Yisa
TUUMUDIMA
tuma an daa nyɛ seem
11M Ba Tiyɔfiluusi:
N piiligu gbaŋŋu maa ni, n daa sɔbi bunseelli kam zaa Yisa ŋɔn daa niŋi ka wulisi, sahanseaa ŋɔn daa piili u tuma maa la. 2-3N daa sɔbi di zaa yɛla, halli nti paai dabsiseaa ban daa zaŋŋi u n‑duusi arizana ni la. N daa wulisi i, ni, ba daa namsi u n‑ku u, amaa di nyaaŋŋa u daa wulisi u maŋŋa u tuumudima saani - ŋɔn daa pun yiisi seeba la. Ni, u daa niŋi lala dabsa pisinaasi puuni ka tum tuma pam n‑kyɛ ka ba baŋŋi, ni, u laa m‑bɛ u nyɔvuri ni; ka diri azama zaŋŋi n‑kyaŋŋi Naawunni naam yɛla. Ni, u daa kpaam ba, Naawunni Siiya Vuusim Kasi yiiko ni, ka Naawunni naayi zaŋŋi u n‑duusi arizana ni.
4Tɔ; lala dabsa maa, sahaseaa ban ni ŋɔna ŋɔn daa la’am n‑diri maa, u daa yɛli ba u kpaaŋŋu maa puuni, ni, ba di yi Gyɛrusalɛm timpuuni, di yi pa ni ba ti nya piiniseaa ŋɔn daa yɛli ba la, piiniseaa u Ba ŋɔn daa pun tisi noori, ni, u nin ti ba maa. 5Ni, “Gyɔni mun daa zaŋŋi koom n‑su ya, amaa dabsa ayi saha ya nin deaai Vuusim Kasi suubu.”
6Sahanseaa yaasa, Yisa nyaandɔliba zaa daa la’am u saani na, ka ba daa boosi u, ni, “Ti Dugma, pampaŋŋɔ ka i nin zaŋŋi naam suulinsi la nti labsi n‑niŋi Izraɛli dima nuu ni yaasa, bee?” 7Ka Yisa daa labsi n‑yɛli ba, “Di zaa bɛ la m Ba nuu ni; ŋɔna nin zaali saha ni seelli kam zaa ti niŋi. Dizugu di bu kpa ni yarima baŋŋi dabsa bee saha maa yɛla ŋɔn nyɛ seem. 8Amaa Sii Kasi maa yi ti kyɛ ya saani na, yiiko nin kpɛ ya sufu ni n‑kyɛ ka ya niŋi sɛhara dima m‑mooli man yɛla Gyɛrusalɛm timpuuni, ni Gyuudii ni Samɛrii tinsi zaa, halli nti paai duniya wa lugri kam zaa.” 9Tɔ: ŋɔn daa tɔ’asi n‑naai, ba daa nya ka u duuri la saazugu nti kpɛ sangbana ni, ka sangbaŋŋu maa daa ligi u ka ba daa bu laa n‑nya u yaasa. 10Ba daa kur gɔsiri ni, halli ka u ti kpɛ sangbana ni. Di saha maa ka niriba ayi daa gbirigi n‑zaani ba saani, niriba maa mun neema daa pɛligiya ni, nyain! 11Ba daa yɛli nyaandɔliba maa, ni, “Yan Galilii dima wa, wula zugu ka ya kpalim n‑zɛya n‑gɔsiri sangbana ni? Ya pun nya ka Yisa da du m‑paai arizana ni; tɔ, ka ŋɔn Yisa siri nin labi na, hoo yan nya u ka u du arizana seem la.”
12Tɔ. Ka di nyaaŋŋa Yisa nyaandɔliba daa doaai n‑yi Ɔlivii Zoori maa zugu n‑labi n‑kyaŋŋi Gyɛrusalɛm; lala tiŋŋa maa ni zoori maa daa bu wɔ’a. 13Ba daa kpɛ tiŋŋa maa ni m‑paai yiri la, n‑du n‑kpɛ gyirambisa duseaa ban daa gbɛ la. Ba daa nyɛ la Piita ni Gyɔni, ni Gyeemsi, ni Anduru, ni Filipi, ni Tɔmaasi, ni Baatɔlɔmiyu, ni Matiyu, ni Alifiisi Gyeemsi, ni Saimoon sɔ ban daa boonni ‘Zɛlɔti’ la, ni Gyeemsi Gyuudasi. 14Banŋɔ zaa nini n daa moaai n‑la’amni taaba m‑puusiri Naawunni, ban ni pɔ’aba maa, ni Mariama, Yisa ma la, ni Yisa mabiisi.
15Tɔ; ka di dabsa maa dahinseaa ka nyaandɔliba maa zaa daa la’am taaba, m‑paai niriba kɔbga ni pisi. Di saha maa ka Piita daa doaai n‑zaani n‑tɔ’asi, ni, 16“M mabiisi, Naawunni Vuusim Kasi daa kyɛ ka NaaDauda daa pun yɛli Gyuudasi yɛla - Gyuudasi sɔ ŋɔn daa beeli ninvugseeba ban daa gbaai Yisa la - ka di sɔbi n‑dooli. Dinŋɔna, soori ka ni see ka u yɛligu maa siri niŋi hoo ban daa yɛli seem wa. 17Ni, ŋɔn Gyuudasi nyɛ la ti la’aŋŋu wa nira, ka u nuu bɛ ti tuma wa zaa ni.” 18[Baŋŋma, m Ba Tiyɔfiluusi, ni, ŋɔn Gyuudasi daa deaai ligri u tumbeoo zugu, ka daa zaŋŋi a n‑da puu, ka u daa lu tiŋŋa u nindaa zugu n‑kpi. U puuri daa tasi, ka u puuri ni nyoori daa yi na m‑basi. 19Gyɛrusalɛm niriba zaa daa wum di yɛla, ka dizugu ba daa booli puu maa, ni, ‘Akyɛlidama’ - di gbinni nyɛ la ‘Ziim Ziiya’.] 20Ka Piita daa laa n‑yɛli ba, “Dama di sɔbiya Yuuma gbaŋŋu ni, ni#:-
‘U yiri nin labgi daboo,
Sɔ ku laa m‑bɛ ka ni.’
ka di laa n‑sɔbi, ni#:-
‘Kyɛ ka sɔ deaai u ziiya n‑tumna!’
21-22Dizugu di sumni ni ninvugsɔ ti ya la’am ni ti, ni u ti niŋi sɛhara, ni, u daa siri nya ka baŋŋi, ni, ti Dugma Yisa daa yisigi kum ni. U nin nyɛ la dɔsɔ ŋɔn daa pun bɛ ti saani sahanseaa ti Dugma Yisa ŋɔn daa bɛ ni ka ti daa la’amni n‑tabinni u saani maa, n‑yi Gyɔni ŋɔn daa piili n‑suuri niriba Naawunni koom la, halli nti paai dabsiseaa Yisa ŋɔn daa du arizana ni la.” 23Ka ba daa yiisi lala niriba ayi: Gyoosɛfi ŋɔn yuuri daa boonni Baasabasi la, ka ba daa pa u yupaa, ni, ‘Gyasitisi’ la; ka ŋɔn paasi buyi mun yuuri n daa boonni Matayasi. 24Dinŋɔna ba daa susi Naawunni, ni, “Ti Dugma, nyini mi sɔkam zaa sufu ni teesa, ka dizugu wulisim ti niriba ayi wa puuni nyin, Naawunni, ŋɔn boori sɔ, 25ni u ti zaani Gyuudasi zaaziiya n‑tumni i tuma maa. Gyuudasi mun daa bakki nti kyaŋŋi u maŋtoori zii la ni.” 26Ka ba daa tɔ la tɛtɛ ni ba yiisi ba yinni, ka Matayasi daa di tɛtɛ maa, ka ba daa zaŋŋi u m‑paasi tuumudima piiya ni yinni la ni.
21Tɔ. Ka Pɛntikoosi (bee, DaPisinu Daari) Kyuu maa ŋɔn daa ti paai na, Yisa nyaandɔliba maa zaa daa la’am m‑bɛ duu yinni puuni. 2Ba daa zinni, ka di daa bu yuui ka ba daa wum ka bunseelli niŋi vuuri ka di ŋmanni pɛbsigu titaari n‑yiiri saazugu n‑sigri na, ka di daa kyɛ na m‑paali duseaa ban daa bɛ ni la. 3Ka ba daa nya ka bunseelli gba daa kpɛ duu maa ni na, n‑ŋmanni bugum zilima. Neesim din daa ŋmanni bugum zilima maa daa purigi n‑zinni ba zaa yinni yinni zugu. 4Ka Naawunni Siiya Vuusim Kasi daa kpɛ ba zaa ka ba daa piili n‑tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu. Sii Kasi maa ŋɔn daa ti ba yɛttɔ’a seem, lala ka sɔkam daa tɔ’asira.
5Di saha maa Yɛhudiyadima pam n daa pun la’am m‑bɛ Gyɛrusalɛm tiŋŋa puuni; ninvugsuma n daa nyɛ ba, ka ba daa yi duniya zaa tinsi maa ni na. 6Lala niriba maa daa wum vuuri maa, ka dizugu daa kyɛ ka ba daa la’am yiri maa ni na. Ka di daa gyɛri ba pam, ban daa ti wum ka Yisa nyaandɔliba maa tɔ’asiri n‑tiri ba, ba yinni yinni yɛttɔ’a puuni. 7Di daa niŋi ba zaa alahazibu pam, ka ba daa boosi taaba n‑yɛli, ni, “Yɛlimaŋni, niriba ban tɔ’asiri wa pa la Galilii niriba? 8Ka di niŋi la wula ka ti zaa yinni yinni wumni di gbinni u mammantoori yɛttɔ’a puuni? 9Ti seeba bu yi Paatiya na, ni Midiya, ni Ɛlaam m‑paasi? Ti seeba mun bu yi Mɛsɔpɔteemiya na, ni Gyuudiiya, ni Kappadɔsiiya, ni Pɔntusi ni Ɛseaa? 10Yaasa m‑paasi, ti seeba yi la Firigyiiya na, ni Pamfiliiya ni Igyipti, ni Sairiini tiŋŋa kan bɛ Libii tingbaŋŋu ya’ari sa - halli ti seeba nyɛ la Room tiŋŋa saamma ka kyɛ na. 11Yɛhudiyadima n nyɛ ti, ni seeba ban dɔli Yɛhudiyadima kaari: Kyiriti dima n nyɛ ti, ni Arabii dima m‑paasi. Ka ti sɔkam zaasa wumni ka ba tɔ’asiri Naawunni ŋɔn tum tunkara seesi n‑ti ti, ti toori yɛttɔ’a puuni!” 12Di daa gyɛri daadam maa pam, ka ba daa boosiri taaba n‑yɛtta, “Bɔ ka dinŋɔ wulisira?” 13Baseeba mun daa tuuri ba n‑yɛtta, “Ba nyuuri la daam m‑bugi!”
14Di saha maa ka Yisa tuumudima piiya ni ayi la zaa daa yisigi; ka Piita daa bɛ ba tooni, n‑tasi pampam m‑booli zama maa n‑yɛli, “Yarima n Yɛhudiyataaba wa, ni ya zaa ban bɛ Gyɛrusalɛm puuni, ya baŋŋma dinŋɔ gbinni ŋɔn nyɛ seem, ka wum n yɛligu wa! 15Niriba wa bu nyuuri la daam m‑bugi, hoo yan teesiri seem la; di na kur nyɛ la asuba paalli! 16Ay! Dinŋɔ ka anabi Yɔweelli daa wulisi, ni#:-
17‘Naawunni yɛliya#:-
“Di nin niŋi Dabsiri maa daari -
N nin zaŋŋi n Vuusim Kasi n‑kpeesi nira kam zaa ni;
N nin kyɛ ka ya biisi nin tɔ’asiri man Naawunni yɛligu -
dɔppa ni pɔ’aba zaa.
Ya na’akyimbisi nin ti nyari din nin ti niŋi,
ka ya ninvugkura nin ti zaasiri zaasimaŋa.
18Yɛlimaŋni, n nin teaai halli n daaba gba yɛla -
dɔppa ni pɔ’aba zaa -
ka n nin zaŋŋi n Sii maa n‑ti ba,
Ka u nin kyɛ ka ba tɔ’asiri man Naawunni yɛligu.
19N nin wulisi n kpeeŋŋu sangbana ni,
ka n nin zaŋŋi di n‑wulisi tingbaŋŋu ni gba,
kaman ziim ni bugum ni nyoosi.
20Wuntaŋŋa maa nin zibgi limm,
Namboaa maa mun nin moaai hoo ziim.
Ka dinŋɔ zaa nyaaŋŋa ya Dugma Dabsiri maa nin ti paai na,
dabsititaari n nyɛ ka, ni bunveelli.
21Ka ŋɔnkam zaa mi ti Dugma yuuri
nti susiri u, nin nya tuliginsim.” ’ ”
22Ka Piita daa laa n‑yɛli ba, “Ka dinŋɔna, ya Izraɛli niriba, ya wumma n yɛttɔ’a wa! N tɔ’asiri Yisa ŋɔn nyɛ Nazarɛti nira la yɛla, sɔ Naawunni ŋɔn daa yiisi la. Ka ya gba baŋŋi u yɛla, Naawunni ŋɔn daa kyɛ ka u daa tum alahazibu tuma ya sunsukkuni maa zugu. 23Ka di zaa nyaaŋŋa di daa niŋi hoo Naawunni ŋɔn daa pun teesi n‑zaali seem la; ka ba daa zaŋŋi ŋɔn Yisa n‑niŋi ya nuu ni, ka ya mun daa deaai u n‑tisi ninvugbeeri ka ba daa kpaasi u n‑tabli dɔpulli zugu n‑ku u. 24Amaa Naawunni daa neaai u kum ni, n‑tiligi u kum wahala puuni, dama soori daa ka ni ni kum kpalim m‑mari u. 25NaaDauda daa bu tɔ’asi u yɛla? Ni#:-
‘N daa daŋŋi n‑nya ka baŋŋi, ni, n Dugma nin bɛ n tooni saha kam;
Ŋɔna n zɛ n nudirigu ziiya ka n ku laa n‑damna.
26Lala zugu ka n sufu daa maai,
ka n zulimni tɔ’asiri nya’asim pam:
Ka m mari la tama zaŋŋi n‑kyaŋŋi n ningbiŋŋu yɛla.
27Nyin, Naawunni, ku basi n siiya n‑ti kpiimma tiŋŋa,
Bee, i kyɛ ka i bisuŋŋu maa nya poaari.
28Nyini n wulisiri ma i beesigu soori,
Ka kyɛ ka n bɛ i tooni ka nya sufupeelim pam.’
29Tɔ; dizugu, m mabiisi, ya kyɛ ka n yɛli ya paalu ni, ni, ti yaaba NaaDauda daa ka ni, ka ba sɔ’ai u, ka u gballi na kpalim m‑bɛ kpa, halli nti paai zuna dabsiri wa. 30-31Amaa ŋɔn Dauda daa yɛli, ni, Naawunni pɔ noori n‑ti u, ni, ŋɔn nin zaŋŋi u za’anɔri bisɔ n‑diisi u u naam maa. Ka yɛli m‑paasi, ni, Naawunni ku basi u siiya n‑ti kpiimma tiŋŋa, bee, n‑kyɛ ka u ningbiŋŋu maa nin poaai la; ŋɔn daa yɛli lala maa, u daa tɔ’asi la anabi yɛligu, ka daa daŋŋi n‑tɔ’asiri la Masiiya la kum yisigri la yɛla. 32Tirima muna zaa daa pun baŋŋi, ni, Naawunni daa yisigi ŋɔn Yisa kum ni, ka ti tɔ’asiri n‑tiri ya, ni, u siri yisigiya. 33Ka u naayi doaai n‑du saazugu n‑zi u zizii kan bɛ Naawunni nudirigu maa ni: n‑ziya, ka niŋi ŋɔn daa pun tisi noori ni u nin niŋi seem la, ka daa deaai Vuusim Kasi maa u Ba saani ka tum u ti saani na. Ka yan nyari ka wumni seelli wa zaa yi la ŋɔn Vuusim saani na. 34Ya bu nya? - di daa pa la Dauda mammaŋŋa n daa du arizana ni, amaa u daa yɛli, ni#:-
‘Ti Dugma daa yɛli n‑ti n Dugma maa,
Ni, “Kyɛm n nudirigu zii na n‑zinni,
35Halli ka n nin zaŋŋi i dindaandima zaa
N‑niŋi i nuusi ni.” ’
36Lala zugu ya kyɛ ka ya Izraɛli niriba zaa sakki ka baŋŋi, ni, halli ni ya daa zaŋŋi Yisa n‑ku u maa zaa yɔri, Naawunni daa zaŋŋi u n‑kyɛ ka u ti niŋi ti Dugma, ni Masiiya ti Tuligra.”
37Tɔ; ka ban daa wum yɛttɔ’a wa n‑naai la, ba sufu daa sa’amiya pam, ka ba daa boosi Piita ni u taaba maa, ni, “Ti mabiisi, wula ka ti ya n‑niŋi?” 38Ka Piita daa labsi n‑yɛli ba, “Tuuba! Ya kyɛli ya tumbeeri tuma m‑basi, ka ya sɔkam zaa yinni yinni deaai Naawunni koom suubu, Yisa Masiiya Tuligra yuuri zugu. Ka Naawunni nin kyɛ ya taalli zaa m‑pɛŋŋi ya, ka ya nin deaai piini Naawunni saani, piini maa mun nyɛ Naawunni Sii Kasi kpeebu ya sufu ni. 39Dama Naawunni n daa pun pɔ noori maa n‑ti yarima, ni ya biisi maa; n‑ti seeba ban bɛ wa’aligu ni seeba zaa ti Dugma ŋɔn ti ya m‑booli la.” 40Tɔ; ka Piita daa tɔ’asi yɛttɔ’asuma pam m‑paasi ba, ka laa n‑kpamsi ba nimmoaa, n‑yɛli, ni, “Ya tuligma ya mansi n‑yi zuna niriba wa sunsukkuni na, dama bumpoosa n kur nyɛ ba!” 41Ka zama maa ni seeba ban daa niŋi yɛdda n‑niŋi u yɛligu maa daa deaai Naawunni koom suubu. Di dabsiri maa ka ba ninvugtusa ata n daa paasi Yisa nyaandɔliba maa ni. 42Ka ba daa zaŋŋi ba mansi n‑wumni Yisa tuumudima wulisigu maa ni nimbiri moaa, ka la’amni ni ban n‑diri diibu ka puusiri Naawunni ni taaba.
43Tɔ; ka dabeem daa sigi sɔkam zaa zugu na, ka Naawunni daa kyɛ ka u tuumudima tumni tunkara ni alahazibu yɛla. 44Ka ban daa niŋi Yisa yɛdda maa daa la’am m‑bɛ ni, ka daa sakki n‑yɛtti, ni, ba zaa marigu nyɛ la yimmu. 45Ba daa koosiri ban mari neenseesi la m‑putti ligri maa n‑tiri taaba, hoo sɔkam bukaata ŋɔn daa bɛ seem la. 46Ba daa la’am m‑bɛ ni dabsiri kam zaa Naawunni Gyeeŋŋu Yiri maa ni, ka laa n‑la’amni taaba n‑diri diibu ba mammantoori yiya ni. Ba daa diri nya’asim pam ka ba sufu daa maai zaa. 47Ba daa pɛ’ari Naawunni, ka niriba zaa mun daa boori ba yɛla. Ka beoo kam zaa ti Dugma daa kyɛ ka niriba daa nya tuliginsim n‑la’amni na m‑paasiri ba zugu.
31Dahinseaa ka Piita ni Gyɔni ti kyɛnni Naawunni Gyeeŋŋu Yiri wuntaŋŋa kurigu ata saha, din nyɛ Yɛhudiyadima Naawunni susigu saha la. 2Ka ninvugseeba daa zi gbariga na - ninvugsɔ ban pun dɔ’ai u lala u biilim ni, nti dooli Gyeeŋŋu Yiri za’anɔseaa ban daa boonni ‘Za’anɔveelli’ la ziiya. Ba daa yi pun ziiri u la lala na nti doontiri bɛni dabsa zaa, ka u maanni bara zama maa saani, ban daa yi kpeeri Yiri maa ni sahanseaa la. 3Tɔ; barimaanna wa n daa nya ka Piita ni Gyɔni ya n‑kpɛ Naawunni Gyeeŋŋu Yiri maa ni na, ka u maanni ba bara. 4Ka Piita mirigi u nini n‑kpa u, ni Gyɔni gba m‑paasi, ka yɛli u, “Gɔsim ti!” 5Ka u wukki u zugu n‑gɔsiri ba, ka teesiri, ni, ba ya ti u seelli. 6Ka Piita yɛli u, “N ka la’afu ni n ti i, amaa n nin ti i man mari bunseelli: Yisa Masiiya yuuri zugu, sɔ ŋɔn daa nyɛ Nazarɛti tiŋŋa nira la, doaam saazugu n‑zaani ka leebi ŋɔn kyɛnna!” 7N‑daa yɛli lala, ka daa gbaai doo maa nudirigu n‑suŋŋi u ni u doaai na. Di saha ka u napɔna ni u napɔnkpaasi daa kpaŋŋi zaa, 8ka u doaai n‑zaani n‑kyɛnna, ka dɔli ba halli nti kpɛ Yiri maa puuni. Ka kur gbaai kyɛnni ka yikkri m‑puusiri ka pɛ’ari Naawunni. 9Ka sɔkam daa nya u kyɛnni maa ka pɛ’ari Naawunni, 10ka baŋŋi, ni, ŋɔna n yi nyɛ gbariga n‑zintiri Naawunni Gyeeŋŋu Yiri Za’anɔveelli ziiya m‑maanni bara la. Ka din daa niŋi doo maa daa gyɛri ba ka daa niŋi ba alahazibu pam.
11Tɔ; gbariga maa daa kur vili Piita ni Gyɔni m‑mari ba kirikiri, ka daadam zaa daa kabi n‑zɔri n‑dɔli ba, halli nti la’am Yiri maa maasim ziseaa ban daa boonni ‘NaaSulɛmaana Leeŋŋa’ la ni. 12Piita ŋɔn daa nya lala, u daa boosi ba n‑yɛli, “Yan Izraɛli dima wa, bɔ n niŋi ka yɛlli wa niŋi ya alahazibu? Bee wula ka ya ti gɔsiri ti hoo tirima mammaŋŋa yiiko zugu n kyɛ ka gbariga wa doaai n‑kyɛnni wa? - bee, ti mammaŋŋa ban nyɛ ninvugsuma zugu?” 13Ka daa laa n‑yɛli ba, ni, “Ay! Naawunni tuma nla - Naawunni ŋɔn daa nya pɛ’abu ti yaadima saani: Ibrahim daa gyeem u, ni Yisahaaku, ni Yaakubu - ŋɔn Naawunni n daa pun duusi u yiribii Yisa yuuri: amaa yarima daa zaŋŋi ŋɔn Yisa n‑taasi Gɔmna Pailiti saani nti kari u sariya, ka Gɔmna ŋɔn daa boori ni u basi u sahanseaa la ya daa za’asi u yɛla. 14Ii! - Ninvugsuŋŋu sɔ ŋɔn daa laa n‑nyɛ Naawunni nirimaŋni ka ya daa za’asi, ka daa laa n‑kyɛ ka Gɔmna zaŋŋi ninvugkuurisɔ m‑basi n‑ti ya, 15ka ku Nyɔvuri Daana maa. Naawunni mun daa neaai u kum ni. Tirima n daa nya ka baŋŋi, ni, lala n nyɛ yɛlimaŋni. 16Ŋɔn Yisa yuuri zugu da kyɛ ka gbariga wa kpaŋŋi, u yuuri yɛdda niŋbu zugu. Ya nyari doo wa ka mi u; ŋɔn niŋi Yisa yuuri yɛdda maa kyɛ ka u nya alaafɛ zaa pampaŋŋɔa, ka ya mammansi nini nya.” 17Piita daa laa n‑yɛli ba, ni, “M mabiisi, m baŋŋiya halli, ni, ziilinsi zugu ka ya daa niŋi Yisa lala, yan ni ya kpamma zaa. 18Naawunni mun daa pun kyɛ ka u anabidima zaa tɔ’asi u Masiiya yɛla, ni, Naawunni ya n‑tum Masisɔ na ni u ti su ti naam fukumsi la: ka kyɛ ka ba yɛli m‑paasi, ni, ŋɔn Masiiya maa nin ti di wahala pam. Tɔ: yan daa niŋi Yisa seem maa zugu, di daa siri niŋi lala. 19Dizugu ya niŋma tuuba ka ŋmaligi n‑kyɛ ya tumbeeri tuma zaa, ka Naawunni nin deaai ya taalli zaa sindaani. 20Dama dinŋɔ nin kyɛ ka ti Dugma nin taasi maasim saha na n‑ti ya, ka naayi tum ŋɔn pun yiisi Masisɔ nti diisi naam fukumsi maa, ŋɔn Yisa nla, ka kyɛ ka u labi na n‑di di zaa. 21Ŋɔna n nyɛ ŋɔn nin laa n‑kpalim m‑bɛ arizana ni, halli ka Naawunni ti kyɛ ka seelli kam zaa nin ti siri maali n‑niŋi hoo ŋɔn boori seem. Sahanseaa kan gaari la sa u daa tisi lala noori ka kyɛ ka u ninvugsuma ni anabidima daa wulisi ti lala. 22Musa daa yɛliya: ‘Ti Dugma Naawunni nin ti yiisi sɔ ya mabiisi puuni n‑kyɛ ka u niŋi anabi, kaman ŋɔn daa yiisi ma seem la.’, ni, ‘U yi ti yɛli ya seelli kam, ya dɔli ka lala. 23Ka sɔ kam zaa ŋɔn nin ti za’asi lala anabi yɛligu maa wumpu, ŋɔna nin ti ya m‑baasi yɔri.’ ” 24Ka Piita daa laa n‑yɛli ba, “Yɛlimaŋni, anabidima zaa - n‑yi Samuwɛli halli ni zuna - ba zaa daa tɔ’asi zaŋŋi n‑kyaŋŋi ti zuna saha wa yɛla. 25Ya gba nyɛ la anabidima wa ya’ansi, ka ya su nangbambasiseelli Naawunni ŋɔn daa basi n‑ti ya yaadima maa. U daa yɛli ti yaaba Ibrahim, ni, u biisi zuliya zugu ka duniya wa niriba zaa nin nya zugsuŋŋu. 26Dizugu u daa yiisi u yiribii maa n‑tum u na, ni u ti kyɛ ka yarima daŋŋi n‑nya lala zugsuŋŋu maa. Ya beesigu takkri zugu ka ya zaa nin yi ya tumbeeri ni.”
41Tɔ. Piita ni Gyɔni daa na kur bɛ ni n‑tɔ’asiri ni n‑tiri zama maa, ka maalimaanniba daa kyɛ na, ni Gyeeŋŋu Yiri Pirinsi toondaana, ni Saddusidima maa m‑paasi. 2Ban daa ti paai ba saani na la, ba sufu daa yisigiya pam dama Yisa nyaandɔliba maa daa tɔ’asiri ka wulisiri zama maa, ni, niriba nin ti yisigi kum puuni hoo Yisa ŋɔn daa pun yisigi seem la. 3Ka dizugu ba daa gbaai Piita ni Gyɔni n‑kpeesi sarika duu ni, ka guri ba ni beoo neaai, din daa pun zibgiri maa zugu. 4Dinŋɔ zaa yɔri, dama niriba pam ban daa wum Piita ni Gyɔni yɛttɔ’a la daa sakki ba teesa puuni n‑ti Yisa. Seeba ban zaa daa niŋi Yisa yɛdda maa daa nyɛ la dɔppa tusa anu.
5Tɔ; ka beoo ŋɔn daa ti neaai, ba daa mari ba Gyɛrusalɛm timpuuni m‑booli zuguraandima ni ba kyam na n‑tɔ’asi yɛttɔ’a maa - ban ni tinkpamma ni karimbadima maa zaa. 6Annasi sɔ ŋɔn daa nyɛ Yɛhudiyadima Gyeeŋŋu Toondaana gba daa la’am m‑bɛ bɛni, ni Kayafasi ni Gyɔni ni Alɛkzanda ni ba dɔ’am kpamma zaa. 7Ba daa zaali Piita ni Gyɔni kpamma maa tooni, ka boosi ba n‑yɛnni, ni, “Ya zaŋŋi la kpeeŋŋu bɔa, bee ŋɔni yuuri ka ya mara, n‑niŋi dinŋɔa?” 8Bɛni ka Naawunni Sii daa suŋŋi Piita ka u labsi n‑yɛli ba, “Toondaandima wumma! Kpamma wumma! 9Ya kur moaai la nini m‑boosiri ti zuna zaŋŋi n‑kyaŋŋi bunsunseaa din sa niŋi ka gbariga wa nya tippu: 10tɔ! - ya baŋŋma, halli Izraɛli tiŋŋa niriba zaasa baŋŋma, ni, di nyɛ la Nazarɛti doo la, Yisa Masiiya, yuuri zugu n kyɛ ka gbariga wa zaani ya tooni zuna ka mari alaafɛ wa. Ŋɔn Yisa ka ya daa kyɛ ka ba gbaai u n‑kpaasi n‑tabli dɔpulli zugu, amaa Naawunni daa kyɛ ka u daa yisigi u kum puuni. 11Di daa nyɛ la Yisa ka Naawunni Litaafi la daa yɛtti u yɛla, ni#:-
‘Tammeeriba, ya wumma! Yan daa za’asi kugseaa la -
Kana daa leebi kan gbaai nyeebri maa,
N‑gbaari ka zaa ni kpeeŋŋu.’
12Yisa kɔkɔ nin ti fa ya m‑basi, dama Naawunni daa bu kyɛ ka ninvugsɔ bɛ duniya wa ni ka nira yi ti booli u yuuri ka u fa u m‑basi, m‑paasi ŋɔn Yisa yuuri zugu.” 13Ka di daa nyɛ la alahazibu n‑tiri ban daa la’am m‑bɛ bɛni maa, Piita ni Gyɔni ŋɔn daa tɔ’asiri ni sufukpeemni seem ka daa bu mari dabeem ba yɛttɔ’a maa puuni zugu. Ni, ba pa la karikyidima, amaa zugsabilli dima n kur nyɛ ba. Ka ba daa baŋŋi, ni, ba nyɛ la ninvugseeba ban daa dɔli Yisa. 14Dinŋɔ zaa yɔri, ba daa bu nyaŋŋi n‑yɛli seelli, dama ba nini daa nya ka dɔsɔ ŋɔn daa nyɛ tippu la daa bɛ ba saani n‑zɛya. 15Di saha ka ba yɛli ba, ni, ba yim duu maa ni n‑gura, ka daa naayi piili n‑tɔ’asi taaba zaŋŋi n‑kyaŋŋi ba yɛla, 16ni, “Ti ya niŋi dɔppa wa la wula? Ninvugseeba zaa ban bɛ Gyɛrusalɛm timpuuni mi halli, ni, ba tum tunkarigu. Ti ku toaai n‑yɛli, ni, di pa lala. 17Tɔ - ya kyɛ ka ti kpaamni ba, ni, ba di laa n‑zaŋŋi Yisa yuuri n‑tɔ’asi n‑ti sɔsɔa. Lala nin kyɛ ka yɛttɔ’a wa ku laa m‑moonni n‑tiri niriba.” 18Ka ba daa laa m‑booli ba ni ba kpɛ na, ka yɛli ba, ni, sɔseaa laa n‑ka ni ka ba nin toaai n‑zaŋŋi Yisa yuuri n‑tɔ’asi niriba, bee, n‑wulisi niriba. 19Amaa Piita ni Gyɔni daa labsi n‑yɛli ba, ni, “Ya gaŋŋma ya mammansi din tuusi Naawunni saani: ti sakkma n‑ti ya noori la, bee, ti sakkma n‑ti Naawunni noori? 20Tirima muna - soori ka ni ka ti ku tɔ’asi zaŋŋi n‑kyaŋŋi tin daa nya ka wum bunseesi la.” 21Ka kpamma daa maali n‑kpaamni ba, ka daa zaŋŋi ba m‑basi ni ba kyaŋŋi. Ka daa bu nyaŋŋi n‑namsi ba, dama daadam zaa daa pɛ’ari Naawunni, din daa niŋi seem maa zugu. 22Dɔsɔ ŋɔn daa nya tippu n‑wulisi Naawunni gyirima ŋɔn nyɛ seem maa muna - ba daa dɔ’ai u ka di paai yuuma pisinaasi.
23Tɔ. Ka ban daa zaŋŋi Piita ni Gyɔni m‑basi la, ba daa labi ba taaba saani nti yɛli ba, ka daa kyɛ ka ba baŋŋi gyeeŋŋu toondaandima ni kpamma maa ŋɔn daa yɛli seem maa zaa. 24Ka ba zaasa ban la’amni m‑bɛ ni maa daa pɛ’ai Naawunni, ni, “Ti Daana Naawunni, nyini n nyɛ sɔ ŋɔn daa naam saazugu ni tingbaŋŋu maa, ni teeku gba, ni seelikam zaa an bɛ a puuni. 25I daa kyɛ ka i Vuusim Kasi suŋŋi i yiribii la, ŋɔn nyɛ ti yaaba Dauda, ka u daa yɛli#:-
‘Bɔzugu ka tinzundima nyuuri bara?
Bɔzugu ka tinsi pam niriba teesiri teesiyɔya?
26Duniya wa nadima la’am la taaba,
- Zuguraandima la’asi m‑bɛ luginyinni,
Ni ba ti tuusi ti Dugma ni u Masiiya maa tɔppu.’
27Yɛlimaŋni ka ba daa siri la’am taaba tiŋŋa wa puuni, ni ba ti tuusi Yisa: ŋɔn mun nyɛ la i bisuŋŋu sɔ nyin daa diisi Masiiya maa, ka Pɔntiyusi Pailiti, ni NaaHɛroodi - halli tinzundima ni Izraɛli tiŋŋa niriba zaa - daa la’asi na n‑tuusi u. 28Ba daa tum seela zaa nyin, Naawunni, ŋɔn daa pun teesi n‑zaali seem maa. 29Amaa pampaŋŋɔ, ti Dugma, wumma ban yɛli ti seem, ni, ba nin namsi ti. Tim ti sufukpeemni ni ti ti tɔ’asi i yɛla, 30ka kyɛ ka i nuu yaa bɛ ti saani, ni ti tibi baaridima ka tumni tunkara ni alahazibu tuma i maŋtoori bii Yisa yuuri ni.” 31Ka ban daa puusi lala n‑naai sahanseaa maa, luginseaa ban daa la’am m‑bɛ ni la daa miimni pam. Naawunni Sii Kasi daa kpɛ ba n‑ti ba yaa, ni ba ti tɔ’asiri Naawunni yɛligu nimmoosi, ka bu mari dabeem.
