâ yilá né “figuier”. déì ké ŋueh dobo kwaá. À né ké teèn ndeé, ye te nyí kwa tàb teèn, à njeré déì teèn kwà ŋgwéh. 7Loù sâ, ye nùà seê seèn a: Baá nyèmà tagár, nyí né felè toú hên mbaá yagá kuú, tàb teèn sam. Kòmò sì njí bú doó, à né bèh dé lòù yiín kwaá den. 8Nùà seê doô ye bú a: Tele mò, kwá lɔ́ cú yeè bú nyèmà hên ménâ; mè nde né ké kaà kweé yɔŋ, mè su yelle teèn. 9Merré déì nyèmà kwêh à nde né tàb waá. Mɔ sam, te béh komo sɔm ye bú.»
Ma déì loù sóù taré sɔɔ̀m
10Loù sóù déì sâ Yeésò né bɔ̀ nùàr njèh ké *gwà sóù feh den. 11Ma déì lé naâ gwò sâ teèn, à né mé tándulu yoòr; baá nyèmà yulà cùɔ̀b téndelé, càŋ doô né bú ŋgɔ̀gɔ̀ beè sie guú kwaá den. À bɔɔ́ mene naàn, à ter njébá dìlì kɔ́ ŋgwéh. 12Yeésò yeé ŋene aá bú, à yilá njiî bú, ye bú a: «Dé vêh, lan wò yili yuo aá lè beên yeè hên kèn.» 13À ba njií bú be felè; kwar cén ma doô njebá dilí yuo ndɔ, à yila keéh Càŋ seên.
1413:14 Ex. 20:9-10; Deut. 5:13-14Nùà koô gwà sóù yeé ŋene Yeésò taré sɔm aá nùà beên loù sóù, temé yulá bú lè, à tueé njií seér, ye bɔ̀ nùàr a: «Bɔ̀ cieé seê bɔɔ̂ né ténjén. Bí ndê bèh teèn, te bí taré yuo; dèn ŋgwéh loù sóù.»
15Fehtoò beèh deên ndɔ, ye bú a: «Jue ka bí bɔ̀ leba bɔ̀! Loù sóù cén sâ nùà kàn né yeé ndeé, à né nàgà seèn se weh, wa né vuɔmndeè wa, à derré njií bú bèh nòmò ŋueê. 16Sâ, ma mé né ndùté ndùtù Abrahâm hên né gèr beè *Sátàn ŋené, Sátàn né bú mé yuií lané den, lan baá nyèmà yulà cùɔ̀b téndelé. Mè yeé yili sɔm aá bú, bí ye, wa loù sóù húɔ́m ŋgwéh mé mè se sɔm bú lè yuiî sé wa?»
17À yeé tueé gi aá ménâ, fegùlì kibí kela mé bɔ̀ bùnò bɔ̀ seèn doó. Bɔ̀ nùàr dé bɔɔ̀n samé seér dé samê. Lòù sam, à lètenè bɔɔ̀n bɔɔ́ lom né bɔ̀ seé dé dudueèr.
Kàn mvum tàb làm
(Matíô 13:31-32; Mârk 4:30-32)
18Jomo sâ Yeésò ye bɔ́ a: «*Lò Càŋ fela né kei wee? Mè bú me njií nde né mé kei wa?» 19Ye bɔ́ a: «Lò Càŋ den né faá mvum tàb làm13:19 Ká Bà mvum mé jie kela né kɔɔ́ né mvum tàb làm. Dé ké lɔ bɔ̀ Jûf né mvum dé hiîn. mé nuaré déì lé naâ ké mbar seèn dobo kwaá nɔ. Yeé baá ter baá yuo, ŋa toú, bɔ̀ non tieé fulu teèn.»
Kàn déì mé kulu
20Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè Lò Càŋ me njií nde né mé kei wee?» 21Ye bɔ́ a: «Lò Càŋ den né faá kulu nɔ. Ma déì lé naâ dɔɔ́m weh, à si ŋgàb tàgà ndètoón cùɔ̀b tîn mé njéh. Yeé baá jelá, fulu komo njií gùm tàgà dɔɔ́ŋ ter.»
Hin dé barê
22Yeésò né te lɔɔ́ kokoô mé lɔɔ́ tetɔɔ̂r ndeé, à né njèh teèn feh bele, ye te nyí yuo kela ké Jerusalem ndɔ. 23Nuaré déì waà, ye bú a: «Dé koô, á hên bɔ̀ nùàr nde né kókoó yili yuo wa?» Yeésò tueé njií mé bɔ̀ nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: 24«Hin né baré, bí lègè lòù te bí yila kela ye. Mè tueé bí, bɔ̀ nùàr kókoó nde né lege ke; mé njéh mene bɔ́ yílá kwà ndé ŋgwéh. 25Nùà gwà nde né ter wuo, à colo hin seèn, à ferá tena lɔ bí cie. Bí nde né hin gɔré, bí né bú teèn yilá yií, ye: Fehtoò beèh gùlù kéh béh teèn. À nde né bí tueé ye bí a: Bí yuo naá-re he wa? Nyí bí kɔ́ ŋgwéh. 26Cu sâ bí nde né tueé ye bú a: Ŋgweéh béh bí lé yieé beéh kɔɔ́, béh ŋueé kɔɔ́ wa? Ŋgweéh wò lé naâ njèh ké lɔ beèh feh ndɔ wa? 2713:27 Ps. 6:8À tueé lom nde né dé seèn ye bí a: Bí bɔ̀ vevenê bɔ̀ dɔɔ́ŋ, bí yùò doó sâ nɔɔ́ŋ, nyí bí kɔ́ ŋgwéh.»
28-2913:28-29 Mat. 8:11-1213:28 Mat. 22:13; 25:30Yeésò den cu ye bɔ́ a: «Ké sâ kéŋ nde né silí, nyie nde né yieé. Bí nde né Abrahâm mé Isâk bɔ̂ Jakɔ̂b mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ dɔɔ́ŋ ké te Lò Càŋe ŋené njií. Nùàr hihiné nde né ké teèn yilá laré; bɔ̀ɔ́ mé naâ kèb bà, kèb nyiìb, kèb fenê mé kèb túnò mene dɔɔ́ŋ, nde gi né teèn yilá, bɔ́ né kùrmò yieé. Sâ bí né dé biì kèb cieè. 3013:30 Mat. 19:30; 20:16; Mk. 10:31Mè tueé bí, bɔ̀ déì lètenè bɔ̀ ké jomo bɔ̀ nde né ké toò kelá seér; bɔ̀ déì lètenè bɔ̀ ké toò bɔ̀ kela seér cu ké jomo.»
Feh Yeésò gɔɔ̀ŋ ké Jerusalem
31Cu sâ bɔ̀ *Farisiên déì bilí waà ndɔ, bɔ́ ye Yeésò a: «Yùò hên yuoò, ndé sèr toò; *Herôde gwaán né wò wulâ.» 32À ye bɔ́ a: «Né sése! Bí ndé júée bú a: Mè né bɔ̀ nùàr tándulu yoòr kwɔgɔ́, mè taré sɔm bɔ̀ beên bɔ̀, wa mè nde né méménâ lan mé kwéh bɔɔ́; kulà mè bɔɔ́ sɔm ma. 33Sâ mè nde né mé seé mò toò bɔɔ́ ndeé ser lan mé kwéh bɔ̂ kulà. Lòù sam, ye sòn-Càŋ déì a: té ké cie kú lè, wa bɔ́ ndé kú gí ké Jerusalem ma.
34«Óè Jerusalem! Óè Jerusalem! Dàm bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ wula gi né wò. Bɔ̀ɔ́ mé Càŋ lé naâ yoòr yeè temá njií dɔɔ́ŋ, wò bɔ́ mé taá tɔbé wula gi né kɔɔ́. Mè né mene gwaán, ye mè nde né bɔ̀ nùàr yeè ká ka mò koró bilí, faá cuar kurú kwaá yeé bɔ̀ huaán ka bà nɔ, wò gwàn bèh. Baá mbei meèn wa, Jerusalem? 3513:35 Ps. 118:26; Jér. 22:5Mè tueé bí, gwà biì nde né ter le, bí mè ŋéné ŋgwé ndé cú; kɔ cu mé bí ndeè baá mé sòn biì tueé ye: Càŋ Dueè a, kúlú nyégé nuaá mé ndeè né mé yilí seèn kulù, sâ ye.»
14Nùà beên fufulû
1Loù sóù déì Yeésò nde ké gwò nùà koô bɔ̀ *Farisiên cén déì bèh yáb yieê. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ doó sâ dɔɔ́ŋ né Yeésò ke den. 2Nuaré déì lé naâ doó sâ teèn ndɔ, à né mé beén fufulû mân yoòr; à né toò Yeésò njebá den.
3Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à bie njií mé bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ Farisiên, ye bɔ́ a: «Mɔ bɔ́ taré sɔm nùàr loù sóù, né jolo wa, jòlò ŋgwéh wa?» 4Bɔ́ sòn kòmò ŋgwéh. Yeé baá môn, Yeésò taré sɔm nùàr beên hèllè ndɔ, yi njií bú. À tueé njií mé bɔ̀ nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: 514:5 Mat. 12:11«Hên, mɔ lètenè biì ŋunà nuaré déì, wa nàgà seèn wa, die yila ké dòù loù sóù, à bú beè nomo lègè sɔ̀m ndé ŋgwéh wa?» 6Dé sâ gela yɔgɔ́ cu bɔ́.
Bèh denè balê
7Bɔ̀ɔ́ mé bɔ́ yilá njií naâ bèh yâb hèllè né bèh denè lòù balé fɔɔ́n. Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à ye bɔ́ a: 814:8-10 Prov. 25:6-7«Mɔ nuaré déì sua véh, à yilá njií wò ké gwò seèn bèh kùrmò yieê, té bèh denè dé koô kè wèh; kɔ ŋgweéh à naâ nùà dueè mé né wò yɔgɔ́ teèn yilá keéh ndɔ. 9Mɔ nùà koô doô waà, nùà gwà mé naâ bí fà dɔɔ́ŋ yilá doô nde né wò ter komo sɔm, nùà koô hèllè den keéh, wò nde seér ké jomo bɔ̀ nùàr mé fegùlì mene den ndeé. 10Mɔ bɔ́ né wò yilá, ndé dèn sér ké jomo bɔ̀ nùàr, te nùà gwà ŋene ménâ, à yilá kwaá njií seér wò te bèh denè dé koô, te wò lie ye njolò bɔ̀ nùàr doó sâ dɔɔ́ŋ.» 1114:11 Mat. 23:12; Lûk 18:14À den cuù ye bɔ́ a: «Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé né ter ŋgumó ŋaá dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú doó baá njií, te bɔ́ ter komo njií seér nùà dɔlê.»
Nùàr yilá balê
12Yeésò tueé njií mé nùà gwà ndɔ, ye bú a: «Mɔ wò né bɔ̀ nùàr bèh kùrmò yilá njiî, té bɔ̀ mbeí yeè mé bɔ̀ nùàr yeè bɔ́ bɔ̀ lilieê bɔ̀ teèn yílá kéh; mɔ sam, bɔ́ nde cu né wò sòn sâ yilá haá sɔm. 13Mɔ wò gwaán né bɔ̀ nùàr bèh kùrmò yílá njiî, yílá sér bɔ̀ saâm bɔ̀ mé bɔ̀ tácɔgɔ́, bɔ̀ɔ́ mé be sam gule sam, mé bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ ndɔ. 14Bɔ̀ sâ bɔ̀ mé terreb sam, bɔ́ wò sòn sâ yílá há sɔ̀m ndé cú; te Càŋ kulu seér wò kɔɔ́, à ndeè gwɔm wò loù mé bɔ̀ didilî bɔ̀ nde né te cio komo yuo gií.»
Kàn felè kùrmò déì
15Bɔ̀ɔ́ mé né te yâb sâ yeé ŋgweé gi aá ménâ, cén déì lètenè bɔɔ̀n ye Yeésò a: «Njua né felè nuaá mé nde né yáb ké te *Lò Càŋe yieé teèn!»
16Yeésò deên ndɔ, ye bú a: «Nuaré déì lé naâ kùrmò neé, à yilá njií bɔ̀ nùàr kókoó teèn. 17Cu yeé wulu baá, ye nùà seê seèn a: Ndé júée bɔ̀ nùàr a: yáb baá gi doó, bɔ́ ndê yíé bá yieè ma. 18Bɔ́ dɔɔ́ŋ, nùà kàn ye bú a: Nyí kuún aá kèn. Nùà toò jɔ̀gɔ̀ ye nùà seê a: Nyí lé naâ ŋueèh ŋge, nyí jɔ̀gɔ̀ nde née yɔŋ ke ye; kúkùr yeè, té ndè. 19Dé jomò ye bú a: Nyí lé naâ nàgà yulà ŋge, nyí nde née bɔ́ fèfà fèfà laáb, te bɔ́ kie ke boór ye; kúkùr yeè, té ndè. 20Dé tagâr ye bú a: Nyí jɔgɔ baá véh, nyí teèn wá ndé cú.
21«Nùà seê doô cu cuù, à tueé mé tele seê seèn ménâ ndɔ. Temé ŋaâ tele lè, à ye nùà seê seèn a: Gɔ̀ gɔɔ̀, ndé yílá wèh bèlè bɔ̀ nùàr ceceér, mé ké mbartɔgɔ̂ mene; yílá ndê bèlè mé bɔ̀ saâm bɔ̀, mé bɔ̀ tácɔgɔ́ bɔ́ bɔ̀ cùgò njolo bɔ̀ mé bɔ̀ɔ́ mé be sam gule sam dɔɔ́ŋ.
22«Jomo sâ, nùà seê doô cu cuù ndɔ, ye bú a: Tele mò, mè yilá wa giì aá mé bɔ́ kèn; bèh née cu le ye. 23Tele ye bú a: Ndé bèlè bá kènê ké jomo lɔɔ̂ mé yí fei ceceér, sìè ndê bèlè mé bɔ̀ nùàr lòù, te gwà mò yuú mé njéh. 24Mè tueé bí: mè la naâ bɔ̀ toò jɔ̀gɔ̀ bɔ̀ mbaá yilá kuú, bɔ́ yáb mò sònò nágá kéh ndé cú.»
Njèh dɔɔ́ŋ vuú lɔɔ̂, te nùàr ŋa ye mbɔ̀ŋ Yeésò
25Cìlì nùàr ŋgún né Yeésò jomo kem bele. À bele seér ndɔ, ye bɔ́ a: 2614:26 Mat. 10:37«Nuaá mé gwaán né jomo mò beleè dɔɔ́ŋ, bú a: gwàn kélá mè mé bɔ̀ nùàr seèn, né mene tele bɔ̂ meí seèn; né mene veèh seèn mé bɔ̀ ŋuna seèn; né mene bei, né mene dìm, né mene tie seèn; dɔɔ́ŋ, bú a: gwàn kélá mè mé bɔ́. À gwaán kela cu mè mé yɔ̀ŋ seèn nùà njèh ndɔ. Mɔ sam, à mbɔ̀ŋ mò dèn kòmò ndé ŋgwéh. 2714:27 Mat. 10:38; 16:24; Mk. 8:34; Lûk 9:23Nuaá mé toú gèr mé be seèn jɔ́gɔ́ ŋgwéh, à mè bèlè ŋgwéh dɔɔ́ŋ, mbɔ̀ŋ mò dèn kòmò ndé ŋgwéh ndɔ.
28«Sâ mɔ lètenè biì nuaré déì nde aá gwà sieé, bú a, dèn ndé doó, à taáŋ nyegé gi. Mɔ kàgàlɔ̀ŋ nde né wulú, à duɔɔ́m ye seé gwà hèllè. 29Mɔ sam, à nde né léláŋ maàŋ gwà si cegé, kàgàlɔ̀ŋ gi yuo, gwà le toò. Sâ bɔ̀ nùàr nde né mé ja kuú den, 30ye: kè nùàr hèllè kán, à duɔɔ́m giì dág; ké jomo beè mvúâr.
31«Déì né cu mân: Mɔ mgbè déì gwaán né taáb mé mbeí lieê, bú a, dèn cèrè doó, à taáŋ nyegé gi bɔ̀ nùàr seèn, ye bɔ̀ nùàr nyî né cegé kám yulà. Mɔ mbeí kem waà mé bɔ̀ nùàr kam ndètoón, nyí nde né mé bɔ́ lieé komo wa? 32Mɔ sam, bú a, témá kóbó njí lòm mbeí be jɔ̀gɔ̀, te pɔ́ŋ die.
