Gbanseaa Pɔla ŋɔn daa daŋŋi n‑sɔbi n‑ti
KƆRINTI DIMA 1
11Man Pɔla n‑sɔbri gbaŋŋu wa n‑ti ya, man ni ti mabii Sɔsitɛniisi. Man nyɛ sɔ Naawunni ŋɔn booli ma ni n ti leebi u tuumu, dama lala ka u sufu yuubu daa wulisi. 2N sɔbri n‑tiri yarima, yaseeba ban la’amni Kɔrinti tiŋŋa maa ni n‑gyeemni Naawunni: yan bɛ Yisa Kirisita Masiiya saani maa zugu n kyɛ ka ya nyɛ la Naawunni maŋtoori niriba. Lala zugu ka u boonni ya u saani, ka laa m‑paasiri ya zugu ninvugseeba ban leebi Naawunni dinni tiŋŋa kam zaa ni, ka ba zaŋŋi la Yisa Kirisita yuuri m‑puri ba, dama u nyɛ la ba Dugma, ni ti gba Dugma. 3Ti Ba Naawunni, ni ti Dugma Yisa Kirisita, zaŋŋma u piinisuma ni alaafɛ zaa n‑tisi ya.
4M puusiri Naawunni barika ya zugu sahakam, ŋɔn daa zaŋŋi u piinisuma n‑ti ya la zugu, ka di nyɛ la Kirisita Yisa saani. 5Dama ŋɔn saani ka ya pun deaai bunsuma pam gba - di nyɛ la yɛttɔ’a zaa, ni bamsim zaa, ziiya. 6Lala zugu ka ya beebu kur wulisiri, ni, lahabasuŋŋu zaŋŋi n‑kyaŋŋi Kirisita yɛla maa nyɛ la yɛlimaŋni deede. 7Dinzugu ya bu kɔŋŋi Naawunni piinisuma, halli yinni gba, ka kpalim n‑guusiri ti Dugma Yisa Kirisita Masiiya yiibu na saha. 8U siri nin mari ya suŋŋa halli nti paai di tɔriga, ka ya nin zɛ yummu ti Dugma Yisa dabsiri daari maa ni, galinseelli ka ni. 9Naawunni nyɛ la yɛdda daana, ka ŋɔna zugu ka ba daa booli ya, ni ya yi na n‑la’amni m‑bɛ u Bii Yisa Kirisita ti Dugma saani.
10Tɔ: ka n susiri ya, m mabiisi, ti Dugma Yisa Kirisita zugu, ni, ya zaa mari nangbanyinni ni taaba; yan di ŋmeeri nangbankpeemni n‑wɔligri ka kyɛri taaba. See ka ya kpamsiri taaba ka mari sufu yinni ni teesiyinni. 11M mabiisi wumma! N wumni ya yɛla Kloowi yiri dima maa saani, ni, zaba m bɛ ya saani. 12Man tɔ’asiri seem maa nyɛ la: ni, ya ninvugsɔ n yɛtti, ni, u dɔli la man Pɔla, ka sɔ yɛtti, ni, u dɔli la Apɔloosi, sɔ mun gba yɛtti, ni, Siifasi Piita ka u dɔla, halli ka sɔ yɛtti yaasa, ni, “Man mun dɔli la Kirisita!” 13Ammi, ba purigi Kirisita zii bunaasi? Ba daa kpaasi Pɔla n‑tabli dɔpulli zugu ni ya ti nya tuliginsim, bee? - Ay! pa lala. Bee, ba daa su ya Pɔla koom? - Ay, halli fiiŋ gba! 14Di niŋi ma nya’asim Naawunni zugu, ni, n daa bu su ya ninvugsɔ koom, na’ala Krispusi ni Gayusi kɔkɔa. 15Dama lala zugu ya ku toaai n‑yɛli, ni, n daa su ya koom m mammantoori yuuri zugu. 16(Ay, n tamna: Sitɛfanasi ni u yiri dima gba ka n daa su Naawunni koom. M bu laa n‑teaari suŋŋa: ni, n daa su ninvugsɔ m‑paasi ba zugu, bee, n daa bu su.) 17Ya bu nya? - di daa pa la koom suubu yɛla zugu ka Kirisita daa tum ma ya saani na, amaa lahabasuŋŋu mooligu zugu; ka m bu zaŋŋi ninsaala yɛm m‑moonna, dama lala kyɛ ka Kirisita dɔpulli zugu kum yɛla ti basi yɔri.
18Dama dɔpulli maa lahabaari muna - ninvugseeba ban bɛ baasiyɔri soori ni maa yi ti wum di, ba yɛtti, ni, gyɛrilim; amaa tirima mun ban bɛ tuliginsim soori maa ni la saani ka di mari la Naawunni yiiko. 19Dama di sɔbi n‑dooli, ni#:-
“N nin sa’am yɛm dima bamsim maa;
N nin gbarigi ba miilinsi.”
20Tɔ, ka yɛm daana la lee? Bamsim daana la lee? Ŋɔn viisiri m‑baŋŋni pampaŋŋɔ duniya beesigu yɛla la bɛ la yani? Naawunni n zaŋŋi duniya wa yɛm n‑leebi gyɛrilim, bee, m ma’ari ni? 21Naawunni mammaŋŋa yɛm zugu daa kyɛ ka duniya wa dima daa zaŋŋi ba toori yɛm ni ba ti baŋŋi u yɛla n‑kɔŋŋi. Ka u sufu yuubu zugu ka baseeba ban wum lahabaari mooligu din ŋmani hoo gyɛrilim la n‑niŋi yɛdda la muna - ban nyari fa-m‑basi. 22Tɔ: Yɛhudiya dima maa boori la alahazibu tuma nyaabu, ka Griika dima maa mun boori yɛm yɛla wumpu; 23amaa tirima ŋɔn moonni lahabaseaa maa nyɛ la Yisa Kirisita Masiiya yɛla: ni, ba daa kpaasi u n‑tabli dɔpulli zugu. Ka Yɛhudiya dima maa yɛtti, ni, din kyisiri nla; ka Griika dima maa mun yɛtti, ni, gyɛrilim n nyɛ di. 24Amaa Naawunni ŋɔn booli seeba la ŋɔna, u siri nyɛ la Masiiya n‑ti ba, ka laa n‑nyɛ Naawunni yɛm ni u yiiko gba - halli ba yi nyɛ Yɛhudiya dima, ni Griika dima zaa. 25Dama Naawunni gyɛrilim mari yɛm n‑gaari saalidima yɛm, ka Naawunni bugsim mari yaa n‑gaari saalidima yaa.
26M mabiisi, ya teesima yan daa bɛ seem ka ba daa booli ya. Ya sunsukkuni ya ka niriba pam ban mari duniya wa yɛm; ya ka niriba pam ban mari yiiko, bee, n‑yi naam zuliya ni. 27Amaa Naawunni yiisi la bunseesi an mari gyɛrilim duniya wa dima saani, ka mari a n‑diisiri yɛm dima maa vi: Naawunni yiisi la an nyɛ bumbugsa duniya wa dima saani, ka mari a n‑diisiri yaa dima maa vi. 28U yiisi la tarimma, ni niriba ŋɔn zeemni bunseesi, halli bunseesi an ka ni gba, ka mari a n‑kyɛ ka bunseesi an bɛ ni maa ti basi yɔri. 29Ka lala kyɛ ka sɔ ku toaai n‑nyu bara ŋɔn Naawunni saani. 30Ŋɔn Naawunni zugu ka ya bɛ Yisa Kirisita ni; ŋɔna ka Naawunni kyɛ ka u leebi yɛm n‑ti ti, ni yɛlimaŋni, ka u laa n‑kyɛ ka ti leebi Naawunni mammaŋŋa niriba kasi kasi, ka laa n‑nya fa-m‑basi. 31Dizugu - hoo din pun sɔbi n‑dooli - “Ŋɔn ya n‑nyu bara zaa, kyɛ ka u nyuuri a ni Naawunni yuuri zugu kɔkɔa.”
21Tɔ: m mabiisi, man daa kyɛ ya saani na maa, ni n ti tɔ’asiri Naawunni yɛligu n‑tiri ya, ni ya ti baŋŋi Naawunni yɛlisɔ’ara - lala saha n daa bu kyɛ na ni n ti zaŋŋi yɛlinya’asa an mari bamsim n‑tɔ’asira. 2Ay! - n daa yɛli, ni, man ŋɔn bɛ ya saani la m bu ya sakki m‑baŋŋi seelli na’ala Yisa Kirisita Masiiya yɛla kɔkɔ ka n nin baŋŋi - halli ban daa kpaasi u n‑tabli dɔpulli zugu gba. 3N daa bɛ ya saani ka daa kɔŋŋi yaa ni yiiko, ka n daa zɔri dabeem halli nti gyigi di zugu. 4N yɛligu maa, ni man daa mooli lahabaari la gba, daa pa la yɛm yɛttɔ’anya’asa, amaa a daa wulisiri la Naawunni Sii maa yiiko yɛla, 5ni lala ti kyɛ ka ya yɛdda niŋbu ku bɛ saalidima yɛm zugu, amaa Naawunni yiiko zugu.
6Yɛm yɛla ka ti siri yi tɔ’asiri n‑tiri ban gbaai kpamni la saani, amaa di pa la pampaŋŋɔ saha yɛm maa, pa din yi ban su pampaŋŋɔ duniya fukumsi la saani na - ban kur naari yɔri. 7Ay! Naawunni yɛm ka ti tɔ’asira - bunsɔ’arigu din daa bu yi paalu na. Lala yɛm ka Naawunni daa zaali pɔi ka naayi naam pampaŋŋɔ duniya wa; ka niŋi lala ni u ti kyɛ ka tirima nin nya gyirima. 8Yɛm wa muna - ban su pampaŋŋɔ duniya fukumsi la sɔsɔ daa bu baŋŋi di gbinni; halli ba yi daa baŋŋi, ba naa n‑ku kpaasi ti Dugma gyirima daana n‑tabli dɔpulli zugu. 9Ba siri daa bu baŋŋi, hoo din pun sɔbi n‑dooli, ni#:-
“Bunseesi sɔ nimbiri ŋɔn na bu nya,
Bunseesi sɔ tubri ŋɔn na bu wum,
Bunseesi ninsaalisɔ sufu ŋɔn na bu teesi a yɛla -
Anŋɔ ka Naawunni pun maali siri,
U nin zaŋŋi a n‑ti ban wuri u maa.”
10Tirim muna - ŋɔn Naawunni zaŋŋi anŋɔ taabu n‑wulisi ti; u Sii maa zugu ka u wulisiri a ni, dama Sii maa viisiri la seelikam, halli Naawunni yɛlizulima gba. 11Ka saalidima saani, ŋɔni m mi u saalitaraana yɛla deede? - Ay, sɔsɔ bu mi, na’ala di daama maŋtoori sufu ni sii maa m mi u yɛla. Lala ka sɔ na zi Naawunni yɛla deede, na’ala Naawunni Siiya. 12Pa duniya wa siiya ka ti daa deaai; amaa Sisɔ ŋɔn yi Naawunni saani na. Ka lala n kyɛ ka ti baŋŋi Naawunni ŋɔn ti ti piiniseesi la zaa. 13Tɔ: lala ka ti wulisira. Di bu yi la duniya wa yɛm wulisigu ni na, amaa hoo Sii maa ŋɔn wulisiri ti seem; ka ti mari n‑suŋŋni Sii maa niriba, ni ba ti baŋŋi u yɛla. 14Ninvugseeba ban ka Sii maa bu deaari yɛliseesi an yiiri Naawunni Sii maa ni na, dama a nyɛ la gyɛrilim ba saani. Ba bu baŋŋi a gbinni, dama sɔ ku toaai m‑baŋŋi, di yi pa la u dɔli Sii maa soori n‑viisiri a. 15Nira ŋɔn mari Sii maa viisiri la seelikam, amaa sɔ mun bu viisiri ŋɔna. 16Ni#:-
“Dama ti Dugma sufu ni teesa muna -
Ŋɔni n na mi m‑baŋŋi a?
Ŋɔni mun ŋmeeri u saawara?”
Tirima mun mari la Kirisita Masiiya sufu ni teesa.