32Di saha maa ka ninvugseeba zaa ban daa sakki n‑ti Yisa la daa mari nangbanyinni ni sufu yinni. Ba sɔsɔ daa bu yɛli, ni, u marigu kam zaa nyɛ la ŋɔn kɔkɔ dinni: ba daa la’amni n‑tɔtti seelikam zaa n‑tiri taaba. 33Yisa tuumudima la daa tɔ’asi Naawunni yɛla ni yaa, n‑yɛtti niriba, ni, ti Dugma Yisa yisigi kum ni ka ba mammansi nini nya. Ka Naawunni daa kyɛ ka ba zaa mari sufumaasim pam, 34ka fara daa laa n‑ka ba sɔa. Dama seeba zaa ban daa mari puri bee yiya la daa yi koosiri a ni m‑mari ligri maa na 35nti ti tuumudima la, ka ba tɔri n‑ti sɔ zaa ŋɔn mari bukaata. 36Di daa niŋi lala; ka dɔsɔ daa bɛni ka u yuuri boonni Gyoosɛfi, amaa Yisa tuumudima maa daa pa u yupaa, ni, ‘Baanabasi’ - di gbinni nyɛ la “Saawaradaana”. Liivai za’anɔri nira n daa nyɛ u, ka ba daa dɔ’ai u Saapirusi tingbaŋŋu maa ni. 37Doo wa daa koosi u tingbanni ka daa mari ligri maa na n‑ti tuumudima maa.
51Tɔ. Ka dɔsɔ n daa bɛ ni ka u yuuri boonni Ananayasi, ka u pɔ’a mun yuuri Safayira. Ŋɔna n daa koosi u tingbanseaa, 2ka ŋɔn ni u pɔ’a daa niŋi nangbanyinni ka u sɔ’ai ligri maa seesi n‑ti u maŋŋa, ka daa zaŋŋi an kpalim m‑mari na n‑dooli tuumudima maa tooni. 3Ka Piita daa yɛli, “Ananayasi! Wula ka Sintaani paali i sufu ni, halli ka i ma’ai ziri n‑ti Sii Kasi maa, ka zaŋŋi la’aseesi nyin daa deaai i tingbanni zugu maa n‑yiisi aseesi n‑sɔ’ai m‑mara? 4Tingbanni maa daa pa la i dinni? Ka nyin daa koosi ka maa, i daa bu su ligri maa? Bɔ n kyɛ ka i niŋi lala? I bu ma’ai n‑ti la ninsaala, amaa Naawunni.” 5Ananayasi ŋɔn daa wum nŋɔ maa, u daa lu tiŋŋa n‑kpi. Ka dabeem pam daa gbaai ban daa wum din daa niŋi maa zaa. 6Ka na’akyimbisi maa daa doaai m‑pili u ka zaŋŋi u n‑zi n‑yi nti sɔ’ai.
7Tɔ, ka di daa yuui beela ka u pɔ’a daa kpɛ na, ka daa bu mi din pun niŋi. 8Piita daa boosi u, ni, “Yɛlima! la’aseesi ban daa yɔ n‑ti nyin ni Ananayasi tingbanni maa zugu la zaa nŋɔa?” Ka u daa sakki, ni, “Ii, ka ligri maa nla.” 9Ka Piita daa yɛli u, “Wula ka ya niŋi nangbanyinni ni ya zamsi ti Dugma Sii maa? Gɔsima! ninvugseeba ban da zaŋŋi i sira n‑sɔ’ai la nɔba na bɛ la za’anɔri ni wa, ka ba nin zi i gba n‑yi.” 10Di saha ka ŋɔn gba daa lu tiŋŋa Piita tooni ka kpi. Ka na’akyimbisi maa daa labi n‑kpɛ na, n‑nya u ka u kpi, ka ba daa zaŋŋi u n‑zi n‑yi n‑sɔ’ai u sira maa lugri. 11Dabeem pam daa gbaai Yisa nyaandɔliba ban daa la’amni taaba maa, ni ninvugseeba ban daa ti wum lahabaari maa zaa m‑paasi.
12Tɔ; ka Naawunni daa kyɛ ka tuumudima maa daa tumni alahazibu tuma pam niriba maa saani n‑wulisiri u gyirima. Ba zaa daa kur la’amni la NaaSulɛmaana Leeŋŋa maa maasim ni. 13Sɔsɔ daa ka sufukpeemni din nin toaai n‑kyɛ ka ba la’am n‑tabli ba saani, halli ni nyaandɔliba maa daa mari gyirima niriba maa saani pam. 14Ni di zaa yɔri, dɔppa ni pɔ’aba pam daa niŋni ti Dugma yɛdda m‑paasira nyaandɔliba ban pun bɛ ni maa zugu. 15Lala maa zugu ka niriba daa ziiri ba baaridima n‑kyɛnni sɔkpaŋŋa n‑doontiri gadu ni sɔna zugu, ni, Piita yi ti gatta, baseeba di yi ti kpɛ halli u sisii maasim ni gba. 16Zama daa la’am tinkpansi maa ni, n‑kyɛnni Gyɛrusalɛm na n‑ziiri ba baaridima maa na, m‑paasi baseeba arizimbeeri ŋɔn daa daamni maa, ka ba zaa daa nya tippu.
17Ka Gyeeŋŋu Toondaana maa ni u taaba ban daa dɔli Saddusidima soori la daa doaai n‑zabri ba nyuuri pam. 18Ba daa gbaai tuumudima maa n‑kpeesi sarika duu ni. 19Amaa yuŋŋu daa ti paai ka ti Dugma malaaka daa yoaai sarika maa dunɔya maa ka daa yiisi ba na, 20ni, “Ya kyɛma nti zaani Gyeeŋŋu Yiri maa puuni n‑yɛli niriba maa lahabaari maa zaa zaŋŋi n‑kyaŋŋi beesigu paalli wa ni.” 21Tɔ; beoo ŋɔn daa ti neaai, ba daa kpɛ Gyeeŋŋu Yiri maa ni, ka daa piili n‑wulisiri niriba hoo malaaka maa ŋɔn yɛli ba seem la. Ka Gyeeŋŋu Toondaana ni u nyaaŋŋa ŋɔn daa ti paai kootu duu ni ka daa booli kpambaya maa ni Izraɛli kpamma zaa ni ba la’am na, ba daa tum sarika maa ni m‑boori tuumudima maa. 22Amaa Pirinsi maa ŋɔn daa paai sarika maa ni, ba daa bu nya ba bɛni, ka daa labi na n‑tisi lahabaari, 23ni, “Ti nya ka dunɔya maa kpari ni suŋŋa, ka ban guri maa zɛ za’anɔya maa ni, amaa tin yoaai ti bu nya sɔ duu maa puuni.” 24Ban daa wum lahabaari maa, di daa gyɛri Pirinsi toondaana ni gyeeŋŋu kpambaya maa pam, ka ba daa birisiri, ni, anŋɔ ya n‑naai la wula? 25Di saha maa ka sɔ daa kpɛ na n‑yɛli, “Ya gɔsima! Yan sa zaŋŋi dɔseeba n‑niŋi dansarika duu ni la - ba zɛ la Gyeeŋŋu Yiri maa ni n‑wulisiri niriba maa.” 26Ka Gyeeŋŋu Yiri Pirinsi toondaana maa daa doaai n‑zaŋŋi u nyaaŋŋa n‑kyaŋŋi nti zi tuumudima maa na; amaa ba daa bu zaŋŋi yaa n‑gbaai ba, dama ba daa zɔri la zama maa dabeem, ni, di pa seem ba nin lɔbi ba kuga.
27Ban daa zi ba na sahanseaa la, ba daa kyɛ ka ba zaani la’aŋŋu maa puuni, ka Gyeeŋŋu Toondaana maa daa boosi ba, ni, 28“Ti daa bu zaali ya zaalikpeemni, ni, yan di laa n‑wulisiri yuuri wa zugu?”, ni, “Amaa ya mun daa pun kyɛ ka yɛligu wa yɛligi m‑paali Gyɛrusalɛm tiŋŋa zaa. Halli ya boori ni ya kyɛ ka doo wa kum taalli tabli ti gba.” 29Ka Piita ni u taaba daa labsi n‑yɛli, “Ti nin sakki la Naawunni noori, ka pa ninsaala noori. 30Naawunni, sɔ ti badima ŋɔn daa gyeem maa: ŋɔna n daa neaai Yisa kum ni. Yarima muna daa pun zaŋŋi u n‑kpaasi n‑yuli doo zugu ka ku u. 31Ŋɔn ka Naawunni mun daa duusi n‑ziili u nudirigu ya’ari ziziiya, hoo nabiiya ni tuligra. U nin ti kyɛ ka Izraɛli dima takki ba halibeoo n‑kyɛ ala’akyi, ka Naawunni naayi kyɛ ba tumbeeri taalli m‑pɛŋŋi ba. 32Tirima n nyɛ ban nya ka wum anŋɔ zaa ŋɔn daa niŋi seem la, ka ti yɛtti niriba lala; ka yɛtti zaŋŋi n‑kyaŋŋi Naawunni Vuusim Kasi yɛla, sɔ Naawunni ŋɔn zaŋŋi n‑ti seeba ban deaai u yɛligu maa.”
33Ban daa wum dinŋɔ maa, suuri daa ku ba, ka ba daa boori ni ba ku tuumudima maa. 34Amaa Farisisɔ ŋɔn yuuri daa boonni Gameeliyɛli daa doaai ni u tɔ’asi la’aŋŋu maa ni. U daa nyɛ zaaligu la karimbasɔ daadam maa zaa ŋɔn daa tisiri gyirima n‑gaari karimbadima zaa. U daa yɛli, ni, ba yiisim niriba maa beela, 35ka u daa tɔ’asi n‑ti ba n‑yɛli, ni, “Ya Izraɛli dima wa, ya teesim suŋŋa m‑baŋŋi yan ya n‑zaŋŋi dɔppa wa n‑niŋi seem maa. 36Ya bu nya? - sahanseaa la ka Tiyudaasi daa yi na n‑yɛli, ni, u nyɛ la ninvugtibsisɔa, ka niriba kɔbsinaasi daa dɔli u; amaa ba daa ku u, ka ŋɔn ni ban yɛla zaa daa yi naai la yɔri. 37Ŋɔnŋɔ nyaaŋŋa ka Gyuudasi, Galilii nira la, gba daa yi na, niriba kaaligu la saha, ka daa zaŋŋi ninvugseeba ka ba daa bu sakki Gɔmnanti yɛligu. Ba daa ku u gba ka u nyaandɔliba zaa daa wurigi. 38Dizugu, yɛttɔ’aseaa kan zɛya wa ni, man ya n‑kpaamni ya, ni, ya kyɛli dɔppa wa m‑basi, ka ba kyaŋŋi. Dama ba yɛligu, ni ba tuma maa, yi nyɛ la ninsaala dinni, a nin lu. 39Amaa a yi yi la Naawunni saani na, ya ku toaai n‑goaai niriba wa. Di ya n‑kyɛ ka ya zabri ni Naawunni!” Ka u yɛttɔ’a wa daa kyɛ ka ba takki ba teesa. 40Ka ba daa booli tuumudima maa na n‑feebi ba, ka daa yɛli ba, ni, ba di laa n‑tɔ’asi Yisa yuuri yɛla, ka daa kyɛ ka ba bakki n‑kyaŋŋi. 41Ba mun daa yi la’aŋŋu maa ni ni sufumaasim, dama ba daa sumsi ni ba diisi ba vi Yisa yuuri maa zugu. 42Beoo kam ba daa bɛ Gyeeŋŋu Yiri maa ni, ni niriba yiya puuni, ka daa bu kyɛ wulisigu; ba daa na kpalim m‑moonni la lahabasuŋŋu, ni, Yisa n nyɛ Masiiya - Masisɔ Naawunni ŋɔn tum na ka laa n‑diisi u naam.
61Sahanseaa Yisa nyaandɔliba maa ŋɔn daa zoaari m‑paasiri la, nangbankpeemni n daa lu ba puuni; di daa nyɛ la seeba ban tɔ’asiri Griiktiri la ni ban tɔ’asiri Hibruuli la sunsukkuni. Griiktiri dima maa daa galimni la Hibruuli dima maa, ni, “Ban yi tɔtti diibu n‑tisiri dabsa zaa la, ti pukɔya bu nyari ba tɔrli.” 2Lala zugu ka tuumudima piiya ni ayi la daa booli nyaandɔliba zaa ni ba la’amma taaba, ka yɛli ba, ni, “Tirima kyɛli Naawunni yɛligu tuma ka gɔsiri diibu yɛla, bee? Ay! - lala ka soori! 3Dizugu, ti mabiisi, ya yiisim ya niriba ayɔpɔi, seeba ban bɛ ninvugsuma m‑mari Naawunni Sii Kasi yiiko, ni yɛm; ka ti ti kyɛ ka ba su diibu tuma maa. 4Ka tirima mun zaŋŋi ti sufu zaa n‑niŋni Naawunni puusigu ni lahabasuŋŋu wulisigu ni.” 5Ka ba zaa daa sakki n‑ti yɛligu wa, ka daa yiisi Sitiivin ŋɔn daa mari yɛdda pam ni Vuusim Kasi yiiko la, ni Filipi ni Pirɔkyɔrusi, ni Nikanoori, ni Taimoon, ni Paamɛnaasi, ni Nikɔlaasi ŋɔn daa yi Antiyɔkku ni na la, ka daa pun yi Griika dima gyeeŋŋu soori la ni, ni u ti dɔli Yɛhudiya dima dinni. 6Niriba wa ka ba daa zaŋŋi n‑wulisiri tuumudima maa, ka ba daa susi Naawunni n‑ti ba ka zaŋŋi ba nuusi m‑pa ba zugri n‑diisi ba tuma maa.
7Tɔ; ka di nyaaŋŋa ka Naawunni wulisigu wumpu maa daa kur yɛligri ni, ka ban daa dɔli Yisa soori maa kaaligu daa nɔbi Gyɛrusalɛm puuni, halli ka Yɛhudiyadima maalimaanniba pam daa sakki n‑deaai Yisa yɛdda.
8Sitiivin muna - Naawunni daa zaŋŋi gyirima ni yiiko n‑ti u, ka u daa tum alahazibu tunkara ka Yɛhudiyadima niriba daa nya. 9Amaa ninvugseeba daa doaai n‑ŋmɛ nangbankpeemni ni Sitiivin. Ninvugseeba ban daa la’amni ban daa boonni ‘Sumaŋŋa La’aŋŋu Duu’ la ni maa n daa nyɛ ba, ni Sairiini dima ni Alɛkzandiriya dima, ni seeba ban daa yi Silisii na, ni Ɛseaa. 10Amaa ba daa bu nyaŋŋi Sitiivin, dama Naawunni Siiya yɛm daa bɛ u yɛttɔ’a maa ni. 11Dizugu ba daa bɔ dɔseeba ni ba yɛlima, ni, ba wumiya ka Sitiivin tɔ’asiri n‑galimni Musa yɛla, halli ni Naawunni yɛla gba. 12Ban daa tɔ’asi ba ziri yɛttɔ’a lala maa, ba daa kyɛ ka niriba zaa daa doaai n‑gbaai Sitiivin, ban ni ba kpamma ni ba karimbadima maa m‑paasi, m‑mari u n‑kyaŋŋi tiŋŋa maa kpambaya saani ni ba kari u sariya. 13Ba daa kyɛ ka ninvugseeba kpɛ na n‑tɔ’asi m‑ma’ai ziri, ni, “Doo wa kur tɔ’asiri ni n‑galimni Naawunni Gyeeŋŋu Yiri la, ni zaaligu maa. 14Ti wumiya ka u yɛli Yisa ŋɔn daa nyɛ Nazarɛti nira la yɛla, ni, ŋɔna nin sa’am Naawunni Gyeeŋŋu Yiri wa, ka takki ti kaya seesi Musa ŋɔn daa zaŋŋi n‑ti ti la.” 15Ka seeba ban daa zi sariya karibu zii la ni zaa nini daa gɔsiri la Sitiivin la, ka ba daa ti nya u nindaa maa, ka ka ŋmanni la hoo malaaka dinni.
71Ka di saha maa ka Gyeeŋŋu Toondaana maa daa boosi Sitiivin, ni, “Di zaa nyɛ la yɛlimaŋni, bee?” 2Ka Sitiivin daa gyɛrigi n‑yɛli, “M badima, ni m mabiisi, ya wumma! Ti yaaba Ibrahim ŋɔn daa bɛ Mɛsɔpɔteemiya tingbaŋŋu ni la, ka na bu yisigi n‑kyaŋŋi Kyaraani tiŋŋa - di saha ka Naawunni, Gyirima Daana, daa kasigi u maŋŋa n‑wulisi u lala saha maa, 3nti yɛli u, ni, ‘Kyɛl i tingbaŋŋu wa, ni i dɔ’am zaa, ka bakki n‑kyɛ tingbanseaa man ya wulisi i maa na.’ 4Di saha u daa kyɛ u tiŋŋa maa, Kalidii dima tiŋŋa la, ka daa kyaŋŋi nti bɛ Kyaraani tiŋŋa. U ba ŋɔn daa ti kpi, Naawunni daa kyɛ ka u yi bɛni ka gaari m‑paai la tingbanseaa yan na bɛ ni la. 5Ka daa bu ti u tingbanseaa zaa ni u bɛ ni n‑su ka, halli beela; amaa ka daa yɛli u, ni, u nin zaŋŋi tingbaŋŋu maa n‑ti u ni u nyaaŋŋa zaa, ka ba nin ti di ka faari n‑su, halli ni di saha maa ti yaaba Ibrahim daa ka biiya. 6Naawunni daa yɛli kanŋɔ yɛttɔ’a, ni, u ya’ansi nin ti bɛ tinseelli ni, ka tiŋŋa maa niriba nin zaŋŋi ba n‑kyɛ ka ba leebi ba daaba n‑niŋi ba wahala yuuma kɔbsinaasi. 7Ka laa n‑yɛli Ibrahim, ni, ‘Amaa man nin ti kyɛ ninvugseeba ban su ba maa saani na ka darigi ba tuba pɔi, ka naayi kyɛ ka i niriba maa yi na m‑bɛ kpa n‑gyeemni ma.’ 8Ka Naawunni daa zaali dɔppa gunibu kaari, ni di ti wulisi ŋɔn ni Ibrahim ŋɔn loori la taaba nangbanyinni seem. Tɔ - ka dizugu ban daa dɔ’ai Ibrahim bii Yisahaaku sahaseaa la, ba daa guni u daba anii daari maa; Yisahaaku bii mun daa nyɛ Yaakubu, ka Yaakubu mun daa dɔ’ai u bidibsi pii ni ayi la, tin boonni seeba Izraɛli za’anɔya kpamma maa.
9Ka kpamma maa daa ti zabi nyuuri n‑niŋi ba tinzɔ Yisifu, n‑daa ti zaŋŋi u n‑koosi n‑ti Igyipti dima. Amaa Naawunni daa zaani u nyaaŋŋa Igyipti tingbaŋŋu maa ni, 10n‑yiisi u wahala zaa puuni; ka laa n‑ti u bamsim, ka kyɛ ka u nya gyirima Igyipti naaba NaaFirawuna saani. Ka Naaba daa kyɛ ka u su ŋɔn NaaFirawuna yiri zaŋŋi n‑tabli Igyipti tingbaŋŋu maa zaa. 11Di saha ka kɔm daa ti lu Igyipti ni Kyɛna’an tingbana zaa ni, ka daa ti niŋi ba wahala pam; ka ti yaadima maa daa boori bundirigu ka kɔŋŋi. 12Tɔ, ka di saha maa ka ti yaaba Yaakubu daa ti wum, ni, kyi bɛ Igyipti tingbaŋŋu ni; ka u daa daŋŋi n‑tum ti yaadima maa, ni ba kyaŋŋi Igyipti nti da a na. 13Di nyaaŋŋa ka ba daa ti laa n‑doaai n‑kyaŋŋi buyi kyɛnni. Di saha maa ka Yisifu daa zaŋŋi u maŋŋa n‑wulisi u bɛya dima ka ba daa baŋŋi u, ka NaaFirawuna gba daa baŋŋi Yisifu bɛya maa ŋɔn nyɛ seeba. 14Tɔ, ka dizugu Yisifu daa tum, ni ba booli u ba Yaakubu ni u yiri dima zaa na - ba daa paai ninvugpisiyɔpɔi ni anu. 15Ka Yaakubu daa yisigi n‑kyaŋŋi nti zinni Igyipti, halli ka ŋɔn ni ti yaakpamma zaa daa ti ka ni. 16Ka ba daa zi ba n‑labi Sɛkyeem tiŋŋa na, nti sɔ’ai ba ba gbala ziseaa ni, Sɛkyeem ziseaa ka ti yaaba Ibrahim ŋɔn daa zaŋŋi anzulifa n‑da Heemɔri biisi saani la.
17Tɔ. Ka Naawunni ŋɔn daa pun yɛli Ibrahim, ni, u nin suŋŋi u seem la, ka di saha daa naayi pɔtta; di saha maa ka ba zuliya maa daa nɔbi n‑zoaai pam Igyipti tingbaŋŋu maa ni, 18halli ka dɔsɔ ŋɔn daa zi Yisifu yɛla daa ti di Igyipti naam, 19ka daa zaŋŋi u teesibeeri n‑namsiri ti yaadima ka mugsiri ba. U daa kyɛ ka ba zaŋŋi ba bileesi m‑basira, ni ba ku laa n‑nya biisi ban vu yaasa. 20Di saha ka ba daa dɔ’ai Musa, ka u daa veeli pam ka Naawunni nini tigi u yɛla; ka u ba ni u ma daa mari u duu ni halli nti paai gɔya ata u ba yiri. 21Di nyaaŋŋa ka sahanseaa daa ti paai ni ba zaŋŋi bii maa m‑basi, ka NaaFirawuna bipuŋŋa daa piisi u nti wubsi n‑zaŋŋi u, ni u leebi u mammaŋŋa biiya. 22Ka Musa daa bamsi Igyipti dima bamsim zaa nti leebi yaa daana u yɛttɔ’a zugu ni u tuma zugu m‑paasi.
23Tɔ: Musa ŋɔn daa ti paai u yuuma pisinaasi, ka di daa kyɛ u sufu ni na, ni, u kyɛm nti kaai u dɔ’ariba, Izraɛli dima la. 24Ka u daa kyaŋŋi nti nya ka Igyipti dɔsɔ ŋɔn mugsiri ŋɔn Musa dɔ’ariba maa yinni ka di daa bu dɔli soori, ka u daa ŋmɛ Igyipti doo maa n‑ku u. 25U daa teesiya, ni, u mabiisi nin baŋŋi, ni, Naawunni n tum u na ni u ti fa ba m‑basi, amaa ba daa bu baŋŋi lala. 26Ka dizugu beoo ŋɔn daa ti neaai ka Musa laa n‑yi nti nya Izraɛli dima maa niriba ayi ŋɔn zabra. Ka u kyaŋŋi ni u ti goaai ba ka yɛli, ‘M mabiisi, ya baŋŋma, ni, ya nyɛ la mabiitiri yinni dima; ka wula ka ya ŋmaligi n‑zabra?’ 27Amaa ŋɔn daa niŋni u kpeaa putoo maa daa gyɛ la suuri n‑niŋi Musa ka boosi u, ni, ‘Ŋɔni n lee n‑zaŋŋi nyini n‑leebi ti toondaana, bee, ti sarikatta?’ 28ni, ‘I boori la i ku ma, hoo nyin sa ku Igyipti doo la seem maa, bee?’ 29Tɔ; ka Musa ŋɔn daa wum lala maa, ka u daa zɔ n‑kyaŋŋi Midiyan tingbaŋŋu ni. Bɛni ka u daa kpalim m‑bɛ ni, halli nti dɔ’ai u bidibsi ayi.
30Di yuuma pisinaasi nyaaŋŋa ka malaaka daa pusi n‑yi Musa zugu na, yoo kan yuuri boonni Sainayi la ni, n‑ŋmanni hoo bugum n‑diri tutuuri puuni. 31Ka Musa ŋɔn daa nya lala ka di gyɛri u, ka u vuui m‑paai bɛni ni u ti gɔsi suŋŋa. Di saha ka u daa wum ti Dugma kukɔri, ka u tɔ’asiri n‑tiri u, ni, 32‘Mani n nyɛ Naawunni ka i badima gyeemni ma. Halli Ibrahim Naawunni n nyɛ ma, ni Yisahaaku Naawunni, ni Yaakubu gba.’ Ka dizugu dabeem daa gbaai Musa ka u ningbiŋŋu daa gyigra; ka u daa bu laa n‑sakki n‑gɔsiri bɛni. 33Ka ti Dugma daa laa n‑yɛli u, ni, ‘Pirigma i namna maa, dama nyin ŋɔn zɛ seela maa nyɛ la din bɛ kasi n‑ti ma!’ 34Ni, ‘M pun nya n niriba ŋɔn diri wahala seelli Igyipti dima nuu ni, ka laa n‑wum ba fabla zaa; lala zugu ka n sigi na ni n ti fa ba m‑basi.’ Ka yɛli, ni, ‘Ka dizugu kyɛm na ka n taasi i Igyipti tingbaŋŋu ni.’ 35Dinŋɔna - ya bu nya? - ŋɔn Musa sɔ Izraɛli dima ŋɔn daa za’asi n‑yɛli u, ni, ‘Ŋɔni n lee n‑zaŋŋi i n‑leebi toondaana bee, ti sarikatta?’, ŋɔna ka Naawunni daa tum na ni u ti leebi ba toondaana ni ŋɔn nin fa ba m‑basi. U daa niŋi lala, malaaka sɔ ŋɔn daa pusi n‑yi u zugu tutuuri maa puuni la suŋŋsim zugu. 36Ka u siri daa fa ba n‑yiisi ba na, ka daa tumni alahazibu tuma ni tunkara pam Igyipti puuni, zaŋŋi n‑kyaŋŋi TeekuZeoo ziiya, halli yoo ni gba, ban daa goori bɛni sahaseaa yuuma pisinaasi la. 37Tɔ; ŋɔn Musa daa nyɛ dɔsɔ ŋɔn daa yɛli Izraɛli dima, ni, ‘Naawunni nin yiisi sɔ ŋɔn nyɛ ya dɔ’ara, n‑kyɛ ka u niŋi anabi hoo mani ŋɔn bɛ seem la.’ 38Ŋɔna n daa nyɛ sɔ ŋɔn daa zaani ti Izraɛli badima ni malaaka sunsukkuni. Dama ba daa la’am yoo ni, ka malaaka maa daa tɔ’asi n‑ti ŋɔna, Sainayi zoori zugu, ni u ti yɛli n‑ti ba. Bɛni maa ka u daa deaai Naawunni yɛligu din tiri nyɔvuri maa yɛla n‑wulisiri n‑tiri ti na. 39Amaa ti yaadima maa daa za’asi u noori ka waligi ba mansi ka kyɛ u, ka boori Igyipti lappu: 40ka daa yɛli Aruuna, ni, u zaŋŋma salima m‑maali wuna n‑ti ba, wunseesi ŋɔn nin kyaŋŋi ba tooni n‑guri ba yɛla, ni, ‘Ŋɔn Musa muna - sɔ ŋɔn daa yiisi ti Igyipti ni na la - ti bu laa m‑mi din niŋi u.’ 41Di saha ka ba daa maali bunni hoo na’abila, ka kɔri bunkɔbri m‑maali ka, ka ba sufu pɛligi pam ban daa zaŋŋi ba nuusi m‑maali bunseelli maa zugu. 42Ka dizugu Naawunni daa yiisi u nuu ka kyɛ ba, ka ba daa susiri la saŋmariwuusi: lala zugu ka anabisɔ daa sɔbi n‑dooli Bukku maa puuni, ni#:-
‘Ya Izraɛli dima wa!
Yan daa bɛ yoo ni maa -
Halli nti paai yuuma pisinaasi la -
Lala saha maa zaa, yan daa kɔrigri bunkɔbri maa
Man Naawunni ka ya daa kɔrigri n‑ti ma, bee?
43Ay! Ya daa ziiri ya wunseesi duri -
Wunseaa yan boonni “Mɔlɔkyi” la,
Ni ya saŋmariwuseaa yan boonni “Rɛfan” la.
Ya daa maali buna ni ya puusiri a ni:
Dizugu man nin zaŋŋi ya nti basi,
N‑taasi ya Babɛlɔn tiŋŋa tooni sa.’
44Tɔ, ka ti yaadima ŋɔn daa bɛ yoo ni la, ba daa mari la Naawunni tanti duu; kana ka ba daa maali, ka ka daa ŋmanni la hoo Naawunni ŋɔn daa tɔ’asi Musa n‑wulisi u seem maa. 45Tɔ; ka ti yaadimseeba ban daa pa nyaaŋŋa la daa deaai duu maa m‑mari ka n‑zi na - ban ni Gyɔsuuwa daa niŋi lala. Di daa nyɛ la ban daa katti niriba burabura la saha, ninvugseeba Naawunni ŋɔn daa yiisi m‑basi ka kyɛ ka u niriba kpɛ na. Ka ba daa kpalim m‑bɛ lala, halli nti paai NaaDauda saha. 46Ŋɔn Dauda ka Naawunni nini daa tigi u yɛla, ka dizugu u daa susi soori Naawunni saani ni u ti bɔ gyeeŋŋu ziiya n‑ti u yaaba Yaakubu yiri dima. 47Amaa u bii NaaSulɛmaana maa n daa ti mɛ Naawunni Gyeeŋŋu Yiri maa. 48Amaa dinŋɔ zaa nyɛ la yɔri, dama Naawunni Ŋɔn Ka Kpeaa bu kpeeri nuusi ŋɔn mɛ duseaa puuni m‑bɛ ni. Ka dizugu anabisɔ n daa yɛli, ni#:-
49‘Dinŋɔ ka ti Dugma yɛtta:
“Arizana nyɛ la n naam ziziiya,
Tingbaŋŋu maa mun nyɛ n gbaya ŋɔn tɔmni seela:
Ka yiri bɔ ka ya lee n‑ya m‑mɛ n‑ti ma?
Bee, luginseelli m bɛ duniya wa ni
Ka n nin zinni n‑vuusira?
50Pa mani n daa zaŋŋi n nuusi m‑maali anŋɔ zaa?” ’ ”
51Tɔ; ka Sitiivin daa laa n‑yɛli ba, ni, “Tɔ, yan tuppuwumni dima wa! Ya nyɛ la seeba ban za’asiri yɛlimaŋni, hoo tinzundima ban bu guni la ŋɔn bɛ seem la! Saha kam ka ya zabri Naawunni Siiya Vuusim Kasi maa. Yan niŋni seem la, ya yaadima soori ka ya dɔli maa! 52Anabisɔ n daa bɛ ni ka ya yaadima daa bu namsi u, halli yinni gba, bee? Ba daa bu ku Naawunni tuumudima maa? - Naawunni ŋɔn daa pun tum tuumuseeba maa ni ba daŋŋi m‑moonni Yɛlimaŋni Daana ŋɔn ya n‑kyɛ na la yɛla maa. Ka pampaŋŋɔ yarima mun gbaai la Yɛlimaŋni Daana mammaŋŋa n‑yi u nyaaŋŋa ka ku u. 53Ya daa deaai Naawunni zaaligu malaakadima saani, amaa ka lee m‑bu dɔli ka halli beela.”
54Tɔ: ka Sitiivin yɛligu wa ŋɔn daa lu ba tuba ni, ba sufu daa doaai pam, halli ka ba nyurimni ba kparima n‑niŋni u. 55Amaa Naawunni Sisuŋŋu daa paali Sitiivin ni, ka u wukki u zugu n‑gɔsi saazugu n‑nya Naawunni gyirima veelim, ka nya ka Yisa zɛ Naawunni nudirigu ziiya. 56Di saha ka Sitiivin daa yɛli, “Ya nyama! N nya ka arizana lakkri ni, ka Ninsaala Bii maa zɛ la Naawunni nudirigu ziiya!” 57Ka ba zaa daa gbaai kaasigu n‑nyɛri ba tuba ka zɔ n‑la’am n‑gyiligi u na. 58Ka daa gbaai u n‑yiisi ba tiŋŋa maa tɔriga ni nti lɔbi u kuga. Ka ban daa di sɛhara n‑galim u ka laa n‑lɔbi u maa daa yeaai ba bunyeera nti dooli na’akyimbilisɔ tooni, ka u yuuri boonni la Sɔla. 59Ban daa lɔbri Sitiivin kuga sahanseaa maa, u daa susi la ti Dugma n‑tɔ’asiri, ni, “N Dugma Yisa, deaam n nyɔvuri!” 60Ka gbaani tiŋŋa n‑kaasi n‑yɛli, “N Dugma, di zaŋŋi ba tumbeoo wa taalli n‑ziili ba!” Ka ŋɔn daa yɛli lala n‑naai, u daa ti leebi Naawunni dinni.
81-2Ka Sɔla gba daa bɛ ni n‑sakkri ban daa ku Sitiivin yɛla maa.
Ka Sitiivin ŋɔn daa kpi la, ninvugsunseeba daa kpikki u n‑kyaŋŋi nti sɔ’ai, ka daa fabli pam u kum zugu.
Tɔ: ka di saha maa ba daa piili n‑namsiri Yisa nyaandɔliseeba ban daa la’amni Gyɛrusalɛm timpuuni maa. Dizugu ba daa zɔ n‑yirigri zaa, n‑kyaŋŋi Gyuudii tingbaŋŋu ni Samɛrii tingbaŋŋu; kulla Yisa tuumudima kɔkɔ n daa kpalim timpuuni. 3Sɔla mun daa kpalim n‑dɔla Yisa niriba maa ni nimmoaa, ni u ti sa’am ba yɛla. U daa dɔli la yiri yiri n‑gbaasiri ba, dɔppa ni pɔ’aba zaa, baseeba ban dɔli Yisa soori la, m‑mari ba n‑kyɛnni n‑kpatti dansarika ni.
