MAAKI

Naawunni Lahabasuŋŋu

MAAKI

ŋɔn daa sɔbi seem

¹Dinŋɔ n nyɛ lahabasuŋŋu maa, zaŋŋi n‑kyaŋŋi Yisa Kirisita Masiiya, Naawunni Bii maa. Di piili la kpa.

²Dinŋɔna Naawunni daa pun kyɛ ka Anabi Aizaaya sɔbi, ni:

“Nnya n tuumu maa nŋɔ,

N tumni u ni u ti daŋŋi i tooni:

Ŋɔna nin maali soori maa n‑ti i.”

³ni,

“Ya wumma!

Sɔ m bɛ moo ni n‑tasira,

Ni, ‘Ya maalim ti Dugma palli n‑ti u,

Ya sɛ’asim u sɔya zaa ka a tuusi kyippi!’ ”

⁴Tɔ; ka dizugu dɔsɔ n daa bɛ ni, ka u yuuri Gyɔni - ŋɔn daa suuri niriba Naawunni koom la n‑daa la. U daa bɛ la moo ni m‑moonna n‑yɛtti, ni, “Ya kyɛli ya tumbeeri m‑basi, ka lala zugu ya kyɛm na ka n su ya Naawunni koom, ka ŋɔn Naawunni nin kyɛ ya taalli zaa m‑pɛŋŋi ya.” ⁵Ka daadam daa la’am n‑yi u saani na pam; ba daa yi la Gyuudii tingbaŋŋu ni na, ni Gyɛrusalɛm tiŋŋa m‑paasi. Ka ba daa paai u na ka wulisiri ban tum tumbɛseesi maa, ka u daa su ba tumbeeri kyɛ-m‑pɛŋŋi kɔsuubu, Gyɔdin mɔ’ari la ni. ⁶Ŋɔn Gyɔni mun daa yɛ la arakoomi kɔbri kparigu, ka daa mari gbaŋŋu n‑loori u seaa, ka u diibu daa kur nyɛ la toori, ni siiri.

⁷Tɔ; ka Gyɔni daa moonni, ni, “Sɔ nin kyɛ n nyaaŋŋa na n‑kpeem n‑gaari ma, halli ka mani bu sumsi ni n kuntiri m‑pirigi u namna n‑tiri u. ⁸Ya nyama! - koom ka mani zaŋŋni n‑suuri ya wa, amaa ŋɔn mun nin zaŋŋi Sii Kasi Vuusim n‑suuri ya.”

⁹Di daa niŋiya ka Yisa daa yi Nazarɛti, tinseaa kan bɛ Galilii tingbaŋŋu ni la, ka daa kyɛ na nti kpɛ Gyɔdin mɔ’ari maa ni n‑su koom Gyɔni nuu ni. ¹⁰Ŋɔn daa ti yi koom maa ni na, u daa nya ka sangbana n bɔkki ka Sii maa daa sigri u zugu na. U daa gɔsi ka Sii maa gɔsibu daa ŋmani hoo naŋmanni ŋɔn bɛ seem la. ¹¹Ka ba daa wum Naawunni kukɔri saazugu ni na, ni, “M bii n nyɛ i, ka n wuri i ni pam. N nini n tigi i.”

¹²Di saha ka Naawunni Siiya Vuusim Kasi daa zaŋŋi u n‑taasi yoo ni. ¹³Ka u daa bɛ bɛni dapisinaasi, ka Sintaani daa zamsiri u. U daa kpalim la bɛni, ka mooni bunkɔbri kɔkɔ n daa bɛ u saani, ka malaakadima daa guri u.

¹⁴Ka Naaba ŋɔn daa gbaai Gyɔni n‑kpari sahanseaa la, di saha ka Yisa daa kyaŋŋi m‑paai Galilii tingbaŋŋu ni n‑tɔ’asiri Naawunni lahabasuŋŋu maa yɛla. ¹⁵Ni, “Saha maa paaya; Naawunni naam la bɛ la ya saani. Ya takkma ya beebu, ni ya teesibeeri, ka niŋni lahabasuŋŋu maa yɛdda.”

¹⁶Ka u daa kyaŋŋi n‑dɔli Galilii mɔ’ari duuri la nti nya Saimoon ni u sunzɔ Anduru, ka ba daa lɔbri laaŋŋu mɔ’ari maa ni, dama ba daa tumni la zingbaariba tuma. ¹⁷Ka Yisa daa yɛli ba, “Ya dɔli ma na! N nin kyɛ ka ya leebi ninsaaligbaariba.” ¹⁸Yoomyooma ka ba daa basi ba laama maa ka dɔli u. ¹⁹Ŋɔn daa kyaŋŋi tooni beela maa, u daa nya Gyeemsi, Zɛbidii biiya, ni u sunzɔ Gyɔni, ka ba daa bɛ nyariŋŋu ni m‑maanni ba laama. ²⁰Ka u daa booli ba, ni, ba dɔli u na, ka ba daa doaai n‑kyaŋŋi n‑dɔli u nyaaŋŋa, ka bakki ka kyɛ ba ba Zɛbidii, ni u tuntumniba, ka ba daa kpalim m‑bɛ nyariŋŋu maa ni.

²¹Ka ba daa kyaŋŋi nti paai Kapirinyum. M‑paaya, ka Vuusim dabsa maa ni ka Yisa daa la’amni ni Kapirinyum dima n‑kpeeri wumpuusigu la’aŋŋu duu maa ni nti wulisiri ba. ²²Di daa niŋi ba alahazibu pam ŋɔn daa tɔ’asiri yɛttɔ’amaŋni zugu, ka u bu birisira halli beela; ni, di pa la kaman zaaligu baŋŋniba la ŋɔn yi wulisiri seem la. ²³Di saha maa ka dɔsɔ daa bɛ la’aŋŋu duu maa ni, ka arizimbeoo daa kur bɛ u ni; di daama daa kaasi ²⁴ka yɛli, “Yisa nyin Nazarɛti doo wa! Wula ka i ya mukki ti? I kyɛnni na ni i ti sa’am ti, bee? M mi nyin ŋɔn nyɛ sɔa: ni, nyin nyɛ la ŋɔn nyɛ bunkasikasi ka yi Naawunni saani na!” ²⁵Amaa Yisa daa nyikki u, ka tasi u n‑yɛli, ni, “Sina i vuuri ka yi na ka kyɛ u!” ²⁶Ka arizimbeoo maa daa dam doo maa n‑lusi kyirigiligi, ka kaasi pam m‑bakki ka kyɛ doo maa. ²⁷Ka di daa gyɛri ba zaasa, ka ba yi yɛtti taaba, “Bɔ nŋɔa? Wulisigu paalli nŋɔa! U tɔ’asiri la ni yiiko, halli u yɛtti arizimbeeri gba ka ba sakkri u noori.” ²⁸Ka lahabaari wa daa gyiligi tiŋŋa maa yoomyooma, ka u yɛttɔ’a n daa bɛ Galilii tinsi zaa ni.

²⁹Ŋɔn daa yi la’aŋŋu duu maa, u daa kyaŋŋi n‑ti kpɛ Saimoon ni Anduru yiri ni, ŋɔna ni Gyeemsi ni Gyɔni. ³⁰Di saha ka waari n daa mari Saimoon deempɔ’a ka u ningbina daa bii, ka u dɔya. Ka ba daa yɛli Yisa u yɛla. ³¹Ka u gaari tooni n‑gbaai pɔ’a maa nuu n‑suŋŋi u ka u doaai n‑zaani, ka u dooru daa basi u, ka u daa yi na n‑tum n‑ti ba. ³²Di daari zaanɔyuŋŋu, wuntaŋŋa ŋɔn daa ti luri maa, ba daa mari seeba ban beera, ni arizimbeeri ŋɔn daa bɛ seeba zugri la, n‑kyɛ u saani na; ³³ka tiŋŋa maa niriba zaa daa la’asi na nti mugi yiri maa za’anɔri. ³⁴Ka u daa tibi ba dooribeeri maa zaa ka kari arizimbeeri pam n‑yiisi niriba saani. U daa bu sakki ni arizimbeeri maa tɔ’asira, dama ba daa mi ŋɔn nyɛ sɔa.

³⁵Ka din daa kaai beoo asuba pinipini, u daa yisigi n‑yi. U daa kyaŋŋi nti kpɛ moo ni nti bɛ u kɔkɔ m‑puusiri Naawunni. ³⁶Amaa Saimoon ni u taaba maa daa bɔ m‑bɔ ³⁷nti nya u, n‑yɛli u, ni, “Ba zaasa boori la i ziiya.” ³⁸Ka ŋɔn mun daa labsi n‑yɛli ba, “Ya kyɛ ka ti gaari n‑kyaŋŋi tingbaŋŋu wa tinkpanseesi ni, bɛni gba ka n ya mooli lahabaari maa: dama dinŋɔ zugu ka n yi na.” ³⁹Lala ka u daa yi n‑gyiligi Galilii tinsi zaa n‑yiisiri wa’azu ba la’aŋŋu duri ni, ka katti arizimbeeri daadam saani.

⁴⁰Tɔ: ka kɔnsɔ daa ti kyɛ u saani na n‑gbaani u tooni n‑susiri u; u daa yɛli, ni, “I yi da sakki, i naa n‑kyɛ ka n kɔmni wa naai ka n kpɛ n‑taabi ni.” ⁴¹Ka Yisa daa zɔ u namboo ka daa teaai u nuu n‑siisi u, ka yɛli, “N sakkiya, di naama!” ⁴²Ka di saha maa ka u kɔmni maa daa basi u ka u daa niŋi kasi. ⁴³Ka Yisa daa kpaamni u ni nimmoaa n‑kyeoosi u: ⁴⁴ka yɛli, ni, “Di yɛli seelli n‑ti sɔ zaa. Kur kyɛm nti zaŋŋi i maŋŋa n‑wulisi maalimaanna ka maali sariseesi Musa ŋɔn daa sɔbi n‑zaali zaŋŋi n‑kyaŋŋi kɔmni tippu zii la; dina n nin kyɛ ka ba baŋŋi, ni, i siri nya tippu.” ⁴⁵Amaa doo maa daa yi n‑kyɛ ka sɔkam zaa wum lahabaari maa, halli ka di ti niŋi ka Yisa daa bu nyaŋŋi n‑kpɛ tiŋŋa kam puuni ka ba nya u, amaa u daa kpalim m‑bɛ la moo ni. Amaa di zaa yɔri, niriba daa yiiri la lugri kam n‑kyɛnni u saani na.

¹Di daa niŋi dabsa ka Yisa daa labi n‑kuli Kapirinyum na n‑kpɛ yiri ni, ka u lahabaari daa paai sɔkam zaa, ni, u kuli na. ²Ka niriba pam daa la’am halli ka paalu beela daa ka duu maa ni; yiri maa samanni gba daa ka paalu halli beela. Ka Yisa daa tɔ’asiri yɛttɔ’a maa n‑tiri ba. ³Di saha ka niriba anaasi daa zi gbariga m‑paai na. ⁴Ka daadam ŋɔn daa zoaai seem maa zugu ba daa bu nyaŋŋi m‑mari ba baara maa n‑kpɛ Yisa saani na. Lala maa zugu ba daa du pii maa zugu nti kyiibi voori n‑niŋi sunsukku, Yisa ŋɔn daa bɛ seela maa deede. Ban daa kyiibi n‑naai la, ba daa kyɛ ka gbariga ni u sɔŋŋu maa zaa sigi na nti doonni Yisa tooni. ⁵Tɔ, ka Yisa ŋɔn daa nya ban niŋi yɛdda seem maa, u daa yɛli baara maa, ni, “M biiya, n kyɛ i taalli m‑pɛŋŋi i.” ⁶Ka karimbaseeba daa zi bɛni m‑boosiri ba sufu ni teesa, ni, ⁷“Bɔ ka doo wa tɔ’asiri n‑yɛtti wa? - lala ka u zaŋŋi u maŋŋa n‑zaantiri Naawunni zaaziiya! Ŋɔni n‑lee n‑toaai n‑kyɛ niriba taalli m‑pɛŋŋi ba? Ka pa ni Naawunni kɔkɔa?” ⁸Yooma ka Yisa daa baŋŋi ba sufu ni teesa maa zaa, ka boosi ba, ni, “Bɔ zugu ka ya birisiri ya sufu ni teesa puuni lala? ⁹Yɛla ayi wa sunsukkuni kani m bu tɔ - i yi yɛli gbariga, ni, ba kyɛ u taalli m‑pɛŋŋi u, bee i yi yɛli u, ni, u doaama ka zaŋŋi u sɔŋŋu la n‑kyaŋŋi?” ¹⁰Ka u daa laa n‑yɛli ba, “Amaa m boori la ya baŋŋi, ni, ba pun ti man Ninsaala Biiya soori ni n kyɛri niriba taalli m‑pɛŋŋi ba duniya wa ni.” Di saha maa ka u ŋmaligi n‑yɛli baara maa, ¹¹ni, “N ya yɛli i ni, ni, i doaama ka kpikki i sɔŋŋu wa n‑kuli!” ¹²Ka doo maa daa siri doaai n‑zaŋŋi u sɔŋŋu maa n‑yi, ba zaa tooni. Ka di daa niŋi ba zaa alahazibu ka ba daa pɛ’ari Naawunni n‑yɛtta, “Ti na zi n‑nya lala taabu, halli fiiŋ gba!”

¹³Yisa daa laa n‑labi n‑dɔli mɔ’aduuri maa ni. Ka niriba zaa daa kyɛ u saani na ka u daa piili n‑wulisiri ba. ¹⁴U daa kyɛnni n‑gatta, ka naayi nya karikyisɔ, Alifiisi bii Liivai, ka u daa zi ba lampoo tuma ziiya n‑tumna. Ka Yisa yɛli u, “Doaama n‑dɔli ma!” Ka u daa doaai ka dɔli u. ¹⁵Ka ba daa kyaŋŋi nti kpɛ ŋɔn Liivai yiri maa, ban ni Yisa nyaandɔliba. Ka lampodeaariba ni ala’akyi dima pam daa dɔli ba n‑kpɛa, ka ba zaa daa la’am nti di bundirigu, dama lala niriba daa zoaaya, ka daa dɔli Yisa. ¹⁶Ka karimbadima maa, baseeba ban daa dɔli Farisii dima maa soori la, daa nya ka Yisa la’amni ni lampodeaariba ni ala’akyi dima n‑dira, ka ba daa boosi u nyaandɔliba maa, ni, “Wula ka ŋɔn ni ninvugbanŋɔ taabu n la’amni n‑dira?” ¹⁷Ka Yisa daa wum ban tɔ’asi seem maa ka labsi n‑yɛli ba, ni, “Ninvugseeba ban mari alaafɛ bu boori tiimaraana, na’ala ban beeri m boori u. Pa tunsuma dima ka n kyɛ na ni m boonni ba, amaa tumbeeri dima ka m boonna.”

¹⁸Tɔ. Di saha maa ka Gyɔni Kɔsuura nyaandɔliba ni Farisii dima daa ti loori noori, ka ninvugseeba daa kyɛ Yisa saani na m‑boosi u, ni, “Bɔ n niŋi ka Gyɔni nyaandɔliba maa loori noori, ban ni Farisii dima maa, ka nyin mun nyaandɔliba bu loora?” ¹⁹Ka Yisa labsi m‑boosi ba, ni, “Dɔsɔ yi ti di pɔ’apaalli ka ba mari la deema di zugu, ammi, pɔ’apaalli maa sira yi ti bɛ u saamma sunsukkuni, ba nin lɔ noori di saha, bee? Ay! Pɔ’apaalli daana yi ti kpalim m‑bɛ ba saani ba ku toaai n‑lɔ noori. ²⁰Amaa sahanseaa kyɛnni na ka ba nin ti yiisi amriya doo maa ba saani - di dabsa maa puuni ba nin ti lɔa.”

²¹Ka u daa laa m‑paasi ba nyɛsiri n‑yɛli, “Sɔ na zi n‑zaŋŋi kyinkyimpaalli tanni n‑sɛ n‑ligi bunyeerikurigu. U yi niŋi lala, tampaalli maa yi yiisi kan ligi seela maa ka kyeaai bunkurigu la, ka ka maali n‑sa’am m‑paasi. ²²Bee, sɔ mun ku laa n‑sakki n‑zaŋŋi dapaalli n‑lɛ daga’akura ni. U yi niŋi lala, daam maa nin ŋma ga’akura maa ka sa’am m‑basi, ka ga’a maa gba sa’am. Ay! ga’apaala n zaŋŋni dapaalli.”

²³Di daa niŋi ka Vuusim dindahinseaa ka Yisa daa dɔli puri ni n‑gatta. U nyaandɔliba n daa kyɛnni n‑dɔli u, ka ba daa kabri kasana maa. ²⁴Ka Farisii dima daa yɛli u, “Nyama! Wula ka ba tumni puri tuma wa? Ba galimni zaaligu maa zaŋŋi n‑kyaŋŋi Vuusim Dabsiri wa.” ²⁵Ka Yisa yɛli ba, “Ammi, ya na zi n‑karim NaaDauda yɛla maa? Ni, Abiyaata ŋɔn daa di maalimaanniba zuguraana saha maa, ka bukaata daa dooni ŋɔn NaaDauda zugu ka u daa bɛ ni, ŋɔn ni u taaba; ka kɔm daa gbaai ba, ²⁶ka u daa kpɛ la Naawunni gyeeŋŋu zii maa n‑zaŋŋi boroboro n‑ŋɔbi. Pa boroboro anŋɔ taabu ka ba dooli Naawunni tooni ka a kyisiri ni? - na’ala maalimaanniba kɔkɔ n ŋɔbri a ni. Halli ka u daa laa n‑tisi u taaba maa ka ba daa ŋɔbi.” ²⁷Ka Yisa daa naa n‑yɛli ba, “Vuusim dabsiri ka ba daa zaali ninsaala zugu, pa la Vuusim Dabsiri zugu ka ba daa maali ninsaala. ²⁸Dizugu man Ninsaala Bii n su Vuusim Dabsiri fukumsi gba.”

¹Ka Yisa daa laa n‑kpɛ la’aŋŋu duu la ni, ka dɔsɔ nukpiiŋŋu daana n daa bɛ bɛni. ²Ka ninvugseeba n daa bɛ bɛni m‑paasi, ka ba daa boori daliiri ni ba galim Yisa. Ka dizugu ba daa gɔsiri u ni, ni ba ti nya u nin tibi sɔ Vuusim Dabsiri daari, bee? ³Di saha ka Yisa daa yɛli doo maa, “Doaam n‑zaani sunsukkuni!”, ⁴ka laa n‑yɛli ba zaa, “Vuusim Dabsiri muna, soori bɛ ni, ni, nira tum tunsuma di dabsiri maa, bee tumbeeri ka u nin tum? M‑paasi yaasa, u tiligma sɔ nyɔvuri, bee u sa’am di ni?” Ka niriba maa daa kur kpalim surimm. ⁵Ka u daa gɔsi n‑gyiligi ba zaa ka u suuri daa yisigi ka u sufu sa’am ba zugkpeeŋŋu ŋɔn zoaai maa zugu, ka naayi yɛli nukpiiŋŋu daana maa, ni, “Teaam i nuu maa!” Ka u daa teaai, ka u nuu maa daa nya tippu. ⁶Ka Farisii dima daa doaai ya’abi, ban ni NaaHɛroodi nyaaŋŋa dima, n‑yi duu maa ni nti ŋmeeri taaba saawara m‑boori sɔseaa ba nin dɔli n‑ku Yisa.

