1 Pyɛ̂r

Kálaad ashúshwóógʉ́ Pyɛ̂r nyə́ á cilə yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə Pyɛ̂r ashúshwóógʉ́ yí

Pyɛ̂r, muud lwámá mə Yésus-Krîst, bá Silvɛ̧̂ (Silas) wə́ bwə́ á cilə (1.1; 5.12). A cɨ nə́ í á bə bwə́ njúl *Babilɔn (5.13). Róma wə́ á ŋgə́ jəlá nə jɔ̂w nə́ Babilɔn ɛ́nɛ.

Kálaad nyəmɛ́fwó ŋgə nyîn nə́ nyə á cilɔw shú búúd bwə́ á ŋgə kúnɔw nyíi yə́bə́ ókrîstɛn dɨ́ wá (2.2), mədɔ̧ máŋ mə á bə cɨɨmá ntʉ́nɨ ímpál í shí ítɔ́ɔn yâ Azî ácwáágɛ́ dɨ̂. Məma íciyá bísə cínɔŋgʉ́ ntʉ́ga:

(1) Okrîstɛn bʉ́sə ijigə-jigə wa shí gaád (1.1 nə 2.11).

(2) Cʉg, nə shwɨy mə Yésus-Krîst í jəlá nə bə krîstɛn yɛ̂sh yuug á ŋgə́g nə bɛ̧ yí.

(3) Yuug jɔɔŋg í lwó krîstɛn kuú njɔɔnd á kyéyʉgʉ́ nə oháádɛn yí, nə bɔ́ɔ́l okrîstɛn yí, nə otɔ́we ɔ shwóg yí (2.18–3.6).

(4) Kuú njɔɔnd ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal bʉ́sə́ nə omása oháádɛn wá, nə budá bwə́ á bá oháádɛn wá (5.1-7 nə 1.22–2.3).

Cʉg mə́ krîstɛn í jəlá bə mbii á nə́ buud ɔ tɔ́ɔ́n bwə́ bə́g kú nə sâ bwə́ jûm ókrîstɛn yí.

Məbə́dá

¹- 1:1 2.11; Zhk 1.1Mə Pyɛ̂r, *muud lwámá mə́ Yésus-Krîst, mə wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Mə́ cilə bɨ́ mifééshá mí Zɛmbî mí á mə́ cɨɨma, kə ŋgə cʉgə cʉg íjigə-jigə Pɔ̂ŋ, nə Galátia, nə Kapados, nə Azî, nə Bitinî yí. ²- 1:2 2.9; Rom 8.29; Ifz 1.4; 2Te 2.13; 2Pr 1.10 \xk məcií: 1.19Fɛ́ɛ́shʉ́lə Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nyə a fɛ́ɛ́sh bɨ́ yí, í á bɛ̧ yuug nyə á bwey yigʉla nə́ a bá sá yí; nyə á ka sá nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim tə́lʉ́g bɨ́ koogʉ́, bɨ bə́g nə məgwág nə Yésus-Krîst, məcií mɛ́ mə́ fúbʉ́g bɨ̂.

Zɛmbî kə́ bul sá bɨ́ mpaam, a bul nə́mə́ sá nə́ bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ.

Akíba nə cʉg Zɛmbî ŋgə́ ntɨ sə́ yí

³- 1:3 1.23; 2Kr 1.3; Tit 3.5Gúmə́ nə Zɛmbî, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst. Gúmə́ nə nyə muud nyə á bul gwág sə́ cɛy lámʉ́d, a gwúmʉshi Yésus-Krîst, a mú sá nə́ sə́ byɛ́lʉ́g ncuncúmbə cínɔŋg gwúmʉ́lə wɔɔŋg dɨ́ yɛ́. Byɛ́lʉ́lə sə́ á mə́ nyiŋgə byɛ̂l ja ábɛɛ̂ wɔɔŋgʉ́ í á mə́ sá nə́ sə́ bə́g nə bwágə́ lúú í ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ bə nə məsáám yí, ⁴ sə́ ka ŋgə bwánd dʉ́sʉ́ kɔw lʉ́ mə́nywa Zɛmbî mə́ bwɨ́ɨ́g gwɔ́w joŋ dɨ́ yí, mənywa mə́ ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ ntáma, kú bwɛlɛ kə mə́bwam, kú bwɛlɛ jumə má. ⁵ A mə́ bwɨ́ɨ́g nə́mə́ bɨ́ buud mpífə́ nyɛ́ í ŋgə́ baagʉlə wá, bɨ́ buud ŋgə́ bii mbaagʉlá wɔɔŋgʉ́ nə zhɨɨ́ a búgə́ wá, shú nə́ bɨ bág ŋwa cʉg á mə́ bwey shîn kwəmʉsa búúd bɛ́ yí, cʉg í bá nyîn nə́ ŋgə́ŋ mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lâ dɨ́ yí. ⁶- 1:6 2Kr 4.17; Zhk 1.2-3Bɨ mú ŋgə jág bul bə nə məshusʉg ja bɨ́ ŋgə́ mpu ntɔ́ yí, tɛɛm bə nə́ í é jɨɨ ná nə́ bɨ ŋgə́g nə bwəma nə məkʉgʉlʉ mimbií mimbii, mə́ ŋgə́ sá bɨ́ məcɛy mə lâm bʉ́baalɛ́ fwálá ja gaád. ⁷- 1:7 Zhb 23.10; Sôm 66.10; Iza 48.10; 1Kr 3.13Məkʉgʉlʉ mɔɔŋg mə́ jəlá nə bə, nəcé búgə́ jɨ́n jɨ́ nə mfíí ntɔ̧ or, sâ í dʉ́ ntáma yí; nə́ ndɛɛ́, nə́mə́ nda bwə́ dʉ́ wá or kuda dɨ́ fyá nyə nə́, búgə́ jɨ́n í jəlá nə bwəma nə məkʉgʉlʉ shú nə́ í mpúyʉ́g nə́ jɨ́ fwámɛ́ búgə́, bɨ́ ka bá ŋwa mə́shwúmb, ŋwa gúmə́, bwə́ ságʉsə bɨ́ jwɔ́w Yésus-Krîst mə bá zə lwóya nyúúl yí. ⁸- 1:8 Yuá 20.29; 2Kr 5.7Bɨ́ ŋgə cɛɛl Yésus wɔɔŋgʉ́ í njúl nə́ bɨ a shígɛ́ dʉ́g nyə, bɨ́ ŋgə *búgʉla nyə bɨ kú nə́mə́ fwo dʉ́g nyə; gwə́ wə́ ŋgə́ yə bɨ́ məshusʉg mâ ntɔ̧ ŋkwóŋ, mbii mə́shusʉg múúd cúgɛ́ nə ŋkul bə nə ndɨ́ jí. ⁹- 1:9 Rom 5.2; 6.22; Ifz 1.14Məshusʉg mɔɔŋg mə́sə nəcé bɨ mə́ bii myə́na mi búgə́ jɨ́n: *mishíshim mín mí bá bii cʉg.