31M mabiisi, n ku toaai n‑tɔ’asi n‑ti ya hoo ban mi Sii maa yɛla la, amaa hoo ban mi ninsaala yɛla la kɔkɔa, dama ya na nyɛ la bileesi zaŋŋi n‑kyaŋŋi Kirisita yɛla. 2Dizugu n daa mɔ’asiri ya la bisim, pa dikpeema; dama ya daa bu sa’ai ditibsa diibu. Halli ni zuna ya na ku toaai n‑deaai ninvugkura diibu, 3dama ya na zi Sii maa yɛla. Nyuuri zappu ni suuri yisigri ŋɔn na bɛ ya saani, pa duniya wa saalidima yɛla ka ya dɔla? 4Ya bu nya? - sɔ yɛtti, ni, Pɔla ka u dɔla; ka sɔ mun yɛtti, ni, Apɔloosi ka u boora: pa duniya wa ninsaalidima yɛttɔ’a nŋɔa? 5Apɔloosi nyɛ la ŋɔni? Bee, Pɔla nyɛ la ŋɔni? Ti zaa nyɛ la Naawunni tuntumniba, ka di kyɛ ka yarima niŋni yɛdda dima, amaa bunseelikam yi la Naawunni saani na n‑ti ti. 6Zaŋŋi n‑kyaŋŋi ya yɛdda yɛla, mani n daa buri bumbura la, ka Apɔloosi mun daa yɔ’ai bumbula la koom, amaa Naawunni yiiko zugu ka a zoaai na n‑niŋna. 7Lala zugu ka ŋɔn butti la pa seela, ka ŋɔn yɔ’ari koom la gba pa seela; din kpa la talasi nyɛ la Naawunni tuma, dama ŋɔna n kyɛ ka di zoaari na n‑niŋna. 8Ŋɔn butti ni ŋɔn yɔ’ari koom la zaa tumni la tumni yinni, ka ti Dugma nin yɔ ba zaa hoo ban tumni seem la. 9Tirima zaa la’am n‑tumni Naawunni tuma: yan mun nyɛ la Naawunni puu ka ti koora, ka laa n‑nyɛ u yiri ka ti meera.
10Mani n nyɛ tammeera ni yɛlimaŋni, hoo man deaai piiniseesi Naawunni saani la, ka n daa nyeebi nyeebri maa; ka sɔ mun deaai m‑meeri n‑tɔmna: tɔ! see ka sɔkam mari u maŋŋa ka baŋŋi ŋɔn tumni u meebu tuma seem. 11Ba daa pun nyeebi nyeebri la suŋŋa, ka sɔsɔ ku toaai n‑nyeebi seaa m‑paasi ka zugu - Yisa Kirisita yɛla ka n tɔ’asiri wa. 12Amaa sɔ zaŋŋi salima m‑mɛ m‑pa nyeebri wa zugu, ka sɔ mun zaŋŋi anzulifa m‑pa, bee kugveela; ka seeba gba zaŋŋi daari, bee moori ni kika’a m‑pa. 13Amaa sariya karibu daari yi paai na, di nin yiisi sɔkam tuma paalu ni na, n‑wulisi an bɛ seem, dama bugum n ya zamsi sɔkam zaa tuma. 14Tɔ; ka bugum yi bu ti nyaŋŋi sɔ tuma, di daama nin deaai u laara sanyoaa. 15Amaa bugum yi di sɔ tuma zaa, di daama nin kɔŋŋi marigu; u mammaŋŋa ku baasi yɔri, amaa u nin ŋmanni la hoo ŋɔn kpeeri bugum ni n‑gatta. 16Ya bu baŋŋi, ni, yarima n nyɛ Naawunni Gyeeŋŋu Duu, bee? Halli Naawunni Siiya bɛ ya ni gba. 17Ninvugsɔ yi sa’am Naawunni gyeeŋŋu ziiya, Naawunni gba nin sa’am di daama. Naawunni Gyeeŋŋu Duu nyɛ la u dinni, kan nyɛ bunkasikasi: ka yarim n nyɛ u Gyeeŋŋu Duu wa.
18Tɔ: yan di kyɛ ka ya sɔ yɔmsi u maŋŋa; ninvugsɔ yi bɛ ya saani ka teesi, ni, u nyɛ la yɛm daana duniya wa saani, kyɛ ka di daama leebi gyɛrigu; ka lala zugu nin kyɛ ka u leebi yɛm daana ni yɛlimaŋni. 19Dama duniya wa yɛm nyɛ la gyɛrilim Naawunni saani. Lala zugu ka di pun sɔbi n‑dooli, ni, “Yɛm daandima maa muna - Naawunni zaŋŋi ba toori yɛmgɔliŋŋa m‑bɛtti n‑gbaari ba.” 20Ka di laa n‑sɔbi, ni, “Ti Dugma m mi yɛm dima teesa zaa, ka a nyɛ la yɔri.” 21Dinŋɔ zugu, di kyɛ ka ya sɔ nyuuri bara ninsaalidima yɛla zugu. Dama bunseelikam zaa nyɛ la ya dinni. 22Ii! - Pɔla nyɛ la ya dinni, ni Apɔloosi, ni Siifasi Piita; yarima n su beesigu ni kum fukumsi; din bɛ ni pampaŋŋɔ ni din nin niŋi zaa - anŋɔ zaa nyɛ la ya dinni. 23Ka ya mun nyɛ la Kirisita Masiiya ŋɔn su ninvugseeba, ka ŋɔn Kirisita nyɛ la Naawunni dinni.
41Tɔ, ka dinŋɔna see ka ba nyari ti, ni, Kirisita tuntumniba, ni seeba Naawunni ŋɔn zaŋŋi u yɛlisɔ’ara fukumsi n‑niŋi ba nuu ni. 2Din kpalim ka ba boori tuntumniba saani nyɛ la, ni, ba zɛ yummu n‑tumna. 3Man mun ba’a ka ni, ni, yarima yi katti n sariya, bee ninsaalidima kootu sɛseelli yi katta; halli m mammaŋŋa gba - man bu katti n yɛla sariya. 4M bu nya teesibeeri n sufu ni, amaa lala ku toaai n‑kyɛ ka n niŋi yɛlimaŋni daana; ti Dugma kɔkɔ nin ti kari ma sariya. 5Lala zugu yan di daŋŋi n‑kari sariya ka saha maa na bu paai na; halli ni ti Dugma kyɛnni na. Ŋɔna nin kyɛ ka din sɔ’ai zibsim ni zaa nin ti yi paalu na, ka wulisi saalidima sufu ni teesa an bɛ seem. Di saha ka sɔkam zaa nin ti nya pɛ’abu din sumsi u, Naawunni saani.
6M mabiisi, yarima zugu ka n zaŋŋi man ni Apɔloosi yɛla wa n‑wulisiri ya, ni ya baŋŋi yɛligu wa gbinni ŋɔn nyɛ seem, ni#:- “See ka ya ti dɔli din sɔbi n‑dooli seem, ka ku yakki Naawunni ŋɔn zaali seem.” Ni, yan di gyeemni sɔ ka laa n‑zeemni u taraana. 7Bɔ n wulisi, ni, ya wɔligiya ni ka kyɛ ya taaba? Bɔ ka ya mara, di yi pa la ya daa deaai ka la piini? Ka ya yi deaai piini maa, bɔ n kyɛ ka ya nyuuri bara, hoo yan bu deaai di zaa? 8Ni, bundaandima n nyɛ ya, fa! Ni, ya tigiya ka bu kɔŋŋi seela. Ni, ya pun di naam ka kyɛ ti. Tɔ: ya yi siri di naam, di veela! - dama ti gba naa n‑la’am n‑di naam maa. 9N teesi, ni, Naawunni zaŋŋi tirima, u tuumudima maa, ka labsi ti yɛla nyaaŋŋa. Ti ŋmanni la hoo ninvugseeba ban kari ti sariya n‑lusi ti, ni, ti sum la kum; ka ti diri lala wahala ni sɔkam ti gɔsira - halli malaakadima ni ninsaalidima zaa gba. 10Tirima siri nyɛ la gyɛra, Kirisita zugu; ka yarima mun wulisiri ninneesim Kirisita saani, fa! Bumbugsa n nyɛ ti, ka ya mun mari kpeeŋŋu. Ya nyari gyirima, ka ti mun nyari fiiliŋŋu. 11Halli ni zuna ti kpiiri la kɔm ni kɔnyuuri, n‑ka bunyeera, ka laa n‑nyari mugsigu ti gyiliŋŋu la puuni. 12Ti namsiri n‑tumni tuma ni ti nuusi. Ka niriba tuuri ti, ka ti mun kaari kasuma n‑tiri ba; ba namsiri ti ni, ka ti mun bu za’asiri ba yuubu. 13Ba tɔ’asiri yɛttɔ’abeeri n‑niŋni ti, amaa ti kpaŋŋi ti maŋŋa n‑sakki n‑ti ba baalimm. Ti ŋmanni la duniya zaa sa’ari, hoo ninsaalidima maa sa’atampuuri, halli ni zuna.
14M bu sɔbri wa ni n ti diisi ya la vi, amaa n kpaamni ya ni hoo m biwutta. 15Dama halli ya yi mari ya karimbadima tusa tusa zaŋŋi n‑kpa Kirisita ziiya gba, ya ka badima pam, see yinni kɔkɔa. Yɛlimaŋni, mani n nyɛ sɔ ŋɔn daa dɔ’ai ya zaŋŋi n‑kpa lahabasuŋŋu beesigu ziiya ka di nyɛ la Kirisita Yisa saani. 16Lala zugu ka n susiri ya, ni, ya dɔli n beesigu soori. 17Dinŋɔ zugu ka n tum Timɔti ya saani na; u nyɛ la m biwuttigu ni yɛlimaŋni, ka laa n‑nyɛ sɔ ŋɔn zɛ yummu ti Dugma yɛla zugu. Ŋɔna nin toaai n‑teaari ya man Kirisita beesigu sɔya yɛla, hoo man ŋɔn wulisi seem lugri kam man la’amni ni Naawunni niriba zaa. 18Man na bu kyɛ ya saani na zugu ka ya seeba mari karimbaani. 19Amaa di siri ku yuui ka n nin kaai ya na, Naawunni yi ti ti ma lala soori. Di saha n nin baŋŋi karimbaani dima maa gbinni, pa ba yɛttɔ’a yɛla kɔkɔa, amaa ni ba yiiko ŋɔn bɛ seem. 20Dama Naawunni naam pa la yɛttɔ’a kɔkɔa, amaa yiiko ni gba. 21Bɔ ka ya boora? - N kyɛm na nti darigi ya tuba? - bee, n zaŋŋi Sii maa wurilim ni nirilim n‑kyɛ ya saani na?
51Lahabaari siri yi na, ni, zina m bɛ ya saani - ka ka taabu ka ni, halli ban bu dɔli Naawunni soori la saani gba: ni, dɔsɔ n di u ba pɔ’a. 2Ka ya mun nyuuri la bara, fa! Di da bu sum ni ya sufu sa’am di zugu? - ka ya yi da zaŋŋi ŋɔn tumni lala maa n‑yiisi ya la’aŋŋu ni, di da sɔa. 3Tɔ, halli ni man ka ya saani maa zaa, n siiya bɛ la ya saani, ka m pun kari di daama sariya hoo man bɛ ya saani n‑wumni lala doo wa yɛttɔ’a seem. 4Ya yi ti la’am taaba ti Dugma Yisa yuuri zugu, ka n gba sii bɛ la ya saani, ti Dugma Yisa yiiko kur bɛ la bɛni. 5Di saha ya zaŋŋma lala doo maa n‑ti Sintaani ka u sa’am u ningbina, ka di yi pa seem lala nin kyɛ ka u sii maa nin nya tuliginsim, ti Dugma dabsiri daari. 6Ay! ya bara nyuubu wa bu veela! Ya bu mi paanu dabina yɛla - ni, ba zaŋŋi a beela n‑niŋi boroboro zum puuni, ka a nin nyaŋŋi n‑tum m‑pitti paanu n‑fuusiri a zaa gba. 7Tɔ, ka dinŋɔna ya yiisim dabinkura la m‑basi, ka ya leebi boroboropaalli, an ka dabina. Halli, ya siri pun bɛ la lala, dama ba pun kɔrigi Kirisita, hoo ti Yakki-n‑Gaari pɛbila maaligu la - pa paanu kan ka dabina n nyɛ Yakki-n‑Gaari dinni? 8Dizugu ya kyɛ ka ti maali Kyuu wa suŋŋa: ti di mari dabinkura paanu an kyisira, bee, tumbeeri ni putoo buna; amaa bumpaala, an ka dabina, an nyɛ la yɛdda ni yɛlimaŋni dina.