^7-8Tɔ. Di nyaaŋŋa ka Yisa ni u nyaandɔliba maa daa bakki n‑kyaŋŋi mɔ’ari ni, ka Galilii dima pam daa yi na n‑dɔli ba. M‑paasi lala, niriba pam gba daa yi Gyuudii tingbaŋŋu ni n‑kyɛ u saani na, ban daa wum ŋɔn pun tumni tunseesi maa zugu, ni Gyɛrusalɛm tiŋŋa niriba, ni Idumiya tingbaŋŋu dima, ni tingbanseaa zaa kan bɛ Gyɔdin mɔ’ari ya’ari wa sa; halli seeba daa yi Taaya ni Saidoon tinsi ni gba n‑kyɛ na. ⁹Lala zama maa zugu ka Yisa daa yɛli u nyaandɔliba maa ni ba boom nyariŋŋu m‑maali siri ni ba deaai u, ni, niriba maa ŋɔn kur gyiligri m‑mugri u pam. ¹⁰Dama u daa tibi niriba pam, ka dizugu baaridima zaa kur daari ni n‑kyɛnni tooni ni ba ti siisi u. ¹¹Arizimbeeri daandima maa muna ŋɔn daa yi nya u, ba daa yi gbaani tiŋŋa u tooni ka tasi n‑yɛli, “Naawunni Bii n nyɛ i!” ¹²Amaa u daa kpamsi ba pam, ni, ba di yɛli daadam maa ŋɔn nyɛ sɔa.

¹³Di saha ka Yisa daa du zoori zugu, ka booli ŋɔn boori seeba ka ba daa kyaŋŋi nti paai u saani na. ¹⁴U daa yiisi niriba piiya ni ayi, ni ba ti kpalim n‑dɔli u nyaaŋŋa, ka u tum ba ni ba ti yi u saani n‑kyaŋŋi nti moonni lahabaari maa, ¹⁵ka mari yiiko n‑katti arizimbeeri m‑basira. ¹⁶Piiya ni babayi ka u daa yiisi maa, ka ba yuya nŋɔa#:- u daa pa Saimoon yupaa, ni ‘Piita’ (di gbinni nyɛ la “Tampiiya”), ¹⁷ni Gyeemsi, Zɛbidii bii la, n daa bɛ ni, ni u sunzɔ Gyɔni - ban ka u daa pa ba yupaa, ni ‘Bɔ’anɛrigyeesi’ (di gbinni nyɛ la “Satasiŋŋa Dima”), ¹⁸ni Anduru ni Filipi, ni Baatɔlɔmiyu, ni Matiyu ni Tɔmaasi ni Alifiisi Gyeemsi, ni Taddiyusi ni Saimoon Kyɛna’an doowa, ¹⁹ni Gyuudasi Isikariyɔti (ŋɔn mun daa ti leebi ŋɔn figsi Yisa n‑ti u dindaandima maa).

²⁰Tɔ; ka Yisa daa kyaŋŋi nti kpɛ yiri ni, ka daadam daa laa n‑la’amni na halli ka ŋɔn ni u nyaandɔliba maa daa bu nyaŋŋi n‑di bundirigu gba. ²¹U niriba ŋɔn daa ti wum dinŋɔa, ba daa yi na ni ba kyaŋŋi n‑goaai u, ni, “U zugu n labgi.” ²²Di saha maa ka karimbaseeba daa pun yi Gyɛrusalɛm n‑sigi na, ka ba daa bɛ bɛni n‑yɛtti, ni, “Biyɛlizibuli m mari u. Ii! - ArizinNaaba yiiko ka u zaŋŋni n‑katti arizimbeeri maa.” ²³Ka Yisa daa booli ba na ka zaŋŋi nyɛsa n‑tɔ’asi n‑ti ba, ni, “Sintaani ya n‑niŋi la wula ni u yiisi Sintaani m‑basi? ²⁴Tinseaa yi bɛ ni ka ka timbiisi yi purigi n‑zabri taaba, lala tiŋŋa ku toaai n‑zaani. ²⁵Bee yiriseaa yi bɛ ni ka ka yiri dima yi purigi n‑zabri taaba, lala yiri ku toaai n‑zaani. ²⁶Dizugu Sintaani muna, u yi ti za’asi u mammaŋŋa n‑zabra, ŋɔn gba ku toaai n‑zaani, u yɛla zaa naari nla. ²⁷Yɛlimaŋni, sɔ ku toaai n‑kpɛ yaa daana yiri n‑zu u neema maa ka di pa la u daŋŋi n‑lɔ lala yaa daana maa ka naayi nyaŋŋi n‑fa u yiri ni buna zaasa. ²⁸Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya maa, Naawunni nin kyɛ ninsaalidima ala’akyi taalli zaa m‑pɛŋŋi ba; halli nira yi tum tumbeeri, bee u yi sa’am Naawunni yuuri gba: ²⁹amaa ŋɔn sa’am Sii Kasi yuuri maa, u ku nya kyɛ-m‑pɛŋŋi halli saha kan ka naari, ka u nin di la saha din ka tariga taalli.” ³⁰- Ban daa yɛtti, ni, u mari la arizimbeoo, dizugu ka u daa yɛtti anŋɔ maa.

³¹Ka Yisa ma, ni u sunzɔppa, daa paai na n‑zaani samanni ka tum sɔ ni u kpɛ m‑booli u na. ³²Daadam mun n daa zi n‑gyiligi u, ka ba daa yɛli u, ni, “I ma ni i sunzɔppa bɛ samanni m‑boori i ziiya.”; ³³ka u daa labsi n‑yɛli ba, “M ma ni n sunzɔppa n nyɛ bandima?”, ³⁴ka daa gɔsi ban zi n‑gyiligi u maa ka daa yɛtti, “N‑nya ba! M ma ni n sunzɔppa maa nŋɔa! ³⁵Ŋɔnkam tumni Naawunni yuubu tuma nyɛ la n sunzɔ, bee n sunzɔpɔ’a, bee m ma.”

¹Tɔ; ka Yisa daa laa n‑gbaai yɛttɔ’a n‑wulisiri niriba, Galilii mɔ’ari kpaŋŋa. Niriba ban daa la’am u saani maa daa zoaaya pam, dizugu u daa kpɛ la nyariŋŋu puuni nti zinni. Nyariŋŋu maa daa bɛ la koom puuni ka daadam maa daa kpalim mɔ’ari maa gbiriŋŋu n‑wumna. ²Ka u daa nyɛsi ba nyɛsa ka a wulisi ba yɛla pam; ³ka daa laa n‑yɛli ba, “Ya wumma! Dɔsɔ n daa kyaŋŋi puu, ni u ti waali u bumbura; ⁴ka ŋɔn daa waanni maa, a seesi daa lu la sɔkpaŋŋa, ka niinsi daa kyɛ na n‑di a zaa. ⁵Tɔ, di saha maa ka u bumburiseesi daa lu kuga ziiya ka tanni ka ni see beela fiiŋ, ka daa tɔ bula yooma dama tanni maa daa bu zoaai; ⁶amaa wuntaŋŋa daa bii ka ka bula maa daa gyɛkki n‑kpi, dama a nya’a daa bu sigi wa’aligu. ⁷Ka seesi gba daa lu la goosi ni, ka goosi maa daa zoaai na n‑gabi kabula maa ka a daa kɔŋŋi dɔ’abu. ⁸Amaa kaburiseesi daa lu la tam ziiya n‑tɔ bula, n‑zoaai, ka daa dɔ’ai n‑niŋi kyi, seesi daa niŋi m‑paai kabeelim pisitata, seesi pisiyooyoobu, seesi mun kɔbkɔbga.”

⁹Tɔ; ka Yisa ŋɔn daa ti ya n‑naai u yɛttɔ’a maa u daa yɛli ba, “Ŋɔnkam mari tuba n nin wum, ŋɔn wumma!”

¹⁰Ka Yisa ŋɔn daa ti ziya u kɔkɔa, ninvugseeba ban daa wum u lala yɛttɔ’a maa daa dɔli u tuumudima piiya ni ayi la n‑kyɛ u saani na nti susi u, ni, u wulisim ba nyɛsiri wa gbinni ŋɔn nyɛ seem. ¹¹Ka u daa yɛli ba, ni, “Yarim muna - Naawunni siri ti ya soori ni ya baŋŋi u naam yɛlisɔ’ara ŋɔn nyɛ seem zaa. Amaa ban kpalim la nin wum yɛla zaa ka a bɛ nyɛsa ni. ¹²Ni#:-

‘Ba nin gɔsi m‑maali n‑gɔsi,

Amaa ba ku nya seela:

Ba mun nin wum m‑maali n‑wum,

Amaa ba ku baŋŋi di gbinni.

Di yi pa lala, ba da naa n‑labi Naawunni saani na,

Ka u da kyɛ ba taalli m‑pɛŋŋi ba.’ ”

¹³Di saha Yisa daa boosi ba n‑yɛli, “Ya bu baŋŋi nyɛsiri wa gbinni? Ka ya ya niŋi la wula m‑baŋŋi nyɛsa zaa gbina? ¹⁴Tɔ, ya wumma: ŋɔn butti kyi la n nyɛ hoo ŋɔn moonni Naawunni yɛligu. ¹⁵Ninvugseeba ban ŋmani la bumbura an lu soori ni la n nyɛ seeba ban yi wum yɛligu maa pɔi, ka di bu yuui ka Sintaani naayi kyɛ na n‑fa yɛligu maa ka kyɛ ba. ¹⁶Ninvugseeba muna ban ŋmani la bumbura an lu kuga zugu la n nyɛ seeba ban yi wum yɛligu maa sahanseaa ba yi deaai ka ni sufupeelli; ¹⁷amaa di bu kpɛ la ba sufu ni ni yɛlimaŋni, ka ba nya’a kaalinsi zugu ba bu yuura: dizugu yɛlibeoo bee vɔlisigu yi ti kyɛ na Naawunni yɛligu maa zugu, ba yi labi la nyaaŋŋa yooma. ¹⁸Ninvugseeba muna ban ŋmani la bumbura an lu goosi ni la n nyɛ baseeba ban yi wum yɛligu maa pɔi, ¹⁹ka naa n‑zaŋŋi duniya wa yɛla m‑mugsi ba mansi, ni bundaantirigu ni sufuyuubu yɛla n yi ti ta’ai ka ba ku toaai n‑wumni yɛligu maa, dizugu ka Naawunni yɛligu bu toaai m‑bunni ba sufu ni nti zoaai na n‑wanni tunsuma wala. ²⁰Amaa ninvugseeba ban ŋmani la bumbura an lu tam ziiya la n nyɛ baseeba ban wumni Naawunni yɛligu maa ka deaari ka, ka laa n‑wanna: baseeba pisitata, seeba pisiyooyoobu, seeba mun kɔbkɔbga.”

²¹Ka Yisa daa laa n‑yɛli, “Sɔ na zi n‑nyoaai firila n‑zaŋŋi kuriba m‑pili ka, bee u zaŋŋi ka n‑sɔ’ai gadu lɔŋni. Ay! U yi zaŋŋni ka n‑tɔmni la saazugu. ²²Bunsɔ’ariseaa ka ni, ka ka ku ti yi paalu na; bee asiiri seaa ka ni ka ka ku yi na ka ba baŋŋi ka. ²³Ŋɔnkam mari tuba n nin wum, ŋɔn wumma!”

²⁴U daa laa n‑yɛli ba, ni, “Ya kpasim suŋŋa ya wumpu ziiya! Yan ma’asiri seem n‑tiri niriba, lala ka ba nin ma’asi n‑ti ya gba, halli ba nin paasi ya lala. ²⁵Ninvugsɔ ŋɔn mari seelli ya n‑nya m‑paasi, amaa ŋɔn ka seelli maa ŋɔna, halli ŋɔn mari seelli fiiŋ maa ka ba nin ti fa ka kyɛ u yɔri.”

²⁶Ni, “Naawunni naam ŋmani la nŋɔa#:- Dɔsɔ n daa bɛ ni n‑daa yaam bumbura u paalu ni n‑naai; ²⁷di nyaaŋŋa u daa doontiri yuŋŋu n‑neaari beoo, n‑doontira, n‑neaara, ka lala saha zaa ka u bumbura maa bunni n‑zoaari tanni puuni, amaa ŋɔn daa bu baŋŋi din niŋi seem. ²⁸Ay! - Tanni maa daa tumni ka maŋtoori tuma n‑kyɛ ka kyi maa ti niŋi: a daa daŋŋi m‑buli m‑pusi n‑dɔ’ai, halli nti piri. ²⁹Ka kyi maa yi ti kuui, doo maa nin zaŋŋi u suuwa n‑yi na n‑ŋma a ni, dama kyi ŋmaabu saha paaya.”

³⁰Ka Yisa daa boosi ba, ni, “Ti nin yɛli, ni, Naawunni naam ŋmani la bɔa? Ma’asiri bɔ ka ti nin zaŋŋi n‑wulisi di gbinni? Tɔ: di ŋmani la nŋɔa#:- ³¹Dɔsɔ n daa bɛ ni n‑zaŋŋi zinzambeelli, m‑buri ka tiŋŋa ni. Tɔ, bumbilifiiŋ nla, ka bumbura kam zaa n galisi n‑gaari ka. ³²Ka ka daa buli, n‑zoaai n‑niŋi buntitaari n‑gaari zeeri bumbula zaasa, ka daa tɔ wula, halli ka niinsi daa tɛ ba teeri a zugu ka nyari ka vaari maasim.”

³³Tɔ. Ka Yisa ŋɔn daa tɔ’asiri u yɛligu wa n‑tiri niriba la, u daa kur zaŋŋi ma’asa ni nyɛsa anŋɔ taabu n‑tɔ’asira. Lala ka di daa paai ba zaa yinniyinni bamsim ŋɔn sa’ai seem. ³⁴U daa bu tɔ’asi yɛttɔ’aseelli ka ma’asa ka di ni, amaa ŋɔn daa ti bɛ ni, ŋɔn ni u nyaandɔliba kɔkɔa, sahanseaa la u daa yi wulisiri ba la yɛttɔ’anyɛsa maa gbinni ŋɔn nyɛ seem.

³⁵Di daari zaanoori maa ka Yisa daa yɛli u nyaandɔliba la, ni, “Ya kyɛ ka ti lɔŋŋi mɔ’ari wa ya’ari sa.” ³⁶Ka ba daa zaŋŋi u ŋɔn daa pun bɛ nyariŋŋu seaa la ni, ka bakki n‑kyɛ zama maa mɔ’aduuri ni. Ka nyarinseesi gba daa dɔli u m‑paasi. ³⁷Di daa bu yuui ka pɛbsititaari daa ti yisigi ka daa mari nyariŋŋu maa n‑laantiri ni, halli ka koom daa ti kpɛ ka ni. ³⁸Yisa daa bɛ la nyariŋŋu maa nyaaŋŋa ziiya n‑kukki dafeeru n‑gbisira. Ka ba daa neaai u ka yɛli u, “Ti Karimba, di bu mugsi i tin ya kpi wa zugu?” ³⁹Ka u daa neaai ka tasi pɛbsigu ni koom maa, ni, “Ya sina! Kur kyɛla!”, ka a daa siri kyɛya, ka di lu n‑fɔ surimm! ⁴⁰Din saha ka Yisa daa yɛli u nyaandɔliba maa, ni, “Bɔzugu ka dabeem gbaai ya lala? Ammi, ya na bu niŋi yɛdda, bee?” ⁴¹Ka dabeem pam daa maali n‑gbaai ba, ka ba daa tɔ’asiri n‑tiri taaba, ni, “Bɔ nira nŋɔa? - halli ka u mari yiiko n‑toaai n‑tɔ’asiri pɛbsigu ni mɔ’ari gba ka a wumna!”

¹Ka ba daa du mɔ’ari maa duuri m‑paai Gyɛrasa dima tingbaŋŋu maa ni. ²Ka Yisa ŋɔn daa yi nyariŋŋu maa ni maa, arizimbeoo daansɔ daa yi gbala zii la ni n‑kyɛ u saani na. ³Gbala zii wa ni ka u daa kur bɛ ni; ba daa bu nyaŋŋi n‑gbaai u m‑ba, halli kyɔrimi gba. ⁴Halli ba daa pun zaŋŋi kutti m‑ba u nuusi ni u nɔba, amaa u daa kur kyisiri a ni - sɔsɔ daa ka yaa n nin toaai n‑gbaai u suŋŋa. ⁵Lala zugu u daa kpalim m‑bɛ gbala maa ni, ni zɔya zugu, wuntaŋŋa ni yuŋŋu zaa. U daa kaasira, ka mari kuga n‑ŋmaari u maŋŋa. ⁶Tɔ; doo wa daa pun bɛ wa’aligu n‑nya Yisa, ⁷ka daa zɔ na n‑tuusi u soori nti gbaanni u tooni ka tasi n‑yɛli kpeeŋŋa, ni, “I ya niŋi ma la wula, Yisa nyin Naawunni Ŋɔn Ka Kpeaa biiya? Poom noori n‑ti ma, ni, i ku namsi ma!” ⁸Yisa daa pun yɛli u, ni, arizimbeoo maa yim na ka kyɛ u, ka lala zugu daa kyɛ ka u yɛli lala. ⁹Yisa daa boosi u, ni, u yuuri? ka u yɛli, ni, u yuuri boonni la ‘Zama’, ni, “Ti bɔbgu n nyɛ ti.” ¹⁰Ka u yi susiri u, ni, u di kari ba n‑yiisi tiŋŋa maa ni.

¹¹Tɔ, ka di saha maa kurikyuudima pam gba daa bɛ la kunkunni lugri ni n‑dira. ¹²Ka arizimbeeri maa daa susi Yisa n‑yɛli, “Kyɛ ka ti kyaŋŋi nti kpɛ kurikyuudima wa ni.” ¹³Ka u daa ti ba soori, ka ba daa yi n‑kyaŋŋi n‑kpɛ kurikyuudima maa ni - kurikyuudima maa mun daa paai tusa ayi - ka ba daa vaai n‑guui halli nti lu mɔ’ari ni ka koom daa di ba.

¹⁴Tɔ; ka ninvugseeba ban daa guri kurikyuudima maa daa zɔ la yoomyooma n‑kyaŋŋi m‑paai timpuuni niriba, ni ban tumni puri ni la, nti tisi lahabaari zaŋŋi n‑kyaŋŋi ban nya seem maa. ¹⁵Ka niriba daa yi na ni ba ti nya yɛttɔ’aseaa kan niŋi maa. Ban daa paai na maa, ba daa nya arizindima ŋɔn yi ka kyɛ dɔsɔ la, ka u zi la suŋŋa ka yɛ u sutura ka yɛttɔ’aseaa ka u. ¹⁶Di daa gbaai ba dabeem pam. Ka baseeba ban nini nya maa daa yɛli daadam maa Yisa ŋɔn kari arizimbeeri n‑tibi doo maa seem, ni kurikyuudima yɛla gba. ¹⁷Ka ba daa gbaai yɛttɔ’a n‑susi u, ni, u kyɛma ka kyɛ ba tiŋŋa maa. ¹⁸Ka Yisa ŋɔn daa ti kpɛ nyariŋŋu maa ni m‑bakki, arizimbeeri ŋɔn daa mari dɔsɔ maa daa susi u soori ni u dɔli u n‑kyaŋŋi. ¹⁹Yisa mun daa bu sakki lala, amaa ka yɛli u, ni, “Kulima i toori niriba saani n‑yɛli ba ti Dugma ŋɔn zɔ i namboo ka tum seem n‑ti i.” ²⁰Ka doo maa daa bakki n‑kyaŋŋi nti piili n‑gyinni Tinsi Piiya tingbaŋŋu maa ni n‑yɛtti Yisa ŋɔn niŋi seem n‑ti u maa, ka alahazibu daa gbaai ba zaa.