¹⁰- 1:10 Luk 24.46; 1Kr 15.3-4; 2Pr 1.19-21Buud ɔ mícúndə́ bwə́ á cúndə́ nə́ Zɛmbî mə bá sá bɨ́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mpáam wá, bwə́ á wundə micilyá, sɔ̧̂ nə́ bwə́ wámbʉ́lə́ cʉg míshíshim mín mí mə́ bii nɨ+ 1:10 Tɛ́ɛ́d na kə wɔ́ɔ́s mpánzə́ 12, jísə sá Yésus nyə á cɨ Mat 13.17 nə Luk 10.24 yí.. ¹¹ Bwə́ á ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ mpúg fwála ísâ byɔɔŋg í á bə nə́ í bá sɨ̂y yí, nə váál í á bə nə́ í bá ŋgə sɨ̂y yí; nəcé Shíshim mə́ *Krîst bwə́ á bə nə ndɨ́ yí í á bwey jaaw bwo məcɛy í á bwey bə nə́ Krîst mə bá zə bwəma nə ndɨ́ má, nə gúmə́ í á bwey bə nə́ í bá bɛ̧́ cínɔŋg mpʉ́sə́ yí. ¹²- 1:12 Ifz 3.9-10Zɛmbî nyə á ka lwó bwo nə́ láŋ bwə́ á ŋgə bwiiŋg yí í á shígɛ́ dʉ́gya nə bwo, í á yida bə shú dʉ́n. Nə́ ndɛɛ́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ ka wú gwɔ̂w zə sá nə́ obwiiŋgyɛ bwə́ bwííŋgʉg bɨ́ lâŋ wɔɔŋgʉ̂. *Wəéŋgəles bwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə cɛɛl kənd mísh ísâ yâ láŋ wɔɔŋgʉ́d.

Kuú njɔɔnd á buud ɔ́ Zɛmbî

¹³ Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, ságá nə́ milúú mí bə́g bɨ́ ŋkí yɨ́ɨ́sa, cunalʉgá íyéésh bín, ságá nə́ bwágə́ lúú jɛ̂sh í bə́g bɨ́ njɨ mpáam mə́ Zɛmbî dɨ̂, mpaam á bá sá bɨ́ ja Yésus-Krîst mə bá lwóya nyúúl yí. ¹⁴- 1:14 Rom 12.2; Ifz 2.3; 4.17-18Ságá nda bwán wâ məgwág, kúgá ná ŋgə bɛ̧́ iyéésh í ayíyáág bɨ́ á dʉ bə nə ndɨ́ bɨ kú fwo mpu Krîst yí. ¹⁵- 1:15 Ləv 19.2Muud nyə á jɔ̂w bɨ́ yɛ́ nyə ádɛ́ sɛɛŋgya nə məbɔ̂w; nda jɨ́ ntɔ́ nə́, bɨ mə́ jəlá nə dʉ sásʉlə mə́bɔ̂w kuú njɔɔnd wʉ́n wɛ̂sh dɨ̂. ¹⁶ Gwə́ wə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí, nə́: «Bə́gá miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, nəcé mə jɨ ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂.»+ 1:16 Dʉ́gʉ́g ciyá nɨ Ləv 19.2 dɨ̂. Í ŋgə cɛɛl cɨ nə́: dʉgá sásʉlə mísə́m, nəcé mə ádɛ́ sɛɛŋgya nə misə́m.

¹⁷- 1:17 Iza 63.16; Zhe 3.19; Mat 6.9; 16.27; Rom 2.6; Zhk 2.1; 1Pr 4.5Dâ mə́ dʉ sámb búúd milə́sʉ́ nda í jə́la nə́, kú kə múúd ŋkɔɔmʉ́d; Dâ wɔɔŋg ntâg ɔ́ bɨ́ mə́ dʉ́ kámb yɛ́. Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, ŋgəgá nə cʉgə nə fúndʉ́gʉ́ té bɨ́ bɨ́ ná wa shí mishwun yí, ¹⁸- 1:18 Mat 20.28; 1Kr 7.23; 6.20bɨ ŋgə́ mpu nə́ Zɛmbî nyə á jə́na tâŋ yílʉ́lə bɨ́ mbɛɛ́ cʉg bɨ́ á lə́g nə impáámbə́ bín yííd. Tâŋ nyɔɔŋg í á shígɛ́ bə ísâ nda or ŋkí kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə *mwaanɛ̂ nə ndɨ̂ yí, isâ bí nə ŋkul ntáma yí. ¹⁹- 1:19 1.1-2; Yuá 1.29; Mis 20.28; 1Kr 5.7; Ifz 1.7; Heb 9.12Tâŋ Zɛmbî nyə a jə́na yí í á yida bə ijimə́ í mə́cií, mə́ njúl nda məcií mə mwâ ncwəmbɛ jísə kú nə sá á jumʉ́g, kú nə tɔɔ cúcwán lʉ́ mə́bwam yɛ́, məcií mə́ Krîst. ²⁰- 1:20 Ifz 1.4Zɛmbî nyə á bwey tə̂l Krîst ntɔ́ a nda fwo fwɔ̧ shí nə gwɔ̂w; a mə́ ka zə sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg shú dʉ́n mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lá mə́gaád. ²¹- 1:21 \xk gúmə́: 5.1; Rom 5.2Nyə gwúmʉshi Krîst, a sá nə́ a ŋwág zhwog gúmə́, shú nə́ búgə́ nə bwágə́ lúú í bə́g bɨ́ nyə́dɨ́.