9N daa pun sɔbi n‑ti ya n gbaŋŋu la ni, ni, yan di la’am m‑bɛ ni ni zina dima. 10Tɔ - pa la duniya wa niriba ban tumni zina la yɛla ka n daa tɔ’asi, bee, beem dima, bee, ban yɔmsiri n‑faari niriba, halli baseeba ban gyeemni buga la gba: di yi da nyɛ la lala, ya naa n‑yi la duniya wa ni zaa. 11Amaa man yi sɔbri n‑tiri ya wa, ni, ninvugsɔ yi bɛ ni ka boonni u maŋŋa, ni, ya mabiiya Yisa yuuri zugu, ka tumni zina m‑mari beem, halli n‑gyeemni buga gba, bee, n‑zuuri niriba nyaaŋŋa, bee n‑nyuuri daam m‑bugra, bee, n‑yɔmsiri n‑faari niriba - lala tataabu daana ka n yɛtti ya, ni, yan di la’amni ni u n‑diri diibu. 12Ammi, m ba’a bɛ la ban pa ti niriba yɛla ni, bee? - ni n ti kari ba sariya. Ay, pa lala! Yan mun katti la ti toori niriba yɛla, bee m ma’ari ni? 13Seeba ban pa ti niriba muna - Naawunni nin kari ba sariya. Ni, “Ya karima putoo daana n‑yiisi ya puuni.”
61Ya sɔ yi mari yɛttɔ’a ni u taraana, ka u zaŋŋi lala yɛttɔ’a maa n‑kyaŋŋi ban bu gyeemni Naawunni la saani ka kyɛ Naawunni niriba maa - lala mari soori? - Ay! lala ka soori. 2Ammi, ya bu mi, ni, Naawunni niriba maa nin ti kari duniya wa zaa sariya? Ka ya yi ya kari duniya wa sariya, ya ku toaai n‑kari sarabisi? 3Bee, ya bu mi, ni, ti nin kari halli malaakadima sariya gba? Ka ku toaai n‑kari saalidima maa yɛla, fa? 4Amaa yarima yi mari yɛttɔ’a anŋɔ taabu, ya kyɛnni seeba saani ni ba kari n‑ti ya, ka ba pa la ninvugseeba Naawunni niriba ŋɔn tiri gyirima. 5N yɛtti dinŋɔ la, ni n ti diisi ya vi. Ammi, sɔ ka ya saani ŋɔn mari yɛm n nin toaai m‑maali ya yɛla maa? - halli ninvugu yinni gba? 6Ka ya ziiri taaba n‑kyɛnni kootu ni, halli seeba ban ka yɛdda saani. 7Yan zaŋŋni taaba n‑kyɛnni kootu ni maa kur wulisi, ni, ya pun lu. Ni, ba tum la taalli ya saani; tɔ, ka wula zugu ka ya ku kyɛ taalli maa m‑pɛŋŋi ba? Ni, ba fa ya buna yɔri; tɔ, ka wula zugu ka ya ku kyɛ di yɛla m‑basi? 8Amaa yarima n tumni taalli ka faari buna - halli ya taaba saani la gba! 9Ammi, ya bu mi, ni, ban tumni taalli la ku nya Naawunni naam maa? Yan di yɔmsi ya mansi: see ka ya baŋŋi, ni, zina dima ku nya Naawunni naam, ka ba’amaanniba gba ku nya, bee gyɛ’amiru dima ni dɔppa ban tumni lala, bee ban zaŋŋni ba dɔtaaba n‑doontira; 10ni na’ayigsi, ni beem dima, ni danyuuriba, ni minaafigsi, ni ban yɔmsiri niriba - banŋɔ sɔsɔ ku nya Naawunni naam; ba nuu ka lala faari maa yɛla ni, halli beela. 11Ya seeba mun daa bɛ la lala. Amaa ya daa nya koom suubu; ba daa kyɛ ka ya leebi Naawunni niriba kasikasi; ba daa deaai ya, ni, yɛlimaŋni dima, ti Dugma Yisa Kirisita Masiiya yuuri zugu, ni ti Ba Naawunni Vuusim Kasi la saani.
12Ni, ‘M mari la seelikam yiiko.’ - tɔ, amaa pa seelikam zaa m paasiri suŋŋsim. Ni, ‘M mari la seelikam yiiko’ - tɔ, amaa di kyɛ ka seelikam zaa nyaŋŋi ma. 13Ni, ‘Diibu nyɛ la puuri dinni, ka puuri mun su diibu yɛla.’ - tɔ, amaa Naawunni nin kyɛ ka abayi wa zaa ti baasi yɔri. Pa zina n su ningbina fukumsi, amaa ti Dugma n su a; ningbina maa Dugma n nyɛ u. 14Naawunni yiiko ka u daa zaŋŋi n‑yisigi ti Dugma kum ni, ka u nin yisigi ti gba lala. 15Ya bu mi, ni, ya ningbina nyɛ la Kirisita ningbinluga? Ka n ya niŋi la wula n‑zaŋŋi Kirisita ningbinlugri n‑la’am n‑leebi gyɛ’amiru ningbiŋŋu lugri? Ay! - lala ka soori. 16Bee, ya bu mi, ni, ŋɔn la’am n‑tabli ni gyɛ’amiru, ni, babayi maa zaa leebi la yummu? Dama di yɛliya, ni, “Babayi maa zaa nin la’am m‑bɛ ni kaman bunni yinni.” 17Ŋɔn mun la’am u maŋŋa ni ti Dugma, ba leebi la sii yinni. 18Ya zɔma n‑yi zina tuma ni; dama tumbeeri zaa pa la nira ningbiŋŋu puuni yɛttɔ’a, na’ala zina tuma nyɛ lala; amaa ŋɔn niŋi zina tuma zaa niŋni lala tumbeeri u toori ningbiŋŋu ni. 19Bee, ya bu mi, ni, ya ningbina maa nyɛ la Sii Kasi gbeebu ziiya? - u Gyeeŋŋu Duu. Dama ya daa deaai Sii Kasi maa Naawunni nuu ni, ka u bɛ la ya saani. Ya bu su ya maŋtoori yɛla; 20ay! - ba daa da ya ni. Dizugu ya zaŋŋma ya ningbina n‑tiri Naawunni gyirima.
71Tɔ: ka zaŋŋi n‑kyaŋŋi yɛttɔ’aseesi yan daa sɔbi a yɛla la: di veela ni doo bɛ ni ka bu di pɔ’a. 2Amaa zina kɔrisi zugu, ya kyɛ ka doo zaa mari u pɔ’a, ka pɔ’a zaa mari u sira. 3Kyɛ ka doo maa tiri u pɔ’a din sumsi u, ka pɔ’a maa gba tiri u sira, hoo din tuusi seem. 4Dama pɔ’a maa ningbiŋŋu pa la u toori dinni kɔkɔa, amaa u sira gba dinni; ka lala doo maa ningbiŋŋu pa la u toori dinni kɔkɔa, amaa u pɔ’a gba dinni. 5Yan di za’asi taaba, ka di yi pa la ya niŋi la nangbanyinni, ni, ya zaŋŋi lala saha maa n‑susiri Naawunni; ka laa n‑la’am taaba yaasa. Ka di kyɛ ka Sintaani zamsi ya n‑nyaŋŋi, yan ku toaai m‑mari ya mansi zugu. 6Man yɛtti la nŋɔa, di pa la n zaali ya lala zaaligu, amaa ya yi tumni lala, n nin sakki. 7Man saani, n da boori la sɔkam dɔli la n toori soori. Amaa sɔkam mari la u toori soori Naawunni piini zugu: yinni mari la piini kanŋɔa, ka sɔ mari la seaa.
8Tɔ: ka n yɛtti n‑tiri seeba ban na bu di pɔ’a, bee, n‑kuli doowa, ni pukɔya gba, ni, ba yi kpalim m‑bɛ hoo man bɛ seem wa, di sɔa. 9Amaa ba yi ku toaai n‑gbaai ba mansi, ba dim pɔ’aba, bee, n‑kuli dɔppa. Ya yi niŋi lala di veela n‑gaari ya kyɛ ka pɔ’aba bee dɔppa yɛla ti mugsi ya. 10Ban mun mari pɔ’aba, bee, siridima ka n yɛtti wa - amaa pa mani n‑yɛtta, amaa ti Dugma zaaligu nŋɔa - ni, pɔ’a di yi u sira yiri: 11amaa u yi yi, ŋɔn di laa n‑kuli dɔsɔa, bee, ŋɔn labma u sira maa yiri. Ka doo mun di yiisi u pɔ’a. 12Ban kpalim muna ka n yɛtti wa - mani n‑yɛtta, pa ti Dugma zaaligu nŋɔa - ni, Kirisita bisɔ yi mari u pɔ’a ka pɔ’a maa pa la yɛdda nira amaa u sakki ni u kpalim m‑bɛ u saani, tɔ, ŋɔn di yiisi u pɔ’a maa. 13Ka pɔ’a mun yi mari u sira ka sira maa pa la yɛdda nira amaa u sakki ni u kpalim m‑bɛ u saani, tɔ, ŋɔn di yi. 14Dama doo ŋɔn ka yɛdda maa leebi la Naawunni dinni u pɔ’a la zugu, ka pɔ’a sɔ ŋɔn ka yɛdda la gba leebi la Naawunni dinni u sira la zugu: di yi pa lala, ya biisi naa m‑pa la Naawunni dinni, amaa ka ba siri nyɛ la u dinni. 15Amaa ŋɔn ka yɛdda la yi ya bakki, kyɛ ka u bakki. Yɛdda daana la ka taalli dinŋɔ ni: Naawunni m booli ti ni ti bɛ sufudoaa ni. 16I bu nya, pɔ’a? - di bu ta’ai ni i fa i sira m‑basi. Bee nyini bu nya, doowa? - di bu ta’ai ni i fa i pɔ’a m‑basi.
17Di zaa yɔri, ya kyɛ ka sɔkam kpalim m‑bɛ beesiseaa ti Dugma ŋɔn daa zaali u, sahanseaa Naawunni ŋɔn daa booli u maa. N zaaligu n‑kur la, man yi bɛ Naawunni niriba la’aŋŋu kam zaa ni. 18Dɔsɔ m bɛ ni ka ba daa guni u pɔi ka Naawunni naayi booli u? - Tɔ, u di kpiisi gunibu maa. Sɔ mun bɛ ni ka ba daa bu guni u ka Naawunni booli u? - Tɔ, u di laa n‑kyɛ ka ba guni u. 19Gunibu bee bu guni zaa nyɛ la yɔri: din kpa talasi nyɛ la Naawunni zaaligu zaa dɔligu. 20Kyɛ ka sɔkam kpalim m‑bɛ ŋɔn daa bɛ seem sahanseaa Naawunni ŋɔn daa booli u. 21I yi daa nyɛ la daabri i booligu saha maa, nyin di kyɛ ka di mugsi i - amaa i yi ti nya soori ni i ti yi daabtiri maa na, kur dɔla ka n‑yi. 22Yɛlimaŋni, ŋɔn daa nyɛ daabri u booligu maa saha zaa mari la yɔlisim ti Dugma saani, ka ŋɔn mun daa su u maŋŋa u booligu maa saha leebi la daabri n‑ti Kirisita. 23Ba daa da ya ni n‑yɔa; dizugu yan di leebi daaba n‑ti saalidima. 24Dizugu sɔkam ŋɔn daa bɛ seem zaa ka Naawunni daa booli u, u kpalimma m‑bɛ lala, Naawunni zugu.