4Tɔ; ka baseeba ban daa zɔ n‑yirigi lala maa daa dɔli la tinsi tinsi n‑tɔ’asiri Naawunni lahabasuŋŋu n‑tiri niriba. 5Filipi mun daa kyaŋŋi Samɛrii timpuuni. Ŋɔn daa ti paai la, u daa gbaai mooligu zaŋŋi n‑kyaŋŋi Masiiya maa yɛla. 6Di saha ka daadam pam daa la’am na, ka daa wumni Filipi yɛttɔ’a la ni nimbiri moaa, ka nyari tunkariseesi ŋɔn daa tumna. Ba daa yoaai ba tuba n‑wumsi ŋɔn yɛli seem zaa. 7Dama arizimbeeri daa kaasi ka yi ninvugseeba ban mari ba ni, ka wɔbsi ni gbarisi gba daa nya tippu; 8ka di daa mari sufupeelim n‑tiri ninvugseeba ban daa bɛ Samɛrii timpuuni maa.
9Dɔsɔ n daa bɛ tiŋŋa wa ni ka u yuuri boonni Saimoon. U daa niŋni la tiim tuma, ka di daa mari alahazibu n‑tiri ninvugseeba ban bɛ tiŋŋa maa ni la. U mun daa laa n‑duusi u maŋŋa, ni, u nyɛ la ninvugtitaari. 10Nira kam, bibila halli ni ninvugkurigu gba, daa maai ba mansi n‑wum Saimoon yɛttɔ’a maa, ka yɛtti, ni, “Naawunni kpeeŋŋu daansɔ ban boonni, ni, ‘Buntitaari’ la n kur nyɛ u.” 11Din daa kyɛ ka niriba maa daa boori u yɛla maa daa nyɛ la: u daa pun tum u tiima tuma ba saani ka di daa yuui pam. 12Amaa niriba ŋɔn daa ti sakki n‑ti Filipi yɛttɔ’a maa, ni lahabasuŋŋu zaŋŋi n‑kyaŋŋi Naawunni naam soori la, ni Yisa Masiiya yuuri yɛla, ba zaa daa deaai Naawunni koom suubu - dɔppa ni pɔ’aba zaa. 13Saimoon mammaŋŋa gba daa sakki lala, ka ba daa su u gba koom. U daa zaŋŋi u mammaŋŋa n‑tabli Filipi ni nimbirimoaa, ka daa nya Filipi ŋɔn daa niŋni tunkara ni alahazibu tunseesi, ka di daa gyɛri u pam.
14Tɔ; di nyaaŋŋa Gyɛrusalɛm ni tuumudima maa ban daa ti wum, ni, Samɛrii dima sakki n‑ti Naawunni yɛlisuma la, ba daa tum Piita ni Gyɔni ba saani na. 15Piita ni Gyɔni ŋɔn daa paai na la, ba daa susi Naawunni n‑tisi seeba ban pun sakki n‑ti Yisa, ni, Naawunni Vuusim Kasi nin sigi ba saani na. 16Dama ba daa na kur deaai la koom suubu ti Dugma Yisa yuuri zugu, ka Naawunni Sii Kasi la na bu bɛ ba saani. 17Di saha ka Piita ni Gyɔni daa zaŋŋi ba nuusi m‑pa niriba maa zugri ka Naawunni Sisuŋŋu daa kyɛ ba saani na. 18Ka Saimoon daa nya Naawunni tuumudima maa ŋɔn zaŋŋi ba nuusi m‑pa niriba zugri ka Sii maa kyɛ ba saani na seem maa, ka u daa zaŋŋi ligri ni u ti ti Piita ni Gyɔni, 19ka yɛli ba, ni, “Ya tim man gba yaa kanŋɔ taabu, ka ninvugsɔ zaa man ti zaŋŋi n nuu m‑pa u ni, Naawunni Vuusim Suŋŋu maa nin kyɛ di daama saani na.” 20Ka Piita daa labsi n‑yɛli u, ni, “I nin kpi n‑sa’am m‑basi, nyini ni i ligri maa zaa! - nyin teesi, ni, i nin toaai n‑zaŋŋi ligri n‑da Naawunni piini maa zugu. 21I ka yɛttɔ’aseaa dinŋɔ puuni; i nuu ka ti faari diibu yɛla ni, dama i sufu bu zɛ yimm suŋŋa Naawunni saani. 22Dizugu kyɛli i tumbeoo ni i teesibeeri wa zaasa, ka susi ti Dugma; pa seem u nin di sugru n‑ti i, i sufu ni teesa nyin teesi seem la zugu. 23Dama n nya ka i zɛ la tumbeeri toom ziiya, ka ba pun zaŋŋi ala’akyi kutti m‑ba i!” 24Di saha ka Saimoon daa labsi n‑yɛli u, ni, “Ya bɛlimma ti Dugma Naawunni n‑ti ma, ni, nyin yɛli seem la di paai ma na!”
25Ban daa yɛli Saimoon dinŋɔ maa, ba daa yi n‑tɔ’asi Yisa yɛla n‑tisi niriba maa ka wulisiri ba, ka daa labi n‑kuli Gyɛrusalɛm. Ban daa bɛ soori zugu n‑kunni maa, ba daa tɔ’asi Yisa lahabasuŋŋu maa n‑tisi Samɛrii dima tinkpansi pam puuni.
26Tɔ: ka Filipi muna - Naawunni malaaka daa tɔ’asi n‑ti u ka yɛli u, ni, “Maalim siri n‑dɔli nuzaa lugri soori, sɔseaa kan yi Gyɛrusalɛm n‑kpa Gaza tiŋŋa ni la.” - Ŋɔn daa yɛli sɔseaa la, yoo ni soori n nyɛ ka. 27Ka Filipi daa doaai n‑kyaŋŋi. Di saha maa ka Itiɔpiiya dɔsɔ daa dɔli soori maa zugu n‑kunna. Itiɔpiiya tingbaŋŋu Naaba kpeema, namɔ’aliga, n daa nyɛ u - pɔ’aba naam n‑daa la, ka ba boonni di, ni, ‘Kandaasi’. Ŋɔn n daa su Pɔ’a-naaba maa tuma n‑gɔsiri u neema ni u ligri yɛla zaa n‑ti u. U daa pun kyaŋŋi Gyɛrusalɛm nti puusi Naawunni ka daa naai, 28ka kpɛ u tarɔkku ni n‑zinni, ka wuri datti u n‑kyɛnna. Ŋɔn daa bɛ soori n‑kunni maa, u daa karimni la anabi Aizaaya bukku la puuni. 29Ka Naawunni Siiya daa yɛli Filipi, ni, “Kyɛm nti paai tarɔkku wa!” 30Ka Filipi daa zɔ m‑paai bɛni ka wum, ka doo maa karimni la Aizaaya bukku la puuni; ka u boosi u, ni, “Ammi, i baŋŋi nyin karimni seelli wa gbinni?” 31Ka doo maa daa labsi n‑yɛli u, “Sɔ yi bu wulisi ma, man mammaŋŋa ya niŋi la wula n‑toaai m‑baŋŋi di gbinni?”, ka daa naayi yɛli Filipi, ni, u duum na n‑zinni u tarɔkku maa puuni. 32Tɔ, ka Aizaaya gbaŋŋu maa puuni luginseaa ka u daa karimni maa n‑daa nŋɔa#:-
“I yi mari peoo n‑wa ni i ti ku u,
U yi bɛ la baalimm, ka bu yigra;
Bee pɛbila ŋɔn ku kaasi
U kɔrigri ziiya -
Lala ka di daama gba daa bu yɛli seelli.
33Ba daa zeem u ka di u sariya ba yuubu:
Sɔsɔ ku toaai n‑yɛli u nyaaŋŋa dima yɛla,
Dama u laa n‑ka duniya wa ni.”
34Tɔ, ka Itiɔpii doo maa daa yi boosi Filipi, ni, “Tɔ, ka dinŋɔna yɛlim ma: ŋɔni yɛla ka anabi la tɔ’asiri wa? U daa tɔ’asiri u mammaŋŋa, bee, sɔ mun sa?” 35Ka Filipi daa gbaai u yɛttɔ’a maa ka piili luginseaa doo maa ŋɔn daa karimni ni la, n‑wulisi u lahabasuŋŋu maa zaŋŋi n‑kyaŋŋi Yisa yɛla. 36-37Ban daa bɛ soori zugu n‑kyɛnni la, ba daa ti paai la bɔ’aseaa ka koom daa bɛ ka ni. Ka Itiɔpii doo maa yɛli Filipi, ni, “I bu nya koom wa? Seelli bɛ ni din nin ta’ari ma, ni, n ku toaai n‑deaai Naawunni koom suubu, bee?” 38Ka yɛli sɔ ŋɔn duusiri tarɔkku maa, ni, u zaanma, ka ba daa zaani. Ka ŋɔn ni Filipi daa sigi na n‑kyaŋŋi bɔkku maa puuni, ka Filipi daa naayi su u Naawunni koom maa. 39Ka ban daa ti yi koom maa puuni na, ti Dugma Vuusim daa fa Filipi n‑kyaŋŋi, ka Itiɔpii doo maa daa bu laa n‑nya u yaasa, amaa u daa dɔli u soori n‑kyɛnni ni sufupeelim. 40Ka Filipi mun daa ti bɛ Azootisi tiŋŋa, ka u daa dɔli la bɛni tinsi maa m‑moonni Yisa lahabasuŋŋu n‑tiri ba, halli nti paai Sizariiya timpuuni.
91Di saha maa ka Sɔla daa boori la nimmoaa ŋɔn nin niŋi seem n‑ku Yisa nyaandɔliba. U daa kyaŋŋi Gyeeŋŋu Toondaana la saani 2nti susi gbanseesi ka ba sɔbi n‑ti la’aŋŋu duri an bɛ Damasikusi tiŋŋa niriba la, ni, u yi ti nya ninvugseeba ban dɔli Yisa soori bɛni, dɔppa ni pɔ’aba, ni, u mari la soori ni u gbaasi ba n‑lɔ m‑mari ba n‑labi Gyɛrusalɛm na. 3Tɔ: ka ŋɔn daa ti wa u Damasikusi maa ka daa ti pɔtti bɛni, ka neesim nyakki n‑yi saazugu na nti gyiligi u. 4U daa lu la tiŋŋa, ka wum ka kukɔri tɔ’asiri n‑tiri u, ni, “Sɔla, Sɔla, bɔ zugu ka i namsiri ma?” 5Ka Sɔla daa boosi n‑yɛli, “Ŋɔni nla, n dugma?”, ka u labsi n‑yɛli. “Mani Yisa: mani ka i namsiri maa.” 6Ni, “Doaam saazugu yooma n‑kyaŋŋi nti paai Damasikusi. Ba nin ti yɛli i nyin ya n‑niŋi seem.” 7Ninvugseeba ban daa dɔli Sɔla maa daa wum kukɔri maa, amaa ba daa bu nya sɔa; ka ba daa kɔŋŋi yɛligu di zugu. 8Sɔla mun daa doaai saazugu n‑lakki u nini, amaa u daa zoomiya ka ban daa dɔli u maa daa dari u n‑kyaŋŋi m‑paai Damasikusi. 9Sɔla daa zoomiya daba ata ka koom bee diibu daa bu gaari u noori ni.
10Tɔ; ka nyaandɔlisɔ n daa bɛ Damasikusi tiŋŋa, ka u yuuri boonni Ananayasi. U daa zaasi zaasimni, ni, ti Dugma tɔ’asi n‑yɛli u, ni, “Ananayasi!”, ka u daa sakki, “Naa! Mani nŋɔa, n Dugma!” 11Ka ti Dugma daa yɛli u, ni, “Kyɛm sɔseaa kan boonni ‘Sɔtuusiri’ la ni nti kpɛ Gyuudasi yiri m‑boori Taasusi dɔsɔ ŋɔn yuuri boonni Sɔla la ziiya. Pampaŋŋɔ u na puusiri ni. 12U pun nya zaasimni, ni, dɔsɔ ŋɔn yuuri boonni Ananayasi kpɛ u saani na nti siisi u, ni u nini maa ti neaai yaasa.” 13Ananayasi ŋɔn daa ti wum lala maa, u daa yɛliya, “Mma, n Dugma! Niriba pam pun ti ma doo wa lahabaari, ni, ŋɔn daa niŋi i niriba putoo Gyɛrusalɛm timpuuni, 14halli ni u deaai soori gyeeŋŋu kpamma maa saani, ni, u mari la soori ni u kyɛ na n‑gbaasi ninvugseeba ban gyeemni i la.” 15Ka ti Dugma daa labsi n‑yɛli u, “Ni dinŋɔ zaa, kur kyɛma! Dama doo maa nyɛ la n tuntunsɔ ŋɔn ya mari n yuuri nti ti ban pa Yɛhudiyadima, ni ba nadima, ni Yɛhudiyadima maa m‑paasi. 16N nin wulisi u ŋɔn nin di wahala seem n yuuri zugu.” 17Di saha ka Ananayasi daa yi n‑kyaŋŋi. U daa kpɛ yiri maa ni n‑zaŋŋi u nuusi m‑pa Sɔla zugu ka yɛli, “M mabii Sɔla, ti Dugma Yisa ŋɔn zaŋŋi u maŋŋa n‑wulisi n‑ti i soori maa zugu la, ŋɔna n tum ma i saani na, ni n kyɛ na nti neaai i nini la ka kyɛ ka Naawunni Vuusim Kasi bɛ i saani ni kpeeŋŋu.” 18Dinsaha maa ka bunseesi an daa ŋmanni hoo pɛ’ari n yi Sɔla nini ni n‑lu tiŋŋa, ka Sɔla daa laa n‑neaai. Di saha ka Ananayasi daa su Sɔla Naawunni koom. 19U daa di diibu ka u yaa daa labi u na.
Tɔ: Sɔla daa kpalim m‑bɛ Yisa nyaandɔliseeba ban daa bɛ Damasikusi timpuuni saani n‑yuui beela. 20U daa piili n‑yiisiri wa’azu tiŋŋa maa la’aŋŋu duri ni, ni, Yisa nyɛ la Naawunni biiya. 21Di daa gyɛri ban wumni maa zaa, ka ba daa tɔ’asiri taaba, ni, “Yɛlimaŋni, pa dɔsɔ ŋɔn daa kyɛ ka ba gbaasiri lala yuuri nyaandɔliba maa la nŋɔa? Ka u daa niŋi lala Gyɛrusalɛm timpuuni pɔi, ka naayi kyɛ kpa na ni u ti gbaasi ba n‑lɔ n‑taasi bɛni n‑niŋi gyeeŋŋu kpamma maa nuu ni. Pa ŋɔna nŋɔa?” 22Sɔla mun daa kpaŋŋi u maŋŋa ni nimmoaa n‑wulisiri, ni, yɛlimaŋni Yisa siri nyɛ la Masisɔ Naawunni ŋɔn tum na la. Dizugu Yɛhudiyadimseeba ban daa bɛ Damasikusi daa kɔŋŋi yɛlli, ni ba lusi u u yɛttɔ’a maa ni.
23Saha daa ti paai ka Yɛhudiyadima maa daa la’am taaba ni ba ti baŋŋi ban nin niŋi seem n‑ku Sɔla. 24Amaa lala lahabaari daa paai Sɔla na. Ba daa yɛli, ni, ba nin guri tiŋŋa maa za’anɔya wuntaŋŋa ni yuŋŋu saha zaa, ni ba gbaai u n‑ku u. 25Amaa dindahinseaa, yuŋŋu ŋɔn daa ti sɔbgi sahanseaa la, u nyaandɔliba daa du tiŋŋa maa goomni zugu ka zaŋŋi la kusɔkku n‑lɔ ka miisi n‑kyɛ ka u sigi ka puuni, ka dinŋɔna ba daa sigsi u tiŋŋa maa kpaŋŋa.
26Tɔ; ka dinŋɔna Sɔla daa labi n‑kyaŋŋi Gyɛrusalɛm. Ka ŋɔn daa ti paai bɛni, u daa boori ni u paasi la Yisa nyaandɔliba la saani; amaa dabeem daa mari ba. Ba daa bu basi yɛm, ni, u dɔli la Yisa ni yɛlimaŋni. 27Di saha ka Baanabasi daa zaŋŋi Sɔla n‑kyaŋŋi nti puusi Yisa tuumudima maa. U daa wulisi ba din daa niŋi Sɔla soori maa ni seem maa, ni, ti Dugma daa kyɛ ka Sɔla nya u ka daa tɔ’asi n‑ti u. Halli ni Sɔla ŋɔn daa bɛ Damasikusi timpuuni seem n‑tɔ’asiri paalu ni, ni sufukpeemni, zaŋŋi n‑kyaŋŋi Yisa yɛla ka u daa wulisi ba gba. 28Di nyaaŋŋa ka Sɔla daa paasi ba zugu ka ba gyinni Gyɛrusalɛm timpuuni, ka u daa wulisi niriba zaa ni sufukpeemni, Yisa yuuri zugu. 29Amaa ŋɔn ni Griika dima ŋɔn daa ti di azama halli nti ŋmɛ nangbankpeemni la, ba daa boori ni ba gbaai u n‑ku u. 30Ka u Yisa nyaandɔlitaaba ban daa ti baŋŋi lala maa, ba daa mari u n‑kyaŋŋi Sizarii tiŋŋa n‑zaali u soori, ni u kuli Taasusi tiŋŋa.
31Tɔ; di saha ka Yisa niriba daa laa n‑ka daaŋŋu Gyuudii tingbaŋŋu zaa ni, halli Samɛrii tingbaŋŋu ni Galilii gba ba daa bu nya yɛttɔ’aseaa. Ba daa nɔbri ni, n‑tumni ti Dugma ŋɔn boori seem, ka bɛ ni Naawunni Sii Kasi sufukpeemni zugu.
32Piita daa gyinni n‑kaari la tinsi halli nti paai Naawunni niriba ban bɛ Lidda tiŋŋa ni. 33U daa ti nya dɔsɔ ŋɔn yuuri boonni Iniyasi; gbariga n daa nyɛ u ka kur kpalim n‑dɔya, ka di paai yuuma anii. 34Piita daa yɛli u, “Iniyasi, Yisa Masiiya n tibi i, doaama n‑kpabi i bundoaa wa!” Tɔ, ka Iniyasi di va n‑doaai. 35Ka niriba ban daa bɛ Lidda tiŋŋa ni, ni Seaarɔn tingbaŋŋu dima maa zaa daa nya u n‑niŋi yɛdda n‑ŋmaligi n‑dɔli ti Dugma.
36Tɔ; ka pɔ’asɔ n daa bɛ Gyɔppa tiŋŋa, Yisa nyaandɔliba sunsukkuni, ka u yuuri boonni Tabita, bee Dookasi (di gbinni n nyɛ, ni, ‘Kparibuuwa’). U pupeelim ni u tunsuma daa ka tɔriga. 37Amaa saha daa ti kyɛ na ka u beeri halli nti kpi. Ba daa peaai u kɔbeoo, ka mari u n‑du n‑kpɛ gyirambisa duseaa n‑dooli. 38Tɔ, ka ba tiŋŋa Gyɔppa ni Lidda tiŋŋa daa bu wɔ’a, ka dizugu nyaandɔliba maa ŋɔn daa pun wum, ni, Piita bɛ Lidda, ba daa tum niriba ayi bɛni ni ba ti booli u nimbirimoaa na. Ni, ba susim u, ni, “Kur kpaŋŋma i maŋŋa n‑kyɛ yooma na!” 39Piita ŋɔn daa wum lala, u daa doaai n‑dɔli ba yooma. Ŋɔn daa ti paai na, ba daa mari u n‑du saazugu n‑kpɛ duu maa ni, ka pukɔya maa zaa daa gyiligi u na, n‑kumna; ka ba daa wulisiri u neenseesi Dookasi ŋɔn daa sɛ n‑ti ba, u nyɔvuri saha la. 40Piita daa kyɛ ka ba zaa yi duu maa ni. U daa gbaani tiŋŋa ka susi Naawunni pɔi, ka naayi ŋmaligi n‑kpa kum maa ka yɛli, “Tabita, doaam n‑zaani!” Ka u daa neaai u nini n‑gɔsi Piita ka doaai n‑zinni. 41Piita daa suŋŋi u ka u doaai n‑zaani saazugu, ka daa booli Yisa nyaandɔliba ni pukɔya maa ni ba kpeem na, nti wulisi ba, ni, pɔ’a maa nya nyɔvuri. 42Gyɔppa dima maa zaa daa wum lahabaari maa, ka ba pam daa niŋi ti Dugma yɛdda. 43Piita mun daa kpalim Gyɔppa ka di yuui beela. U daa gbeeri la Saimoon, gbanzaba sɔ, yiri ni.
101Dɔsɔ n daa bɛ Sizarii tiŋŋa ka u yuuri boonni Kɔniiliyusi. U daa nyɛ la toondaana sɔ ŋɔn daa su soogya kɔbga fukumsi, ka u soogyadima daa nyɛ ban boonni ‘Italii Dima’ maa. 2Ŋɔn ni u yiri dima zaa daa dɔla Naawunni ni yɛlimaŋni. U daa suŋŋi Yɛhudiya faradima maa ka susiri Naawunni saha kam. 3Di daa niŋi dahinyinni, zaŋŋi n‑kyaŋŋi hoo wuntaŋŋa kurigu ata saha, ka doo wa daa nya zii. U daa kur nya Naawunni malaaka ka u kpɛ u saani na nti yɛli u, ni, “Kɔniiliyusi!” 4Ka Kɔniiliyusi daa gɔsi u suŋŋa ka dabeem daa gbaai u; ka u daa sakki, ni, “Naa, n dugma! Bɔ n nyɛ di?” Malaaka maa daa labsi n‑yɛli u, ni, “I wunsusigu yɛla ni i tunsuma n‑tiri faradima zaa naayi paai la Naawunni teaari, ka u sufu maai i zugu. 5Ka dizugu pampaŋŋɔ tumma niriba ni ba kyaŋŋi Gyɔppa m‑bɔ Saimoon ziiya - ban pa sɔ yupaa, ni, ‘Piita’ la - 6ka ba mari u na. U gbeeri la Saimoon sɔ, gbanzaba, saani; u yiri maa zɛ la teeku gbiriŋŋu ziiya.” 7Tɔ, ka malaaka maa ŋɔn ti u lahabaari wa n‑naai, u daa bakki ka kyɛ u. Ka Kɔniiliyusi daa booli u yiri niriba ayi ni u soogyadima yinni ŋɔn gba daa dɔli Naawunni soori ni nimmoaa ka bɛ u yiri la ni. 8U daa yɛli ba seelli kam din niŋi maa, ka daa tum ba Gyɔppa.
9Tɔ; beoo ŋɔn daa ti neaai ka ban daa ti kyɛnni m‑pɔtti Gyɔppa na, Piita daa du yiri la pii maa zugu, agbaa saha, ni u ti puusi Naawunni. 10Di saha ka kɔm daa ti gbaai u, ka u boori seelli ni u di; ka ban daa maanni diibu sahanseaa maa, u daa nya zii. 11U daa nya ka sangbana yoaai ka bunseelli daa sigri na, ka ka ŋmanni hoo tanti gbantitaari ban lɔ ka tuba anaasi n‑sigsiri ka tiŋŋa na. 12N‑nya, ka bunkɔbri daa bɛ ka puuni - bunkyɛnna ni bunvuura, halli niinsi gba. 13Ka u wum kukɔri, ni, “Piita, doaam n‑kɔrigi n‑ŋɔbi!” 14Ka Piita daa labsi n‑yɛli, ni, “Ay, n Dugma! N na zi n‑di bunseelli kam kan kyisiri, bee, kan mari da’ari.” 15Ka kukɔri maa maali n‑yɛli u, ni, “Naawunni ŋɔn tisi bunseelli, ni, ‘bunsuŋŋu’, nyin di kyisiri ka, ni, ‘da’ari’!” 16Tɔ, ka di daa niŋi lala napɔmbuta, ka bunni maa naayi labi n‑du saazugu.
17Piita ŋɔn daa kur teesiri yɛlli wa zugu ka di gyɛri u pam, lala saha ka dɔseeba Kɔniiliyusi ŋɔn sa tum la gba daa pun baŋŋi Saimoon yiri maa ziiya m‑paai na n‑zɛ samanni. 18Ka ba daa booli m‑boosi n‑nya saana ŋɔn yuuri boonni Saimoon Piita la bɛ la yiri maa ni, bee? 19Piita daa na kur teesiri ŋɔn nya seesi maa yɛla, ka Naawunni Sii maa ti yɛli u, “Dɔppa ata m boori i ziiya; 20dizugu doaama n‑sigi tiŋŋa ni sa! See ka i dɔli ba n‑kyaŋŋi, ka di kyɛ ka i sufu gyɛri i di zugu. Man Naawunni n tum ba na.” 21Ka Piita daa sigi n‑yɛli niriba maa, ni, “Mani ka ya boori maa. Dinŋɔna, bɔ zugu ka ya kyɛ kpa na?” 22Ka ba daa labsi n‑yɛli u, ni, “Naawunni malaaka ŋɔn sa wulisi Kɔniiliyusi seem la zugu. Ŋɔn Kɔniiliyusi mun nyɛ la soogya toondaana, ka u dɔli la soori ka gyeemni Naawunni, ka Yɛhudiyadima zaa tiri u gyirima. Malaaka maa sa yɛli u, ni, u kyɛ ka nyin kyɛ u yiri maa na ka u ti wum yɛttɔ’aseesi nyin mari n‑yɛli u maa.” 23Ka Piita daa zi ba n‑kpɛ ni ba ti gbɛ u saani.
Tɔ; ka beoo ŋɔn daa ti neaai u daa niŋi siri ka ŋɔn ni ban n kyaŋŋi. Ka Gyɔppa ninvugseeba ban dɔli Yisa gba daa dɔli ba n‑kyaŋŋi. 24Ka beoo ŋɔn daa ti neaai yaasa, ba daa paai Sizarii tiŋŋa. Kɔniiliyusi daa pun booli u dɔ’am ni u zɔdima zaa, ni, ba la’amma na, ka daa guusiri ba soori maa zugu. 25Piita ŋɔn daa ya kpɛ yiri maa ni, Kɔniiliyusi daa paai u bɛni n‑gbaani u tooni. 26Ka Piita daa yɛli u, “Doaama! Man gba nyɛ la ninsaala!” 27Ka ba daa gbaai sɔsiga ni taaba ka kpeera, halli nti paai daadam zaa la’aŋŋu. 28Ka Piita daa yɛli ba, ni, “Ya mi halli, ni, soori ka ni n‑ti Yɛhudiya ninvugsɔ ni u ti la’am ni ninvugsɔ ŋɔn pa Yɛhudiya nira, bee, n‑kpɛ u yiri ni. Amaa Naawunni wulisi ma, ni, n di kyisi ninsaalisɔ yɛla, ni, ‘da’ari daana n nyɛ u’. 29Dizugu, yan daa booli ma sahaseaa maa, n daa doaai n‑kyɛ na ka bu guusi. Tɔ, ka dinŋɔna, ya bu ya n‑kyɛ ka n baŋŋi bunseelli zugu yan booli ma na maa?” 30Ka Kɔniiliyusi daa labsi n‑yɛli, “Di dabsa anaasi nŋɔ ka n daa bɛ n yiri wa ni, saha hoo kanŋɔa, wuntaŋŋa kurigu ata saha, n‑susiri Naawunni. Ka dɔsɔ ŋɔn bɔbi suturinya’ara daa pusi ya’abi n tooni na, 31ka yɛli, ‘Kɔniiliyusi, i wunsusigu yɛla ni i tunsuma n‑tiri faradima zaa naayi paai Naawunni teaari ka u sufu maai i zugu. 32Ka dizugu pampaŋŋɔ tumma niriba ni ba kyaŋŋi Gyɔppa m‑bɔ Saimoon ziiya - ban pa sɔ yupaa, ni, ‘Piita’ la - ka ba mari u na. U gbeeri la Saimoon sɔ, gbanzaba, saani: u yiri maa zɛ la teeku gbiriŋŋu ziiya.’ 33Dizugu ka n daa tum yooma m‑booli i maa, ka i gba niŋi suŋŋa n‑kyɛ na wa. Pampaŋŋɔ ti zaa bɛ la Naawunni tooni ni ti ti wum Naawunni ŋɔn ya n‑zaŋŋi yɛttɔ’aseaa n‑ti i ni i ti yɛli ti.”
34Tɔ; ka Piita daa gbaai u yɛttɔ’a n‑yɛli, “Pampaŋŋɔ n yi baŋŋiya, ni, di nyɛ la yɛlimaŋni, ni, Naawunni bu gamsira, 35amaa u deaari butiri kam niriba ban gyeemni u ka tumni din tuusi seem la. 36Yɛttɔ’a maa nyɛ la Naawunni ŋɔn zaŋŋi lahabasuŋŋu n‑ti Izraɛli dima, ni, ba nin nya sufudoaa Yisa Masiiya zugu; ni, ŋɔn Yisa siri nyɛ la sɔkam zaa Dugma maa. 37Ya zaa mi halli din daa piili n‑niŋi Galilii tingbaŋŋu maa ni, sahanseaa Gyɔni ŋɔn daa mooli Naawunni koom suubu yɛla, halli nti paai Gyuudii tingbaŋŋu zaa. 38Yisa, Nazarɛti doo maa yɛla nla: Naawunni ŋɔn daa kyɛ ka u Vuusim Kasi ni u yiiko bɛ u ni seem la, ka lala ka Naawunni daa wulisi, ni, u diisi u naam. Ni, u daa gyili n‑tumni tunsuma ka tibri Sintaani ŋɔn daa daamni seeba zaa, Naawunni ŋɔn daa bɛ u saani zugu. 39Tɔ. Ka dinŋɔna tirima n nyɛ u sɛhara dima; ti yɛtti, ni, ti siri daa bɛ ni n‑nya ŋɔn Yisa ŋɔn daa niŋi seem Yɛhudiyadima tingbana zaa ni, halli Gyɛrusalɛm timpuuni gba. Ni, ba daa kpaasi u n‑tabli doo zugu n‑ku u; 40amaa Naawunni daa doaai u kum ni di daba ata daari, ka kyɛ ka niriba nya u. 41Pa sɔkam n daa nya u, amaa tirima - Naawunni ŋɔn daa pun yiisi seeba ni ti niŋi u sɛhara dima maa - tin daa nya u. Tin ni ŋɔna n daa la’am n‑di ka nyu, u kum yisigri nyaaŋŋa maa. 42U daa kpamsi ti, ni, ti wulisim niriba ka laa n‑di sɛhara, ni, ŋɔna ka Naawunni yiisi ni u ti niŋi sɔ ŋɔn nin kari niriba kam zaa sariya - ban na nɛa, ni ban pun kpi zaa m‑paasi. 43Halli ŋɔn Yisa yɛla ka anabidima zaa daa tɔ’asiri n‑diri sɛhara, ni, ŋɔn yuuri zugu ka nira kam zaa ŋɔn niŋi u yɛdda nin nya u tumbeeri kyɛ-m‑pɛŋŋi.”
44Ka Piita ŋɔn daa na kur tɔ’asiri yɛttɔ’a wa, Naawunni Sii Kasi maa daa kpɛ ban wumni u yɛla maa zaa sufu ni. 45Ka Yisa nyaandɔliseeba ban dɔli Piita na daa nya lala: Yɛhudiya niriba n daa nyɛ ba, ka di daa gyɛri ba pam, dama halli ban pa Yɛhudiyadima gba ka Naawunni tisi u piini, ni, u Sii Kasi maa kpaai m‑paali ba. 46Dama ba daa wum ka ba tɔ’asiri yɛttɔ’azuna balibubalibu m‑pɛ’ari Naawunni. Di saha ka Piita daa boosi n‑yɛli, 47ni, “Sɔ nin toaai n‑ta’ai niriba wa ni ba di su Naawunni koom? Ba deaai la Naawunni Vuusim Kasi maa hoo tin gba ŋɔn daa deaai u seem la.” 48Dizugu u daa ti noori ni ba suum ba Naawunni koom Yisa yuuri ni. Ka di nyaaŋŋa ba daa susi u, ni, u kpalimma m‑bɛ ba saani n‑niŋi dabsa ayi.
111Tɔ. Yisa tuumudima ni ba nyaandɔlitaaba, seeba ban daa bɛ Gyuudii tingbaŋŋu maa ni la zaa, daa ti wum, ni, ninvugseeba ban pa Yɛhudiyadima daa deaai Naawunni yɛligu maa. 2Ka Piita ŋɔn daa kyaŋŋi Gyɛrusalɛm sahanseaa la, baseeba ban daa dɔli Yɛhudiyadima kaari ni nimmoaa la daa ŋmɛ nangbankpeemni n‑galimni u, 3ka yɛtti, ni, “I kpɛ la yɔkɔla dima yiya ka nyin ni ban n di.” 4Dizugu Piita daa piili yɛttɔ’a n‑yɛli ba din daa niŋi seem zaa deede, 5ni, “Man daa bɛ Gyɔppa timpuuni, ka daa puusiri Naawunni; ka di daa niŋi ma hoo goom ka n gbisiri n‑zaasira, ka n daa nya zii, ni, n daa nya ka bunseelli daa sigri na, ka ka ŋmanni hoo tanti gbantitaari ban lɔ ka tuba anaasi n‑sigsiri ka halli nti paai man saani na. 6Ka n daa gɔsi suŋŋa m‑baŋŋi din bɛ ka ni, n‑nya ka bunkɔbri daa bɛ ka puuni - bunkyɛnna ni bunvuura, halli ni niinsi gba. 7Ka n daa wum kukɔri, ni, ‘Piita, doaama n‑kɔrigi n‑ŋɔbi!’ 8Ka n daa labsi n‑yɛli, ni, ‘Ay, n Dugma! N na zi n‑di bunseelikam kan kyisira, bee, m‑mari da’ari.’ 9Ka kukɔri maa maali n‑yɛli ma, ni, ‘Naawunni ŋɔn tisi bunseelli, ni, “bunsuŋŋu”, nyin di kyisiri ka, ni, “da’ari”!’ 10Tɔ, ka di daa niŋi lala napɔmbuta, ka bunni maa naayi labi n‑du saazugu. 11Di saha maa ka niriba ata daa paai na, n‑zaani yiri seaa tin daa bɛ ni maa tooni, ni, ba tum ba la Sizariiya, ni ba kyɛ man saani na. 12Naawunni Sii Kasi daa yɛli ma, ni, n di guusi ka dɔli ba n‑kyaŋŋi. M mabiisi bayoobu wa gba daa dɔli ma n‑kyaŋŋi, halli nti paai n‑kpɛ doo maa yiri. 13U daa yɛli ti ŋɔn daa bɛ u yiri maa puuni ka daa nya malaaka seem, ka u yi na nti yɛli u, ni, ‘Tumma Gyɔppa m‑booli Saimoon na - ban pa sɔ yupaa, ni, “Piita” la. 14U nin tɔ’asi yɛttɔ’aseesi n‑ti ya, an nin kyɛ ka nyin ni i yiri zaa nya tuliginsim.’ 15Tɔ; man daa piili n‑tɔ’asi sahanseaa maa, Naawunni Vuusim Kasi daa kyɛ ba zugu na hoo ŋɔn daa pun kyɛ ti zugu na piiligu ni seem la. 16Di saha ka n daa teaai ti Dugma ŋɔn daa yɛli seem, ni, ‘Gyɔni daa zaŋŋi koom n‑su ya, amaa yarim mun nin deaai Vuusim Kasi suubu.’ 17Dizugu Naawunni daa pun ti ba lala piini hoo piiniseaa ŋɔn daa ti ti, sahanseaa tin daa daŋŋi n‑niŋi ti Dugma Yisa yɛdda la. Ka mani n nyɛ ŋɔni ka nin ta’ai Naawunni ŋɔn tum seem?” 18Ban daa ti wum dinŋɔ maa, ba daa bu laa n‑ga’ai, ka daa gbaai Naawunni pɛ’abu n‑yɛtti, ni, “Ban pa Yɛhudiyadima gba ka Naawunni ti soori ni ba takki ba teesibeeri n‑niŋi tuuba ni ba ti nya nyɔvuri!”