²¹Tɔ. Yisa ŋɔn daa kpɛ nyariŋŋu maa n‑du mɔ’ari maa duuri sa maa, daadam pam n daa la’am n‑kyɛ u saani na. Ka ŋɔn daa na bɛ mɔ’ari maa gbiriŋŋu la ni, ²²ba la’aŋŋu duu kpeensɔ daa kyɛ na ka nya u - doo maa yuuri daa boonni Gyayiruusi. ²³Ŋɔna n daa zɔ na n‑gbaani u tooni n‑susi u n‑yɛli, “M bipumbila n ya n‑kpi,” ni, “Kur kyɛm na n‑zaŋŋi i nuusi m‑pa u zugu, ka u nin nya nyɔvuri ni alaafɛa.” ²⁴Tɔ; ka lala zugu ka Yisa daa dɔli u n‑kyaŋŋi, ka niriba pam gba daa dɔla m‑mugri u soori ni. ²⁵Di saha maa gba ka pɔ’asɔ daa bɛ ba sunsukkuni, ka u daa soori halli yuuma piiya ni ayi ka ziim bu goaara. ²⁶U daa pun zɔ n‑gyili tiima dima saani halli nti gyɛa, ka di u marigu zaa ka bu nya tippu. Di zaa puuni u dooru maa daa bu baligra, amaa ka lee n daa paasiri ni. ²⁷Pɔ’a wa daa wum niriba ŋɔn daa tɔ’asiri Yisa yɛla seem maa, ka lala zugu u daa la’am ni zama maa n‑dɔli u nyaaŋŋa nti tabli n‑siisi u bunyeerigu, ²⁸dama u daa yɛtti, ni, “N yi siisi u bunyeerigu n nin nya alaafɛa.” ²⁹Ka di saha maa u soobu maa siri daa ŋmaai, ka u mammaŋŋa daa baŋŋi, ni, u dooru basiya ka u nya alaafɛa. ³⁰Di saha ka Yisa gba daa baŋŋi, ni, yiiko yi la u saani n‑kpɛ sɔa, ka u ŋmaligi daadam maa ni m‑boosi, ni, “Ŋɔni n siisi n neema?” ³¹Ka u nyaandɔliba maa daa yɛli u, “Nyam daadam ŋɔn daari taaba seem, ka i laa m‑boosi, ni, ‘Ŋɔni n siisi ma?’ fa?” ³²Amaa ŋɔn mun daa na gɔsiri n‑gyinna, ni u ti nya ŋɔn siisi u. ³³Di saha ka pɔ’a maa daa gyigri ni dabeem ka mun mi din niŋi u seem, ka u daa kyɛ na nti gbaani Yisa tooni ka yɛli u din niŋi u maa zaa kasi. ³⁴Ka Yisa daa yɛli u, “M biiya, kyɛma ni alaafɛa. I yɛdda zugu ka i nya tippu.”

³⁵Ka u daa na bɛ la yɛttɔ’a ni, ka ba daa yi kpeema maa yiri ni na nti yɛli kpeema maa, ni, “I bii maa kpiya; wula zugu ka i laa m‑mukkri ti karimba maa yaasa?” ³⁶Yisa daa wum ba lahabaari maa, ka yɛli kpeema la, ni, “Di kyɛ ka dabeem mari i, kur niŋma yɛdda!” ³⁷U daa bu sakki ni sɔsɔ dɔli u n‑kyaŋŋi na’ala Piita, ni Gyeemsi ni u sunzɔ Gyɔni. ³⁸Ba daa paai kpeema maa yiri ka di kur nyɛ la basaa ni, ni kunkuma ni fabla. ³⁹Ka Yisa kpɛ nti yɛli, “Wula ka di nyɛ basaa ni kunkuma? Bii wa bu kpi, amaa u gbisiri ni.” ⁴⁰U daa tɔ’asiya lala ka di ku ba la laari; amaa u daa kari niriba maa zaa n‑yiisi, ka zaŋŋi la bii maa ba ni u ma m‑paasi u nyaandɔliba ata la zugu ka ba kpɛ bii maa ŋɔn dɔ seela la. ⁴¹Di saha ka u daa gbaai bii maa nuu ka yɛli u, “Talitta kuumi!”, din gbinni nyɛ “Biiya, n yɛtti i wa, ni, i doaama!” ⁴²Yoomyooma ka bipumbila maa daa doaai n‑zaani n‑kyɛnni n‑gyinna: - u daa nyɛ la yuuma piiya ni ayi biiya. Nŋɔ maa daa niŋi ba alahazibu ni sufupeelli pam. ⁴³U daa kpaam ba, ni, ba di kyɛ ka sɔsɔ wum din niŋi maa, ka laa n‑yɛli ba ni ba zaŋŋma diibu n‑ti bii maa ka u di.

¹Ka Yisa daa doaai bɛni n‑labi n‑kuli u maŋtoori tiŋŋa, ka u nyaandɔliba daa dɔli u n‑kyaŋŋi. ²Ka Vuusim Dabsiri daari daa ti paai, ka u kyaŋŋi la’aŋŋu duu maa ni nti gbaai wulisigu. Niriba pam daa bɛ bɛni: ban daa wum u yɛla maa, di daa kyɛ ka alahazibu gbaai ba ka ba daa boosiri taaba, ni, “Yani ka doo wa lee m‑bamsi u yɛla wa zaa? Yam bɔ ka ba zaŋŋi n‑ti u? - halli n‑ti u yiiko ka u tumni tunkara wa? ³Pa kampinta maa nŋɔa? - Mariama bii la? - Ka u sunzɔppa n nyɛ Gyeemsi, ni Gyoosɛfi, ni Gyuudasi, ni Saimoon la - halli u sunzɔpɔ’aba gba bɛ la ti saani!” Lala zugu ba daa bu boori u yɛla halli beela. ⁴Ka Yisa daa yɛli ba, “Anabi kam nyari gyirima luginseelli kam zaa ni, na’ala u mammaŋŋa tiŋŋa niriba, ni u dɔ’ariba, ni u yiri dima maa saani ka u bu nyara.” ⁵Ka u daa bu nyaŋŋi n‑tum tunkara bɛni, di daa pa la u daa zaŋŋi u nuusi m‑pa baaridima beela zugri ni, ka ba daa nya alaafɛa. ⁶Ban daa bu niŋi Naawunni yɛdda seem la n daa gyɛri u pam.

Ka Yisa daa gyili tinkpansi maa zaa n‑daa wulisiri niriba. ⁷Ka u daa ti booli u nyaandɔliba piiya ni ayi na nti tum ba babayiyi. U daa ti ba yiiko ni ba katti arizimbeeri m‑basira. ⁸Ka yɛli ba, ni, ba di zaŋŋi seelli m‑mari m‑paasi ba kyɛnni maa ni, na’ala zangbeaa: ni, ba di zaŋŋi bundirigu, bee booriga, bee n‑suuri ligri gyɛfa ni. ⁹Ba pirim pa’atipa’ati amaa ba di zi bunyeerigu m‑paasi ban yɛ seaa la zugu. ¹⁰Ka u daa laa n‑yɛli ba, “Ya yi ti paai yiriseaa, ya kpeema ka bɛ bɛni halli ka ya ti yi tiŋŋa maa ni. ¹¹Ya yi ti paai tinseaa ka ba ku sakki n‑deaai ya, ka za’asi ya yɛttɔ’a wumpu, ya yim tiŋŋa maa ni ka kpaasi ya napɔna tankpoo m‑basi n‑niŋi tiŋŋa wa ni, ka lala nin leebi din wulisiri ba halibeoo ŋɔn nyɛ seem.” ¹²Tɔ; ka ba daa ti yi n‑tɔ’asiri Naawunni yɛligu, ni, niriba takkma ba beebu ka zɔ n‑yi ba tumbeeri ni. ¹³Ka ba daa katti arizimbeeri pam m‑basira, ka daa zaŋŋi kpaam n‑soosiri ban daa ka alaafɛ maa ka tibri ba.

¹⁴Di saha ka NaaHɛroodi daa wum lala, dama Yisa yuuri daa mooliya, ka seeba daa yɛtti, ni, “Gyɔni ŋɔn daa suuri niriba koom la n nyɛ u, n‑doaai kum ni n‑labi na; lala zugu n kyɛ ka u mari yiiko n‑tumni alahazibu tuma wa.” ¹⁵Seeba mun daa yɛtti, ni, “Ay, Ilaygya n nyɛ u.”, ka seeba mun daa yɛtti, ni, “U nyɛ la anabi, hoo kurimbuni sa anabidima ŋɔn daa bɛ seem la.” ¹⁶Amaa NaaHɛroodi ŋɔn daa ti wum di, u daa yɛliya, “Gyɔni Kɔsuura n nyɛ u, mani n daa fikki u zugu, amaa u laa n‑doaai kum ni na!” ¹⁷Ka di gbinni n‑daa nŋɔa: NaaHɛroodi daa pun tum n‑gbaai Gyɔni m‑ba u kutti ka kpeesi u dansarika. Hɛroodiyasi zugu ka u daa pun niŋi lala: ŋɔn mun Hɛroodiyasi daa nyɛ la u beeri Filipi pɔ’a, ka Hɛroodi daa fa u n‑di. ¹⁸Dizugu Gyɔni daa yɛliya, “Di ka soori ni i di pɔ’a maa: i beeri pɔ’a n nyɛ u!” ¹⁹Di daa nyɛ la lala zaa zugu ka Hɛroodiyasi daa gyɛ suuri n‑niŋi Gyɔni, ka daa boori ni u ku u; amaa ka u daa bu nyaŋŋi, NaaHɛroodi zugu. ²⁰Dama Naaba maa daa zɔri Gyɔni pam ka guri u suŋŋa, ŋɔn daa mi u yɛla zugu, ni, u nyɛ la ninvugsuŋŋu ka zɔri Naawunni maa. Gyɔni ŋɔn daa tɔ’asi yɛttɔ’aseesi la daa kyɛ ka NaaHɛroodi birisi pam u sufu ni, amaa di zaa yɔri u daa wumni u yɛla maa ni sufupeelli. ²¹Tɔ; ka dahinseaa daa ti paai ka NaaHɛroodi daa diri u dɔ’am dabsiri kyuu n‑tiri u kpamma ni u tɔppu toondaandima, ni Galilii tingbaŋŋu ninvugtibsa zaa. Lala ka Hɛroodiyasi maa daa nya soori ni u tum u yuubu, ²²ka u daa kyɛ ka u bipuŋŋa kpɛ na n‑wa waa n‑ti ba, ka di daa niŋi Naaba ni u saamma maa nya’asim pam. Ka NaaHɛroodi daa boosi bipuŋŋa maa, ni, “Bɔ ka i boora? Nyin boori seelli zaa n nin zaŋŋi n‑ti i.” ²³Ka u daa pɔ noori ka yɛli u, “N nin ti i nyin boori seelli kam zaa halli di yi nyɛ n naam tingbaŋŋu maa purigri.” ²⁴Ka bipuŋŋa maa daa yi m‑boosi u ma, ni, “N susim bumbɔa?”, ka u ma labsi n‑yɛli u, “Susim Gyɔni Kɔsuura zugu!” ²⁵Ka bipuŋŋa maa daa labi yooma n‑kpɛ Naaba saani nti susi n‑yɛli, “Zaŋŋma Gyɔni zugu n‑niŋi laa ni n‑ti ma na ya’abi!” ²⁶Ka di daa niŋi Naa maa sufusa’aŋŋu, amaa u daa bu boori ni u mɔŋŋi bii la, ŋɔn daa pun pɔ noori n‑ti u u saamma tooni zugu. ²⁷Ka dizugu u daa tum u gbandasɔ ni u kyɛm m‑mari Gyɔni zugu maa na. Ka gbandaari la daa kyaŋŋi ya’abi n‑kpɛ dansarika maa ni nti fikki Gyɔni zugu, ²⁸ka zaŋŋi ka n‑niŋi laa ni m‑mari na. Ka Naaba daa deaai ka n‑zaŋŋi n‑ti bii maa, ka bii maa daa mari n‑kyaŋŋi n‑ti u ma la. ²⁹Ka Gyɔni nyaandɔliba ŋɔn daa ti wum lala, ba daa kyɛ na nti zaŋŋi kum maa m‑mari n‑kyaŋŋi nti sɔ’ai.

³⁰Yisa nyaandɔliba maa ŋɔn daa labi u saani na maa, ba daa yɛli u ban tum tunseesi zaa seem la, ni ba wulisigu yɛla. Di saha ka niriba pam daa kyɛnni Yisa saani na ka labra; ³¹lala maa zugu Yisa ni u nyaandɔliba maa daa bu nya saha halli n‑di bundirigu. Dinŋɔna u daa yɛli ba, “Ya kyɛ ka ti bakki n‑yi n‑kyaŋŋi luginseelli sɔsɔ ŋɔn ka ni, m‑bɛ ti kɔkɔa, ka ya vuusi.” ³²Ka ba daa doaai n‑kpɛ ba nyariŋŋu la n‑kpa luginseelli sɔ ŋɔn ka ni, ba kɔkɔa. ³³Amaa ban daa kyɛnni maa, niriba pam daa nya ba m‑baŋŋi ban nyɛ ninvugseeba. Dizugu ka ba daa yi tinsi zaa n‑kyaŋŋi ba nɔba n‑zɔ n‑daŋŋi Yisa ni u nyaaŋŋa m‑paai ba paari ziiya. ³⁴Ka Yisa ŋɔn daa ti yi nyariŋŋu maa puuni na, u daa laa n‑nya daadam pam, ka u sufu daa zɔ ba namboo, dama ba daa ŋmani la peesi ban ka ŋɔn guri ba, ka u daa gbaai yɛttɔ’a n‑wulisiri ba yɛla pam. ³⁵Ka saha ŋɔn daa pun yuui ka yuŋŋu zibri maa, u nyaandɔliba maa daa kyɛ na nti yɛli u, “Saha pun gaari, ka kpa wa laa n‑nyɛ la luginseelli sɔ ŋɔn ka ni. ³⁶I bu ya ti niriba maa soori ka ba kyaŋŋi? Ba nin wurim n‑kpɛ tinkpanseesi an gyiligi kpa maa ni, ni tiŋŋa maa zaa ni, n‑da bundirigu n‑di.” ³⁷Ka Yisa labsi n‑yɛli ba, “Ya tim ba bunseelli ka ba di.” Ka ba labsi m‑boosi u, ni, “Ammi, i boori la ti kyaŋŋi nti da ligri pam paanu na n‑diisi ba, bee? Ay! - ti ligri ku paai lala!” ³⁸Ka u daa boosi ba n‑yɛli, “Paanukpila ala ka ya mara? Ya kyɛm nti nya!” Ban daa gɔsi n‑nya maa, ba daa labi u saani na nti yɛli u, ni, “Paanukpila anu ka ti mara; ni zaasim ayi.” ³⁹Di saha ka Yisa naayi yɛli u nyaandɔliba maa, ni, ba kyɛ ka niriba maa puri ba mansi n‑zinni mɔmaasa la zugu. ⁴⁰Ka ba daa zinni kpa sa ni kpa sa, kɔbkɔbga bee pisinunu n‑tɔŋŋi taaba. ⁴¹Ka Yisa daa zaŋŋi paanu anu ni zaasim ayi maa n‑gɔsi saazugu m‑puusi Naawunni, ka purigi paanudima maa, ni zaasim maa m‑paasi, ka yi zaŋŋi di n‑ti u nyaandɔliba maa ni ba tɔri n‑ti ba. ⁴²Di saha maa ba zaa daa di n‑tigi, ⁴³ka nyaandɔliba maa daa la’asi dikyɛba an kpalim la, ni zaasikyɛra la, m‑paali peeri piiya ni ayi. ⁴⁴Ninvugseeba ban daa ŋɔbi lala paanu maa mun daa nyɛ la dɔppa tusa anu.

⁴⁵Di nyaaŋŋa, sahanseaa u mammaŋŋa ŋɔn daa kpalim n‑kyeoosiri niriba maa, Yisa daa kyɛ ka u nyaandɔliba kpɛ nyariŋŋu puuni la n‑daŋŋi tooni n‑lɔŋŋi mɔ’aduuri sa n‑kyaŋŋi tinseaa ban boonni Bɛtsaida la. ⁴⁶Ka ŋɔn daa kyeoosi ba n‑naai, u daa kyaŋŋi n‑du zoori zugu ni u ti puusi Naawunni. ⁴⁷Yuŋŋu ŋɔn daa ti ya n‑zibi la, nyariŋŋu maa daa bɛ la mɔ’ari maa sunsukkuni, ka Yisa daa kpalim m‑bɛ mɔ’aduuri ni u kɔkɔa. ⁴⁸Di saha ka pɛbsigu daa zeeri ba tooni n‑nyaŋŋi nyariŋŋu maa koom maa ni, n‑ta’ai ba kyɛnni, ka di daa mugsi ba pam; ka Yisa daa nya lala. Di daa paari bɛkyikyeoo saha, ka u daa kyɛ ba saani na n‑kyɛnni koom maa zugu, ka daa ya yakki ba n‑gaari. ⁴⁹Amaa ba daa nya u ka u kyɛnni koom zugu, ka ba zaa daa yɛli, ni, kpiinyisigi n nyɛ u, ka daa ŋmɛ kuŋŋa. ⁵⁰Ban daa nya u ka di gyɛri ba maa, Yisa daa tɔ’asi n‑ti ba, n‑yɛli ba, “Ya mari sufukpeemni ka di kyɛ ka dabeem mari ya! Ka mani nla!” ⁵¹Ka u kpɛ nyariŋŋu maa ni ka pɛbsigu maa daa kyɛ zeebu. Ka di laa n‑gyɛri ba, halli nti yakki. ⁵²Ba daa na bu baŋŋi ŋɔn diisi niriba tusa anu maa gbinni ŋɔn nyɛ seem: ka di zugu ba sufu maa daa bu zuligi na.

⁵³Tɔ; ka ban daa lɔŋŋi mɔ’ari maa, ba daa ti paai Gyɛnɛsarɛti tiŋŋa na, ka daa nya nyarima loobu ziiya bɛni, n‑lɔ ka yi na. ⁵⁴Ban daa yi nyariŋŋu maa ni la, bɛni niriba maa daa baŋŋi ya’abi, ni, Yisa n nyɛ u, ⁵⁵ka ba daa zɔ n‑gyili tingbaŋŋu maa zaa ka gbaai baaridima ziibu na. Ba daa doonni ba bundoosi zugu n‑ziiri n‑kyɛnni ban daa wum, ni, u bɛ seela zaa. ⁵⁶Yisa ŋɔn daa kyaŋŋi nti kpɛ tinkpanseaa, bee tinseaa puuni, halli m‑bɛ puri ni gba, ba daa zaŋŋi ban daa ka alaafɛ la n‑dooli daasi ni nti susi u, ni, u kur kyɛ ka ba siisi u kparigu nangbanni, ka ban daa siisi zaa daa nya alaafɛa.

¹Di saha ka Farisiisi maa seeba daa yi Gyɛrusalɛm na, ban ni zaaligu karimbaseeba. ²Niriba wa ŋɔn daa la’am Yisa saani na la, ba daa nya ka u nyaandɔliba maa seeba daa diri diibu ni ‘nuda’ari’ - di gbinni nyɛ la ba daa bu peaari ba nuusi hoo Farisii dima kaari ŋɔn daa nyɛ seem la. ³Ban mun yi bu dɔli ba soori m‑peaai ba nuusi ni nimmoaa, ba ku sakki n‑di bundirigu; ⁴ka ba yi yi daa na see ka ba peaai ba mansi lala pɔi ka naayi di: ka ba yaadima kaari laa m‑paasi pam, hoo ban peaari kɔbeesi ni dugri ni tasilaasi seem. ⁵Tɔ, ka lala niriba daa boosi Yisa, ni, “Wula ka i nyaandɔliba maa bu dɔli ti yaadima kaari la, amaa ka diri ni nuda’ari?” ⁶Ka Yisa daa labsi n‑yɛli ba, “Anabi Aizaaya daa pun mari yɛlimaŋni ŋɔn daa bugi n‑yɛli ya birikɔ’anu dima yɛla seem la; ka daa sɔbi, ni, Naawunni yɛliya, ni#:-

‘Niriba wa gyeemni ma la ni ba nangbana.

Ba sufu mun yi n saani

Ka kpalim n‑wɔ’a;

⁷Ban wulisiri la zaaligu wa,

Ba gyeemni ma la yɔri;

Di pa la bunseelli zaa

Na’ala ninsaala yɛligu kɔkɔa.’