25Tɔ; ka ban na bu di pɔ’aba muna, ni pɔ’aseeba ban na bu kuli dɔppa gba - n ka ti Dugma zaaligu zaŋŋi n‑kyaŋŋi ba yɛla; amaa man ŋɔn nyɛ sɔ Naawunni ŋɔn zɔ namboo n‑ti ma la, ka u kyɛ ka n niŋi yɛdda daana di zugu, m mari la saawara n‑ti ba. 26Ni, n teesiya, ni, zuna mugsigu ŋɔn bɛ seem zugu, ba yi kpalim m‑bɛ lala, di sɔa. 27Ni, i pun di pɔ’a? - tɔ, di yiisi u. I na ka pɔ’a - tɔ, di bɔ pɔ’a. 28Amaa i yi di pɔ’a, i bu tum taalli; ka pɔ’asariga yi kuli doowa, u gba bu tum taalli. Amaa ban mari pɔ’aba, bee siridima, nin di wahala duniya wa puuni, ka m boori ni n kyɛ ka ya ku di lala wahala. 29Man wulisiri seelli maa nŋɔa, m mabiisi: saha maa ku yuui. Pampaŋŋɔ zaŋŋi n‑wa, see ka ban mari pɔ’aba gba bɛ hoo ban ka. 30Lala yaasa, kyɛ ka ban kumni la bɛ hoo ban bu kumna, ka ban mari sufumaasim bɛ hoo ban mari sufusa’aŋŋu, halli ban daari neema gba bɛ hoo ban bu su marigu. 31M‑paasi lala, ban mari duniya buna n‑tumna, ba di kyɛ ka ba ba’a zaa bɛ a ni. Dama duniya kanŋɔ gatti ni maa. 32M bu boori ni seelli ti mugsi ya. Dakoori ba’a zaa bɛ la ti Dugma yɛla ni; ni u baŋŋi ŋɔn nin niŋi seem ka ti Dugma sufu maai. 33Pɔ’adaana mun ba’a bɛ la duniya yɛla ni; ni u baŋŋi ŋɔn nin niŋi seem ka u pɔ’a sufu maai; 34ka u ba’a puri buyi. Lala ka pukoori, bee, pɔ’asariga ba’a zaa bɛ la ti Dugma yɛla ni; ni u baŋŋi ŋɔn nin niŋi seem ka bɛ kasi n‑ti ti Dugma, u ningbiŋŋu ni, ni u sii ni gba. Pɔ’a sɔ ŋɔn mari u sira muna - u ba’a bɛ la duniya yɛla ni; ni u baŋŋi ŋɔn nin niŋi seem ka u sira sufu maai. 35N yɛtti dinŋɔ la ya suŋŋsim zugu; pa la man ya ta’ari ya yɛla. N ya wulisiya ya ya nin niŋi seem ka ya teesa ku puri, amaa ka ya tumni din tuusi, ka kur gyeemni ti Dugma la suŋŋasuŋŋa.
36Tɔ: ka zaŋŋi n‑kyaŋŋi dɔsɔ ŋɔn su pɔ’asariga yɛla maa: pɔ’a maa yuuma yi paai doo kulibu ka dɔsɔ ŋɔn su u yɛla maa teesi, ni, u bu tumni din tu seem n‑tiri u, kyɛ ka u niŋi u sufu ŋɔn boori seem: ba yi ti niŋi amriya di ka taalli. 37Amaa lala doo maa yi niŋi u sufu ni yɛdda, ka sɔ bu mugsiri u, u yi nyaŋŋi u maŋŋa ka gbaai gbaari kirikiri - tɔ, u yi kyɛ ka pɔ’a maa kpalim la pɔ’asariga, lala gba veela. 38Dinŋɔna pɔ’a maa yi ti kuli doowa, lala dɔli la soori amaa u yi bu kuli doowa, di sɔa.
39Pɔ’a sɔ yi kuli doowa, di sum ni u bɛ la u sira maa saani, halli ni doo maa nyɔvuri tɔriga. Amaa u sira maa yi ti kpi, u mari soori ni u kuli dɔsɔ ŋɔn boora; amaa see ka doo maa nyɛ la ti Dugma nira. 40Di zaa yɔri, u yi kpalim la pukoori u nin mari sufumaasim n‑gaari lala - man teesi seem nŋɔa, ka m mi, ni, n gba mari Naawunni Siiya.
81Tɔ; ka zaŋŋi n‑kyaŋŋi bunseesi ban zaŋŋi m‑maali ba’a la yɛla: ni, ‘Ti zaa mari la bamsim.’ - tɔ, ti siri mi lala halli, amaa bamsim lala taabu zugu ka niriba kur duusiri ba mansi; wurilim mun nyɛ la din paasiri niriba beesisuŋŋu. 2Ka nira ŋɔn teesi, ni, ŋɔn mi la seelli la - di daama na ka miilinsi din dɔli soori. 3Amaa nira ŋɔn wuri Naawunni, Naawunni mi u yɛla. 4Tɔ: zaŋŋi n‑kpa ba’a bundira diibu ziiya, ti mi, ni, ba’ari pa la bunseelli kam duniya wa ni, ka wunni ka ni di yi pa la Naawunni kɔkɔa. 5Ba yi tɔ’asi ba’a ni wuna yɛla duniya wa puuni, saazugu bee tingbaŋŋu ni - halli ka ba siri tɔ’asiri la wuna ni dugmadima pam yɛla - 6di zaa yɔri, dama tirima saani ka Naawunni yinni bɛ ni. Ti Ba Naawunni n nyɛ u, ka bunseelli kam yi la u saani na, ka ti gba bɛ ni n‑tiri u. Ka ti Dugma yinni gba bɛ ni: Yisa Kirisita n nyɛ u, ka bunseelli kam bɛ ni ŋɔn Yisa zugu, halli ŋɔn zugu ka ti gba bɛ ni.
7Yɛlimaŋni nla: amaa pa sɔkam zaa m mari bamsim wa. Seeba na kpalim m‑miili la ba’a yɛla, halli ka ba yi ti di lala diibu ba teesiri, ni, ba diri a ni n‑tiri ba’ari maa. Lala ka ban bu mi taalli ni din tu la yɛla galimiya ni. 8Pa diibu zugu ka ti pɔtti Naawunni saani na: ti yi bu di, ti ku pɔsigi seelli; ti mun yi di, lala ku paasiri ti seelli. 9Amaa ya baŋŋma ka ya yuubu niŋbu di kyɛ ka ban yɛdda bu zɛ deede la ti burigi n‑lu. 10Ya bu nya? - ŋɔn bu mi taalli ni din tu la yi ti nya ka nyini bamsim daana wa bɛ la ba’a duri ni n‑diri diibu, ammi, lala ku kyɛ ka u di ba’a diibu? - Ii, u nin di. 11Ka lala nin kyɛ ka ŋɔn na zi yɛla suŋŋa wa baasi yɔri nyin bamsim maa zugu - halli ni u nyɛ la i mabiiya, ka ŋɔn gba zugu ka Kirisita daa kpi. 12Ya yi tum taalli wa taabu n‑niŋi ya mabiisi, ka kyɛ ka ba burigi ban na zi soori deede zugu, ya tumni la taalli n‑niŋi Kirisita. 13Dizugu n numni wa ŋɔppu yi nin kyɛ ka n taraana burigi, dinŋɔna n ku laa n‑ŋɔbi numni yaasa, dama di nin kyɛ ka n taraana burigi n‑lu.
91Man bu su m mammaŋŋa? Pa tuumu n nyɛ ma? Bee, m pun bu nya ti Dugma Yisa? Ay! - n daa nya u ka leebi u tuumu, ka ŋɔna n ti ma yɔlisimma: halli n tuma zugu ka yarim gba leebi Naawunni niriba. 2Dizugu n yi pa la tuumu n‑ti seeba, n nyɛ la tuumu n‑ti yarima - man zugu ka ya nyɛ la Naawunni niriba, ka lala zugu kyɛ ka ba baŋŋi, ni, tuumu n nyɛ ma.
3N labsigu nŋɔa, n‑tiri ban ya boosi ma boosa. 4Ammi, tirima ka soori ni ti nya ti bundira ni bunnyuura? 5Halli tirima kɔkɔ n ka soori ni ti di pɔ’a ŋɔn nyɛ yɛddaniŋna, ka kyɛ ka u dɔli ti ti gyiliŋŋu ni, bee? - hoo tuumuseeba la ŋɔn tumni seem, ni ti Dugma tunzɔppa la, ni Siifasi gba. 6Bee, kulla man ni Baanabasi kɔkɔ n ka soori ni ti ku ti bukaata, see ka ti tumni ti toori nuusi tuma? 7Sɔ m bɛ ni m‑mari u toori samni n‑tumni soogya tuma? - Ay, ba yoori ba zaa! Bee, sɔ bɛ ni n‑sa tiisi ka ku di a wala? - Ay, ŋɔn saari zaa n deaari wala! Yaasa, sɔ m bɛ ni n‑guri bunkɔbri ka ku nyu ba bisim? - Ay, ba zaa nyuura! 8M bu tɔ’asiri lala n toori ninsaala teesa zugu, amaa Naawunni zaaligu gba yɛtti la lala. - Bee, m ma’ari ni? 9Dama di sɔbi n‑dooli Musa zaaligu sɔppu ni, ni, “Nigi yi tumni kyi buubu tuma, yan di lɔ ba nɔya.” - Tɔ, nigi yɛla m mugsi Naawunni, bee? 10Ay! - U yɛtti dinŋɔ zaa n‑ti la tirima, bee wula? Ii! - tirima zugu ka ba daa sɔbi a zaa, ni lala kyɛ ka ŋɔn koora ni ŋɔn buuri kyi zaa nin la’am m‑mari tama, ni, ba nin deaai ba tɔra. 11Tɔ; ka tin daa tum ya saani seem la ŋmanni la hoo kyi koobu tuma ka di bɛ la ya siisi ziiya; ka di yi bɛ lala, ammi, ti ka soori ni ti nya anfaani ya saani duniya wa ziiya? 12Soori mun yi bɛ ni ka baseeba nyari lala anfaani ya saani ka di bu sum ni tirima gba nya?
Amaa di zaa yɔri, ti daa bu zaŋŋi lala soori maa. Ti daa yɔ ti toori samni zaa, dama ti daa bu boori ni Kirisita lahabasuŋŋu tuma labi nyaaŋŋa. 13M‑paasi lala, ya bu mi, ni, ban tumni Naawunni Gyeeŋŋu Yiri ni maa nyari ba diibu la lala tuma zugu? Ii! - ban deaari bunkɔbri niriba saani m‑maanni n‑tiri ba kur mari ba tɔra. 14Lala taabu ka ti Dugma zaali, ni, ban tumni u lahabasuŋŋu tuma maa nin nya lala tuma maa yoori. 15Soori bɛ ni, amaa man mun daa bu deaai lala anfaani. M bu sɔbri yɛla wa ni ya ti niŋi lala n‑ti ma. Ay! - n yi da kpi di naa n‑sɔa! M bu boori ni ba ta’ari m bara nyuubu. 16Ya bu nya? - n yi mooli lahabasuŋŋu maa yɛla, lala bu ti ma soori ni n ti nyuuri bara. Yɛlimaŋni, di nyɛ ma la talasi - halli n yi bu moonna, n nin di wahala. 17N yi tumni lala tuma maa m mammaŋŋa sufu yuubu zugu, n nyari anfaani di ni; amaa di yi pa la n yuubu zugu, n kur kpalim n‑tumni tunseesi ban zaali ma la. 18Ka n yoori anfaani nyɛ la bɔa? Dinŋɔ kɔkɔa: ni, n yi moonni lahabasuŋŋu maa ka ba deaari yɔri, man ŋɔn bu boori ligri zugu, anfaani nla n‑ti ma.
19Tɔ: ni man su n toori maa zaa, n sakki, ni, n leebi la daabri n‑ti sɔkam, ni lala ti kyɛ ka n nya niriba pam ka ba ti tuligi. 20Yɛhudiya dima maa saani ka n daa leebi hoo Yɛhudiya doowa, ni lala nin kyɛ ka n nya ba ka ba ti tuligi; n siri pa la zaaligu ŋɔn su sɔ fukumsi, amaa n leebi la hoo lala nira n‑tiri zaaligu ŋɔn su seeba fukumsi la, ka lala ti kyɛ ka zaaligu niriba wa ti nya tuliginsim. 21Ban mun ka zaaligu la saani ka n yi leebi ba taraana n‑gba kɔŋŋi zaaligu: n siri pa la sɔ ŋɔn bu dɔli Naawunni ŋɔn zaali soori la, dama Kirisita zaaligu su n yɛla zaa, amaa lala kyɛ ka n nya ban ka zaaligu la ka ba ti tuligi. 22Halli ban ka yaa la saani n daa sakki n‑leebi ŋɔn gba ka yaa; yɛlimaŋni, saalidima zaa ŋɔn bɛ seem man gba daa sakki, ni, n ti leebi lala; ka lala ti kyɛ ka n nyaŋŋi n‑fa seeba m‑basi. 23Anŋɔ zaa ka n niŋna, Naawunni lahabasuŋŋu zugu, ni man gba nin toaai n‑la’am n‑di ka bunsuma.
24M‑paasi, ya bu mi zoaa yɛla? - ni, ban zɔri zoaa ni la saani, zɔzɔttiba maa zaa zɔra, amaa yinni kɔkɔ n yi zɔ n‑di. Dizugu ya kpaŋŋma ya mansi n‑zɔ suŋŋa din nin kyɛ ka ya zɔ n‑di. 25Ŋɔn ya zɔ zoaa ni, bee, n‑ŋmɛ bɔla muna - ba zaa yi mugsiri la ba mansi ni nimmoaa m‑bamsiri deema maa. Ba niŋni la lala ni ba ti di n‑deaai yaanni kan bu yuura; tirima mun ya di seaa kan bu naara. 26Dizugu man mun bu zɔri zoaa la ni hoo ŋɔn zɔri yɔriyɔri; m bu zabri hoo ŋɔn buuri pɛsigu. 27Ay! - n mari n toori ningbiŋŋu ka gbaari ka ni nimmoaa, ni lala zugu kyɛ ka m pa la sɔ ŋɔn yiisi wa’azu n‑ti seeba, ka m mammaŋŋa kɔŋŋi nyaabu.
101M mabiisi, m bu boori ya kpalim ziilinsi ni, see ka ya baŋŋi, ni, ti badima zaa daa la’am m‑bɛ sangbaŋŋu la lɔŋni, ka ba zaa daa la’am n‑kpɛ teeku maa puuni n‑lɔŋŋi. 2Tɔ, lala n daa nyɛ di: ka di ŋmanni la hoo ban daa su ba zaa koom n‑ti Musa, sangbaŋŋu ni teeku la puuni. 3Ba zaa daa la’am n‑di diseebu din daa pa duniya wa diibu, 4ka daa nyu bunnyuuriseebu bun daa pa duniya wa dinni. Ni, tampii maa daa dɔli ba - pa duniya wa tampii n‑daa la - ka koom daa yi ka ni na; ka lala tampii maa daa nyɛ Kirisita Masiiya. 5Di zaa yɔri, ba pam n daa nyɛ seeba Naawunni sufu ŋɔn daa bu maai ba zugu; ka ba daa kpi n‑kpalim n‑dɔya yoo maa ni. 6Tɔ, ka anŋɔ n nyɛ an kpaamni tirima n‑wulisiri ti, ni, ti di dɔli kɔribeeri hoo ban daa dɔli seem. 7Halli yan di leebi ban maanni ba’a, hoo ban seeba daa maanni la - hoo din pun sɔbi n‑dooli seem, ni, “Niriba maa daa zinni ni ba ti di ka nyu, ka naayi doaai na nti deemna.” 8Ti di laa n‑niŋi zina tuma, hoo ban seeba ŋɔn daa niŋi seem, ka ba niriba tusa pisi ni ata daa kpi dahinyinni la. 9Ka ti di zamsiri ti Dugma, hoo ban seeba ŋɔn daa zamsira ka wigi daa ku ba. 10Yaasa, ti di nyurimna, hoo ban seeba ŋɔn daa nyurimni maa ka malaaka kum daana daa kyɛ ka ba baasi yɔri. 11Tɔ: anŋɔ zaa daa paai ba na, ka a wulisiri ti yɛla, ka ba daa sɔbi a n‑dooli ni ba ti kpaamni ti a zugu - tirima ban kpalim nti nya duniya naari saha paari na. 12Dizugu, i yi teesi, ni, i zɛ la deede, nyin baŋŋma ka di lu! 13Yan nya zamsigu seem, di bu yakki n‑gaari ninsaalidima ŋɔn nyari seaa. Yɛdda daana n nyɛ Naawunni, u ku kyɛ ka zamsigu seaa kan gaari ya paai ya. Halli zamsigu yi ti paai ya na, u nin bɔ sɔseaa kan nin kyɛ ka ya nyaŋŋi.
14Dinŋɔna, m mabiwutta, ya zɔm ka yi ba’a ni buga gyeeŋŋu ni. 15Ya nini n neaai, ka di zugu ka n tɔ’asiri lala n‑tiri ya. Ya mammansi kur baŋŋma n yɛttɔ’a maa gbinni ŋɔn nyɛ seem. 16Ti yi mari bunnyuura kɔbeaa la m‑puusi Naawunni barika, pa la tin la’amni n‑tɔtti Kirisita ziim la zugu? Ti mun yi zaŋŋi diibu la n‑ŋmaari n‑tiri taaba, pa la tin la’amni n‑tɔtti Kirisita ningbina zugu? 17Tɔ, ka diibu yinni m bɛ ni, ka tirim ban zoaai la’amni n‑ŋɔbra, ka ti ti leebi ninvugyinni ningbina, dama ti zaa la’am n‑diri diibu yinni. 18Ya bu ya teesi Izraɛli dima maa yɛla? Ban nyɛ Izraɛli dima duniya wa soori zugu la, niriba zaa ban la’amni m‑maanni sara la, ba laa n‑la’amni n‑tɔtti numni maa n‑ŋɔbra. 19Bɔ ka n wulisiri wa? - Ni, ba’ari numni nyɛ seelli? bee, ni, ba’ari nyɛ seelli? 20Ay! - amaa ba’amaanniba bu maanni Naawunni, arizimbeeri ka ba maanna. Ka m bu boori ni ya la’amni n‑deaari arizimbeeri yɛla tɔra. 21Yɛlimaŋni, ya ku toaai n‑nyu ti Dugma bunnyuura kɔbeaa ni, ka laa n‑nyu arizimbeeri dinni m‑paasi - lala ka soori. Ya ku toaai n‑di ti Dugma laa ni, ka laa n‑di arizimbeeri dinni ni - lala gba ka soori. 22Bee, ti ya kyɛ ka ti Dugma nyuuri yisigi? Ammi, ti mari yaa n‑gaari u? Ay - ti ka, walla!
23Ni, ‘M mari la seelikam yiiko.’ - tɔ, amaa pa seelikam zaa m paasiri suŋŋsim. Ni, ‘M mari la seelikam yiiko.’ - tɔ, amaa pa seelikam zaa m paasiri niriba beesisuŋŋu. 24Yan di kyɛ ka sɔkam bɔ u mammaŋŋa yɛla, amaa u taraana yɛla ka u boora. 25Ya ŋɔbma nakoosidima numkoosa zaa, amaa di boosiri numseesi yɛla ni ya ti nya galinsi a zugu. 26Dama di sɔbiya, ni, “Duniya wa, ni din bɛ ka ni maa - a zaa nyɛ la ti Dugma dinni.” 27Tɔ. Sɔ ŋɔn bu niŋi yɛdda yi ti zuusi ya u bundirigu ka ya boori kyɛnni, yan dima ban zaali seelli na zaa; yan di boosiri a yɛla ni ya ti nya galinsi a zugu. 28Amaa sɔ yi ti yɛli ya, ni, “Ba’ari numni nŋɔa.”, dinŋɔna yan di di, ninvugsɔ ŋɔn yɛli ya lala maa zugu, ni yan ku ti galim sɔ sufu ni teesa zugu. 29- Tɔ, lala nira maa sufu ni teesa yɛla ka n tɔ’asiri maa, pa ya mammaŋŋa dina. Mani n su m mammaŋŋa yɛla, ka dizugu n ku kyɛ ka sɔ zaŋŋi u sufu ni teesa n‑galim ma ka di mugsi ma. 30N yi puusi Naawunni ka di diibu maa, ba ya niŋi la wula n‑galim ma, diibu wa zugu? - dama m pun puusi Naawunni di zugu. 31Dizugu ya yi diri diibu, bee, n‑nyuuri bunnyuura, bee, ya yi niŋni seelli zaa, ya kyɛ ka ya tumni lala n‑tiri Naawunni gyirima. 32Yan di kyɛ ka sɔsɔ burigi n‑lu ya yɛla zugu - pa Izraɛli dima, bee ban pa Izraɛli niriba, halli Naawunni niriba gba. 33Lala ka man moora, ni n kyɛ ka sɔkam sufu maai n yɛla zugu. M bu boori m mammaŋŋa anfaani yɛla, see din mari anfaani n‑tiri sɔkam - di nyɛ la: ni, ba nya tuliginsim.
111Ya dɔli n soori maa, hoo man gba dɔli Kirisita Masiiya soori seem la.
2Tɔ: ka m pɛ’ari ya, dama ya teaari n yɛla sahakam ka kpalim n‑dɔli wulisigu maa zaa, hoo man daa zaali ya seem la. 3Amaa m boori ni ya baŋŋi, ni, dɔppa saani sɔkam zaa zuguraana n nyɛ Kirisita Masiiya, pɔ’a mun zuguraana nyɛ la u sira, hoo Kirisita zuguraana ŋɔn nyɛ Naawunni. 4Dɔsɔ ŋɔn pili u zugu ka susiri Naawunni, bee, n‑tɔ’asiri anabitiri yɛttɔ’a, di daama diisiri u maŋŋa vi. 5Amaa pɔ’asɔ ŋɔn mun bu pili u zugu ka susiri Naawunni, bee, n‑tɔ’asiri anabitiri yɛttɔ’a, lala pɔ’a diisiri u maŋŋa vi. U yi ti niŋi lala, di ŋmanni la hoo ŋɔn laa m‑puni u zugu ka doaai ni zugkoaa n‑tɔ’asira. 6Dama pɔ’a yi ku sakki, ni, u bɔbi u zugu, dinŋɔna ŋɔn kyeema, bee, m‑puni ka doaai n‑zaani zugkoaa. Ka lala mun yi nyɛ la vi, dinŋɔna see ka u bɔbi u zugu. 7Doo bu sum ni u pili u zugu, dama Naawunni ŋmaari n nyɛ u, n‑tisiri Naawunni gyirima; pɔ’a mun tisiri doo maa gyirima. 8Dama ba daa bu zaŋŋi pɔ’a m‑maali doowa, amaa ba daa naam doowa pɔi ka naayi yiisi pɔ’a u saani na. 9Dizugu pa pɔ’a zugu ka doo daa bɛ ni, amaa doo maa zugu ka ba daa maali pɔ’a maa. 10Dinŋɔna see ka pɔ’a maa bɔbi u zugu suŋŋa, ban su u fukumsi zugu, ni malaakadima la zugu. 11Ni dinŋɔ zaa, ti Dugma saani pɔ’a pa u kɔkɔa ka kyɛ doowa, ka doo gba pa u kɔkɔa ka kyɛ pɔ’a. 12Ba daa naam doo ka yiisi pɔ’a u saani na, ka pɔ’a mun yi laa n‑dɔ’ari doowa. Ka seelikam yi la Naawunni saani. 13Ya mammansi teesim din sumsi ni: pɔ’a yi bu pili u zugu ka susiri Naawunni - di mari soori? 14Duniya wa beesigu kaari wulisiri ti lala - ni, doo yi mari zɔbwɔ’ala, di mari la vi. 15Pɔ’a mun yi mari u zɔbwɔ’ala, di mari la gyirima n‑ti u. Ba ti u lala zɔbri ni a ti leebi bɔbsuŋŋu n‑ti u. 16Sɔ yi ya laa n‑ŋmɛ nangbankpeemni dinŋɔ zugu, kyɛ ka n yɛli ya, ni, tirima bu dɔli lala soori, halli ya’aseelikam Naawunni niriba ŋɔn la’amni n‑gyeemna.
17Tɔ: ka man ŋɔn ya tɔ’asi yɛliseesi n‑ti ya wa, di pa la pɛ’abu zugu ka n nin tɔ’asi. Dama yan la’am taaba sahanseaa la, di bu kyɛ ka ya yɛla maa kyɛnni tooni: ay! - amaa a labri la nyaaŋŋa. 18Dama, daŋŋni, n wum ya lahabaari, ni, ya yi la’am taaba ni ya gyeem Naawunni, ya mari la nangbanwala - ka n sakki n sufu ni, ni, di bu ta’ari ni ya bɛ lala. 19Dama see ka nangbanwala bɛ ya ni, ka lala nin kyɛ ka Naawunni nini ŋɔn tigi seeba la yɛla ti yi paalu ni. 20Tɔ, ka dizugu ya yi la’am taaba, di pa la ti Dugma diibu ka ya dira. 21Dama ya yi diri ni, sɔkam diri la u mammaŋŋa diibu n‑daŋŋni u taraana; ka kɔm mari seeba, halli ka seeba mun nyuuri nti bugra. 22Wula? Ya ka yiya n‑nin toaai n‑di ka nyu a puuni, bee? Bee, Naawunni niriba gyeeŋŋu la’aŋŋu maa ka ya gɔsi yɔri, halli nti zeemni ban ka, ka diisiri ba vi? Ammi, n nin pɛ’ai ya di zugu? - Ay! n ku pɛ’ai ya, walla!
23Dama man daa deaai seelli ti Dugma saani la ka n daa zaŋŋi n‑wulisi ya: ni, yunseaa ban daa figsi ti Dugma Yisa maa, u daa daŋŋi n‑zaŋŋi diibu la 24m‑puusi Naawunni pɛ’abu n‑yɛli, ni, “N ningbina nŋɔa n‑ti yarima; ya niŋma lala ka teaari n yɛla.” 25Ka ban daa di n‑naai maa, u daa zaŋŋi kɔbeaa gba lala, ni, “Naawunni nangbanyinni zaalipaalli maa nŋɔa; n ziim nin maali lala zaaligu maa n‑ti ya. Ya yi kur ti nyu kanŋɔ sahanseaa zaa, yan teaama n yɛla.” 26Tɔ, ka sahanseaa kam ya yi ti di bundira wa ka nyu kɔbeaa wa bunnyuura, ya moonni la ti Dugma kum yɛla, halli ni u lappu na.
27Dizugu ŋɔn mi, ni, u bu dɔli soori, ka laa n‑di bundira wa, bee, n‑nyu bunnyuura wa, u galimni la ti Dugma ningbina ni u ziim maa. 28See ka nira viisi u maŋŋa suŋŋa pɔi ka naayi di bundira maa ka nyu kɔbeaa maa bunnyuura. 29Dama ŋɔnkam di ka nyu ka bu baŋŋi di gbinni, ni, ti Dugma ningbina ni u ziim maa nŋɔa, di daama bɔ la sariya karibu m‑basi u maŋŋa zugu. 30Lala zugu kyɛ ka ya niriba pam kɔŋŋi yaa ka beera; halli ya seeba mun pun ka ni. 31Amaa ti yi viisi ti mansi ka kari ti toori sariya, ba ku ti laa n‑kari ti sariya n‑lusi ti. 32Amaa ti Dugma yi viisiri ti yɛla ka kari ti sariya, u wubsiri ti n‑zaanni ti soori ni, ni lala ti kyɛ ka ba ku la’am ti ni duniya wa dima n‑kari ti sariya n‑lusi ti. 33Ka dinŋɔna, m mabiisi, ya yi la’am taaba ni ya ti di, see ka ya guri taaba. 34Kɔm yi mari sɔa, ŋɔn dima u yiri ni pɔi, ka lala nin kyɛ ka ya yi la’am taaba ya ku nya galinsi di zugu. Tɔ: n yi ti kyɛ ya saani na, n nin laa n‑wulisi ya din kpalim la zaa.
121Tɔ; ka n ya tɔ’asi Sii Kasi piini yɛla n‑tiri ya: m mabiisi, m bu boori ni seelli ti kpalim ka ya bu baŋŋi di. 2Ya mi halli, ni, yan daa na bu niŋi tuuba la, ba daa yɔmsi ya ka ya dɔli ba’a an bu nyaŋŋi n‑tɔ’asira. 3Dizugu n yɛtti ya, ni, Naawunni Sii ŋɔn bɛ sɔ saani zaa, di daama ku toaai n‑yɛli “Yisa baasima yɔri!” Ka di yi pa Sii Kasi maa zugu, sɔ mun ku toaai n‑yɛli, ni, “Yisa nyɛ la ti Dugma!”
4Tɔ: ka piini balibubalibu m bɛ ni, amaa Sii yinni maa bɛ ni n‑tisira. 5Gyeeŋŋu sɔya balibubalibu m bɛ ni, amaa ti Dugma yinni ka ti gyeemna. 6Tuma balibubalibu gba bɛ ni, amaa Naawunni yinni maa n tumni a zaa sɔkam puuni. 7Sii maa wulisiri u maŋŋa n‑tiri sɔkam zaa, ni di zaa ti maali ka kyaŋŋi tooni. 8Sii maa zugu ka ninvugsɔ mari yɛm yɛttɔ’a; ka sɔ mun mari bamsim, lala Sii yinni maa zugu. 9Sɔ yaasa mari la yɛdda lala Sii maa zugu, ka sɔ mun bɛ ni ka u deaai baaridima tippu, Sii yinni maa zugu. 10Seeba yaasa deaari la alahazibu tuma yiiko, bee, anabitiri yɛttɔ’a, bee, m‑baŋŋi siisi yɛla viisigu, bee, n‑tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu, bee, m‑baŋŋi lala yɛttɔ’a maa gbinni n‑wulisira. 11Anŋɔ zaa nyɛ la Sii yinni maa tuma, ka u mari n‑tisiri u sufu ŋɔn boori seem.
12Di ŋmani la hoo ninsaala ningbiŋŋu ŋɔn nyɛ seem: ka nyɛ la bunyinni, amaa ka mari la luga pam; ka luga mun zaa, halli ni an zoaai seem maa zaa, a la’amni n‑niŋi ningbiŋŋu yinni. Tɔ: ka Kirisita Masiiya bɛ la lala. 13Sii yinni maa zugu ka ti zaa daa su Naawunni koom, ka di daa kyɛ ka ti la’am n‑niŋi ningbiŋŋu yinni; halli ni ti seeba daa nyɛ Yɛhudiyadima ka seeba mun daa nyɛ Griikadima gba; ka seeba daa nyɛ daaba, seeba mun daa su ba mansi; ti zaa daa la’am n‑nyu Sii yinni maa. 14Tɔ, ka ningbiŋŋu muna - pa lugri yinni kɔkɔ nla, amaa luga pam. 15Ya bu nya? - Sɔ nɔbri yi ti yɛli, ni, “Tɔ, m pa la nuu, dizugu m pa ningbiŋŋu maa lugri, halli fiiŋ gba!”, lala maa ku kyɛ ka ka siri pa ningbiŋŋu maa luginseaa. 16Bee, sɔ tubri yi ti yɛli, ni, “Tɔ, m pa la nimbiri, dizugu m pa ningbiŋŋu lugri kɔtaa!”, lala maa ku kyɛ ka ka siri pa ningbiŋŋu maa luginseaa. 17Ya bu nya? - ningbiŋŋu zaa yi da nyɛ la nimbiri, ba ya niŋi la wula n‑wumna? Bee, ka zaa yi da nyɛ la tubri, ba ya niŋi la wula n‑wumni nyuu? 18Amaa din nyɛ seem maa, Naawunni daa niŋi luga maa zaa la a lugri a lugri, hoo ŋɔn Naawunni ŋɔn boori seem. 19Yɛlimaŋni, a zaa yi da nya lugri yinni kɔkɔa, yani ka ningbiŋŋu da ya bɛ ni? 20Din nyɛ seem maa, luga maa zoaai ni, amaa a la’amni n‑niŋi ningbimmunni. 21Nimbiri ku toaai n‑yɛli nuu, ni, “I ka bukaata man saani!”, bee, zugu yɛli nɔba, ni, “Ya ka ma bukaata!” 22Ay! - halli luginseesi an ka yaa mari la bukaata gba. 23Ka luginseesi tin yɛtti, ni, an ka gyirima la n nyɛ a, ana ka ti gɔsiri suŋŋa; ka a seesi an bu veela la, ana ka ti mari suŋŋa vi zugu 24- halli ka a bunveela la bu boori lala suŋŋsim. Amaa Naawunni ŋɔn maali ningbiŋŋu seem maa, u zaŋŋi la gyirima n‑ti luginseesi an yɛla bu mugsi pam la. 25Naawunni tum lala ni u ti kyɛ ka nangbankpeemni ni wɔligri ka ningbiŋŋu maa ni, amaa ka luga maa zaa ti suŋŋni m‑mari taaba. 26Lugri yinni yi ti namsi, a zaa yi la’am n‑namsi ni; lugri yinni mun yi nya pɛ’abu, sufu maari n nyɛ di n‑tiri a zaa.
27Tɔ: yarima mun n la’am n‑nyɛ Kirisita ningbiŋŋu, ka ya zaa yinni yinni n nyɛ u ningbinluga. 28Ka Naawunni daa yiisi u niriba ka ba tumni tuma balibubalibu n‑tiri taaba: u daa daŋŋi n‑zaali seeba ni ba ti niŋi u tuumudima maa; ka laa n‑zaali seeba m‑pa anabidima; nta karimbadima, m‑paasi ban tumni alahazibu tuma, ban tibri baaridima, ban suŋŋni niriba, ni Naawunni niriba toondaandima, ni ban tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu. 29Sɔkam zaa nyɛ la tuumu? - Ay! Sɔkam nyɛ la anabi, bee, karimba? Sɔkam n toaai n‑tumni alahazibu tuma? - Ay! di pa lala. 30M‑paasi yaasa: sɔkam tibri la baaridima? Sɔkam n toaai n‑tɔ’asiri yɛttɔ’a balibu? Bee, m‑baŋŋi lala yɛttɔ’a gbinni? - Ay! 31Tɔ: ka dinŋɔna ya booma piiniseesi an tibsa la.
Halli ya kyɛ ka n wulisi ya sɔseaa kan veeli n‑gaari zaa#:-
131N yi nyaŋŋi n‑tɔ’asiri ninsaalidima yɛttɔ’a kam zaa, halli ni malaakadima yɛttɔ’a gba, ka mun ka wurilim, dinŋɔna n ŋmanni la gbiliŋŋa bee feeŋŋa n‑kumni yɔri. 2N yi niŋi anabitiri, ka laa m‑mari bunsɔ’ara zaa bamsim, m‑mari yɛdda halli nti kyɛ ka zɔya vuui m‑paai seela, ka mun ka wurilim, dinŋɔna m pa seelli. 3Halli n yi zaŋŋi n ligri ni n neema zaa n‑tɔri fara dima, ka laa n‑zaŋŋi n ningbiŋŋu n‑kyɛ ka ba nyɔ ka bugum, ka mun ka wurilim, n ka anfaani anŋɔ zaa zugu.
4Wurilim mari la sugru ni nambɔzoaa; wurilim bu zabri nyuuri; ka mun bu nyuuri bara, bee, m‑mari karimbaani. 5Wurilim bu tumni gyɛrilim; di bu boori di mammaŋŋa yuubu, bee, n‑gyɛ suuri yooma: wurilim bu teaari taalli n‑guri ni di ti boosi. 6Wurilim sufu bu maara ninvugseeba tumbeeri zugu; amaa ka mari la sufumaasim yɛlimaŋni zaa zugu. 7Wurilim ta’ari ni, m‑mari yɛdda seelikam puuni, ka laa m‑mari tama ka diri sugru seelikam puuni.
8Wurilim bu naara: amaa anabitiri yɛla yi bɛ ni, a nin paai a tɔriga; ka ba yi ti tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu, ba nin naa n‑sini ba noori; bamsim gba nin paai di naari. 9Dama ti bamsim maa pa la bamsimunni, ka ti anabitiri gba pa la bummunni. 10Ka din nyɛ bummunni deede la yi ti paai na, lala saha ka an pa bummuna la nin gaari n‑naai. 11Ya bu nya? man daa nyɛ bibila sahanseaa la, n daa mari la biilim n yɛttɔ’a puuni, ni n teesa ni n yɛm yɛla zaa ni. Amaa man daa leebi bunkurigu maa, n daa zaŋŋi biilim yɛla maa zaa m‑basi. 12Dama pampaŋŋɔ ti nyari liisaliisa hoo mansɔ’asi ni, amaa ka ti nin nya kasi hoo nini ŋɔn kpa taaba, din daari maa. Pampaŋŋɔ n na bu mi yɛla zaa suŋŋa, a seesi kɔkɔ ka m mi; amaa din daari maa n nin ti baŋŋi di zaa kasi, hoo ban baŋŋi ma seem la. 13Dizugu an kpalim m‑bɛ ni n nyɛ yɛdda, ni tama, ni wurilim, abata wa; amaa din gaari a zaa nyɛ la wurilim.
141Ka dinŋɔna ya dɔli wurilim sɔya, ka bɔ Sii maa piini; ka kan daŋŋi tooni la nyɛ la anabitiri yɛla piini. 2Dama ŋɔn tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu maa bu tɔ’asiri n‑tiri saalidima, amaa Naawunni ka u tɔ’asira. Halli sɔsɔ bu baŋŋni a gbinni, ka u kpalim n‑yɛtti yɛlisɔ’ara u siiya puuni. 3Ŋɔn mun tɔ’asiri anabitiri yɛttɔ’a maa yi tɔ’asiri n‑tiri niriba, di paasiri ba beesigu ka kpamsiri ba. 4Ii - ŋɔn tɔ’asiri yɛttɔ’a balibu maa paasiri u maŋtoori beesigu, ŋɔn mun yɛtti anabitiri yɛla la paasiri Naawunni niriba zaa beesigu. 5Tɔ, n da boori la ni ya zaa toaai n‑tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu, ka laa m‑boori ni ya yɛtti anabitiri yɛla, ka lala yi sɔa. Anabi gaari ŋɔn tɔ’asiri yɛttɔ’a balibu, di yi pa la sɔ bɛ ni n‑wulisiri yɛttɔ’a balibu maa gbinni ka lala nin paasi Naawunni niriba beesigu.
6Tɔ, m mabiisi: n yi kyɛ ya saani na n‑tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu, n suŋŋni ya la wula? Ay, zaalim! - ka di yi pa la n laa m‑mari yɛlisɔ’ara kasigri, bee, bamsim yɛla, bee, anabitiri yɛla, bee, wulisigu n‑ti ya na. 7Halli bunseesi an ka nyɔvuri saani di kur bɛ la lala: ya bu nya? - bunŋmeera hoo yiiya bee goongyi yi bu ŋmɛ n‑gɔligi suŋŋa, wula ka nira ya baŋŋi ŋmeebu maa gbinni? 8Ka bunseaa ban ŋmeeri m‑moonni tɔppu yɛla la muna - ka yi bu ŋmɛ n‑gɔligi, wula ka ba ya baŋŋi n‑niŋi tɔppu siri? 9Ya mammansi yɛttɔ’a ni gba, ya yi bu kyɛ ka ya yɛla yiiri suŋŋa, wula ka sɔ ya niŋi m‑baŋŋi yan yɛtti seelli maa gbinni? Ay! - lala kur ŋmanni la yan tɔ’asiri n‑tiri pɛsigu. 10Yɛttɔ’a balibu pam siri bɛ duniya wa puuni, ka a seelikam zaa mari ka gbinni. 11Amaa sɔ yi ti tɔ’asi n‑ti ma ka m bu wum u yɛttɔ’a maa, u nin gɔsi ma, ni, tinzunnira, ka man mun gɔsiri u gba lala. 12Tɔ: dizugu ya mansi ŋɔn boori Sii maa piini la, ya kpaŋŋma n‑nya an paasiri la Naawunni niriba beesigu, ka ya zaa ti kyaŋŋi tooni. 13Dinŋɔna, kyɛ ka ŋɔn tɔ’asiri yɛttɔ’a balibu zaa la ti susiri Naawunni ni u kyɛ ka u toaai n‑wulisiri di gbinni gba. 14Dama n yi tɔ’asi yɛttɔ’a balibubalibu m‑puusi Naawunni, n sii maa puusiri ni, amaa n yɛm ka anfaani di puuni. 15Dinŋɔna - n ya niŋi la wula? N nin zaŋŋi n sii maa m‑puusi Naawunni, ka laa n‑zaŋŋi n yɛm m‑puusi u; n nin zaŋŋi n sii maa n‑yuum yuuma n‑ti Naawunni, ka zaŋŋi n yɛm n‑yuumni m‑paasi. 16Bee, i yi puusiri Naawunni i sii puuni, wula ka ninvugsɔ ŋɔn bɛ bɛni nin niŋi m‑baŋŋi n‑niŋi “Ammi!” n‑ti i puusigu maa? - dama ŋɔn bu wumni nyin yɛtti seelli wa. 17Nyin ŋɔn puusiri suŋŋa maa zaa yɔri, di ku toaai m‑paasi i taraana beesigu. 18Halli man tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu n‑gaari ya zaa, ka m puusi Naawunni di zugu. 19Ni di zaa yɔri, n yi bɛ la Naawunni niriba sunsukkuni, m boori ni n zaŋŋi n yɛm n‑tɔ’asi beela ni n ti wulisi n taaba, ka di gaari n yi tɔ’asi pam yɛttɔ’azuna ni ka ba bu wumna.
20Tɔ, m mabiisi: yan di teesiri hoo bibisi: yɛlibeeri ziiya ka ya siri nin bɛ ni hoo bileesi, amaa yɛm ziiya see ka ya nin bɛ ni hoo ninvugkura. 21Di sɔbiya, Naawunni zaaligu maa ni, ni#:-
“N nin zaŋŋi yɛttɔ’azuna
Ni yan bu mi seeba maa yɛligu
N‑tɔ’asi n‑ti butiri wa niriba,
Ni di zaa ba ku wum n‑ti ma.
- Lala ka ti Dugma yɛli.”
22Dinŋɔna yɛttɔ’azuna bulisiri yɛla n‑tiri ban ka yɛdda la, pa ban mara; anabitiri yɛla mun bulisiri yɛla n‑tiri ban mari yɛdda, pa ban ka. 23Ya bu nya? - Naawunni niriba yi la’am n‑gyeemna, ka ba zaa tɔ’asiri yɛttɔ’a balibubalibu, ka saamma bee ban ka yɛdda dima kpɛ na, ba ku yɛli, ni, ya kpɛ la yinyaari? 24Amaa ya zaa yi tɔ’asiri anabitiri yɛla ka lala nira ti kpɛ na, ya zaa zugu ka u nin ti baŋŋi u taalli ŋɔn bɛ seem, ni, ba kari u sariya ka lusi u. 25Di saha ka u nin yɛli u sufu yɛlisɔ’ara an bɛ seem zaa, ka gbaani tiŋŋa n‑gyeem Naawunni ka yɛli, ni, “Naawunni siri bɛ ya saani.”
26Bɔ n yi kpalim, m mabiisi? - Ya yi la’am taaba, sɔkam mari u yuumni, bee, u yɛliwulisira, bee, u bunsɔ’ara kasigri yɛla, bee, u tɔ’asiri yɛttɔ’a balibu bee n‑wulisiri lala yɛttɔ’a gbinni. Tɔ - ya kpaŋŋma ya mansi n‑kyɛ ka anŋɔ zaa nin paasi Naawunni niriba beesigu. 27Seeba yi ya tɔ’asi yɛttɔ’a balibu yɛla, kyɛ ka di nyɛ la babayi-ata kɔkɔa, ka ba tɔ’asi yinniyinni n‑deaai taaba; ka laa n‑kyɛ ka sɔ bɛ ni n‑wulisiri a gbinni ŋɔn nyɛ seem. 28Amaa sɔ yi ka ni n‑wulisiri a gbinni, kyɛ ka yɛttɔ’a balibu daana sini Naawunni niriba la’aŋŋu ni, ka naayi tɔ’asi n‑tiri u maŋŋa ni Naawunni. 29Anabidima maa muna - ya kyɛ ka ba gba ti tɔ’asi ba niriba ayi-ata, ka ban kpalim la kpasi ba yɛttɔ’a maa. 30Ka yɛttɔ’a yi kyɛ sɔ ŋɔn ziya saani na, kyɛ ka ŋɔn pun tɔ’asiri la ti tɔ’asi n‑naai pɔi, ka ŋɔnla naayi deaai yɛttɔ’a. 31Dama ya zaa nin toaai n‑tɔ’asi ya anabitiri yɛla n‑deaari taaba yinniyinni, ka sɔkam bamsi ka di kpamsi ba. 32Anabidima maa n su ba mammaŋŋa anabitiri yɛla fukumsi, 33dama Naawunni pa la ŋɔn burimna, amaa ŋɔn maanna.
See ka ya dɔli ban la’amni n‑gyeemni Naawunni la zaa kaari, 34ka kyɛ ka pɔ’aba kpalim m‑bɛ surimm ya la’aŋŋu maa ni. Ba ka soori ni ba tɔ’asira, see ka ba dɔli soori hoo zaaligu maa ŋɔn yɛli seem la. 35Pɔ’a yi boori ni u baŋŋi yɛttɔ’aseaa gbinni, see ka ba naayi kuli yiri ni ka u ti boosi u sira. Pɔ’a yi ti tɔ’asiri Naawunni niriba la’aŋŋu ni, di mari la vi. 36Wula! Naawunni yɛligu daa piili yarima saani, bee? Bee, ya kɔkɔ saani ka di paai?
37Sɔ yi yɛli, ni, u nyɛ la anabi, bee, ŋɔn mi Sii maa yɛla, di daama nin sakki, ni, man ŋɔn sɔbri seelli n‑tiri ya wa nyɛ la ti Dugma zaaligu. 38Sɔ mun yi bu wumni n‑tiri yɛligu wa, yan di wumni n‑tiri di daama gba. 39Tɔ, ka dinŋɔna, m mabiisi, ya boom suŋŋa anabitiri yɛla, amaa ka di ta’ari yɛttɔ’a balibubalibu yɛla. 40See ka bunseelikam niŋi suŋŋa ka dɔli soori deede.
151Tɔ, m mabiisi, n ya teaai ya la man ŋɔn daa mooli lahabasuŋŋu maa n‑ti ya seem. Lahabaari wa ka ya daa deaai, ka lahabaari maa zugu ka ya kpalim n‑zɛ yummu. 2Halli lala lahabasuŋŋu zugu ka ya nya tuliginsim, ya yi kpalim n‑dɔla wulisiseaa man daa mooli n‑ti ya la suŋŋa. Di yi pa lala, ya yɛdda bɛ la yɔri. 3Lahabaari wa ka n daa deaai seeba saani ka laa n‑zaŋŋi n‑ti ya, ka di yɛttɔ’akpanni nŋɔa: ni, Kirisita Masiiya daa kpi ti tumbeeri zugu, hoo Litaafi maa ŋɔn daa pun wulisi seem. 4Ka di laa n‑wulisi, ni, ba daa sɔ’ai u, ni, dabsa ata daari ka u daa neaai kum ni, hoo Litaafi maa ŋɔn daa pun wulisi seem. 5Ni, u daa kyɛ ka Siifasi Piita nya u pɔi, ka u nyaandɔliba pii ni ayi gba daa naayi nya u. 6Di nyaaŋŋa ka u daa kyɛ ka ti mabiisi bɔbgu daa nya u, ka ba daa zoaai n‑gaari ninvugkɔbsinu. Niriba wa pam na bɛ ba nyɔvuya ni, amaa baseeba laa n‑ka ni. 7Ka u daa laa n‑kyɛ ka Gyeemsi nya u, ka u tuumudima zaa gba daa nya u. 8Anŋɔ zaa nyaaŋŋa, u daa naayi kyɛ ka n gba nya u, hoo ban gbirigi n‑dɔ’ai sɔa. 9Dama mani n kpalim tuumudima maa zaa nyaaŋŋa, halli m bu sum ni ba booli ma Naawunni tuumu gba, dama n daa katti Naawunni niriba n‑namsiri ba. 10Amaa Naawunni piini zugu kyɛ ka m bɛ la man bɛ seem; ka lala piini maa bu basi yɔri, dama n daa tum tuma n‑gaari ba zaa - halli di pa la mani n‑tumna, amaa Naawunni piini ŋɔn mari ma n‑tumna. 11Tɔ, di yi nyɛ la mani bee bana, lala ka ti moonna, ka lala ka ya daa niŋi yɛdda.
12Tɔ: ti moonni n‑yɛtti, ni, Kirisita daa neaai kum ni; ka wula ka ya seeba yɛtti, ni, kum neaari ka ni? 13Kum neaari yi ka ni, dinŋɔna Kirisita daa bu neaai. 14Kirisita mun yi daa bu neaai kum ni, dinŋɔna ti moonni la lahabaari maa yɔri, ka ya yɛdda niŋbu gba nyɛ la yɔri. 15M‑paasi lala, ba nin nya ti la, ni, zirima’ariba zaŋŋi n‑kyaŋŋi Naawunni yɛla. Dama ti yɛtti, ni, Naawunni n daa neaai Kirisita kum ni: amaa ban kpi la yi ku toaai n‑neaai kum ni, dinŋɔna u daa bu neaai u. 16Ii! - ban kpi yi ku toaai n‑neaai kum ni, dinŋɔna Kirisita gba daa bu neaai. 17Kirisita mun yi bu neaai kum ni, dinŋɔna ya yɛdda ka gbinni ka ya na kpalim m‑bɛ ya tumbeeri ni. 18Ka lala naa n‑kyɛ ka Kirisita niriba ban ka ni la gba baasi yɔri. 19Di yi nyɛ la: ni, ti ka tama Kirisita ni, di yi pa la duniya wa ni kɔkɔa, dinŋɔna ti wahala gaari sɔkam zaa dinni.
20Amaa yɛlimaŋni ka Kirisita daa siri neaai n‑yisigi kum ni; u pun daŋŋi ban kpi la zaa lala - hoo ban daŋŋi n‑kyɛ naara pɔi ka naayi nya puri antaam maa zaa seem la. 21Ya bu nya? - ninsaalisɔ zugu ka kum daa paai ti zaa na, ka dizugu kum ni neaari gba daa paai ti na ninsaalisɔ zugu. 22Ii! - Adam zugu ka sɔkam kpiira; Kirisita mun zugu ka sɔkam nin neaai kum ni. 23Amaa sɔkam ni u saha: Kirisita daŋŋi hoo naara ŋɔn daŋŋi seem la, ka ban pa nyɛ la Kirisita niriba - ba saha nyɛ la u lappu na dabsiri daari. 24Di nyaaŋŋa ka di nin naai: Kirisita nin sa’am yiiko dima ni fukumsi dima zaa yɛla ka kyɛ ka ba baasi yɔri pɔi, ka naayi zaŋŋi naam maa yɛla n‑niŋi u Ba Naawunni nuusi ni. 25Dama see ka u di naam halli nti nyaŋŋi u dindaandima zaa. 26Ka u dindaansɔ ŋɔn ti ya kpalim nyaaŋŋa ka u sa’am u yɛla nyɛ la kum. 27Ni, “U zaŋŋi bunseelikam n‑kyɛ ka u nyaŋŋi ka su a fukumsi.” Tɔ, ka ŋɔn Naawunni yi ti zaŋŋi ‘bunseelikam’ n‑ti u, di wulisi, ni, di pa la ŋɔn Naawunni fukumsi ka u su. 28Ka Naawunni Bii maa muna - u yi ti nyaŋŋi n‑naai, u mammaŋŋa gba nin kpɛ u Ba maasim ni, sɔ ŋɔn zaŋŋi seelikam n‑ti u ni u ti nyaŋŋi; ka lala nin kyɛ ka Naawunni naayi leebi seelikam sɔkam saani.
29Tɔ: ka ba yi yɛtti, ni, kum ni neaari ka ni, ka ban suuri Naawunni koom n‑tiri ban pun kpi la ya niŋi la wula? Ban kpi maa yi bu neaari fass, wula zugu ka ba suuri koom n‑tiri ba? 30Tirima muna - wula zugu ka ti diri wahala sahakam? 31N kpiiri ni beoo kam - lala n siri nyɛ di, m mabiisi - hoo man mari sufumaasim n‑duusiri m maŋŋa ya zaa yɛla zugu seem la, ti Dugma Yisa Kirisita saani la. 32Halli n daa bɛ la Ɛfɛsusi timpuuni n‑zabri ni mooni bunkɔbbeeri. Tɔ, di yi nyɛ la kulla ninsaala beesigu wa yɛla zugu kɔkɔa, n ku nya anfaani di zugu. Ban kpi yi bu neaara, ni,
“Ya kyɛ ka ti diri ka nyuura,
Dama beoo ti sa nin kpi.”
33Yan di kyɛ ka ba yɔmsi ya: ni,
“Zɔbeoo sa’amni la halli beesisuŋŋu gba soori.”
34Ya maalima n‑teesi yɛlimaŋni yɛla, ka di laa n‑tumni tumbeeri. Yaseeba bɛ ni m‑bu mi Naawunni yɛla. Ya vi yɛttɔ’a ka n yɛtti wa.
35Tɔ: di yi pa seem sɔ nin boosi n‑yɛli, ni, “Kpiimma neaari la wula n‑doaari na? Wula, ningbimbɔ ka ba ya zaŋŋi n‑yisigi?” 36Nyin gyɛrigu wa! I yi buri bumburiseelli, ka ku toaai m‑buli na n‑niŋi di yi pa la ka daŋŋi n‑kpi. 37I yi buri, pa kan ya buli n‑yi na la ka i butta, kulla bumburli hoo kawanni, bee, kyi bumburiseaa. 38Amaa Naawunni n yi tiri ka ningbinseaa ŋɔn boori maa; bumbutiri zaa ni ka u tisiri ka ningbiŋŋu. 39Ningbina zaa pa yummu: ninsaala ningbiŋŋu m bɛ ni, ni bunkɔbri dina ŋɔn bɛ ni, niinsi gba dina bɛ a kɔkɔa, ni zimi gba dina. 40Saazugu ningbina bɛ ni, ka kyɛ duniya wa ni ningbina, ka a zaa mari a veelim, ka a nyɛ la a kookooba. 41Wuntaŋŋa mari ka veelim, ka namboaa mun mari ka dinni, ni saŋmariwuusi gba mara; ka saŋmariwuseaa veelim bu ŋmanni la ka taraana dinni.
42Tɔ: ka kum ni neaari nin nyɛ la lala. Ba zaŋŋi bunseesi an sa’amni ni la n‑sɔ’ai, ka bunseesi an nin bɛ ni sahakam la nin doaai na. 43Ban zeemni seelli la ka ba sɔ’ara, ka ka nin doaai na n‑nya gyirima. Bumbugsiri m butti tiŋŋa, bunkpeeŋŋu mun nin buli n‑doaai na. 44Ba zaŋŋi duniya wa ni ningbina n‑sɔ’ara; ka ka nin neaai na hoo ningbinseaa Sii maa ŋɔn zaŋŋi nyɔvuri n‑tiri ka maa. Duniya wa ni ninsaala ningbina siri bɛ ni, ka ningbina laa m‑bɛ ni seesi Sii maa ŋɔn zaŋŋi nyɔvuri n‑tisiri maa. 45Di sɔbi n‑dooli, ni, “Daŋŋni nira la, Adam, daa leebi la ninsaala.”, sɔ ŋɔn vu la: halli ka Adam sɔ naayi kyɛ na nti leebi siiya n‑tiri sɔkam nyɔvurimaŋni. 46Amaa sii maa daana daa bu daŋŋi na: ay! - duniya dinni la n daa daŋŋi n‑kyɛ na ka sii maa daana la naayi pa. 47Ba daa zaŋŋi tanni m‑maali daŋŋni ninsaala maa, amaa ŋɔn mun pa buyi la ŋɔna, u yi la arizana ni na. 48Hoo tanni daana ŋɔn daa bɛ seem la, lala ka u duniya wa taaba gba bɛ ni; ka arizana niriba mun bɛ la hoo ba mun toondaana, arizana ni doo la. 49Dizugu ti pun mi tanni doo wa beesigu beebu, n‑ŋmanni hoo ŋɔna ŋɔn bɛ seem; ka lala yaasa ti nin ŋmanni hoo arizana doowa nti bɛ u gba beesigu.
50M mabiisi, n yɛtti ya wa, ni, duniya wa ningbina kur nyɛ la numni ni ziim, a ku toaai n‑nya Naawunni naam beebu; halli ka kan sa’amni ni la ku toaai n‑di faari kan bu naara. 51Ya wumma! N yɛtti ya la yɛlisɔ’ara yɛla: pa ti zaasa n nin kpi, amaa ba nin takki ti zaa. 52Ba nin takki ti yoomyooma, hoo nimbiri kamsigu saha. Lala saha ka ba nin kyɛ ka kikaa ti kum n‑wulisi duniya naari saha paari na. Dama ba nin peebi, ka ban kpi la zaa nin doaai ka ku laa n‑kpi; ka tirima mun nin takki. 53See ka kan sa’amni la ti deaai beesigu din bu naara, hoo ban deaari sutura n‑yeeri seem la. Ka kan kpiiri la nin deaai beesigu din bu kpiira n‑yɛa. 54Lala saha maa ka kan sa’amna ka kpiiri la ti deaai kan bu laa n‑kpiira n‑yɛ, ka di siri nin niŋi hoo ban daa pun sɔbi n‑dooli seem la, ni#:-
“Ba vɔli kum n‑nyaŋŋi.”
55ni#:-
“Ha! Kum, i nyaŋŋsim bɛ la yani?
Ha! Kum, i dumpu yiiko lee?”
56Dama dumpu seaa kum ŋɔn mari n‑dumni ti la nyɛ la tumbeeri taalli; ka taalli maa yiiko bɛ la zaaligu la ni. 57Dinŋɔna ti puusiri Naawunni barika! Dama ŋɔna n kyɛ ka ti nyaŋŋi, ti Dugma Yisa Kirisita Masiiya zugu. 58Lala zugu, m mabiwutta, see ka ya bɛ yummu deede; yan di bɛ kpa, ka bɛ kpa. Ya zaŋŋma ya mansi zaa n‑ti ti Dugma tuma maa sahakam, dama ya mi halli, ni, ya yi tumni pam n‑tiri ti Dugma, ya bu tumni la yɔri.
161Tɔ: zaŋŋi n‑kyaŋŋi toosigu n‑ti Naawunni niriba la yɛla: man daa wulisi Galɛseaa dima maa seem la, ya gba niŋma lala. 2Di nyɛ la: ni, bakwai piiligu dabsiri daari zaa, see ka ya sɔkam yinniyinni yiisiri beela n‑zaali m‑mara, hoo Naawunni ŋɔn lɔrigi u yɛla seem maa; lala nin kyɛ ka man yi ti kyɛ na sahanseaa la, toosigu yɛla ku laa m‑bɛ ni yaasa. 3N yi ti paai na, n nin sɔbi gbana n‑zaŋŋi a n‑ti yan yiisi seeba la, ni ya piini la m‑paasi, ka tum ba ni ba ti zi a n‑kyaŋŋi Gyɛrusalɛm. 4Di mun yi sum ni man gba kyaŋŋi, ba nin beeli ma ka ti kyaŋŋi.
5N yi dɔli Masidoonya tingbaŋŋu n‑gaari, n nin kyɛ ya saani na. Ii, n siri ya n‑dɔli Masidoonya pɔi, 6ka di bu ya’ai ka n niŋi dabsa ayi ya saani, bee, n nin kpalim ya saani halli ni waari saha ti naai. Lala ka ya nin nyaŋŋi n‑zaali ma soori ni, ni n ti kyaŋŋi n kyɛnni maa, di yi nyɛ Gyɛrusalɛm bee seela zaa. 7Dama m bu boori ni n nyɛ ya ka n nɔba n zɛ saazugu ka gaari yooma; m boori ni Naawunni yi sakki, ni, n niŋi la dabsa ayi ya saani. 8Amaa n nin kpalim m‑bɛ Ɛfɛsusi halli ni DaPisinu Daari Pɛntikoosi Kyuu la saha. 9Dama ba lɔrigi soori n‑ti ma ni n tum tunsuma pam, amaa ka niriba pam ta’ari ma di ni.
10Timɔti yi ti paai ya na, yan kyɛ ka u bɛ ya saani ka dabeem ka u, dama u tumni la ti Dugma tuma maa hoo man gba ŋɔn tumni seem la. 11Ya sɔ di zeem u. Ya zaalima u soori zugu ni sufu maasim, ka u ti labi n saani na. Dama n guri la u kyɛnni na, ŋɔn ni ti mabiisi zaa.
12Ti mabii Apɔloosi ŋɔna - n daa susi u nimbirimoaa, ni, u kpaŋŋma u maŋŋa n‑dɔli ti mabiisi wa n‑kyɛ ya saani na; amaa u daa bu boori ni u kyɛ na pampaŋŋɔ, halli fiiŋ: ni, u yi ti nya sahasuŋŋu, u nin kyɛ na.
13Tɔ: ka dinŋɔna ya baŋŋma suŋŋa! Ka zɛ deede ya yɛdda ni, m‑mari sufukpeemni ka kpamsiri ya mansi. 14See ka ya niŋi bunseelli kam wurilim zugu.
15Ma mabiisi, ya pun mi Sitɛfanasi yɛla: ni, ŋɔn ni u yiri dima maa daa niŋi Yisa yɛdda n‑daŋŋi Akaaya dima zaa; ka ba zikki zaa bɛ la yɛdda dima la suŋŋsim ni. Dizugu ya kpaŋŋma ya mansi, m mabiisi, 16ni ya wumni n‑tiri lala niriba, ni ba nimmoosi tuntuntaaba zaa. 17Sitɛfanasi ŋɔn daa paai ma na, ŋɔn ni Fɔtunaatusi ni Akaayakusi, n sufu daa maai, dama ba nin zɛ ya zaazii maa ni, yan ka n saani maa zugu. 18Dama ba daa labsi n sii na, ni ya gba siisi m‑paasi. Yan di tam lala niriba yɛla.
19Ti kpa wa mabiisi m puusiri ya ni - Naawunni niriba ban la’amni m‑bɛ ni Ɛseaa tingbaŋŋu tinsi ni zaa. Akwila gba puusiri ya na, ni u pɔ’a Prisila, ni ban la’amni ba yiri maa ni n‑gyeemni Naawunni la. 20Halli ti mabiisi zaa puusira. Ya puusima taaba suŋŋasuŋŋa ti wurilim puusigu ni.
21Ya nyam sɔppu wa - man sɔbri m‑puusiri ya n toori nuu ni sɔppu: Pɔla. 22Sɔ yi bu wuri ti Dugma, mbusu bɛ di daama zugu. Marana ta!, ni, Kyɛm na, ti Dugma! 23Ti Dugma Yisa piinisuma bɛ ya saani. 24N wurilim bɛ ya saani, Kirisita Yisa Masiiya saani.