33«Sâ, kɔ bí taáŋ nyegé ménâ ndɔ, wanɔɔ́ŋ nuaré déì seèn mbɔ̀ŋ mò mbaá ŋá kòmò ndé ŋgwéh, mɔ à bɔ̀ njèh seèn dɔɔ́ŋ ŋgɔ́n ŋgwéh.»
Túɔ́m cuarê
34«Túɔ́m né njèh bagaà. Á mɔ túɔ́m cuaré baá, bɔ́ bɔɔ́ ŋgulí cu nde né bú naàn wa? 35Sâ gi aá kèn; à yelle sam, à tàbè gàm ndé cú ndɔ. Bɔ́ bú su njií nde aá cie mbaá. Nuaá né mé tie dé ŋgweê, bú a, ŋgwé nyégé bagasé.»
15Kàn sòrŋgaŋ mé lé naâ leér
115:1-2 Lûk 5:29-30Bɔ̀ɔ́ mé weh yeé kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ mé bɔ̀ vevenê bɔ̀ dɔɔ́ŋ bilí nde gi kwarè Yeésò bèh ŋgòr seèn ŋgweê. 2Bɔ̀ *Farisiên mé bɔ̀ *njí-sóù yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ duɔɔ́m lètenè bɔɔ̀n ndugô, ye: «Nùà hên bɔ̀ vevenê bɔ̀ kwarè seèn weh kwaá né dé keì? Bɔ́ bɔ́ mé ŋgàb cên yieé bilí né dé keì ndɔ wa?»
3Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à si bɔ́ kàn, ye bɔ́ a: 4«Hên mɔ lètenè biì nuaré déì né mé mbieè yuií, cén déì nde leér le, à bɔɔ́ nde né naàn? À bɔ̀ dé yulà tárènèà cùɔ̀b tárènèà doô yí fei kwá lɔ́ ndé ŋgwéh, à nde dé cên doô fɔɔ́n wellê wa? 5Mɔ à fɔɔ́n kwa baá bú, à ndeè né bú tuagaà mé vɔ́gɔ́-temé mene jɔgɔ́ sie, 6à cu cuù mé njéh, à yilá bilí bɔ̀ mbeí seèn mé bɔ̀ nùàr kwarè seèn, ye bɔ́ a: Bí ndê vrà gàm mè teèn; sòrŋgaŋ mò lé naâ leér, mè bú fɔɔ́n kwa cu aá kèn.»
7Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, mɔ nùà veên cén kweéh seér temé lètenè bɔ̀ mbeî, vràb nde né ké te vulúu felè seèn ménâ ndɔ. Bɔ́ vra kela nde né bú mé bɔ̀ didilî bɔ̀ yulà tárènèà cùɔ̀b tárènèà mé mùnò ŋgwéh temé kweéh seêr doô.»
Kàn kàgàlɔ̀ŋ mé lé naâ leér
8Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mɔ ma déì né mé kàgàlɔ̀ŋ beè kám cén, yuií cén nde die leér teèn, à we mɔ̀gɔ̀ ndé ŋgwéh, à fɔ bilí gwà, à ŋalé fɔɔ́n teèn wa? 9Mɔ à fɔɔ́n kwa cu aá, à nde né bɔ̀ mbeí seèn mé bɔ̀ nùàr kwarè seèn yilá bilí, ye bɔ́ a: Bí ndê vrà gàm mè teèn; kàgàlɔ̀ŋ mò lé naâ leér, mè kwa cu aá kèn.»
10Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, mɔ nùà veên cén kweéh seér temé seèn, vràb nde né lètenè bɔ̀ cìlì Càŋ felè seèn ménâ ndɔ.»
Kàn felè huaán yíé ŋgúlù déì
11Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé naâ mé huaán fà. 12Cieé déì dìm ndeè ye tele a: Gè bɔ̀ ŋgúlú yeè geè, wò kɔb haá mè dé mò. Tele geé haá bɔ́ ndɔ. 13Tètèì sam, à go sɔm gi aá bɔ̀ dé seèn kèn, à weh kàgàlɔ̀ŋ hèllè, à fɔɔ́n gò, à nde lè lò déì, bèh dàb mân. Wa teèn, à yila kàgàlɔ̀ŋ doô yieé ndabê. 14Nde nde, kàgàlɔ̀ŋ hèllè gi yuo. Cùè die lè lò sâ ndɔ. Sâ bú dɔɔ́ŋ, à mé njeré déì beè sam cuú.
15«Yeé yɔgɔ́ baá, à nde yila seé beè nùà lɔɔ̂ déì. Nùà hèllè njií baá-re bú ké ŋueèh seèn bèh ŋguiáŋ beleè. 16Huaán doô ye merré déì nyí nde né bɔ̀ tòmò yâb ŋguiâŋ teèn domó yieé kwa; ndɔ́g, nuaré déì bú teèn há ŋgwéh. 17Yeé baá ménâ, à den cuù mé huún seèn ye: Mè nde aá mé cùè mbaá kuú. Hên ké lɔ tele mò, bɔ̀ seê bɔ̀ seèn né mé yáb beè tabe den. 18Mè nde aá lɔ, mè nde tueé nde né ye tele mò a: Tele mò, mè bɔɔ́ aá veên mé Càŋ, mè bɔɔ́ njií mé wò ndɔ. 19Mè nuaá mé wò nde cu né ŋuna yeè yilá, wúlú ŋgwéh. Wèh kwá njí sér yeè mè faá nùà seê yeè déì nɔ. 20À yeé tueé gi aá ménâ, à komo wuo ter ndɔ, à sɔm gò, à cu cu ké yoòr teleè.
«Loù sâ, tele ke njií yí dàb ŋuna baá ndeê, à ŋene njií bú mé jere mene, à komo wuo ter ndɔ, à dula nde ŋuna ké ceér dueè kumó sie. 21Ŋuna ye bú a: Tele mò, mè bɔɔ́ aá veên mé Càŋ, mè bɔɔ́ njií mé wò ndɔ. Mè nuaá mé wò nde cu né ŋuna yeè yilá, wúlú ŋgwéh. 22Tele dé sâ táŋ sɔ́ ŋgwéh, à kɔ lom né bɔ̀ seê bɔ̀ seèn yilá njiî, ye bɔ́ a: Bí ndé dùlà wèllè cɔ̀gɔ̀ nyàgàm déì, bí su kwaá bú yoòr; bí yí kwá bú lɔ̀ŋ beè, bí yií kwaá bú débágá gulè ndɔ. 23Bí ndé sìè wèllè nàgà cèllè, bí ŋɔb ne kwaá tuar, te béh yieé sɔm kùrmò. 24Huaán mò lé kuú gi aá kèn, à nyimé cuù aá; à lé naâ leér, mè kwa cu aá bú. Bené kùrmò die ndɔ.
25«Sâ bei la naâ dé seèn ké ŋueh. À baá cuû, à ŋgweé njií bèmè ké lɔ, bɔ̀ nùàr né bené ŋgɔ. Waà kwarè lɔɔ̂, 26à yilá njiî nùà seê cén déì, à bie ke mé bú. 27Nùà seê doô ye bú a: Dìm yeè cu cuù né kɔɔ́. Tele yeè sie ŋɔb aá nàgà cèllè, te béh vra bú mé njéh, ye nyí kwa cu aá huaán nyî mé njolo.
28«Bei yeé nde ŋgweé njií mân, temé ŋaâ bú, à nja le ké ceér dueè. Tele yeé ŋene aá ménâ, à nde bú bɔŋ wellê ndɔ. 29Ye tele a: Kè-re sâ nɔ! Bèh lɔ mé naâ-naà, mè né lom seé yeè bɔɔ́ den, mè sòn yeè ŋgén bèh. Mé njéh mene, né mene huaán mbieè déì, wò mè há ŋgúŋgwéh, te mè yilá bilí bɔ̀ mbeí mò, béh bɔ́ samé mé njéh. 30Lan wò yeé ke, ŋuna yeè bɔ́ bɔ̀ huaán vêh seèn bɔɔ́ beéh gi aá wò bɔ̀ njèh, à yeé cu cuù, ŋgweéh hên wò ŋɔb aá bú nàgà cèllè wa? 31Tele ye bú a: Huaán mò, dé yeè bélɔ̀ né den cu dɔɔ́ŋ kɔɔ́. Bɔ̀ njèh mò dɔɔ́ŋ né gi dé yeè. 32Ndê, béh sé la naá kaà dìm yeè mân vra, béh ŋgɔ bené. À lé kuú giì aá kèn, à nyimé cuù aá. À lé naâ leér, mè kwa cu aá bú.»
16Kàn felè nùà seê tánágà déì
1Yeésò den cuù, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Nùà lieê déì lé naâ mé nùà seê seèn déì teèn. Loù sâ bɔ̀ nùàr ndeè ye bú a: Nùà seê yeè né wò bɔ̀ njèh bɔɔ́ beéh. 2À yilá njiî nùà seê doô ká toò seèn ndɔ, ye bú a: Bɔ́ ye wò bɔɔ́ beéh gi aá mè bɔ̀ njèh mò sé wa? Ndé bɔ̀ njèh mò dɔɔ́ŋ taáŋ gií, mè nde né wò seé sɔm. 3À yeé nde ŋgweé njií ménâ, ye: Tele mò mè seé sɔm aá kèn; mè kuú aá, wanɔɔ́ŋ mè mò boór kíé kòmò cú; beè mò njèh duaà né fegùlì ndɔ; te mè bɔɔ́ naàn? 4À den cuù mé be seèn ye: Mè kɔ baá kèn! Mè nde né bɔ̀ nùàr boú;16:4 Nùàr laán wellê te ŋa nùàr yeè. mɔ tele mò sɔm aá mè seé, te bɔ́ ndeè yií keéh bɔɔ̀n mè gwò teèn.
5«À yilá njiî bɔ̀ hùà bɔ̀ teleè ká toò seèn cécéné cécéné ndɔ. À bie njií mé dé toò jɔ̀gɔ̀, ye bú a: Bî tele mò né mé hùà meèn wa? 6Ye bú a: Né bɔgɔ kómò yuií. Nùà seê ye bú a: Né ménâ; dèn ndé doó, wèh nyàgà sér á yulà tîn. 7À bie njií cu mé déì, ye bú a: Dé yeè nɔ, bî tele mò né mé hùà meèn ndɔ wa? Dé sâ ye bú a: Dé mò né ba yolò yuií tîn. Ye bú a: Né ménâ; sìè, nyàgà sér á yuií nèà.
8«Nùà lieê doô yeé ŋene nùà seê tánágà hèllè né feh seèn ménâ nyamé kɔɔ́, à vra seér cu bú lòù. Ye: bɔ̀ *wɔ́ŋ bɔ̀ nyamé kela né seé bɔɔ̀n kɔɔ́ mé bɔ̀ Càŋ bɔ̀. Lòù sam, bɔ̀ Càŋ bɔ̀ seé Càŋ ménâ nyàmè bèh.»
9Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, mé ŋgùlù wɔ̂ŋ bí gàm bɔ̀ saâm bɔ̀ mé njéh gaàm. Mɔ ndeè gi aá beè biì, Càŋ ndeè né bí te dene dé nyèmà mé nyèmà yií keéh.
10«Bí kɔ́ɔ ye, nùà gècên te njèh dé maàn né nùà gècên te njèh dé koô ménâ. Nuaá mé né nùà nyeên te njèh dé maàn, né cu nùà nyeên te njèh dé koô ménâ ndɔ. 11Mɔ bí mân tueé nagá née te ŋgùlù wɔ́ŋe ye, sâ neì bí te njèh gècên yií keéh nde né kɔɔ́ wa? 12Mɔ bí njèh bɔ̀ nùàr vèh bèh, sâ neì bí njèh dé biì mbaá haá kuú nde né kɔɔ́ wa?
1316:13 Mat. 6:24«Nuaré déì seé nùà fà kèì cén bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh. À nde né cén bunó, à gwaán déì. À beè déì den nde né nùà gècên, à seb déì. Bí seé Càŋ bɔ̂ seé kàgàlɔ̀ŋ fà dɔɔ́ŋ kèì cén bɔ́ kòmò ndé ŋgwéh.»
Ŋgòr Yeésò feh hihiné
(Matíô 11:12-13; 5:31-32; Mârk 10:11-12)
14Te bɔ̀ *Farisiên mé temé dɔɔ́ŋ né gi yoòr kàgàlɔ̀ŋ, yeé nde ŋgweé njií mân, bɔ́ yuo die Yeésò yoòr mé séb. 15Yeésò ye bɔ́ a: «Bí den né njolò bɔ̀ nùàr faá bɔ̀ gècên bɔ̀ nɔ. Sâ bí bɔɔ́ den né mbaá, Càŋ né gi temé biì ŋené. Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ njií mé né dudueèr beè bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ, né gi bɔ̀ njèh mbembaâ beè Càŋ.
1616:16 Mat. 11:12-13«*Sóú Músì bɔ́ bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì mé terreb teèn, yuoô te cu sâ tɔ́g nde wa mé nàm Jâŋ Bàptîs. Sâ née mé terreb ye. Jomo sâ bɔ́ se waà mé Njàgà Bagaà felè *Lò Càŋ. Kènê nùà kàn né lom lege, ye te nyí yila teèn. 1716:17 Mat. 5:18Á, sóú nɔ? Mè tueé bí, vulú bɔ̂ tàbè nde gi né faá njèh mbaâ nɔ ŋellé yuo, sóú le ter. Gwaán njolo sóù a, jíé méné gèh dé heè, ndɔ́g à nyímé ndé ŋgwéh.
1816:18 Mat. 5:32; 1 Kɔr. 7:10-11«Nuaá mé mele sɔm veèh, nde jɔgɔ cu déì dɔɔ́ŋ, kuú né yàgà. Véh mé bɔ́ naâ lòù mele sɔm, nuaá mé jɔgɔ bú dɔɔ́ŋ kuú taré né yàgà ndɔ.»
Kàn felè nùà lieê déì bɔ̂ Lasâr
19«Nuaré déì lé naâ teèn, lé naâ nùà lieê; à né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ bebagaà su, cieé dɔɔ́ŋ à né yáb bebagaà yieé, à né jùjùɔ̀b yieé. 20Nùà saâm déì lé naâ teèn ndɔ, yilí seèn né Lasâr. Lasâr lé naâ mé nyer yo dɔɔ́ŋ. À lé cer den beéh ké tùtúlù nùà lieê hèllè, 21ye te nyí domó yieé kwa tòmò yâb ka seèn. Bɔ̀ boór né yeé ndeé, bɔ́ nagá bilí cu bú mé nyer mene.
22«Loù sâ, nùà saâm doô kuú, bɔ̀ cìlì Càŋ nde jɔgɔ kwaá njií bú ké te vulúu kwarè Abrahâm. Nùà lieê hèllè kuú ndɔ, bɔ́ furú bú, 23à yila nde ké dòù bèh dàm gèr ŋené kuû; sâ Abrahâm bɔ̂ Lasâr baá kɔɔ́, à ke njií den aá bɔ́ lòù. 24À lɔgɔ njií ké ter, ye Abrahâm a: Tele mò, kɔ́ yeè mè jere teèn; témá njî yeè Lasâr, te à ndeè die kwaá mè nòmò ká te leba mé nyɔ̀gɔ̀ beè, mè ŋene kuú mé gèr ká tuar. 25Abrahâm ye bú a: Huaán mò, mùnò kɔ́ cú munò, ye ké cie nyí lé naâ mé ŋgùlù sab, sâ Lasâr né mé gèr kwaré. Kɔ́ɔ ye, kènê temé Lasâr dɔlé baá; gèr baá seér felè yeè. 26Toòmá lètenè beèh béh bî jiím tena né ŋgɔbe. Né mene béh, né mene bí, bèh kelâ sam.
27«Ye Abrahâm a: Sâ mɔ né mân, kúkùr yeè tele mò, témá njí cú Lasâr ké gwò tele mò teèn. 28Bɔ̀ dìm mò né ké gwò tîn; te Lasâr nde tueé nyegé bɔ́, wanɔɔ́ŋ bɔ́ nde cuù né ká lè gèr-e yilá kuú. 29Abrahâm ye bú a: Ké jomo bɔ̀ dìm yeè né mé mvù Músì mé mvù bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ beè; bɔ́ a, ŋgwé cí. 30Ye Abrahâm a: Tele mò, dé sâ wúlú ndé ŋgwéh. Ŋgulí kela né dé nuaá mé naâ dòù komo yuo, te bɔ́ kweéh seér ye temé. 31Abrahâm ye bú a: Mɔ bɔ́ sòn Músì mé bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ ŋgúŋgwéh, sâ nuaré déì komo yuo mene dòù, ndɔ́g bɔ́ kwéh sér ndé ŋgwéh.»