- Dama ya kyɛ Naawunni zaaligu ka dɔli saalidima kaari.” ⁸Ka Yisa daa yɛli ba m‑paasi, ni, ⁹“Yarima muna - ya za’asiri Naawunni soori, ni ya ti dɔli ya mammaŋŋa kaari maa: yam nla, bee? ¹⁰Ay! - Musa daa pun bu yɛli ya lala? - ni, ‘Tim i ba ni i ma gyirima’, ni, ‘ŋɔn tɔ’asi yɛttɔ’abeoo zaŋŋi n‑kpa u ba bee u ma, yan kuum u!’ ¹¹Amaa yarima wulisiri, ni, nira ŋɔn laa n‑zaŋŋi bunseelli n‑suŋŋi u ba ni u ma, u yi ti yɛli ba, ni, ‘Bunni maa nyɛ la “Kɔribaani” ’, bee ‘Naawunni dinni’, ¹²ka mɔŋŋi u ba ni u ma dizugu, ni, u ka taalli. ¹³Sɔkanŋɔ n nyɛ wulisiseesi yan mari n‑wulisiri seeba n‑kpiisiri Naawunni zaaligu. Ka yɛla pam anŋɔ taabu bɛ ni ka ya niŋna.”

¹⁴Ka Yisa daa laa m‑booli niriba maa u saani na nti yɛli ba, ni, “Ya wumma! Ya zaa baŋŋma! ^15-16Seelli ka ni din nin kpɛ ninsaala puuni ka kyɛ ka u leebi da’ari daana Naawunni saani. Amaa bunni din yiiri nira puuni na n kyɛ ka u leebri da’ari daana.” ¹⁷Ka ŋɔn daa bakki ka kyɛ daadam maa n‑kpɛ yiri maa ni maa, u nyaandɔliba daa susi u, ni, u wulisim ba yɛttɔ’a maa gbinni. ¹⁸Ka u daa yɛli ba, ni, “Ya gba yam bu gaari niriba wa dinni maa zugu, fa? Ya bu baŋŋi di gbinni? Ni, bunseelli din kpɛ ninsaala puuni ku toaai n‑kyɛ ka ninvugkasi leebi la da’ari daana. ¹⁹Dama lala buna bu kpeeri u sufu ni; ay! - u puuri ni ka a kpeera, ka gatti n‑yi u ningbina maa, bangyira ziiya.” Dinŋɔ ka Yisa daa zaŋŋi n‑wulisi, ni, bundirigu zaa sumni diibu ka bu kyisira. ²⁰Ka laa n‑yɛli ba m‑paasi, ni, “Din yiiri ninsaala puuni na muna, dina n sa’amni ninvugkasi maa. ²¹Dama teesibeeri zaa yiiri ninsaala puuni, ni u sufu ni, na; ana n kyɛ ka u tumni tumbeeri zaa - u tumni zina, n‑faara, n‑zuura, n‑kuuri niriba, m‑boori seeba pɔ’aba; ²²m‑mari beem, ni zinsuŋŋu, ni putoo; m‑ma’ari ziri nti yɔmsi niriba, ka kur dɔli u maŋtoori sufu yuubu; n‑tuuri ninsaala ni Naawunni, m‑mari karimbaani ni gyɛrilim. ²³- Yɛlibeeri anŋɔ taabu zaa yiiri la ninsaala puuni na n‑kyɛ ka u leebi da’ari daana.”

²⁴Yisa daa yisigi n‑yi bɛni n‑kyaŋŋi tinseaa kan pɔri Taaya tiŋŋa la. U daa kpɛ yiri ni ka bu boori ni sɔsɔ baŋŋi, ni, u bɛ bɛni. Amaa u daa bu nyaŋŋi n‑sɔ’ai. ^25-26Pɔ’asɔ n daa bɛ bɛni ka mari bipuŋŋa ka arizimbeoo daa bɛ u ni. Ba daa dɔ’ai pɔ’a wa Fɔnisii tingbaŋŋu maa ni, ya’aseaa kan bɛ Siriiya naam fukumsi ni, u pa Izraɛli pɔ’a. Lala pɔ’a maa daa wum Yisa lahabaari ka daa yi yooma n‑kyɛ u saani na nti gbaani m‑puusi u, ka daa susi u, ni, u karim arizimbeoo maa n‑yiisi ka kyɛ u bii maa. ²⁷Amaa Yisa daa yɛli u, “Kyɛ ka ti daŋŋi n‑diisi biisi la. Di bu tu ni ti zaŋŋi biisi bundirigu maa m‑basi babisi la.” ²⁸Ka pɔ’a maa daa labsi n‑yɛli, ni, “Yɛlimaŋni, n Daana, amaa babisi ban dɔya ku kɔŋŋi ba piisi biisi sa’akyɛba an luri tiŋŋa la.” ²⁹Ka Yisa yɛli u, “Mboo! Labsigu seaa nyin labsi wa zugu, kur labma n‑kuli; i nin paai n‑nya ka arizinni maa yiya, ka kyɛ i bipuŋŋa maa!” ³⁰Ka dizugu u daa kuli nti nya u bii maa ka u dɔ la gadu zugu; ka arizimbeoo maa siri pun yi ni ka kyɛ u.

³¹Di saha ka Yisa daa yi Taaya n‑dɔli Saidoon tiŋŋa n‑kyaŋŋi, ka daa kyɛnni n‑dɔli Tinsi Piiya tingbaŋŋu maa puuni soori ni u ti paai Galilii mɔ’ari zii maa na. ³²Ka dɔsɔ daa bɛ bɛni ka u tuba daa bu wumna, ka u bu laa n‑nyaŋŋi n‑tɔ’asiri suŋŋa: ba daa mari lala doo maa n‑zi u m‑paai na nti susi Yisa, ni, u zaŋŋi u nuusi m‑pa u zugu. ³³Ka Yisa daa zaŋŋi u n‑yi kpaŋŋa sa u kɔkɔ ka kyɛ zama maa, ka zaŋŋi u nubisi n‑tum doo maa tuba ni; ka tusi nantoori n‑zaŋŋi n‑siisi doo maa zulimni. ³⁴Ka daa gɔsi saazugu n‑nyurim u lɔŋŋu ni, ka yɛli doo maa, ni, “Efatta’a!” - dinŋɔ gbinni nyɛ la “Yoaama!” ³⁵Ka doo maa daa piili n‑wumna; ka din daa ta’ari u yɛttɔ’a maa gba daa lakki, ka u daa gbaai yɛttɔ’a kasikasi. ³⁶Ka Yisa yɛli ba, ni, ba di yɛli lahabaari zaŋŋi n‑kyaŋŋi din niŋi maa n‑ti sɔa; amaa ŋɔn daa kur yɛtti ba nimmoaa seem maa zaa yɔri, ba daa yɛtti niriba m‑paasira. ³⁷Ka ban daa wum lala lahabaari maa muna, di daa niŋi ba zaa alahazibu ka ba daa yɛtti, ni, “U tumni seelli kam zaa la suŋŋa.”, ni, “U toaai n‑kyɛ ka tubkpiradima wumna, ka mugsi ni zɔlisi gba tɔ’asira!”

¹Di daa bu yuui ka daadam pam daa laa n‑la’am Yisa saani na yaasa, ka daa ka seelli ni ba di. Ka Yisa daa booli u nyaandɔliba maa u saani na n‑yɛli ba, ²ni, “N sufu bu maai niriba wa zugu, dama ba bɛ n saani ka di paai dabsa ata ka ka seelli din di. ³N yi kyɛ ka ba kuli yɔri, baseeba nin ligi soori ni, dama baseeba yi la wa’aligu na.” ⁴Ka u nyaandɔliba maa daa labsi m‑boosi u, ni, yani ka sɔ nin nya bundirigu moo wa ni n‑diisi niriba wa zaa? ⁵Ka Yisa daa boosi ba n‑yɛli, “Ya mari la boroboro abala?” Ka ba daa labsi n‑yɛli u, ni, “Abayɔpɔi ka ti mara.” ⁶Ka u daa kyɛ ka niriba maa zini tiŋŋa ka daa zaŋŋi boroboro ayɔpɔi maa ka daa pɛ’ai Naawunni ka ŋmaasi a n‑tisi u nyaandɔliba maa ni ba zaŋŋi n‑tɔri daadam maa. Ka ba daa niŋi lala. ⁷Ba daa mari zaasim beela m‑paasi, ka u daa puusi anŋɔ gba zugu ka daa yɛli, ni, ba deaama n‑tɔri. ^8-9Ka sɔkam zaa daa di n‑tigi; niriba maa mun daa paai tusa anaasi. Ba daa ŋɔbi ka kyɛ, ka u nyaandɔliba maa daa vaai bunkyɛba la m‑paali peeri ayɔpɔi. Ka Yisa daa kyeoosi niriba maa ka ba kyaŋŋi. ¹⁰Ka ŋɔn ni u nyaandɔliba maa daa kpɛ nyariŋŋu n‑kyaŋŋi Dalimanuuta tiŋŋa ziiya.

¹¹Di saha ka Farisiseeba daa ti yi n‑kyɛ na nti ŋmeeri nangbankpeemni ni Yisa. Ba daa boori la ba bɛri u, lala zugu ka ba daa yɛli u, ni, u niŋma sisiri ka di wulisiri, ni, Naawunni mi u yɛla. ¹²Yisa daa nyuusiya pam sufusa’aŋŋu zugu, ka yɛli, “Wula ka zuna niriba wa kur boori alahazibu sisiri? Ay! Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya wa, ni, ya ku nya lala sisiri.” ¹³Ka u daa basi ba ka labi n‑kpɛ nyariŋŋu maa ni, ni u ti lɔŋŋi mɔ’ari maa ya’ari sa.

¹⁴Di saha ka u nyaandɔliba maa daa tam ka bu mari boroboro n‑kpɛ nyariŋŋu maa ni, kulla boroboro yinni kɔkɔ n daa kpalim m‑bɛ nyariŋŋu maa puuni. ¹⁵Ka Yisa daa kpaamni ba n‑yɛli, “Ya gbaam ya mansi suŋŋa zaŋŋi n‑kyaŋŋi Farisii dima dabina la, ni NaaHɛroodi dinni gba.” ¹⁶Ka ba daa piili n‑tɔ’asiri ni taaba, ni, u yɛtti la lala ban ka boroboro la zugu. ¹⁷Amaa Yisa daa mi ban tɔ’asiri seelli wa, ka dizugu u daa boosi ba, ni, “Wula ka ya tɔ’asiri, ni, yan ka boroboro la zugu? Ammi, ya na bu mi, bee, m‑baŋŋi di gbinni? Ya yam maa na bu neaai, bee wula? ¹⁸Ya nyɛ la seeba ban mari nini ka bu nyara; m‑mari tuba ka bu wumna! Ammi, ya bu teaai ¹⁹man ŋɔn daa ŋmaasi boroboro anu n‑tɔri niriba tusa anu la? Ka an daa kpalim la muna - peeri ala ka ya daa vaai?” Ka ba labsi n‑yɛli u, ni, piiya ni ayi. ²⁰Ka u laa m‑boosi ba, ni, “Ka man daa ŋmaasi boroboro ayɔpɔi n‑tisi niriba tusa anaasi la, peeri ala ka ya daa vaai, an daa kpalim la?”, ni, abayɔpɔi. ²¹Ni, “Ka ya na bu baŋŋi, fa?”

²²Ba daa kyaŋŋi nti paai Bɛtsaida, bɛni ka niriba daa mari zoonsɔ n‑kyɛ Yisa saani na ka bɛlim u, ni, u siisi u. ²³Ka Yisa daa gbaai zooma maa nuu m‑mari u n‑yi tinkpaŋŋa maa ni na ka daa tusi nantoori n‑niŋi doo maa nini pɔi, ka laa n‑zaŋŋi u nuusi m‑pa u zugu ka naayi boosi u, ni, “I nya seela?” ²⁴Ka doo maa daa wukki n‑gɔsi ka yɛli, “Ii! N nyari niriba, amaa ba ŋmanni la tiisi n‑kyɛnni n‑gyiligra.” ²⁵Tɔ, ka Yisa daa laa n‑zaŋŋi u nuu m‑pa doo maa nini ni yaasa. Dinŋɔna doo maa daa gbaai la gɔsibu ni nimmoaa, ka u nini maa daa neaai ka u daa nyari suŋŋa. ²⁶Yisa daa yɛli u, ni, u kulima yiri ni, ka yɛli u, “Di labi n‑kpɛ tiŋŋa maa puuni.”

²⁷Ka Yisa ni u nyaandɔliba maa daa yi bɛni n‑kyaŋŋi ni ba ti paai tinkpanseesi an pɔri Filipi Sizarii tiŋŋa la ni. Ka ban kpalim m‑bɛ soori ni la, u daa boosi ba, ni, “Niriba maa yɛtti, ni, n nyɛ la ŋɔni?” ²⁸Ka ba labsi n‑yɛli u, ni, “Baseeba yɛtti, ni, Gyɔni Kɔsuura n nyɛ i; seeba mun yɛtti, ni, Ilaygya; ka seeba mun yɛtti, ni, kurimbuni sa anabisɔ n nyɛ i.” ²⁹Ka u daa maali m‑boosi ba, ni, “Ka yarima muna? Ya yɛtti la wula?” Ka Piita daa labsiya, “I nyɛ la Masiiya Kirisita, Naawunni ŋɔn tumni sɔ na nti di naam ka tiligi ti.” ³⁰Di saha ka Yisa daa yɛli ba nimbirimoaa, ni, ba di yɛli u yɛla lala n‑ti sɔsɔa.

³¹Yisa daa piili n‑wulisiri ba, ni, Ninsaala Bii nin namsi pam, ka kpamma nin ti za’asi u, ban ni zaaligu karimbadima ni gyeeŋŋu toondaandima zaa. Ni, ba nin ku u, amaa dabsa ata daari u nin yisigi kum ni. ³²Ka daa tɔ’asi lala kasikasi ka di ka sɔ’abu. Lala zugu ka Piita daa mari u n‑labi kpaŋŋa m‑piili n‑kpaamni u, ni, u di tɔ’asiri lala. ³³Yisa mun daa ŋmaligi n‑gɔsi u nyaandɔliba la ka tasi Piita n‑yɛli, “Bakkma ka kyɛ ma, nyin Sintaani wa!”, ni, “I teesa wa bu yi Naawunni saani na, amaa a kur nyɛ la ninsaala teesa.”

³⁴Tɔ; ka Yisa daa booli daadam, ni, ba la’am na, ban ni u nyaandɔliba maa zaa, ka yɛli ba, “Ŋɔnkam boori u kyɛ n saani na, see ka u za’asi u mammaŋŋa yɛla, ka kpikki u kum dɔpulli m‑mari n‑dɔli ma. ³⁵Ŋɔnkam zaa yi boori u nyɔvuri maa nin kɔŋŋi ka; ŋɔn mun yi sakki ni u kɔŋŋi u nyɔvuri, mani zugu, ni lahabasuŋŋu maa zugu, ŋɔna n nyɛ sɔ ŋɔn nin nya nyɔvuri. ³⁶Ninvugsɔ yi ti deaai duniya wa zaasa ka kɔŋŋi u nyɔvuri, nyoori bɔ ka u nin nya? ³⁷Seelli mun ka ni ka ninsaala ya zaŋŋi u nyɔvuri n‑takki ka. ³⁸Ninvugsɔ yi ti kpalim m‑bɛ zuna niriba wa sunsukkuni n‑zɔri vi n yɛla zugu, ni n wulisigu zugu gba, ba tumbeeri ni ba yɛdda kaalinsi zugu, di daama muna - Ninsaala Bii yi ti kyɛ na sahanseaa la, ŋɔn gba nin ti zɔ vi u yɛla zugu; dama ŋɔn Ninsaala Bii siri nin zaŋŋi u Ba Naawunni gyirima ka kyɛ ka Naawunni malaakadima n dɔli u ka kyɛ na.”

¹Ka laa n‑yɛli ba, ni, “Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya wa, ninvugseeba bɛ kpa, n‑ku kpi halli ka ba ti nya Naawunni naam kyɛnni na ni yiiko.”

²Dabsa ayoobu ŋɔn daa ti gaari, Yisa daa zaŋŋi Piita ni Gyeemsi ni Gyɔni n‑zi ba n‑kyaŋŋi n‑du zɔtitaari zugu ka ba daa ti bɛ ba kɔkɔa. Ban daa ti gɔsiri maa, ba daa ti nya ka Yisa takki ni, ³ka u neema daa pɛligi m‑pɛligi nyain! - n‑gaari ninsaala ŋɔn nin toaai m‑peaai neema ka a pɛligi seem. ⁴Dinsaha ka u nyaandɔliba ata maa daa nya anabi Ilaygya, ni Musa, ka ba daa bɛ ni n‑sɔsiri ni Yisa. ⁵Ka Piita daa yɛli Yisa, ni, “Ti Karimba, ti kpa wa beesigu veela! Kyɛ ka ti ti suga ata - i dinni yinni, ni Musa dinni, ni Ilaygya mun dinni!” ⁶Dabeem daa gbaai Piita ni u taaba halli, ka u daa bu mi ŋɔn yɛtti seem. ⁷Di saha ka sangbaŋŋu daa sigi na nti ligi ba, ka kukɔri daa tɔ’asiri sangbaŋŋu maa ni, ni, “M bii maa nŋɔa, n wuri u ni: ya wumma u yɛligu!” ⁸Ka lala saha deede ka ba daa gɔsi n‑gyili ban daa zɛ seelli maa zaa, amaa ba daa bu nya sɔa; kulla Yisa kɔkɔ n daa zɛ ba saani.

⁹Ka ban daa ti yi zoori zugu n‑sigri na, u daa kpaamni ba, ni, “Ya di yɛli sɔ yan nya seelli wa, see ka man Ninsaala Biiya ti yisigi kum ni. ¹⁰Dizugu ba daa deaai u noori wa ka daa bu yɛli sɔa, amaa ka kur boosiri taaba zaŋŋi n‑kyaŋŋi ‘kum yisigri’ gbinni ŋɔn nyɛ seem.” ¹¹Ka ba daa boosi Yisa, ni, “Wula zugu ka ti karimbadima yɛtti, ni, Ilaygya ya n‑daŋŋi n‑kyɛ na pɔi, ka Masiiya naayi paai na?” ¹²Ka u daa yɛli ba, ni, “Ilaygya siri ya daŋŋi n‑kyɛ na n‑sɛ’asi buna kam zaa. Amaa wula zugu ka Litaafi maa yɛli, ni, Ninsaala Bii nin di wahala pam, ka ba laa n‑zeem u m‑paasi? ¹³Amaa n yɛtti ya ni, ni, Ilaygya pun kyɛ na ka ba daa niŋi u ban daa boori seem, hoo Litaafi maa ŋɔn daa pun sɔbi u yɛla seem la.”