²²- 1:22 2.17; 3.8; 4.8; Rom 12.9; Gal 6.10; 2Pr 1.7; 1Yn 4.11Nda bɨ́ á mə́ ŋwa obʉ́bə́lɛ́ nə məgwág nə́, məgwág mɔɔŋg mə́ á mə́ fúbʉshɨ bɨ́ *mishíshim nə́ bɨ cɛ́ɛ́lag fwámɛ́ cɨɨlálə á omínyɔŋʉ̂, kú nə məkə́ŋ. Cɨɨlagá mpə́dʉ́gá nyɨ́n nə milám mifúbán, cɨɨla ntɔ́ kú yɔw. ²³- 1:23 Yuá 1.13; Heb 4.12; Zhk 1.18Bɨ mə́ jəlá nə cɨɨla kú yɔw, nəcé, bɨ́ buud bɨ́ á mə́ byɛ̂l ncuncúmbə wá, mpəg í á mə́ byá bɨ́ yí í cúgɛ́ ntâg mpəg jɨ́ nə ŋkul bwo yí; jísə mpəg í cúgɛ́ nə ŋkul bwo yí, gwə́ wə́ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myâ mikuwó, mí ákandʉgə. ²⁴- 1:24 Iza 40.6-8; Zhk 1.10-11Ŋgaá jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Buud bɛ̂sh bʉ́sə nda ikáá,

ijɔ̧ɔ̧ byáŋ nda fʉláwa.

Káá í dʉ́ shwáás, fʉláwa kud,

²⁵ njɨ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myáá

mí njúl kandʉgə á kandʉgə.

Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myɔɔŋg wə́ Jɔ̧jɔ̧ Láŋ bwə́ á bwiiŋg bɨ́ yí.

¹- 2:1 Ifz 4.25; Zhk 1.21; 4.11Nə́ ndɛɛ́, yɔwʉgá məgwɔ̧́ mə lâm, yɔw mə́kə́ŋ, nə kwába, nə zhíŋ, nə ojaawʉ́-jaawʉ̂. ²- 2:2 1Kr 3.2Yidagá gwág yéésh mílə́sʉ́ mí Zɛmbî nə́mə́ nda íkʉ́kény í dʉ́ gwág yéésh bə̂l nə́. Milə́sʉ́ mí Zɛmbî mísə bɨ́ mʉ́n mə́nyá, fwámɛ́ mə́nyá kú bə mâ fʉlâ. Bɨ mə́ jəlá nə gwág myo yéésh shú nə́ mí sáág nə́ bɨ ŋgə́g nə wɨ̂y kə bá kumə cʉg á kandʉgə kandʉgə dɨ̂. ³- 2:3 Sôm 34.9Í é bə ntɔ́ ŋkí bɨ a mə́ kagʉlə Cwámba nə́ ndɛɛ́ bɨ́ kwey nə́ á nywa.

Mísɔɔn agúgwáan

⁴- 2:4 Sôm 118.22; Iza 28.16Shíshʉ́gá Cwámba kúnə́-kúnə; a jisə kwóógʉ́ á kuwô búúd bwə́ á myaas yí, í njúl nə́ dáá wə́ Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh nə́ dʉ́sə́ jimə́ shú dɛ́ dɨ́ yí. ⁵- 2:5 2.9; Rom 12.1; Ifz 2.21-22Bɨ músə mikuwó mí mə́kwóógʉ́; kwagá ŋgə sɛɛŋgya nə́ ndɛɛ́ bɨ mú bə njɔ́w á *shíshim shú ísɛ́y í fada, í dʉ́g kənd Zɛmbî *mətúnʉga mâ shíshim, nyə́ é dʉ magʉlə lúú mə́ Yésus-Krîst dɨ̂ má. ⁶- 2:6 Iza 28.16; Rom 9.33Jísə Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Dʉgá! Mə a mə́ fɛ́ɛ́sh jimə́ kwóógʉ́,

mə bwɨ́ɨ́g dwo Siyôn+ 2:6 Dʉ́gʉ́g ciyá nɨ Rom 9.33. Siyôn nyə á bə məma mbʉ́ŋ bwə́ á lwɔ̧́ ŋgwə́la á Yurʉ́səlɛm cínɔŋg gwɔ́w yí. tâŋ kwóógʉ́ áshúshwóógʉ̂.

Muud mə jɛ́ɛ́g kwoŋ nyə́dɨ́ yɛ́ nyə abʉ́lɛ sámba.

⁷- 2:7 Sôm 118.22; Mat 21.42; Mis 4.11Zɛmbî mə́ sá nə́ bɨ́ buud ŋgə́ *búgʉla wá bɨ ŋwág gúmə́. Njɨ, buud bwə́ aŋgɛ̂ nə búgʉla wá, jɨ́ shú dáŋ nə́:

Kwóógʉ́ ólwɔ̧́ye bwə́ á myaas yí,

í mə́ bə kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga+ 2:7 Dʉ́gʉ́g sá nɨ Mat 21.42; Mak 23.20; Mis 4.11 nə Ifz 2.20. Í á dʉ bə kwóógʉ́ bwə́ á dʉ tɛ́ɛ́d jil mə́ndəlúd yí, dwó wə́ bwə́ á dʉ bɛ̧ ja bwə́ lʉ́m mənyuŋg mə njɔ́w yí..

⁸- 2:8 Iza 8.14; Rom 9.33Í nyiŋgə nə́mə́ bə kwóógʉ́ lʉ́ mə́bɔɔgʉ́,

kwóógʉ́ í é dʉ bʉ́lal búúd yí.

Bwə́ é dʉ bwɨɨm cínɔŋgʉ́ nəcé bwə́ mə́ ban nə́ bwə́ *amágʉ́lə́yɛ́ ciyá mə́ Zɛmbî; Zɛmbî nyə á bwey nə́mə́ tə̂l bwo nə́ bwə́ bág shúgʉla ntɔ́. ⁹- 2:9 1.2; MmN 19.5-6; Ləv 19.2; Mbá 4.20; 7.6; 14.2; Iza 9.1; 43.21; 61.6; Mis 26.18; Rom 5.17; 2Kr 4.6; Ifz 5.8; Tit 2.14; Heb 13.12; 1Pr 2.5; Mbʉ́ 1.6; 20.4Bɨ báá bɨ bʉ́sə mpwoŋ buud Zɛmbî nyə á fɛ́ɛ́sh yí, bɨ bʉ́sə kínda ófada ɔ Cî, lwoŋ búúd mə́ Zɛmbî, kúl búúd Zɛmbî nyə á kusə yí; nyə á fɛ́ɛ́sh bɨ́ nə́ bɨ dʉ́g bwiiŋg məma ísâ byé, nyə muud nyə á jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ wúg yídʉ́gʉ́d zə mə́ŋkɛnya mɛ́ mâ mímbʉ́gú dɨ̂ yɛ́. ¹⁰- 2:10 Ozê 2.23; Rom 9.25Bɨ a shígɛ́ bə kúl mə́ Zɛmbî yág, bɨ músə kúl jé ja gaád. Zɛmbî nyə a shígɛ́ dʉ gwág bɨ́ cɛy lámʉ́d, a mú ŋgə gwág bɨ́ cɛy lámʉ́d ja gaád.