17Veên
(Matíô 18:6-7, 21-22; Mârk 9:42)
1Yeésò den cuù ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn a: «Njií mé nde né bɔ̀ nùàr te veên dɔɔ́r yií, lím ndé ŋgwéh. Bɔɔ́ mene naàn, nùàr a, te mbeí teèn dɔ́r yí. Nuaá mé dɔr yií mbeí teèn nde né mé gèr kwaré. 2À dɔr yií cegé mene huaán maàn cén déì lètenè bɔ̀ huaán hên te veên, à nde né mé gèr kuú. Sâ, nùà hèllè ye, mé sòn gèr hèllè bɔ́ wèh ndé kɔ́ mé nyí ké sòn nòmò koô, bɔ́ jɔ́gɔ́ kàgà kwá nyí nyèn tuagaà, bɔ́ vela si njií kɔ nyí dùà. 317:3 Mat. 18:15Sâ, bí bɔ̀ŋ nyégé feh biì bagasé.
«Mɔ mbeí yeè déì né wò veên bɔɔ́, túé nyégé bú lòù. Mɔ à kweéh seér aá temé, kúlú njí dèh doó. 4Mɔ à né mene mbei téhbeh lè cieé sabé den, mɔ à né yoòr yeè ndeè ye wò a: kúlú njí doó, sâ kúlú njí dèn ménâ kulù.»
Temé kwaá njiî
5Bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê deên ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, bɔ́ te béh kwaá ŋeí seér temé yoòr yeè lòù.» 6Fehtoò beèh ye bɔ́ a: «Mɔ ndèm biì sé la né faá mvum tàb làm17:6 Ká Bà mvum mé jie kela né kɔɔ́ né mvum tàb làm. Dé ké lɔ bɔ̀ Jûf né mvum dé hiîn. nɔ ham waá, bí sé la naâ tueé ye toú hên a: ndé kòmò njébá dèn yí dùà yíê; à sé la naâ sòn biì ŋgweé.»
Seé nùà seê
7Yeésò den cuù ye bɔ́ a: «Hên mɔ lètenè biì nuaré déì né mé nùà seê seèn déì teèn; né nùà kíé-boór wa, tèŋ mbieè wa, mɔ à cu cuù ŋueh, tele nde né bú ká kwarè yâb lòù yilá kaár njiî wa? 8Sam, à tueé seér nde né ye bú a: Ndé nyí yáb tuar neé kwaá. Mɔ bela baá, wò su cɔ̀gɔ̀, wò ndeè geé kwaá nyí. Mɔ nyí yieé gi aá, nyí ŋueé gi aá, wò nde ye dé yeè yieé. 9Mɔ nùà seê bɔɔ́ gi aá ménâ kèn, tele seèn nde né bú lòù vra seér faá né njèh kàm déì beè seèn wa? 10Né felè biì faá bèh ménâ ndɔ: mɔ bí bɔɔ́ gi aá bɔ̀ njií mé né seé biì kèn, bí júée: Seé beèh né cí, béh né dé beèh bɔ̀ seê bɔ̀ mbaá.»
Bɔ̀ beén veên bɔ̀ déì yulà
11Sâ Yeésò née ka te gò Jerusalem ye, à né lètenè *Samarî bɔ̂ Galilê kelá. 12À wa lè lɔɔ́ déì; sâ bɔ̀ beén veên bɔ̀ déì yulà baá ká yoòr seèn ndeê. Bɔ́ yeé ŋene njií aá bú, bɔ́ njebá le ké dàb, 13bɔ́ lɔgɔ́ njií ké ter ye bú a: «Yeésò, dé koô, kɔ́ yeè béh jere teèn!» 1417:14 Lév. 14:1-32Yeésò ye bɔ́ a: «Bí ndé ké yoòr bɔ̀ ŋgàŋ sèmè, bí feh keéh bɔ́ yo biì.» Bɔ́ sɔm gò ndɔ. Bɔ́ yeé baá ceér dueè, bɔ́ taré yuo gi.
15Cén déì lètenè bɔɔ̀n yeé ŋene aá ménâ, à cu cuù dé seèn jomo. À né gɔ, à né Càŋ ké ter seén njií. 16À waà, à die sulí njií njolo doó ka Yeésò, à né bú vra. À lé dé seèn naâ nùà Samarî. 17Yeésò yeé ŋene aá ménâ, à ye: «Ŋgweéh bɔ́ yulà dɔɔ́ŋ naá giì taré yuo mà. Hên, bɔ̀ tárènèà bɔ̀ déì né he wa? 18Nuaá mé cu cuù né Càŋ vra weh, gi cegé né nùà kìn hên wa?» 19Jomo sâ Yeésò ye bú a: «Kòmò wùò ter, wò né temé yoòr mò kwaá njií, wò yili yuo aá kèn. Ndé-re baga!»
Cuû *Huaán Nùàr
20Bɔ̀ *Farisiên ye Yeésò a: «*Lò Càŋ wa ndeè né heèh wa?» Ye bɔ́ a: «Lò Càŋ njolò biì bèsɔ́nè jɔ́gɔ́ wá ndé ŋgwêh, te bí nde ye ŋené kɔɔ́. 21Bɔ́ túé ndé ŋgwéh ye bí a: kè, hên nɔ; kè yíê. Bí kékɔɔ̀ ye Mbàm Càŋ ká lètenè biì die wa giì aá kèn.»
22À yeé tueé gi aá ménâ, à tueé njií mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ndɔ, ye bɔ́ a: «Cu déì nde né teèn, bí nde né gwaán, ye bí sé la naâ biì *Huaán Nùàr cieé cén ŋené ŋgweé nɔ. Mè tueé bí, bí bú ŋéné ndé ŋgwéh. 23Bɔ́ tueé nde né ye bí a: bí kè njí kán! bí kè njí kàn! Mɔ bɔ́ baá bí ménâ tueé, bí dèn lòm dé biì nɔɔ́ŋ, bí té teèn ndé. 24Gèh dé mé mbàn né yeé ké te vulúu be terré doô, loù sâ Huaán Nùàr nde né ménâ ŋagá yuo kelâ. 25Njèh cén, kɔ bɔ̀ cafanê bɔ̀ jɔ̀gɔ̀ ŋgɔn keéh gi aá bú kèn, kɔ à ŋene sɔm aá dàm bɔ̀ gèr beè bɔɔ̀n kèn ndɔ, sâ ye.
2617:26 Gen. 6:5-8«Loù mé Huaán Nùàr cuù nde né teèn, bɔ̀ njií mé lé bɔɔ́ giì naâ lè nàm Noê dɔɔ́ŋ nde cu né ménâ bɔɔ́. 2717:27 Gen. 7:6-24Sâ lè nàm Noê, bɔ̀ nùàr lé kɔ loóm naâ yieê mé ŋueê, bɔ́ né véh suaá, bɔ́ né bèh siîb ndeé ndɔ. Bɔ́ né ka mé njéh méménâ bɔɔ́ ndeé, tɔ́g nde wa loù mé Noê lé yilá naâ kɔm teèn. À yeé baá lè kɔm, nu koô die, nòmò laga kum lɔ bɔ́ teèn.
2817:28-29 Gen. 18:20–19:25«Nde cu né faá lè nàm *Lɔ̂t bɔɔ́ ndɔ: bɔ̀ nùàr lé kɔ cegé naâ yieê mé ŋueé deèn, bɔ́ né ŋge, bɔ́ né go, bɔ́ né gèh dobo, bɔ́ né gwà sieé. 29Loù sâ, Lɔ̂t yuo lè lɔɔ́ *Sɔ́dɔ̀me, we lé naâ ter lè nyùm nàgàkèn bomo suagâ, ŋgie kum sɔm cu bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ jomo seèn ndɔ. 30Loù mé Huaán Nùàr ndeè né teèn ŋené yuo kelâ, nde cu né bɔ̀ nùàr ménâ bɔɔ́.
3117:31 Mat. 24:17-18; Mk. 13:15-16«Loù sâ kwa nde né nuaré déì, sâ à né ké felè gwà; bú a, fɔ́n lòm doò, à té gwò felè bɔ̀ njèh seèn mbaá yílá kú. Kwa lɔ nde né nuaré déì ké ŋueh ndɔ, à té ká lɔ mbaá cú kû. 3217:32 Gen. 19:26Bí mùnò njí cú dé mé lɔ naâ veèh Lɔ̂t kwa doô! 3317:33 Mat. 10:39; 16:25; Mk. 8:35; Lûk 9:24; Jâŋ 12:25Nuaá mé gwaán né yɔ̀ŋ seèn mé be seèn gagá kwaá, nde né bú leér lɔɔ́. Nuaá mé né dé seèn cio felè mò ŋgɔɔ́n seér, nde né yɔ̀ŋ seèn yili sɔm. 34Mè tueé bí: nuaré déì bɔ̂ mbeí nde né loù sâ te ndagá cén-e; bɔ́ nde né cén weh, déì le. 35Ma déì bɔ̂ mbeí nde né nyèn bècénè gwo; bɔ́ nde né cén weh, déì le. 36Nuaré déì bɔ̂ mbeí nde né ké ŋueh fà; cén nde né weh, déì le.»
37Jomo sâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Fehtoò beèh, ndeè ménâ bɔɔ́ den nde né he wa?» Ye bɔ́ a: «Bèh mé komó né teèn dɔɔ́ŋ, bɔ̀ jìè nde gi né teèn bilí ndeé.»
18Kàn felè nùà téná-ju bɔ̂ ma kû déì
1Yeésò si bɔ́ kàn déì, ye te bɔ́ dua den Càŋ cieé dɔɔ́ŋ, bɔ́ gùr cú; à ye bɔ́ a: 2«Nùà téná-juù déì lé naâ lè lɔɔ́ koô déì teèn, à lé Càŋ dùlà bèh, à nùàr vèh ŋgwéh ndɔ. 3Ma kû déì lé naâ lɔ sâ teèn ndɔ; cu dɔɔ́ŋ à né toò seèn yagá ndeé den, ye bú a: Téná sɔ̀m mè ju hên teèn, te bêh nùà bùnò mò geé. 4Ma kû doô né ka méménâ yagá den, nùà téná-juù hèllè bú mé njéh táŋ ŋgwéh. Yeé yɔgɔ́ baá, cieé déì à den kaà mé be seèn ye: Mè né kɔɔ́ ye mè Càŋ dùlà bèh, mè nùàr vèh bèh ndɔ. 5Mé njéh mene, gèh dé mé ma kû doô né mè yoòr ŋeí hên, né mè ki. Kwá mè tena sɔm bú ju hên, te mè ŋgweé keéh tie.»
6Fehtoò beèh deén baá-re ndɔ, ye bɔ̀ nùàr a: «Bí ŋgwé nyégé ŋgòr nùà téná-juù hên bagasé. 7À né ménâ bɔɔ́ komo, sé tagá Càŋ wa? Mè tueé bí, bɔ̀ nùàr Càŋ mé né toò Càŋ cu dɔɔ́ŋ yueé, Càŋ nde né bɔ́ gam, à ŋgágá ndé ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ, 8à nde né kukwar bɔɔ́. Mé njéh mene, *Huaán Nùàr ndeè cuù, sâ bɔ̀ɔ́ mé né temé cén kwaá njií, née-re teèn ye wa?»
Kàn felè nùà *Farisiên bɔ̂ nùà wèh-làmpɔ̂ŋ déì
9Yeésò kàn hên si kuú né felè bɔ̀ɔ́ mé né munó ye bɔ́ dé bɔɔ̀n né bɔ̀ gècên bɔ̀ toò Càŋ, bɔ́ né bɔ̀ mbeí lòù seb seér doô. Ye bɔ́ a: 10«Nuaré déì bɔ̂ mbeí lé wuó naâ ter fà dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde ké *gwà Càŋ koô bèh Càŋ duaà; déì né Farisiên, déì né nùà wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ.
11«Farisiên doô njebá nde dé seèn ké toò gèbàkàg, ye: O, Càŋ! Mè né wò vra; mè nùà mbaâ faá bɔ̀ nuaré déì nɔ sam, bɔ́ né dé bɔɔ̀n yíb ŋuɔɔ́b, bɔ́ né veên bɔɔ́ bele, bɔ́ né yàgà ndeé; mè dèn ŋgwéh faá nùà wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ hên ndɔ, mè né cu wò mé dé sâ vra kókoó mbaá. 12Dé mò, lè sɔ́ndè dɔɔ́ŋ, mè né yeé yáb teèn jolo cieé fèfà. Lè bɔ̀ njèh mò dɔɔ́ŋ, njií mé baá yulà dɔɔ́ŋ, mè né yeé mbe teèn cécéné sɔm, mè haá wò.
13«Nùà wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ doô njebá sua le dé seèn ké jomo, à sulí njií njolo doó mé kú mene, ye Càŋ a: Óè Càŋ mò, mè né nùà veên, kɔ́ yeè mè jere teèn.»
1418:14 Mat. 23:12; Lûk 14:11Yeésò den cuù baá-re ye bɔ́ a: «Mè tueé bí, Càŋ lé kwaá lɔɔ̀ naâ sòn Farisiên hèllè ménâ, à ŋgweé seér dé nùà làmpɔ̂ŋ doô. Nùà làmpɔ̂ŋ doô nde cu lɔ ndeé, sâ à baá gi dé seèn beè Càŋ dilísé; nùà lòbò kàŋ hèllè le. Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé né ter ŋgumó ŋaá dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú doó baá njií, te bɔ́ ter komo njií seér nùà dɔlê.»
Bɔ̀ huaán tetɔɔ̂r kulû
(Matíô 19:13-15; Mârk 10:13-16)
15Jomo sâ bɔ̀ nùàr né mé bɔ̀ huaán ká yoòr Yeésò weh ndeê, bɔ́ weh nde bilî mé bɔ̀ dé mbembɔgɔ̀ mene, te à kema njií bɔ́ be yoòr. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ nde seér cu bɔ̀ nùàr lòù. 16Yeésò yilá njiî bɔ̀ huaán doô ká toò seèn ndɔ, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Bí kwá bɔ̀ huaán ndeè ká yoòr mò, bí té bɔ́ yín. Bí kɔ́ɔ ye, *Lò Càŋ né dé bɔ̀ɔ́ mé den né faá bɔ́ nɔ. 17Mè né tueé ye bí a, nuaá mé Lò Càŋ mé temé seèn mene faá huaán maàn nɔ wèh ŋgwéh dɔɔ́ŋ, teèn yílá ndé ŋgwéh.»
Dèbbè nùà lieê déì
(Matíô 19:16-30; Mârk 10:17-31)
18Nùà koô bɔ̀ *Jûf déì ndeè ye Yeésò a: «Nùà fèh-njèh dé bagaà né wò. Hên, mè bɔɔ́ nde né naàn, te mè kwa ye yɔ̀ŋ dé tètàgà wa?» 19Yeésò ye bú a: «Wò mè nùà bagaà yilá né mé ŋgei wa? Nùà bagaà gi cegé né Càŋ. 2018:20 Ex. 20:12-16; Deut. 5:16-20Wò né gi *sóú kɔɔ́, ye: té yàgà ndé; té feh wúlá; té yíb ŋúɔ́b; té nuaré déì nyeén yoòr cɔ̀ kwá; ŋgwé sòn tele yeè mé meí yeè ndɔ.» 21Nùà doô ye bú a: «Mè lé jolo duɔɔ́m naâ ménâ, sâ mè née ndà ye, mè né yeé bɔ̀ dé sâ jolo gií.»
22Yeésò yeé ŋgweé aá ménâ, ye bú a: «Le cu née wò njèh cén ye: ndé gò sɔ̀m gí-re bɔ̀ njèh yeè dɔɔ́ŋ, wò geé haá njií bɔ̀ saám bɔ̀ kàgàlɔ̀ŋ sâ, te wò kwa seér ŋgúlú ké ter te vulúu. Jomo sâ wò ndeè, wò bele mè ndɔ.» 23Nùà hèllè yeé nde ŋgweé njií faá bèh mân, à munó njií gi ŋgúlú seèn dɔɔ́ŋ, temé kuú yuo bú lè ndɔ.
24Yeésò ke njií bú ndɔ, ye bɔ̀ nùàr a: «Né taré mé bɔ̀ lilieê bɔ̀ yila *Lò Càŋ. 25Ŋgweéh né taré mé ŋgelobà yila kela te lɔ́ŋ kɔ̀gɔ̀târ wa? Né ménâ mé nùà lieê ndɔ; te Lò Càŋ yilâ taré kela nde né dé seèn mé dé ŋgelobà.» 26Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye: «Sâ, mɔ né mân, nuaá mé nde né yili yuo, né neì?» 27Yeésò ye bɔ́ a: «Njií mé né bɔ̀ nùàr taré yɔgɔ́, beè Càŋ táré ŋgwéh.»