¹⁴Ka ban daa ti paai Yisa nyaandɔliseeba la ŋɔn daa bɛ seela, ba daa nya ka daadam pam gyiligi ba, ka karimbaseeba daa ŋmeeri nangbankpeemni n‑tiri nyaandɔliba maa. ¹⁵Ka niriba maa ŋɔn daa ti nya Yisa, di daa niŋi ba alahazibu ka ba daa zɔ n‑kyɛnni u saani na nti puusi u. ¹⁶Ka Yisa daa boosi ba, ni, “Nangbankpeemni bɔ ka ya ni ban ŋmeeri maa?” ¹⁷Ka daadam maa puuni dɔsɔ daa labsi n‑yɛli, “N Karimba, m bii wa mari la arizimbeoo ŋɔn kyɛ ka u bu tɔ’asira; ¹⁸dizugu ka m mari u n‑kyɛ i saani na. Halli arizimbeoo maa yi ti yisigi u ka yi zaŋŋni u m‑basi la tiŋŋa, ka nantɔfufugri yiiri u noori ni na, ka u dumni u nyina, ka u niŋŋa zaa kpaŋŋi. N da yɛli i nyaandɔliba wa, ni, ba karim arizinni maa m‑basi amaa ba da bu nyaŋŋi n‑kari u.” ¹⁹Yisa daa yɛli ba, “Ah! Ya yɛdda kɔŋŋniba wa! N ya n‑yuui la wula ya saani? Bee man nin di sugru ya saani ka di yuui wula? Yan mari bii maa n‑kyɛ n saani na!” ²⁰Ka ba daa mari u n‑kyɛ u saani na. Arizimbeoo maa ŋɔn daa nya Yisa, u daa lusi bii maa hoo kpisinkpiiri, ka bidibga maa daa lu tiŋŋa m‑bilimna, ka nantɔfufugri yiiri u noori ni. ²¹Ka Yisa daa boosi bii maa ba, ni, “Dooru wa piili u ka di yuui, bee?” Ka u daa labsi n‑yɛli u, ni, “Di daa piili ka u na nyɛ la bibila. ²²Napɔŋŋu paai seem ka arizinni maa zaŋŋni u m‑basiri bugum ni, bee koom ni, ni u ya ku u. Zɔm ti namboo ka suŋŋi ti, di yi nin toaai n‑niŋi!” ²³Ka Yisa daa yɛli u, “Ni, di yi ti toaai, walla!”, ni, “Bunseelli kam nin toaai n‑niŋi yɛdda daana saani.” ²⁴Ka bii maa ba tasi yooma n‑yɛli, “N niŋi yɛdda, amaa n yɛdda maa bu zoaai ni. Kur suŋŋma ma ka n yɛdda paasira!” ²⁵Ka Yisa daa baŋŋi, ni, daadam maa ya n‑lim ba na, ka dizugu u daa yɛli arizimbeoo maa, ni, “Nyin arizinni tubkpira ni zɔligu daana wa, yim na ka di laa n‑kpɛ bidibga wa yaasa!” ²⁶Arizinni maa daa yisigiya ka kyɛ ka bii maa daa kaasi pampam ka lu kpisinkpiiri; ka arizinni maa daa yi ka kyɛ u, halli ka bii maa daa kpalim n‑dɔya hoo kum, ka niriba maa pam daa yɛli, ni, u kpi ni. ²⁷Amaa Yisa daa gbaai bii maa nuu n‑suŋŋi u ka u daa doaai n‑zaani.

²⁸Di nyaaŋŋa Yisa daa ti bɛ duu ni, ka u nyaandɔliba maa daa kpɛ na nti sɔ’ai m‑boosi u, ni, “Bɔ n niŋi ka tirima guui arizimbeoo maa karibu?” ²⁹Ka Yisa daa labsi n‑yɛli ba, “Seelli ka ni n nin toaai n‑kari arizinni wa taabu na’ala wunsusigu kɔkɔa.”

³⁰Di saha maa ka Yisa ni u nyaaŋŋa daa yi bɛni nti goori n‑dɔla Galilii tingbaŋŋu sɔya. Yisa daa bu boori ni sɔ baŋŋi ŋɔn bɛ seela, ³¹dama u daa wulisiri u nyaandɔliba la; ka yɛtti ba, ni, “Ninsaala Bii n nyɛ ma, ka ba nin zaŋŋi man Ninsaala Bii n‑niŋi ninvugseeba nuu ni ni ba ti deaai ma n‑ku ma. N kum maa nyaaŋŋa di nin paai dabsa ata ka n nin laa n‑doaai.” ³²Amaa ba daa bu baŋŋi u yɛttɔ’a wa gbinni, ka dabeem mun daa mari ba ni ba boosi u di gbinni yaasa.

³³Ban daa ti paai Kapirinyum la ba daa bɛ la duu ni ka Yisa daa boosi u nyaandɔliba maa, ni, “Nangbankpeemni bɔ ka ya da ŋmeeri soori ni la?” ³⁴Amaa ba sɔsɔ daa bu labsi u seelli, dama soori maa ni ka ba yi ga’ari ni zaŋŋi n‑kyaŋŋi ba taaba kpamni. ³⁵Yisa daa zini tiŋŋa ka booli u nyaandɔliba piiya ni ayi la na nti yɛli ba, “Sɔ yi boori ni u leebi toondaana, see ka u sigsi u maŋŋa n‑leebi sɔkam daabri.” ³⁶Ka u daa yiisi bii yinni n‑zaali ba tooni. ³⁷U daa zaŋŋi u nuusi n‑gɔbi bii maa ka yɛli ba, “Sɔ yi gyaari bibila wa taabu man yuuri zugu, mani ka di daama n gyaari. Sɔ mun yi gyaari ma, pa man kɔkɔ ka u gyaari, amaa u gyaari la Ŋɔn tum ma na la gba.”

³⁸Ka Gyɔni daa yɛli u, “Ti Karimba, ti da nya la dɔsɔ ka u zaŋŋi i yuuri n‑katti arizimbeeri, ka ti da yɛli u, ni, u di laa m‑paasi lala yaasa, dama u bu dɔli ti.” ³⁹Ka Yisa daa yɛli ba, “Ya di goaari u, dama sɔ yi ti tum tunkarigu man yuuri zugu, di daama ku laa n‑ŋmaligi ya’abi ka tu ma. ⁴⁰Sɔ yi bu yi ti nyaaŋŋa, di daama nyɛ la ti nira. ⁴¹Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya wa, sɔ yi zaŋŋi koom n‑ti ya, yan nyɛ man Masiiya la niriba zugu, di daama ku kɔŋŋi u tuma laara.

⁴²Amaa sɔ yi yɔmsi bibisi wa yinni ka u kyɛ u yɛdda niŋbu ka za’asi ma di zugu di bu veeli gba. Lala nira nin ti nya ka ba yi da zaŋŋi nɛtitaari n‑yeeli u nangoori ka daai u m‑basi mɔ’ari ni, ni, di nin ti sɔ u beesigu. ^43-44Dizugu i nuu yi yɔmsiri i ka kyɛ ka i kɔŋŋi yɛdda, nyin ŋmaam ka m‑basi. I yi mari nuu yinni ka mari nyɔvuri, lala veela n‑gaari ni i mari nuusi ayi ka kpɛ wahala ni, bugum bun bu kpiiri ziiya. ^45-46I nɔbri yi kyɛ ka i tum tumbeoo, nyin ŋmaam ka m‑basi. I yi mari napɔŋŋu yinni ka mari nyɔvuri, lala veela n‑gaari ni i mari napɔna ayi ka kpɛ wahala ni. ⁴⁷I nimbiri yi yɔmsiri i ka kyɛ ka i kɔŋŋi yɛdda, nyin lukkma ka m‑basi. I yi mari nimbiri yinni ka kpɛ Naawunni naam ni, lala veela n‑gaari ni i mari nini ayi ka kpɛ wahalaseaa kan ka naari, ⁴⁸seelli ka bugum bu kpiira, ka zunzuya kur kpalim n‑ŋɔbra.

⁴⁹Bugum nin maali sɔkam zaa tuma hoo yaarim ŋɔn maanni zeeri seem la.

⁵⁰Yaarim nya’asa, amaa ka biim maa yi ti yi ka kyɛ ka, bɔ n nin laa n‑toaai n‑kyɛ ka ka mari biim yaasa?

Ya sɔkam mari yaarim nya’asim maa taabu ya beebu ni, lala ka ya nin la’am m‑bɛ ni ka yɛttɔ’aseaa ka ni.”

¹Di saha ka Yisa daa bakki bɛni n‑kyaŋŋi Gyuudii tingbaŋŋu ya’ari, halli nti yakki Gyɔdin mɔ’ari la m‑bɛ ni. Ka zama daa la’am n‑kyɛ u saani na yaasa, ka u daa wulisi ba hoo ŋɔn daa yi pun wulisiri ba seem la. ²Ka Farisiseeba daa kyɛ u saani na ni ba ti da u gbinni. Ba daa boosi u, ni, “Yɛlim ti: ammi, doo mari soori ni u nin toaai n‑kari u pɔ’a n‑yiisi, bee?” ³Ka Yisa labsi m‑boosi ba, ni, “Wula ka Musa daa zaali n‑ti ya?” ⁴Ka ba daa labsi n‑yɛli u, ni, “Musa daa ti ti soori ni doo nin toaai n‑sɔbi gbaŋŋu n‑ti u pɔ’a ka di wulisi, ni, u yiisi u.” ⁵Ka Yisa daa labsi n‑yɛli ba, “Ya tuppuwumni la zugu ka Musa daa sɔbi zaaligu wa n‑ti ya maa. ⁶Amaa duniya piiligu ni, buna zaa naaŋŋu la saha, Naawunni daa naam ba la doowa ni pɔ’a, hoo Litaafi ŋɔn yɛli seem la. ⁷Ni, ‘dinŋɔ zugu ka doo nin kyɛ u ba ni u ma, ka di pɔ’a, ka ba la’am m‑bɛ ni ⁸kaman bunni yinni.’ Dinzugu ba laa m‑pa niriba ayi amaa hoo bunni yinni. ⁹Dinŋɔna Naawunni ŋɔn la’am bunseesi ni a leebi bunyinni maa, ninsaala nira di wɔligi a.” ¹⁰Ka ban daa ti labi n‑kpɛ yiri maa ni, u nyaandɔliba maa daa boosi u yɛlli wa gbinni. ¹¹Ka Yisa daa yɛli ba, “Doo yi yiisi u pɔ’a ka laa n‑di pɔ’asɔ, u tum zina n‑nya taalli u pɔ’akurigu saani. ¹²Lala yaasa, pɔ’a gba yi za’asi u sira ka yi n‑kuli dɔsɔa, pɔ’a maa gba tum taalli.”

¹³Sahanseaa yaasa ka ba daa mari bibisi n‑kyɛ Yisa saani na ni u zaŋŋi u nuusi n‑siisi ba, ka u nyaandɔliba maa daa nyikki ba di zugu. ¹⁴Yisa mun ŋɔn daa ti baŋŋi lala maa, u sufu daa bu maai; ka u daa yɛli u nyaandɔliba maa, ni, “Ya kyɛ ka bibisi maa kyɛ n saani na, yan di ta’ari ba! Dama Naawunni naam nyɛ la banŋɔ taabu dinni. ¹⁵Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya wa, ni, sɔ yi bu sakki Naawunni naam yɛligu maa hoo bibila ŋɔn sakkri seem la, u ku toaai n‑kpɛ naam maasim maa ni.” ¹⁶Dinsaha ka u daa zaŋŋi u nuusi n‑gɔbi biisi maa ka daa susi Naawunni n‑ti ba.

¹⁷Ka Yisa ŋɔn daa ya n‑kyaŋŋi u kyɛnni maa yaasa, dɔsɔ n daa zɔ n‑kyɛ u saani na nti gbaani u tooni ka boosi u, ni, “N Karimbasuŋŋu! N ya niŋi la wula n‑nya nyɔvuri kan ka naari?” ¹⁸Ka Yisa daa yɛli u, ni, “Wula ka i booli ma, ni, ninvugsuŋŋu? Sɔ n ka ni n‑nyɛ bunsuŋŋu, na’ala Naawunni kɔkɔa. ¹⁹Tɔ; ka i mi zaaligu maa ŋɔn nyɛ seem: ni, ‘Di ku ninsaala.’; ni, ‘Di tum zina.’; ni, ‘Di zu.’; ni, ‘Di di ziri sɛhara n‑lusi i kpeaa u yɛlli ni.’; ni, di yɔmsi niriba n‑di ba neema; ni, ‘Tim i ba ni i ma gyirima’. ” ²⁰Ka doo maa yɛli, “N Karimba, anŋɔ zaa ka n daa pun dɔli ka na nyɛ na’akyimbila.” ²¹Ka Yisa daa gɔsi doo maa ni sufumaasim, ka yɛli u, “Yɛlli yinni kɔkɔ n kpalim ka i kɔŋŋi: kyɛma nti koosi i marigu zaa n‑zaŋŋi n‑tɔri faradima, ka i arizikki maali n‑zoaai Naawunni saani. Ka kyɛ na n‑dɔli man nyaaŋŋa.” ²²Tɔ, ka Yisa ŋɔn daa ti yɛli lala maa, doo maa daa miisi u nindaa, ka daa bakki ni sufusa’aŋŋu, dama u daa nyɛ la bundaana ni yɛlimaŋni.

²³Yisa daa ŋmaligi n‑gɔsi u nyaandɔliba maa ka yɛli ba, “Di siri nin tɔ pam ni bundaana kpɛ Naawunni naam ni!” ²⁴Ka yɛttɔ’a anŋɔ daa kpeesi u nyaandɔliba maa alahazibu, amaa Yisa daa laa n‑yɛli, “M biisi, di tɔ pam ni nira ti kpɛ Naawunni naam maasim ni! ²⁵Halli arakoomi nin ti kpɛ seeriga vɔbila ni m‑puli n‑yi ka bundaana na ku toaai m‑ma’asi ni u kpɛ Naawunni naam ni.” ²⁶Di daa gyɛri u nyaandɔliba maa pam yɛlli wa zugu, ka ba daa boosiri taaba, ni, “Ka ŋɔni n nin toaai n‑tuligi?” ²⁷Yisa daa gɔsi ba ka yɛli, “Dinŋɔ tɔ pam ninsaalidima saani, amaa Naawunni saani di bu tɔa. Dama Naawunni ku kɔŋŋi bunseelikam niŋbu.” ²⁸Dinsaha ka Piita daa yɛli u, “Nyama, tirima nyɛ seeba ban kyɛ bunseelikam m‑basi ka dɔli i!” ²⁹Ka Yisa daa yɛli ba, “Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya wa, sɔ yi bɛ ni n‑kyɛ u yiri, bee u babiisi ni u mabiisi, bee u ba ni u ma, bee u biisi, bee u puri, man zugu, ni Naawunni yɛligu wa zugu, ³⁰di daama nin ti nya bunseesi an gaari anŋɔ zaa pampaŋŋɔ saha - u nin nya yiya kɔbkɔbga, ni mabiisi ni babiisi, ni madima ni badima ni biisi, ni puri kɔbkɔbga m‑paasi - amaa ka u nya wahala ni vɔlisa gba: ka saha din kyɛnni na u nin ti nya nyɔvuri kan ka naari. ³¹Amaa ban daŋŋi tooni muna - ba pam nin ti kpalim nyaaŋŋa, ka ban kpalimni nyaaŋŋa mun nin ti daŋŋi tooni.”

³²Yisa ni u nyaandɔliba daa bɛ la soori ni n‑wa Gyɛrusalɛm. Yisa daa gaari tooni, u nyaandɔliba mun daa dɔli u nyaaŋŋa ka di daa gyɛri ba pam; halli dabeem daa gbaai ninvugseeba ban daa dɔli ba zaa. Yisa daa laa n‑zaŋŋi u nyaandɔliba pii ni ayi maa n yi kpaŋŋa ba kɔkɔ nti yɛli ba yɛliseesi an ti ya paai u. ³³U daa yɛli ba, “Ya wumma: ti wa la Gyɛrusalɛm tiŋŋa, bɛni ka ba nin zaŋŋi man Ninsaala Bii n‑ti gyeeŋŋu toondaandima ni karimbadima nuusi ni. Ban nin ti kari n sariya n‑zaŋŋi ma taalli, ni, n sumni kum, ka naayi zaŋŋi ma n‑niŋi ban pa ti butiri niriba la nuu ni, ³⁴ni ba maali ma ansarisi, n‑tusi nantoori n‑niŋi ma, n‑feebi ma ka ku ma. Amaa daba ata daari n nin yisigi kum ni.”

³⁵Ka Zɛbidii biisi, Gyeemsi ni Gyɔni la, daa kyɛ Yisa saani na nti yɛli u, “Ti Karimba, ti kyɛ la i saani na, ni, bunseelli m bɛ ni ka ti boora, ammi i nin niŋi n‑ti ti, bee?” ³⁶Ka u daa boosi ba, ni, “Bumbɔ n nyɛ di? Ni, bumbɔ ka n niŋma n‑ti ya?” ³⁷Ka ba daa labsi n‑yɛli u, “I naam gyirima saha yi ti paai na, ni, ti boori ni ti zini n‑tabli i, yinni i nudirigu, ni yinni i nuzaa ziiya.” ³⁸Ka u daa yɛli, “Ya bu mi yan susiri seelli maa. Ammi, ya nin toaai n‑nyu wahala kɔbɛseaa man ya n‑nyu wa? Bee man ya n‑su tumbeeri kyɛ-m‑pɛŋŋi koom ka ya gba nin su lala maa?” ³⁹Ni, “Ii! Ti nin nyaŋŋi.” Ka Yisa mun yɛli ba, “Ya siri nin ti nyu n wahala kɔbeaa la, ka su n lala koom maa, ⁴⁰amaa man bu su soori ni n wulisi ban nin zinni n nudirigu bee n nuzaa zii maa. Naawunni pun maali ziziisi wa siri n‑zaali n‑ti ŋɔn gaŋŋi ninvugseeba la.” ⁴¹Tɔ, ka u nyaandɔliba piiya ban kpalim la ŋɔn daa ti wum lala maa, ba suuri daa yisigi n‑niŋi Gyeemsi ni Gyɔni. ⁴²Dizugu Yisa daa booli ba, ni ba la’amma taaba na, ka yɛli ba, “Ya mi ninvugseeba ban bu gyeemni Naawunni la yɛla, ni, ba yɛtti, ni, ninvugseeba ban su ba fukumsi mari la yiiko ka tumni ba putoo, ka ba kpamma su ba yɛla ni kpeeŋŋu. ⁴³Amaa di pa lala ya saani. Ya sɔ yi boori kpeema tibsim, see ka u tumni n‑tiri ya zaa. ⁴⁴Ka sɔ yi boori ni u leebi toondaana, see ka u leebi ya zaa daabri. ⁴⁵Dama man Ninsaala Bii bu kyɛ na ni ba tumni n‑suŋŋni ma; ay! - n kyɛ na ni n tumni n‑suŋŋni niriba, ka zaŋŋi n nyɔvuri m‑pa talima ka niriba pam nya tiliginsim.”

⁴⁶Tɔ; ka ba daa paai Gyɛrikoo tiŋŋa n‑kpɛ bɛni. Ka Yisa ŋɔn daa naayi yi tiŋŋa maa ni, ŋɔn ni u nyaandɔliba ni zama pam, ka zoonsɔ daa zi soori kpaŋŋa m‑maanni bara, doo mun yuuri daa boonni Baatimeeyusi, ni, Timeeyusi biiya. ⁴⁷Ŋɔna daa ti wum, ni, di nyɛ la Yisa, Nazarɛti doo la, n‑gatti maa, ka u daa tasi, n‑yɛli, “Yisa, NaaDauda biiya, zɔm ma namboo!” ⁴⁸Ka niriba pam daa nyikki u n‑yɛli, ni, u sina u vuuri. Amaa u daa laa n‑tasi pampam, ni, “Yisa, NaaDauda biiya, zɔm ma namboo!” ⁴⁹Ka Yisa daa zaani, ka yɛli, “Ya boolim u na!”, ka ba daa booli zooma maa na, ka yɛli u, “Mari sufupeelli, doaam na! Ka u boonni i maa.” ⁵⁰Tɔ, ka zooma maa daa yisigi n‑zaani, ka yeaai u waari kparigu m‑basi, ka vaai n‑zɔ n‑kyaŋŋi Yisa saani. ⁵¹Ka Yisa daa boosi u, ni, “Bɔ ka i boori ni n niŋi n‑ti i?” Ni, “N Karimba, m boori ni n nyari yaasa.” ⁵²Ka Yisa daa labsi n‑yɛli u, ni, “Kyɛma! - i yɛdda maa taasi la sookyi na n‑ti i.” Ka di saha maa u nini maa daa neaai, ka u daa doaai n‑dɔli Yisa ka ba kyɛnna.