Kuú njɔɔnd ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ Zɛmbî

¹¹- 2:11 1.1, 17; Sôm 39.13; Rom 7.15, 17-23; Gal 5.17; Heb 13.14Yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, bɨ bʉ́sə ijigə-jigə wa shí gaád nda buud bwə́ njúl ízhaá shíd nə́ bwə́ bá cɔ̧́ wá. Nə́ ndɛɛ́, mə ŋgə yáág nə bɨ́ náá: yɔwʉgá ŋgə́lə bɛ̧ iwɨ́ɨ́mbʉ́g í cʉg múúd, í cɛɛl gwɨ́ɨ́lya bɨ́ *mishíshim. ¹²- 2:12 Iza 10.3; Mat 5.16; 2Kr 5.10Dʉgá bə nə jɔ̧ kuú njɔɔnd na cʉg bɨ́nɔ̂ŋ oháádɛn ŋgə́ cʉgə nɨɨ́d. Í dʉ́g bə ntɔ́ shú nə́, ja bwə́ cɛ́ɛ́l dʉ ntáma bɨ́ mínə́ nə́ bɨ bʉ́sə mimbʉ́wʉ́lú yí, bwə́ yídag dʉ dʉ́g jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mín nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bá yə Zɛmbî gúmə́ ja á bá zə yí.

¹³- 2:13 Rom 13.1-7; Tit 3.1Nda bɨ́ bʉ́sə́ búúd ɔ Cwámba nə́, bɨ́dʉ́gá nə́ tɔ́we shwóg yɛ̂sh búúd bwə́ mə́ tə̂l yɛ́ jwúg nə bɨ̂; njwú-buud jwúg nə bɨ́ nə́ nyə wə́ jɨ́ ájəlácɨ, ¹⁴ ogwə́mʉna jwú nə́ bwo wə́ njwú-buud nyə á tə̂l nə́ bwə́ dʉ́g yə ósɔ́ɔl ɔ mə́bɔ̂w intʉ́gʉ́lí, dʉ ságʉsə íjɔ̧ɔ̧ i búúd wá. ¹⁵- 2:15 3.16Nəcé sâ Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yí jɨ nə́ bɨ dʉ́g sá mə́nywa, mənywa mɔɔŋg mə́ é dʉ sá nə́ míkás mi búúd mí bə́g kú ná nə sâ mí é cɨ bɨ́ yí. ¹⁶- 2:16 1Kr 6.11, 19-20; Gal 5.13Ŋgəgá nə cʉgə cʉg fʉlî; njɨ, cʉg fʉlí jɔɔŋg í á jə́láyɛ́ nə ka yida bə bɨ́ búdʉga dʉ́lə shweel mə́gwɔ̧́ mə lâm; dʉgá yida ŋwa bɨ́mɛ́fwó nə́ bɨ bʉ́sə salawús mə́ Zɛmbî dɨ̂. ¹⁷- 2:17 1.22; 3.16; Mik 24.21; Mat 22.21; Gal 6.10; Flp 2.12Gúmálʉ́gá muud yɛ̂sh, bɨ́ cɛɛl ómínyɔŋʉ́ bʉ́n wâ búgə́, ŋwa Zɛmbî nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́, gúmal njwú-buud.

Cʉg ólwaábʉlə

¹⁸- 2:18 Ifz 5.21–6.9- 2:18 Ifz 6.5-8Yé ólwaábʉlə+ 2:18 Ciyá sə́ mə́ cɨ́ na nə́ «lwaábʉlə» nɨ jísə nə́mə́ Luk 16.13 nə Mis 10.7 nə Rom 14.14., bɨ́dʉ́gá nə́ omása bʉ́n bwə́ jwúg nə bɨ̂, ŋwagá ijwûga byáŋ nə fwámɛ́ gwɔ̧́ɔ̧́gə́; tɔɔ omása bʉ́sə́ nə bɔ́w-bɔ̂w fúlú wá, kú bul bə njɨ bɔɔŋg bʉ́sə́ nə jɔ̧ fúlú wá, ŋkí ntâg bɔɔŋg bwə́ ádɛ́ yâ wá. ¹⁹- 2:19 5.12Mpugá nə́, jisə jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nə́ múúd jísɔ́wʉ́g məntágʉla á ŋgə bwəma nə ndɨ́ a kú nə məbɛ̧ɛ̧́ má; a jísɔ́wʉ́g kú lámʉsa nəcé nywáá bə́lə múúd mə́ Zɛmbî. ²⁰- 2:20 4.14Ŋkí muud mə́ jísɔw bígə́ á bwə́má nə ndɨ́ nəcé a sálə mə́bɔ̂w yí, dáyɛ́ dúmá nyə́ é ŋwa cínɔŋg yí? Wó ká ŋgə yida jísɔw njugú wo ŋgə́ sá mənywa, jísə jɔ̧jɔ̧ sâ mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. ²¹- 2:21 Mat 16.24; 20.26-28; Yuá 13.15; Rom 15.5Zɛmbî nyə a jɔ̂w ntâg bɨ́ nə́ bɨ zə́g cʉgə ntɔ́. Ŋgaá *Krîst nyə á jug shú dʉ́n? Nyə a lwó bɨ́ yuug nə́ bɨ bág dʉ bɛ̧ zhɨ́ɨ́ nyɛ́. ²²- 2:22 Iza 53.9; Yuá 8.46; Heb 4.15Nyə muud nyə́ á shígɛ́ bwɛlɛ sá *sə́m yɛ́, nyə muud nyə á shígɛ́ bwɛlɛ lás lə́sʉ́ mə́kə́ŋ yɛ́, ²³- 2:23 3.9; Iza 53.7; Mat 26.55-56, 67; 27.14, 27-31nyə muud nyə́ á dʉ bə, bwə́ ŋgə́ lwîy nyə a kú bweel yɛ́, a tɛɛm jug, a kú cwambʉlə búúd, a yida dʉ jɔ̂w njɨ Zɛmbî muud mə́ dʉ́ cígal mílə́sʉ́ tʉ́təlí yɛ́; ²⁴- 2:24 Iza 53.4, 5; Rom 6.2, 11; Kol 2.14; Heb 9.28nyə muud nyə á ŋwa misə́m mísʉ́ nyə́dɨ́ nyúúlʉ́d kə nə myo kwolós dɨ́ yɛ́, nyə a sá ntɔ́ shú nə́ sə́ bə́g mimbimbə shú sâ í dʉ́gyá nə misə́m yí, sə́ kág yida ŋgə cʉgə shú ótʉ́təlî; nyə muud nyúúl í á jug nə yáág-yáág mə́fə́ŋ bɨ bâŋ bɨ mú yâl yɛ́. ²⁵- 2:25 Iza 53.6; Eze 34.5-6; Mat 9.36; Yuá 10.16; Heb 13.20Nəcé bɨ á bə nda incwəmbɛ í á jímb nə zhɨɨ́ yí. Ká, ja gaád ɨɨ́, bɨ mə́ nyiŋgə zə wə́ muud ŋgə́ wɨ́ɨl *mishíshim mín ŋgə baagʉlə myo yɛ́.