28Piêr ye bú á: «Ŋgweéh béh hên vu lɔ gi aá bɔ̀ njèh beèh sâ, béh bele wò mà.» 29Yeésò ye bɔ́ a: «Mè né tueé ye bí a, mɔ nuaré déì vu lɔ gwà seèn wa, né veèh seèn wa, né mene bei mé dìm, né mene tele bɔ̂ meí, né mene ŋuna, mɔ à bɔ́ vu lɔ né felè Lò Càŋ, 30bú a: kɔ́ɔ ye, nyí nde cu né ménâ cafanê kwa yɔgɔ́ keéh, te nyí ndeè te *wɔ́ŋ dé feê kwa bilí cu ye mé yɔ̀ŋ tètàgà mene.»
Ŋgòr felè cio Yeésò dé mbelèm tagâr
(Matíô 20:17-19; Mârk 10:32-34)
31Yeésò weh bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn yulà cùɔ̀b fà, ye bɔ́ a: «Hên, béh bí ŋaá nde baá ké Jerusalem sâ. Njií mé bɔ̀ *sòn-Càŋ bɔ̀ lé naá giì felè mò *Huaán Nùàr nyagá kwaá dɔɔ́ŋ, nde gi né ké teèn mboón. 32Bɔ́ nde né Huaán Nùàr beè bɔ̀ lòù bɔ̀ jɔgɔ́ yií. Bɔ̀ lòù bɔ̀ nde né bú seb, bɔ́ selé bú; bɔ́ nde né bú dèh yoòr kulú su, 33bɔ́ lobo bú, bɔ́ wula sɔm bú. Lè cieé tagáre, à nde cu né lè cio komo yuo ndɔ.» 34À yeé tueé gi aá mân, bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh lág; njeré déì lé ndegé yɔgɔ́ naâ bɔ́ lòù.
Tácugó déì
(Matíô 20:29-34; Mârk 10:46-52)
35Yeésò yeé nde aá Jerikò waá, sâ tácugó déì né te sòn ceêr njèh dua den. 36Nùà hèllè yeé ŋgweé bɔ̀ nùàr baá kem kelá, à bie kwɔ̀m. 37Bɔ́ ye bú a: «Né Yeésò nùà Najarêt kela né kɔɔ́.» 38À sɔm hueh ndɔ, ye: «Yeésò ŋunà *Davîd, kɔ́ yeè mè jere teèn.» 39Bɔ̀ gè toò bɔ̀ mé baá kwarè seèn yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ nde seér bú lòù, ye bú a: «Máb sòn yeè doó sâ.» Mé njéh mene, à kɔ lom né méménâ ké ter tueé lɔgɔ́ njiî, ye: «Ŋunà Davîd, kɔ́ yeè mè jere teèn.»
40Yeésò njebá le ndɔ, ye bɔ́ dèrrè ndê mé bú. À yeé baá ká kwarè Yeésò, Yeésò ye bú a: 41«Wò ye mè a: gàm nyí naàn wa?» Ye Yeésò a: «Fehtoò mò, bɔ́ yeè te mè ŋene njolo teèn.» 42Yeésò ye bú a: «Ŋéné njolo ŋenè! Wò né temé yoòr mò kwaá njií, wò yili yuo aá kèn.» 43Njolo seèn kwɔgɔ yuo doó sâ ndɔ. À yuo bele lom Yeésò nenɔɔ́ŋ, à né mé Càŋ teter seén ndeé. Bɔ̀ɔ́ mé lé naâ ŋené dɔɔ́ŋ seén gi Càŋ ménâ ndɔ.
19Yeésò bɔ̂ Jasê
1Yeésò wa Jerikò ndɔ, à né lètenè lɔɔ̂ kelá. 2Nuaré déì lé naâ lɔ sâ teèn, yilí seèn né Jasê, à né nùà koô felè bɔ̀ wèh-kàgàlɔ̀ŋ làmpɔ̂ŋ bɔ̀. Né nùà lieê. 3À né ceér fɔɔ́n, ye te nyí ŋene kwa nuaá mé bɔ́ yilá né Yeésò sâ; lɔ́ŋ sam mé bɔ̀ nùàr, à lé naá cuù nùà tibî ndɔ.
4À yeé ŋene aá ménâ, à dula kela nde gè toò bɔ̀ nùàr, à sie ŋaá toú19:4 Bɔ́ toú sâ yilá né “sycomore”. déì, à né Yeésò teèn kela den, te à ŋene ŋgweé bú ndɔ. 5Yeésò waà bèh sâ, à sɔm njií njolo ter, à ŋene njií bú; ye bú a: «Súágà ká doó wúwágá, Jasê; lan mè cer nde né ké gwò yeè.» 6Jasê wur suagà, à weh njií Yeésò ké gwò seèn mé vràb mene. 7Bɔ̀ nùàr yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ duɔɔ́m ndugô, ye: Nùà hên nde ké gwò nùà veên cer seér né dé keì wa?
8Jomo sâ Jasê komo wuo ter ndɔ, ye Yeésò a: «Fehtoò mò, mè nde né bɔ̀ njèh mò dɔɔ́ŋ fèfà kɔbé bele, mè geé haá njií bɔ̀ saâm bɔ̀ kèb déì. Mɔ mè lé naâ kàgàlɔ̀ŋ beè nuaré déì bele weh, mè nde cu né bú jomo méménâ mbei nèà haá cuú.» 9À yeé tueé gi aá ménâ, Yeésò ye: «Nùà hên né ndùté ndùtù Abrahâm ndɔ; lan, cɔ̀ŋ yilà baá te mbàgà seèn kèn. 1019:10 Mat. 18:11Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ɔ́ mé né lòù leér le dɔɔ́ŋ, *Huaán Nùàr hên nde kuú naâ bɔ́ fɔɔ́n, te à yili sɔm bɔ́.»
Kàn felè bɔ̀ seê bɔ̀ déì yulà
11Bɔ̀ɔ́ mé naâ ŋgòr hên ŋgweé, Yeésò si cu bɔ́ kàn déì. Sâ, bɔ́ baá kwarè Jerusalem, bɔ̀ nùàr baá lom munó ye, doó sâ *Lò Càŋ nde aá ŋené ŋagá. 12À ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé naâ teèn, à né lè bɔ̀ŋ bɔ̀ huaán mgbè. À yeé nde aá mgbè cer, à nde lè lɔɔ́ déì bèh dàb mân, te bɔ́ lobo bú tì, à cuù, à cer ye mgbè.
13«À yeé baá mé gò, à yilá bilí bɔ̀ seê bɔ̀ seèn yulà, à geé haá kwaá bele bɔ́ kàgàlɔ̀ŋ kám cécéné beè-beè, à ye bɔ́ a: Bí bɔ́ ŋgɔ́gɔ̀ toón mé njéh jomo; kɔ mè ndeè cuù aá. À yuo ndɔ. 14À wa toò, bɔ̀ lɔɔ́ bɔ̀ seèn bunó bú ká jomo, bɔ́ tema njií ye: Té bú tì lòbò, béh bú gwàn ŋgwéh, à mgbè beèh sam. 15Mé njéh mene, bɔ́ lobo bú tì. À cu cuù ká lɔ lètenè bɔɔ̀n. À waà, à ye, bɔ́ yílá njî bɔ̀ seê bɔ̀ nyî doô, kɔ ŋgweé kàgàlɔ̀ŋ naâ jomo ŋar wa.
16«Déì waà ye bú a: Dé koô, kám yeè cén doô ŋar aá kám yulà; hên nɔ. 17Mgbè doô ye bú a: Môn, wò né nùà gècên; wò né njèh memanè ke nyegé kɔɔ́, wèh bá bɔ̀ ndugo lɔɔ̂ yulà hên, wò cèr mgbè teèn.
18«Dé jomò wa cuù, ye bú a: Dé koô, dé mò ŋar cu aá kám tîn déì ndɔ. 19Mgbè doô ye bú a: Bɔ̀ ndugo lɔɔ̂ tîn hên baá dé yeè ndɔ; cèr á mgbè teèn kɔɔ́.
20«Déì wa cuù ndɔ, ye bú a: Dé koô, wèh cú-re kàgàlɔ̀ŋ yeè. Mè lé naâ bú te cɔ̀gɔ̀ kaga nyegé, mè leér kwaá lòù. 21Wò yeè né nùà yɔgɔ̂; mè veéh naâ cí. Wò mene njeré déì kɔɔ́ kwá ŋgwéh, wò né yeé mbaá weh njií. Wò mene kɔɔ́ dòbò bèh, wò né yeé mbaá kwaá njií.
22«Mgbè doô ye bú a: Nùà veên faá wò nɔ! Wò ju kènê beè mò die nde né mé ŋgòr yeè sâ. Wò lé naá giì kɔɔ́ ye mè né nùà yɔgɔ̂: mè mene kɔɔ́ kwá ŋgwéh, mè né yeé mbaá weh njií. Mè mene kɔɔ́ dòbò bèh, mè né yeé mbaá kwaá njií. 23Lé bɔɔ́ naâ naàn mé wò lé mè kàgàlɔ̀ŋ mò ké te mbiîn kwá njí ná ŋgwêh te ŋar, mè cuù, sâ nòmò baá teèn wa?
24«À tueé njií mé bɔ̀ nùàr ndɔ, ye bɔ́ a: Bí ŋgà sɔ̀m bú kàgàlɔ̀ŋ sâ beè ŋgaà; bí ságá njí mé nùà kám yulà jɔ̀gɔ̀. 25Bɔ́ ye bú a: Dé koô, á dé sâ baá gi dé seèn mé kám yulà beè nɔ. 2619:26 Mat. 13:12; Mk. 4:25; Lûk 8:18Ye bɔ́ a: Mè tueé bí, nuaré déì nde gi né mé njèh beè, bɔ́ haá sagá cu bú déì teèn. Nuaré déì dé seèn mé njèh beè sam nde ŋgweéh, né mene dé maàn mé à né mé njéh dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bú beè horó sɔm. 27Dé bɔ̀ bùnò bɔ̀ mò, bí sìè ndé gî mé bɔ́ ká toò mò; bɔ́ ye mè mgbè bɔɔ̀n sam, bí wúlá sɔ̀m gí bɔ́ wulà.»
Ké Jerusalem yilâ
(Matíô 21:1-11; Mârk 11:1-11; Jâŋ 12:12-19)
28Yeésò yeé tueé gi aá ménâ, à gɔ kela nde gè toò bɔ̀ nùàr ndɔ, bɔ́ bɔ́ né Jerusalem ndeé. 29Bɔ́ yeé wa kèbè Betafajê bɔ̂ Betanî, kwarè tòr mé bɔ́ yilá yeé tòr Oliviê, Yeésò tema keéh bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà déì toò, ye bɔ́ a: 30«Bí ndé lè lɔɔ́ toò biì sâ. Mɔ bí yilá baá lɔ, bí nde né huaán vuɔmndeè ŋené. Nuaré déì née teèn ŋá lɔ́gɔ́ ŋgwéeh ye. À né te yuiî mân. Bí sè ndê mé bú. 31Mɔ nuaré déì ye bí a, bí bú se né dé keì wa, bí júée bú a: Nùà Dueè gwaán né bú kɔɔ́.»
32Bɔ́ yuo gò ndɔ, bɔ́ wa, bɔ́ kwa gi ka dɔɔ́ŋ faá Yeésò tueé naâ bɔ́ nɔ. 33Bɔ́ yeé baá ménâ se den, bɔ̀ njèh bɔ̀ bie ye bɔ́ a: «Bí huaán vuɔmndeè sâ se den né dé keì wa?» 34Bɔ́ ye bɔ́ a: «Nùà Dueè gwaán né bú kɔɔ́.» 35Jomo sâ, bɔ́ se haá njií bú mé Yeésò ndɔ; bɔ́ né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ bɔɔ̀n huaré weh, bɔ́ né ŋgètenè vuɔmndeè teé njií, bɔ́ né Yeésò teèn jɔgɔ́ kwaá. 36À yuo gò, à né ndeé, bɔ̀ nùàr né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ yoòr bɔɔ̀n huaré weh, bɔ́ né ceceér teé njií. 37À né ké te tòr Oliviê doô suagá ndeé, à wa kwarè Jerusalem, sâ dàm bɔ̀ mbɔ̀ŋ né ceér dueè léláŋ vɔ́gɔ́-temê samé den, bɔ́ né Càŋ ké ter seén njií. Bɔ́ né bú felè bɔ̀ fém mé bɔ́ lé naá giì ŋené dɔɔ́ŋ seén laré. 3819:38 Ps. 118:26Bɔ́ ye: «Càŋ a, kúlú nyégé Nùà Dueè mé ndeè né mé yilí seèn hên kulù. Cɔ̀ŋ ké ter te vulúu mé *sùsùm né dé Càŋ.»
39Sâ bɔ̀ *Farisiên déì lé naâ lètenè bɔ̀ nùàr doó sâ teèn. Bɔ́ ye Yeésò a: «Júée bɔ̀ mbɔ̀ŋ yeè a, bɔ́ húné-re nɔɔ́ŋ.» 40Yeésò ye bɔ́ a: «Mè tueé bí ndɔ, mɔ bɔ́ huné mene nɔɔ́ŋ, bɔ̀ taá nde né ménâ seén den.»
Felè Jerusalem yueê
41Yeésò yeé baá kwarè Jerusalem, à ke njií lɔɔ́, à yueé velé, 42ye lɔɔ́ a: «Nuaá mé sé naâ wò dɔlê haá, wò sé naâ yeè bú keí mé né hên ŋené kɔɔ́ nɔ. Ŋgweéh kènê leér baá njolò yeè mà. 43Kékɔɔ̀ ye, cieé déì nde né teèn, bɔ̀ bùnò bɔ̀ yeè nde né wò beè kaáŋ sie, bɔ́ kaga keéh wò yí lètenè, bɔ́ sané yilà nde né lètenè biì dɔɔ́ŋ, 44bɔ́ kibí kela mé bɔ̀ nùàr yeè doó, bɔ́ kum sɔm bí. Taá déì felè mbeî lè ndé ŋgwéh. Lòù sam, Càŋ ndeè né ye te nyí yili sɔm wò. Mé njéh mene, wò ŋéné kɔ́ ŋgwéh.»
Yeésò ké *gwà Càŋ koô
(Matíô 21:12-17; Mârk 11:15-19; Jâŋ 2:13-22)
45Yeésò yila nde yí cie gwà Càŋ koô ndɔ. À wa, sâ bɔ̀ nùàr né toón teèn bɔɔ́ den. À yeé nde ŋene njií ménâ, à yila bɔ́ cie kwɔgɔ́ sɔm keêh. 4619:46 Es. 56:7; Jér. 7:11À né bɔ́ teèn tueé yií, ye bɔ́ a: «Né gi lè mvù Càŋe nyagá den ye: Gwà mò né lom gwà Càŋ duaà. Keí mé bɔɔ́ bí weh kwaá seér aá gùr yîb biì wa?»
4719:47 Lûk 21:37Cieé dɔɔ́ŋ Yeésò né bɔ̀ nùàr njèh ké gwà Càŋ feh den. Yeé baá môn, bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù, bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ dɔɔ́ŋ duɔɔ́m aá ceér fɔɔ̂n, te bɔ́ wula sɔm bú. 48Njèh cén, bɔ́ bú sìè kwà ŋgwéh. Lòù sam, cìlì nùàr lé naâ doó, bɔ́ né ŋgòr seèn felá.
20Kùɔ̀m terreb Yeésò
(Matíô 21:23-27; Mârk 11:27-33)
1Cieé déì lé naâ teèn, Yeésò né bɔ̀ nùàr njèh ké *gwà Càŋ koô feh den, à né bɔ́ Njàgà Bagaà se. Bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ njí-sóù kar waà mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ jomo, 2bɔ́ ye Yeésò a: «Wò bɔ̀ njií hên bɔɔ́ né mé gèh terrèb dé heè? Neì wò jegé naâ kɔɔ́ wa? Túé béh tueè.» 3Yeésò ye bɔ́ a: «Mè nde né bí ménâ bieé ndɔ: bí jɔ̀gɔ̀ túé ke mè ye: 4Neì lé Jâŋ Bàptîs tema njií naâ kɔɔ́, ye bú a: ndé bɔ̀ nùàr kou bele wa? Lé naâ Càŋ wa, lé naâ nùàr wa?»