¹Ka Yisa ni u nyaaŋŋa ŋɔn daa kyɛnni m‑pɔtti Gyɛrusalɛm tiŋŋa maa, ba daa paai tinkpanseesi an boonni Bɛtfeegyi ni Bɛtani la, seesi an zɛ Ɔlivii zoori kpaŋŋa. Di saha ka Yisa daa daŋŋi n‑tum u nyaandɔliba ayi ni ba gaari tooni, ²ni, “Ya kyɛm nti kpɛ tinkpanseaa kan zɛ ya tooni wa. Ya yi ti paai bɛni, ya nin nya ka buŋŋa lɔ n‑zɛya, bumbilisɔ ban na zi m‑ba u; yan lɔrigma u m‑mari na. ³Sɔ mun yi boosi ya, ni, ni wula ka ya lɔrigri u? yan yɛlim u, ni, ya Dugma m boori u, ka mun nin labsi u na yooma.” ⁴Ka ba daa kyaŋŋi nti nya bumbila maa ka u lɔ n‑zɛ samanni ni n‑tabi yiri la za’anɔri kpaŋŋa. Ban daa yi ya lɔrigi u maa, ⁵ninvugseeba ban zɛ n‑tabi bɛni daa nya ba ka boosi ba, ni, “Bɔ ka ya niŋni maa, bumbila maa ka ya lɔrigri wa?” ⁶Ka ba daa labsi n‑yɛli ba Yisa ŋɔn pun yɛli ba seem maa, ka dɔppa maa daa kyɛ ka ba lɔrigi u n‑kyaŋŋi. ⁷Ban daa zaŋŋi buŋŋa maa n‑kyɛ Yisa saani na maa, ba daa zaŋŋi ba kyinkyina m‑pa buŋŋa maa nyaaŋŋa ka Yisa ba n‑kyaŋŋi. ⁸Niriba pam gba daa yeaai ba sutura n‑yɛligi n‑dooli soori maa zugu, ka seeba mun daa ŋma tiisi wula puri ni n‑zaŋŋi a gba n‑yɛligi n‑dooli soori maa ni. ⁹Ninvugseeba ban daa bɛ tooni, ni seeba gba ban daa bɛ nyaaŋŋa n‑dɔli maa, daa piili n‑kpalimna n‑yɛtti, ni#:-

“Hoosana! Tiliginsim Daana!

Zugsuŋŋu bɛ n‑ti ŋɔn mari ti Dugma yuuri na!

¹⁰Ti yaaba NaaDauda naam labri n‑kyɛnni na: tabarikala!

Tiliginsim Daana gyirima bɛ la saazugu!

Hoosana!”

¹¹Tɔ; lala ka Yisa daa kpɛ Gyɛrusalɛm timpuuni m‑paai Naawunni Gyeeŋŋu Yiri. U daa gɔsi n‑gyiligi zii kam, amaa yuŋŋu ŋɔn daa pun ya zibi maa zugu u daa yi n‑labi n‑kyaŋŋi Bɛtani tinkpaŋŋa maa ni, ŋɔn ni u nyaandɔliba pii ni ayi la.

¹²Beoo ŋɔn daa neaai maa, ba daa yi Bɛtani n‑labri timpuuni na. Di saha ka kɔm daa mari Yisa, ¹³ka u daa gɔsi u tooni sa n‑nya kinkaŋŋa, ni ka vaari, ka ka zibgi. Ka u daa kyaŋŋi m‑paai ka na, ni u ti nya ka waliya? Amaa ŋɔn daa ti paai tii maa ni, u daa nya vaari kɔkɔa, dama pa kinkama walibu saha n‑daa la. ¹⁴Ka Yisa daa yɛli kinkaŋŋa maa, ni, “Sɔ ku laa n‑di i wala yaasa, halli walli yinni gba!” Ka u nyaandɔliba maa daa wum ŋɔn yɛli seem wa.

¹⁵Ban daa ti paai Gyɛrusalɛm la, Yisa daa kyaŋŋi Gyeeŋŋu Yiri maa ni, n‑daa ti piili n‑katti ban daa daari ka koosiri bɛni maa. U daa labgi n‑labgi ninvugseeba ban daa takkri ligri teebulidima, ni ŋmankoosiriba kugsi, ¹⁶ka u daa bu sakki ni ba ziiri ziya ni neema n‑dɔli Gyeeŋŋu Yiri maa n‑gatta. ¹⁷Di saha ka u daa wulisi niriba maa, ni, “Di pun sɔbi n‑zaali Naawunni Litaafi maa ni, ni, ‘N Yiri wa ka ba nin booli, ni, “Wunsusigu Yiri” n‑ti duniya dima zaa.’ Amaa ya zaŋŋi ka n‑leebi “ta’ayigsi ŋɔn sɔ’ari seela”.’ ” ¹⁸Ka Gyeeŋŋu Toondaandima ni tiŋŋa maa karimbadima daa wum lala lahabaari, ka di saha ka ba daa piili m‑boori sɔseaa ban nin nya n‑ku Yisa. Dabeem daa gbaai ba, dama di daa gyɛri daadam maa zaa Yisa wulisigu maa zugu. ¹⁹Tɔ, ka zaanoori ŋɔn daa ti paai, Yisa ni u nyaandɔliba maa daa yi tiŋŋa maa ni.

²⁰Beoo ŋɔn daa ti neaari asusuba maasiri ka ba daa doaai n‑yi na. Ka ba daa kyɛnni soori zugu nti nya kinkaŋŋa maa ka ka pun gbirigi n‑kuui n‑kpi zaŋŋi m‑paai ka nya’a ni. ²¹Ka Piita daa teaai Yisa ŋɔn sa yɛli seem la ka yɛli u, “N Karimba, gɔsima! Tiseaa nyin sa tɔ’asi n‑yɛli ka yɛlibeoo la na pun kpi ni!” ²²Yisa ŋɔn labsi n‑yɛli ba, “Ya niŋma yɛdda n‑ti Naawunni.” ²³ni, “Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya wa, ni, ya sɔ zaa yi yɛli zoori wa, ni, ka doaam saazugu n‑lɔbi ka maŋŋa m‑basi teeku ni, ka lala nira ka zilisigu u sufu ni, ka niŋi yɛdda, ni, ŋɔn yɛli seem wa nin niŋi, di siri nin niŋi n‑ti u. ²⁴Dinŋɔ zugu n ya yɛli ya ni, ni, ya yi puusi Naawunni ka susi seelli, ka niŋi yɛdda, ni, ya nin nya ka, ya nin nya yan susi bunseelli maa. ^25-26Ya mun yi zaani m‑puusiri Naawunni, see ka ya teaai ninvugsɔ ŋɔn tum tumbeoo zaa n‑ti ya la yɛla, ka kyɛ u taalli m‑pɛŋŋi u; ka ti Ba ŋɔn bɛ arizana ni gba nin kyɛ ya mammaŋŋa tumbeeri m‑pɛŋŋi ya.”

²⁷Ka Yisa ni u nyaandɔliba maa daa laa m‑paai Gyɛrusalɛm timpuuni na. Ka Yisa daa kyaŋŋi Naawunni Gyeeŋŋu Yiri maa ni n‑gyinni bɛni, ka gyeeŋŋu toondaandima ni tiŋŋa maa karimbadima ni kpamma maa daa kyɛ u saani na ²⁸m‑boosi u, ni, “Ŋɔni n ti i soori ni i tum i lala tuma maa? Bee, yiiko bɔ ka i mara?” ²⁹Ka Yisa daa labsi n‑yɛli ba, “N nin daŋŋi m‑boosi ya gba boosigu yinni kɔkɔ pɔi; ya yi ti labsi ma ka n nin naayi labsi n‑ti ya yan boosi seem la. ³⁰Tɔ: ka ŋɔni n daa ti Gyɔni soori ni u suuri niriba Naawunni koom la? Di daa yi la Naawunni saani bee ninsaalidima saani? - Ya labsim n‑yɛli ma!” ³¹Ka ba daa piili n‑ŋmeeri nangbankpeemni n‑tiri taaba, ni, “Ti ya yɛli la wula? Ti yi yɛli, ni, Naawunni saani, u nin boosi ti, ni, bɔzugu ka ti daa bu niŋi Gyɔni yɛdda?; ³²ka ti yi sakki n‑yɛli, ni, ninsaalidima saani ...?” (Ba daa zɔri la niriba, dama sɔkam daa sakkiya, ni, Gyɔni Kɔsuuri Daana daa nyɛ la anabimaŋni.) ³³Dizugu ba daa labsi n‑ti Yisa, ni, “Ti bu mi.” Ka Yisa daa yɛli ba, ni, “Ka dinŋɔna man gba ku yɛli ya ŋɔn ti ma soori ni n tumni anŋɔ zaa.”

¹Ka u daa gbaai yɛttɔ’a n‑yɛli ba nyɛsa ni, ni, “Dɔsɔ n daa bɛ ni n‑daa sa u tiwanna puu. U daa mɛ la goomni n‑gyiligi puu maa, n‑gbi bɔkku tiŋni, ban ŋmakkri tiwala maa seela n‑nya a koom, ka laa n‑ti sugri puu maa puuni. U daa maali di zaa ka zaŋŋi puu maa n‑ti ninvugseeba, ni ba tumma puu maa tuma n‑ti u; ka u daa naayi kyaŋŋi n‑gɔa. ²Tɔ, ka tiisi maa wala saha ŋɔn daa ti paai, u daa tum u daabsɔ ni u kyaŋŋi tuntumniba maa saani, nti deaai puu maa diibu na. ³Amaa ba daa gbaai daabri maa m‑bu u ka kari u n‑labsi yɔri na. ⁴Ka puu maa daana daa laa n‑tum sɔ, ka ba gbaai ŋɔn gba m‑bu n‑ŋmɛ u zugu ka zeem u. ⁵Ka u daa laa n‑tum sɔ, amaa ba daa ku ŋɔna. U daa tum niriba pam ka ba daa bu baseeba, ka ku seeba. ⁶Ninvugyinni n daa kpalim ni u tum, u toori biiya ŋɔn daa wuri sɔ pam la. Ŋɔna ka u daa naayi tum, dama u daa teesi, ni, ‘Ba nin ti m maŋtoori bii maa gyirima.’ ⁷Amaa tuntumniba maa daa yɛli n‑ti taaba, ni, ‘Ŋɔn nin di puu maa daana faari la nŋɔa. Ya kyɛ ka ti ku u ka faari maa nin kpalim ti dinni.’ ⁸Ka lala zugu ba daa gbaai u n‑ku n‑zaŋŋi u n‑lɔbi puu maa kpaŋŋa. ⁹Tɔ; ka wula ka puu maa daana nin niŋi? U bu ya n‑kyɛ na nti ku tuntumniba maa zaa? Ka u nin zaŋŋi puu maa n‑ti tuntunseeba. ¹⁰Ammi, ya na bu karim Sɔppu la? - ni#:-

‘Kugseaa tammeeriba ŋɔn daa za’asi la

Kana daa leebi kan gbaai nyeebri maa,

N‑gbaari ka zaa ni kpeeŋŋu;

¹¹Ti Dugma tuma maa nla,

Ka di nyɛ la alahazibu n‑ti ti.’

- ya bu baŋŋi lala sɔppu maa?”

¹²Di saha ka kpamma maa daa boori la soori ni ba gbaai u, ban daa mi, ni, nyɛsiri maa galimni la ban zugu; amaa ba daa zɔri la daadam maa dabeem, dizugu ka ba daa kyɛ u ka bakki.

¹³Di nyaaŋŋa ba daa tum Farisiseeba ni NaaHɛroodi niriba ni ba ti kyɛ Yisa saani na n‑gbaai u u yɛttɔ’a puuni. ¹⁴Ban daa ti paai na maa, ba daa yɛli u, “Ti Karimba, ti mi halli, ni, i nyɛ la ninvugsuŋŋu; i ba’a ka niriba yɛla ni, ka bu zɔri ninsaala nini, amaa ka kur wulisiri Naawunni soori ni yɛlimaŋni. ¹⁵Tɔ, ka dinŋɔna yɛlim ti: di tuya ni ba yoori lampoo n‑tiri Room NaaTitaari, bee di bu tuusi? Ti yooma, bee ti di yɔa?” Ka Yisa daa baŋŋi ba peemsi-ka-nyii ŋɔn nyɛ seem la, ka yɛli ba, ni, “Wula zugu ka ya gbiiri m bɔ’a? Ya tim ma la’afu na ka n nya.” ¹⁶Ka ba daa zaŋŋi la’afu n‑ti u na, ka u yi boosi ba, ni, “Ŋɔni fɔtoo m bɛ la’afu maa ni wa, ni ŋɔni yuuri n sɔbi m‑bɛ ka ni?” Ka ba yɛli, “NaaTitaari dinni.” ¹⁷Ka Yisa laa n‑labsi n‑yɛli ba, “Dizugu din nyɛ Naaba dinni yan zaŋŋma n‑ti Naaba maa, ka zaŋŋi din nyɛ Naawunni dinni n‑ti Naawunni.” Ka di daa gyɛri ba pam ŋɔn yɛli seem maa.

¹⁸Di nyaaŋŋa ka Saddusidima - ban yɛtti, ni, kum yisigri ka ni la - ba gba daa kyɛ na nti boosi u boosa. Ba daa yɛli u, ¹⁹ni, “Ti Karimba, Musa daa sɔbi n‑ti ti n‑wulisi, ni, dɔsɔ beeri yi ti kpi ka kyɛ u pɔ’a, ka u na bu dɔ’ai biiya n‑ti u, see ka u di u beeri pukoori maa n‑dɔ’ai biisi n‑ti u beeri maa. ²⁰Tɔ; ka mabiisi ayɔpɔi n daa bɛ ni. Ba kpeema maa daa di pɔ’a ka kpi ka bu dɔ’ai biiya. ²¹Ka u nyeeri la di pukoori maa, n‑gba kpi ka bu dɔ’ai. Ka di daa nyɛ la lala n‑ti buta daana gba. ²²Yɛlimaŋni babayɔpɔi maa zaa daa kpiya ka bu dɔ’ai biiya ni pɔ’a maa. Di nyaaŋŋa ka pɔ’a maa gba kpi. ²³Tɔ: dinŋɔna Zaadaari, dɔppa wa zaa yi ti yisigi kum ni, ba ŋɔni n nin nyɛ pɔ’a maa sira, dama babayɔpɔi zaa daa di u?” ²⁴Ka Yisa daa labsi n‑yɛli ba, ni, “Lala n nyɛ di! Ya burigi soori ya ziilinsi zaŋŋi n‑kyaŋŋi Naawunni Sɔppu maa zugu, ni zaŋŋi n‑kyaŋŋi ŋɔn Naawunni ŋɔn mari yiiko seem la gba. ²⁵Yɛlimaŋni ba yi ti yisigi kum ni sahanseaa, ba ku laa n‑diri pɔ’aba bee n‑kunni dɔppa; ba nin ti ŋmani la hoo arizana malaakadima la. ²⁶Amaa zaŋŋi n‑kyaŋŋi kum yisigri la yɛla, ya bu karim Musa bukku la? Ŋɔn daa sɔbi bugum ni tutuuri yɛla Suuriseaa ni ka u daa yɛli, ni, Naawunni daa yɛli, ‘Mani n nyɛ Naawunni ka i badima gyeemni ma. Halli Ibrahim Naawunni n nyɛ ma, ni Yisahaaku Naawunni, ni Yaakubu gba.’ ²⁷U siri pa la ninvugkpiimma Naawunni amaa ninvugvuya Naawunni. Ya burigi pam di zugu!”

²⁸Ka karimbasɔ daa kyɛ na nti wum ba nangbankpeemni ŋmeebu maa. Ŋɔn daa baŋŋi, ni, Yisa daa labsi ba suŋŋa maa, u daa boosi u, ni, “Naawunni ŋɔn daa zaali zaaligudima maa zaa puuni, kani n lee n‑daŋŋi m‑mugsi ka kpa n‑gaari zaa?” ²⁹Ka Yisa daa labsi u, ni, “Kan mugsi ka kpa pam nyɛ la, ni, ‘Ya Izraɛli dima, ya wumma! - Ti Dugma Naawunni nyɛ la Naawunni yinni; ³⁰dizugu zaŋŋma i sufu zaa n‑wuri i Dugma Naawunni, ni i siiya zaa, ni i teesa zaa, ni i yaa zaa.’ ³¹Kan paasi buyi daana mun nyɛ la, ni, ‘Wuri i taraana hoo nyin wuri i mammaŋŋa seem la.’ Zaaligu seaa laa n‑ka ni n‑gaari anŋɔa.” ³²Ka doo maa daa labsi n‑yɛli u, “Mboo! N Karimba, di veela. Di nyɛ la yɛlimaŋni nyin yɛli, ni, kan kpa nyɛ la, ni, Naawunni nyɛ la bunyinni, ³³ka wunsɔ laa n‑ka ni m‑paasi yaasa na’ala u kɔkɔa. Ni, i yi zaŋŋi i sufu zaa n‑wuri u, ni i teesa, ni i yaa zaa, ka laa n‑wuri i taraana hoo i mammaŋŋa - lala mari anfaani n‑gaari sara maaligu zaa, bee, i kuuri bunkɔbri n‑tiri Naawunni.” ³⁴Ka Yisa ŋɔn daa nya ka doo maa labsigu maa nyɛ labsisuŋŋu, u daa yɛli u, ni, “I bu wɔ’a ni Naawunni naam maa ni.” Di nyaaŋŋa vi daa gbaai ba, ka sɔ zaa daa bu laa m‑boosi u boosiseaa yaasa.

³⁵Tɔ; ka Yisa ŋɔn daa bɛ Gyeeŋŋu Yiri maa ni n‑wulisira, u daa yɛliya, ni, “Masiiya maa muna - Naawunni ŋɔn ya tum sɔ na ni u ti di naam n‑fa u niriba m‑basi - wula zugu ka karimbadima la yɛtti, ni, lala Masiiya maa nyɛ la NaaDauda ya’aŋŋa? ³⁶Amaa NaaDauda mammaŋŋa daa tɔ’asi Masiiya maa yɛla, n‑tɔ’asiri Naawunni Sii Kasi yiiko ni, ni#:-

‘Ti Dugma daa yɛli n‑ti n Dugma maa, ni,

“Kyɛm n nudirigu zii na n‑zinni,

Halli ka n zaŋŋi i dindaandima zaa

N‑niŋi i nuusi ni.” ’

³⁷Tɔ, ka NaaDauda mammaŋŋa boonni ŋɔn Masiiya maa, ni, u Dugma: ka wula ka ŋɔna nin toaai n‑nyɛ u ya’aŋŋa?” Daadam maa daa wumni u yɛttɔ’a maa ka di daa niŋi ba nya’asim pam.

³⁸Ŋɔn daa wulisiri ba maa, Yisa daa yɛliya, “Ya baŋŋma ninvugseeba ban wulisiri zaaligu la yɛla! Ba boori ba yeeri kparikara n‑gyinna, ka sɔkam zaa puusiri ba daasi ni. ³⁹La’aŋŋu duri puu ni ba boori la ba zi sɔkam zaa tooni, halli deema gba ziiya ba bɛ la tooni. ⁴⁰Ba faari la pukɔya yiya pɔi, ka naayi wulisiri ba maŋŋa Naawunni puusigu maa ni, dama ba yuui puusigu ni. Lala niriba maa nin ti nya galiŋŋu pam.”

⁴¹Yisa daa zinni Gyeeŋŋu Yiri puuni, ban daa toosiri piini duseaa la tooni. U daa gɔsiri daadam maa zaa ŋɔn zaŋŋi piini seesi n‑niŋi na. Bundaandima pam daa zaŋŋi ligri pam n‑niŋi. ⁴²Amaa pukɔsɔ daa kpɛ na, ŋɔn daa nyɛ faradaana, ka daa zaŋŋi ligri fiiŋ, kulla la’abisibisi ayi, n‑niŋi. ⁴³Ka Yisa daa booli u nyaandɔliba la na n‑yɛli ba, ni, “Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya wa, pukoori faradaana wa tisi n‑gaari sɔkam zaa; ⁴⁴dama ban zaa yiisi la ba marigu pam puuni seelli n‑toosi, amaa pukoori wa ŋɔna, u marigu zaa seelli ŋɔn da ya m‑mari n‑diri la ka u zaŋŋi n‑toosi.”

¹Yisa ŋɔn daa kyɛnni n‑yiiri Gyeeŋŋu Yiri maa ni na la, u nyaandɔliba yinni daa yɛli u, “N Karimba, gɔsim kugnyalima wa ŋɔn bɛ seem, ni ban daa zaŋŋi a m‑mɛ duri ni gooma seem!” ²Ka Yisa daa yɛli u, “I bu nya mɛkara wa? Tɔ: dahinseaa kyɛnni na ka a kugseaa ku kpalim n‑tɔm ka kugkpeaa zugu, amaa a zaa nin ti ŋmɛ n‑wurim n‑lu tiŋŋa na.”

³Di nyaaŋŋa u daa zini Ɔlivii Zoori zugu, Gyeeŋŋu Yiri maa ya’ari sa, ka Piita ni Gyeemsi ni Gyɔni ni Anduru daa kyɛ u saani na nti sɔ’ai m‑boosi u, ni, ⁴“Yɛlim ti wula saha ka dinŋɔ nin niŋi. Ka bumbɔ nin ti niŋi n‑wulisi, ni, anŋɔ zaa ya paai a tariga?” ⁵Di saha ka Yisa daa yɛli ba, “Ya baŋŋma suŋŋa ka di kyɛ ka sɔ yɔmsi ya. ⁶Niriba pam nin zaŋŋi n yuuri n‑kyɛ na, ni, ‘Mani nla!’ ka ba nin yɔmsi niriba pam m‑basi. ⁷Ya yi ti wumni tɔppu damni, bee di lahabaya, yan di kyɛ ka yam-ŋmaa gbaai ya, dama lala nin niŋi pɔi, amaa pa naari maa nla. ⁸Tinsi dima nin yisigi n‑tuusi taaba tɔppu, ni nadima gba nin tuusi taaba. Tingbaŋŋu maa nin damni kpa, ni kpa, ni kpa sa; ka kɔm nin ti lu; amaa anŋɔ zaa ti ya bɛ ni hoo pɔ’apudaana wɔlisigu piiligu beerim ŋɔn bɛ seem la. ⁹Amaa ya gbaam ya mansi, dama ba nin ti mari ya n‑niŋi kootu dima nuu ni, ba nin ti bu ya la’aŋŋu duri ni, ka ba nin kari ya sariya gɔmnadima ni nadima tooni. Di zaa nin niŋi man zugu, ka lala nin kyɛ ka ba baŋŋi suŋŋa. ¹⁰See ka lahabasuŋŋu maa daŋŋi m‑paai tinsi kam zaasa. ¹¹Ba yi ti mari ya n‑yi sariya karibu ziiya, yan di daŋŋi n‑fabinni yan nin tɔ’asi yɛttɔ’aseesi zugu: ya tɔ’asim yɛttɔ’aseesi an bɛ ya sufu ni di saha maa, dama di pa yarima n ya n‑tɔ’asi amaa Naawunni Sii Kasi maa nin tɔ’asi. ¹²Dɔseeba nin gbaai ba mabiisi n‑tisi ka ba ku ba, bee ba nin gbaai ba biisi, ka biisi mun nin yisigi n‑zabi ba badima ni ba madima halli nti ku ba. ¹³Ba zaa nin yaai ya man yuuri zugu, amaa sɔ kam zaa ŋɔn nin kpaŋŋi u maŋŋa m‑bari n‑zaani halli nti paai yɛla wa tariga maa nin nya tiliginsim.

¹⁴Ya nin ti nya ka ba zaŋŋi bumbɛseelli kan kyisiri la n‑zaali luginseaa kan bu sum ni ka zɛya, n‑sa’amni yɛla. [Kyɛ ka ninvugsɔ ŋɔn karimni anŋɔ baŋŋi suŋŋasuŋŋa.] Tɔ: ya yi ti nya lala, di saha maa ya kyɛ ka ban bɛ Gyuudii tingbaŋŋu ni la zɔ n‑du zɔya ni. ¹⁵Yan di kyɛ ka ban bɛ pii zugu ti sigi tiŋŋa na nti kpɛ duu puuni n‑zaŋŋi sɛseelli, ¹⁶ka seeba ban bɛ puri ni di labi nyaaŋŋa nti zaŋŋi ba kpari la. ¹⁷Di saha maa di nin ti kpeem pam n‑tisi pɔ’apuusi dima ni pɔ’aseeba ban mari biisi ka ba na mɔ’ara. ¹⁸Dizugu ya susim Naawunni ka dinŋɔ di kyɛ na waari saha, ¹⁹dama di dabsa maa ka wahala nin bɛ ni pam, wahalaseaa ban na zi n‑nya Naawunni ŋɔn daa naam duniya wa sahanseaa zaŋŋi n‑kyaŋŋi zuna, ka ku laa m‑maali n‑nya lala taabu yaasa. ²⁰Ka ti Dugma maa yi daa bu ŋmaai dabsa maa gyiŋŋa, saalibii n daa ka ni n‑da naa n‑nya tiliginsim, amaa ŋɔn daa yiisi seeba la zugu ka u siri daa ŋmaai dabsa maa. ²¹Ka di saha maa, sɔ yi ti yɛli ya, ni, ‘Nyama, Masiiya maa bɛ la kpa.’ bee ‘Kpa sa ka u bɛ ni.’ yan di niŋi ba yɛdda. ²²Seeba nin ti doaai na m‑ma’ari ziri, ni, ban n nyɛ Masiiya, bee, ni, ban n nyɛ anabidima; ba nin tum alahazibu tuma ni ba ti yɔmsi niriba m‑basi, halli ni Naawunni ŋɔn yiisi seeba la gba, amaa Naawunni ku sakki lala. ²³Ya gbaam ya mansi, dama m pun daŋŋi n‑yɛli ya seelli kam zaa.”

²⁴Ka u daa laa n‑yɛli ba, ni, “Amaa di saha, wahala maa nyaaŋŋa, ni#:-

‘Wuntaŋŋa nin ti zibgi zimm!

Ka namboaa ku laa m‑pɛligi:

²⁵Saŋmariwuusi nin ti yiiri saazugu n‑luri na,

Ka arizana yiikodaandima zaa nin damna.’

²⁶Di saha ka ba nin ti nya ‘Ninsaala Bii maa ka u pɔtti na, ka sangbana nin gyiligi u’, ka u ti mari yiiko pam ni gyirima veelim. ²⁷Di saha maa ka u nin ti tum malaakadima maa ka ba yi na m‑paai duniya wa lugri kam zaa n‑zaŋŋi ŋɔn yiisi seeba la ka la’asi ba taaba.”

²⁸Ni, “Ya kyɛ ka kinkaŋŋa yɛla wulisi ya di gbinni ŋɔn nyɛ seem: ya yi ti nya ka lala tii maa yiisiri wuliŋmeena ka pusiri vapaala, ya nin baŋŋi, ni, siga saha pɔtta. ²⁹Ka di bɛ la lala: ya yi ti nya ka yɛla wa zaa niŋna, ya nin baŋŋi, ni, saha maa pɔriya. ³⁰Yɛlimaŋni ka n yɛli ya wa, ni, zuna niriba zaa ku gaari see ka dinŋɔ zaa niŋi. ³¹Saazugu ni tingbaŋŋu nin gaari, amaa man yɛttɔ’a wa ku gaari.”

³²Ni, “Amaa di daari maa, bee di saha, ŋɔn ya paai sahanseaa la ka sɔsɔ bu mi deede, halli malaakadima ban bɛ arizana ni la bu mi, Naawunni Bii maa gba bu mi, na’ala ti Ba maa mi. ³³Dizugu ya gura, yan di gbisira, dama ya bu mi di saha maa. ³⁴Di ti ya n‑nyɛ la hoo dɔsɔ ŋɔn daa wa goorim ka puri u yiri tuma n‑tisi u tuntumniba seem, sɔkam zaa ni u tuma. Ka yɛli ŋɔn guri u yiri za’anɔri maa, ni, u di gbisi. ³⁵Dizugu ya gura suŋŋa, dama ya bu mi yiri maa daana lappu saha na - ammi, zaanoori, bee yuntasuusi, bee bɛkasigri, bee asuba? ³⁶Ya sɛ’asima, ka di kyɛ ka u paai na n‑libgi ya ka ya na gbisira. ³⁷Ka man yɛtti yarima seem wa, n yɛtti la sɔkam zaa, ni, ya sɛ’asima n‑gura.”

¹Di daa kpalim la dabsa ayi ni Yakki-n‑Gaari Kyuu, kyuseaa ban diri bundiripaala maa - seesi an ka dabinni la. Ka gyeeŋŋu kpambaya ni zaaligu karimbadima maa daa boori sɔseaa ban nin zaŋŋi n‑sɔ’ai n‑gbaai Yisa n‑ku. ²Ni, “Ti di niŋi lala Kyuu maa zama sunsukkuni; tin mira ka niriba maa nin zabi.”

³Yisa mun daa bɛ la Bɛtani tinkpaŋŋa; u daa kpɛ la Saimoon yiri, ŋɔn daa nyɛ kunkɔŋŋa la. Ka ban daa ti dira, pɔ’asɔ daa mari turaali kɔlɔba n‑kpɛ na, turaali kpaam n‑daa la, ka bu mari la nyunya’asiri ka bu ligri zoaai pam. U daa ŋma kɔlɔba maa n‑kpaai kpaam maa n‑saari Yisa zugu. ⁴Ka ban daa bɛ bɛni maa seeba sufu daa yisigi, ka ba tɔ’asiri n‑tiri taaba, ni, “Bɔzugu ka u sa’am turaali wa? ⁵Ba yi da zaŋŋi bu n‑koosi, ligri pam naa n‑yi na ka lala ligri naa n‑toaai m‑puri n‑ti faradima!” Ka ba daa nyikki u lala. ⁶Ka Yisa yɛli ba, “Ya kyɛl u! Wula ka ya daamni u? U tum la din veela n‑ti ma. ⁷Ya kur nin mari faradima ya saani sahakam. Ya yi boori ya suŋŋi ba, ya nin nya soori. Amaa ya ku mari mani sahakam. ⁸Pɔ’a maa mun niŋi la hoo ŋɔn nyaŋŋi seem; u zaŋŋi turaali kpaam wa hoo ŋɔn daŋŋi n‑saari n niŋŋa n‑sɛ’asiri zaŋŋi n‑kyaŋŋi n kum sɔ’abu saha seem la. ⁹Yɛlimaŋni ka n yɛli ya, ni, ba yi ti mooli lahabasuŋŋu maa duniya wa lugri kam zaa, ba nin teaai pɔ’a wa yɛla n‑tɔ’asi n‑wulisi ŋɔn niŋi seem maa.”

¹⁰Ka Gyuudasi Isikariyɔti, ŋɔn daa nyɛ Yisa nyaandɔliba pii ni ayi maa yinni la, daa bakki n‑kyaŋŋi gyeeŋŋu kpambaya maa saani ni u ti figsi Yisa n‑ti ba. ¹¹Ba sufu daa maaya ŋɔn daa yɛli ba lala yɛttɔ’a maa zugu, ka ba daa ti noori, ni, ba nin ti u ligri. Dizugu Gyuudasi daa piili m‑boori sɔsunseaa ŋɔn nin niŋi n‑zaŋŋi Yisa n‑ti ba.

¹²Kyuu maa dahinyinni, peesi kɔribu daari maa, ka Yisa nyaandɔliba daa boosi u, ni, “Yɛni ka i boori ni ti kyaŋŋi n‑kpɛ m‑maali Kyuu diibu siri n‑ti i?” ¹³Ka Yisa daa tum babayi, n‑yɛli ba, “Ya kpeem timpuuni. Ya yi ti kpeeri timpuuni maa, dɔsɔ nin paai ya na n‑ziiri koom. Yan dɔla u nyaaŋŋa ¹⁴n‑kyaŋŋi yiri seaa ŋɔn nin kpɛ la ni, ka kpɛ n‑yɛli yiri maa daana, ni, ya Karimba maa nin ti boosi u, ni, dukani ka ŋɔn ni u nyaandɔliba ya kpɛ n‑di ba Kyuu bundirigu? ¹⁵Ka u nin wulisi ya dutitaari gyirambisa zugu ka ba pun maali ka siri n‑zaali. Ya sɛ’asima bɛni ka guri ti.” ¹⁶Ka nyaandɔliba ayi maa daa yi n‑kyaŋŋi timpuuni, ka di daa niŋi ba hoo ŋɔn pun yɛli ba seem maa, ka ba daa sɛ’asi Kyuu maa siri. ¹⁷Zaanoori ŋɔn daa ti paai, Yisa ni u nyaandɔliba pii ni ayi maa daa paai na. ¹⁸Ka ban daa ti dira, Yisa daa yɛliya, “Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya wa, ya yinni nin figsi ma n‑ti n dindaandima - ti ban la’am n‑diri wa yinni.” ¹⁹Ba sufu daa sa’amiya, ka ba daa boosiri u yinniyinni, “Mani, bee?” ²⁰Ka u daa yɛli, “Di nyɛ la ya pii ni ayi wa yinni, man ni ŋɔn la’amni n‑sukkri laa yinni ni. ²¹Ninsaala Bii maa nin bakki n‑gaari hoo din pun sɔbi n‑zaali u zugu seem la. Amaa ŋɔn mun figsi Ninsaala Bii maa n‑kyɛ ka ba gbaai u - di tɔ n‑ti u! Ba yi daa kyɛ di daama dɔ’am, di naa n‑sɔa.”

²²Tɔ; ka ban daa ti diri maa, u daa zaŋŋi diseebu m‑puusi Naawunni pɛ’abu ka ŋmaai n‑zaŋŋi n‑tisi ba ka yɛli, “Ya deaama; n ningbina nla.” ²³Ka laa n‑zaŋŋi kɔbeaa m‑puusi Naawunni ka zaŋŋi n‑ti ba, ka ba zaa daa nyu ka puuni. ²⁴U daa yɛli ba, “N ziim nla. N ziim wa nin ti yi na, ka di yiibu na nin kyɛ ka nangbanyinni zaalipaalli ti zaani, n‑tiri niriba pam. ²⁵Yɛlimaŋni ka n yɛtti ya, n ku laa n‑nyu tiwala daam wa taabu yaasa, halli ni dindahinseaa man nin nyu di bumpaalli, Naawunni naam beesigu ni.”

²⁶Ka ba daa yuum yuuma m‑pɛ’ari Naawunni. Ban daa yuum n‑naai maa, ba daa yi bɛni n‑kyaŋŋi nti paai Ɔlivii Zoori kpaŋŋa.

²⁷Ka Yisa daa yɛli ba, “Ya zaa nin wurim ka kyɛ ma, vi zugu. Pa lala ka di daa sɔbi n‑dooli? - ni, ‘N nin ŋmɛ pɛgura maa ka peesi maa wurim.’ ²⁸Amaa man yi ti doaai kum ni n nin daŋŋi ya tooni n‑kyaŋŋi Galilii tingbaŋŋu.” ²⁹Ka Piita yɛli u, “Ba zaa yi ti wurim ka kyɛ i, vi zugu, man ku niŋi lala!” ³⁰Ka Yisa yɛli u, “Yɛlimaŋni ka n yɛtti i wa, zuna yuŋŋu wa i mammaŋŋa nin kyiisi, ni, i zi ma; i nin ti yɛli lala napɔŋŋu buta pɔi, ka nɔroo naayi kum buyi.” ³¹Ka Piita labsi n‑yɛli ni nimmoaa, ni, “Halli di yi zaan kum ni, n ku kyiisi i.” Ka u taaba maa zaa gba daa yɛli lala.

³²Ka ba daa kyaŋŋi m‑paai ya’aseelli ban boonni Gyɛtisamanni. Ka Yisa yɛli u nyaandɔliba maa, “Ya zinma kpa ka n kyaŋŋi n‑susi Naawunni ka kyɛ na.” ³³U daa zaŋŋi la Piita ni Gyeemsi ni Gyɔni ka ba dɔli u, ka di daa mugsi u pam ka beerim daa gbaai u ka di daa wum u pam. Ka u daa yɛli ba, “Beerim din bɛ n sufu ni wa zoaaya pam, n‑ŋmanni din ya ku ma. Ya kpalimma kpa ka gura.” ³⁴Sufusa’aŋŋu ni beerim daa gbaai u ka di daa wum u pam, ka u daa yɛli ba, “Beerim din bɛ n sufu ni wa zoaaya pam, n‑ŋmanni din ya ku ma. Ya kpalimma m‑bɛ kpa ka gura.” ³⁵U daa kyaŋŋi tooni beela m‑paasi nti zaŋŋi u maŋŋa n‑gbaani tiŋŋa ka susiri n‑yɛtti, ni, di yi nin toaai, ni, namsigu wa ŋɔn gaari ka kyɛ u. ³⁶Ka susi, ni, “Abba, m Ba, seelikam bu gaari i. Kyɛ ka namsigu kɔbeaa wa gaari ka kyɛ ma: di kyɛ ka n nyu di! Amaa di pa la man ŋɔn boori seem la, see nyin ŋɔn boori seem maa niŋma.” ³⁷U daa labi na n‑nya, ka babata maa zaa daa gbisiri ni; ka u booli Piita, ni, “Saimoon, i gbisiri ni? I na’a ku toaai n‑gali goom halli saha beela?” ³⁸Ka laa n‑yɛli ba zaa, ni, “Ya gura, ka susiri Naawunni ka lala nin kyɛ ka ba di zamsi ya halli ka ya ti lu. Ya sufu boori sakkri amaa ya ningbina ka yaa ka za’asiri ni.” ³⁹Ka u daa laa m‑bakki n‑kyaŋŋi n‑laa n‑susiri lala yaasa. ⁴⁰Ka ŋɔn daa laa n‑labi m‑paai na, ba daa gbisiri ni, dama ba nini daa mumni ni, dizugu ba daa bu mi ban ya labsi n‑yɛli u seem. ⁴¹Ŋɔn daa kyaŋŋi ka labi na napɔmbuta la, u daa yɛli ba, “Ya na kpalim n‑gbisiri ka vuusira?”. Ni, “Di sakkiya! Saha maa paaya. Ya nyama, ba pun yi n nyaaŋŋa ka figsi man Ninsaala Biiya n‑ti ala’akyi dima. ⁴²Ya doaama ka ti kyaŋŋi! Minaafikka maa n kyɛnni na wa.”

⁴³Ŋɔn daa na kur tɔ’asiri maa, Gyuudasi daa paai na, ŋɔn daa nyɛ u nyaandɔliba pii ni ayi la yinni yinni. Niriba pam daa dɔli u: ba daa yi la gyeeŋŋu kpambaya ni karimbadima ni kpamma saani na, ka ba daa mari ba takoobidima ni dɔya na. ⁴⁴Minaafikka maa daa pun wulisi u nyaaŋŋa maa ŋɔn ya n‑niŋi seem n‑kyɛ ka ba baŋŋi Yisa, ni, “Man nin puusi sɔ suŋŋasuŋŋa la, ŋɔna nla. Ya gbaam u m‑mari suŋŋa n‑kyaŋŋi.” ⁴⁵Ka dizugu Gyuudasi daa paai na nti kyaŋŋi yooma m‑paai Yisa saani, ka yɛli u, “N Karimba!” ka daa puusi u suŋŋasuŋŋa. ⁴⁶Ka ba daa gbaai u kirikiri. ⁴⁷Ka ban daa zɛ n‑tabi bɛni maa sɔ daa foaai u takoobi n‑kyɛ kpambaya bisɔ n‑ŋmaai u tubri m‑basi. ⁴⁸Ka Yisa daa boosi ba, ni, “N nyɛ la ban zabra ka faari neema la sɔ, bee wula? - ka ya mari takoobidima ni dɔya wa n‑yi na ni ya gbaai ma dizugu? ⁴⁹Beoo kam n daa yi bɛ la ya saani, n‑daa zintiri Gyeeŋŋu Yiri maa ni n‑wulisiri niriba, ka ya daa bu gbaai ma. Amaa see ka di siri niŋi hoo Naawunni Litaafi ŋɔn daa yɛli seem maa.” ⁵⁰Ka ba zaa daa zɔ ka kyɛ u.

⁵¹Ka na’akyimbilisɔ n daa bɛ bɛni, u mun daa gɔbi kyinkyinni kɔkɔ n‑dɔli Yisa nyaaŋŋa. ⁵²Ka ba daa gbaai bii wa, amaa u daa zɔ m‑bakki yɔri ka u kyinkyinni maa kpalim ba nuu ni.