Cʉg á mpə́dʉ́gá mudá bá mudûm

¹- 3:1 1Kr 7.16; Ifz 5.22-24Budá o, nə́mə́ nda sə́ ámə cɨ nə bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́, magʉləgá nə́ ogwúm bʉ́n bwə́ jwúg nə bɨ̂; ntɔ́ nyə e sá nə́, tɛɛm bə nə́ bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə bə nə məshwán, kuú njɔɔnd mə búdá báŋ í é sá nə́ bwə́ mágʉləg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî ntʉ́nɨ muud nda lésha nə bwo. ² Bwə́ é magʉlə njɨ nə dʉ̌lə dʉ́g nda bɨ́ ŋgə́ cʉgə nə lâm ŋgwûd nə́, nə nda bɨ́ ŋgə́ mpu yə bwo gúmə́ nə́. ³- 3:3 1Tm 2.9Kúgá dʉ sá nyaŋgá á nyúúl dɨ́ tɔ́ɔ́n, dʉ fendya mílúu, dʉ bwáád óŋkaaw nə ivuŋgá í or nə mikáándə́ mí álal-kus. ⁴ Yidagá dʉ sá nyaŋgá í á bʉ́lɛ bwɛlɛ fyɔ́ɔ́mb yí, nyaŋgá á lám dɨ́ cwû: fúlú á kú dʉ yâ, dʉ bə nə́ shɛɛ, jâŋ nyaŋgá wə́ í búl bə nə mfíí mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. ⁵ Budá bwə́ á gwág nə Zɛmbî yág wá, bwə́ á dʉ bwánd sâ jɛ̂sh nə búgə́ wə́ Zɛmbî wá, ntɔ́ wə́ bwə́ á dʉ sa nyaŋgá yɛ́, bwə́ dʉ́gə́ magʉlə nə́ ogwúm báŋ bwə́ jwúg nə bwo. ⁶ Í á bə budá nda *Sara mudá mə *Abʉraham, nywáá nyə á dʉ bə nə məgwág nə ŋgwúm yé, a dʉ jɔ̂w nyə nə́ Cwámba. Bɨ músə bwán ɔ́ *Sára wɔɔŋg ka ŋgə sá mə́nywa kú bɨ́d nə́ ifwaas í zə́g sá bɨ́ mitə́dʉ́gá nə́ búl-bul-búl.

⁷- 3:7 Ifz 5.25-28; 1Tm 2.8Bɨ bâŋ budúm ntâg ɨɨ́, nə́mə́ nda mə́ ŋgə́ cɨ nə budá nə́, ŋgəgá nə cʉgə nə budá bʉ́n bɨ ŋgə́ mpu nə́ bâŋ bʉ́sə váál búúd átʉtagʉ̂. Ŋwágá bwo nə gúmə́ nə́ Zɛmbî ŋgə nə́mə́ yə bwo dáŋ kɔw á cʉg á ŋgə́ yə bɨ́ mpáam dɨ́ yí. Cʉgəgá nə bwo ntɔ́ shú nə́ məjəgʉla mə́ dʉ́g bə bɨ́ kú nə mimyágə́.

Cʉg á mpə́dʉ́gá omínyɔŋʉ̂

⁸- 3:8 1.22; Ifz 4.2-3; Flp 2.2-3Mə́ cɛɛl cɨ nə bɨ bɛ̂sh nə́: bəgá lâm ŋgwúd, bɨ́ ka dʉ gwɨ́ɨ́gya mə́cɛy, dʉ cɨɨla cɛɛlí á omínyɔŋʉ̂ nə omínyɔŋʉ̂, dʉ bə nə lâm iŋkúŋkwoŋ, muud yɛ̂sh sə́lʉg nyəmɛ́fwó shí; ⁹- 3:9 2.23; Zhb 31.30; Mat 5.44; Rom 12.17kúgá dʉ bweel mə́bɔ̂w, kú bweel mə́lwíy. Yidagá dʉ bə, múúd mə ká sá bɨ́ məbɔ̂w, bɨ́ bwádan nə nyə, nəcé sâ Zɛmbî nyə a jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ dʉ́g sá wə́ cɨ́, a ka nə́mə́ bá shwu bɨ́ ibwádán. ¹⁰- 3:10 Sôm 34.13-17; Zhk 1.26Mpugá nə́ jísə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Ŋkí muud mə́ cɛɛl cʉgə fwámɛ́ cʉg, cʉg á nə́ a wɛɛf nyúul,

á jəlá nə bə kú dʉ jág lás nə buud, kú dʉ bwiiŋg íjɔ̧́ɔ̧́;

¹¹ á jəlá nə yɔw sálə mə́bɔ̂w, a dʉ sá mə́nywa,

a dʉ sɔ̧́ mə́zhɨɨ́ mɛ̂sh nə́ mpwogɛ́ bə́g,

a dʉ wá ŋkul nyɛ́ nyɛ̂sh nə́ mpwogɛ́ wɔɔŋg kə́g shwóg nə shwóg.

¹² A sáág ntɔ́ nəcé mísh mə́ Cwámba mə́ ŋgə dʉ́g otʉtəlí ɔ búúd, a ŋgə gwágʉlə məjəgʉla máŋ;

a mə́ yida nywaadʉlə mpwóómbʉ́ nə buud bwə́ ŋgə́ sá məbɔ̂w wá.