5Bɔ́ yila mé njéh lètenè bɔɔ̀n fellé kuú ye: «Mɔ béh ye bú a: Càŋ lé Jâŋ temà naâ kɔɔ́, à tueé nde né ye béh a: béh lé temé yoòr seèn kwá njí ná ŋgwêh dé keì wa? 6Á, mɔ béh ye bú a: bɔ̀ nùàr lé bú temà naâ kɔɔ́, sâ bɔ̀ nùàr nde né béh tɔbé wulá. Lòù sam, beè bɔɔ̀n Jâŋ lé naâ *sòn-Càŋ.» 7Yeé baá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Béh kɔ́ ŋgwéh nuaá mé lé temà naâ bú.» 8Yeésò ye bɔ́ a: «Sâ mè bí nuaá mé jegé naâ mè túé ndé ŋgwéh ndɔ.»
Kàn jéré-temé bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀
(Matíô 21:33-46; Mârk 12:1-12)
920:9 Es. 5:1Jomo sâ Yeésò si njií bɔ̀ nùàr kàn déì, ye bɔ́ a: «Nuaré déì lé kieè naâ ŋueèh20:9 Ké ŋueh sâ bɔ́ lé doboó naâ “vigne”. seèn; à yeé dobo gi aá yab teèn, à haá kwaá ŋgɔgɔ̂ beè bɔ̀ nuaré déì te bɔ́ ke nyegé den jomo. À yuo dé seèn, à nde bèh gò dàb déì.
10«Cu mé yab yeé baá bɔlé, à tema njií nùà seê seèn cén déì ké yoòr bɔ̀ kè-ŋueèh bɔ̀ doô, ye te nyí kwa yab teèn. Nùà seê doô yeé wa ké teèn, bɔ́ lobo kwɔgɔ njií cu bú jomo be be. 11Nùà ŋueèh doô tema njií cu nùà seê seèn déì. Bɔ́ nde kem sue cu bú yoòr mé séb, bɔ́ lobo kwɔgɔ njií cu bú jomo be be ndɔ. 12Lè njùg tagáre, à tema njií cu nùà seê seèn déì ndɔ; dé sâ yeé wa cu, bɔ́ duún ye baá-re bú núr, bɔ́ tulu si njií bú ké luaà ŋueèh.
13«Nùà ŋueèh doô ye ŋene aá ménâ, ye nyí bɔɔ́ nde né naàn wee? À deên ndɔ, ye: Nyí kènê tema njií nde aá ŋuna nyî yíé-temê; merré déì dé seèn, bɔ́ nde né bú veéh. 14Ŋuna nde ndɔ. Bɔ́ yeé nde ŋene njií baá-re bú mân, bɔ́ nyɔgɔ sòn ye: Hên né nuaá mé nde né nùà ŋueèh ŋaá sâ. Kɔ béh wula sɔm bú lòù, te ŋueèh hên ŋa dé beèh. 15Bɔ́ tulu nde mé bú ké luaà ŋueèh, bɔ́ wula si lɔ bú ké teèn.»
16Yeésò den cuù, ye bɔ̀ nùàr a: «Faá bèh mân, nùà ŋueèh doô bɔɔ́ nde né bɔ́ naàn wee? Mè tueé bí, à nde cu né bɔ́ wulá sɔm gií ndɔ, à ŋueèh kwaá lɔ cu beè bɔ̀ nuaré déì.» Bɔ̀ nùàr yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Ndɔ́g gèh dé sâ ndeè seèn ménâ bɔ́ ndé ŋgwéh.» 1720:17 Ps. 118:22Yeésò né bɔ́ njonjolò ke njegé, ye bɔ́ a: «Kàn mé bɔ́ né te mvù Càŋe nyagá kwaá hên tueé né kei? Ye:
Taá mé bɔ̀ mé-gwà bɔ̀ lé naâ ké jomo komo si njií hên, taá dàn ŋa seér cu né kɔɔ́.
18Nuaá mé ceén die te taá sâ nde né teèn ŋerré le. Mɔ komo die seér né nuaré déì yoòr lòù, sâ nùà hèllè nde né faá fùfú nɔ nyoló den ndɔ.»
Làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔɔ̀m
(Matíô 22:15-22; Mârk 12:13-17)
19Bɔ̀ *njí-sóù mé bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ŋgweé kɔ ye Yeésò kàn si njií den né mé bɔ́; bɔ́ gwaán lom aá Yeésò doó sâ sieè. Njèh cén, veéh né bɔ́ mé bɔ̀ nùàr sie yɔgɔ́. 20Bɔ́ duɔɔ́m bú filî, bɔ́ tema njií bɔ̀ no ké kwarè seèn faá né bɔ̀ gècên bɔ̀ nɔ, te bɔ́ ŋgweé weh ŋgòr sònò seèn, bɔ́ jɔgɔ yií bú beè ŋgɔ́mnà.
21Wa ké teèn, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, njií mé wò né yeé tueé, wò né bɔ̀ nùàr feh dɔɔ́ŋ né teèn yilá, béh né kɔɔ́. Wò nùàr bàlè bèh, wò né bɔ́ ceér Càŋ mé gècên mene feh dilí. 22Sâ jɔ̀gɔ̀ túé ke béh ye: *Sóú beèh ye gwɔ̀m làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔɔ̀m wa, té gwɔ̀m wa?»
23Yeésò ŋene kɔ ndɔ, ye ŋgòr hên né njɔ́g ŋgòr; à ye bɔ́ a: 24«Bí kélé ke mè kàgàlɔ̀ŋ sâ cén déì ye.» Bɔ́ weh haá njií bú cén déì. Ye bɔ́ a: «Feh nùàr mé yilí nùàr ká teèn hên nyagá den né dé neì wa?» Bɔ́ ye bú a: «Né gi dé mgbè Rɔ̂m.» 25À deén baá-re, ye bɔ́ a: «Sâ bɔ̀ njií mé né dé mgbè dɔɔ́ŋ, bí gwɔ̀m njí cú mé mgbè; bí bɔ̀ dé Càŋ há njí cú mé Càŋ ndɔ.» 26À yeé tueé gi aá ménâ, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê. Ŋgòr mé à lé naá giì toò bɔ̀ nùàr tueé dɔɔ́ŋ, bɔ́ bú teèn sìè kwà ŋgwéh.
Njèh bieê felè bɔ̀ɔ́ mé nde cuù né lè cio komo yuo
(Matíô 22:23-33; Mârk 12:18-27)
2720:27 Seé b. 23:8Bɔ̀ *Sadusiên déì bilí ndeè ká kwarè Yeésò. Sâ bɔ́ né yeé tueé ye: mɔ nùàr kuú baá, sâ gi aá, à lè cio kòmò yùò ndé cú.
2820:28 Deut. 25:5Bɔ́ yeé waà baá, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, Músì lɔ naá giì ter nyagá kwaá, ye béh a: mɔ nuaré déì kuú kwaá lɔ véh mé huaán sam, dìm a, sàgà cú ma kû doô, à ŋar yilá cu bei ma. 29Yeé baá ménâ, nuaré déì bɔ́ bɔ̀ dìm lé naâ téhbeh. Bei jɔgɔ véh, à kuú kwaá lɔ véh sâ, huaán sam. 30Dìm sagá weh ma kû doô, à kuú cu, huaán sam. 31Dìm bɔɔ̀n déì sagá weh keéh cu ndɔ. Bɔ́ né ka mé bú méménâ sagá ndeé; bɔ́ sagá laré bú téhbeh dɔɔ́ŋ, bɔ́ huaán mé ma hèllè ŋàr kwà ŋgwéh, bɔ́ kuú gi. 32Jomo sâ, ma hèllè kuú bele bɔ́ ndɔ. 33Á hên, mɔ loù sâ bɔ̀ komó ndeè baá te cio komo yuo, ma hèllè ŋa sɔm nde né veèh dé heè wa? Ŋgweéh lètenè bɔɔ̀n téhbeh dɔɔ́ŋ, bɔ́ lé naá giì bú sagá laré wa?»
34Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ̀ siíb bɔ́ bɔ̀ véh jɔgɔ kuú lom né ká cie. 35Bɔ̀ɔ́ mé wulu gi aá dé *Lò Càŋ kèn, nde né te cio komó yuo, bɔ́ yila nde teèn. Ké Lò Càŋ sâ nùàr ndeè jɔ́gɔ́ kú ndé cú. 36Ké sâ nùàr ndeè kú ndé cú ndɔ, bɔ́ den seér nde aá faá bɔ̀ cìlì Càŋ nɔ. Ŋgweéh bɔ́ lé naá giì te cio komó yuo mà, bɔ́ baá gi bɔ̀ ŋunà Càŋ. 3720:37 Ex. 3:6Músì te mvù Càŋe tueé taré né ménâ ndɔ, ye: bɔ̀ komó nde cuù né lè cio komo yuo gií ma. À lé mân nyagá naâ te lèmè mé à nyagá né ju jìlì ŋgémbèì teèn doô, ye Nùà koô nyî né Càŋ mé bɔ̀ tele nyî Abrahâm bɔ̂ Isâk mé Jakɔ̂b né yeé dua doô ma. 38Mè tueé bí, Càŋ né Càŋ bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀, à Càŋ bɔ̀ komô sam. Bí kɔ́ɔ ye, beè seèn nùàr dɔɔ́ŋ né gi bɔ̀ lèlàŋ bɔ̀.»
39Bɔ̀ *njí-sóù déì yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, wò tueé yií né teèn.» 40Yeé baá mân, nuaré déì njolo toò seèn kàgà nyì cú, ye nyí nde né bú njeré déì bieé.
*Nùà Cɔ̀ŋ bɔ̂ *Davîd
(Matíô 22:41-46; Mârk 12:35-37)
41Yeésò ye bɔ́ a: «Bɔ́ ye Nùà Cɔ̀ŋ né *ndùté ndùtù Davîd, mé ŋgei wa? 4220:42-43 Ps. 110:1Davîd mé feh seèn lé naá giì lè mvù benê tueé kwaá ye:
Nùà Dueè ye Nùà koô nyî a:
Dèn ndê ká te be gaâ nyî;
43kɔ nyí komó silí njií gi aá bɔ̀ bùnò bɔ̀ yeè doó,
wò dobo keéh bɔ́ gulè.
44Hên, mɔ Davîd mé feh seèn Nùà Cɔ̀ŋ sâ yilá né Nùà koô seèn, sâ Nùà Cɔ̀ŋ né cu ndùté ndùtù seèn wa?»
Feh beè bɔ̀ *njí-sóù bɔɔ̀ŋ
(Matíô 23:1-36; Mârk 12:38-40)
45Yeésò né mé bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn njolò cìlì nùàr tueé njií, ye bɔ́ a: 46«Bí bɔ̀ŋ feh biì beè bɔ̀ njí-sóù. Bɔ́ gwaán lom né bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ dé dèdàbe lètenè bɔ̀ nùàr su gɔɔ̀. Né mene ké tan mé ké mbartɔgɔ̂, bɔ́ ye kɔ bɔ̀ nùàr gìbì bíé bɔ́ lòù. Ké *gwà sóù bɔ́ gwaán né bèh denè dé kokoô njolò bɔ̀ nùàr. Bɔ́ nde mene bèh kùrmò lɔ nùàr dɔɔ́ŋ, né gi ménâ ndɔ. 47Bɔ́ né njèh beè bɔ̀ ma kû horó weh bele. Mɔ bɔ́ baá Càŋ dua, kɔ bɔ́ dua tugó lòù, te den faá bɔ́ né bɔ́ gècên bɔ̀ nɔ. Me tueé bí, ju sie kela nde né bɔ́ mé bɔ̀ déì.»
21Há-be ma kû déì
1Yeésò né ke den, à ŋene bɔ̀ lilieê bɔ̀ né kàgàlɔ̀ŋ lè mvugó gwà Càŋ si den. 2À ŋene njií ma kû déì baá kɔ́bɔ̀ fà teèn si yií ndɔ. 3Ye bɔ̀ nùàr a: «Mè né tueé ye bí a, ma kû hên si kela né kɔɔ́ mé bɔ̀ déì dɔɔ́ŋ. 4Bɔ̀ nùàr dé bɔɔ̀n kabe si lom né wèllè kàgàlɔ̀ŋ. Dé ma kû hên môn sam, à dé seèn horó si sɔm né cèr gwà seèn.»
Kùr felè *gwà Càŋ koô mé nde aá ŋellé
5Sâ bɔ̀ nùàr baá lom gwà Càŋ koô keí; à lé naâ yàgà huɔɔ́m dé gècên. Bɔ́ lé bú meè naâ mé bɔ̀ taá bebagaà mân, bɔ́ bú yàgà nyegé cu mé bɔ̀ njèh há-be ndɔ. Bɔ́ yeé baá gwà ménâ keí, Yeésò ye bɔ́ a: 6«Gwà mé bí né ŋené hên, cieé déì nde né teèn, à nde gi né dɔɔ́ŋ tɔbé yuo. Mè jue mene taá cén tà cén felè mbeî lè nyì ndé ŋgwéh.»
Dàm bɔ̀ gèr, te wɔ́ŋ ceré ye
7Bɔ́ ye bú a: «Nùà fèh-njèh, dé sâ ndeè ménâ bɔɔ́ nde né heèh wa? Mɔ ndeè nde aá ménâ bɔɔ́, bɔ́ ŋene kɔ nde né mé kei ndɔ wa?» 8Yeésò ye bɔ́ a: «Bí kɔ́gɔ́n ká lòù; nùàr a, té bí bèlè. Mɔ sam, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá nde né yilí mò ŋaá weh, nùà kàn nde né tueé ye bí a, Nùà Cɔ̀ŋ né nyí; nùà kân ye bí a, cu waà baá ndɔ. Mè tueé bí, bí té tie teèn félá njí. 9Mɔ bí baá njàgà taâb mé bɔ̀ bèmè hihiné ŋgweé njií, bí té lòù ndèrrè. Kɔ seèn bɔɔ́ ménâ. Mé njéh mene, wɔ́ŋ mé njéh cèrè ndé ŋgwéh.»
10À den cuù, ye bɔ́ a: «Taáb nde né lètenè lɔɔ́ déì bɔ̂ mbeí kɔɔ́ die. Lò déì nde né mbeí mé taáb ŋaár kwa. 11Tàbè nde né jilí taré; cùè nde né te tàbè hihinê die; teèn yila bele cu mé fùà mene ndɔ. Bɔ̀ kèkènè njèh ndùàn feh hihiné nde né bɔɔ́ bele; bɔ̀ cìè feh hihiné ndeè né ké te vulúu ŋené yuo kelâ.
12«Bɔ̀ nùàr jɔ̀gɔ̀ bunó nde née bí lòù ye, te waà ye. Bɔ́ nde né bí mé sòn fuû sie, bɔ́ sie njií bí ké *gwà sóù bèh juù, bɔ́ yií bí gwà cibì. Bɔ́ nde né bí ké toò bɔ̀ mgbè mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ mgbɔmé njií, ye bí né bɔ̀ nùàr mò fí. 13Mè tueé bí, toò bɔɔ̀n sâ baá cu ye-re bèh mé bí den nyegé nde né sòn mò teèn. 1421:14-15 Lûk 12:11-12Mɔ bɔ́ baá bí ménâ bɔɔ́, bí njébá lòm tég, ye béh njeré déì toò nyàmè ndé ŋgwéh. 15Mè nde né bí kɔ́ŋkɔŋ haá, mè nde né bí ŋgòr sònò tueé kwaá gií ndɔ. Bɔ̀ bùnò bɔ̀ biì toò biì njébá ndé ŋgwéh, bɔ́ tueé komo njeré déì.»
16À den cuù, ye bɔ́ a: «Né mene bɔ̀ tele biì, bɔ́ nde né bí go sɔm. Né mene bɔ̀ bei biì, bɔ̀ dìm biì, bɔ̀ nùàr biì mé bɔ̀ mbeí biì mene dɔɔ́ŋ, bɔ́ nde né bí go sɔm. Lètenè biì, bɔ́ nde né bɔ̀ nuaré déì teèn wulá. 17Nùàr nde né bí bèh dɔɔ́ŋ bunó laré; sâ dɔɔ́ŋ né gi felè mò. 18Mé njéh mene, yúlí feèh biì cén lèr nyì ndé ŋgwéh. 19Kɔ bí yolo lòù, te bí yili sɔm ye yɔ̀ŋ biì.»