19Tɔ. Sitiivin kuubu nyaaŋŋa ka Yisa nyaandɔliba daa nya namsigu pam Yɛhudiyadima tinsi la ni, ka ba pam daa wurim n‑kyaŋŋi tinseesi, halli ka baseeba daa paai Fɔnisii tingbaŋŋu ni, ni Saapirusi tingbaŋŋu ni, ni Antiyɔkku tiŋŋa. Ba daa bu tɔ’asi Naawunni yɛligu n‑ti sɔ na’ala Yɛhudiyadima kɔkɔa. 20Amaa baseeba daa bɛ ni, ban daa yi la Saapirusi ni Sairiini tingbana la ni na, ka ba daa kyaŋŋi Antiyɔkku ka daa piili n‑tɔ’asiri n‑tiri Griikadima maa gba, n‑yɛtti ti Dugma Yisa lahabasuŋŋu yɛla maa. 21Ka Naawunni nuu daa bɛ ba saani, ka niriba pam daa niŋi yɛdda ka takki ba beebu n‑deaai ti Dugma maa. 22Dinŋɔ lahabaari maa daa ti paai Yisa niriba la’aŋŋu dima Gyɛrusalɛm timpuuni, ka ba daa tum Baanabasi ni u kyaŋŋi Antiyɔkku. 23Ŋɔn daa paai bɛni nti nya Naawunni ŋɔn daa pun tisi piinisuma n‑tiri bɛni niriba maa, u sufu daa maaya: ka u daa kpamsi ba, ni, ba kpaŋŋma ba mansi n‑zɛ ti Dugma maa nyaaŋŋa ni nimbirimoaa. 24Dama dɔsuŋŋu n daa nyɛ u, ka Sii Kasi daa bɛ u ni, ka u yɛdda gba zoaai. Di saha ka niriba pam daa la’am m‑paasi ban daa dɔli Naawunni soori maa zugu. 25Tɔ, ka dinzugu Baanabasi daa yisigi n‑kyaŋŋi Taasusi tiŋŋa ni u ti bɔ Sɔla ziiya. 26Ka ŋɔn daa ti nya u, u daa zi u n‑labi n‑kyɛ Antiyɔkku na. Ka Baanabasi ni Sɔla daa la’am ni Naawunni niriba bɛni n‑niŋi yuummunni zaa, n‑wulisiri niriba pam. Antiyɔkku ka ba daa piili m‑boonni Yisa nyaandɔliba, ni, ‘Kirisita niriba’ la.
27Di saha maa ka anabiseeba daa yi Gyɛrusalɛm n‑kyɛ Antiyɔkku na. 28Ba yinni ŋɔn yuuri boonni Agabusi la daa doaai, ka Naawunni Vuusim Kasi maa daa kyɛ ka u wulisi ba, ni, kɔm nin ti lu tinsi zaa ni. (Dinŋɔ siri daa niŋi la Klɔdiyusi naam saha.) 29Ka dizugu Yisa niriba maa daa ŋmɛ saawara n‑gbaai gbaari, ni, ba ya n‑suŋŋi la ba mabiseeba ban bɛ Gyuudiiya la, sɔkam ni u yaa tɔriga. 30Ba daa niŋi lala, ka kyɛ ka Baanabasi ni Sɔla deaai ba piini maa n‑zi n‑kyaŋŋi kpamma maa saani.
121Di saha maa ka NaaHɛroodi daa piili n‑gbaari ninvugseeba ban daa la’amni taaba n‑dɔli Yisa soori maa n‑niŋni ba putoo. 2U daa kyɛ ka ba zaŋŋi takoobi n‑ku Gyɔni beeri Gyeemsi la. 3Ka ŋɔn daa ti nya ka lala niŋi Yɛhudiyadima la nya’asim maa, u daa gbaai Piita gba - dinŋɔ daa niŋi la Yakki-n‑Gaari Kyuu la saha - 4n‑gbaai u n‑kpeesi sarika duu ni. Soogyadima piiya ni ayoobu n daa guri u: ba daa puri ba la banaanaasi, ni ba deaari taaba n‑guri u. Dama Naaba daa yɛnni, ni, Yakki-n‑Gaari Kyuu ŋɔn ti ya n‑gaari la, u nin yiisi u na n‑ti zama maa. 5Dizugu Piita daa kpalim m‑bɛ sarika duu maa ni, amaa Yisa nyaandɔliba daa kur la’amni n‑susiri la Naawunni n‑tiri Piita ni nimbirimoaa.
6Tɔ; ka saha maa ŋɔn daa ti paai, kaman beoo ka Hɛroodi ya yiisi Piita sarika maa ni na n‑ti niriba maa. Ka lala saha maa, yuŋŋu, Piita daa gbisiri ni; ka ba daa zaŋŋi kyɔrimi n‑ga u n‑tabli soogyadima ayiyi u ya’a ayi zaa, ka daa guri u lala. Ka soogyaseeba daa zɛ n‑guri sarika za’anɔroo maa m‑paasi. 7Di saha ka ti Dugma malaaka gbirigi n‑yi bɛni na, ka neesim daa neaai sarika duu maa ni. U daa gbaai Piita bɔkku n‑neaai u, ka yɛli u, “Doaam yooma!” Ka kyɔrimidima maa daa yi Piita nuusi ni n‑lu tiŋŋa. 8Malaaka maa daa yɛli u, ni, “Loom i sɛlooriga yooma ka piri i namna!”, ka u daa niŋi lala. Ka u daa laa n‑yɛli “Zaŋŋma i kparigu n‑yɛ ka dɔli ma!” 9Tɔ, ka Piita daa dɔli u n‑yi duu maa ni, ka bu baŋŋi, ni, malaaka maa yɛla ŋɔn niŋi seem maa zaa nyɛ la yɛlimaŋni; u daa teesi, ni, u zaasiri ni. 10Ka ba daa kyaŋŋi n‑yakki soogyadima zaaziisi buyi, nti paai kutti za’anɔseaa kan yiiri timpuuni maa. Ban daa ti paai sahanseaa la, kyɛburu maa daa yoaai ka toori, ka ba daa yi. Ba daa dɔli la sɔroo n‑kyɛnna, ka malaaka maa ti kyɛ Piita m‑basi ka kyaŋŋi. 11Di saha ka Piita daa ti baŋŋi din daa niŋi, ka yɛli, “M baŋŋiya! Di nyɛ la yɛlimaŋni. Naawunni n siri tum u malaaka ni u kyɛ na n‑tiligi ma NaaHɛroodi nuu ni, ni Yɛhudiyadima ŋɔn yɛli, ni, ban nin niŋi ma seem la ni zaa.” 12Ka u teesi m‑baŋŋi, ka kyaŋŋi Mariama yiri, ŋɔn bii daa nyɛ Gyɔni, sɔ ban daa boonni ‘Maaki’ la; bɛni ka niriba pam daa la’am n‑susiri Naawunni. 13Ka ŋɔn daa ti paai bɛni, u daa kpaasi za’anɔri kyɛburu maa, ka boonna; ka pɔ’asarisɔ ŋɔn yuuri daa boonni Rooda daa kyɛ na ni u ti baŋŋi din bɛ ni. 14U daa baŋŋi kukɔri maa, ni, Piita n nyɛ u, ka u sufu daa maai pam; halli ka u bu yoaai n‑ti u, amaa u daa zɔ n‑kpɛ nti yɛli ba, ni, Piita zɛ la samanni. 15Ka ba daa yɛli u, “Gyɛrigu wa!”, amaa u daa kur tɔ’asiri ni nimmoaa, ni, di nyɛ la yɛlimaŋni. Ka ba daa labsi n‑yɛli u “U malaaka n nyɛ u.” 16Di saha maa ka Piita daa kpalim n‑kpaasiri ka boonna, ka ba daa naayi yoaai kyɛburu maa n‑nya u, ka di daa niŋi ba alahazibu. 17Ka u daa zaŋŋi u nuu m‑bulisi ba, ni, ba kyɛli ba vuuri, ka tɔ’asi n‑wulisi ba ti Dugma ŋɔn niŋi seem n‑yiisi u sarika ni na. Ka laa n‑yɛli, ni, ba yɛlim dinŋɔ n‑ti Gyeemsi ni ba mabiisi zaa; ka naayi bakki n‑kyaŋŋi seela.
18Tɔ; ka beoo ŋɔn daa ti neaai, di daa gyɛri soogyaseeba ban daa guri Piita maa pam, ka ba daa boosiri taaba, ni, Piita bɛ la yani? 19Ka NaaHɛroodi daa yɛli, ni, ba yiisim u na, ka ba daa bɔ u zii n‑kɔŋŋi. Ka u daa boosi soogyadima maa boosa, ka tisi noori, ni, ba kuum ba. Di nyaaŋŋa NaaHɛroodi daa yi Gyuudiiya n‑kyaŋŋi Sizariiya nti niŋi dabsa ayi bɛni.
20Tɔ; ka NaaHɛroodi sufu daa yisigi n‑niŋi Taaya ni Saidoon niriba ka ba daa la’am taaba n‑kyɛ na ni ba ti nya u. Ba daa kur tɔ’asiri n‑tiri Bilasitusi - ŋɔn daa gɔsiri Naaba duu yɛla n‑tiri u la - halli ka u ti sakki ni u nin zɔ ba sindaani Naaba maa saani. Ba tinsi maa ŋɔn daa deaari ba bundira Naa maa tingbana ni la zugu n‑daa la. 21Ba daa zaali yɛttɔ’a maa dabsiri: ka dabsiri maa ŋɔn daa ti paai, NaaHɛroodi daa bɔbi u naam kpariveela ka zinni bimbinni maa zugu, ka tɔ’asi ba yɛttɔ’anya’asa. 22Ka zama maa daa tasi n‑yɛli, “Haaya! Di pa la ninsaala n tɔ’asiri wa, amaa Naawunni n tɔ’asiri maa!” 23Di saha ka Naawunni malaaka daa ŋmɛ Hɛroodi ya’abi n‑dooli, ŋɔn daa bu tiri Naawunni gyirima zugu. U daa poaai n‑yiiri zunzuya, halli nti kpi.
24Naawunni lahabaari maa daa yɛligiya ni ka mari yaa. 25Di saha ka Baanabasi ni Sɔla daa tum ba tuma Gyɛrusalɛm timpuuni n‑naai, ka daa labi Antiyɔkku tiŋŋa na. Ka Gyɔni sɔa, ban daa pa yupaa, ni, ‘Maaki’ la, daa dɔli ba n‑kyɛ na.
131Ninvugseeba ban daa la’am n‑dɔli Yisa soori Antiyɔkku tiŋŋa maa ni la sunsukkuni ka karimbadima ni anabidima daa bɛ ni. Baanabasi daa bɛ ni, ni Simiyɔn, sɔ ban boonni Naagya, bee Dɔsabilli, la, ni Luusiyusi, sɔ ŋɔn yi Sairiini tingbaŋŋu ni na, ni Manɛ’an - ŋɔna ni NaaHɛroodi Tɛtirakyi la daa la’am m‑bɛ ni, halli ni Hɛroodi naam diibu saha - ni Sɔla gba. 2Ban daa gyeemni ti Dugma ka loori noori sahanseaa la, Naawunni Sii Kasi maa daa yɛli ba, ni, “Ya yiisim Baanabasi ni Sɔla n‑zaali n‑ti ma, ka ba tum man yiisi ba ni ba ti tum tunseesi la.” 3Dizugu ba daa puusi Naawunni ni noori loobu pɔi, ka naayi zaŋŋi ba nuusi m‑pa ba zugri ka zaali ba soori.
4Tɔ; ka Naawunni Sii Kasi ŋɔn daa tum Baanabasi ni Sɔla maa, ba daa kyaŋŋi la Sɛlusii tiŋŋa n‑kpɛ nyariŋŋu n‑du n‑kyaŋŋi Saapirusi tingbaŋŋu. 5Ban daa ti paai bɛni n‑sigi Salamiisi tiŋŋa, ba daa bɛ bɛni n‑kpeeri Yɛhudiyadima la’aŋŋu duri ni, nti moonni Naawunni yɛligu. Ka Gyɔni gba daa dɔli, n‑suŋŋni ba. 6Saapirusi tingbaŋŋu muna - ka bɛ la teeku kooma sunsukkuni; ka ba daa kyaŋŋi n‑gyili ka tinsi zaa, nti paai Pafoosi tiŋŋa. Bɛni ka ba daa nya tiimaraansɔ, ka u yuuri boonni Baa Yisa. U daa nyɛ la Yɛhudiya nira, ka zaŋŋi u mammaŋŋa n‑leebi anabi, 7ka daa bɛ Sɛgyeoosi Pɔla yiri ni, sɔ ŋɔn daa di Gɔmna n‑su Saapirusi tingbaŋŋu zaa fukumsi la. Ŋɔn Pɔla daa mari la yɛm pam: u daa booli Baanabasi ni Sɔla ka ba kyɛ na, ŋɔn daa boori ni u wum Naawunni yɛligu zugu. 8Amaa ŋɔn Ɛlimasi muna - lala ka ba daa takki tiimaraana maa yuuri - Ɛlimasi daa kyiisi la yɛligu maa, ka daa kpaŋŋni u maŋŋa n‑ta’ari Gɔmna maa ni u di niŋi Yisa yɛdda. 9Di saha ka Naawunni Vuusim Kasi yiiko daa paali Sɔla - sɔ ban pa u yupaa, ni, ‘Pɔla’ la - ka u daa gɔsi tiimaraana maa suŋŋa 10ka yɛli u, ni, “Nyin Sintaani bii wa! I nyɛ la yɛlisuma zaa dindaana. I mari la yɔmsibeeri, ka boori ni i zaŋŋi ti Dugma yɛlimaŋni n‑leebi ziri! Ay - nyin kyɛl lala! 11Ti Dugma nin zaŋŋi u nuu n‑ŋmɛ i pampaŋŋɔ. I nin ti leebi zooma, ka ku laa n‑nya wuntaŋŋa neesim ka di paai sahaseaa!” Ka di saha ka Ɛlimasi daa ti nya ka zibsim kpɛ u nini ni, ka u daa tuutiri n‑gyinna, m‑boori sɔ ŋɔn nin datti u n‑kyɛnna. 12Ka Gɔmna maa ŋɔn daa ti nya lala, ka wum ban daa tɔ’asiri Naawunni yɛla seem, di daa niŋi u alahazibu, ka dizugu u daa niŋi ti Dugma yɛdda.
13Tɔ; ka Pɔla dima daa laa n‑kpɛ nyariŋŋu n‑yi Pafoosi tiŋŋa n‑du n‑kyaŋŋi Pɛriga, tinseaa kan bɛ Pamfilii tingbaŋŋu ni. Bɛni ka Gyɔni Maaki daa basi ba ka labi n‑kuli Gyɛrusalɛm. 14Pɔla dima mun daa yi Pɛriga n‑gaari tooni n‑kyaŋŋi nti paai Antiyɔkku tinseaa, kan bɛ Pisidii tingbaŋŋu la ni. Ka Yɛhudiyadima Vuusim Dabsiri daari ŋɔn daa ti paai, ba daa kyaŋŋi nti kpɛ la’aŋŋu duu ni n‑zinni. 15Ka ban daa karim Musa sɔppu kariŋŋu maa n‑naai la, ni anabidima sɔppu kariŋŋu gba, la’aŋŋu kpamma maa daa tum ba saani na, ni, “Ti mabiisi, ya yi mari lahabaseaa kan nin kpamsi niriba wa, ti boori ni ya tɔ’asi n‑ti ti.” 16Ka dizugu Pɔla daa yisigi n‑zaani, n‑gaasi u nuu, ka daa piili n‑tɔ’asiri, ni, “M mabiisi, ya Izraɛli dima, ni ban dɔli Izraɛli dima soori n‑gyeemni Naawunni, ya wumma! 17Naawunni n su Izraɛli dima yɛla: u daa yiisi ti yaadima ka kyɛ ka ba daa zoaai ka ba yuuri du, ban daa nyɛ saamma Igyipti tingbaŋŋu maa ni sahanseaa la. Tɔ, ka di nyaaŋŋa u daa zaŋŋi u yiiko ni kpeeŋŋu n‑yiisi ba na, 18ka daa gɔsiri ba yɛla yuuma pisinaasi yoo ni; 19m‑paai Kyɛna’an tingbaŋŋu na. Bɛni ka u daa sa’am bura ayɔpɔi ka daa zaŋŋi ba tiŋŋa maa n‑ti u niriba. 20Dinŋɔ zaa daa paai yuuma kɔbsinaasi ni pisinu ziiya. Dinŋɔ ŋɔn daa gaari maa, Naawunni daa yiisi kpambaya n‑ti ba, halli ka anabi Samuwɛli saha daa ti paai na.”
21Ni, “Ka lala saha maa ba daa susi ti Dugma, ni, ba boori la naaba, ka u daa zaŋŋi la Sɔla, Kyiisi bii la, n‑ti ba - sɔ ŋɔn daa nyɛ Bɛngyamin za’anɔri nira la. U daa di la naam ka di paai yuuma pisinaasi. 22Ka di nyaaŋŋa Naawunni daa basi Sɔla ka yiisi Dauda, Gyɛsi bii la, ka u leebi ba naaba. Naawunni daa tɔ’asi Dauda yɛla nŋɔa: ‘N nya ka Gyɛsi bii Dauda n nyɛ man boori sɔa: ninvugsɔ ŋɔn nin tum man boori seem n nyɛ u!’ 23Tɔ, ka dinŋɔna di daa nyɛ ŋɔn NaaDauda za’anɔri dɔsɔa, Yisa, ka Naawunni daa yiisi, hoo ŋɔn daa pun tisi noori seem la, ni u ti leebi ŋɔn nin fa Izraɛli dima m‑basi. 24Yisa ŋɔn daa ti ya piili u tuma maa, Gyɔni daa pun daŋŋi tooni m‑moonni n‑tiri Izraɛli dima, ni, ba kyɛli ba tumbeeri ka takki ba beebu, ka su Naawunni koom. 25Ka sahanseaa Gyɔni ŋɔn daa ya paai u tuma naari, u daa yɛli, ‘Ya teesiya, ni, n nyɛ la ŋɔni? M pa la yan guri sɔ maa. Amaa ya wumma! U bɛ la n nyaaŋŋa n‑kyɛnni na, ka man bu sumni m‑pirigi u namna n‑ti u!’ ”
26Ka Pɔla daa laa n‑yɛli ba, ni, “Tɔ, m mabiisi, yarima ban yi Ibrahim butiri ni na, ni seeba ban bɛ ya saani n‑gyeemni Naawunni la, tirima saani ka tuliginsim lahabasuŋŋu wa paai na. 27Gyɛrusalɛm niriba ni ba toondaandima daa bu baŋŋi anabidima sɔppu yɛla gbinni, halli ni ba karimni a ni Vuusim Dabsiri kam zaa maa zaa yɔri: ka dizugu ba daa kyɛ ka lala yɛla maa daa niŋi lala; ka daa kari ŋɔn Yisa sariya n‑yɛli, ni, u luya ni. 28Halli ba daa bu nya daliiri seelli din wulisi, ni, di sumni ni ba ku u gba, ni di zaa yɔri ba daa susi Pailiti, ni, u kyɛ ka ba ku u. 29Ba daa tum anŋɔ zaa hoo Sɔppu maa ŋɔn daa pun wulisi u yɛla seem la; ka tum lala n‑naai. Ka di nyaaŋŋa ba daa sigsi u kum dɔpulli maa zugu na n‑zaŋŋi u n‑sɔ’ai gballi ni. 30Amaa Naawunni daa neaai u kum ni. 31Ka di daa niŋi dabsa pam ka u daa zaŋŋi u maŋŋa n‑wulisiri n‑tiri ninvugseeba ban daa pun dɔli u n‑yi Galilii n‑kyɛ Gyɛrusalɛm na. Ban mun niŋi u sɛharadima, m‑moonni ban nya ka wum yɛttɔ’aseesi n‑tiri Naawunni niriba maa, halli ni zuna. 32Dizugu tirima gba bɛ la kpa wa, ni ti yɛli ya lahabasuŋŋu maa, ni, Naawunni ŋɔn daa tisi noori n‑ti ya yaadima la, 33lala ka u siri tum n‑ti ti, tin nyɛ ba ya’ansi la; ka u yisigi Yisa kum ni. Dina ka ba daa sɔbi Yuuma bukku maa ni, yuumni ayi daana puuni la, ni#:-
‘M bii n nyɛ i;
Zuna dabsiri wa ka n dɔ’ai i.’
34N‑laa m‑paasi, ni, ŋɔna nin yisigi u kum ni, ka ku laa n‑nya poosigu yaasa: u daa yɛli nŋɔa#:-
‘N nin zaŋŋi bunsunseesi Dauda ŋɔn daa deaai la,
Ka a nyɛ la bunveela
Ka birisigu laa n‑ka a puuni la,
M‑mari na n‑ti i.’
35Ka di daa laa n‑wulisi luginseaa ni, n‑yɛli, ni#:-
‘I ku kyɛ ka i maŋtoori ninvugsuŋŋu nin leebi bumpoosiri.’
36Tɔ, ka NaaDauda ŋɔn daa tum Naawunni yuubu u duniya wa ni beebu saha halli nti naai maa, u daa ti ka ni, m‑paai u yaadima saani. Ammi, di saha u ningbina daa bu poaai? Ay - a poaaya! 37Amaa Naawunni ŋɔn daa yisigi sɔ u kum ni la - ŋɔn mun daa bu poaai. 38-39Tɔ; ya baŋŋma, ni, di nyɛ la ŋɔna zugu ka ba moonni n‑tiri ya, ni, Naawunni nin kyɛ ya taalli m‑pɛŋŋi ya. Ka lala taalli maa muna - Musa ŋɔn daa wulisi kaari maa daa bu nyaŋŋi n‑yiisi ya ka puuni. 40Pampaŋŋɔ ya baŋŋma suŋŋa, ka di ti nya wahala hoo anabidima ŋɔn daa wulisi seem la, ni#:-
41‘Ya nyam dinŋɔa, yarima bunyaarisi wa!
Di nin ti gyɛri ya pam: ya kyɛma sa!
Ka baŋŋi, ni, n tumni n tuma ya dabsa wa ni -
Alahazibu tunseaa ya ku sakki n‑niŋi ka yɛdda,
Halli ba yi ti wulisi ya ka yɛla gba.’ ”
42Tɔ: Ka ban daa puusi n‑naai ka daa yiiri la’aŋŋu duu maa ni na, ba daa yɛli Pɔla ni Baanabasi, ni, ba labma na Vuusim Dabsiri kan kyɛnni na nti tugi yɛttɔ’a maa. 43Ka niriba maa ŋɔn daa wurigi n‑naai, Yɛhudiyadima maa pam, ni seeba ban daa dɔli ba Naawunni soori la, daa dɔli Pɔla ni Baanabasi; ka ba daa tɔ’asi n‑ti ba, n‑kpaamni ba, ni, ba mari Naawunni piiniseaa ban deaai la suŋŋasuŋŋa.
44Ka Vuusim Dabsiri maa ŋɔn daa paai na la, tiŋŋa maa niriba zaa daa la’amiya, ni ba ti wum Naawunni yɛligu maa. 45Ka Yɛhudiyadima maa ŋɔn daa ti nya daadam wa, nyuuri daa wum ba pam, ka ba daa gbaai kyiisigu, ni, Pɔla ŋɔn wulisiri yɛttɔ’aseesi la pa la yɛlimaŋni, ka tuuri u tupeela. 46Amaa Pɔla ni Baanabasi daa zaŋŋi ba sufukpeemni n‑labsi ba, n‑yɛli, “Tɔ! Ti yi da bu daŋŋi n‑kyɛ ka yarima wum Naawunni lahabasuŋŋu maa, di naa n‑ku mari soori. Amaa yan za’asiri maa ka yɛnni, ni, ya bu sumsi ni ya nya nyɔvuri kan ka naari maa; tɔ, ti nin labsi ti zikki la ban pa Yɛhudiyadima la saani. 47Dama lala ka Naawunni daa zaali ti noori, ni#:-
‘N yiisi i, ni i ti leebi neesim,
N‑neaai n‑ti tinzundima ban pa ya niriba;
Ka laa n‑leebi tuliginsim soori
N‑tiri duniya wa lugri kam zaa dima.’ ”
48Ka ninvugseeba ban pa Yɛhudiyadima la ban daa ti wum lala, ba mari la sufupeelli pam m‑pɛ’ari ti Dugma yɛligu maa. Ka ba seeba daa nyɛ seeba ban ya n‑nya nyɔvuri kan ka naari, ka daa niŋi Yisa yɛdda di zugu. 49Ka Naawunni lahabasuŋŋu daa gyili m‑paai bɛni tingbaŋŋu maa zaa. 50Amaa Yɛhudiyadima daa kpa’atiri la pɔ’aseeba ban daa dɔli ba Naawunni soori ka nyɛ tiŋŋa maa ninvugtibsa la, ni tinkpamma maa m‑paasi, halli ka di ti paai ni ba zabri Pɔla ni Baanabasi n‑niŋi ba putoo tuma, ka kari ba n‑yiisi ba tingbaŋŋu maa ni. 51Lala zugu ka Pɔla dima daa kpaasi ba napɔntam m‑basi, n‑wulisi, ni, ba za’asiri ba ni; ka doaai n‑kyaŋŋi Aikoonyum tiŋŋa. 52Ka ninvugseeba ban daa deaai lahabasuŋŋu maa ka niŋi yɛdda la daa mari sufupeelli, ka Naawunni Sii Kasi daa bɛ ba saani.
141Tɔ; ka Pɔla ni Baanabasi ŋɔn daa paai Aikoonyum tiŋŋa, di daa kur niŋi lala yaasa. Ba daa kpɛ Yɛhudiyadima la’aŋŋu duu maa ni n‑tɔ’asi lala, halli ka Yɛhudiyadima ni tiŋŋa maa niriba pam daa niŋi yɛdda. 2Amaa Yɛhudiyadimseeba ban daa za’asi yɛdda niŋbu la daa tugli ban pa Yɛhudiya niriba la n‑kyɛ ka ba suuri yisigi, ka ba daa zabi ni yɛddaniŋniba maa. 3Ka Pɔla ni Baanabasi daa yuui bɛni ka daa bɛ ni n‑tɔ’asiri ni nimmoaa n‑wulisiri ti Dugma yɛla; ka ti Dugma Naawunni daa zɛ ba nyaaŋŋa, ka daa ti ba yiiko n‑kyɛ ka ba tumni alahazibu tuma, din wulisi, ni, ba yɛttɔ’a maa nyɛ la yɛlimaŋni, ni, ŋɔn Naawunni nyɛ la Wurilim Daana. 4Dizugu tiŋŋa maa niriba daa puri la buyi: baseeba daa zɛ la Yɛhudiyadima maa nyaaŋŋa, ka seeba mun daa zɛ Yisa tuumudima maa nyaaŋŋa. 5Ka Yɛhudiyadima maa ni buriseesi niriba daa la’am ni tiŋŋa maa toondaandima, ni ba teesi ba nin niŋi tuumudima maa putoo seem ka lɔbi ba kuga. 6Ka Pɔla ni Baanabasi daa ti baŋŋi niriba maa teesa ŋɔn nyɛ seem, ka daa zɔ n‑kyaŋŋi Lisitira ni Dɛribee - tinseesi an bɛ Likawɔnii tingbaŋŋu ni. Ba daa kpalim m‑bɛ lala tinsi, ni a tinkpansi zaa ni, 7m‑moonni Naawunni lahabasuŋŋu n‑tiri ba.
8Tɔ; Lisitira timpuuni ka dɔsɔ daa bɛ ni n‑nyɛ gbariga: ba daa dɔ’ai u la lala, ka u daa na zi n‑kyaŋŋi halli ni di dabsiri maa. 9U daa zi ni n‑wumsiri Pɔla yɛttɔ’a maa; ka Pɔla daa nya u, ka gɔsi u suŋŋa m‑baŋŋi, ni, yɛdda daa bɛ gbariga maa ni, ka u nin toaai n‑nya alaafɛa. 10Ka dizugu u daa tasi pampam n‑yɛli u, “Doaam saazugu n‑zaani i gbaya zugu, kyappi!” Ka doo maa daa yisigi n‑zaani n‑kyɛnni n‑gyinna. 11Tɔ, ka zama maa ŋɔn daa nya Pɔla ŋɔn daa niŋi seem maa, ba daa piili n‑tɔ’asiri pampam ba maŋtoori yɛttɔ’a ni, ni, “Ti tingbaŋŋu wa buga maa labgi la ninsaala n‑sigi ti saani na!” 12Ka dizugu ba daa booli Baanabasi la, ni, ‘Zeoosi’ - ba buga zaa naaba yuuri n‑daa la; Pɔla mun yuuri ka ba daa boonni, ni, ‘Hɛrimiisi’ - ba bugseaa ŋɔn daa nyɛ u bugtaaba wuddaana maa yuuri n‑daa la - Pɔla ŋɔn daa nyɛ yɛttɔ’a toondaana maa zugu. 13Zeoosi gyeeŋŋu yiri daa zɛ la tiŋŋa maa kpaŋŋa; ka dizugu tindaansɔ ŋɔn daa su Zeoosi maaligu yɛla la daa zaŋŋi na’araari ni tiisi puum n‑kyɛ tiŋŋa maa za’anɔri zii na, ni ŋɔn ni niriba maa ya maali la sara hoo ba tiŋŋa kaari ŋɔn nyɛ seem. 14Amaa Pɔla ni Baanabasi ŋɔn daa ti baŋŋi ban daa teesi, ni, ba ya n‑niŋi seem maa, ba daa toosi ba sutura sufusa’aŋŋu zugu, ka vaai n‑zɔ n‑kpɛ zama maa sunsukkuni, ka tasi 15n‑yɛli, “Zama! Bɔ zugu ka ya lee n‑niŋni lala? Tirima gba nyɛ la ninsaalidima hoo yan nyɛ seem wa! Halli dinŋɔ zugu n daa kyɛ ka ti kyɛ na m‑moonni Naawunni lahabasuŋŋu maa n‑tiri ya, ni ya ti kyɛ bunkyɔ’ama wa gyeeŋŋu ka labi na n‑tabli Naawunni Nyɔvuri Daana saani. Ŋɔna n daa naam arizana ni duniya wa ni teeku zaa, m‑paasi bunseelli kam din bɛ a ni. 16Saha din gaari sa halli ni zuna, u daa kyɛ ka sɔkam zaa niŋi la u sufu yuubu ŋɔn nyɛ seem, 17amaa u daa bu kyɛ ka ba kɔŋŋi yɛliseesi an wulisiri ba u yɛlimaŋni ŋɔn nyɛ seem la, dama u daa zaŋŋi u mammaŋŋa tunsuma n‑ti ya. Seoo ni saha ka u tiri ya saa, ka tiri ya agazeeri saha m‑paasi ni ya ti nya ya puri antaam. U tiri ya bundirigu ka kyɛ ka ya mari sufumaasim.” 18Ni ba yɛttɔ’a wa zaa yɔri, di daa tɔ pam ni ba kyɛ ka daadam maa bu maali ba hoo ban maanni ba buga seem.
19Di nyaaŋŋa ka Yɛhudiyadimseeba daa yi Antiyɔkku Pisidii tiŋŋa na, ka seeba daa yi Aikoonyum na. Ba daa tɔ’asi niriba maa n‑kyɛ ka ba deaai ba noori, ka zaŋŋi kuga n‑lɔbi Pɔla halli nti yɛli, ni, u kpi ni; ka vuui u n‑yiisi tiŋŋa maa kpaŋŋa ka kyɛ u. 20Amaa ban daa niŋi Yisa yɛdda maa ŋɔn daa yi na n‑zɛ n‑gyiligi u, u daa doaai n‑labi n‑kpɛ tiŋŋa maa puuni. Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, ŋɔna ni Baanabasi daa yi bɛni n‑kyaŋŋi Dɛribee.
21Tɔ; ka ba daa ti mooli Naawunni lahabasuŋŋu n‑ti tiŋŋa wa niriba, ka daa kyɛ ka niriba pam daa niŋi Yisa nyaandɔliba. Ka di nyaaŋŋa ba daa labi n‑dɔli Lisitira, ni Aikoonyum, halli nti labi m‑paai Antiyɔkku. 22Ba daa kaai Yisa nyaandɔliseeba ban bɛ lala tinsi maa ni n‑kpamsiri ba, ni, ba kpaŋŋma ba mansi m‑bari n‑zaani ni sufukpeemni, dama din bɛ seem maa, faasee ka ti nya namsigu pam pɔi ka naayi paai Naawunni naam beebu. 23Ya’aseaa zaa Yisa nyaandɔliba ŋɔn daa la’am m‑bɛ ni, Pɔla dima daa zaŋŋi ba nuusi m‑pa seeba zugri ni ba diisi ba Yisa tuma kpamma. Ba daa lɔ la noori n‑susi Naawunni, ni, u gɔsi ban daa niŋi u yɛdda maa ka guri ba yɛla suŋŋa. 24Di nyaaŋŋa ba daa dɔli Pisidii tingbaŋŋu nti paai Pamfiliiya. 25Ka bɛni ba daa kpɛ Pɛriga timpuuni nti tɔ’asi Naawunni yɛligu pɔi, ka naayi kyaŋŋi Ataliiya, tinseaa kan zɛ teeku gbiriŋŋu la. 26Bɛni ka ba daa kpɛ nyariŋŋu puuni n‑du n‑kyaŋŋi n‑labi n‑kuli Antiyɔkku, dama bɛni niriba daa daŋŋi n‑susi Naawunni wurilim tunsuma n‑ti ba, ni ba deaai tuntumsi maa, ka pampaŋŋɔ ba daa tum n‑naai. 27Ka ban daa paai na, ba daa la’am ni Yisa nyaandɔliba la’aŋŋu dima zaa, ka daa wulisi ba Naawunni ŋɔn daa tum seem n‑ti ba maa, ni, “Naawunni yoaai la soori, ni ban pa Yɛhudiyadima la gba ti dɔli ka niŋni Yisa yɛdda.” 28Ka ba daa bɛ bɛni nyaandɔliba maa saani n‑yuui beela.