Cʉg á fwála lʉ cúwʉ́lí

¹³- 3:13 Rom 13.3Bɨ́ mə́ ká ntâg bə nə cimbú sálə mə́nywa, zə́ nyə e sá bɨ́ məbɔ̂w? ¹⁴- 3:14 4.14; Mat 5.10Ŋkí bɨ mə́ ka ntâg jug nəcé ŋgə́lə cʉgə tʉ́təlí, bɨ báá mə́ jəla. Kúgá bə nə ifwaas nə buud bwə́ mpíí bɨ́ wá, kúgá bɨ́d nə́ mitə́dʉ́gá mí bə́g bɨ́ nə́ búl-bul-búl. ¹⁵- 3:15 1.3-5; Kol 4.6Yidagá ŋgə yə Cwámba wʉ́n *Krîst gúmə́ mílámʉ́d, bɨ dʉ bə kwééshá ja jɛ̂sh nə́ ŋkí muud mə jî bɨ́ sâ bɨ́ ŋgə́ *búgʉla yí, bɨ́ mpu shwɔ̧́ɔ̧la búgə́ jɨ́n. ¹⁶- 3:16 2.15Shwɔ̧ɔ̧lǎlə wɔɔŋg í jəlá nə yida bə nə lám nə́ shɛɛ, nə lâm nə́ sáŋ, lâm kú bɛɛmb tɔɔ mə́jumâ; ntɔ́ nyə e sá nə́ ja bwə́ ŋgə́ ntáma bɨ́ mínə́ yí, buud bwə́ ŋgə́ cɨ nə́ bɨ aŋgɛ̂ nə kyey fwámɛ́ kuú njɔɔnd ókrîstɛn wá bwə́ bə́g nə shwôn. ¹⁷ Nəcé, ŋkí Zɛmbî mə bɨ́d nə́ muud júgʉg nəcé a ŋgə̌lə sá mənywa, ntɔ́ bul jəla, ntɔ̧ jugʉ́lə nəcé məbɔ̂w.

Yésus nyə á ntɔ̧ kʉ́l jɛ̂sh

¹⁸- 3:18 2.21; Rom 5.6-8; 6.10; Heb 4.15; 7.27Nəcé nə́, *Krîst nyəmɛ́fwó nyə á zə yə ja ŋgwûd nəcé *misə́m mín, nyə á zə cé buud ɔ mə́byaagʉlə, nywáá kú nə məbyaagʉlə, shú nə́ a kə́ nə bɨ́ wə́ Zɛmbî. Bwə́ á gwú nyə nyúul, Zɛmbî mú sá nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyíŋgəg yə nyə cʉg. ¹⁹- 3:19 Mət 6.2; 2Pr 2.4; Yûd 6Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wɔɔŋgʉ́ ŋkul nyɛ́ wə́ í á sá nə́ a kə́g nə Jɔ̧jɔ̧ lâŋ kə cúndə *míshíshim mí á bə mímbwug dɨ́ yí, ²⁰- 3:20 Mət 6.14-22mishíshim mí búúd bwə́ á dʉ sá miŋgáádə́ yág ja Zɛmbî nyə á ŋgə jísɔw məbɛ̧ɛ̧́ mə búúd *Nówe ŋgə́ caag byɔ́ɔ́l yí. Byɔ́ɔ́l dɔɔŋg dɨ́ cwû wə́ bʉ́baalɛ́ buud í á faam nə məjúwó+ 3:20 Jɨ́ nə́mə́ nə ŋkul bə nə́ «mə́júwó mə́ á cʉg bʉ́baalɛ́ buud». tâŋ buud mwɔɔmb yɛ́. ²¹- 3:21 Rom 6.3-4; Heb 10.22Məjúwó mɔɔŋg mə́ á bə mpwokwoond á nduwán, nda í ŋgə́ cʉg bɨ́ ja gaád nə́. Nduwán í cúgɛ́ ŋgusa nə́ í yíl múúd məbwam mə nyúul, í yida lwó nə́ muud mə́ yid wə́ Zɛmbî nə lâm áŋkíŋkɛ̧̂+ 3:21 Jɨ́ nə́mə́ nə ŋkul bə nə́ «muud ŋgə gwáámb Zɛmbî lâm áŋkíŋkɛ̧̂»., a mə́ dʉ́g cʉg nə zhɨɨ́ á gwúmʉ́lə Yésus-Krîst nyə a gwûm yí. ²²- 3:22 Mis 1.9; Ifz 1.21 \xk mbwə̂ məncwûm: Mat 22.44; Rom 8.34; Mis 2.33Ja nyə́ á gwûm yí, nyə á kə gwɔ́w, a njul Zɛmbî dɨ́ mbwə̂ məncwûm; isâ byɛ̂sh í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí nə byɔɔŋg í ŋgə́ ntɔ̧ buud ŋkul yí, byɛ̂sh í mú mə́nyámá mɛ́d.

Icʉg í jəlá nə cɛ́nd

¹- 4:1 2.24; 2Kr 4.10; Gal 5.24Nə́ ndɛɛ́, nda jɨ́ nə́ Yésus nyúúl nyɛ́ í á jug nə́, bweyʉgá bii tə́dʉ́gá nə́ bɨ é jug nə́mə́ nda nyə, bɨ ŋgə́ mpu nə́ muud nyúúl í mə́ jug yɛ́, nywáá mə́ yîl lâm *sə́mʉ́d. ²- 4:2 2.21A mə́ yîl lâm sə́mʉ́d nə́, té á jɨ ná wa shí gaad yí, a bə́g kú ná ŋgə nyiŋgə bɛ̧ iwɨ́ɨ́mbʉ́g, a yida ŋgə cʉgə váál Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yí. ³- 4:3 Gal 5.19-21; Ifz 2.3; Tit 3.3Bímbí bɨ́ á mə́ bɛ̧ cʉg óháádɛn yág nɨ í á mə́ kwaga; bɨ a wá mənyúúl ásɨ́y-sɨ̂y dɨ̂, nə íwɨ́ɨ́mbʉ́gʉd, nə fud mə́lwəgʉd, nə idína í álal-ŋkul+ 4:3 Idína í álal-ŋkul: Mbií ídína wɔɔŋg í á dʉ bə, buud də nə ŋgul ntɔ̧ mínjɨ, buud sá jaŋga kú nə məsʉs. dɨ̂, nə íŋgulʉgad, nə mbɛɛ́ yə́lə ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g gúmə́d. ⁴ Nə́ ndɛɛ́, oháádɛn bwə́ ŋgə káam nə́ bɨ anyíŋgə́yɛ́ ná ŋgə fʉla sámbá nə bwo íntɨ́wʉ́lɨ́ byɔɔŋgʉ́d; bwə́ mú ka ŋgə lwîy bɨ́ lwîy lwíyʉ́g. ⁵- 4:5 1.17; 2Tm 4.1Njɨ, bwə́ bá tɔ̂w kɔɔdʉd mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɔɔŋgʉ́, nəcé Zɛmbî wál bá zə sámb búúd bɛ̂sh milə́sʉ́, tɔɔ bɔɔŋg bwə́ bá ná bə míkuwó wá, tɔɔ bɔɔŋg bwə́ á bwey yə wá. ⁶ Sâ jɔɔŋg wə́ í á sá nə́ Jɔ̧jɔ̧ láŋ í kə́g nə́mə́ nə́ ndɛɛ́ buud bwə́ á yə wá gwág, shú nə́, ja bwə́ mə́ shîn bwəma nə cígʉ́lɛ́ mílə́sʉ́ á buud míshwun dɨ́ yí, bwə́ káág nə́mə́ bwəma nə cʉg mə́ Zɛmbî *shíshim dɨ̂.