Kùr felè Jerusalem mé nde aá ŋellé yuo
(Matíô 24:15-21; Mârk 13:14-19)
20«Mɔ bí ŋene taáb baá Jerusalem beè kaáŋ sie, sâ bí kɔ́ɔ ye, Jerusalem nde aá cim le. 21Mɔ baá môn, sâ bɔ̀ Judê bɔ̀ a, dùrà ŋá gí ké te tòre; bɔ̀ Jerusalem bɔ̀ durá taré môn ndɔ. Bɔ̀ɔ́ mé né ké ŋueh dɔɔ́ŋ a, té ká lɔ mbaá dùlà ndé cû. 2221:22 Os. 9:7Loù sâ né cieé njùŋ sɔɔ̀m, te yuo ka nág faá bɔ́ lé naâ lè mvù Càŋe nyagá kwaá nɔ. 23Loù sâ bɔ̀ véh mé lèì hueêh mé bɔ̀ ma vùlù nde né mé gèr ŋené kuú. *Wɔ́ŋ nde né bɔ̀ nùàr loù sâ nyunò dulí. Mè tueé bí, Càŋ feh keéh nde né yúlá-temê seèn yoòr bɔ̀ nùàr loù sâ. 24Bɔ́ nde né bɔ̀ déì lòù kɔré wulá, bɔ́ nde né mé bɔ̀ déì lò nùàr dɔɔ́ŋ sie ŋellé ndeé. Loù sâ Jerusalem gule doró keéh nde né bɔ̀ cɔɔ́ŋ. Kɔ cu bɔɔ̀n wulu baá, sâ ye.»
Cuû *Huaán Nùàr
(Matíô 24:29-31; Mârk 13:24-27)
2521:25 Es. 13:10; Ese. 32:7; Joël 2:31; Vuú 6:12-13«Loù mé Huaán Nùàr cuù nde né teèn, bɔ̀ njèh ndùàn nde né ké te vulúu feh hihiné bɔɔ́ bele: bɔ̀ déì nde né te lou, bɔ̀ déì te weêh, bɔ̀ déì te mbentòo. Ká doó, bɔ̀ nùàr nde né mé veéh ndɔré kuú: nòmò nde né naŋ, à nde né ŋgulí tulú. 26Bɔ̀ njií mé né gi mé terreb ké ter nde gi né loù sâ jilí laré. Bɔ̀ njií mé nde né ká lè wɔ́ŋe bɔɔ́, veéh nde né bɔ̀ nùàr mé njéh sie, bɔ́ nde né seé cer. 2721:27 Dan. 7:13; Vuú 1:7Jomo sâ bɔ́ nde né Huaán Nùàr ŋené njií, à né te mvulu bège mé terreb mene *sum suagâ. 28Mɔ bɔ̀ njií sâ ndeè baá ménâ bɔɔ́, bí sàmè wùò sér dé biì ter lòù; bí kɔ́ɔ ye, nùà gàm biì baá dìdì ma.»
Toú mé né kùr tueé
(Matíô 24:32-35; Mârk 13:28-31)
29Jomo sâ Yeésò si cu bɔ́ kàn déì, ye bɔ́ a: «Bí kè wèh yoòr bɔ̀ toú21:29 Bɔ́ toú déì lètenè bɔɔ̀n yilá né “figuier”. túé-kùr. 30Mɔ bí ŋene, bɔ́ baá tɔɔ́, ŋgweéh sâ bí kɔ gi aá ye jà baá dìdì wa? 31Nde né mé *Lò Càŋ ménâ ndɔ; mɔ bí ŋene bɔ̀ njèh kèkènè hèllè baá bɔɔ́ bele, sâ bí kɔ́ɔ ye, Lò Càŋ baá dìdì. 32Mè né tueé ye bí a, mé bɔ̀ cafanê bɔ̀ nde dɔɔ́ŋ kuú gií, sâ bɔ̀ njèh hèllè bɔɔ́ gi aá. 33Vulú bɔ̂ tàbè nde né leér yuo; ndɔ́g, bɔ̀ ŋgòr mò dé bɔɔ̀n nyímé ndé ŋgwéh.»
Dene làŋ
34«Bí dèn dèn làŋ cu dɔɔ́ŋ, bí té mé cieé koô tùgò lè; bí té mé mbè sèlà lè, bí té mé *wɔ́ŋ nyàmè lè ndɔ. Mɔ sam, ndeè né lòù kaár waâ, 35tena lɔ bí teèn. Kar waà nde né felè bɔ̀ nùàr wɔ́ŋ dɔɔ́ŋ. 36Bí té lɔ́m cèr, bí dùà dèn Càŋ cu dɔɔ́ŋ, te à haá bí terreb, bí yolo komo njèh, bí mvelé yuo te gèr-e. Mɔ baá mene jueé, te bí njebá le ter toò *Huaán Nùàr.»
3721:37 Lûk 19:47Cieé dɔɔ́ŋ Yeésò né bɔ̀ nùàr ké gwà Càŋ koô feh sɔɔ́. Liyilì, à né ké te tòre ndeé, à cer le toò. Tòr sâ, bɔ́ bú yilá né tòr Oliviê. 38Maánjɔ̀gɔ̀ dɔɔ́ŋ bɔ̀ nùàr lé naâ beéh gwà Càŋ komo ndeé, bɔ́ né ŋgòr sònò seèn ŋgweé ndɔ.
22Nyɔ̀gɔ̀ sòn felè Yeésò
(Matíô 26:1-5; Mârk 14:1-2; Jâŋ 11:45-53)
122:1 Ex. 12:1-27Sâ cieé koô mé bɔ́ yieé yeé breêd mé kulu teèn sam baá dìdì. Cieé koô sâ bɔ́ yilá yeé *Páskà. 2Sâ bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù né ceér fɔɔ́n te bɔ́ nde Yeésò lòù wulá naáb sɔm. Lòù sam, bɔ́ né bɔ̀ nùàr veéh.
*Sátàn yoòr Júdàs
(Matíô 26:14-16; Mârk 14:10-11)
3Sátàn yila Júdàs lè ndɔ. Yilí Júdàs déì né cu Iskariô; à né mbɔ̀ŋ cén déì lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô. 4Yeé baá ménâ, à komo wuo ter ndɔ, à nde yoòr bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ gó gwà Càŋ bɔ̀, bɔ́ bɔ́ né ceér fɔɔ́n te à feh keéh bɔ́ Yeésò, bɔ́ sie bú. 5Bɔ́ lé naá loôm mé vɔ́gɔ́-temé dé gècên, bɔ́ ye, bɔ́ nde né bú kàgàlɔ̀ŋ teèn haá yií ma. 6Júdàs gwaán ndɔ. À yila lom baá-re ceér fɔɔ̂n, te à feh nab kwaá bɔ́ Yeésò lòù.
Yáb *Páskà
(Matíô 26:17-25; Mârk 14:12-21; Jâŋ 13:21-30)
7Sâ cieé koô mé bɔ́ yieé yeé breêd mé kulu teèn sam, waà baá ndɔ. Bɔ́ né yeé huaán sòrŋgaàŋ teèn ŋɔɔ́b, te bɔ́ yieé Páskà mé njéh.
8Cieé sâ yeé waà baá, Yeésò ye Piêr bɔ̂ Jâŋ a: «Bí ndé nyégé kwá béh Páskà, te béh yieé.» 9Bɔ́ ye bú a: «Wò gwaán né ye béh nde nyegé kwaá he wa?» 10Ye bɔ́ a: «Bí ndé; mɔ bí wa baá ké lɔ, bí bɔ̀ nuaré déì nde né mé lɔ̀ nòmò felè kwaré; bí bèlè sìè bú. À nde né lè gwà déì yilá ndeé. 11Bí júée nùà gwà sâ a: Nùà fèh-njèh ye júée wò a: bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ nyî Páskà yieé nde né te gwà dé heè wa? 12À nde né bí gwà dé koô mân feh, né ké ter felè mbeî, bɔ́ nyegé gi aá bèh denè gwò kèn. Bí nyégé kwá yáb doó sâ.»
13Bɔ́ sɔm gò, bɔ́ nde kwa gi ka dɔɔ́ŋ faá Yeésò la naâ bɔ́ tueé nɔ; bɔ́ nyegé kwaá baá-re yáb Páskà teèn.
Yáb Càŋ
(Matíô 26:26-30; Mârk 14:22-26; 1 Kɔrênt 11:23-25)
14Cu yeé wulu baá, bɔ́ bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê nde kaŋ yáb ndɔ. 15À ye bɔ́ a: «Mè lé gwaán kelà naâ faá bèh mân, ye kɔ béh bí yieé bilí baá Páskà, te mè ŋene ye gèr. 16Mè tueé bí: ndɔ́g, mè ndeè Páskà yíé ŋgwé ndé cú, kɔ kwɔ̀m seèn ndeè baá ké te *Lò Càŋe ŋagá yuo kelá, sâ ye.» 17Jomo sâ à weh ŋgàb mbè ndɔ, à vra Càŋ teèn, ye bɔ́ a: «Bí wèh, bí ŋúé téná lètenè biì. 18Mè tueé bí: gi aá hên, mè ndeè mbè déì ŋúé ŋgwé ndé cú, kɔ loù mé Lò Càŋ ndeè baá bèsɔ́nè ŋené ŋagá, sâ ye.»
19Jomo sâ à weh breêd, à vra Càŋ teèn, à kɔlé haá bɔ́, ye bɔ́ a: «Hên né ŋgàŋ yoòr mò; mè haá kuú né felè biì. Bí bɔ́ dèn mân, bí né mè teèn munó.» 2022:20 Jér. 31:31-34Mé ŋgàb mbè à bɔɔ́ cu jomo yâb sâ ménâ ndɔ, ye bɔ́ a: «Ŋgàb hên né ŋgɔ̀ŋ dé feê mé Càŋ kɔ né mé húɔ́m mò; ber kuú né felè biì.
2122:21 Ps. 41:9«Bí kɔ́ɔ ye, nuaá mé nde né mè go sɔm né ká lètenè beèh, béh bɔ́ yáb yieé den né kɔɔ́. 22Dé kuû, *Huaán Nùàr nde né faá Càŋ lé tueé naâ nɔ kuú. Njèh cén, nuaá mé yií keéh be teèn, jɔgɔ kwaá bú cie, nde né mé gèr mbiín kuú.» 23Bɔ́ yeé ŋgweé aá ménâ, bɔ́ duɔɔ́m baá-re lètenè bɔɔ̀n bieé kuû, ye: «Ká lètenè beèh hên neì seèn ménâ bɔɔ́ nde né kɔɔ́ wa!»
Nùà dé koô né neì?
2422:24 Mat. 18:1; Mk. 9:34; Lûk 9:46Bɔ̀ mbɔ̀ŋ duɔɔ́m baá-re lètenè bɔɔ̀n saán deèn, te bɔ́ ŋene kɔ nuaá mé né dé koô teèn. 2522:25-26 Mat. 20:25-27; Mk. 10:42-44Yeésò deên ndɔ, ye bɔ́ a: «Bɔ̀ mgbèémgbè mé tàbè hihiné né bɔ̀ nùàr lòù tuú. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ teèn ye te bɔ̀ nùàr keí bɔ́ ndɔ. 2622:26 Mat. 23:11; Mk. 9:35Bí té dé biì ménâ bɔ́. Dé biì, nùà koô lètenè biì a: dèn sér faá huaán maàn nɔ; nuaá mé né toò bɔ̀ nùàr a, dèn sér nùà seê bɔɔ̀n ndɔ. 2722:27 Jâŋ 13:12-15Hên, mɔ bɔ̀ nùàr né fà, déì né yáb den kela, déì né yáb geé, sâ nùà koô lètenè bɔɔ̀n né dé heè wa? Ŋgweéh nùà koô né dé mé den kela yeé lòù doô wa? Sâ, bí kè cú-re kán! Ká lètenè biì, mè né seér nùà seê kɔɔ́!
28«Dé biì, gèr mé mè lé naâ ŋené dɔɔ́ŋ, bí lé mè mé huún sì lɔ́ ná ŋgwêh. 29Mè bí kɔgɔ ké te *Lò Càŋe nyegé kwaá gi aá kèn. Né faá Tele mò lé naá giì mè nyegé kwaá nɔ. 3022:30 Mat. 19:28Ké te Lò mò sâ, béh bí nde né yieé, béh ŋueé bilí kɔɔ́. Bí nde né te kɔgɔ mgbè den, bí tueé ju felè gèh bɔ̀ huaán *Iserálà yulà cùɔ̀b fà doô.»
Ŋgòr Yeésò felè Piêr
(Matíô 26:31-35; Mârk 14:27-31; Jâŋ 13:36-38)
31Yeésò den cuù, ye Simɔ̂ŋ Piêr a: «Simɔ̂ŋ, Simɔ̂ŋ, ŋgwé nyégé bagasé: *Sátàn bie aá kèn, ye nyí nde né bí jilí. À ceéh nde né bí faá bɔ́ ceéh yeé ŋgwàgàm, te bɔ́ kobo sɔm tùlù teèn nɔ. 32Mè né Càŋ felè yeè dua, te ndèm yeè toò cùàrè kélá ndé cú; mɔ wò ŋa cu aá nùàr mò, te wò haá cu bɔ̀ mbaábi terreb.» 33Piêr deên ndɔ, ye bú a: «Fehtoò mò, né mene gwà cibì, né mene cio, mè kuú nde né jomo yeè.» 34À yeé tueé gi aá ménâ, Yeésò ye bú a: «Mè jue né wò Piêr, lan kwaá túágá ndé ŋgwéh, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár, ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh.»
Gèh taáb mé bɔ̀ Yeésò bɔ̀ nde né lieé
3522:35 Mat. 10:9-10; Mk. 6:8-9; Lûk 9:3; 10:4Yeésò den cuù, ye bɔ́ a: «Mè lé naâ bí cu déì ké cie be-be temá njií, kàgàlɔ̀ŋ sam, ba sam, débágá sam ndɔ. Mé njéh mene, njeré déì lé naâ bí toò saám wa?» Bɔ́ ye bú a: «Njeré déì lé béh sám ná ŋgwêh.»
36À ye bɔ́ a: «Dé kènê môn sam nde cuú: nuaá né mé kàgàlɔ̀ŋ, bú a, wèh sìè beè; nuaá né mé ba, bú a, wèh sìè beè ndɔ; nuaá mé njèh salê sam, bú a, gò sɔ̀m cɔ̀gɔ̀ seèn déì, à ŋge sie bòù beè. 3722:37 Es. 53:12Mè tueé bí, kɔ mboón yuo kelà felè mò faá bɔ́ lé naâ te mvù Càŋe nyagá kwaá nɔ, ye: Bɔ́ kulá yií keéh aá bú yí lètenè bɔ̀ vevenê bɔ̀ teèn. Bí kɔ́ɔ ye, bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naá giì felè mò nyagá kwaá dɔɔ́ŋ nde ye aá mboón.» 38Bɔ̀ mbɔ̀ŋ ye bú a: «Bòù fà né béh beè teèn, hên nɔ.» À ye bɔ́ a: «Wulu baá kèn.»
Yeésò bèh Càŋ duaà
(Matíô 26:36-46; Mârk 14:32-42)
39Yeésò yeé yuo kelà baá, à ŋaá nde cu ké te tòr Oliviê faá bèh jomò nɔ. Bɔ̀ mbɔ̀ŋ seèn ŋaá bele bú ké teèn ndɔ. 40À yeé baá ké teèn, ye bɔ̀ mbɔ̀ŋ a: «Bí dùà dèn Càŋ duaà, te *Sátàn bí mé veên táb sìè cú.» 41À yeé tueé gi aá ménâ, à kwaá lɔ bɔ́ ndɔ, à nde ser ké toò bɔɔ̀n bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ mân. Wa ké teèn, à cemmé nde doó, à né Càŋ dua, 42ye bú a: «Tele mò, mɔ wò né gwaán, ŋgòrò sɔ̀m yeè mè ŋgàb gèr hên kwarè teèn. Mè né mene ménâ gwaán, bɔ́ sér faá wò né gwaán nɔ.» 43À yeé dua gi aá ménâ, cìlì Càŋ déì suagà ké te vulúu, ŋené yuo kelà toò seèn, bɔɔ́ taré bú yo. 44À cer ŋeí cu seé dé ceèr. À né Càŋ dua njegé, lemè keér bú yoòr, né doó faá húɔ́m nɔ diené ndeé den.
45À yeé dua gi aá, à komo wuo ter ndɔ, à cu cuù ká jomo yoòr bɔ̀ mbɔ̀ŋ. À waà, sâ bɔ́ homo baá mé kú, bɔ́ baá gi lɔ́m. 46Ye bɔ́ a: «Bí lɔ́m ménâ cer né dé keì wa? Bí wùò dèn làŋ, bí né Càŋ dua, te Sátàn bí mé veên táb sìè cú.»
Bèh Yeésò sieè
(Matíô 26:47-56; Mârk 14:43-50; Jâŋ 18:3-11)
47À yeé baá bɔ́ mân tueé den, bɔ̀ nùàr kókoó mbaá kem waà ndɔ. Ké toò bɔɔ̀n lé naâ Júdàs, mbɔ̀ŋ cén déì lètenè bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b fà doô. À yeé waà baá, à kela nde yí toò Yeésò, te à vra kumó sie bú. 48Yeésò ye bú a: «Júdàs, wò bie feh seér cu aá Huaán Nùàr mé bɔ̀ nùàr lòù wa?»
49Bɔ̀ɔ́ mé naâ jomo Yeésò yeé ŋene, ye njeré déì nde né bɔɔ́, bɔ́ ye Yeésò a: «Fehtoò beèh, béh kɔ̀rè mé bòù wa?» 50Yeésò nde sòn komo, sâ cén déì lètenè bɔɔ̀n bòù ter sɔm aá, mvur tena si njií nuaré déì tie gaâ doó; lé naâ tie nùà seê *ŋgàŋ sèmè dé koô. 51Yeésò yiín bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí gè mé ceér sâ!» À kema njií nùà hèllè be tieè, tie seèn taré yuo cu.
52Jomo sâ Yeésò tueé njií mé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ gó gwà Càŋ bɔ̀ mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂. Sâ bɔ́ lé nde giì naâ yoòr seèn te bɔ́ sie bú; ye bɔ́ a: «Den né faá bí mé bɔ̀ bòù mé cùgò beè-beè hên kem nde giì né yoòr nùà yîb nɔ. 5322:53 Lûk 19:47; 21:37Sâ, cieé dɔɔ́ŋ béh bí ké gwà Càŋ né yeé kɔɔ́ ndɔ. Cu sâ bí lé mè be yoòr njí ná ŋgwêh dé keì wa? Bí kɔ́ɔ ye: kɔ cibí baá mé terreb mân te bí nde ye mân bɔɔ́. Sâ hên baá cu biì sâ.»
Piêr bèh njó yaâŋ
(Matíô 26:57-58, 69-75; Mârk 14:53-54, 66-72; Jâŋ 18:12-18, 25-27)
54Bɔ́ sie Yeésò ndɔ. Bɔ́ sie njií bú ké lɔ *ŋgàŋ sèmè dé koô. 55Piêr né bɔ́ jojomo ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ naáb bele. À wa, sâ bɔ́ fu kwaá baá we yí lètenè caâ, bɔ́ né ŋuagá den. À kela nde yí teèn ndɔ, à den nde doó kwarè bɔɔ̀n. 56Nùà seê dé veèh déì ŋene kɔ bú, à né ka bú yí kwarè weè sâ ke njege den. Jomo sâ, ye bɔ̀ nùàr a: «Hên né nùàr seèn déì!» 57Piêr cam, ye ma doô a: «Njó mò, mè bú kɔ́ ŋgwéh.» 58Den ser, nuaré déì wa cuù, ŋene njií bú, ye bú a: «Wò né yeé lètenè bɔɔ̀n ndɔ!» Piêr cam cu, ye bú a: «Nùàr mò, mè sam.»
59Nde nde, lou kela sa gùm lɔ̀ŋ déì, nuaré déì waà, tueé ŋeí cu ye baá-re dé seèn mé terreb, ye bɔ́ a: «Mé gècên mene, nùà hên né nùà Galilê, bɔ́ bú né yeé kɔɔ́.» 60Piêr cam cu, ye bú a: «Nùàr mò, mè dé sònò yeè sâ ŋgwé kɔ́ ŋgwéh lág.» À yeé baá ménâ tueé den, kwaá tuaga lɔ bú mé njéh sònò.
61Cu sâ, Fehtoò beèh bele seér ndɔ, ke njií Piêr, bɔ́ bú ke kwaré. Piêr munó ko cu baá-re dé mé Fehtoò beèh la tueé naâ ye bú a: «Lan mé kwaá sé nde tuagá wa, sâ wò yaáŋ aá njó baá mbei tagár, ye nyí mè kɔ́ ŋgwéh ma.» 62Piêr yeé munó ko aá ménâ, à jeré yuo doó sâ, à nde yúé njegér.
Yeésò yoòr mé séb mé núr
63Bɔ̀ɔ́ mé né Yeésò mɔɔ́m, né bú teèn selé yií, bɔ́ né bú lobó ndɔ. 64Bɔ́ vuɔb bú njolo, bɔ́ ye bú a: «Ŋéné kɔ́ cú-re ŋenè, jɔ̀gɔ̀ túé ke nuaá mé né wò lobo hên ye.» 65Bɔ́ né bú gbêg hihiné kókoó mbaá haá den.
Yeésò ké bèh ju tenâ
(Matíô 26:59-66; Mârk 14:55-64; Jâŋ 18:19-24)
66Cieé yeé ŋaga baá, bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ mé bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ *njí-sóù nde bilí den gi ké te *mbàgà juù. Bɔ́ ye: wèh ndê mé Yeésò ndɔ.
67À yeé waà baá, bɔ́ ye bú a: «*Nùà Cɔ̀ŋ né wò wa? Túé béh tueè.» Yeésò ye bɔ́ a: «Mè tueé kuú mene ménâ, bí biì temé teèn kwá njí ndé ŋgwéh. 68Mè bie mene bí njeré déì, bí biì sòn kòmò ndé ŋgwéh ndɔ. 69Duɔɔ̂m lan *Huaán Nùàr nde aá ké te be gaâ Càŋ terrèb den ndeé.» 70Bɔ́ deên dɔɔ́ŋ ndɔ, ye bú a: «Á sâ, Ŋunà Càŋ né ka wò mà.» Ye bɔ́ a: «Bí tueé né tueè, né mè.» 71Bɔ́ deên baá-re ye: «Béh ŋgweé gi aá sònò seèn mé tie beèh kèn. Béh sònò bɔ̀ nùàr bie sɔɔ́ cu nde né kei?»
23Yeésò ké toò *Pilátò
(Matíô 27:1-2, 11-14; Mârk 15:1-5; Jâŋ 18:28-38)
1Dàm bɔ̀ nùàr dɔɔ́ŋ kem wuo ter ndɔ, bɔ́ weh nde mé Yeésò ké toò Pilátò. 2Wa ké teèn, bɔ́ né bú nyeén yoòr cɔré su, bɔ́ ye Pilátò a: «Béh nde kwaá naâ nùà hên, sâ à né tàbè beèh soób, ye bɔ̀ nùàr a, té làmpɔ̂ŋ mgbè Rɔ̂m gwɔ̀m; ye nyí né cu *Kristò, wa nyí né mgbè mé feh nyî sé wa.» 3Pilátò bie njií ndɔ, ye Yeésò a: «Mgbè bɔ̀ Jûf né wò wa?» Yeésò ye bú a: «Wò dé sâ tueé né kɔɔ́.»
4Pilátò ye bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ nùàr a: «Mè bèh saâb nùà hên ŋéné ŋgwéh.» 5Bɔ̀ nùàr né mene dé sâ ŋgweé, bɔ́ né lom teèn tétég ŋeí seér, ye Pilátò a: «À né yeé bɔ̀ nùàr te tàbè beèh dɔɔ́ŋ soób; à lé bɔ́ feh duɔɔ́m naâ ké Galilê, à ndeè ká te tàbè Judê, à feh cu bɔ́ ménâ. Hên, à mé njéh waà baá kán.»
Yeésò ké toò *Herôde
6Pilátò yeé ŋgweé aá mân, à bie cu bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Nùà hên né nùà Galilê wa?» 7À yeé ŋgweé aá ye Yeésò yuoó naâ lè tàbè mgbè Herôde mân, ye bɔ́ wèh njí bú ké toò Herôde ma. Bɔ́ weh njií bú ndɔ. Sâ, Herôde né loù sâ ké Jerusalem. 8À lé naâ ŋgɔ́g Yeésò ŋgweé, à né yeé ceér fɔɔ́n, dàb baá teèn, ye te nyí ŋene ŋgweé bú, nyí ŋene ŋgweé fém seèn cén déì ndɔ. À yeé ŋene aá bú ménâ, yo taré bú ndɔ. 9À duɔɔ́m baá-re Yeésò bɔ̀ njèh ŋgún bieé beleè. Ndɔ́g, Yeésò bú sòn kòmò ŋgwéh.
10Sâ bɔ̀ ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ *njí-sóù né gi doó, bɔ́ né lom Yeésò nyeén yoòr cɔré su. 11Herôde bɔ́ bɔ̀ sɔ́jì seèn né bú yoòr mé séb kem sue ndɔ, bɔ́ né bú seb, bɔ́ su kwaá bú cɔ̀gɔ̀ nyàgàm déì yoòr, bɔ́ weh cu cu mé bú ké yoòr Pilátò. 12Sâ né loù mé Herôde bɔ̂ Pilátò lé naâ mé sòn cên den cuú. Lòù sam, kèrrè lé naâ lètenè bɔɔ̀n teèn.
Bèh ju felè Yeésò tenâ
(Matíô 27:15-26; Mârk 15:6-15; Jâŋ 18:39–19:16)
13Yeésò yeé baá cu ké toò Pilátò, Pilátò yilá bilí gi bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô bɔ́ bɔ̀ kokoô bɔ̀ dé lɔɔ̂ mé bɔ̀ nùàr mene, 14ye bɔ́ a: «Bí la weh waà naâ mé nùà hên, ye mè a, à né yeé bɔ̀ nùàr soób sé wa! Hên, mè bú njèh dɔɔ́ŋ bie den né toò biì. Mè faá bí tueé nê nɔ ŋéné ŋgwéh. Beè mò nùà hên bèh njèh kɔ́ ŋgwéh. 15Ké beè Herôde né cu ka mân ndɔ; à bú ká jomo yoòr beèh haá njií cuù né dé cî. Mè tueé bí, nùà hên te njií mé bɔ́ wula nde né bú teèn sáb yílá ŋgwéh gùm dɔɔ́ŋ. 16Mɔ né mân, mè bɔɔ́ nde né, bɔ́ lobo cegé bú lòù, mè yi njií cu bú.»
[ 17Sâ lè tòù bɔ̀ *Jûf, mɔ *Páskà waà baá dɔɔ́ŋ, kɔ Pilátò sɔm keéh nùà gwà cibì déì, à yi njií bú toò bɔ̀ nùàr.] 18Yeé baá mân, bɔ̀ nùàr tueé keéŋ njií ké ter dɔɔ́ŋ ye bú a: «Bɔ́ wúlá sér nùà hên, wò yi njií béh Barabâs.» 19Sâ, cu déì Barabâs hèllè lé naâ bɔ̀ nùàr soób; bèmè lé naâ lɔɔ́ dɔɔ́ŋ die. Bɔ́ lé naâ bú gwà cibì teèn sie yií, bilí cu bú mé ju wúlá-nùàr mene ndɔ.
20Bɔ̀ nùàr yeé baá tueé ye Pilátò a, yì njí Barabâs mân, Pilátò tueé njií cu mé bɔ́, sâ ye te nyí yi njií Yeésò. 21Bɔ̀ nùàr kɔ lom né ké ter lɔgɔ́ njiî, ye bú a: «Fágá wúlá lòm bú fagà! Fágá wúlá lòm bú fagà!» 22Pilátò den cuù dé mbelèm tagâr, ye bɔ́ a: «À veên bɔɔ́ naâ kei wa? Mè dé mò veên mé bɔ́ nde né bú teèn wulá yoòr seèn kwà nyì ŋgwéh. Mè bɔɔ́ nde né bɔ́ lobo cegé bú lòù, mè yi njií bú.»
23Bɔ́ yeé nde ŋgweé cu ménâ, bɔ́ lɔgɔ́ ŋeí njií ye baá-re ké ter mé terreb, ye bú a: «Fágá wúlá njí lòm bú dé fagâ.» Hueh bɔɔ̀n yieé ndɔ. 24Pilátò ye bɔ́ a: nyí gwaán aá te sòn bɔɔ̀n ma. 25À yi njií seér bɔ́ nùà veên doô. Sâ nùà hèllè lé bɔ̀ nùàr soób naâ kɔɔ́, bèmè lé dieé naâ mé bú, bɔ́ lé naâ bú gwà cibì teèn sie yií, bilí cu bú mé ju wúlá nùàr mene ndɔ. Pilátò yeé yi njií seér aá bú ménâ, à haá seér bɔ́ Yeésò ndɔ, ye bɔ́ ndé bɔ́ bá-re mé bú faá bɔ́ gwaán né sâ nɔ.
Bèh Yeésò fagâ
(Matíô 27:32-44; Mârk 15:21-32; Jâŋ 19:17-27)
26Bɔ́ yeé baá mé Yeésò weh ndeé, bɔ́ bɔ̀ nùà Sirên déì kwaré, yilí seèn né Simɔ̂ŋ. Sâ à naâ ŋueh. Bɔ́ sie ba haá bú toú mé bɔ́ nde né Yeésò teèn fagá doô, à jɔgɔ bele Yeésò mé njéh jomo. 27Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá né bɔ́ jomo kem bele ndɔ. Bɔ̀ véh né felè Yeésò yueé ŋaáŋ. 28Yeésò bele seér ndɔ, ke njií bɔ̀ véh doô, ye bɔ́ a: «Véh Jerusalem bɔ̀, bí té dé mò yúé; bí yúé sér dé biì mé dé bɔ̀ ŋuna biì. 29Loù mé ndeè jueè né jueè, bɔ́ tueé nde né ye: Njua bɔ̀ ŋgiín bɔ̀ wa! Njua bɔ̀ véh mé huaán ŋàr ŋgwéh wa! Njua mé mbán ŋgiîn ndɔ wa! 3023:30 Os. 10:8; Vuú 6:16Sâ né loù mé bɔ̀ nùàr tueé nde né teèn, ye bɔ̀ tòr a: Ndê ŋèm sùè kɔ́ béh yoòr; ye bɔ̀ tòr déì a: Ndê sùrì kéh béh dòù ndɔ.» 31À den cuù, ye bɔ́ a: «Mɔ we né yoòr toû ŋgie mân, sâ mɔ né yoòr jaâr nɔ wa?»
32Bɔ́ weh sie bɔ̀ vevenê bɔ̀ déì beè fà ndɔ, te bɔ́ nde faga njií bɔ́ ké kwarè Yeésò. 33Wa beré déì, bɔ́ bèh sâ yilá né: Gebá feèh. Bɔ́ faga njií Yeésò ter; bɔ́ faga njií bɔ̀ vevenê bɔ̀ hèllè ter ménâ ndɔ, nùà kàn mé toú seèn, déì te be gaâ Yeésò, déì te be ŋgoù seèn. 3423:34 Ps. 22:18Yeésò deên ndɔ, ye Tele a: «Tele mò, kúlú njí veên bɔ̀ nùàr hên doó. Njií mé bɔ́ né bɔɔ́, bɔ́ kɔ́ ŋgwéh.» Jomo sâ bɔ̀ sɔ́jì vu geé weh bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ seèn mé bèì lètenè bɔɔ̀n.
3523:35 Ps. 22:7Bɔ̀ nùàr kókoó mbaá né bú bilí ke den. Bɔ̀ kokoô bɔ̀ lɔ sâ né bú gbêg haá, bɔ́ ye: «À kɔ cegé né bɔ̀ nùàr yili sɔɔ̀m; mɔ à né ka Nùà Cɔ̀ŋ mé Càŋ balé njií naâ kɔɔ́ sâ, bú a: jɔ̀gɔ̀ yili yuo ke mé be seèn ye.» 3623:36 Ps. 69:21Bɔ̀ sɔ́jì né bú teèn ménâ selé yií ndɔ, bɔ́ njebá nde yí ka seèn, bɔ́ tiím haá njií bú mbè déì tanésé mân, 37bɔ́ ye bú a: «Jɔ̀gɔ̀ yili yuo ke mé be yeè, mɔ wò né ka Mgbè bɔ̀ Jûf sâ bɔ̀n.» 38Bɔ́ nyagá faga kwaá njeré déì ké ter felè seèn ye: «Nùà hên né Mgbè bɔ̀ Jûf.»
39Nùà cén déì lètenè bɔ̀ vevenê bɔ̀ yí ter doô kuú ka dé seèn mé gbêg sònò ménâ ndɔ, ye Yeésò a: «Wò ye *Nùà Cɔ̀ŋ né nyí sé wa? Yìlì yùò-re yilì, wò yili sɔm keéh béh teèn.» 40Mbeí deên kèb déì, nde njií bú ndɔ, ye bú a: «Wò né taré lè gèr-e ménâ, wò Càŋ dùlà ŋgwéh wee? 41Dé beèh bélɔ̀, yila né teèn, béh naâ veên bɔɔ́, béh gèr ŋene né sòn sâ. Dé nùà hên ménâ sam, à njeré déì bɔ́ ná ŋgwêh.» 42Jomo sâ, à tueé njií mé Yeésò ndɔ, ye bú a: «Yeésò, mɔ wò ndeè waà baá bèh mgbè ceèr, wò mùnò kéh yeè mè teèn.» 43Yeésò ye bú a: «Mè né tueé ye wò a, lan lan bélɔ̀ ŋaá wa nde né ké mbar Càŋ kɔɔ́.»
Cio Yeésò
(Matíô 27:45-56; Mârk 15:33-41; Jâŋ 19:28-30)
44-4523:45 Ex. 26:31-33Lou yeé dilí baá, lou cib cu. Cibí yili laré cu ká doó dɔɔ́ŋ, yili sɔɔ́ gùm yɔ̀ŋ loù tagâr. Yeé baá mé lou lɔ̀ŋ tagár, cɔ̀gɔ̀ gwà Càŋ dé koô keér geé lèbɔ̂lé. Cɔ̀gɔ̀ sâ lé naâ kɔ̀ŋ mé cií leér yeé mɔ̀ gwà Càŋ. 4623:46 Ps. 31:5Yeésò lɔgɔ njií ké ter ndɔ, ye: «Tele mò, mè yɔ̀ŋ mò kwaá lɔ aá beè yeè.» À yeé tueé aá ménâ, à kuú yuo ndɔ.
47Sâ kwaá-taâb bɔ̀ Rɔ̂m bɔ̀ déì lé naâ doó. À yeé ŋene aá ménâ, à seén Càŋ, ye: «Mé gècên mene, nùà hên kuú né mé sòn fuû.»
48Bɔ̀ɔ́ mé lé kem ndeè naâ bɔ̀ njií hên ke weh dɔɔ́ŋ lé naá giì ŋené. Yeé gi aá, bɔ́ jomo vuaga cu cu mé kú. 4923:49 Lûk 8:2-3Bɔ̀ mbeí Yeésò né dé bɔɔ̀n ké bèh ndɔ́ŋ-ndɔ̀ŋ njebá ke den. Bɔ̀ véh mé lé yuoó naâ Galilê, bɔ́ né jomo Yeésò bele doô, bɔ́ bɔ́ lé naâ kɔɔ́.
Bèh Yeésò furû
(Matíô 27:57-61; Mârk 15:42-47; Jâŋ 19:38-42)
50Nuaré déì lé naâ teèn, yilí seèn né Josêf, né nùà Arimatê, lɔɔ́ déì lè tàbè bɔ̀ *Jûf mân. Nùà sâ né yeé nùà gècên, nùà húɔ́m-temê ndɔ. Né nùà koô déì te *mbàgà juù. 51Njií mé bɔ̀ déì lé taáŋ naâ felè Yeésò dɔɔ́ŋ, à lé be teèn yí ná ŋgwêh. À dé seèn njolo ke lom né mé *Lò Càŋ.
52Yeé baá ménâ, à nde ké yoòr *Pilátò komó Yeésò dua. Pilátò yeé gwaán aá, 53à nde mvualé weh, à vuɔb nyegé mé cɔ̀gɔ̀ nyɔ́gɔ̀r. Sâ sà déì feésé mân lé naâ doó, bɔ́ kwe né lè gbàŋ kweêh mân, bɔ́ lé née nuaré déì teèn fùrù ŋgwéeh ye. Bɔ́ nde teèn jɔgɔ yií lɔgɔ́ baá-re Yeésò. 54Lé naâ loù nàŋ 23:54 Né cieé mé kwéh né cieé koô. cieé koô bɔ̀ Jûf mân. Sâ cieé koô hèllè nde aá liyilì sâ duɔɔ́m ndɔ.
55Bɔ̀ véh Galilê mé lé naâ jomo Yeésò doô yeé ŋene aá ménâ, bɔ́ yuo bele Josêf, bɔ́ ŋene sà, bɔ́ ŋene gèh dé mé bɔ́ né komó Yeésò teèn yií njií ndɔ. 5623:56 Ex. 20:10; Deut. 5:14Bɔ́ cu cuù, bɔ́ ne kwaá gi bɔ̀ kómó wá-yoòr mé kómó múmû, te bɔ́ nde komó Yeésò mé njéh waá. Yeé baá mé cieé koô sâ, bɔ́ jolo sɔɔ́ mé cieé koô faá *sóú tueé nê nɔ.
24Lè cio komo yuoò
(Matíô 28:1-10; Mârk 16:1-8; Jâŋ 20:1-10)
1Yeé baá loù sɔ́ndè toò cieê, bɔ̀ véh doô komo nde ké te sàa, mé bɔ̀ kómó múmû doô beè. 2Bɔ́ wa ké teèn, taá baá ké jomo komo den, sà baá lɔŋ. 3Bɔ́ yila nde gè dòù, bɔ́ komó Fehtoò beèh Yeésò teèn kwà cú.
4Bɔ́ yeé baá-re munó den mân, bɔ́ ke, bɔ̀ nuaré déì fà kar yuo kelà baá yí toò bɔɔ̀n mé cɔ̀gɔ̀ wuwulê mân yoòr. 5Veéh bɔɔ́ bɔ́ njèh, bɔ́ sulí njií njolo doó. Bɔ̀ nùà fà doô ye bɔ́ a: «Bí nùà làŋ ká lètenè bɔ̀ komô fɔɔ́n né dé keì wa? 624:6-7 Mat. 16:21; 17:22-23; 20:18-19; Mk. 8:31; 9:31; 10:33-34; Lûk 9:22; 18:31-33À doó hên sam cuú; à baá cu mé njolo. Bí mùnò kò cú dé mé à lé tueé naâ bí ké Galilê doô; 7à lé ye: kɔ bɔ́ *Huaán Nùàr go haá njií mé bɔ̀ vevenê bɔ̀, te bɔ́ faga wula bú. Mɔ baá cieé tagár, à komo yuo cu lè cio.»
8Bɔ́ munó ko cu baá-re dé mé Yeésò lé naâ bɔ́ tueé sâ. 9Bɔ́ fɔɔ́n gò, bɔ́ nde bɔ̀ mbɔ̀ŋ dé yulà cùɔ̀b cên mé bɔ̀ nuaré déì ménâ tueé bele ndɔ. 10Lé naâ Marî Magdalâ, mé Jâne, bɔ̂ Marî meì Jâk mé bɔ̀ véh déì. 11Bɔ́ yeé baá bɔ̀ mbɔ̀ŋ tebê ménâ tueé, bɔ̀ mbɔ̀ŋ doô ke njií faá né ŋgòr kùlù nɔ, bɔ́ temé teèn kwá njí ŋgwéh.
12Piêr komo wuo dé seèn ter, à dula nde ké te sàa; à wa, à gimé ke njií gè dòù, à ŋene le mé bɔ̀ cɔ̀gɔ̀ mé lé naâ yoòr komô doô. À cu cu ké lɔ; bɔ̀ njií sâ dɔɔ́ŋ geí lɔ lom bú mbaá.
Lè ceér Emayûs
13Ka loù cên sâ, bɔ̀ mbɔ̀ŋ fà déì baá lè lɔɔ́ déì ndeé; yilí lɔɔ́ sâ né Emayûs, à né kwarè Jerusalem, njèh kílòmétà yulà cùɔ̀b cén mân. 14Bɔ́ né felè bɔ̀ njií mé lé naâ kelá dɔɔ́ŋ tueé den. 15Bɔ́ né ka tueé ndeé, bɔ́ né teèn saán yií ndɔ. Wa beré déì, Yeésò yila kwa bɔ́, bɔ́ bɔ́ né bècénè gɔ ndeé. 16Njèh cén, bɔ́ bú ŋéné kɔ́ cú, njeré déì lé naâ bɔ́ yiín.
17Yeésò bie njií bɔ́ ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí ceceér saán gɔ né kei wa?» Bɔ́ njebá ke mierré njií gi bú fà dɔɔ́ŋ. 18Yilí déì lé naâ Kelopâs, à tueé njií mé Yeésò, ye bú a: «Wò né gèh nùà Jerusalem dé heè, mé à dé seèn kèkènè njií mé lé kelà naâ cieé fà hên kɔ́ ŋgwéh wa?» 19Ye bɔ́ a: «Lé naâ caâ gèh dé heè wa?»
Bɔ́ ye bú a: «Béh jue né bɔ̀ njií mé lé kwaá naâ Yeésò nùà Najarêt doô. À lé naâ *sòn-Càŋ; à lé naâ mé terreb te seê teèn, te ŋgòr-e ménâ ndɔ. À lé naâ nùà tarê beè Càŋ, mé beè bɔ̀ nùàr mene. 20Bɔ̀ *ŋgàŋ sèmè dé kokoô mé bɔ̀ kokoô bɔ̀ beèh lé naâ bɔɔ́ te bɔ́ tena ju felè seèn, bɔ́ faga njií bú ter te toû, à kuú. 21Sâ béh lé baá giì ndèm kwaá, ye à bɔ̀ huaán *Iserálà yili sɔm nde aá kɔɔ́. Sâ kè cú-re, bɔ̀ njèh sâ dɔɔ́ŋ bɔɔ́ baá lan baá cieé tagár. 22Mé njéh mene, né béh mbaá hiím yɔgɔ́: bɔ̀ véh déì lètenè beèh naâ lan komo yuo, bɔ́ nde ké te sàa, 23bɔ́ wa, bɔ́ komó seèn ké teèn kwà cú. Bɔ́ cu cuù, bɔ́ ye béh a: bɔ̀ cìlì Càŋ déì naâ toò bɔɔ̀n ŋené yuo kelá, ye bɔ́ a: à baá cu làŋ ma. 24Bɔ̀ mbeí beèh déì nde cu ké te sàa ménâ ndɔ, bɔ́ wa, dɔɔ́ŋ né gi ka faá bɔ̀ véh doô la naâ béh tueé nɔ, bɔ́ bú dé seèn kwà cú.»
25Te Yeésò deên baá-re ndɔ, ye bɔ́ a: «Bí mé feh felè sam. Bɔ̀ njií mé bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ lé tueé belé naâ dɔɔ́ŋ, bí ŋgweé faŋ njií den né lòù, 26wanɔɔ́ŋ lé túé ná ŋgwêh ye kɔ *Nùà Cɔ̀ŋ ŋene gèr mân, te jomo sâ à lie ye wa?» 27À yeé tueé gi aá ménâ, à se nyegé gi bɔ́ bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naâ felè seèn nyagá kwaá dɔɔ́ŋ. À duɔɔ́m weêh ké jomo lè mvù Músì, à nde yuo kela mé njéh lè mvù bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀ dɔɔ́ŋ.
28Bɔ́ yeé nde aá lɔ waá, Yeésò bɔɔ́ faá à nde né dé seèn kelá sa nɔ. 29Bɔ́ sie lɔ bú mé sòn ye bú a: «Lou yila baá, cibí nde aá yilí; kwá béh bí cer le.» Bɔ́ bɔ́ yila nde gwò ndɔ. 30Bɔ́ yeé kaŋ aá yáb, à weh breêd, à vra Càŋ teèn, à kɔlé haá njií bɔ́. 31Njolo ŋagá bɔ́, bɔ́ ŋene kɔ cu bú. À nyue leér yuo toò bɔɔ̀n doó sâ ndɔ. 32Déì ye mbeí a: «Jɔ̀gɔ̀ mé à la naâ ké ceér dueè tueé, à né béh ŋgòr Càŋ se komo, ŋgweéh la naâ béh te temé njerré yilá wa?»
33Bɔ́ cu ka ter komo wuoò, bɔ́ cu cu ké Jerusalem, bɔ́ wa, sâ bɔ̀ mbɔ̀ŋ yulà cùɔ̀b cén doô bɔ́ bɔ̀ mbeí déì né kɔɔ́. 34Bɔ́ né sònò tueé den ye: «Fehtoò beèh komo yuo aá bɔ̀n. Simɔ̂ŋ naâ bú ŋené.» 35Bɔ̀ fà bɔ̀ doô tueé yií cu bɔ́ teèn ndɔ, bɔ́ tueé bɔ́ gèh dé mé la naâ ké ceér dueè kelá; bɔ́ tueé cu bɔ́ gèh dé mé à la naâ breêd kɔlé, mé bɔ́ ŋene kɔ bú mé njéh ndɔ.
Toò bɔ̀ mbɔ̀ŋ ŋené yuo kelâ
(Matíô 28:16-20; Mârk 16:14-18; Jâŋ 20:19-23; Seé b. 1:6-8)
36Bɔ́ née sònò mân tueé den, sâ Yeésò mé feh seèn baá cu lètenè bɔɔ̀n ndɔ, à bie njií bɔ́, ye bɔ́ a: «Dɔlê a, dèn mé bí.» 37Veéh sie bɔ́, hèhèm sie bɔ́ ndɔ. Bɔ́ ye merré déì né càŋ tándulu. 38Yeésò ye bɔ́ a: «Feh ŋellé né bí ter mé ŋgei wa? Bí lè biì saán den né kei ndɔ wa? 39Bí jɔ̀gɔ̀ kè njí ke bɔ̀ be mé gule mò kán ye, né ka mè! Bí jɔ̀gɔ̀ kema ke ke ye; tándulu né yeé mé kuú bɔ̂ njeba yoòr faá ká yoòr mò hên wa?» 40À né sònò ménâ tueé, à né bɔ́ be mé gule feh keéh bele ndɔ.
41Bɔ́ yeé ŋene aá ménâ, vɔ́gɔ́-temé hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé tueê, hiím yɔgɔ́ bɔ́ dé temé teèn kwaá njiî ndɔ. À deên baá-re ye bɔ́ a: «Bí né mé njèh yâb teèn wa?» 42Bɔ́ weh haá bú ten ŋgò keê. 43À yieé njolò bɔɔ̀n ndɔ.
44Jomo sâ, ye bɔ́ a: «Hên baá njií mé mè lé naâ bí tueé sâ, lé naâ sâ béh bí née kɔɔ́ ye. Mè lé ye bí a: bɔ̀ njií mé bɔ́ lé naá giì felè mò nyagá kwaá dɔɔ́ŋ nde gi né ménâ bɔɔ́ ma. Né mene lè *sóú Músì, né mene lè mvù bɔ̀ sòn-Càŋ bɔ̀, né mene lè mvù benê *Davîd dɔɔ́ŋ, mè lé ye bí a, kɔ bɔɔ́ gi ménâ. Hên baá cí.»
45À ndoón24:45 À komo lɔgɔ́ bɔ́ feh. cu bɔ́ feh ndɔ, te bɔ́ nde ye bɔ̀ njií mé bɔ́ nyagá né sâ ŋgweé komo, 46ye bɔ́ a: «Hên baá dé mé bɔ́ lé naâ nyagá kwaá, ye: *Nùà Cɔ̀ŋ nde né gèr ŋené; wa lè cieé tagâr, à nde cu né lè cio komo yuo. 47Wa nùàr nde né mé yilí seèn lò nùàr dɔɔ́ŋ se ndeé, ye bɔ̀ nùàr a: Bí kwéh sér temé biì, te Càŋ kulu sɔm bí veên yoòr. Wa jɔ̀gɔ̀ duɔɔ́m nde née ká Jerusalem ye ma. 48Sòn mò ké teèn né bí. 4924:49 Seé b. 1:4Terreb mé Tele mò lé naâ tueé kwaá sâ, mè ndeè né bí temá njií. Bí jɔ̀gɔ̀ bílí dèn ká lɔ ye, kɔ bí ndeè kwa baá terreb mé suagaà nde né ké te vulúu sâ, sâ ye.»
Ké te vulúu ŋaá ndeê
(Mârk 16:19-20; Seé b. 1:9-11)
5024:50-51 Seé b. 1:9-11Jomo sâ, Yeésò weh nde mé bɔ́ ké jomo lɔɔ̂, lé naâ kèb Betanî. Wa ké teèn, à sɔm njií be ter, à kulu bɔ́. 51À né bɔ́ kulú, à né ké te vulúu nyueé ŋaá ndeé. 52Sâ bɔ́ né doó cemmé den, bɔ́ né bú keí. Jomo sâ bɔ́ cu cu ké Jerusalem mé vɔ́gɔ́-temé mene. 53Cu dɔɔ́ŋ bɔ́ né ké *gwà Càŋ koô bilí ndeé, bɔ́ né Càŋ teèn seén den.