151Tɔ. Ninvugseeba daa yi Gyuudii tingbaŋŋu ni n‑kyɛ Antiyɔkku tiŋŋa na. Lala niriba daa wulisiri ninvugseeba ban dɔli Yisa la, ni, see ka ba guni hoo Musa ŋɔn daa zaali seem la; ni, di yi pa lala ba ku toaai n‑nya tuliginsim. 2Ka Pɔla ni Baanabasi daa ŋmɛ ba nangbankpeemni pam yɛttɔ’a wa zugu. Ka dizugu ba daa bɔ niriba m‑paasi Pɔla ni Baanabasi zugu n‑tum ni ba kyaŋŋi Gyɛrusalɛm n‑nya Yisa tuumudima ni kpamma maa, lala yɛttɔ’a maa zugu. 3Tɔ; ka Yisa nyaandɔliba la’aŋŋu dima ŋɔn daa tum ba maa, ba daa dɔli Fɔnisii ni Samɛrii tingbana n‑tɔ’asiri n‑tiri ba nyaandɔlitaaba n‑wulisiri ba ninvugseeba ban pa Yɛhudiyadima la ŋɔn niŋi tuuba seem maa. Ka di daa niŋi ba nya’asim pam. 4Ka ban daa ti kpɛ Gyɛrusalɛm timpuuni maa, ba daa paai yɛddaniŋniba ni tuumudima ni kpamma saani na. Ka ban daa gyaari ba n‑naai maa, ba daa piili ba yɛttɔ’a n‑yɛli ba Naawunni ŋɔn daa kyɛ ka ba tum seem. 5Amaa Yisa yɛddaniŋniseeba ban daa dɔli Farisii dima soori maa daa doaai n‑zaani n‑tɔ’asi zaŋŋi n‑kyaŋŋi ban pa Yɛhudiyadima maa yɛla. Ba daa yɛli, ni, di sumsi ni ba guni ba, ka kpamsi ba, ni, ba dɔli Musa zaaligu yɛla zaa.
6Tɔ; ka din daa toaai beela, tuumudima ni kpamma maa daa la’am, ni ba ti tɔ’asi lala yɛttɔ’a maa n‑nya a soori ziiya kasi. 7Ka ba daa ti ŋmɛ nangbankpeemni dinŋɔ zugu n‑yuui, ka Piita naayi doaai n‑yɛli ba, ni, “M mabiisi, ya mi halli, ni, mani ka Naawunni daa daŋŋi n‑yiisi, ni n kyɛ ka ban pa Yɛhudiyadima la wum lahabasuŋŋu wa man noori ni ka niŋi yɛdda. 8Ka Naawunni ŋɔn mi din bɛ ninsaala sufu ni la daa wulisi, ni, ba niŋi yɛdda ni yɛlimaŋni; dama u daa ti ba u Sii Kasi hoo ŋɔn daa pun ti ti gba seem la. 9Naawunni bu wulisi, ni, ti bɛ ti kɔkɔ ka kyɛ ba, dama ba gba yɛdda niŋbu zugu ka u kpiisi la ba sufu ni taalli n‑ti ba. 10Ka pampaŋŋɔ, bɔ n niŋi ka ya ŋmeeri nangbankpeemni ni Naawunni? - ka zaŋŋi zitibsa n‑ziili ban ya n‑dɔli u la zugu, ziseesi tirima ŋɔn bu nyaŋŋi n‑zi - halli ti yaadima gba daa bu nyaŋŋi. 11Ay! Amaa tirima niŋni yɛdda, ni, ti Dugma Yisa wurilim tuma zugu ka u kyɛ ka ti nin tuligi, ka lala n nyɛ di n‑tiri ban gba.”
12Di saha maa ka daadam maa zaa daa sini vuuri ka wumni Pɔla ni Baanabasi yɛttɔ’a, ka ba daa wulisi ba Naawunni ŋɔn daa kyɛ ka ba tum tunkara ni alahazibu yɛla seem maa, ban pa Yɛhudiyadima la saani. 13Ban daa ti tɔ’asi n‑naai maa, ka Gyeemsi daa tɔ’asi n‑yɛli, ni, “M Mabiisi, ya wumma! 14Simiyɔn na pun wulisi ti Naawunni ŋɔn daa daŋŋi n‑yiisi ban pa Yɛhudiyadima ninvugseeba seem, ni ba ti leebi ŋɔn Naawunni niriba. 15Ka ŋɔn yɛli seem ni anabidima yɛligu maa dɔli taaba, dama ba daa sɔbi n‑dooli, ni#:-
16‘Nyama! NaaDauda naam suulinsi pun fiilim;
Kaman sugri kan wurim n‑lu.
Amaa di nyaaŋŋa man Naawunni nin ti labi na
Ni n ti laa m‑paasi ka yaasa,
Ka maali ka suŋŋa.
17Ba nin bɔ ba Dugma ziiya dizugu -
Ban kam kpalim nyaaŋŋa maa;
Ni tinsi zaasa niriba ban kpeeri n yuuri maasim ni maa.
Man Naawunni yɛli lala, ka mun nin niŋi:
18Sahaseaa an gaari sa ka ba daa pun baŋŋi lala.’ ”
19Ka Gyeemsi daa laa n‑yɛli, ni, “Man teesa nyɛ la nŋɔa: ninvugseeba ban pa Yɛhudiyadima la yi ti niŋi tuuba n‑dɔli Yisa, di bu sumni ni ti daamni ba yɛlimugsa. 20See ka ti sɔbi gbaŋŋu n‑ti ba, ni, ba di ŋɔbi numda’aseesi ban kɔrigi m‑maanni ba’a ni buga la, bee, a seesi an bu kɔrigi, bee, an na mari ziim; ka ba di tum tumbeeri zaŋŋi n‑kyaŋŋi dɔgoora ni pɔ’agoora yɛla. 21Dama ba daa kur tɔ’asiri Musa yɛla ti yaadima saha halli ni zuna; ba karimni a ni tinsi kam zaa puuni, ka moonni a Vuusim Dabsiri kam, la’aŋŋu duri puuni.”
22Tɔ; ka ba zaa daa la’am taaba - tuumudima maa, ni kpamma, zaŋŋi n‑kyaŋŋi ban niŋi Yisa yɛdda maa zaa - ka daa gbaai ba gbaari, ni, ba ya n‑yiisi la ba ninvugseeba n‑tum ba Antiyɔkku, ban ni Pɔla ni Baanabasi. Ka dizugu ba daa yiisi la Gyuudasi (ban daa boonni sɔ ‘Baasabasi’ la), ni Sailasi; ban mun daa bɛ la Yisa nyaandɔliba toondaandima sunsukkuni. 23Ban ka ba daa tɔlim gbaŋŋu maa, ni#:-
“Nnya, tirima, ya mabiseeba ban nyɛ Yisa tuumudima ni kpamma la, m puusiri ya: yaseeba ban nyɛ ti mabiisi, halli ka ya pa la ti Yɛhudiyataaba la, ka bɛ la Antiyɔkku tiŋŋa, zaŋŋi n‑kyaŋŋi Siriiya ni Silisii tingbana la zaa.
24Ti wumiya, ni, seeba daa yi ti saani m‑paai ya na - tirima mun daa bu tum ba - ka daa daamni ya n‑sa’amni ya sufu ni yɛttɔ’aseesi ban yɛtti maa. 25Dizugu ka ti la’am taaba n‑sakki n‑gbaai, ni, ti yiisi ninvugseeba n‑tum ya saani na, m‑paasi Pɔla ni Baanabasi zugu. Halli ni Pɔla ni Baanabasi gba nyɛ la ti zɔsuma, 26ka daa zaŋŋi ba nyɔvuya m‑pa talima ti Dugma Yisa yuuri maa zugu. 27Dizugu ti tumni la Gyuudasi ni Sailasi ni ba zaŋŋi yɛttɔ’a m‑paasi tin sɔbi seelli wa, n‑wulisiri di gbinni.
28Tɔ: Naawunni Siiya Vuusim Kasi ŋɔn gbaai n‑zaali seem nŋɔa - ka ti gba sakki lala: ni, ti di daamni ya m‑paasi yɛttɔ’akpana ayi-ata wa#:- 29ni, ya di ŋɔbi numda’aseesi ban kɔrigi m‑maanni ba’a ni buga la, bee, seesi an bu kɔrigi, bee, an na mari ziim; ya di tum tumbeeri zaŋŋi n‑kyaŋŋi dɔgoora ni pɔ’agoora yɛla ni. Ya yi gbaai ya mansi ka kyɛ anŋɔ maa, ya nin niŋi suŋŋa.
Naawunni paasim ya goom.”
30Tɔ; ka dɔppa maa daa kyaŋŋi m‑paai Antiyɔkku na, ka daa la’asi yɛdda dima maa zaa nti ti ba gbaŋŋu maa. 31Ban daa karim ka maa, di daa niŋi ba sufumaasim ka laa n‑kpamsi ba sufu pam. 32Gyuudasi ni Sailasi gba daa nyɛ la anabidima, ka ba daa tɔ’asi yɛttɔ’anya’asa pam n‑kpamsiri ba mabiisi maa. 33Ban daa niŋi saha beela bɛni, Yisa nyaandɔliba maa daa zaali ba soori, ka taaliseaa ka ni. Ba daa labi n‑kuli ban daa tum ba maa saani. 34-35Pɔla ni Baanabasi mun daa kpalim m‑bɛ Antiyɔkku timpuuni, ka ban ni ba taaba pam daa wulisiri Naawunni yɛligu ka moonni lahabasuŋŋu maa.
36Tɔ. Saha ŋɔn daa ti gaari beela, Pɔla daa yɛli Baanabasi, ni, “Kyɛ ka ti labi n‑kaai tinseesi tin daa pun kyaŋŋi n‑wulisi Naawunni yɛttɔ’a maa, n‑nya ti mabiisi maa ŋɔn bɛ seem.” 37Ka di saha ka Baanabasi daa boori ni u zaŋŋi Gyɔni, sɔ ŋɔn boonni Maaki la, ka ba kyaŋŋi. 38Amaa Pɔla daa bu sakki ni ba zaŋŋi u, ŋɔn daa bakki ka kyɛ ba Pamfilii tingbaŋŋu ni maa zugu, ka daa bu laa n‑dɔli ba n‑la’amni n‑tumna. 39Ka ba daa ŋmɛ nangbankpeemni dizugu, halli ka daa wɔligi ka kyɛ taaba. Ka dinzugu Baanabasi daa zaŋŋi Maaki ka ba kpɛ nyariŋŋu n‑du n‑kyaŋŋi Saapirusi. 40Pɔla mun daa zaŋŋi la Sailasi m‑bakki; nyaandɔliba maa daa zaŋŋi ba n‑niŋi Naawunni nuu ni ka kyeoosi ba. 41Ka ba daa dɔli la Siriiya ni Silisiiya n‑kpamsiri ban niŋi yɛdda n‑la’amni n‑gyeemni Yisa maa.
161Ka Pɔla daa gɔ n‑gɔ, halli nti paai Dɛribee ni Lisitira tinsi. Bɛni ka Yisa nyaandɔlisɔ daa bɛ ni, ka u yuuri boonni Timɔti. U ma gba daa niŋi Yisa yɛdda, ka mun daa nyɛ Yɛhudiyapɔ’a, amaa u ba daa nyɛ la Griika doowa. 2Di saha maa ka yɛddaniŋniba ban bɛ Lisitira ni Aikoonyum la daa yɛtti, ni, Timɔti nyɛ la ninvugsuŋŋu. 3Pɔla daa boori ni Timɔti dɔli u ka ba kyaŋŋi. Ka lala zugu u daa guni u. Yɛhudiyadima ban daa bɛ bɛni zugu ka u daa niŋi lala, dama ba zaa baŋŋi, ni, Timɔti ba daa nyɛ la Griika nira. 4Tɔ; ka ba daa dɔli tinsi maa, ka daa yɛli Yisa niriba, ni, ba kpaŋŋma ba mansi n‑sakki zaaliseesi tuumudima ni kpamma ban bɛ Gyɛrusalɛm maa ŋɔn daa zaali n‑ti ba la, ka dɔli a suŋŋasuŋŋa. 5Dizugu ban daa la’amni n‑dɔli Yisa maa daa mari yaa ni yɛdda, ka ba daa zoaari m‑paasiri sahakam.
6Tɔ: ka ba daa gɔ n‑dɔli Firigyii ni Galɛseaa tingbana dama Naawunni Sii Suŋŋu daa bu ti ba soori ni ba tɔ’asiri lahabaari maa Ɛseaa tingbaŋŋu maa ni. 7Lala zugu ba daa dɔli nti paai Misii tingbaŋŋu maa tɔriga. Ba daa yɛnni, ni, ba nin kpɛ Bitinii tingbaŋŋu maa ni, amaa Yisa Siiya daa bu sakki lala n‑ti ba. 8Lala zugu ba daa lɔkki n‑gaari Misiiya nti paai Tirɔ’asi tiŋŋa. 9Di daari yuŋŋu maa Pɔla daa zaasi zaasimni, n‑nya Masidoonya nira ŋɔn zɛya m‑bɛlimni u, ni, “Kyɛm Masidoonya na nti suŋŋi ti!” 10Ka Pɔla ŋɔn daa nya zaasimni kanŋɔa zugu, ti daa sɛ’asi ya’abi ni ti yi bɛni n‑kyaŋŋi Masidoonya tingbaŋŋu, dama ti daa teesi, ni, Naawunni n daa booli ti ni ti mooli lahabasuŋŋu maa n‑tisi bɛni niriba maa.
11Ka dizugu ti daa kpɛ la nyariŋŋu n‑yi Tirɔ’asi n‑du n‑lɔŋŋi m‑paai Samɔtreesi, ka beoo ŋɔn daa ti kaai ti daa gaari m‑paai Niyapɔlisi tiŋŋa. 12N‑daa yi bɛni n‑kyaŋŋi m‑paai Filipaai - kana n nyɛ Masidoonya ya’ari wa tinsi toondaana, ka nyɛ la Room dima suulinsi tiŋŋa. Bɛni ka ti daa yuui beela. 13Ka Vuusim Dabsiri daari maa, ti daa yi tiŋŋa maa puuni n‑kyaŋŋi kuliga ya’ari; bɛni ka ti daa teesi, ni, Yɛhudiyadima maa daa la’amni n‑gyeemna. Ti daa zinni bɛni n‑tɔ’asiri n‑tiri pɔ’aseeba ban daa la’am bɛni maa. 14Ka pɔ’asɔ daa bɛ bɛni ka u yuuri boonni Liidiya. U daa yi la Tayatayira tiŋŋa ni na, ka daa koosiri kyinkyinsuma an ligri daa zoaai. Pa Yɛhudiyapɔ’a n daa nyɛ u, amaa u daa dɔli Yɛhudiyadima soori n‑gyeemni Naawunni. Naawunni daa kyɛ ka u nini neaai, ka u daa wum Pɔla yɛttɔ’a maa ka sakki. 15Ka ŋɔn ni u yiri dima zaa daa deaai Naawunni koom suubu, ka u daa susi ti, ni, ti kyɛm na nti bɛ u yiri. Ni, “Ya yi siri baŋŋi, ni, n nyɛ la yɛdda daana n‑ti ti Dugma, yan kyɛm na.” Ka ŋɔn daa bɛlim ti lala zugu daa kyɛ ka ti sakki lala n‑kyaŋŋi.
16Dindahinseaa ka ti daa ti wa puusigu ziiya, ka daa ti tuusi pɔ’asarisɔ ŋɔn daa nyɛ daabri, ka daa mari arizinni ŋɔn daa nyɛ ba’akɔligu dinni ka daa kyɛ ka pɔ’a maa bugri m‑baŋŋni yɛla. Lala tuma zugu ka baseeba ban daa su pɔ’a maa daa nyari ligri pam u bugbu maa ni. 17Ka pɔ’a wa daa dɔli Pɔla nyaaŋŋa n‑kaasiri n‑yɛtta, “Niriba wa nyɛ la Naawunni ŋɔn nyɛ yiiko zaa daana la tuntumniba. Ba yɛtti ya la yan nin niŋi seem n‑nya tuliginsim!” 18U daa kpalim n‑dɔla, ka daa kur tɔ’asiri lala dabsa pam. U daa ka’ali Pɔla pam, halli ka u daa ŋmaligi n‑yɛli arizinni maa, ni, “Yisa Masiiya yuuri zugu ka n yɛtti i - yim na ka kyɛ u!” Ka arizinni maa daa siri yi na ya’abi. 19Tɔ, ka ban daa su pɔ’asariga maa ŋɔn daa ti baŋŋi, ni, ba ku laa n‑toaai n‑nya u bugbu ligri la, ba daa gbaai Pɔla ni Sailasi n‑daai ba n‑kyaŋŋi timpuuni nti niŋi tiŋŋa zuguraandima nuu ni. 20Ba daa taasi ba sariya karibu ziiya la, ka yɛli, “Niriba wa nyɛ la Yɛhudiyadima, ka mari nangbankpeemni n‑daamni ti tiŋŋa wa yɛla. 21Ba wulisira sɔseesi an bu sumni ni ti wumna, bee, ti dɔla; dama Room niriba n nyɛ ti.” 22Di saha ka daadam pam daa la’am n‑galimni Pɔla ni Sailasi, ka tiŋŋa maa sariyakattiba daa zaŋŋi ba n‑toaai ba kpari n‑yeaai ka kyɛ ka ba feebi ba daari. 23Ka dizugu ba daa bu ba pam, ka zaŋŋi ba n‑niŋi sarika ni; ka yɛli sarikadaana maa, ni, u kparim ba suŋŋa. 24Ka sarikadaana ŋɔn daa wum lala, u daa deaai ba n‑zaŋŋi n‑niŋi sarika dutoonni la ni, ka ba ba nɔba ni datibsiri.
25Tɔ; ka yuntasuusi ka Pɔla ni Sailasi daa puusiri Naawunni ka yuumni yuuma n‑tiri u, ka ba dansarikataaba daa wumsira. 26Di saha ka tiŋŋa maa daa dam, ka dansarika yiri maa daa miimna, halli ni ka nyeeba maa gba. Ka ka duri maa za’anɔya maa daa yoosi, ka ban daa ga ba nɔba kyɔrimidima la zaa daa gaasi n‑lu. 27Ka dansarikadaana maa ŋɔn daa neaai goom ni n‑nya ka duri maa za’anɔya la zaa daa yoosi, u daa teesi, ni, dansarika dima maa zaa zɔya, ka dizugu u daa foaai u takoobi, ni u ku u maŋŋa. 28Amaa Pɔla daa tasi pampam n‑yɛli, “Di niŋi i maŋŋa seelli! Ti zaa na bɛ kpa!” 29Tɔ, ka dansarikadaana maa daa booli, ni, ba mari bugum na, ka daa kpɛ yooma na. U daa zɔri dabeem n‑gyigra, ka gbaani tiŋŋa n‑ti Pɔla ni Sailasi. 30Ka u daa mari ba n‑yi na; ka boosi ba, ni, “M Badima, n ya n‑niŋi la wula n‑nya tuliginsim?” 31Ka ba daa yɛli u, ni, “Niŋma ti Dugma Yisa yɛdda, ka i nin nya tuliginsim - nyin ni i yiri dima zaa.” 32Di saha ka ba daa tɔ’asi Naawunni yɛla maa n‑tisi ŋɔn ni u yiri dima maa. 33Ka dirindaari maa yuŋŋu ka dansarikadaana maa daa zaŋŋi ba m‑peaai ba nɔra la n‑ti ba, ka ŋɔn ni u yiri dima zaa daa deaai Naawunni koom suubu. 34Ka daa mari Pɔla ni Sailasi n‑kpɛ u yiri maa na nti ti ba bundirigu ka ba di: ka ŋɔn ni u yiri dima zaa daa mari sufupeelim pam ba Naawunni yɛdda niŋbu zugu.
35Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, tiŋŋa maa zuguraandima daa tum pirinsi na ka yɛli, ni, “Ya yiisim niriba wa m‑basi!” 36Dizugu dansarikadaana maa daa yɛli lala n‑ti Pɔla, ni, “Zugudaandima maa yɛliya, ni, ti yiisim nyin ni Sailasi m‑basi; dizugu ya kyɛma, ka Naawunni nin paasi ya sufumaasim.” 37Amaa Pɔla daa labsi n‑yɛli ba, ni, “Halli ba sa bu tɔ’asi ti yɛligu gba amaa ba sa bu ti zama maa tooni, tirima mun nyɛ la Room suulinsi niriba, ka sa zaŋŋi ti n‑kpeesi dansarika ni. Ka zuna ba yi boori la ba sɔ’ai m‑basi ti baalimm, fa! Ti ku sakki, walla! Faasee ka ba mammansi kyɛ na n‑yiisi ti m‑basi.” 38Tɔ; ka pirinsi maa daa labi nti yɛli lala n‑ti zuguraandima maa. Ka ban daa wum, ni, Pɔla ni Sailasi nyɛ la Room suulinsi niriba la, dabeem daa gbaai ba. 39Lala zugu ba daa kyɛ na ni ba ti zɔ ba mammantoori sindaani Pɔla dima saani na, ka daa mari ba n‑yi dansarika maa ni na, n‑susi ba, ni, ba yim ba tiŋŋa maa ni. 40Ka ba daa yi dansarika maa na n‑kyaŋŋi Liidiya yiri n‑nya yɛddaniŋniba maa, ka tɔ’asi kpamsigu yɛttɔ’a n‑ti ba pɔi, ka naayi bakki n‑kyaŋŋi.
171Tɔ: ka Pɔla dima daa kyaŋŋi n‑dɔli Amfipɔlisi ni Apɔloonya tinsi n‑yakki n‑gaari nti paai Tɛsalɔnika tiŋŋa, tinseaa Yɛhudiyadima la’aŋŋu duu ŋɔn daa bɛ ni la. 2Dizugu ka Pɔla daa dɔli sɔseaa ŋɔn daa yi dɔli sahakam la, ka daa ti kpɛ ba la’aŋŋu maa ni Vuusim Dabsiri daari. U daa niŋi lala ka di daa paai Vuusim Dabsa ata, ka ŋɔn ni niriba diri azama. Ka u daa teaari ba Naawunni Litaafi yɛla 3zaŋŋi n‑kyaŋŋi Naawunni ŋɔn ya tum tuligra sɔ na n‑diisi u Masiiya naam la. Ka u daa wulisiri ba di gbinni, ni, lala Masiiya maa soori nyɛ la wahala diibu soori, ka di nyaaŋŋa kum neaari nin bɛ ni. Ni, dizugu Masiiya maa n nyɛ ŋɔnŋɔa, ni, “Yisa sɔ man moonni u yɛla n‑tiri ya maa.” 4Tɔ, ka Yɛhudiyadimseeba daa deaai u yɛligu maa ka daa paasi Pɔla ni Sailasi zugu; ka Griika dimseeba ban puusiri Naawunni la, ba bɔbgu, ni pɔ’akpamma gba daa bu kɔŋŋi paasigu. 5Amaa Yɛhudiyadima maa daa zabi la nyuuri, ka daa booli ninvugkyɔ’ama seeba ban daa guusi n‑guusiri daa puuni, ka ti la’asi zama pam n‑daamni tiŋŋa maa niriba. Ka ba daa kyaŋŋi n‑zaani Gyeesɔni yiri tooni, Pɔla ni Sailasi ŋɔn daa kpɛ seelli la, ni, u yiisim ba n‑ti ba na. 6Amaa ban daa bu ti nya ba maa, ba daa gbaai Gyeesɔni ni ninvugseeba ban daa niŋi Yisa yɛdda la, n‑darigi ba n‑kyaŋŋi tiŋŋa maa tinkpamma saani. Ba daa kur tasiri n‑yɛtta, “Ninvugseeba ban sa’amni duniya zaa yɛla maa paai ti na! 7Ba kyɛ ti tiŋŋa wa na, halli ka Gyeesɔni deaai ba n‑kpeesi u yiri ni. Ba galimni la NaaTitaari zaaligu la, dama ba yɛliya, ni, Nasɔ m bɛ ni, ka u yuuri boonni Yisa.” 8Ban daa yɛtti lala yɛttɔ’a maa, ba daa ka’ali la zama ni tinkpamma maa pam. 9Ka kpamma maa daa zaali Gyeesɔni ni u taaba samni ka yɛli ba, ni, ba di laa n‑zaali yɛttɔ’aseaa, ka naayi basi ba.
10Ka baseeba ban daa niŋi Yisa yɛdda maa daa doaai di dabsiri maa yuŋŋu, n‑zaali Pɔla ni Sailasi soori, ni ba kyaŋŋi nti paai Bɛriiya. Ban daa ti paai lala tiŋŋa maa, ba daa kpɛ la Yɛhudiyadima la’aŋŋu duu la ni. 11Bɛni niriba maa sufu daa neaai n‑gaari Tɛsalɔnika dima dinni. Ba daa deaai Naawunni yɛligu maa ni nimmoaa, ka daa gbaai Naawunni Litaafi kariŋŋu dabsa kam, ni ba ti baŋŋi di siri bɛ lala, bee? 12Ba pam daa niŋi Yisa yɛdda, ni Griika pɔ’akpamma m‑paasi, ka ba dɔppa gba daa bu kɔŋŋi yɛdda niŋbu. 13Amaa Yɛhudiyadimseeba bam bɛ Tɛsalɔnika la ŋɔn daa ti wum, ni, Bɛriiya gba ka Pɔla moonni Naawunni yɛligu maa, ba daa kyɛ na n‑daamni daadam maa ka ka’anni ba. 14Dinzugu di daa bu yuui ka yɛddaniŋniba daa zaŋŋi Pɔla n‑taasi halli nti paai teeku gbiriŋŋu; Sailasi mun daa kpalim m‑bɛ Bɛrii timpuuni, ŋɔn ni Timɔti gba. 15Tɔ; ka ninvugseeba ban daa zaali Pɔla soori maa daa mari u n‑kyaŋŋi halli nti paai Ateensi tiŋŋa. Bɛni ka Pɔla daa tɔlim ba Sailasi ni Timɔti saani, ni, ba yɛlim ba, ni, ba kpaŋŋma ba mansi n‑kyɛ u saani na yooma. Ka ba naayi labi n‑kuli Bɛriiya.
16Pɔla ŋɔn daa bɛ Ateensi n‑guri Sailasi ni Timɔti maa, u sufu daa bu dɔya, ŋɔn daa kur gɔsiri n‑nyari ba’a ni buga ŋɔn daa zoaai bɛni seem maa zugu. 17Ka dizugu u daa kpɛ la’aŋŋu duu maa ni, nti tɔ’asi yɛttɔ’a maa n‑tiri Yɛhudiyadima maa ni baseeba ban daa dɔli ba soori la, ka laa n‑kpeeri daa puuni dabsa kam nti tɔ’asiri n‑tiri ban daa gatti bɛni zaa. 18Karimbadima n daa bɛ bɛni, baseeba ban daa dɔli Ɛpikuruusi soori, ni seeba mun daa dɔli Sitoowa dima soori. Lala karimbadima ni Pɔla n daa mari nangbankpeemni, ka ninvugseeba daa boosiri n‑yɛli, “Yɛttɔ’ayɔya daana wa yɛtti la wula?”; baseeba mun daa yɛtti, ni, “Asee u tɔ’asiri wumpaala yɛla.” Pɔla ŋɔn daa tɔ’asiri ‘Yisa’ yɛla, ni ‘kumyisigri’ yɛla maa zugu ka ba daa yɛtti lala maa. 19Ba daa la’amni la Ariyɔpagusi kunkunni zugu nti tɔ’asi ba yɛttɔ’a maa, ka dizugu ba daa taasi Pɔla n‑du bɛni ka daa yɛli u, “I ku kyɛ ka ti baŋŋi wulisigu paaliseaa nyin wulisiri wa? 20Ti na zi n‑wum yɛttɔ’aseesi nyin tɔ’asiri wa taabu, ka ti boori ni ti baŋŋi a gbinni ŋɔn nyɛ seem.” 21Ba daa yɛli lala, dama Ateensi tiŋŋa niriba ni ba saamma ban bɛ bɛni daa ka sufupeelli tuma di yi pa la ba gyinni n‑tɔ’asiri ka wumni lahabaseaa kan nyɛ bumpaalli.
22Tɔ; ka Pɔla daa doaai n‑zaani kunkunni zugu la’aŋŋu dima maa tooni ka yɛli, “Ya Ateensi dima, wumma! M pun gɔsi m‑baŋŋi, ni, ya dɔli la ya ba’a ni buga yɛla zaa, halli ni nimmoosi. 23Dama man daa goori n‑gɔsiri ya bungyeemna, ka nya wumpuusigu bimbinseaa ka ba daa boaai n‑sɔbi ka yɛla ka saazugu, ni, ‘Kanŋɔ nyɛ la wunsɔ dinni, amaa ti na zi u.’ Tɔ, ka dinŋɔna ya puusiri u ni ka na zi u, man mun moonni la u yɛla n‑tiri ya. 24Naawunni n nyɛ u: u daa naam duniya wa, ni seelli kam zaa an bɛ ka ni. Ŋɔna n su saazugu ni tingbaŋŋu zaa. Ammi, lala Naawunni nin kpeeri la ninsaala ŋɔn mɛ gyeeŋŋu duri seesi n‑gbɛa? 25Bee, u kɔŋŋni bunseelli ka ninsaala nin mari ka na n‑ti u? Ay! di pa lala. Dama ŋɔn mammaŋŋa mari nyɔvuri ni alaafɛ ni bunseelli kam zaa n‑tisira. 26U daa kyɛ ka ninsaalidima butiri kam zaa daa yi ninvugyinni ni na, ni ba ti yɛligri m‑bɛ duniya wa luga zaa puuni; ka daa zaali ba yinni yinni ba saha yɛla, ka laa n‑zaali ba tinsi tɔrisi ŋɔn bɛ seela. 27U daa niŋi lala ni ba ti boori u yɛla ŋɔn bɛ seem, ka kyɛnni tooni beelabeela ni ba ti baŋŋi u - halli ni anŋɔ zaa, u siri bu wɔ’a ti sɔkam saani. 28Dama ŋɔn zugu ka ti bɛ ni, ka kyɛnna, ka mari nyɔvuri. Ya timbiseeba daa bu yuumni lala? Ba daa yɛliya, ni#:-
‘Ti gba nyɛ la u biisi.’
29Tɔ, ka ti yi siri nyɛ u biisi maa, ti di teesiri, ni, wummaŋni bɛ la hoo salima, bee anzulifa, bee kugveela, bee bunseelli kam tuma baŋŋniba ŋɔn zaŋŋi n‑tumni la. 30Sahanseaa din gaari la Naawunni daa pun di sugru zaŋŋi n‑kyaŋŋi ninsaalidima tuma la ni, dama ba daa na zi u yɛla. Amaa pampaŋŋɔ u kpaamni la nira kam zaa, ban bɛ seelikam zaa maa, ni ba takkma ba teesibeeri ka kyɛ ba ala’akyi tuma. 31Dama u na pun zaali dabsiri, dabsiseaa ŋɔn ya n‑zaŋŋi u yɛlimaŋni maa n‑kari duniya zaa niriba sariya. Ka di nin dɔli dɔsɔ yɛligu - dɔsɔ ŋɔn Naawunni ŋɔn pun yiisi di zugu la. U daa pun wulisi ti zaa, ni, di siri nin niŋi, ka daa zaŋŋi di daama n‑kyɛ ka u neaai u kum nyaaŋŋa.”
32Tɔ; ka ban daa ti wum Pɔla ŋɔn tɔ’asiri kum neaari yɛliseesi la, baseeba daa maali u la ansarisi, amaa baseeba mun daa yɛliya, “Ti boori la i laa n‑tɔ’asi lahabaari wa yɛla n‑ti ti yaasa.” 33Di nyaaŋŋa ka Pɔla daa bakki n‑yi la’aŋŋu maa ni. 34Ka ninvugseeba daa paasi u zugu ka niŋi yɛligu maa yɛdda. Diyɔnisusi n daa nyɛ ba yinni, sɔ ŋɔn daa nyɛ ba tinkpamma maa ni yinni, ni pɔ’asɔ ŋɔn yuuri daa boonni Damɛrisa, ka ninvugseeba daa paasi ba zugu yaasa.
181Dinŋɔ nyaaŋŋa ka Pɔla daa yi Ateensi n‑kyaŋŋi nti paai Kɔrinti tiŋŋa. 2U daa nya Yɛhudiyadɔsɔ bɛni ŋɔn yuuri daa boonni Akwila la, ka u nyɛ la Pɔntusi tingbaŋŋu nira, ŋɔn ni u pɔ’a Prisila. Ba daa pun yi la Italii tingbaŋŋu ni na, NaaKlɔdiyusi ŋɔn daa kari Yɛhudiyadima zaa ni ba yi ni Room tiŋŋa la zugu. Pɔla daa kyaŋŋi nti kaai ba, 3ka naayi kpɛ ba yiri nti gbɛa; ka ŋɔn ni ban la’am n‑tumna, dama ba zaa daa seeri la gbana ni tantidima. 4Vuusim Dabsiri zaa u daa kpeeri la Yɛhudiyadima la’aŋŋu duu nti diri azama n‑tiri Yɛhudiyadima ni Griika dima zaa, m‑boori ni ba sakki n‑deaai yɛligu maa.