Cʉg óbúgʉla té sə́ ŋgə́ bwánd Yésus yí

⁷- 4:7 1Kr 10.11; 1Te 5.5-8; 1Yn 2.18Məshíné mə́ ísâ byɛ̂sh mə́ músə kúnə́-kúnə. Kúgá dʉ wagʉla, dʉgá cunal íyéésh bín shú nə́ bɨ dʉ́g sá mə́jəgʉla. ⁸- 4:8 1.22; Zhk 5.20Fwogá tɛ́ɛ́d bə nə fwámɛ́ mə́cɛy mâ omínyɔŋʉ̂ nə omínyɔŋʉ̂, váál mə́cɛy dɔɔŋg í dʉ búdal ncúlyá *misə́m. ⁹- 4:9 Heb 13.2Dʉgá sá nə́, bɔ́ɔ́l mpu ŋwa bɔ́ɔ́l bwə́dɨ́ mínjɔ́w, bɔ́ɔ́l mpu ŋwa bɔ́ɔ́l, bɨ ɔ dʉ sá ntɔ́ kú cwadʉga. ¹⁰- 4:10 Rom 12.6-8Ŋwagá bɨmɛ́fwó tâŋ ikʉlág mə́ á mə́ bii mpaam mə́ Zɛmbî mimbií mimbii má; bɨ́ ka dʉ sá nə́, muud yɛ̂sh kwíínd bɔ́ɔ́lʉ́gá nə jé sâ Zɛmbî nyə a tə́dʉga nyə nə ndɨ́ yí. ¹¹- 4:11 Rom 12.7; 1Kr 10.31; 12.8; Zhk 3.1Ntɔ́ jɨ nə́, ŋkí muud mə lás ɨɨ́, í bə́g nda a ŋgə kala sâ Zɛmbî nyə ámə cɨ yí; ŋkí muud mə kwíínd bɔ́ɔ́lʉ́gá, a kwííndʉ́g bwo nə ŋkul Zɛmbî mə́ yə nyə yí; í jɨɨ nə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mín myɛ̂sh mí yə́g Zɛmbî gúmə́ lúu mə́ Yésus-Krîst dɨ̂, nyə muud jɨ́ nə gúmə́, nə ŋkul, kandʉgə á kandʉgə yɛ́. Amɛn.

Buud bwə́ ŋgə́ bwəma nə cúwʉ́lí wá bwə́ mə́ jəla

¹²- 4:12 1.7Yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, ja mə́kʉgʉlʉ mə́ é bádʉgə bɨ́ nda kuda yí, kúgá seegya mwo nda gúl sâ í ajə́láyɛ́ nə bə yí. ¹³- 4:13 5.1; 2Kr 4.10; Rom 5.2Yidagá gwág mə́shusʉg nə́ bɨ́ ŋgə ŋwa dʉ́n kɔw lʉ́ mə́cɛy *Krîst nyə á jug nə ndɨ́ má, shú nə́ bɨ bág gwág məshusʉg, bɨ́ kɔɔs ja á bá lwóya mílwanə́ myɛ́ yí. ¹⁴- 4:14 2.20; 3.14; Mat 5.10-12; Mak 13.11; Mis 7.55Búúd bwə́ ká fɨɨm bɨ́ nəcé bɨ́ bə̌lə ókrîstɛn ɨɨ́, bɨ mə́ jəla; mpugá nə́ Shíshim mə́ Zɛmbî, Shíshim á gúmə́ wúsə bɨ́dɨ́. ¹⁵ Njɨ, muud a bɨ́dɨ́ sámbá nyə ajə́láyɛ́ nə kə jug nə́ nyə ámə gwú múúd, ŋkí ntâg nə́ nyə ámə júwo, ŋkí sá mɔ́ɔ́l mə́bɔ̂w, ŋkí nə́ nyə ámə sá íshwɨ́gʉli. ¹⁶- 4:16 2Tm 1.8Ŋkí muud mə́ yida jug nəcé a bə̌lə krîstɛn ɨɨ́, a kú bɛɛg gwág shwôn, a yídag yə Zɛmbî gúmə́ nə jínə́ lʉ́ krîstɛn. ¹⁷- 4:17 Zhe 25.29; Eze 9.6; 2Te 1.8Mpugá nə́ fwála lʉ cígʉ́lɛ́ mílə́sʉ́ í mə́ wɔ́ɔ́s, í é fwo tɛ́ɛ́d nə buud wâ njɔ́w mə́ Zɛmbî. Ja í ká bə nə́ cígʉ́lɛ́ milə́sʉ́ í tɛ́ɛ́d nə sə́ yí, buud bwə́ ŋgə́ bán nə́ bwə́ ámágʉ́lə́yɛ́ Jɔ̧jɔ̧ Láŋ mə́ Zɛmbî wá bâŋ bwə́ bá bə ntʉdɛl?

¹⁸- 4:18 Mik 11.31Ŋkí í tɛ́ɛ́d fwo lídʉga shú nə́ tʉ́təlí muud dʉ́gʉ́g cʉg,

í ka bə ntʉdɛlɛ́ nə muud jɨ́ kú bísh nyə yɛ́ bá bâŋ sɔ́ɔl *misə́m?

¹⁹- 4:19 Sôm 31.6Nə́ ndɛɛ́, buud bwə́ ŋgə́ jug nəcé Zɛmbî nyə ámə jɨɨ nə́ bwə́ júgʉg wá, báá bwə́ kə́g shwóg nə mənywa, bwə́ bə́dʉg ijîm byáŋ mə́bwə́ mə́ múúd nyə á tɛ́ bwo yɛ́d, á dʉ́ nə́mə́ sá sâ jɛ̂sh á cɨ́ yɛ́.