⁵³Ba daa mari Yisa n‑kyaŋŋi Gyeeŋŋu Toondaana saani, bɛni ka gyeeŋŋu kpambaya ni kpamma ni karimbadima maa zaa daa la’am na. ⁵⁴Ka Piita daa sɔ’ai n‑dɔli Yisa nyaaŋŋa sa, halli nti kpɛ Toondaana maa dundɔŋŋu ni. U daa la’am la soogyadima maa saani n‑zi bɛni n‑wuusiri bugum. ⁵⁵Kpamma maa, ni la’aŋŋu dima zaa, daa moori la ni ba nya sɛhara n‑galim Yisa ka ku u, amaa ba daa bu nya lala sɛhara. ⁵⁶Sɛharadima pam daa yi na m‑ma’ai ziri, amaa a daa bu dɔli taaba. ⁵⁷Ka baseeba daa doaai n‑naai noori ni ba ti ma’ai ziri anŋɔ taabu, ni ba ti kpeesi u yɛla ni, ⁵⁸ni, “Ti daa wum ka u yɛli, ni, u nin sa’am Gyeeŋŋu Duseaa ninsaalidima ŋɔn mɛ maa, ka zaŋŋi daba ata m‑mɛ seaa niriba nuusi ŋɔn ku toaai m‑mɛa.” ⁵⁹Ni di zaa ba sɛhara daa bu dɔli taaba deede. ⁶⁰Di saha ka Gyeeŋŋu Toondaana maa daa doaai ba zaa tooni m‑boosi Yisa, ni, “I ka labsigu zaŋŋi n‑kyaŋŋi ban tiri yɛttɔ’aseesi m‑paari i wa?” ⁶¹Ka Yisa ŋɔn daa sina ka daa bu labsi n‑yɛli u seelli maa, Toondaana maa daa laa m‑boosi u n‑yɛli, “Nyini n nyɛ Masiiya ŋɔn ya fa ti m‑basi ka di naam la? Nyini n nyɛ Naawunni bii la?” ⁶²Ka Yisa daa labsi, ni, “Mani nla; ka#:-

‘Ya nin nya Ninsaala Bii maa’

‘Ka u zi Naawunni Yaadaana maa nudirigu ya’ari’

‘Ka kyɛnni na ka saazugu sangbana gyiligi u.’ ”

⁶³Ka Toondaana maa suuri daa yisigi, halli ka u daa toaai u mammaŋŋa sutura dizugu ka yɛli, “Ti bu laa m‑boori sɛharadima yaasa, bee bɔa? ⁶⁴Ya bu wum ŋɔn tɔ’asiri yɛttɔ’aseesi an kyisiri wa? Ya teesi la wula?” Ka ba zaa daa yi Yisa nyaaŋŋa, ni, u niŋi taalli - taalli kan sumni la kuubu. ⁶⁵Ba ninvugseeba daa piili n‑tusiri nantoori n‑saatiri Yisa, ka ba daa zaŋŋi bunni n‑vili u nini ka daa lɔbri u tampɛkka ka boosiri u, ni, “Nyin anabi wa, bugma m‑baŋŋi ŋɔn ŋmɛ i wa!” Ka soogyadima maa daa deaai u ka gba ŋmɛ u.

⁶⁶Tɔ; di saha ka Piita daa na kpalim m‑bɛ tiŋni dundɔŋŋu maa puuni. Ka Gyeeŋŋu Toondaana yiri maa pɔ’asarisɔ daa kpɛ na ⁶⁷n‑nya u ka u wuusiri bugum maa. Ka pɔ’asariga maa daa yɛli “Nyin gba yi bɛ la Yisa, Nazarɛti nira wa, saani!” ⁶⁸Amaa u mun daa kyiisiya; ka daa yɛli, ni, “M bu mi! - M bu baŋŋi nyin tɔ’asiri yɛttɔ’aseesi wa gbinni!” Ka daa yi n‑kpɛ bunzɔŋŋu ni. Di saha maa ka nɔroo daa kum. ⁶⁹Ka pɔ’asariga maa daa nya u bɛni ka daa laa m‑piili yaasa n‑yɛtti n‑tiri ban zɛ bɛni maa, ni, “Ŋɔnwa nyɛ la niriba wa yinni.” ⁷⁰Ka Piita daa kyiisi yaasa. Din daa paasi beela, ban daa zɛ bɛni maa daa laa n‑yɛli Piita, ni, “I ku toaai n‑kyiisi, ni, i pa ba nyaandɔla, dama i gba yi la Galilii na.” ⁷¹Ka Piita daa piili m‑poori noori n‑yɛtti yɛlikyɔ’ama, ni, “M pɔya, ni, n yɛli la yɛlimaŋni. M bu mi dɔsɔ yan tɔ’asiri u yɛla maa!”

⁷²Di saha maa ka nɔroo daa kum m‑paasi buyi, ka Piita teaai Yisa ŋɔn daa yɛli u seem la, ni, “I nin kyiisi ma napɔŋŋu buta pɔi, ka nɔroo naayi kum buyi.” Ka u daa zɔ n‑yi ka kumna.

¹Ka beoo ŋɔn daa ti kaai, gyeeŋŋu kpambaya maa daa la’am, ban ni kpamma ni karimbadima maa - halli ba sariya karibu dima zaa. Ba daa la’asi n‑gbaai ba gbaari. Ba daa ba Yisa bansi n‑zaŋŋi u n‑kyaŋŋi n‑niŋi Gɔmna Pailiti nuu ni. ²Ka Pailiti daa boosi u, ni, “Nyini n nyɛ Izraɛli dima Naaba la?”, ka Yisa labsi n‑yɛli u, “Nyin yɛli seem maa n nyɛ di.” ³Ka kpamma maa daa galim u zaŋŋi n‑kpa yɛla pam zugu, ⁴ka Pailiti daa boosi u yaasa, ni, “I bu ya labsi? Wumma ba galinsi maa zaa ŋɔn bɛ seem.” ⁵Ka Yisa daa bu laa n‑gyɛrigi u seelli yaasa, ka di daa niŋi Pailiti alahazibu.

⁶Tɔ, ka di daa nyɛ la kaari soori, ni, Kyuu maa saha niriba daa yi wulisi dansarika niriba ninvugsɔ ban boora, ka Gɔmna maa ti yiisi di daama sarika ni na n‑kyɛ m‑basi ka u kyaŋŋi. ⁷Di saha maa ka dɔsɔ ŋɔn yuuri boonni Barabasi daa bɛ sarika ni: ŋɔna ni u taaba daa pun zabi Gɔmnanti dima maa n‑ku niriba di zugu, ka ba daa gbaai ba n‑niŋi sarika ni. ⁸Ka daadam maa daa la’am na nti susiri Pailiti, ni, u dɔli lala Kyuu soori la n‑yiisi sɔ n‑ti ba na; ⁹ka u daa labsi m‑boosi ba, ni, “Ya boori ni m basi Izraɛli dima Naaba wa n‑ti ya na?” ¹⁰- dama u daa baŋŋi, ni, nyuuri zugu ka kpamma maa daa zaŋŋi Yisa n‑ti u. ¹¹Ka gyeeŋŋu kpamma maa daa figsi niriba maa n‑kyɛ ka ba yɛli Pailiti ni u basim Barabasi n‑ti ba, ka kyɛ Yisa. ¹²Ka Pailiti laa n‑yɛli zama maa, ni, “Ka ninvugsɔ ban boonni Izraɛli Naaba la muna? - Ya boori ni n niŋi u la wula?” ¹³Ka ba tasi n‑labsi, ni, “Kpaasim u n‑tabli dɔpulli zugu!” ¹⁴Pailiti daa boosi ba, ni, “Taalli bɔ ka u lee n‑tum?” Ka ba daa maali n‑tasi pam, ni, “Kpaasim u!” ¹⁵Tɔ, ka Pailiti daa boori ni u maai daadam maa sufu, ka dizugu u daa yiisi Barabasi m‑basi n‑ti ba, ka daa kyɛ ka ba feebi Yisa ka zaŋŋi u n‑tisi ni ba kpaasi u n‑tabli dɔpulli zugu.

¹⁶Di saha ka soogyadima maa daa zaŋŋi Yisa n‑kpɛ zɔŋŋu maa ni - ban boonni ‘Baarikyi’ seela maa - ka booli ba taaba ni ba ti la’am na. ¹⁷Ba daa zaŋŋi naam kparigu n‑yeeli Yisa, ka paam goosi m‑pili u zugu hoo naam zupiliga ¹⁸ka yi piili m‑puusiri u, ni, “Ndana, m Ba Izraɛli Naaba!” ¹⁹Ba daa zaŋŋi kika’ari n‑feebi u zugu, n‑tuusi nantoori n‑niŋi u, n‑gbaantiri u. ²⁰Ka ban daa maali u ansarisi lala n‑naai maa, ba daa yeaai ba kparigu maa ka labsi u maŋtoori neema n‑yeeli u. Ka daa zaŋŋi u n‑yi ni ba ti kpaasi u.

²¹Ban daa yi soori ba daa paai dɔsɔ ŋɔn yuuri boonni Saimoon. Ŋɔn daa kpeeri timpuuni ka ba daa mugsi u ka u zi Yisa dɔpulli daari maa. (Saimoon ŋɔnwa daa nyɛ Sairiini tingbaŋŋu nira: Alɛkzanda ni Ruufusi ba nla.) ²²Ba daa zaŋŋi Yisa n‑kyaŋŋi Gɔligɔtta ziiya (dinŋɔ gbinni nyɛ la, ‘Zuguŋmaaŋŋu Ziiya’). ²³Bɛni ka ba daa mari daam ka niŋi tiim n‑niŋi, n‑zaŋŋi n‑ti u ni u nyu; amaa u daa bu sakki. ²⁴Ka ba daa kpaasi u n‑tabli dɔpulli zugu, ka zaŋŋi ka n‑sa. Ka ba daa puri u sutura ni ba tɔri taaba, n‑toori tɛtɛ ni ba nya ŋɔn ya deaai. ²⁵Di daa nyɛ la hoo asuba kurigu awai, nɔnyeesiri saha, ban daa kpaasi u maa. ²⁶Ban daa sɔbi seelli n‑galimni u ni maa daa nyɛ la, ni, “Yɛhudiyadima Naaba la nŋɔa.” ^27-28Bɛni maa ka ba daa kpaasi na’ayigsi ayi gba: ka daa sa ba yinni u nudirigu ya’ari, ni yinni u nuzaa ya’ari. ²⁹Niriba ban daa gatti daa lɔbri ba zugu ka tuuri Yisa, ni, “Ɔhɔ! Nyini n daa yɛtti yɛttɔ’ayɔya wa - ni, i nin wurim Gyeeŋŋu Yiri la n‑lusi, ka zaŋŋi daba ata m‑mɛ ka la yaasa! ³⁰Pampaŋŋɔ yim dɔpulli maa zugu n‑sigi na n‑fa i maŋŋa m‑basi!” ³¹Lala ka gyeeŋŋu kpamma maa daa laari Yisa, ban ni karimbadima maa gba, ka yɛtti taaba, ni, “U daa faari la niriba m‑basira, amaa ka bu nyaŋŋi n‑fa u maŋŋa m‑basi! ³²Kyɛ ka ti nya Masiiya maa, Izraɛli Naa maa, ka u yi dɔpulli maa zugu n‑sigi na ka ti niŋi u yɛdda!” Ka niriba ayi seeba ban daa kpaasi n‑sa Yisa ya’a ayi maa gba daa tuuri u.

³³Agbaa saha ŋɔn daa paaya, tingbaŋŋu maa zaa daa niŋi zimm, ka zibsim daa ligi zaa n‑yuui m‑paai zaanoori hoo kurigu ata, wuntankabri saha. ³⁴Di saha maa ka Yisa daa kaasi pampam, ni, “Ɛlooyi, Ɛlooyi, lama sabakyitani?” - dinŋɔ gbinni nyɛ la, ‘N Naawunni, n Naawunni, wula ka i kyɛ ma m‑basi?’ ³⁵Niriba ban daa zɛ n‑tabi bɛni maa seeba daa wum u yɛttɔ’a maa ka yɛli, ni, “Ya wumma! U boonni la Ilaygya!” ³⁶Ka ba ninvugyinni daa zɔ na ni sɔ’asu n‑sukki damiisiri ni n‑zaŋŋi n‑kusi kika’ari ni n‑zaŋŋi n‑duusi m‑paai ni Yisa ti nyu, ni, “Kyɛla! - ka ti nya Ilaygya nin kyɛ na n‑sigsi u na, bee?” ³⁷Ka Yisa daa tasi pampam ka kpi. ³⁸Ka pateesa kan daa ya’ai Gyeeŋŋu Yiri Dutitaari puuni maa daa toaai buyi, n‑yi ka saazugu zaŋŋi n‑sigri tiŋni. ³⁹Soogyadima kpeensɔ n daa zɛ dɔpulli maa tooni: ka ŋɔn daa nya Yisa ŋɔn kpi seem maa, u daa yɛli, ni, “Doo wa siri daa nyɛ la Wumbiiya.” ⁴⁰Ka pɔ’aseeba daa bɛ kpaŋŋa sa ka gɔsiri na. Mariama ŋɔn daa yi Magdala na n daa bɛ ba sunsukkuni, ni Mariama ŋɔn daa nyɛ Gyeemsi bila ni Gyɔseesi ma, ni Saloomi. ⁴¹Ban n daa pun dɔli Yisa ŋɔn daa na bɛ Galilii tingbaŋŋu saha la, ka daa suŋŋni u. Pɔ’aba pam ban daa dɔli u Gyɛrusalɛm na gba daa bɛ bɛni.

^42-43Tɔ. Dɔsɔ n daa bɛ ni ŋɔn daa nyɛ gyirima daana kpamma maa sunsukkuni, ka daa guusiri Naawunni naam kyɛnni na m‑paasi. U yuuri daa boonni la Gyoosɛfi, ka u daa yi Arimatiiya tiŋŋa ni na. Di saha ka zaanoori daa ti maai Sɛ’asigu daari maa - Vuusim Dabsiri siri maaligu dabsiri nla - ka ŋɔn Gyoosɛfi daa mari u sufukpeemni n‑kyaŋŋi m‑paai Gɔmna Pailiti na nti susi u soori ni u kyɛ ka u zaŋŋi Yisa ningbiŋŋu nti sɔ’ai. ⁴⁴Ka Pailiti ŋɔn daa wum, ni, Yisa pun kpi la, di daa gyɛri u pam, ⁴⁵ka u daa booli soogyadima kpeema maa na nti boosi u, ni, Yisa pun kpi ka di yuui, bee? Ka Pailiti ŋɔn daa wum kpeema maa lahabaari maa n‑naai u daa zaŋŋi ningbiŋŋu maa yɛla n‑niŋi Gyoosɛfi nuu ni. ⁴⁶Ka Gyoosɛfi daa da kasiŋŋa ka sigsi kum maa na n‑zaŋŋi kasiŋŋa maa n‑vili u n‑zaŋŋi u n‑niŋi gbaliseaa ban pun kyiibi ka tampifeoo ni. Ka ba daa bilim kugtitaari n‑ligi ka noori. ⁴⁷Mariama Magdalapɔ’a la, ni Gyɔseesi ma Mariama, daa gɔsiri ni, ka nya ban daa zaŋŋi Yisa ningbiŋŋu n‑sɔ’ai seela.

¹Vuusim Dabsiri maa ŋɔn daa ti gaari ka Mariama, Magdala tiŋŋa pɔ’a la, ni Mariama Gyeemsi ma la, ni Saloomi, daa da kpanyuuma ni ba kyaŋŋi nti soosi Yisa ningbiŋŋu. ²Alahari daari bɛkyikyeoo ka ba daa kyɛnni Yisa gballi maa ziiya. ³Ba daa bɛ soori ni ka daa boosiri taaba, ni, “Ŋɔni n ya m‑biligi kugri la gballi maa noori ni n‑ti ti?” ⁴Amaa ba daa gɔsi n‑nya, ka kugri maa pun biligi ni. Kugtibsiri n daa nyɛ ka. ⁵Ba daa kpɛ gballi maa puuni, ka daa nya na’akyimbilisɔ, ka u yɛ neempeela faratiti n‑zi gballi maa ni, ba nudirigu ya’ari, ka di daa gyɛri ba pam. ⁶Ka u daa yɛli ba, ni, “Ya di kyɛ ka dabeem mari ya.”, ni, “Ya boori la Yisa ziiya, Nazarɛti dɔsɔ ban daa kpaasi la. U yigsiya. U laa n‑ka kpa. Ya nyam ban daa dooli u seela nŋɔa! ⁷Amaa ya kyɛma n‑yɛli u nyaandɔliba, ni Piita, ni, u daŋŋi ba tooni n‑kyaŋŋi Galilii. Bɛni ka ba nin nya u, hoo ŋɔn daa pun yɛli ba seem la.” ⁸Di daa gyɛri pɔ’aba maa pam n‑ŋma ba yam; ka dizugu ba daa zɔ n‑yi gballi maa ni na. Dabeem ŋɔn daa mari ba pam la zugu, ba daa bu yɛli sɔ seelli.

Gbankura seesi puuni ba sɔbi m‑paasi anŋɔa#:-

[[⁹U daa yisigi Alahari daari asuba pinipini, ka di dabsiri maa u daa daŋŋi n‑kyɛ ka Mariama Magdala pɔ’a la n nya u, pɔ’asɔ ŋɔn daa kari arizimbeeri ayɔpɔi u zugu ni la. ¹⁰Mariama daa yi bɛni n‑kyaŋŋi Yisa nyaandɔliseeba la saani, ka ba daa zi la ni sufusa’aŋŋu n‑kumna; ka u daa yɛli ba di lahabaari maa. ¹¹Ban daa ti wum, ni, Yisa bɛ u nyɔvuri ni ka pɔ’a maa pun nya u, ba daa bu niŋi lala yɛdda.

¹²Di nyaaŋŋa ka ba niriba ayi daa kyɛnni ba nɔba m‑pɔtti moo ni, ka Yisa beesigu daa takki ka u yi ba saani. ¹³Ba daa labi nti yɛli ban kpalim la, amaa ba daa bu niŋi ba gba yɛligu maa yɛdda.

¹⁴Tɔ. Ka u daa naayi zaŋŋi u maŋŋa n‑wulisi u nyaandɔliba pii ni yinni la, ban daa ti diri diibu sahanseaa la, ka daa tɛrisi ba pam ba yɛdda kaalinsi maa zugu, ni ba tuppuwumni zugu, dama ba taaba la daa nya u u kum yisigri maa nyaaŋŋa ka ban mun daa bu niŋi ba yɛligu maa yɛdda. ¹⁵Ka u daa yɛli ba, ni, “Ya kyam nti gyili duniya lugri kam zaa m‑mooli lahabasuŋŋu wa yɛla n‑ti Naawunni ŋɔn naam sɔ zaa. ¹⁶Ka ŋɔnkam niŋi yɛdda n‑su Naawunni koom nin nya tiliginsim, amaa ŋɔnkam za’asi ka bu niŋi yɛdda nin baasi yɔri. ¹⁷Ka tunkara anŋɔ nin bɛ yɛdda dima saani: n yuuri maa ni ka ba nin kari arizimbeeri n‑yiisi niriba ni, ba nin tɔ’asi yɛttɔ’a balibubalibu, ¹⁸ba yi ti gbaai wugi ni ba nuusi, bee, n‑nyu tibeoo, di bu ya niŋi ba sɛseelli; ba nin zaŋŋi ba nuusi m‑pa baaridima zugri ka ba nya alaafɛa.”

¹⁹Tɔ. Ti Dugma Yisa ŋɔn daa tɔ’asi dinŋɔ zaa n‑ti ba n‑naai, Naawunni daa zaŋŋi u n‑duusi arizana ni ka u zini ŋɔn Naawunni nudirigu ziiya. ²⁰U nyaandɔliba mun daa yi n‑kyaŋŋi ya’ari kam zaa nti mooli lahabaari maa. Ka ti Dugma daa bɛ ba saani n‑tumna, ka u daa wulisi, ni, ba yɛlisim nyɛ la yɛlimaŋni, u tunkara seesi an daa dɔli ba maa zugu. Ammi.]]