5Tɔ; ka Sailasi ni Timɔti ŋɔn daa yi Masidoonya tingbaŋŋu na, Pɔla nini daa moaai la Naawunni yɛligu yɛla ni kɔkɔa, n‑wulisiri Yɛhudiyadima maa, ni, Yisa n siri nyɛ Naawunni ŋɔn tum sɔ na ni u ti di Masiiya la. 6Amaa Yɛhudiyadima maa ŋɔn daa kyiisi u, ka tuuri u maa, u daa pisigi u sutura n‑wulisi ba, ni, u za’asiri ba yɛla, ka yɛli “Tɔ, ka dizugu ya yi ti kpi, ya yɛla kpalim m‑bɛ ya mammaŋŋa zugu ni. Man yiisi n nuu zaŋŋi n‑kyaŋŋi din sumsi ni n tum seem n‑ti yarima maa ni. Pampaŋŋɔ zaŋŋi n‑kyɛnna n ya n‑kyaŋŋi la ban pa Yɛhudiyadima saani.” 7Ka u daa gaari n‑kyaŋŋi nti kpɛ yiri seaa kan daa pɔri la’aŋŋu duu maa ziiya; yiri maa daana yuuri n daa boonni Titiyusi Gyasitisi, u mun daa nyɛ la ŋɔn dɔli Naawunni soori hoo Yɛhudiyadima maa ŋɔn dɔli seem la. 8Di saha maa Krispusi - la’aŋŋu duu maa kpeema n‑daa la - daa ti niŋi ti Dugma yɛdda, ŋɔn ni u yiri dima zaa. Ka Kɔrinti dima maa pam ban daa wum yɛligu maa daa niŋi Naawunni yɛdda ka ba daa su ba Naawunni koom. 9Di saha maa ka Naawunni daa kyɛ ka Pɔla zaasi zaasimni u yuŋŋu goom puuni, ka daa yɛli u, “Di kyɛ ka dabeem mari i. Kpalimma n‑tɔ’asira, di kyɛ yɛttɔ’a maa! 10Dama m bɛ i saani ka sɔ ku toaai n‑zabi n‑sa’am i yɛla. Nyama! - m mari n niriba pam tiŋŋa wa puuni.” 11Dizugu ka Pɔla daa kpalim m‑bɛ ni, n‑niŋi yuumni ni purigri, n‑wulisiri ba Naawunni yɛttɔ’a maa.
12Tɔ: ka di daa niŋi lala ka Galeoo daa di Akaaya tingbaŋŋu Gɔmna. Di saha maa Yɛhudiyadima maa daa la’am n‑zabi Pɔla ka daa zi u n‑kyaŋŋi kootu ni. 13Ka yɛtti, ni, “Doo wa bɛlimni niriba n‑nyaŋŋna, ni, ba dɔli sɔseaa kan pa ti zaaligu soori n‑gyeemni Naawunni.” 14Ka Pɔla ŋɔn daa ya n‑tɔ’asi sahanseaa la, Galeoo mun daa yɛli Yɛhudiyadima maa, ni, “Ya yi da galimni u la zaŋŋi n‑kyaŋŋi taalli, bee, tumbeeri niŋbu zugu, di naa m‑mari soori ni n wum n‑ti ya. 15Amaa di nyɛ la boosa zaŋŋi n‑kpa noori yɛttɔ’a ni, ni yuya, ni ya zaaligu wa yɛla - ay, ya mammansi maalim a! N ku sakki n‑leebi sarikatta anŋɔ yɛla zugu.” 16Ka daa kyɛ ka ba kari ba n‑yiisi kootu duu maa ni. 17Ka ba zaa daa tuligi n‑zaŋŋi Sɔsitɛniisi - sɔ ŋɔn daa nyɛ la’aŋŋu duu la kpeema maa - m‑bu u kootu maa tooni. Amaa ka Galeoo ba’a daa ka lala maa ni.
18Di nyaaŋŋa ka Pɔla daa kpalim m‑bɛ Kɔrinti n‑niŋi dabsa ayi, ka naayi kyeoosi u mabiisi maa ka daa kyaŋŋi Kyɛnkyiriiya - tinseaa kan zɛ teeku gbiriŋŋu ni nla - nti kpɛ nyariŋŋu ni, n‑du ni u ti kyaŋŋi Siriiya tingbaŋŋu; ka Prisila ni Akwila daa dɔli u n‑kyaŋŋi. Kyɛnkyirii maa ni ka u daa puni u zugu, ŋɔn daa pun pɔ noori la zugu. 19Tɔ, ka ba daa kyaŋŋi n‑gaari nti paai Ɛfɛsusi tiŋŋa, ka u daa kyɛ ba bɛni. U mammaŋŋa daa kyaŋŋi nti kpɛ Yɛhudiyadima la’aŋŋu duu maa, ni u ti di azama n‑ti ba. 20Ba daa susi u, ni, u kpalimma ba saani dabsa beela m‑paasi; amaa u daa bu sakki lala. 21U daa susi soori n‑kyeoosi ba ka yɛli, “Naawunni yi ti ti ma soori, n nin labi na.”, ka naayi bakki ka kyaŋŋi. 22Ŋɔn daa yi Ɛfɛsusi ni maa, u daa kpɛ nyariŋŋu n‑kyaŋŋi nti paai Sizariiya ka sigi n‑kpɛ tiŋŋa maa puuni ni u ti puusi Naawunni yɛddaniŋniba maa. Ka daa yi bɛni n‑kyaŋŋi Antiyɔkku tiŋŋa. 23N‑niŋi dabsa ayi bɛni, ka laa n‑yi tiŋŋa wa ni n‑gaari n‑dɔli tinseesi an bɛ Galɛseaa tingbaŋŋu ni, ni Firigyii tingbaŋŋu, n‑kpamsiri Yisa nyaandɔliba maa zaa.
24Tɔ: ka dɔsɔ n daa bɛ ni, ka u yuuri boonni Apɔloosi. Yɛhudiyadoo n daa nyɛ u, ka u daa yi Alɛkzandiriya tiŋŋa ni na, ka daa mari yɛm pam, halli nti mi Naawunni Bukku yɛla zaa. Ŋɔna daa ti paai Ɛfɛsusi di saha maa. 25Ba daa pun wulisi u Naawunni soori, ka u daa tɔ’asiri ni nimmoaa n‑wulisiri Yisa yɛla ŋɔn nyɛ seem maa deede, amaa u daa mi la Gyɔni kɔsuubu kɔkɔa. 26Ka u daa piili n‑tɔ’asiri ni nimmoaa la’aŋŋu duu maa puuni. Ka Akwila ni Prisila ŋɔn daa ti wum u yɛttɔ’a maa, ba daa booli u ni, ni, u kyam ba saani na, ka daa wulisi u, m‑paasi u Naawunni soori maa yɛla suŋŋasuŋŋa. 27Di nyaaŋŋa ka Apɔloosi daa boori ni u bakki n‑kyaŋŋi Akaaya tingbaŋŋu maa ni. Ka ti mabiisi daa kpamsi u, ka daa sɔbi gbaŋŋu n‑ti ba mabiseeba ban bɛ bɛni maa, ni, ba kpaŋŋma ba mansi n‑deaai u. Ka ŋɔn daa ti paai bɛni, u daa la’am ni ninvugseeba Naawunni ŋɔn pun kyɛ ka ba niŋi u yɛdda maa, ka daa suŋŋi ba pam. 28Dama Yɛhudiyadima ŋɔn daa ŋmɛ nangbankpeemni sahanseaa la, u daa zaŋŋi Naawunni Bukku yɛla n‑tɔ’asi n‑nyaŋŋi ba niriba tooni, n‑wulisiri, ni, Naawunni Masiiya maa nyɛ la Yisa.
191Tɔ; ka Apɔloosi ŋɔn daa bɛ Kɔrinti tiŋŋa la, Pɔla daa dɔli sɔseaa kan daa du tingbaŋŋu puuni la, nti paai Ɛfɛsusi na. Bɛni ka u daa paai Yisa nyaandɔliseeba, 2ka daa boosi ba, ni, “Ammi, ya daa deaai Sii Kasi maa, yan daa niŋi yɛdda sahaseaa la?” Ka ba daa labsi n‑yɛli u, ni, “Ay! - ti na zi n‑wum Sii Kasi yɛla.” 3Ka u daa boosi ba n‑yɛli, “Ka Naawunni kɔsuubu bɔ ka ya daa deaai?” Ka ba daa labsi n‑yɛli u, ni, “Gyɔni kɔsuubu.” 4Pɔla daa yɛliya, ni, “Gyɔni kɔsuubu gbinni n daa nyɛ la: ni, ninvugsɔ yi takki u beebu n‑kyɛ tumbeeri tuma zaa ka ŋmaligi n‑teesi teesisuma; amaa Gyɔni mammaŋŋa daa yɛli niriba maa, ni, ba niŋma yɛdda nti ninvugsɔ ŋɔn nin dɔli u nyaaŋŋa la, ka ŋɔna n nyɛ Yisa.” 5Ka ban daa ti wum dinŋɔa, ba daa su Naawunni koom maa, ti Dugma Yisa yuuri ni. 6Ka Pɔla daa zaŋŋi u nuusi m‑pa ba zugri, ka Naawunni Sii maa daa paali ba na, ka ba daa tɔ’asi yɛttɔ’azuna balibubalibu, ni anabitiri yɛla. 7Ba zaa daa nyɛ la kaman dɔppa piiya ni ayi.
8Pɔla daa kpalim m‑bɛ bɛni halli gɔya ata saha, ka daa kpeeri la’aŋŋu duu maa ni n‑tɔ’asiri ni sufukpeemni zaŋŋi n‑kyaŋŋi Naawunni naam beebu, ni u ti kyɛ ka ba sakki u yɛla maa. 9Amaa baseeba mun daa mari la zugkpeeŋŋu, ka daa za’asiri yɛdda niŋbu ka sa’amni Yisa soori maa yɛla paalu ni. Dizugu ka Pɔla daa kyɛ ba, ka daa zaŋŋi baseeba ban daa dɔli Yisa nyaaŋŋa maa n‑wɔligi n‑yi ba saani. Ka beoo kam ba daa kpeeri Tiranusi kariŋŋu duu la ni, n‑tɔ’asiri ka diri azama zaŋŋi n‑kyaŋŋi Yisa yɛla. 10Ba daa niŋni nŋɔa, halli yuuma ayi, ka Ɛseaa tingbaŋŋu dima zaa, Yɛhudiyadima ni Griika dima gba, daa ti wum ti Dugma yɛligu maa.
11Lala saha maa ka Naawunni daa kyɛ ka Pɔla daa tumni alahazibu tunkara pam. 12Ba daa zaŋŋi kpakyeesa ni antikyidima an daa siisi u, n‑zi n‑kyaŋŋi n‑ti baaridima ka ba nya alaafɛa, ka arizimbeeri daa zɔ ka kyɛ ba. 13Yɛhudiyadimseeba ban daa gyinni n‑katti arizimbeeri n‑yiisiri niriba ni maa daa mɔya ni ba zaŋŋi Yisa yuuri n‑katti ba. Ba daa yi yɛnni, ni, “Yisa sɔ Pɔla ŋɔn moonni u yɛla la - ŋɔna yuuri zugu ka n yɛli, ni, i yim na!” 14Ba sunsukkuni seeba n daa nyɛ Yɛhudiyabiisi ayɔpɔi, seeba ban daa nyɛ Sikyiiva - gyeeŋŋu toondaansɔ - biisi. 15Amaa arizimbeoo maa daa labsi n‑yɛli, “M mi Yisa, ka mi Pɔla gba, amaa bandima n nyɛ yarima?” 16Ka dɔsɔ arizinni ŋɔn daa bɛ u ni maa daa gbaai ba ni n‑nyaŋŋi ba zaa ka pa ba dansi, ka ba naayi zɔ n‑yi yiri maa ni n‑kyaŋŋi yɔri hoo ban daa dɔ’ai ba seem. 17Ka Yɛhudiyadima ni Griika dima ban daa bɛ Ɛfɛsusi la zaa ŋɔn daa ti wum lahabaari kanŋɔa, dabeem daa gbaai ba, ka ba daa tisi ti Dugma Yisa yuuri gyirima pam. 18Ka di saha ka niriba pam ban daa niŋi yɛdda daa kyɛ na n‑yɛli ba taalli ni ba tumbeeri yɛla paalu ni. 19Halli baseeba ban daa tumni tibeeri tuma, ni ba’akɔligu dima gba, daa la’asi ba tiima gbana n‑nyoaai a bugum zama maa tooni. Ban daa kaali m‑baŋŋi lala gbana maa laasaabu ligri maa, ba nya ka a zaa la’am n‑zoaai pam, hoo ba tiŋŋa anzulifa la’aseesi tusa pisinu. 20Lala daa kyɛ ka Naawunni yɛligu maa daa kyɛnni tooni m‑paari niriba pam, ka mari yiiko.
21Dinŋɔ zaa nyaaŋŋa ka Pɔla daa gbaai kyɛnni, ni u ti dɔli Masidoonya ni Akaaya tingbana, ka gaari halli nti paai Gyɛrusalɛm. Ni, “N yi kyaŋŋi n kyɛnni wa n‑naai, see ka n kyaŋŋi Room tiŋŋa gba.” 22U daa kpalim Ɛseaa tingbaŋŋu n‑yuui beela m‑paasi, ka daa tum u suŋŋniba ayi - Timɔti ni Ɛrasitusi - ni ba daŋŋi u tooni n‑kyaŋŋi Masidoonya.
23Tɔ; ka zaŋŋi n‑kyaŋŋi lala saha maa ka daaŋŋu pam daa doaai niriba maa ni, Yisa soori maa zugu. 24Anzulifa mankyeerisɔ n daa bɛ ni, ka u yuuri boonni Dimitiriyusi la. U daa maanni buga gyeeŋŋu neema n‑tiri ba bugseaa kan yuuri boonni Atɛmisa la, ka daa ŋmanni la pɔ’a. Ka lala tuma zugu ka anzulifa tuma baŋŋniba daa ti nya ligri pam. 25Tɔ, ka ŋɔna Dimitiriyusi daa booli baseeba zaa ban daa tumni lala tuma taabu maa, ni, ba la’amma na, ka yɛli ba, “N zɔdima! ya mi halli, ni, ti nyari arizikki pam ti tuma wa zugu. 26Ka ya nyari ka wumni doo wa, Pɔla, yɛla: u tɔ’asiri n‑nyaŋŋi niriba pam Ɛfɛsusi tiŋŋa wa puuni, ni Ɛseaa tingbaŋŋu zaa. U yɛtti, ni, ninsaala ŋɔn maali wunseesi pa la Naawunni ni yɛlimaŋni, ka ba sakkri lala n‑ti u. 27Dizugu di pa seem ni ti tuma wa nin ti kɔŋŋi ka yusuŋŋu; ka din paasi lala zugu, ti gyeeŋŋu duu maa, ni ti bugri tibsigu daana Atɛmisa sɔ ŋɔn bɛ ka puuni la gba nin ti kɔŋŋi gyirima. Pampaŋŋɔ ka Ɛseaa dima zaa - halli duniya wa dima zaa gba - gyeemni u ni. Amaa di zaa yɔri, ba nin ti tam u yɛla, Pɔla yɛttɔ’a zugu!”
28Ban daa wum dinŋɔa, ba sufu daa yisigiya, ka ba daa piili n‑tasiri pampam, ni, “Ɛfɛsusi dima bugri! Atɛmisa, yiiko daana!” 29Ka di daa bu yuui ka tiŋŋa maa zaa daa damni n‑vuura. Niriba maa daa gbaai Gayusi ni Arisitaakusi, baseeba ban daa dɔli Pɔla n‑yi Masidoonya ni na la, ka daa vaai n‑guui hoo ninvugyinni nti paai deema ziiya n‑kpɛ bɛni. 30Pɔla daa boori la u yi daadam maa tooni na, amaa u karimbiisi daa bu ti u soori. 31Halli bɛni tinkpamma maa seeba gba ban daa di Pɔla zoori daa tum u saani na n‑susiri u, ni, u di kpɛ deema zii maa ni. 32La’aŋŋu maa daa mari la nangbanwala. Seeba n daa tasiri la yɛlli yinni, ka seeba mun tasiri yɛliseaa. Ka niriba maa pam daa bu mi la’aŋŋu wa gbinni ŋɔn bɛ seem. 33Yɛhudiyadima maa mun daa kyɛ ka Alɛkzanda kyaŋŋi tooni, ka zama maa puuni ninvugseeba daa tasiri n‑yɛtti u ŋɔn nin niŋi seem. U daa zaŋŋi u nuusi n‑wulisi ba, ni, ba kyɛli ba vuuri ka u tɔ’asi n‑wulisi ba ŋɔn ni u taaba ŋɔn ka taalli seem. 34Amaa ban daa ti baŋŋi, ni, u nyɛ la Yɛhudiya nira, ba zaa daa la’am n‑tasiri, ni, “Ɛfɛsusi dima bugri! Atɛmisa, yiiko daana!”; ka kpalim n‑tasiri lala halli nti yuui hoo hawa ayi saha. 35Di nyaaŋŋa ka tiŋŋa maa Sakatiri daa naayi kyɛ ka ba sini ba vuuri, ka yɛli, ni, “Ya Ɛfɛsusi dima, wumma! Ɛfɛsusi tiŋŋa wa puuni ka ti guri la Atɛmisa yiikodaana, ni u gyeeŋŋu duu maa, ni u ba’akugri kan daa yi arizana n‑sigi na la. Duniya wa zaa puuni, ninvugsɔ m bɛ ni ŋɔn bu baŋŋi lala? Ay! - sɔ ka ni. 36Tɔ, ka dinŋɔ zugu, yɛla anŋɔ zɛya ka sɔ ku toaai n‑kyiisi a wa; di bu sum ni ya fɔ surimm? - ka ku gyigi n‑niŋi seelli. 37Ya zi niriba wa n‑kyɛ kpa na, amaa ba bu zuuri gyeeŋŋu duri neema, ba mun bu tuuri ka galimni ti bugri maa. 38Tɔ, ka dizugu Dimitiriyusi ni u tuntuntaaba yi nya la taaliseaa sɔ zaa saani, kootudima m bɛ ni, ni gɔmnadima gba bɛ ni: ba nin toaai n‑galim lala nira ba saani. 39Di yi ti nyɛ la yɛttɔ’aseaa m‑paasi ka ya boori ya yiisi paalu, di sumsi ni ya mari ka na tiŋŋa maa la’aŋŋu dabsisuŋŋu maa daari. 40Din nyɛ seem maa, di bu ya’ai ni ba zaŋŋi ti yɛttɔ’a n‑kyaŋŋi n‑galim ti, zuna daaŋŋu yɛla maa zugu. Di yi ti bɛ lala, ti ku toaai n‑wulisi din taasi zuna yɛttɔ’a maa na, dama daliiri suŋŋu din taasi ka na ka ni.” 41Ŋɔn daa yɛli nŋɔ n‑naai, u daa kyɛ ka zama maa doaai n‑wurigi n‑kuli.
201Tɔ; ka niriba daaŋŋu maa ŋɔn daa naai la, Pɔla daa booli Yisa nyaandɔliba maa na, ni u ti kpamsi ba. Ka ŋɔn daa kpamsi ba n‑naai, u daa kyeoosi ba ka daa kpa n‑wa Masidoonya. 2U daa gɔ n‑dɔli bɛni tinsi maa zaa n‑tɔ’asiri pam ka kpamsiri niriba, halli nti paai Griika tingbaŋŋu, 3n‑daa bɛ bɛni gɔya ata. U daa ti ya kyaŋŋi Siriiya, amaa lala saha maa ka Yɛhudiyadima daa gbaai gbaari, ni, ba ti daam u, ka dizugu u daa ŋmaligi n‑labi n‑dɔli Masidoonya. 4Ninvugseeba ban daa dɔli u n‑kyaŋŋi la daa yi la u tuma tingbana zaa ni na; ba mun yuya nŋɔa: Pirusi bii Soopata la, sɔ ŋɔn daa yi Bɛriiya ni na; Arisitaakusi ni Sɛkundusi mun yi Tɛsalɔnika ni na; Gayusi mun yi Dɛribee ni - m‑paasi Timɔti zugu; Tikyikusi ni Tirɔfimusi mun yi Ɛseaa ni na. 5Banŋɔ zaa daa daŋŋi tooni n‑guri ti, Tirɔ’asi tiŋŋa maa ni. 6Tirima mun daa yuui beela, halli ka Boroboropaalli Kyuu daa ti gaari pɔi, ka ti naayi kpɛ nyariŋŋu n‑yi Filipaai tiŋŋa; ka daba anu nyaaŋŋa ti daa ti paai ba la Tirɔ’asi na. Ti daa bɛ bɛni dabsa ayɔpɔi.
7Ka Alahadaari ŋɔn daa ti paai, ti daa la’am taaba ni ti puri taaba paanu. Pɔla daa tɔ’asi n‑ti niriba maa n‑yuui, halli ni yuntasuusi, dama u daa boori ni, beoo yi ti neaai, u nin bakki. 8Ti daa la’am la gyirambisa duseaa ni, ka firiladima pam n daa bɛ bɛni; 9ka dizugu goom daa mari na’akyimbilisɔ ŋɔn yuuri daa boonni Yutikusi. U daa zinni n‑tabli la takoro ni. Ka Pɔla ŋɔn daa tɔ’asiri n‑yuui maa, Yutikusi daa gbisi n‑zɔkki, n‑yi gyirambisa maa, kan tɔm buta zugu, n‑lu tiŋŋa na. Ba daa sigi na n‑kpikki u, ni, u kpiya. 10Amaa Pɔla mun daa sigi na n‑dooni bii maa zugu n‑gɔbi u, ka yɛli ba, “Ya di kyɛ ka dabeem mari ya. U nɛ ni maa!” 11Ka ti daa laa n‑du saazugu, nti ŋmaai paanu m‑puri n‑ti taaba n‑di; Ka Pɔla daa laa n‑gbaai u yɛttɔ’a maa, halli ka beoo ti neaai, ka naayi bakki. 12Na’akyimbila la muna - ba daa mari u n‑kuli ka u mari alaafɛa; ka di daa niŋi ba sufumaasim pampam.
13Tɔ; Pɔla daa pun yɛli, ni, u ya kyaŋŋi la nɔba m‑paai Asɔsi tiŋŋa, ka dizugu tirima mun daa kpɛ nyariŋŋu n‑kyaŋŋi bɛni ni ti ti tuusi u. 14Ka ŋɔn daa ti paai ti Asɔsi na maa, u daa kpɛ nyariŋŋu maa na ka ti daa du n‑kyaŋŋi m‑paai Mitiliini tiŋŋa. 15Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, ti daa paai Kyiyɔsi tingbaŋŋu zii sa. Ka beoo ŋɔn daa ti laa n‑neaai ti daa lɔŋŋi n‑kyaŋŋi Samɔsi ya’ari: n‑neaai beoo yaasa ka ti daa paai Miliitusi tiŋŋa. 16Tɔ; ka Pɔla daa boori ni u ti gaari yooma m‑paai Gyɛrusalɛm, ka Pɛntikoosi Kyuu dabsa ku ti gaari; dizugu u daa bu boori ni u ti yuui Ɛseaa tingbaŋŋu ni, see ka u kpalim m‑bɛ nyariŋŋu maa ni n‑yakki n‑gaari Ɛfɛsusi tiŋŋa.
17Ka dizugu ŋɔn daa bɛ Miliitusi maa, u daa tum Ɛfɛsusi m‑booli Yisa nyaandɔliba kpamma maa na. 18Ban daa ti paai u na, u daa yɛli ba, ni, “Ya mi halli m beesigu ŋɔn daa bɛ seem, man daa bɛ ya saani sahanseaa la; man daa piili m‑bɛ Ɛseaa tingbaŋŋu maa ni halli nti yuui. 19N daa gyeemni Naawunni ni mansigsigu, ni kunkuma; halli ni Yɛhudiyadima ban daa boori ni ba tum ma tumbeeri zaa. 20Ya mi, ni, n daa bu kɔŋŋi wa’azu yiisigu zaŋŋi n‑kyaŋŋi bunseelli kam din nin suŋŋi ya, ka wulisiri a n‑tiri ya paalu ni, ka laa n‑gyinni yiri yiri n‑tɔ’asiri maa. 21N yɛli Yɛhudiyadima ni Griika dima zaa, ni, ba ŋmaligma n‑kyɛ Naawunni saani na, ka niŋi ti Dugma Yisa yɛdda. 22Tɔ; ka pampaŋŋɔ ka Sii Kasi m mari ma n‑wa Gyɛrusalɛm: m mun bu mi din ya n‑niŋi ma bɛni. 23Man mi seaa nyɛ la, ni, tiŋŋa kam zaa puuni ka Naawunni Vuusim Kasi maa yɛtti, ni, m baŋŋma, ni, n nin nya sarika duu yɛla ni wahala. 24Amaa m ba’a ka m maŋtoori nyɔvuri maa ni, see ka n dɔli n beebu soori nti paai ka naari; ka ti tum tunseaa ti Dugma Yisa ŋɔn zaali ma zaa, halli nti wulisi Naawunni piinisuma lahabaari ŋɔn nyɛ seem zaa.
25Tɔ; ka pampaŋŋɔ m mi, ni, ya sɔ ku ti laa n‑nya ma yaasa; ya saani ka n daa bɛ ni n‑gyinni m‑moonni Naawunni naam yɛla n‑ti ya zaa. 26Di zugu n yɛli ya zuna, ni, ninsaala kam kum taalli bu dɔli ma. 27Halli m bu kɔŋŋi ni m mooli Naawunni ŋɔn teesi, ni, u nin niŋi seem zaa n‑ti ya. 28Dizugu, m Badima, n susiri ya, ni, ya gɔsim ya mansi, ka laa n‑guri ninvugseeba Sii Kasi maa ŋɔn zaŋŋi n‑niŋi ya nuusi ni ni ya gɔsiri ba maa, hoo ban guri peesi seem mooni la. Naawunni niriba n nyɛ ba, ŋɔn daa zaŋŋi u maŋtoori ziim n‑yɔ seeba samni, ni ba ti nya nyɔvuri. 29M mi halli, ni, n yi ti bakki, di nin ti bɛ kaman kunduna putoo dima nin ti kpɛ na, ka ba ku ti zɔ bunkɔbri maa namboo halli beela. 30Di pa seem, halli yarima puuni gba seeba nin ti doaai n‑ŋmaligi yɛlimaŋni maa ka kyɛ ka nyaandɔliba maa ti dɔli ba m‑burigi n‑yi sɔsuŋŋu maa ni. 31Dizugu ya guusima sahakam! Ya teaama n yɛla, ni, yuuma ata an gaari wa n daa bu kyɛ ya kpamsigu ni nintam, wuntaŋŋa ni yuŋŋu zaa. 32Tɔ; ka pampaŋŋɔ n nin zaŋŋi ya n‑niŋi Naawunni nuusi ni, ni u piinisuma yɛla an nin toaai m‑maali ya yɛla suŋŋa, ka kyɛ ka ya di ya faari tɔrli Naawunni mammantoori niriba zaa sunsukkuni. 33N kɔrisi daa ka sɔsɔ ligri ni, bee, u sutura ni. 34Ya zaa mi, ni, n daa tumni n nuusi tuma wa, ni n ti ku m bukaata zaa, ni n taaba dinni gba. 35Ka n daa niŋi lala, ni n ti wulisi ya, ni, di sumni ni ya gba tumni lala ka di nin kyɛ ka ya nin toaai n‑suŋŋni ban ka yaa la. Yan di tam ti Dugma Yisa yɛligu la, ni, ‘piini tisibu mari anfaani n‑gaari piini deaari.’ ”
36Tɔ; ka ŋɔn daa yɛli nŋɔ n‑naai, u daa gbaani tiŋŋa n‑susi Naawunni, ŋɔna ni ban zaa. 37Ka ba zaa daa kumna, ka gɔbri u m‑puusiri u suŋŋasuŋŋa. 38Din daa niŋi ba sufusa’aŋŋu pam daa nyɛ la ŋɔn yɛli ba seem maa, ni, ba ku laa n‑nya u nindaa yaasa. Di nyaaŋŋa ka ba daa beeli u m‑paai nyariŋŋu maa ni.
211Tɔ; ka tin daa ti basi ba maa, ti daa kpɛ nyariŋŋu maa n‑du n‑kyaŋŋi kyippi m‑paai Koosi tiŋŋa. Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, ti daa kyaŋŋi la Roodisi tiŋŋa, n‑yi bɛni n‑kyaŋŋi nti paai Patara tiŋŋa. 2Bɛni ka ti daa nya nyarinseaa kan wa Fɔnisiiya, ka dinzugu ti daa kpɛ ka ni. 3Ti daa nya Saapirusi tingbaŋŋu n‑kyɛ ka ti nuzaa ya’ari ka gaari n‑kyaŋŋi Siriiya nti sigi Taaya tiŋŋa maa ni. Bɛni ka ba daa ti ya yiisi nyariŋŋu maa neema. 4Tirima mun daa bɔ Yisa nyaandɔliba maa ziiya, n‑nya ba. Di saha ka ti daa bɛ ba saani n‑niŋi dabsa ayɔpɔi; ka Naawunni Sii maa daa kyɛ ka ba yɛli Pɔla, ni, u di kyaŋŋi Gyɛrusalɛm. 5Ka ti dabsa ŋɔn daa ti naai maa, ba daa yi na ni ba zaali ti soori. Nyaandɔliba maa zaa ni ba pɔ’aba ni biisi daa beeli ti, halli nti yi tiŋŋa maa kpaŋŋa, ka ti daa gbaani teeku duuri n‑susi wunsusigu, 6ka daa kyeoosi taaba bɛni. Ka tirima naayi kpɛ nyariŋŋu maa ni, ka ba mun daa labi n‑kuli.
7Ti daa yi Taaya n‑du m‑paai Tɔlimeesi tiŋŋa, n‑sigi m‑puusi ti mabiisi la, ka daa bɛ ba saani dabsiri yinni. 8Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, ti daa laa n‑du m‑paai Sizarii tiŋŋa nti kpɛ Filipi yiri, sɔ ŋɔn daa nyɛ tuntumniba ayɔpɔi la ni yinni, ka daa yiisiri lahabasuŋŋu maa wa’azu. 9Tɔ; ka Filipi daa mari u bipunsi, pɔ’asara anaasi ban bɛ u yiri maa ni, ka ban ka Naawunni daa tiri anabitiri yɛttɔ’a ni ba tɔ’asira. 10Ti daa bɛ ba saani n‑yuui beela pɔi, ka anabisɔ ŋɔn yuuri boonni Agabusi daa yi Gyuudii tingbaŋŋu ni n‑kyɛ na. 11Ka u daa kyɛ ti saani na n‑zaŋŋi Pɔla sɛlooriga n‑lɔ u mammaŋŋa gbaya ni u nuusi; ka yɛli, ni, “Naawunni Sii Kasi yɛliya: ‘Lala ka Yɛhudiyaseeba ban bɛ Gyɛrusalɛm maa nin ti lɔ sɛlooriga wa daana, n‑zaŋŋi u n‑niŋi u ban pa Yɛhudiyadima maa nuusi ni.’ ” 12Tin daa wum nŋɔa, tin ni ti niriba ban daa bɛ bɛni maa zaa daa bɛlim Pɔla, ni, u di kyaŋŋi Gyɛrusalɛm. 13Amaa Pɔla daa yɛli ti, di saha maa, ni, “Wula zugu ka ya niŋni lala? Ya kumni n‑sa’amni la n sufu. Man mun niŋi siri ni n kyaŋŋi Gyɛrusalɛm ka ba ti zaŋŋi ma n‑lɔ - halli ba yi ku ma gba - n Dugma Yisa yuuri zugu.” 14Ka tin daa kpamsiri u n‑gyɛ maa, ti daa sini ka yɛli, “Naawunni yuubu niŋma!”
15Tɔ. Ka lala dabsa ŋɔn daa ti naai, ti daa sɛ’asi n‑kyaŋŋi Gyɛrusalɛm. 16Ka nyaandɔliseeba ban bɛ Sizariiya la daa dɔli ti n‑zi ti n‑kyaŋŋi Mineesɔn yiri, ni ti kpɛ u saani - u nyɛ la Saapirusi tingbaŋŋu nira ka daa pun yuui Yisa dɔligu ni.
17Di nyaaŋŋa ka ti daa paai Gyɛrusalɛm na, ka ti mabiisi maa daa deaai ti ni sufumaasim. 18Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, Pɔla daa zi ti n‑kpɛ Gyeemsi saani ka kpamma maa zaa gba daa la’am m‑bɛ bɛni. 19Ka tin daa puusi ba n‑naai maa, Pɔla daa yɛli ba u tuma zaa yinni yinni - tunseesi Naawunni ŋɔn daa zaŋŋi u n‑tum n‑ti ban pa Yɛhudiyadima maa. 20Ban daa wum lala, ba daa pɛ’ai Naawunni, ka laa n‑yɛli Pɔla, ni, “Ti mabiiya, i bu nya? Niriba tusatusa bɛ la ti saani ban nyɛ Yɛhudiyadima ka niŋi Yisa yɛdda. Ka banŋɔ zaa nyɛ la ban boori ni ba na kpalim n‑dɔli ba zaaligu kaari maa. 21Tɔ, ka ba wum i yɛla maa, ni, i wulisiri Yɛhudiyaseeba ban bɛ tinzuna tinsi zaa ni, ni, ba kyɛli Musa zaaligu yɛla; yaasa, ni, i yɛtti ba, ni, ba di laa n‑guni ba biisi n‑dɔli kaari maa. 22Dizugu ti ya niŋi la wula? Ba nin baasi n‑wum, ni, i kyɛ kpa na. 23Tɔ; wumma! Ti nin wulisi i, nyin nin niŋi seem. Ti mari la ti dɔppa anaasi ban pun dɔli ti kaari m‑pɔ noori. 24Dinŋɔna zaŋŋma lala niriba maa ka sɛ’asi i maŋŋa kasikasi n‑dɔli ba n‑yɔ ba nangbampɔri sama zaa n‑ti ba, ka ba nin toaai m‑puni ba zugri ka naayi naai ba yɛla zaa. Ka dina nin kyɛ ka sɔkam zaa baŋŋi, ni, ban yɛtti yɛttɔ’aseesi zaŋŋi n‑kyaŋŋi i yɛla maa, ni, lala yɛttɔ’a maa ka gbinni, amaa i mammaŋŋa gba tumni la kaari ni ta’ara ŋɔn zaali seem maa. 25Amaa zaŋŋi n‑kyaŋŋi ninvugseeba ban pa Yɛhudiyadima ka niŋni Yisa yɛdda muna - ti daa pun sɔbi gbaŋŋu n‑ti ba n‑yɛli tin daa gbaai seem, ni, ba mari ba mansi suŋŋa ka di ŋɔbi numda’aseesi ban kɔrigi m‑maanni ba’a ni buga la, ni seesi an bu kɔrigi, bee, an na mari ziim: ka di tum tumbeeri zaŋŋi n‑kyaŋŋi dɔgoora ni pɔ’agoora yɛla.” 26Tɔ; ka beoo ŋɔn daa ti neaai, Pɔla siri daa zaŋŋi niriba maa ka daa sɛ’asi u maŋŋa; ka ŋɔn ni ban zaa daa kpɛ Naawunni Gyeeŋŋu Yiri maa ni, ni u yɛli n‑ti maalimaanniba n‑zaali ba mansɛ’asigu naari dabsiri maa, di nyɛ la dabsiseaa ban ya maali maaligu maa ba zaasa zugu n‑naai ba nangbampɔri yɛla.
27Tɔ; ka dabsa ayɔpɔi maa daari ŋɔn daa ti paari na, Yɛhudiyaseeba ban yi Ɛseaa tingbaŋŋu ni na daa ti nya Pɔla, ka u bɛ Gyeeŋŋu Yiri maa ni. Ka ba daa dam zama maa ka daa gbaai u. 28Ka tasiri n‑yɛtta, “Yarim Izraɛli dima, ya ku suŋŋi ti? Doo wa n nyɛ dɔsɔ ŋɔn wulisiri niriba ya’ari kam, ka tuuri ti butiri, ni ti zaaligu, ni ti Yiri wa! Halli u zi la Griika dima gba n‑kpɛ Gyeeŋŋu Yiri wa na, n‑kyɛ ka ka da’ai zaa.” 29Ba daa pun nya Tirɔfimusi - Ɛfɛsusi nira la - Pɔla saani, ka ba bɛ la timpuuni; lala zugu ka ba daa ti teesi, ni, ŋɔna ka Pɔla zi n‑kpɛ Gyeeŋŋu Yiri maa na. 30Ka tiŋŋa maa zaa daa doaai, ka niriba maa daa zɔ n‑la’am n‑gbaai Pɔla n‑darigi u n‑yiisi Gyeeŋŋu Yiri maa ni, ka daa yɔ Yiri maa za’anɔya yoomyooma. 31Ka ban daa moori ni ba ku u sahanseaa la, lala lahabaari daa paai langyima kpeema maa saani, ni, Gyɛrusalɛm zaa bɛ la zaba ni. 32Di saha u daa doaai ya’abi n‑zaŋŋi langyima ni ba toondaanseeba n‑zɔ n‑kyaŋŋi nti paai bɛni. Ka zama maa ŋɔn daa ti nya kpeema maa ni langyimadima maa, ba daa kyɛ Pɔla buubu. 33Ka kpeema maa daa kyɛ ka ba gbaai u, n‑lɔ u kutti ayi. Ka daa boosi, ni u baŋŋi ŋɔn nyɛ sɔa, ni ŋɔn niŋi tumbɛseelli. 34Ka zama maa seeba daa tasiri n‑yɛtti kookooba ka daa bu yɛtti yɛlli yinni, ka u daa bu nyaŋŋi m‑baŋŋi di gbinni ni yɛlimaŋni, ba vuuri maa zugu. Ka dizugu u daa yɛli, ni, ba zaŋŋma u m‑mari n‑kyɛ Baarikyi yiri maa na. 35Ka ŋɔn daa ti paai dɔliga maa ni, langyima maa daa kpikki u n‑zi, niriba ŋɔn kpa’ari n‑daamni seem la zugu. 36Ka zama maa daa kur dɔli ba n‑tasiri pampam, ni, “Ya kyɛ ka u baŋŋi!”
37Tɔ; ka ban daa ti ya zaŋŋi Pɔla n‑kpeesi Baarikyi yiri maa ni, u daa boosi kpeema maa n‑yɛli, ni, “Soori bɛ ni, ni, n yɛli seelli n‑ti i?”; ka u daa labsi m‑boosi u, ni, “I wum la Griiktiri, fa? 38Ka dinŋɔna i pa la Igyipti nira la? - Dɔsɔ ŋɔn daa dam dɔppa tusa anaasi ni ba za’asiri gɔmnanti noori n‑yi n‑kpɛ yoo ni n‑kuuri niriba la?” 39Ka Pɔla daa gyɛrigi n‑yɛli u, ni, “Ay! Yɛhudiya nira n nyɛ ma, ka n yi la Taasusi ni na, tinseaa kan zɛ Silisii tingbaŋŋu ni la. Tinseaa kan bu kɔŋŋi gyirima suulinsi nira n siri nyɛ ma, walla! Dizugu n susiri i, ni, i ku kyɛ ka n tɔ’asi n‑ti niriba wa?” 40Ka ŋɔn daa ti u soori maa, Pɔla daa zaani dɔliga maa saazugu ka wukki u nuu n‑gaasi n‑wulisi zama maa; ka din daa fɔ surimm, u daa gbaai yɛttɔ’a ba maŋtoori yɛttɔ’a, Hibruuli, ni; n‑yɛtti, ni,
221“M Badima, ya wumma! M mabiisi, ya wumma! N ya tɔ’asi n‑wulisi n yɛla yɛlimaŋni ŋɔn nyɛ seem.” 2Tɔ, ka ban daa ti wum ka u tɔ’asiri ba maŋtoori yɛttɔ’a n‑tiri ba maa, ba daa kyɛ ba vuuri ka fɔ surimm. Ka Pɔla daa gbaai yɛttɔ’a n‑yɛli ba, ni, 3“N nyɛ la Yɛhudiyadoowa, ka ba daa dɔ’ai ma Taasusi, Silisii tingbaŋŋu ni; amaa Gyɛrusalɛm wa ka ba daa mari ma ka n zoaai na. Kpa wa ka n karimba Gameeliyɛli daa wulisi ma; n daa bamsi ti yaadima yɛla zaa ni nimbirimoaa, ka n daa zaŋŋi m maŋŋa n‑ti Naawunni hoo yarim ban la’am la kpa zuna wa ŋɔn zaŋŋi ya mansi n‑tiri u seem la. 4Man daa namsiri la ninvugseeba ban dɔli Yisa soori wa, halli nti ku baseeba. N daa gbaasi ba, dɔppa ni pɔ’aba, n‑zaŋŋi ba n‑niŋi dansarika duu ni. 5Ya yi ti boosi ya Gyeeŋŋu Toondaana maa, ni kpamma la’aŋŋu dima zaa, ba nin sakki, ni, n daa niŋi lala. Halli ka ba mammansi daa sɔbi gbana n‑ti ma, ni, m mari n‑kyaŋŋi n‑tisi ti mabiseeba ban daa bɛ Damasikusi tiŋŋa la, ni, n gbaam Yisa niriba maa n‑zi n‑kyɛ Gyɛrusalɛm na, ka ba darigi ba tubri.”
6Ni, “Man ŋɔn daa ti wa bɛni maa ka daa ti pɔtti tiŋŋa maa ni, wuntaŋŋa agbaa saha, neesim pam daa nyakki n‑yi saazugu na n‑gyiligi ma. 7N daa lu la tiŋŋa, ka wum ka kukɔri tɔ’asiri n‑tiri ma, ni, ‘Sɔla, Sɔla, bɔ zugu ka i namsiri ma?’ 8Ka n daa boosi n‑yɛli, ‘Ŋɔni nla, n dugma?’, ka u labsi n‑yɛli ma, ni, ‘Mani Yisa, Nazarɛti nira la: mani ka i namsiri maa.’ 9Ninvugseeba ban daa dɔli ma maa daa nya neesim maa, amaa ba daa bu wum kukɔri maa ŋɔn tɔ’asi ma seem. 10Ka n daa gyɛrigi n‑yɛli, ‘Ka dinŋɔna, n Dugma, n niŋma wula?’; ka u yɛli, ‘Doaam saazugu n‑kyaŋŋi nti paai Damasikusi. Ba nin ti yɛli i man pun gbaai, ni, i niŋi seem.’ 11N daa zoomiya, neesim ŋɔn daa neaai pampam la zugu, ka n nyaandɔliba maa daa dari ma n‑kyaŋŋi nti paai Damasikusi.
12Di saha ka Ananayasi daa kyɛ n saani na - bɛni dɔsɔ ŋɔn daa dɔli Naawunni zaaligu ni nimmoaa nla, ka tiŋŋa maa Yɛhudiyadima zaa daa tiri u gyirima. 13U daa kpɛ na n‑zaani n‑tabli ma, ka yɛli, ‘M mabii Sɔla, neaam i nini n‑nyara!’ Di saha maa n daa neaai n nini n‑wukki n‑gɔsi u. 14Di saha ka u daa yɛli ma, ni, ‘Naawunni, sɔ ti yaadima maa ŋɔn daa gyeemni la - ŋɔn Naawunni n yiisi i, ni i ti baŋŋi ŋɔn boori seem, ka laa n‑zaŋŋi u Yɛlimaŋni Daana n‑wulisi i, ka kyɛ ka i wum yɛttɔ’a u mammaŋŋa noori ni. 15U daa niŋi lala, ni i ti niŋi sɛhara daana n‑tɔ’asiri n‑tiri sɔkam zaa nyin nya ka wum bunseesi zaa yɛla. 16Dinŋɔna bɔ zugu ka i laa n‑guusira? Doaam saazugu nti su Naawunni koom: boolim u yuuri ka u peaai i tumbeeri da’ari zaa m‑basi.’ ”
17Ka u daa laa n‑yɛli ba, ni, “Tɔ; ka di nyaaŋŋa n daa labi la Gyɛrusalɛm na, nti kpɛ Gyeeŋŋu Yiri maa ni, ni n ti puusi Naawunni. Ka man daa puusiri sahanseaa maa, di daa niŋi ma hoo man zaasiri ni; 18ka n daa nya, ka Naawunni daa tɔ’asiri n‑tiri ma, ni, ‘Doaam yooma n‑yi Gyɛrusalɛm tiŋŋa wa ni, dama kpa wa niriba ku sakki n‑niŋi i yɛttɔ’a zaŋŋi n‑kyaŋŋi n yɛla maa yɛdda.’ 19Ka n daa labsi n‑yɛli u, ‘N Dugma, ba mi halli, ni, n daa kpeeri la’aŋŋu duri ni n‑gbaasiri ninvugseeba ban niŋi i yɛdda maa, ka kpatti ba duu ni ka buuri ba. 20M‑paasi, ba mi, ni, ban daa ku i sɛharadaana Sitiivin sahanseaa la, ni, n daa bɛ bɛni n‑kpamsiri ba ka guri ba neema.’ 21Amaa u daa yɛli ma, ni, ‘Kur kyɛma! Dama n nin tum i, halli ban pa Yɛhudiyadima maa saani.’ ”
22Tɔ; ka zama maa daa kur wumsiri la Pɔla noori, halli ka u ti yɛli lala maa; amaa di saha ka ba daa gbaai tasibu n‑yɛtti, ni, “Ya mari u n‑kyaŋŋi! N‑ku u gba! Lala nira bu sumsi ni duniya wa beebu!” 23Ba daa damni la ba mansi, n‑gba’atiri ba neema, ka yeenni tanni. 24Ka dizugu langyima kpeema maa daa yɛli u niriba, ni, ba mari Pɔla n‑kpɛ ba Baarikyi yiri nti boosi u boosa ka feebi u, ni ba ti baŋŋi daliiriseaa din kyɛ ka Yɛhudiyadima maa zeesiri ba mansi n‑niŋi u lala. 25Amaa ban daa loori u feebgu zii maa ni sahanseaa la, u daa tɔ’asi n‑ti ba toondaansɔ ŋɔn daa zɛ bɛni maa, ni, “Ammi, ya nin zaŋŋi Room suulinsi nira n‑feebi? Halli ka bu kari u yɛttɔ’a maa sariya m‑baŋŋi u taalli - di mari soori?” 26Ka toondaana maa ŋɔn daa ti wum lala maa, u daa kyaŋŋi langyima kpeema maa saani nti boosi u, ni, “Bɔ ka i ya n‑niŋi? Doo maa nyɛ la Room suulinsi nira!” 27Ka kpeema maa daa kyaŋŋi Pɔla saani nti boosi u n‑yɛli, “Room suulinsi nira n siri nyɛ i?”; ka u labsi n‑yɛli u ni, “Ii!” 28Ka kpeema maa yɛli u, “Man daa yɔ la ligri pam ka naayi deaai lala suulinsi beebu maa.”; ka Pɔla labsi n‑yɛli u, ni “Man muna - ba daa dɔ’ai ma la lala suulinsi ni.” 29Dinzugu langyinseeba ban ya boosi u boosa la daa labi ba nyaaŋŋa, ka dabeem daa gbaai ba kpeema maa, dama u daa pun lɔ doo maa, ka naayi baŋŋi, ni, Room suulinsi nira n nyɛ u.
30Tɔ; ka langyima kpeema maa daa kpalim m‑boori ni u baŋŋi yɛttɔ’a maa yɛlimaŋni ŋɔn nyɛ seem, ni wula zugu ka Yɛhudiyadima daa ya galimni u. Ka dizugu beoo ŋɔn daa ti neaai u daa yiisi Pɔla na, ka zaali noori, ni, gyeeŋŋu toondaandima la’asima ni kpamma zaa, ka kyɛ ka Pɔla kpɛ na n‑zaani ba tooni.
231Pɔla ŋɔn daa zaŋŋi u nini n‑kpa kpamma la’aŋŋu dima maa, u daa gbaai u yɛttɔ’a n‑yɛli, “M mabiisi, n nyɔvuri puuni halli ni zuna, m beesigu nyɛ la bunkasi Naawunni tooni.” 2Di saha ka Gyeeŋŋu Toondaana Ananayasi daa yɛli ban zɛya la, ni, ba ŋmeem u noori u yɛlisim maa zugu. 3Ka Pɔla daa labsi n‑yɛli “Naawunni nin ti ŋmɛ i gba! I ŋmani la hoo goonkuriseaa ban zaŋŋi titaari n‑ta, ka ka gɔsibu veela, amaa ka puuni bu zaani suŋŋa. I zinni n‑katti ma sariya Naawunni zaaligu zugu, ka i mammaŋŋa sa’amni zaaligu maa ka yɛtti, ni, ba ŋmeem ma!” 4Ka ban daa zɛya la daa yɛli u, ni, “Ammi, i tuuri la Naawunni Gyeeŋŋu Toondaana maa lala?” 5Ka u labsi n‑yɛli ba, “M mabiisi, ya gaafara! N da bu mi, ni, Gyeeŋŋu Toondaana n nyɛ u. Ba daa bu sɔbi lala, Naawunni yɛligu maa ni? Ni, ‘I di yɛli yɛttɔ’abeoo n‑tiri ŋɔn su i butiri fukumsi.’ ”
6Tɔ; ka Pɔla daa baŋŋiya, ni, kpamma maa purigri daa dɔli la Saddusii soori, ka seeba mun dɔli Farisii dinni. Ka dizugu u daa tasi pampam la’aŋŋu maa puuni n‑yɛli, “M mabiisi, ya wumma! N nyɛ la Farisii doo, ka m badima gba daa dɔli Farisii soori maa. Yɛttɔ’aseaa tin la’amni na ni ti tɔ’asi nyɛ la yɛttɔ’a zaŋŋi n‑kyaŋŋi man mari tama seelli kum yisigri ni.” 7Ka ŋɔn daa yɛli lala maa, Farisii dima ni Saddusidima maa nɔya daa wɔliya, ka la’aŋŋu maa purigi buyi. 8Nangbankpeemni wa gbinni nyɛ la nŋɔa: Saddusidima daa yɛtti, ni, ninvugseeba ban kpi la ku laa n‑yisigi, bee, n‑neaai kum ni; ni siisi ni malaakadima yɛla pa la yɛlimaŋni: Farisii dima mun daa sakkri n‑tiri kum yisigri, ni siisi ni malaakadima yɛla zaa. 9Ka dinzugu vuuri pam daa doaaya, ka seeba ban daa nyɛ zaaligu karimbadima ka bɛ la Farisii dima ya’ari la daa yi paalu na n‑yɛtti, ni, “Ti bu nya doo wa taaliseaa; di bu ya’ai malaaka bee siiya n tɔ’asi n‑ti u maa.” 10Sugyeaa maa daa paasiri ni, ka dabeem daa gbaai langyima kpeema maa, ni, ba nin bu Pɔla n‑toosi u; ka dizugu u daa yɛli u langyimadima maa, ni, ba kpeem na n‑gbaai Pɔla n‑yiisi n‑yi daadam maa sunsukkuni, ka mari u n‑labi n‑kyaŋŋi Baarikyi yiri ni.
11Tɔ; ka dirindaari maa, yuŋŋu, ka ti Dugma daa zaŋŋi u maŋŋa n‑wulisi Pɔla, ka yɛli, “Mari i dablim maa! Nyin pun tɔ’asi n yɛla suŋŋa Gyɛrusalɛm timpuuni seem la, lala ka i nin laa n‑tɔ’asi Room timpuuni gba.”
12Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, Yɛhudiyaseeba daa la’am taaba m‑pɔ noori, ni, ba ku di diibu, bee n‑nyu seelli, na’ala ba ti ku Pɔla n‑naai. 13Ban daa la’am m‑pɔ lala noori maa daa gaari niriba pisinaasi. 14Tɔ; ka dizugu ba daa kyaŋŋi Gyeeŋŋu Toondaana ni kpamma maa saani nti yɛli, “Tirima la’am taaba m‑pɔ noori, ni, ti ku laa n‑lam diibu, na’ala ti ku la Pɔla. 15Tɔ, ka dinŋɔna see ka yarima ni kpamma maa zaa ti susi langyima kpeema maa, ni, ya ya maali n‑viisi doo maa yɛttɔ’a maa suŋŋa, ka dizugu ba mari u n‑kyɛ ya saani na. Tirima muna nin maali siri ni ti ku u pɔi ka u ti paai kpa na.” 16Amaa Pɔla tinzɔpɔ’a bisɔ daa wum ban gbaari seem maa, ka daa kyaŋŋi Baarikyi yiri maa ni, nti kpɛ n‑yɛli Pɔla. 17Ka di saha Pɔla daa booli langyima toondaansɔ na nti yɛli u, ni, u zaŋŋma bii wa n‑kpɛ kpeema maa saani, ni, u mari la lahabaseaa ni u ti u. 18Ka u daa mari u n‑kpɛ kpeema maa saani n‑yɛli, “Pɔla sɔ ban kpari dansarika duu ni la m booli ma n‑yɛli, ni, m mari na’akyimbila wa n‑kyɛ i saani na, ni, u mari la bunseelli ni u yɛli i.” 19Ka langyima kpeema maa daa gbaai bii maa nuu n‑kyɛ ka ba labi kpaŋŋa sa, ka boosi u, ni, “Bumbɔ ka i mari ni i yɛli ma?” 20Ka u daa yɛli, “Yɛhudiyadima maa gbaari la gbaari, ni, ba yɛlim i, ni, i sa nin zaŋŋi Pɔla beoo asuba m‑mari u n‑kyaŋŋi ba kpamma la’aŋŋu maa ni, ni, ba ya maali n‑viisi la u yɛttɔ’a maa suŋŋa. 21Di wum n‑ti ba! Dama baseeba nin ti gu u soori zugu - ba gaari ninvugpisinaasi. Ba sa pɔ la noori, ni, ba ku ti di diibu, bee n‑nyu seelli, na’ala ba ku la Pɔla n‑naai. Ba pun sɛ’asi, ka kur guusiri la din ya yi i saani na.” 22Ka kpeema maa daa kpamsi u, ni, u di kyɛ ka sɔ baŋŋi, ni, u pun yɛli u lala lahabaari maa, ka basi u ka u bakki.
23Di nyaaŋŋa ka langyima kpeema maa daa booli u toondaandima ayi na nti ti zaali ba noori, ni, “Ya sɛ’asim langyima kɔbsiyi, ni wuribaariba pisiyɔpɔi, ni kpana dima kɔbsiyi m‑paasi, ni ba maali siri n‑kyaŋŋi Sizariiya zuna yuŋŋu wa, sahanseaa din yi ti zibi suŋŋa. 24Ka bɔ bumbaarigu n‑ti Pɔla gba, ka u ba, ka ti taasi u Gɔmna Filiksi saani ni alaafɛa.” 25Ka u daa sɔbi gbaŋŋu n‑ti Gɔmna maa, ni:
26“Man Klɔdiyusi Lisiyasi n sɔbri gbaŋŋu wa m‑puusiri m Ba Gɔmna Filiksi, sɔ yuuri ŋɔn du tingbaŋŋu maa ni.
27Doo wa ka Yɛhudiyadima daa gbaai ka daa boori ni ba ku u; amaa n daa baŋŋiya, ni, Room suulinsi nira n nyɛ u, ka daa zaŋŋi n langyinseeba n‑fa u ba saani. 28N daa boori ni m baŋŋi ban gbaai u seelli zugu, ka n daa zaŋŋi u n‑kyaŋŋi ba kpamma la’aŋŋu ni; 29ka n ti baŋŋi, ni, galimni maa nyɛ la seelli din yiiri ba zaaligu yɛla ni na, amaa ba daa bu wulisi u kum taalli ŋɔn nyɛ seem, halli dansarika taalli gba. 30Di nyaaŋŋa ka n daa wum lahabaari, ni, ba ya sɔ’ai n‑niŋi la doo maa yɛttɔ’abeoo, ka dizugu n kyɛ ka ba taasi u i saani na. Ban galimni u maa muna - n yɛli ba, ni, ba mari ba yɛttɔ’a maa m‑paai i saani na.”
31Tɔ; ka langyimadima maa daa tum hoo ŋɔn yɛli ba seem maa, ka mari Pɔla n‑kyaŋŋi yuŋŋu maa, halli nti paai Antipatirisi. 32Ka beoo ŋɔn daa kaai maa, ban daa kyɛnni nɔba la daa ŋmaligi n‑labi ba Baarikyi ni, ka kyɛ ka wuribaariba maa mari Pɔla, halli nti paai ba kyɛnni maa tɔriga. 33Ba daa paai la Sizariiya n‑zaŋŋi gbaŋŋu maa n‑ti Gɔmna maa, ka daa zaŋŋi Pɔla gba n‑niŋi u nuu ni. 34Tɔ, ka Gɔmna maa daa karim gbaŋŋu maa, ka boosi Pɔla ŋɔn yi tingbanseaa na, ka baŋŋi, ni, Silisiiya; 35ka u yɛli u, ni, “Ban n galimni i maa yi ti paai na, n nin wum i yɛttɔ’a maa.” Ka u daa kyɛ ka ba zaŋŋi u n‑kpeesi NaaHɛroodi naam yiri kurigu ni duseaa n‑guri u.
241Dabsa anu nyaaŋŋa ka Gyeeŋŋu Toondaana Ananayasi daa paai na, ni kpamseeba m‑paasi u zugu, n‑taasi Tɛritulusi ba yɛttɔ’atɔ’asira na; ka ba daa wulisi Gɔmna n‑yɛli ban galimni Pɔla seem. 2Ka ba daa booli Pɔla na, ka Tɛritulusi daa gbaai yɛttɔ’a ni u ti galimni u, ni, “Ti Ba gyirimadaana, Filiksi, wumma! Di nyɛ la i yiiko ni ka ti mari sufudoaa; ka di laa n‑nyɛ la i yuubu ni ka ti tingbaŋŋu wa maali, ka takki n‑nyɛ bunsuŋŋu. 3Seelikam zaa, ni ya’ari kam zaa, ti deaari i lala suŋŋsim maa; ka dizugu ti puusiri i la wurilim puusigu. 4Tɔ, ka ti bu boori ni ti sa’am i saha yaasa, amaa ti susiri i ni, i sufubaalim zugu, ni, i wum ti yɛlli beela. 5Dama ti nya ninvugkyɔ’aŋŋu wa, ka u nyɛ la sɔ ŋɔn daamni Yɛhudiyadima maa duniya wa ya’ari kam zaa, ka ba zabra; ka u nyɛ la toondaana n‑ti Nazarɛti wɔligri soori dima wa. 6Halli u daa ya sa’am Naawunni Gyeeŋŋu Yiri maa n‑kyɛ ka ka da’ai zaa, ka dizugu ti daa gbaai u. [[Ti daa yɛtti, ni, ti nin dɔli ti soori n‑kari u sariya; 7amaa langyima kpeema maa, Lisiyasi, daa kpɛ na n‑zabi ni kpeeŋŋu ka fa u n‑yiisi ti nuu ni. 8Di saha ka ŋɔn Lisiyasi daa yɛli, ni, baseeba ban ya galim u, see ka ba kyɛ i saani na.]] Tɔ, ka i yi ti viisi m‑boosi u lala boosa, i mammaŋŋa nin toaai n‑wum u saani bunseesi zaa tin galimni u a zugu maa.” 9Ka Yɛhudiyadima maa zaa daa la’am n‑galimni u m‑paasi, n‑yɛtti, ni, anŋɔ zaa nyɛ la yɛlimaŋni.
10Tɔ; ka Gɔmna maa ŋɔn daa wulisi u, ni, u tɔ’asima maa, Pɔla daa yɛliya, “M mi halli, ni, i pun katti sariya tingbaŋŋu wa puuni n‑yuui; ka dizugu n sufu maaya pam dinŋɔ zugu, ni, di nyɛ la nyini tooni ka n ya tɔ’asi n yɛttɔ’a wa. 11I nin toaai m‑boosi m‑baŋŋi i mammaŋŋa, ni, di bu gaari dapiiya ni ayi man daa kyɛ Gyɛrusalɛm na ni n ti gyeem Naawunni. 12Ba daa bu nya ka man ni sɔ ŋmɛ nangbankpeemni Gyeeŋŋu Yiri maa ni, ba mun daa bu laa n‑nya ka n damni daadam maa, la’aŋŋu yiya ni bee timpuuni. 13Ba mun ku toaai n‑wulisi i, ni, yɛlimaŋni bɛ ban yɛtti n‑galimni ma bunseesi wa ni, halli beela. 14Kulla dinŋɔ ka n sakki n‑ti i, ni, di nyɛ la yɛlimaŋni: n gyeemni la ti yaadima Naawunni n‑dɔli ban boonni sɔseaa, ni, ‘wɔligri soori’ la. Amaa lala soori dɔligu puuni ka n laa n‑niŋni yɛdda n‑niŋi din bɛ Naawunni zaaligu puuni zaa, ni anabidima ŋɔn daa sɔbi seem zaa m‑paasi; 15ka laa m‑mari tama Naawunni zugu, ni, ninvugsuma ni ninvugbeeri zaa nin ti doaai kum ni, ka lala tama ka ninvugseeba ban galimni ma la gba mara. 16Lala zugu ka n kur moori saha kam ni nimbirimoaa, ni n sufu ni teesa ku diisiri ma galinseelli zaa vi, zaŋŋi n‑kpa Naawunni, ni ninsaalidima ni. 17Tɔ; ka di nyaaŋŋa ka yuunseesi daa gaari, ka pampaŋŋɔ n daa kyɛ na ni n ti tisi piini n‑tiri faradima m butiri taaba sunsukkuni, ni n Naawunni piini m‑paasi. 18Man daa niŋni lala maa zugu, n daa sɛ’asi m maŋŋa kasikasi n‑kpɛ Naawunni Gyeeŋŋu Yiri ni, ka ba daa nya ma bɛni. Di saha ka zama daa bu dɔli ma, man mun daa bu daamni sɔa. 19Amaa Yɛhudiyaseeba ban daa yi Ɛseaa tingbaŋŋu ni na n daa bɛ ni - halli ba yi daa nya taaliseaa n saani, di sumni ni ban da bɛ la kpa wa n‑galimni ma. 20Tɔ; ka ninvugseeba ban zɛya wa, see ka ba yɛli ban daa nya n taaliseaa, man daa zɛ ba la’aŋŋu maa ni sahanseaa la. 21Ay! Taalli ka ni, di yi pa la yɛttɔ’a yinni man daa zɛ ba tooni n‑kaasi n‑yɛli seaa la, ni, ‘Yɛttɔ’aseaa tin tɔ’asiri kpa wa zuna, nyɛ la yɛttɔ’a zaŋŋi n‑kyaŋŋi kum yisigri yɛla.’ ”
22Tɔ; ka Gɔmna Filiksi daa nyɛ la sɔ ŋɔn mi Yisa soori yɛla an bɛ seem maa deede; ka dizugu di saha maa u daa zaŋŋi yɛttɔ’a maa n‑zaali dabsiri. Ni, “Langyima kpeema Lisiyasi yi ti paai na sahanseaa, n nin kari ya sariya maa.” 23U daa yɛli langyima toondaana maa, ni, ba zaŋŋma Pɔla n‑kpari, amaa ba kyɛ ka u nya paalu beela, ka ba di za’asi u zɔdima kpeebu na ni ba ti suŋŋi u.
24Di daa niŋi dabsa beela ka Gɔmna Filiksi daa kyɛ na, ŋɔn ni u pɔ’a Diruusila, sɔ ŋɔn daa nyɛ Yɛhudiyapɔ’a la; ka u daa tum m‑booli Pɔla na, ni ba ti wum u yɛttɔ’a zaŋŋi n‑kyaŋŋi Yisa Masiiya yɛdda niŋbu. 25Amaa ŋɔn daa paai u kpaamni yɛla zaŋŋi n‑kyaŋŋi ninvugmaŋni tunsuma ŋɔn nyɛ seem la, ni mansɛ’asigu yɛla, ni Naawunni ŋɔn ya kari niriba sariya la, di saha ka dabeem daa gbaai Filiksi ka u daa yɛli, “Kyɛla ka kyaŋŋi pampaŋŋɔ! N yi ti nya dahama n nin booli i na yaasa.” 26U daa laa n‑teesi m‑paasi, ni, Pɔla ya n‑ti u la ligri, ka dizugu u daa kur boonni u na sahakam, ni ba diri azama.
27Amaa yuuma ayi ŋɔn daa gaari, Pɔrikyuusi Fɛsitusi daa deaai Filiksi; ka Filiksi mun daa boori ni u maai Yɛhudiyadima maa sufu, ka dizugu u daa kyɛ ka ba kpalim n‑kpatti Pɔla.
251Tɔ; ka Fɛsitusi ŋɔn daa ti di Gɔmna fukumsi maa sahanseaa la, u daa niŋi dabsa ata Sizariiya timpuuni pɔi, ka naayi yi bɛni n‑kyaŋŋi Gyɛrusalɛm. 2Ka Yɛhudiyadima gyeeŋŋu toondaandima ni ba kpamma maa daa paai u na nti galimni Pɔla 3ka susiri Gɔmna maa, ni, u kpaŋŋma u maŋŋa n‑suŋŋi ba yɛttɔ’a maa ni, ka kyɛ ka ba taasi Pɔla Gyɛrusalɛm na. Ba daa susi u lala dama ba daa boori ni ba sɔ’ai n‑guri soori ka yi ya’abi na n‑ku u. 4Amaa Gɔmna Fɛsitusi daa gyɛrigi n‑yɛli ba, ni, Sizarii tiŋŋa ka ba daa pun guri Pɔla, halli ni u mammaŋŋa ya n‑labi n‑kyaŋŋi bɛni ka u kyɛnni saha bu ya yuui. 5Ni, “Ka dinŋɔna ya kyɛ ka ya zuguraanseeba doaai n‑dɔli ma n‑kyaŋŋi bɛni, ka taaliseaa yi bɛ doo maa saani, ya nin toaai n‑galim u n‑wulisi lala.”
6Tɔ; ka Gɔmna maa daa kpalim m‑bɛ Gyɛrusalɛm n‑niŋi daba anii-awai ka naayi bakki n‑kyaŋŋi Sizariiya. Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, u daa zi kootu ni ka kyɛ ka ba mari Pɔla na. 7Ka ŋɔn daa ti kpɛ na maa, Gyɛrusalɛm dima daa kyɛ na n‑zaani n‑gyiligi u n‑galimni u yɛttɔ’abeeri ni taalitibsa yɛla; amaa ba daa bu nyaŋŋi n‑wulisi anŋɔ zaa yɛlimaŋni ŋɔn nyɛ seem. 8Ka Pɔla mun daa gyɛrigi n‑yɛli, ni, “M bu tum taaliseaa n‑galim Yɛhudiyadima zaaligu, bee ba Gyeeŋŋu Yiri, yɛttɔ’aseelli ni; halli n‑galim Room NaaTitaari yɛla gba.” 9Amaa Gɔmna Fɛsitusi daa boori ni u suŋŋi Yɛhudiyadima maa m‑maai ba sufu; ka dizugu u daa yɛli Pɔla, ni, “Ammi, i nin sakki, ni, i kyaŋŋi Gyɛrusalɛm, ka n nin tɔ’asi i yɛttɔ’a wa bɛni?” 10Ka Pɔla daa labsi n‑yɛli u, “N zɛ la NaaTitaari kootu ni, ka bɛni ka di sumni ni ba kari n sariya. I mi halli, ni, n na zi n‑tum taaliseaa n‑galim Yɛhudiyadima maa. 11Halli n yi da tum tumbɛseaa kan sumsi ni kum, n ku za’asi, ni, ba ku ma dizugu. Amaa ba yi galimni ma yɔriyɔri n ku sakki, ni, sɔ zaŋŋi ma n‑niŋi ba nuu ni. Dizugu n susi, ni, i zaŋŋi n yɛttɔ’a wa n‑zaali n‑ti NaaTitaari saani.” 12Di saha ka Fɛsitusi ni u kpamma maa daa ŋmɛ saawara; ka naayi sakki, ni, “I susiya, ni, ti zaŋŋi yɛttɔ’a wa n‑zaali n‑ti NaaTitaari. Tɔ; NaaTitaari saani ka i siri nin kyaŋŋi.”
13Di daa niŋi dahinseesi ka NaaAgrippa ni u pɔ’a Bɛriniisi daa ti paai Sizarii na, ni ba ti puusi Gɔmna Fɛsitusi. 14Ba daa yuui bɛni beela, ka Fɛsitusi daa zaŋŋi Pɔla yɛla n‑wulisi n‑ti Naaba maa, ni, “Gɔmna Filiksi daa kyɛ ka dɔsɔ kpalim la dansarika duu ni; 15ka man daa kyaŋŋi Gyɛrusalɛm la, gyeeŋŋu toondaandima ni kpamma maa daa kyɛ n saani na ni ba ti tɔ’asi lala doo maa yɛla, ni, n kpaŋŋma m maŋŋa n‑tɔ’asi u yɛttɔ’a n‑lusi u n‑ti ba. 16Man mun daa gyɛrigi n‑yɛli ba, ni, di pa la ti Room dima kaari ni ti lusi sɔa, see ka ti daŋŋi n‑kyɛ ka ŋɔn ni ban galimni u la ti kpɛ na n‑tɔ’asi taaba yɛttɔ’a maa yɛla, ka u mari kukɔri n‑kyiisiri ba galiŋŋu maa. 17Tɔ, ka ba daa dɔli ma n‑kyɛ kpa na; man mun n daa bu zaali yɛttɔ’a maa dabsiri, amaa beoo ŋɔn daa ti neaai, n daa zini kootu ni, n‑kyɛ ka ba mari doo maa na. 18Ka baseeba ban daa galimni u yɛla maa ŋɔn daa ti zaani ni ba ti tɔ’asi, ba daa bu wulisi tumbɛseesi man daa teesi, ni, ba naa m‑mari n‑zaali u. 19Amaa di daa nyɛ la nangbankpeemni zaŋŋi n‑kyaŋŋi ba maŋtoori wungyeeŋŋu yɛla, ni dɔsɔ ŋɔn boonni Yisa la, ni, u kpiya; Pɔla mun yɛli, ni, u na bɛ la u nyɔvuri ni. 20Dizugu n daa bu baŋŋi man ya n‑gbaai yɛttɔ’a maa seem, ka daa boosi u, ni, u nin sakki, ni, ti kyɛm Gyɛrusalɛm n‑tɔ’asi yɛttɔ’a maa, bee? 21Amaa u mun daa susiya, ni, ti zaali yɛttɔ’a maa, halli ni u ti kyaŋŋi ti Ba NaaTitaari saani n‑kari sariya maa. Ka dizugu n daa kyɛ ka ba na guri u dansarika duu ni, see ka n nya soori ni ti zaŋŋi u n‑taasi ti Dugma Naaba saani.” 22Ka NaaAgrippa daa labsi n‑yɛli u, ni, “M boori ni n wum doo maa yɛttɔ’a m mammaŋŋa.” Ka Fɛsitusi daa yɛli u, ni, “Beoo i sa nin wum u yɛla.” 23Tɔ; ka beoo ŋɔn daa ti neaai, NaaAgrippa ni Bɛriniisi daa yi na ni ba naam gyirima pam, ka kyɛ na nti kpɛ kootu dutitaari maa ni, ban ni soogyadima kpamma maa ni tiŋŋa maa ninvugtibsa zaa. Ka Gɔmna Fɛsitusi daa kyɛ ka ba zaŋŋi Pɔla m‑mari u n‑kpɛ na. 24Di saha ka Gɔmna maa daa yɛli, “M Ba NaaAgrippa, wumma! Zama, ya wumma! Ya gɔsim doo wa! Ŋɔnŋɔ yɛla zugu ka Yɛhudiya sɔkam zaa daa kyɛ n saani na Gyɛrusalɛm timpuuni, ka laa n‑kyɛ kpa na yaasa, ka tasiri pampam, ni, di bu laa n‑sumsi ni doo wa kpalim u nyɔvuri ni. 25Man mun daa viisi u yɛla, ka daa bu nya tumbɛseaa u saani kan sumsi kum. Amaa u daa susi yɛttɔ’a zaaligu n‑ti ti Ba NaaTitaari, ka dizugu n daa gbaai u yɛla lala, ni, n nin tum u Naaba saani. 26Amaa n na ka bunseelli ka n nin toaai n‑sɔbi u yɛttɔ’a maa yɛla yɛlimaŋni maa deede n‑tɔlim n‑ti Naaba. Ka dizugu, NaaAgrippa, n kyɛ ka u kyɛ i tooni na, ni yarima zaa tooni, ni ti ti viisi u yɛla; nti nya yɛttɔ’aseaa man nin ti sɔbi n‑tɔlim. 27Dama di bu dɔli la soori ni n tum yɛttɔ’adaansɔ Naaba saani ka na ka yɛttɔ’aseaa, ni n wulisi Naaba din kyɛ ka ba galimni u.”
261Di saha ka NaaAgrippa daa yɛli Pɔla, ni, “Tɔ, i mari kukɔri ni i ti wulisi ti i yɛla ŋɔn nyɛ seem.” Pɔla mun daa zaŋŋi u nuu m‑bugsi n‑ti ba, ka gbaai u yɛttɔ’a. 2Ni, “M Ba NaaAgrippa, n yɛtti, ni, m mari zugsuŋŋu zaŋŋi n‑kyaŋŋi n zuna yɛttɔ’a wa yɛla. Dama di nyɛ la nyini tooni ka m mari la kukɔri ni n gyɛrigri n‑kyiisiri ban galimni ma yɛla zaa. 3M mi halli, ni, i baŋŋi ti Yɛhudiyadima kaya ni ti nangbankpeemni yɛla zaa. Dizugu n susiri i, ni, i kur di sugru n‑wum n yɛttɔ’a wa. 4Tɔ; ka Yɛhudiyadima zaa mi m beebu yɛla ŋɔn daa nyɛ seem, ni, n na’akyimni saha halli ni zuna n daa bɛ la m maŋtoori timbiisi saani pɔi, ka naayi kyɛ Gyɛrusalɛm na nti bɛ bɛni. 5Ba daa mi n yɛla ka di yuui: ba yi sakki n‑yɛli yɛlimaŋni, ba nin yɛli, ni, n daa dɔli la ti zaaligu nimmoosi soori maa, di nyɛ la Farisii dima dinni. 6Ka pampaŋŋɔ ba zaŋŋi ma n‑zaali kpa wa la ti yaadima tama maa yɛla zugu, Naawunni ŋɔn daa ti noori, ni, u nin ti ba maa; ka dinŋɔ zugu ka ba galimni ma, walla! 7Lala yɛla maa ka ti za’anɔya pii ni ayi niriba zaa guri ni tama ni nimmoaa, ni ba ti nya lala yɛla maa. Ka dizugu ba kur gyeemni la Naawunni, wuntaŋŋa ni yuŋŋu zaa. Naaba wumma - di nyɛ la lala Naawunni noori yɛligu maa zugu ka ba galimni ma, halli ni ban nyɛ Yɛhudiyadima gba! 8Bɔzugu ka ya ku nyaŋŋi n‑niŋi yɛdda, ni, Naawunni siri neaari la niriba kum ni?
9Tɔ; ka dizugu man gba daa teesi, ni, di sumni ni n kpaŋŋi m maŋŋa n‑zabi ban dɔli Yisa, Nazarɛti doo la, yɛdda soori maa. 10Ka n daa niŋi lala n‑namsiri ba Gyɛrusalɛm timpuuni: n daa gbaasi Naawunni niriba pam n‑kpari duu ni, dama gyeeŋŋu toondaandima daa ti ma soori, ni, n tum lala. Halli ban daa ku ba sahanseaa la, n daa bu yiisi n nuu ba yɛla maa ni. 11Yinyaari daa kpɛ ma lala, halli ka la’aŋŋu duri zaa puuni ka n daa darigri ba tuba ka mugsiri ba, dama n daa boori ni ba ti za’asi Yisa yɛla; halli n daa kyaŋŋi tinseesi gba m‑paasi, ni n ti namsiri ba.
12Ka lala zugu n daa deaai gyeeŋŋu toondaandima yiiko ka yi soori ni n kyaŋŋi Damasikusi tiŋŋa. 13Ka di daa paai wuntaŋŋa agbaa saha, ka neesim pam daa nyakki n‑yi saazugu ni na nti gyiligi man ni ninvugseeba ban daa dɔli ma la zaa. Lala neesim maa daa gaari wuntaŋŋa neesim ŋɔn nyɛ seem. 14Ti zaa daa lu la tiŋŋa, ka n wum ka kukɔri tɔ’asiri n‑tiri ma, Hibruuli yɛttɔ’a maa ni, ni, ‘Sɔla, Sɔla, bɔzugu ka i namsiri ma? I ŋmani la na’asɔ ŋɔn koori ka za’asira, ka ba feebri u.’ 15Ka n daa boosi n‑yɛli, ‘Ŋɔni nla, n dugma?’, ka u labsi n‑yɛli ma, ni, ‘Mani Yisa: mani ka i namsiri maa. 16Amaa doaam n‑zaani saazugu! Man wulisiri la m mammaŋŋa n‑tiri i, ni n zaŋŋi i n‑leebi n tuntumna. I nin ti yɛli niriba nyin nya yɛttɔ’aseesi zuna wa, ka laa n‑yɛli ba lala bunseesi nyin nin nya yaasa. 17N nin fa i m‑basi Yɛhudiyadima nuu ni, ni ban pa Yɛhudiyadima nuu ni gba, dama ban saani ka n ya tum i. 18I nin kyɛ ka ba nini neaai; i nin kyɛ ka ba ŋmaligi ka kyɛ zibsim maa, n‑kyɛ neesim maa ni na; i nin kyɛ ka ba ŋmaligi n‑yi Sintaani fukumsi ni m‑paai Naawunni saani na, ka ba nin ti niŋi ma yɛdda halli nti nya ba taalli zaa kyɛ-m‑pɛŋŋi, ka la’am Naawunni niriba sunsukkuni.’
19Tɔ, NaaAgrippa, kur wumma! Di zugu n daa bu za’asi Naawunni ŋɔn daa wulisi ma zii yɛla maa. 20Ay! - n daa daŋŋi n‑kyaŋŋi m‑paai Damasikusi m‑mooli n‑ti ba, ni, ba kyɛli ba teesibeeri ni ba tumbeeri yɛla m‑basi ka ŋmaligi n‑kyɛ Naawunni saani na ka tumni lala tunsuma maa. Ka di nyaaŋŋa n daa kyɛ Gyɛrusalɛm na m‑moonni lala, ni Gyuudii tingbaŋŋu maa ni m‑paasi, ka naayi kyaŋŋi ban pa Yɛhudiyadima maa tinsi gba n‑wulisiri ba yɛttɔ’a wa yɛla. 21Ka anŋɔ zaa zugu ka Yɛhudiyadima daa gbaai ma Gyeeŋŋu Yiri maa puuni n‑yɛli, ni, ba ku ma. 22Amaa Naawunni ŋɔn daa ti suŋŋi ma zugu, n na bɛ ni halli ni zuna; ka n zɛya n‑wulisiri niriba wa zaasa, birikyindima ni tarimma zaa; m bu yɛtti sɛseela na’ala anabidima ŋɔn daa pun yɛli, ni, di nin niŋi seem, ni Musa gba daa yɛli lala. 23Di nyɛ la: ni, Naawunni ŋɔn diisi sɔ Masiiya la nin ti di wahala; ni din paasi lala, ni, u nin leebi ŋɔn daŋŋi tooni n‑yisigi kum ni, ka dizugu u nin ti kyɛ ka neesim neaai n‑tiri u maŋtoori niriba, ni ninvugseeba ban paasi ba zugu maa zaa.”
24Tɔ; ka Pɔla ŋɔn daa tɔ’asi u yɛla lala n‑naai, Fɛsitusi daa tasi pampam n‑yɛli, ni, “N zɔ Pɔla, i zugu sa’amiya! I kariŋŋu pam ni i bamsim zugu n kyɛ ka yinyaari kpɛ i.” 25Ka Pɔla daa labsi n‑yɛli u, ni, “Ay, n zugu bu sa’am. I bu nya, m Ba Fɛsitusi, ni, n tɔ’asiri hoo ninvugmaŋni ŋɔn tɔ’asiri seem, n‑wulisiri yɛlimaŋni yɛla? 26N tɔ’asiri yɛla maa zaa ka bu sɔ’ari seelli, man tɔ’asiri Naa maa tooni zugu; ka di pa la u na zi n‑wum anŋɔ zaa lahabaari. U mi man tɔ’asiri yɛliseesi maa gbinni suŋŋa, dama ba daa bu sɔ’ai n‑tum anŋɔ zaa. 27M Ba NaaAgrippa, i niŋi anabidima yɛla maa yɛdda? - Ii! M mi halli, ni, i niŋiya!” 28Ka Naa maa daa gyɛrigi n‑yɛli u, ni, “Dinŋɔna, i teesiya, ni, di ku yuui ka i kyɛ ka n leebi Kirisitadoowa, bee?” 29Ka Pɔla daa labsi n‑yɛli, ni, “Di yi yuui, bee, di yi bu yuui, n siri boori ni nyini, ni seeba zaa ban wumni n yɛttɔ’a zuna wa m‑paasi i zugu, nin ti leebi hoo man ŋɔn bɛ seem la - amaa pa la ban lɔ ma kyɔrimi wa taabu!”
30Tɔ; ka di saha Naaba daa yisigi n‑zaani saazugu, ŋɔn ni Gɔmna ni Bɛriniisi ni ba taaba ban zintiri bimbinni zugu la zaa. 31Ka ban daa doaai n‑kyɛnni maa, ba daa sɔsiri n‑yɛtti taaba, ni, “Doo wa bu tum sɛseelli din sumni kum, halli din sum ni dansarika duu kparibu gba.” 32Ka NaaAgrippa yɛli Fɛsitusi, ni, “U yi da bu zaali u yɛttɔ’a NaaTitaari saani, u naa n‑toaai n‑yi n‑kyaŋŋi yɔri.”
271Tɔ; ka ban daa ti gbaai ti Room kyɛnni yɛla maa, ni, ti kpeem nyariŋŋu n‑dɔli teeku koom n‑kyaŋŋi, ba daa zaŋŋi Pɔla ni ban daa bɛ dansarika duu ni m‑paasi u zugu la, n‑niŋi langyima toondaansɔ nuu ni. Toondaana maa yuuri daa boonni Gyuliyusi: u daa su la langyinseeba fukumsi ban daa boonni ‘NaaAgasitisi Dima’ la. 2Ka ti daa nya nyarintitaseaa kan yi Addiramitiyum tiŋŋa ni na, ka ka ya kyaŋŋi Ɛseaa tingbaŋŋu ya’ari sa. Ti daa kpɛ ka ni, tirim ni Arisitaakusi, ŋɔn daa yi Tɛsalɔnika ni na, kan nyɛ Masidoonya tingbaŋŋu ni tinseaa. 3Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, ti daa paai Saidoon tiŋŋa. Bɛni ka Gyuliyusi daa ti Pɔla soori ni u sigi n‑kyaŋŋi nti kaai u zɔdima, ni ba gɔsi u yɛla; dama Gyuliyusi daa nyɛ la nirilim daana. 4Tin daa yi bɛni sahanseaa maa, ti daa du m‑burigi n‑gaari Saapirusi tingbaŋŋu nyaaŋŋa sa, dama pɛsiŋŋu daa bu zeeri suŋŋa n‑ti ti. 5Ka ti daa kyaŋŋi tooni n‑yakki teeku ziseaa kan bɛ Silisii ni Pamfilii tingbana ya’ari maa, halli nti paai Maayira tiŋŋa kan zɛ Lisii tingbaŋŋu ni. 6Bɛni ka toondaana maa daa nya nyarinseaa kan yi Alɛkzandiriya tiŋŋa ni na, ni ka ti kyaŋŋi Italii tingbaŋŋu ni, ka daa kyɛ ka ti kpɛ kana. 7Ti daa du n‑kyaŋŋi; ka di daa niŋi lala, ka ti kyɛnni daa mukki ti pam, ka ti kyɛnni beelabeela ka naayi paai Kunidoosi tiŋŋa. Di saha ka pɛsiŋŋu daa tuusi ti, ka dizugu ti daa ŋmaligi n‑yakki nti dɔli Kyiriti tingbaŋŋu ni. N‑kyɛnni n‑kyɛ ka tiŋŋa wa bɛ ti nudirigu ya’ari sa, n‑kyaŋŋi n‑gaari Salimooni tiŋŋa; 8n‑dɔli beelabeela ka naayi paai ya’aseaa ban boonni Nyarima Ya’aveelli la - bɛni ni Lasaya tiŋŋa daa bu wɔ’a.
9Ti daa yuui beela bɛni, ka saha daa bu laa n‑veeli ni ba kyɛnni teeku maa ni, dama Yɛhudiyadima nɔlɔri saha daa pun gaari. Dizugu ka Pɔla daa kpamsi ba 10n‑yɛli, ni, “N zɔdima, m mi halli, ni, ti yi ti kyaŋŋi tooni yaasa di nin kyɛ ka ti yɛla sa’am zaa - pa nyariŋŋu ni neema kɔkɔa, amaa ni ti nyɔvuya gba.” 11Di zaa yɔri, dama langyima toondaana maa daa niŋi nyariŋŋu daana maa ni u nyarinduusira yɛla yɛdda, n‑deaai ba yɛligu ka za’asi Pɔla dinni. 12Ban daa bɛ seelli maa pa la zaazisuŋŋu, dama waari saha ka pɛsiŋŋu nin zeeri n‑kpeeri bɛni n‑daamni ba. Dizugu ba niriba pam daa ŋmɛ saawara n‑gbaai, ni, ba bakkma bɛni n‑du n‑kyaŋŋi; ni, di bu ya’ai ni ba ti paai Kyiriti tinseaa ban boonni Fiiniksi la, dama bɛni ba nin toaai n‑kpɛ ya’aseaa kan veeli n‑ti nyarima, waari saha maa, halli ni kan bɛ seem maa ku kyɛ ka lala pɛsima ti kpɛ na.
13Tɔ; ban daa ti nya ka pɛsisuŋŋu daa zeeri n‑yiiri ba nyaaŋŋa na, ba daa teesi, ni, ba nin toaai n‑kyaŋŋi ba kyɛnni ban daa gbaai seem la, ka daa foaai buntibsiri kan ta’ari kyɛnni la, n‑du n‑dɔli Kyiriti tingbaŋŋu gbiriŋŋu ziiya. 14-15Amaa di daa bu yuui ka pɛsinkpeeŋŋu daa yisigi Kyiriti tingbaŋŋu ya’ari sa, n‑zɛ n‑daai ti, ni ti yi tingbaŋŋu maa ziiya n‑kyaŋŋi teeku sunsukkuni. Ba boonni lala pɛsiŋŋu, ni, ‘Dirinyaaŋŋa’ la. Ti daa bu nyaŋŋi n‑tuusi pɛsiŋŋu maa, ka kur kyɛ ka ka daari ti n‑kyɛnna. 16-17Ti daa ti paai tingbambila kan zɛ teeku kooma sunsukkuni, ka ka yuuri boonni Kɔdaa la. Ka daa gaari ka nyaaŋŋa, ka moori n‑nyari wahala pam n‑darigri nyarimbila maa n‑kpeesiri buntitaari la puuni n‑lɔ ka suŋŋa; ka laa n‑nyaŋŋi n‑zaŋŋi mikara n‑lɔ n‑gyiligi nyarintitaari maa sunsukka, hoo sɛlooriga ŋɔn loori nira seaa seem. Dabeem daa mari ba, ni, di pa seelli ti nin paai zibɛseaa ban daa boonni Siritisi la. Dizugu ba daa sigsi nyariŋŋu tantiseaa kan daa kyɛ ka ka kyɛnni la, ka kyɛ ka pɛsiŋŋu zeeri ka daari ti yɔri. 18Di daa niŋi dabsiri yinni yaasa ka ti daa diri wahala pɛsiŋŋu maa zugu, ka dizugu ba daa gbaai la neema maa basibu. 19M‑paai dabsa ata daari ka ba zaa daa zaŋŋi ba nuusi n‑yiisi nyariŋŋu maa neema zaa m‑basira. 20Di daa yuui lala ka ti daa bu nya wuntaŋŋa neesim, bee saŋmariwuusi; ka pɛsibeoo daa kpalim n‑zeeri ti, ka ti daa laa n‑ka tama, ni, ti nin tuligi halli beela.
21Tɔ; ka tin daa bu di diibu ka di yuui la, Pɔla daa zɛ saazugu ba zaa sunsukkuni n‑yɛli, “N zɔdima, ya yi daa wum n noori la ka daa bu yisigi Kyiriti tin daa bɛ seela maa, di naa n‑sɔa. Lala yisigri zugu ka ti yɛla sa’am maa. 22Amaa pampaŋŋɔ n kpamsiri ya, ni, ya kyɛ ka ya sufu dɔya; ya sɔ ku basi yɔri, kulla nyariŋŋu maa kɔkɔa. 23Dama n sa zaasi zaasimni ka malaaka yi Naawunni saani na - man gyeemni Naawunni sɔ ka u su n yɛla zaa. Ka malaaka maa sa zɛ n‑tabli n saani na, 24ka yɛli ma, ni, ‘Pɔla, di zɔri dabeem! See ka i nin ti zɛ NaaTitaari tooni: ka dizugu Naawunni zaŋŋi la ninvugseeba ban la’am m‑bɛ i saani nyariŋŋu wa puuni zaa n‑ti i.’ 25Dizugu, n zɔdima, ya kyɛ ka ya sufu dɔya. N niŋi Naawunni yɛdda, ni, u nin tum hoo ŋɔn sa yɛli ma seem la. 26Ti nin baasi m‑paai tingbanseaa kan bɛ teeku kooma sunsukkuni maa ni.” 27Tɔ: di daa niŋi lala, halli nti paai dapiiya ni anaasi daari, yuŋŋu: ti daa kur kyɛnni ka labri na Addiriya teeku maa puuni. Di dabsiri yuntasuusi saha maa ka nyariŋŋu dima maa daa teesi, ni, ti ti pɔtti tinseaa zii na. 28Ba daa ma’asi m‑baŋŋi koom ŋɔn zulim seem, ka di na zulim pam. Ka kyaŋŋi tooni beela ka laa m‑ma’asi n‑nya, ni, di bu laa n‑zulim hoo ban daa daŋŋi m‑ma’asi seem la. 29Di saha ka dabeem daa gbaai ba, ni, di pa seem ba nin ŋmɛ n‑firi luginseelli din bu veeli puuni, ka dizugu ba daa zaŋŋi buntibsa anaasi n‑lɔ miisi n‑lɔ nyariŋŋu nyaaŋŋa n‑sigsi koom maa ni, ni a ti ta’ai nyariŋŋu kyɛnni; ka naayi kpalim n‑susiri wunsusigu n‑guri bɛkyikyeoo saha. 30Di saha ka nyariŋŋu dima daa yɛtti, ni, ba ya zɔ ni ka kyɛ ti; dizugu ba daa lɔrigi nyarimbila maa n‑sigsiri ka n‑niŋni teeku koom maa ni; ka ma’ari ziri, ni, ba ya sigsi buntibsa tooni sa m‑paasi an bɛ nyaaŋŋa zugu. 31Amaa Pɔla daa yɛli toondaana maa ni u niriba maa, ni, “Bana yi bu kpalim m‑bɛ nyariŋŋu maa ni, ya sɔ ku ti tuligi.” 32Ka langyimadima daa ŋmaai nyarimbila miisi maa ka kyɛ ka ka lu m‑basi.
33Ka beoo ŋɔn daa ti ya neaai, Pɔla daa tɔ’asi n‑ti niriba maa, ni, ba kpaŋŋma ba mansi n‑di diibu beela, ni, “Ya loori la ya nɔya ka di paai dabsa piiya ni anaasi, ka kur guusiri ka bu diri seela. 34Ya bu ya di diibu pampaŋŋɔa? Lala nin suŋŋi ya, ka ya ti yi ya wahala wa puuni ni alaafɛa. Ya sɔsɔ ku basi yɔri - halli ni ya ninvugsɔ zɔbgu yinni gba.” 35Ka ŋɔn daa yɛli lala n‑naai maa, u daa zaŋŋi diibu m‑puusi Naawunni di zugu ba zaa tooni, ka ŋmaai n‑ŋɔbi. 36Di saha ka ba zaa sufu daa kpaŋŋi, ka ba gba daa deaai diibu n‑di. 37Ti daa nyɛ la ti niriba kɔbsiyi ni pisiyɔpɔi ni ayoobu nyariŋŋu maa puuni. 38Ka ban daa di diibu n‑naai, ba daa zaŋŋi kyi an daa bɛ nyariŋŋu maa puuni n‑yiisi m‑basi koom maa ni, ni di kyɛ ka nyariŋŋu maa ku laa n‑tibsa pam.
39Ka beoo ŋɔn daa ti neaai, ti daa nya ka tingbaŋŋu bɛ ni, amaa ba daa bu baŋŋi ka. Amaa ba nya ya’aseaa ban teesi, ni, mɔ’abisigu m bɛ ni ka tampikara ka ni; ka daa boori ni ba ti kpɛ bɛni n‑kyɛ ka nyariŋŋu maa firi tanni maa ni n‑zaani. 40Dizugu ba daa lɔrigi buntibsa maa m‑basi koom maa ni, ka lɔrigi nyarimpaari la ni ba ti laa m‑piili n‑duusiri; ka zaŋŋi tantibila n‑duusi n‑tabli nyariŋŋu tooni, ni ka ti gbaai pɛsiŋŋu n‑daai ba ka ba kyaŋŋi. 41Amaa ba daa paai ya’aseaa ka kooma daa kyɛnni n‑tuusiri taaba ka labra, ka ba daa burigi n‑firi, halli ka nyariŋŋu maa toonni ku sakki n‑kyaŋŋi bee n‑labi, sahanseaa ka kooma maa daa ŋmeeri ka nyaaŋŋa n‑kabri ka. 42Di saha ka langyimadima daa boori ni ba ku dansarika niriba maa, ni, di bu ya’ai ba sɔ nin ti dugi koom m‑paai tingbaŋŋu n‑zɔa. 43Amaa ba toondaana daa bu sakki lala, ŋɔn daa boori ni u tuligi Pɔla zugu. U daa yɛli, ni, ban mi koom dugbu la, ni, ba kpeem koom puuni n‑dugi m‑paai tingbaŋŋu maa. 44Ni, ban kpalim muna - ba gbaam taabudaari, bee, nyariŋŋu dakyɛra maa, m‑mari n‑kyaŋŋi: ka lala zugu ba zaa naayi paai teeku duuri maa ni alaafɛa.
281Tɔ; ka tin daa ti paai tiŋŋa maa n‑tuligi maa, ti daa ti baŋŋi, ni, tingbaŋŋu maa yuuri boonni la Malita. 2Tiŋŋa maa niriba daa suŋŋi ti ni nirilim pam. Ba daa nyoaai bugum n‑kyɛ ka ti zaa kyɛ na n‑wuusi, saa maa ŋɔn buuri ti zugu, ni waari maa ŋɔn daa niŋi ti seem. 3Ka Pɔla daa boori daari na n‑niŋni bugum maa ni, ka lala saha ka waafu daa bɛ daari maa sunsukkuni n‑gbisira, ka bugum maa tuulim daa neaai u, ka u yi na nti dum Pɔla nuu maa. 4Tiŋŋa maa biisi ŋɔn daa ti nya ka waafu maa kpalim n‑kyɛ’ai u nuu maa, ba daa yɛli taaba, ni, “Mma! Ninvugkuura n nyɛ u. U tuligi n‑yi teeku koom maa ni na, amaa di bu sumni ni u kpalim m‑bɛ ni.” 5Pɔla mun daa kpaasi waafu maa m‑basi bugum maa ni, ka kur kpalim m‑mari alaafɛa. 6Niriba maa daa teesi, ni, di ku yuui ka u fuusi, bee, ka u lu tiŋŋa ya’abi ka kpi. Ka ba guusiri lala n‑yuui, ka sɛseela bu niŋi u, ka ba naayi takki ba teesa n‑yɛli, ni, wunsɔ n nyɛ u. 7Ka dɔsɔ daa bɛ ni ŋɔn daa su tingbaŋŋu fukumsi maa, ka u yuuri daa boonni Publiyusi. Ŋɔn daa su puseesi an daa bɛ tin daa bɛ luginseaa la ni. Ka u daa booli ti ni ti kpɛ u yiri m‑bɛ bɛni n‑niŋi daba ata, ka gɔsi ti yɛla suŋŋasuŋŋa. 8Di saha maa ka Publiyusi ba maa daa ka alaafɛa n‑dɔya - u puu n daa beera ka u niŋŋa zaa bii. Ka Pɔla daa kpɛ u saani n‑susi Naawunni ka zaŋŋi u nuusi m‑pa u zugu ka tibi u. 9Ka din daa niŋi lala maa, tingbaŋŋu maa ninvugseeba ban kpalim ka kɔŋŋi alaafɛ daa kyɛ na, ni ba ti nya tippu. 10Ba daa ti ti piini pam; ka tin daa nya soori ni ti yi bɛni maa, ba daa ti ti la bunseelli kam kan daa pɔsigi ti saani.
11Tɔ; ti daa niŋi gɔya ata bɛni, ka naayi nya nyarinseaa kan daa pun zɛ tingbaŋŋu maa lugri n‑guri waari saha baasigu. Alɛkzandiriya nyariŋŋu n daa nyɛ ka, ka ba daa puri ka yuseaa kan nyɛ ba Wungyaasi yuuri. 12Ti daa du n‑lɔŋŋi m‑paai Sairakuusi tiŋŋa n‑niŋi daba ata bɛni; 13n‑yi bɛni n‑kyaŋŋi n‑gyili halli nti paai Rɛgyeoo tiŋŋa. N‑neaai beoo ka pɛsisuŋŋu daa piili n‑zeeri n‑yi ti nyaaŋŋa, ka ti daa gaari yooma n‑niŋi daba ayi kyɛnni ka naayi paai Putiyooli tiŋŋa. 14Bɛni ka ti daa nya ti nyaandɔlitaaba, ka ba daa mukki ti ni ti kpalim m‑bɛ ba saani n‑niŋi daba ayɔpɔi. Dizugu ti daa niŋi lala pɔi, ka naayi gbaai soori ni ti kyaŋŋi ti Room maa. 15Ka Yisa nyaandɔliseeba ban daa bɛ Room maa daa wum ti kyɛnni na lahabaari, ka daa yi na ni ba ti tuusi ti soori; ka paai ti Apiiya Daa ni na, ka baseeba mun daa paai ti Yirikpeera Ata tiŋŋa na. Ka Pɔla ŋɔn daa ti nya ba maa, u daa puusi Naawunni taari, ka u sufu daa maai.
16Tɔ; ka tin daa ti kpɛ Room timpuuni maa, ba daa ti Pɔla soori ni u bɔ yiri seaa u mammaŋŋa n‑kpɛa; see ka ba kyɛ ka langyinsɔ daa kpalim u saani n‑guri u.
17Ka Pɔla daa niŋi daba ata bɛni, ka naayi booli Yɛhudiyadimseeba ban daa bɛ bɛni toondaandima maa, ni ba kyɛ u saani na. Ka ban daa ti paai na maa, u daa yɛli ba, ni, “M mabiisi, man bu tum taaliseaa n‑ti ti butiri, bee, ti yaadima kaya maa; amaa di zaa yɔri, ba daa gbaai ma Gyɛrusalɛm tiŋŋa maa ni, n‑lɔ ma n‑niŋi Room dima nuusi ni. 18Room dima mun daa viisi n yɛla ka daa boori ni ba kyɛ ma m‑basi, dama ba daa bu nya taaliseaa n saani kan sumsi ni kum. 19Amaa Yɛhudiyadima daa bu sakki lala, ka dizugu n daa bu nya soori see ka n ti susi, ni, ba zaŋŋi n yɛttɔ’a maa n‑zaali NaaTitaari saani na. Di pa la man mari la yɛttɔ’aseaa ni n ti galimni n Yɛhudiyataaba. 20Ka dizugu m boonni ya, ni ya kyɛm na ka ti ti di azama; ka ya nin ti nya ka baŋŋi din m bɛ seem, ni, Izraɛli dima ban mari tama seaa zugu ka n kpalim n‑lɔ kyɔrimi wa.” 21Ka ba daa labsi n‑yɛli u, “Ti na bu deaai gbana zaŋŋi n‑kyaŋŋi i yɛla, Gyuudiiya dima ŋɔn sɔbi seesi n‑ti ti na, ka ti mabisɔ na bu paai ti na ni u ti tɔ’asi yɛttɔ’aseaa n‑galim i. 22Amaa ti boori ni ti ti wum din bɛ i saani, dama ti mi, ni, niriba zaa galimni la wɔligri soori wa yɛla tinsi zaa puuni.”
23Ka ba daa zaali dabsiri, ka daa kyɛ u yirikpeetiri na ni niriba pampam. Ka Pɔla daa wulisi ba ni nimmoosi zaŋŋi n‑kyaŋŋi Naawunni naam yɛla. U daa tɔ’asiri Musa sɔppu yɛla, ni u ti kyɛ ka ba baŋŋi Yisa yɛla a puuni n‑niŋi u yɛdda - halli anabidima sɔppu gba ka u daa wulisi ba lala - wuntaŋŋa saha halli nti paai yuŋŋu. 24Tɔ; ka ba mun seeba daa niŋi u yɛligu yɛdda, baseeba mun daa za’asi yɛdda niŋbu. 25Ka ban daa ka nangbanyinni ni taaba maa, ba daa doaai ni ba bakki n‑kuli; ka Pɔla daa yɛli ba yɛligu yinni m‑paasi, ni, “Yɛlimaŋni ka Naawunni Sii Kasi daa tɔ’asi ya yɛla; u daa kyɛ ka anabi Aizaaya yɛli ya yaadima, 26ni, Naawunni yɛliya#:-
‘Kyɛma butiri wa niriba saani n‑yɛli ba, ni,
“Ya nin wum, m‑maali n‑wum,
Amaa ya ku baŋŋi di gbinni.
Ya nin gɔsi m‑maali n‑gɔsi,
Amaa ya ku nya di.”
27Dama n niriba wa muna -
Ba sufu ni teesa bu zulima,
Ba ligi la ba tuba,
Ba mumni ba nini:
Dama di yi pa lala
Ba nini naa n‑nyara,
Ba tuba naa n‑wumna,
Ba sufu ni teesa naa n‑neaara,
Ka ba ti labi n saani na
Nti nya tippu n saani.’
28-29Tɔ; ya baŋŋma! Dizugu ba tɔlim tuliginsim wa lahabasuŋŋu n‑ti ban pa Yɛhudiyadima maa; ban nin ti wum ka.”
30Ka Pɔla daa kpalim m‑bɛ lala halli n‑niŋi yuuma ayi bɛni. U daa yoori u maŋtoori ligri n‑kuuri u bukaata, ka daa deaari sɔkam zaa ban daa kyɛ u saani na. 31Ka daa moonni Naawunni naam lahabaari ka wulisiri ti Dugma Yisa Masiiya yɛla ni nimbiri moaa, ka sɔsɔ daa bu za’asi u.