Məcwûŋ

¹- 5:1 1.21Mə léshá nə ocúmbá wâ *Dɔ̧ bwə́ ŋgə́ bə nûŋ bɨ́dɨ́ wá. Mə jɨ nə́mə́ cúmbá á Dɔ̧ nda bwo, mə á bə ntâg ja Yésus nyə á jug yí, mə bá nə́mə́ bə nə kɔw lʉ́ mílwanə́ mí bá zə nyîn myá. ²- 5:2 Yuá 21.15-17; Mis 20.28; 1Tm 6.5Mə yáág nə bɨ́ ocúmbá wâ Dɔ̧ náaá: wɨ́ɨ́lʉ́gá ítɔw Zɛmbî nyə a mə́ yə bɨ́ yí. Bɨ ɔ mpú dʉ dʉ́g byo nə lâm wɛ̂sh váál Zɛmbî mə́ jɨ́ɨ́ yí, kú bə nda sâ cíndʉ́lá nə́ muud ŋgə cíndal bɨ̂, mbɔ̂; kúgá bə nə yéésh mə́bii, baagʉləgá bwo nə jɔ̧ tə́dʉ́gá. ³- 5:3 2Kr 1.24; Flp 3.17; Tit 2.7Buud Zɛmbî nyə á bəd bɨ́ mə́bwə́d ɔ́nɨ, kúgá yida mpáámbʉwo bwo gwɔ̂w nda bɨ bʉ́sə bwo omása, yidagá ŋwa bɨ́mɛ́fwó tâŋ iyuug sɔɔnz jɛ̂sh í jə́la nə bɛ̧ yí. ⁴- 5:4 1Kr 9.24-25; 1Pr 1.4Nə́ ndɛɛ́, ja Mása obaagʉlə ɔ́ ítɔw mə bá zə lwóya nyúúl yí, bɨ́ ka bá lə́g *tûm gúmə́ á milwanə́ í cúgɛ́ nə ŋkul bá bwɛlɛ jumə yí.

⁵- 5:5 Mik 3.34; 29.23; Ifz 5.21; Zhk 4.6Ntɔ́ nə́mə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ məncwə́má náaá: bɨ́dʉ́gá nə́ ocúmbá buud bwə́ jwúg nə bɨ̂. Mpə́dʉ́gá nyɨ́n ntâg ɨɨ́, muud yɛ̂sh sə́lʉg nyəmɛ́fwó shí, nəcé Zɛmbî mə́ dʉ lúmbʉli nə buud bwə́ dʉ ŋkɛ̂ny mə́nyúúl wá; njɨ, bɔɔŋg bwə́ səl bwə́mɛ́fwó shí wá, a sá bwo mpaam.

⁶- 5:6 Zhk 4.10Səlʉgá bɨmɛ́fwó lal-lal mbwə́ mə́ Zɛmbî dɨ́ shí, nyəmɛ́fwó ka bá bʉ̂n bɨ́ ja fwála dɔɔŋg í bá bə yí. ⁷- 5:7 Sôm 55.23; Mat 6.25-30; Flp 4.6Yílʉ́gá isâ byɛ̂sh í ŋgə́ kənd bɨ́ milâm gwɔ́w yí, bəd nyə mə́bwə́d; mpugá nə́ nyə wə́ ŋgə́ baagʉlə bɨ̂. ⁸- 5:8 Sôm 22.14; 1Te 5.5-8Dʉgá cunal íyéésh bín, jigá ŋkasə̂. Muud lúmbʉ́lí wʉ́n Njwû məjamb ŋgə kuŋg nda zhwambáŋkwuŋ mə́ dʉ́ báam nə́, a ŋgə sɔ̧́ muud á cɛ́ɛ́gʉ́g də yɛ́. ⁹- 5:9 Ifz 6.11-12; Zhk 4.7Dʉgá lʉl lúu nə nyə, bɨ kú fúfug búgə́d, bɨ́ bwey dʉ mpu nə́ omínyɔŋʉ̂ bʉ́n bʉ́sə́ shí nyɛ̂sh dɨ́ wá bwə́ ŋgə nə́mə́ jug váál bɨ́ ŋgə́ jug nɨ. ¹⁰- 5:10 1Te 2.12Njɨ, Zɛmbî amə́dɨ́ á mpaam nyɛ̂sh wə́ nyə a jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ bə́g buud ɔ *Krîst Yésus bɨ mú bə nə kɔw lʉ́ mílwanə́ myɛ́. Zɛmbî wɔɔŋgʉ́, ja bɨ́ e jug bʉ́baalɛ́ fwála yí, nyəmɛ́fwó nyə é sá bɨ́ váál í jə́la yí, a nywaadʉlə bɨ̂, a wá bɨ́ ŋkul, a sá nə́ bɨ bə́g kú ná bwɛlɛ shwágʉsa. ¹¹ A ŋwág ŋkul kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

Məbə́dá nə ibwádán

¹²- 5:12 \xk Silvɛ̧̂: 1Te 1.1Silvɛ̧̂ wə́ mə ámə ŋwa nə́ a zə́g cilə mə baalɛ́ íciyá íga yɛ́. Mɛɛ ŋgə ŋwa nyə nə́ *mínyɔŋʉ̂ waamə́ abúgʉ́lág. Mə ámə cɨ nə́ a zə́g cilə mə wá, mə wág bɨ́ ŋkul mílámʉ́d, mə báásʉlə nə́mə́ bɨ́ nə́ bɨ́ təl fwámɛ́ mpáam mə́ Zɛmbî dɨ̂; yɨ́ɨ́mʉ́gá mənyúúl na.

¹³- 5:13 \xk Márkus: Flm 24Dɔ̧ dʉ́sə́ *Babilɔn, Zɛmbî nyə́ á fɛ́ɛ́sh nə́mə́ nda bɨ́ yí í ŋgə bə́da bɨ̂; ncwə́má dâm Márkus ŋgə nə́mə́ bə́da bɨ̂. ¹⁴- 5:14 Rom 16.16; 2Kr 13.11Ŋgəgá nə kúlʉla məkúlʉla mə́ cɛɛlí.

Zɛmbî kə́ sá nə́ bɨ bɛ̂sh buud bɨ́ músə́ búúd ɔ Krîst wá, bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ!