ROAMA

Wargahng Poal Yihr Yaa Roama

Rob Ke Nying Warga

Dhog gihn aoohr Poale yihr yaa Roama ngo anaa agweed kaa nying gwiir dhe yoohn waahdh Poal naa agweehge ne ci ne liew akuud yaa yiiho giih ne Roama. Ngo anaa agweehge kejea e daahd tiihj kiin jo yiiho kun nu ke nye nihn me noog, batiene e ngo kony jo yiihoe konyo ne bar piny Ejbain. Ngo agweehdo ne kwaan yi gihn ngahye ke nying yiiho gihr jo yiiho kedea giih tiihy rog gen ke nying yiiho gihn nu yi dhe yoohn kuowo gihr jo yiiho. Gihn adaahd Poale ke robo ngo adhuole piny yi kitaab gihn.

Poal athubo kaa maahdh akuud yaa yiiho giih Roama kedea rob ngo yihr gen kejea e beehde e ukwahyo ke nying gen. Batien gihn nu e gihn aoohr Poale dhog ke nyinge ngo arobe robo. Ngo arobe kejea, “Bang gihn ngo anyoadh yi Ciig Beer e ka beehn Juoge uyuge nyoge ne yaaj me beehdo beer ke en. Nyoge yuge yugo ne yaaj me beehd beer ke en nea lum Juog ayiih gene maa Juog cog en ne gaahn gene.” (1:17). Noono ubare maalo ke rob ke nying gihn aoohre dhog ke nyinge. Ngo arobe kejea dhaano utaahngo ne dug, keehd ne nahge Ujudea wale padh Ujudea, e ngo ke yugo naa abiohgrwaal ke Juog, bang gihn nyoge cang ge akwahg teeg adhemuohme piny. Nyoge ge doohng naa abiohgrwaale ke Juog kaa dhe yoohn yiih Jeacuu Kriihjto. Batien gihn nu, e Poal kwaan dhe yoohn kuowo gihn nyaahn nud yi nweehd keehd Jeacuu ge yoad yi dhe yoohn beehdo naa abiohgrwaal ke Juog. Ngad yiiho adoohr ke Juog kedea ngo aboadh Wahy Juoge yi adhemuohm kedea thoo ubeehde ke taahd wihj. Yi ngol 5:8, Poal rubo kaa nying gihn acub Juoge loohng yihr nyoge kedea ka tiihy Wahy Juoge rog jo yiiho. Poal warga agweede thiow kaa nying nyoadh gihn agwiir Juoge yihr yaa Judea kedea yaa padh Judea, beere nyoge cang muuny Juog yoad gene yoado ke nying Jeacuu. Ngo angahy Poale kejea yaa Judea ge buu ukweer ke Jeacuu ne naang.

Yi gug lubo gihre, e Poal agweehdo kaa nying dhe yoohn ka dhiil jo yiihoe beehdo kii ngo, adoohnge dhe yoohn beehdo e rog ke nhyaaro. Poal anyoadh ngo kejea e tiihyo ke yihr Juog e naa agweehde wa maano. Ngo arubo ke nying tiihy jo yiiho yihr Juog kedea wuor ukuumo maa ne yug kuny ke kiin gen. Kedea dhe yoohn ka pahr aduun dhaane kii ngo. Wiih lume aywiide piny kaa lum ngud mare kedea leej Juog.

Kaa Acaan Luube

Lum umodho (1:1-17)

Dhaano utaahngo daahd boadh wahy (1:18-3:20)

Ka boadh Juoge Wahy kii ngo (3:21-4:25)

Kuowo me nyaahn bang Jeacuu (5:1-8:39)

Gihn agwiir Juoge ke nying yaa Yijarael (9:1-11:36)

Dhe yoohn beehd jo yiiho (12:1-15:13)

Gug luube kedea maahdh gihr Poal (15:14-16:27)

1

Kar Maahdho

11:1 Tiihy 9:3-15; 26:16; Gal 1:15-16 Beehda an, a Poal e gihn gweehd yihru wu yaa ayiiho ge ne Roama. A e akwany Jeacuu Kriihjte ne ngaa me tiihyo yihre kedea ucube tiihy puohny Ciig Beer yihra ne puohny nyoge. 2-31:2 3:21; 1Pii 1:10-121:3-4 Mat 1:1; 20:30-31; Tiihy 13:33; 2Tim 2:8 Ciig Beer gihn ni anaa aceg Juoge piny coon kedea umeehge yaa agamloohngjuog gweed ke nyinge yi kitaab Juog. Ciig Beer gihn ni agweed kaa nying Jeacuu. Jeacuu Kriihjto Ruohdho beehda Waahd Juog, kedea ngo beehda dhaano thiow bang gihn ngo beehda kwaar Deabid. 4Abea ke kur man nahge Waahd Juog e beehda Juog ke ngude e naa anyoadh Jeacuu yihr nyoge. Anyoadhe kaa dhe yoohn tee mare kejea Jeacuu beehda Waahde kedea ke dhe yoohn kaa acahr Jeacuue batien thone. 51:5 11:13; 15:15-18; Gal 1:1; 2:7, 9 Yaage, dhe yoohn kaa adoohnga ne ngad oohr ngo ayoada ke bang Jeacuu Ngad Boadh nyoge ke ngude. Beehda Jeacuu e naa acub tiihy oohr ge beer yihra ke dhe yoohn tee gihr Juog, beere Ciig Beer puohnya puohnyo yihr nyoge cang, kedea beere lum Juog dhiil gene kaa yiiho kedea umag gene ngo beer mee.

6-71:7 Doohr: 5:1; 15:33; 16:20; 1Kor 7:15 Wu thiow ge beed Roama wu akwany Juoge kedea wu nud kiin yaa beehda yaa Jeacuu Kriihjto, wu ge anhyaar Juoge, ge akwanye ne joe.

Beehn Juoge Wuur kedea Jeacuu Kriihjto Ruohdho cub gene muuny mar gen kedea doohr mar gen yihru ke karu cang.

Kwaj Kedea Muohj Koohr Juog

81:8 16:19; 1Th 1:8 Awaahn ni koohr Juog ngaa tiihya yihre amuohja ke nyingu cang ke dhe yoohn Jeacuu Kriihjto. Koohre muohja muohjo bang gihn dhe yoohn ayiihu lum Juog ngo awiihj ke bang wiih piny ne dug. 91:9-10 15:23; Tiihy 19:21; Epi 1:16 Gihn roba kan, beehda Juog ke ngude ge tiihya yihre ke cwihnya acielo e a puohny Ciig Beer ke nying Waahde Jeacuu, e ne ngahy ngo. Ngo ngahye now kejea wiiha kuu akuong wulo 10ne kwaj ke nyingu ke nying nihn. Juog kwaya kwayo beere dhe yooh cube cubo yihra ke med cwihnye me roma cidho ne liew wun Roama.

11Cwihnya ne liew wun. Beehna noono e ne meehg wun yoad dooj Juog gihn cub Wahy Juoge. Dooj Juog me meehg cwihnyu ngahmo ne mag lum Juog teeg mee. 12A daahd uteeda ngo yihru kejea rogo ukonyo ke dhe yoohn kaa ayiiha lum Jeacuu kedea kaa ayiihu lum Jeacuu. Kaano e cwihnyu ungahmu kedea cwihnya ungahmo thiow bang kaa ayiihu lum Jeacuu ngo angeya. 131:13 1Kor 9:19-22 Jo’a, cwihnya ne bange ungahyu ngo thiow kejea tiel me thoohdh e a adaahd beehn bangu. Abea gihn gaahg waahdha poohd kwihya. A daahd uliewa wun ke nying puohny Ciig Beer yihr nyoge mooge beere ge udoohng ne yaa Jeacuu wa kwaad ka puohnya nyoge kuohn mooge.

141:14 Klo 3:11 Tiihy puohny Ciig Beer beehda tiihj maa acub yihra kejea puohnya ngo yihr nyoge cang, ngaa me ngahy gweed kedea ngaa me kwihj gweed, ngaa me ngahy luube kedea ngaa me wiihe tooro. 15E naa gihn daahda beehn Roama beere Ciig Beer puohnya puohnyo yihr yaa beed Roama.

Ciig Beer Kahl Wad Ke Juog

161:16 2:9; Tiihy 13:46; 2Tim 1:8; 1Kor 1:18, 24 Wiiha be laahy ne rob ke nying Ciig Beer gihr Ngad Boadh nyoge, bang gihn e noono e naa tee gihr Juog ne boadh yaa ayiih lume cang. Yaa ayoad boadh wahy umodho anahg yaa Judea batiene e yaa padh Judea boadh wahy ayoad gene ke dhe yoohn Ciig Beer. 171:17 3:21-30; 4; 10:4-13; Gal 3:9-12; Pihp 3:9; Judea 10:38 Bang gihn ngo anyoadh yi Ciig Beer e ka beehn Juoge uyuge nyoge ne yaaj me beehdo beer ke en. Nyoge yuge yugo ne yaaj me beehdo beer ke en nea lum Juog ayiih gene maa Juog cog e ne gaahn gene. Gihn neehn kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Ngaa ayug Juoge ubeehde beer ke en

bang gihn lum Juog ayiihe

e nuu unahg ngaa maa ayoad beehdo me ne cohg.”

Ukihm Juog Yihr Yaa Padh Judea

181:18 2:5, 8; Epi 5:6; 2Th 2:12 Juog ge maalo ukihm gihre kedea raahy cwihnye rog nyoge ke nying anyoohne giih gen kedea ke nying giih reje naa atiihy gene ngo anyoadhe. Anyoohne kedea giih reje e tiihy gene ge ne be meehg nyoge ngey adiehj lum Juog. 191:19-20 Tiihy 17:27-28; 1Kor 1:21 Ge kihm Juoge kihmo bang gihn, gihn rom dhaane ke ngeyo ke nying lum Juog ngo anyoadh Juoge uneehne ne dahr. 20Ke kaa acag Juoge wiih piny, e ngo ngahy nyoge kejea Juog yihre ne tee tiihy nyepinye me gug ge tooro kedea ngo ngahy nyoge thiow kejea e naa Juog Aciehg. Keehd me bahnge kihd Juog be niido, e kihde rom kaa ngeyo. Ngo rom kaa ngeyo ke dhe yoohn giih acage. E naa gihn toor dhe yooh me beehn nyoge ukoohb gene kejea giih anyoohne atiihy gene bang gihn Juog akwihy gene.

211:21 Epi 4:17-18 Ngahy nyoge kejea Juog nud abea ne wuor ngo wa ka nahge Juog, ngo be yiih gene kedea koohre be muohj gene. Unahge ke giih maa apuoge ge naa giih par gene noono utoor dhe yooh me cahg gene yihdh giih me ne cohg ke paro. 221:22 1Kor 1:19-20 Mar gen cuohn gene kejea ge nyoge me ngahy luube, abea ka beehda toohd now. Ge nyoge maa adam. Gihn me ngahy gene tooro. 23Noono unahge ke giih maa atieng ke cing ge ne wuor gene. Giih maa atieng wa dhaano utaahngo ge thow wale maa atieng wa laahy maa winy kedea giih muun ke piny. Abea Juog Aciehg ge kuow ne naang, e kuu atieng ke cing be wuor gene.

24E naa gihn apaahl Juoge gen oogo bang gihn ge nyoge maa adam me wudh gen tooro. Ge apaahl Juoge oogo kedea uwiie cinge rog gen ne tiihy giih reje ge daahd cwihny gene: wa kwaad giih bal ge yug gene ke rog gen. Ge nyoge me rog gen ameehg gene yaahr ne cohg. 251:25 9:5 Lubo maa adiehr ge rob ke nying Juog, ge akweer ke ngo unahge ke luube maa toohd ge ne yiih gene. Ge wuor nyepinye me Juog e naa acag gen uwii gene wuor Juog Aciehg. Juog ge wuor ke wong ke wong! E noono.

261:26-27 1Kor 6:9 Ke nying kwaad giih gen noono e naa awii Juoge gen ne tiihy giih bal ge daahd cwihny gene ge kahl yaahr rog gen. Keehd maahn e ge adoohng e ge kaab rog gen! 27E cuow thiow, budo ke maahn awii gene ulog gene cwihny gen rog cuow wa gen. Dhe cuow adoohng e ngo bud kaa dhe cuow wade. E naa gihn kihm gen ke gihn me raaj ke nying giih anyoohne ge tiihy gene.

28Bang gihn nyoge ge akweer ke mag kwaad giih ngahy gene ke nying Juog yi wudh gen, e naa gihn abeehn Juoge uwiie gen unahge ke giih me reje ge ne mag gene yi wudh gen. E naa gihn tiihy gene kwaad giih cwaahne me kare ne tooro utiihy gene gen. 291:29 Gal 5:19-21; 2Tim 3:2-4 Nyoge yihdh gen apahng ke giih anyoohne, me neehn nhyaar gihr ngaa moogo, yug gihn me raaj rih ngaa moogo. Yej apahng ke giih nyahg, ukoag gene kaa liny kedea nahg nyoge maa giih waane. Gihn me beer me par gene ke nying ngaa moogo tooro unahge waaj nyoge e ne nhyaar gene. 30Kedea rob giih me reje ke keew gen. Ge nyoge me Juog amaan gene, nyoge me nhyaar ayaany. Ge yaa nhyaam. Kedea upiih gene ke ne daahd dhog yihdhe me tiihy gene giih anyoohne mooge. Ge nyoge maa akweer ke lihng luub weeh gen. 31Nyoge me kwaad nyepinye cang beer yi nying gen ge be tiihyo ke lum abeehn oogo yi dhog gen. Ge nhyaar kaahn nyoge ke cing nyooro me angwaahn tooro yea. 32Giih nu tiihy gene tiihyo keehd me ngahy gene ngo kejea Juog arubo kejea kwaad ngaa tiihy kwaad giih nu, e gihr ngude nuu uyoade beehda thoo. Abea kihde now padh bar maalo keede e ne bar gene maalo ke yug giih anyoohne, abea kwaad yaa tiihy giih anyoohne neehn mar gen, ge naa yaa nhyaar gene.

2

Judea Ge Ukihm Juoge Thiow

12:1 Mat 7:2 Kare nud me kihmi dhaano ne? Dhe yooh tooro yihri keehd me nahgi ngaa me ngihde! Bang gihn, gihn me romi ke robo tooro ne kony rihi. Nea dhaano akihmi, e beehde rihi e naa akihmi bang gihn giih reje ge akihmi dhaano ke nying gen, ge naa giih reje ne yugi. 2Abea cwihnyo be diiw nea Juog e ne kihm yaa yug giih reje bang gihn ukihm gihre be waahj. 3E naa gihn toor kar bodhi yi ukihm Juog. Yih be bodh bang gihn rihi acubi piny ne kihm yaa yug giih me reje me neehn muu tiihyi. 42:4 Tiihy 17:30; 2Pii 3:9, 15 Wale ka moogo e cuohni kejea Juog adam ke nying gihn nahge ngaa me beer kedea unahge ngaa me be dhieg ke wii lubo me raaj piny yihr dhaano! Ka kwihyi kejea Juog beer ke yihn ke nying uyoadi dhe yooh me maani giih reje naa atiihyi ree!

5Abea naa aciehgi wiihi ukweeri ke maan anyoohne giihi e naa gihn abeehn Juoge umeehge yihn pahdh yi deeh gihn me raaj. Deeh gihn raaj ge uyoad yihn cahng ubeehn Juog ukihme nyoge ke gihn me raaj kedea cahng nu thiow, e nuu unyoadh Juoge ngo yihr nyoge kejea ukihm gihre be waahj. 62:6 1Kor 3:13-15; 2Kor 5:10; Epi 6:8; Mat 16:27 Bang gihn cahng nu Juog nyoge ukooge cang kedea e koog rome ke rih gihn atiihy dhaane. 7Yihr kwaad yaa be dhaahr ke tiihy gihn me beer yaa daahd uyoad gene dooj gihr Juog kedea ge daahd umoar wudh gen kedea udaahd gene kuowo me guge tooro, yihr kwaad yaa nu, Juog kuowo me guge tooro ngo ucube yihr gen. 8Abea yihr kwaad ngaa nhyaar gihr nyepiny cang unahge gihre, ngaa be nhyaar gihn maa adiehr unahge toohd e ne nhyaare, kwaad ngaan nu e nuu upahdh deeh gihn me raaje wiihe. 9Raahm kedea ngoohng wong ge uyoad kwaad ngaa nhyaar giih anyoohne. Yaa uyoad ngo unahg yaa Judea batiene e yaa padh Judea. 10Abea dooj Juog kedea moar wihj giih yoad Paar Juog maa beehdo ke yoohm rog, giih nu ge ucub Juoge yihr ngaa koag ke tiihy gihn me beer. Ge uyoad yaa Judea umodho batiene e yaa padh Judea. 112:11 Tiihy 10:34; Klo 3:25; 1Pii 1:17; Jeam 2:1 Juog tiihyo ke wa gihn nu bang gihn keew nyoge be kwanye.

Wahy Gen Buu Uboadh Loohng Juoge

122:12 Mat 7:21 Ke nying gihn bahnge Juog keew nyoge be kwanye, e naa gihn beehn yaa padh Judea me kwihy loohng Juog ge ayug anyoohne ge ukihm Juoge ke dhe yoohn loohnge mooge. Abea kwaad yaa ngahy loohng Moaje ge kihm kaa dhe yoohn loohng Moaje. 13Bang gihn padh yaa alihng loohng Juog ge naa abiohgrwaale yihr Juog, yaa abiohgrwaale yihr Juog ge beehda yaa tiihy giih arob loohnge. 14Noono arumo nea yaa yihr gen tooro loohng Juog maa agweed ge ngahy tiihj beer keehd kwaad gihn maa arob loohnge, e nyoadh ngo kejea loohng nu ge agweed Juoge yi cwihny gen. Kaano e ge uroomo ke nyoge me yihr gen ne loohnge maa agweed piny. 15Gihn nu nyoadh ngo kejea gihn akob loohnge kejea tiihye ngo agweed yi cwihny gen kedea unyoadhe gihn meehg gen ngahy kiin gihn me beer kedea gihn me raaj. Gihn moogo me nyoadh ngo nud kejea loohnge ge agweed yi cwihny gen. Gihn ngo beehda gihn nea ge upeehmo ke rog gen e lubo moogo yoad gene yoado e ngo ne kare abea moogo tooro kare. 162:16 2:6; 1Kor 4:5 Kaano e nuu ubeehn Juoge ukihme nyoge ke dhe yoohn Jeacuu Kriihjto ke nying giih nii cwihny gen. Gihn nu e naa gihn arob Ciig Beer ge puohnya.

172:17 9:4 Nea yih ukoohbo kejea yih beehda Ujudea kedea ukobi ngo kejea yih tiihyo kaa loohng kedea yih unhyaam kejea yih ngaa maa ayiih Juog. 18Thiow nea yih ukoohbo kejea gihn daahd Juoge ngahyi kedea ungahyi gihn maa adiehr bang gihn loohnge ge naa ameehg yihn ngahy giih nu, 192:19 Mat 15:14 kedea nea yih ukoohbo kejea yih naa ngaa piej coohre kedea ukobi ngo kejea yih naa wong yihr gen. 20Kedea nea yih ukoohbo kejea yih naa ngaa puohny yaa nying gen bahdh kedea upuohnyi yaa kwihj luube wa nyethen bang gihn kobi loohnge ge naa ameehg yihn ngahy giih nyepinye kedea umeehg gene yihn ngahy gihn maa athiir. 212:21 Mat 23:3-4; Jon 7:19 Nea giih nu cang ge ayiihi, e gihn keehdo e bahnge rihi be puohnyi yih ge acub rihi piny ne ngad puohny loohng Juog yihr nyoge mooge? Nyoge ge apuohnyi kejea ngaa keá kwahdo, abea wa yih ngad kahw! 22Kobi ngaa keá kaab dhaago, abea budo ke maahn e naa tiihyi! Kobi lam giih yiehdhe ngo raaj, abea yih naa ngaa laahd wudh giih acub piny yihr yiehdhe ne kaab gen. 23Yih unhyaam ke nying loohng Juog abea loohnge giih ngo ge ariehnyo ke maa yihri, noono e Juog ke ngude e ne guohbe adhahli. 24Wa kaa anaa agweede yi kitaab Juoge naa,

“Yaa padh Judea guohb Juog adhahl gene kaa nying giihi noono tiihyi.”

Wahy Gen Buu Uboadh Ke Nying Thoam

252:25 1Kor 7:19; Gal 5:3 Keehd man koohbu wu Judea kejea thoam en ne yug wun ne yaa Juog, e gihr nying thoam tooro nea wu buu utiihyo ke giih arob loohnge. Bang gihn nea loohng adhahli e yih uroomo wa ngaa me kuu athoam. 262:26 Gal 5:6 Thiow nea yaa kuu athoam giih arob loohnge ge tiihy gene tiihyo, keehd me bahnge ge kuu athoam, ngahda e ge dhiil Juoge kaa aniido wa nyoge maa athoam ne! 27Kaano e naa ka beehn ngaan kuu athoam ge tiihy giih arob loohnge, ungole lubo rihi, yih ngaan athoam ge dhahl luub arob loohnge.

282:28-29 9:6; Pihp 3:2-3; Klo 2:11 Bang gihn ubeehn dhaane unahge Ujudea padh ke nying giih niid ke wong ge ne nyoadh ngo kejea dhaano beehda Ujudea. Keehd thoam, e beehda deehl now e naa angol oogo, ngo be nyoadhe kejea dhaano beehda Ujudea me ne cohg me beehda ngad Juog. 29Ujudea me ne cohg beehda ngaa ngahy koar ree kaa aduune kejea e beehda Ujudea. Kedea thoam me ne cohg naa yi aduulo. Thoam padh tiihy dhaano ge niid abea beehda tiihy Wahy Juog yi aduulo. Kaano arumo, e Ujudea gihn beehda Ujudea me ne cohg, unahg Juog e nuu uleej ngo abea padh dhaano.

3

Wahy Gen Buu Uboadh Giih Ateed Juoge Ke Nying Gen

1Nea wa gihn nu e gihn nahg dhaane Ujudea koany gihre beehda gihn? Wale koany gihr thoam beehda gihn? Koany gihr gen ngo nud ne cohg ne? 23:2 9:4 Ayiih, koany gihr gen nud. Koany gihr gen nud bang gihn Juog luube ge anaa acube kii cing Judea ne maa.

33:3-4 9:6; 11:29; 2Tim 2:13 Abea keehd maano akweer yaaj mooge keew gen ke lum Juog, e kare nud ubeehn Juoge uwaare yi lume ke nying yaa nu akweer ne? 4Bekihde! Kare tooro ubeehn Juoge uwaare yi lum arobe ke nying Judea. Lum arob Juoge dhiil kaa yoado naa adiehr yihr man rob kwaad dhaano utaahnge. Neehn kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Kaano e naa ka uyiih nyoge ngo

kejea yiih ngaa me ngahy rob loohnge maa adiehr

kedea e naa ka utaayi yaa cay yihn.”

53:5 9:14 Abea nea adhemuohme giiho ge ne nyoadh ka nahg Juoge ngaa maa abiohgrwaal, ngahda e Juog awuohj ayuge nea wo kihme kihmo? A rubo kaa luub ukuom now. 6Gihn me raaj maa atiihy Juoge ngo tooro. Bang gihn nea Juog ree naa adhemuohm, e luwe giih nyoge ge rome ke lugo ke naa diih? 7Ka moogo e ngaa moogo ukoohbo kejea, “Abea nea adhemuohm gihra e ne meehg ngo ngeyo kejea Juog ree tooro adhemuohm, e gihn e kihm an ke nying adhemuohm gihn atiihya?” 83:8 6:1 Nyoge mooge ge ukoohbo kejea: ngweehn me tiihy gene adhemuohme beere gihn me beer yoad gene yoado. Yaaj mooge guohba adhahl gene kob gene lum nu aroba abea gihn nu beehda toohd kedea ge udhiil ke kihmo ke gihn me raaj.

Nyoge Cang Ge Yaa Adhemuohm

93:9 1:18–2:24; 3:23 Gihn e ne rom ke ngeyo yi lum ni? Ka moogo e nyoadh ngo kejea wo Judea wo e ne beeye utoor ngaa me room ke won? Bekihde! Bang gihn ngo anyoadha kejea Ujudea kedea ngaa me padh Ujudea ge yaa adhemuohm 10wa kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Gahng ke kihd dhaano acielo me ree tooro adhemuohm.

11Kedea bekihd dhaano acielo me ngahy gihn tiihye

kedea gahng ke dhaano acielo me daahd wuor Juog.

12Nyoge cang ngahdh gen alog gene bang Juog,

kedea udoohng gene ne nyoge me koany tooro rog gen.

Bekihd dhaano acielo now me yug gihn me beer.

13Luub beehn oogo yi dhog gen ge reje

ge wa ngwahj dhaano maa atob piny e ngo kuu akoany.

Leehb gen ayug gene ne giih rob giih waal

me dwaahng gene nyoge.

Kwaad gihn rob gene dhaano biide ke piny

adoohng wa laaw thuohl e ne beehn oogo yi leehb gen.

14Kedea dhog gen yab gene kaa alamo me raaj rih dhaano.

15Ge yaaj me be cuung ke nahg nyoge.

16Kwaad ka ci gene yea, e ngoohng wong

kedea raahyo ge ne wii gene piny rog nyoge.

17Dhe yoohn doohr beehda gihn me kwihj gene

18kedea ge be lwaahr rih Juog.”

19Ngo ngahyo kejea yaa acub loohnge yihr gen ge dhiil tiihj ke loohng nu. Kaano arumo e gihn me rom gene ke robo tooro kejea gihn maa agahl gen nud ubahnge ge kuu atiihyo ke loohng. Gihn nu e yaa wiih piny cang ge dhiil Juoge kaa kihmo. 203:20 Rom 4:15; Gal 2:16; 3:22 Noono e tiihj ke loohng padh e ne meehg Juog cuohn dhaano ne ngaa me ree tooro adhemuohm. Bang gihn loohnge ge ne meehg won niid rogo ne nyoge maa yaa adhemuohm.

Ka Nyoadh Juoge Ukihm Gihre

213:21-22 1:2, 17 Abea awaahn ni, ka nahg nyoge abiohgrwaale ke Juog ngo anyoadh Juoge. Ngo anyoadhe abea ngo be room ke dhe yoohn kaa anyoadh loohnge keehd maa anaa arub Moaje kedea yaa agamloohngjuoge ke nying dhe yoohn doohng naa abiohgrwaal ke Juog. 223:22 2:11; 3:9; 10:12; 11:32 Juog nyoge cang yuge yugo naa abiohgrwaale keehde ke dhe yoohn yiiho mar gen naa abeehn gene uyiih gene Jeacuu Kriihjto. Juog nyoge ge uroomo yihre cang 233:23 5:2, 12; 8:18-20 bang gihn ge cang adhemuohme ayug gene kedea udaahg gene Paar Juog. 243:24 5:17; Epi 2:8; Tii 3:7 Abea Juog wo yuge yugo naa abiohgrwaale keehd en naa acube muunye yihro ke kar wiihe. Noono uyuge won ne nyoge maa adhemuohme tooro rogo ke dhe yoohn boadh wahy ge yoad bang Jeacuu Kriihjto. 25-263:25 Mat 26:28; Epi 2:13; Klo 1:20; Judea 9:12-14; 1Jon 1:7; Any 1:5; 5:9Doohr: 5:1; 2Kor 5:18-21; Epi 2:14-16; Klo 1:20Abiohgrwaal: 1:17; 3:3-4 Ngo akwany Juoge yi thoo ke nying anyoohne giiho beere wo doohre doohro ke Juog. Wo udoohre ke dhe yoohn yiiho maro. E naa ka tiihy Juog kii ngo. Umodho Juog atiihy gihn me beer naa abahnge wiihe keá paro ne yug gihn me raaj rogo ke nying anyoohne giih ayugo kedea awaahn ni yi caang ni, gihn me beer atiihy Juoge naa akahle adhemuohme oogo wiih ngaa ayiih Jeacuu. E naa kaa abeehn Juoge unyoadhe ree kejea e abiohgrwaal kedea unyoadhe ngo kejea ngaa ayiih Jeacuu yuge yugo naa abiohgrwaal keehd en.

Gihn Tiihy Yiihoe

273:27 3:1, 21, 31; 8:2 Nea Juog beehda abiohgrwaal ke nyoge kedea dhe yoohn boadh gen acube, e gihn e ne kahl nhyaam? Gihn me kahl nhyaam ugoohg. Abea nhyaamo ke nying gihn atiihyo giih daahd loohnge ne? Gahng, padh ke dhe yoohn loohnge e ne nhyaamo abea ke nying gihn ayiih Ciig Beer. 283:28 Gal 2:16 E naa kaa ayoado ngo kejea Juog dhaano yuge naa abiohgrwaal keehd en kaa dhe yoohn yiiho abea padh ke dhe yoohn giih arob loohnge ge tiihy dhaane. 293:29-30 3:22; 4:11-12 E thiow ngo ayoado kejea Juog padh Juog gihr Judea ge keed gen. Juog beehda Juog gihr nyoge cang. 30Bang gihn Juog ngo acielo cog, Juog moogo tooro. E ne yug Ujudea ge athoam maa ayiih Ciig Beer naa abiohgrwaal ke en kedea uyuge ngaa me padh Ujudea ge kuu athoam maa ayiih Ciig Beer naa abiohgrwaale ke en thiow. 313:31 6:15; 8:2-4 Nea neehn maano kea tiihy loohnge ne diih? Thoohr ge dom ukweero ke tiihj ke gen ne? Bekihde! Loohnge ge dhiil kaa maa bang gihn ge ne nyoadh dhe yoohn boadh wahy ge arob Ciig Beere.

4

Abraahm Ayiiho Uwii Adhemuohme Giihe Piny Yihre

1Abraahm ngaa beehda kuow wan naa anyuol wan wa Judea, dhe yoohn kaa abeehde kii ngo, nyoadh gihn yihro? 24:2 Jeam 2:21 Nea Abraahm ne yug Juoge naa abiohgrwaal ke en kaa nying giih atiihye, e kare ne nudo yihre ubeele. Abea, keehd maano, e ngo be rom beel yi wong Juog. 34:3 Gal 3:6; Jeam 2:23 Abea ngahda anaa agweed yi kitaab Juog naa,

“Abraahm Juog agaahne naa ayiihe gihn arob Juoge,

noono, uniid Juoge ngo ne ngaa maa abiohgrwaal ne?”

4Ngaa me tiihyo ukooge be kob naa koog gihn acub yihre beehda muuj e naa amuoje, bang gihn koog beehda gihre ke nying tiihye. 5Dhaano me yihre tooro gihn maa atiihye, unahge ke yiiho e ne yiihe Juog ngaa ayug ngo naa abiohgrwaal ke en, e ngaan nu ngo uyug Juoge naa abiohgrwaal ke nying yiiho gihre noono. 6Keehd Deabid thiow lume anaa wa gihn nu, ngaa maa akob Juoge kea ngo abiohgrwaal abea yihre tooro gihn maa atiihye, cuohn Deabide cuohno ne ngaa maa adooj. Akob Deabide kea,

7“Med cwihny beehda

gihr yaa awuohye giih gen awii piny yihr gen,

kedea med cwihny beehda

gihr yaa adhemuohm gen awuuny oogo.

8Med cwihny beehda

gihr yaa adhemuohme giih gen ge alog Juoge ngahye.”

Abraahm Adhemuohme Awii Piny E Poohd Kuu Athoam

9Med cwihny gihn arob Deabide beehda gihr Judea yaa thoam cog ne wale beehda gihr yaa kuu athoam thiow? Gahng! Wa arobo awaahn kan naa ke nying gihn ayiih Abraahme e naa aniid Juoge ngo ne ngaa maa abiohgrwaal. 10Anahg weehne e naa aniid Juoge Abraahm ne ngaa maa abiohgrwaal? Aniide e ngo athoam wale e poohd kuu athoam? Ngo aniide maano e Abraahm poohd kuu athoam! 114:11 Gal 3:7; Rom 2:28-29 Kedea uyoad Juoge kihd gihr thoam ucube ngo yihre. Acube yihr ngo ne thaany me nyoadh kaa aniid Juoge Abraahm naa Abiohgrwaal ke nying yiiho gihre. Thiow ke nying unahg Abraahme kuow yaa ayiiho ge kuu athoam beere ge niid Juoge niido ne nyoge maa Abiohgrwaale. 124:12 Mat 3:9 Abraahm thiow beehda kuow wan wa yaa athoam abea padh ke nying gihn athoam wan. Beehda ke nying gihn abeehd wane wa kaa abeehd Abraahme e ayiiho ge anaa apoohde e kuu athoam.

Abraahm Adhemuohme Giihe Awii Piny Padh Ke Nying Tiihj Ke Loohnge

13Bang gihn Juog lume anaa arobe yihr Abraahm kedea yihr kwaay Abraahm kejea giih wiih ngoom cang ge ucube yihr Abraahm kedea yihr kwaaye. Lum ni anaa arob padh ke nying gihn amag Abraahme loohnge, abea ke nying gihn ayiihe kedea ubeehn Juoge uniide ngo naa abiohgrwaal. 144:14 Gal 3:18 Bang gihn nea lum Juog naa acege piny arobe ke yihr yaa mag loohnge, e yiiho gihr dhaano gihr nyinge tooro kedea lum Juog ge acege piny gihr nyinge tooro tiehd. 154:15 3:20; 5:13, 20; 7:7-13; Gal 3:19 Loohnge ge ne kahl ukihm gihr Juog bang gihn Juog cwihnye urahnyo nea yihdh loohnge ge adhahl. Nea loohnge tooro e nyoadh ngo kejea loohng me yea dhahl tooro.

164:16 Gal 3:7 Juog lume anaa acege piny bang gihn Abraahm Juog agaahne beere lume naa acege piny maa muunye ge cube ke kar wiihe, ge caa yihr kwaay Abraahm cang. Ge keá cubo cog ke yihr yaa amag loohng, abea ge acube thiow yihr yaa gaahn Juog wa kaa agaahn Abraahme, bang gihn Abraahm beehda kuowo cang. 174:17-18 2Kor 1:9; Judea 11:12, 19 E naa lum yi gihn agweed yi kitaab Juog. Agweed naa,

“Yih ayuga udoohngi ne wuro yihr tien paajo cang ke thaay aduuno.”

Juog kwaad yaa upiny cang ge uyiihe ne yaae nea gaahno gihr gen uroomo wa mar Abraahm. Juog ngaa cub wahy yihr nyoge maa athow kedea ge acag gihn me kihde kuu anudo.

Yiiho Akuud Yaa Ayiiho Gihn Rom Ke Yiiho Gihr Abraahm

18Abraahm agaahno ke gaahn nhom acohd uyiihe ngo kejea e udoohng ne wuro yihr tien paajo cang wa ciig Juog yihre naa akobe kea,

“Yihri unaa nyethen me thoohdh wa ciehr!”

194:19-20 Judea 11:11 Abraahm rune anahg jiehabiihj kedea ree ayoade ne ngaa maa agwag maa Caara ciihe agwag ke gwaa me be rome nyoohdo, abea keehd maano e gaahn gihre yea keá lwago. 20Yiiho gihre amage yi aduune teeg mee kedea cwihnye kuu adiiw ke ciig gihn arob Juoge yihre. Yiiho gihre tee aduulo acube yihre noono upiihe ke ne wuor Juog. 214:21 Luk 1:37 Bang gihn ngo beehda gihn maa angahye ne cohg kejea ciig Juog meehg Juoge ke pahdh kare wa kaa ateede. 224:22 4:3 E naa abeehn Abraahme ke nying yiiho gihre uniid Juoge ngo ne ngaa maa abiohgrwaal. 234:23-24 10:9; 15:4 A gweed naa, ngo ngaa maa abiohgrwaal, padh e keede e naa agweed gihn nu ke nyinge. 24Gihn nu agweed thiow ke nyingo e ubeehno ne niido ne nyoge maa abiohgrwaale, wo ge ayiih lum Juog ngaa ameehg Jeacuu Ruohdho cahro batien thoo. 254:25 Rom 8:32-34; 1Kor 15:17 Jeacuu awij beere ngo uthoo ke nying adhemuohme giiho kedea ameehg cahro beere wo niid Juoge niido ne nyoge maa abiohgrwaale.

5

Dhe Yoohn Boadh Wahy Naa Yi Yiiho

15:1 3:21-30Doohr: 3:25-26 Me neehn maano ayug yiihe won ne nyoge maa abiohgrwaale ke Juog, e Ruohdho Jeacuu Kriihjto wo meehge ke yoad doohr gihr Juog. 25:2 Muuny Juog: 6:14; 2Kor 6:1; 12:9; Gal 1:6; 5:4; Epi 2:5-8; 1Pii 1:10-11; 4:13-14; 5:10, 12Ruohdh: Rom 3:23; 5:2; 8:17-18; 9:23; 1Kor 2:7; 2Kor 3:18; 4:17; Klo 1:27; 3:4; 1Th 2:12; 2Tim 2:10; 1Pii 5:1 Thiow e naa ameehg won yoad muuny Juog ge ne yihro awaahn ni. Muuny nu ayoado kaa dhe yoohn yiiho gihro. Kaano arumo kea mihn cwihnyo ugaahno ka umoar Juoge wudho. 35:3-5 Jeam 1:2-3, 12; 1Pii 1:5-7 Thiow mihn cwihnyo nea wo ayoad giih raahm roge, bang gihn ngo ngahyo kejea raahm e ne kahl guum. 4Guum e ne meehg Juog yiih won ne nyoge maa ayoad giih utum kedea naa ayiihe won e wo ugaahno kejea wudho umoare. 55:5 8:39; Judea 6:19 Gaahno gihn nu wiihe buu utaay piny bang gihn Juog aduuno ayaahnge ke nhyaahro gihre ke dhe yoohn Wahy Juog. Wahy Juog e naa muuny Juog naa acube yihro.

65:6-7 1Pii 3:18 Ge anaa apoohde e ka me konyo rogo tooro, e Ngad Boadh nyoge athow ke nyingo wo yaa adhemuohme. Ngo athow wong cahng anaa arob Juoge. 7Beehda gihn me teeg ubeehn dhaane ucube ree ne thoo ke nying ngaa maa abiohgrwaal. Abea ka moogo e ngaa me ngab uyiiho umeehge ree naah ke nying ngaa beer. 85:8 Jon 3:16 Abea Juog kaa anhyaare won kii ngo, ngo anyoadhe yihro, ge apoohde e wo beehda yaa adhemuohm, e Ngad Boadh nyoge athow ke nyingo.

95:9 1:18; 1Th 1:10 Thone noono e naa ameehg Juog niid won ne nyoge maa abiohgrwaale ke en. Kaano arumo e wo konye konyo beere ukihm Juog be pahdh wudho. 105:10 2Kor 5:18-20; Klo 1:20-22 Coon umodho wo anahg yaa mahn ke Juog, abea awaahn ni wo adoohr keehde ke dhe yoohn thon Waahde. Awaahn ni ge adoohro ke Juog, e ngo dhiilo kaa ngahyo kejea wahyo uboadh Jeacuue bang gihn ngo beehda ngaa me kuow keehdo. 115:11 8:31 Abea padh boadh wahy cog e ne ngahyo, bang gihn Juog cwihnyo ameehge mihno ke dhe yoohn Ruohdho Jeacuu Kriihjto, ngaa adoohr won ke en.

Adam Maa Jeacuu Ngad Boadh Nyoge

125:12 Rom 6:21, 23; 7:9-10 Me neehn kaano anahge dhaano acielo me nyinge Adam e naa akahl adhemuohm wiih piny, e adhemuohm e naa akahl thoo. Noono ubeehn thooe unyaaye ke rog nyoge cang, bang gihn nyoge cang adhemuohm atiihy gene. 135:13 4:15 Umodho e loohnge ge poohd kuu acub Juoge yihr Moaje, e adhemuohm anudo wiih ngoom. Abea kare tooro uteede kejea dhaano adhemuohm atiihye nea loohng maa adhahle tooro. 145:14 1Kor 15:21-22, 45-49 Abea thoo ngo anudo naa athube kii nihn Adam uwahdhe yi nihn Moaje, kedea ngo ayoad nyoge me loohng me yea ngo adhahl gene tooro neehn mar Adam ge adhahl loohng arob Juoge yihre. Ke dhog yiehdhe mooge, e Adam buu uroom ke ngaa ulog beehno.

15Ge be room bang gihn muuny Juog ge cube now e be daahd akweehn ngo be room ke tiihy Adam naa ayuge adhemuohm. Ngo adiehr kejea nyoge me thoohdh ge athow ke nying adhemuohm gihr dhaano acielo. Abea dhe yoohn beehn Juoge unyoadhe muunye wiihe ne maalo keter. Dhe yoohn ngo beehda dhe yoohn dhaano acielo Jeacuu Kriihjto, e naa abeehn Juoge ucube muunye ke kar wiihe yihr nyoge me thoohdh. 16Dhe yooh moogo nud thiow me bahnge tiihy Juog ne cube muuny gihre be room ke tiihy dhaano acielo naa ayuge adhemuohm. Batien kaa atiihy Adame adhemuohm e arob Juoge kejea Adam awuohj, abea batien kaa abeehn nyoge me thoohdhe utiihy gene adhemuohm e Juog muuny gihre anyoadhe yihr gen naa akoohbe kea, “Adhemuohmu ge awiia piny kedea wu adoohng ne nyoge maa abiohgrwaale.” 175:17 Rom yi cing: Mat 19:28; 1Kor 6:2-3; 2Tim 2:12; Any 20:4, 6 Ngo adiehr kejea thon nyoge cang arom yi cinge bang gihn abeehn dhaano aciele utiihye adhemuohm. Kedea ngo adiehr thiow kejea gihn atiihy dhaano aciele, ngaa nyinge Jeacuu Kriihjto, ngo duohng keter. Ngo duohng keter bang uyoad dhaane amahr muuny giih Juog kedea uyoade muuny me nahge abiohgrwaal ke Juog uyoade kuowo me guge tooro thiow.

18Wa kaano ayoad nyoge cang ne nyoge maa awuohj ke nying adhemuohm dhaano acielo, wa gihn thiow e nyoge cang ge ayoad e awuohj tooro rog gen umeehg gen yoad kuowo bang gihn dhaano acielo atiihyo ke tiihy ngaa maa abiohgrwaal. 19Kedea wa kaano adoohng nyoge me thoohdhe ne yaa adhemuohm ke nying dhaano acielo maa adhahl yi lubo, wa gihn nu thiow e nyoge me thoohdh ge umeehg doohng naa abiohgrwaale ke Juog ke dhe yoohn dhaano acielo me kuu adhahl lubo.

205:20 4:15 Juog loohng acube ne nyoadh ngo kejea adhemuohm beehda gihn me raaj. Abea naa abeehn nyoge utiihy gene adhemuohme me thoohdh, e Juog muuny gihre ajwage ukaale wudh adhemuohme giih atiihj. 215:21 6:23 Noono arumo, wa kaano anahg nyoge yi cing adhemuohm ke dhe yoohn gihn thow gene, e nyoge thiow ge nii cing muuny gihr Juog ke dhe yoohn nahg gene abiohgrwaale ke Juog beere wo kedhe kii kuowo me guge tooro ke nying Ruohdho Jeacuu Kriihjto.

6

Wo Yaa Jeacuu Adhemuohm Keá Yugo

16:1 3:5-8, 31; 5:20 Nea wa maano e gihn e ne tiihyo? Baro maalo ke tiihy giih adhemuohme beere Juog muuny gihre jwage jwago ukaale wudh adhemuohme giih tiihyo? 26:2 6:6; 7:4 Bekihde! Wo be rom adhemuohme ke leehwo bang gihn wo neehn nyoge maa athow. Nea wa maano e wo keá bar maalo ke tiihy adhemuohm. 36:3-4 Gal 3:27; Klo 2:12; Tii 3:5; 1Pii 3:21; Mat 28:19 Ngo beehda gihn me ngahyu kejea wudho amuoj ke luogwahy ne nweehd won ke Ngad Boadh nyoge, kedea ngahyo thiow kejea wo athow ke dhe yoohn kaa athowe. 46:4 2Kor 5:14-15, 17; Gal 6:15; Klo 3:1-5, 10 Ge anaa amuoj wudho e wo anaa adoohng wa nyoge maa athow tiehd keehd Ngad Boadh nyoge kedea udoohnge wa wo akoany yi buur acielo keehde. Me neehn kaano abeehn Juog Wuro ke teege umeehge Jeacuu cahro batien thoo, kedea udoohnge ne ngaa me kuow, e Juog thiow wo umeehge yoad dhe yoohn kuowo moogo me nyaahn.

56:5 Pihp 3:10-11 Bang gihn nea wo adoohng naa acielo keehde yi thoo wa kaa athowe, e ke dhe yoohn nu thiow e wo udoohng naa acielo keehde ke dhe yoohn kaa umeehg Juoge won cahro wa kaa ameehge Jeacuu cahro. 66:6 Gal 5:24 Ngo ngahyo kejea dhe yoohn raaj ge na beehdo kii ngo adoohng ne gihn me tooro kii cahng agur Ngad Boadh nyoge wiih yaadh maa ariihw. Ngo tooro bang gihn cwihny gihr adhemuohm gihn ne yihro ataaye. Kaano arumo e wo tooro yi cing adhemuohm. 7Bang gihn kwaad ngaan thow udoohnge naa acielo yi thoo ke Jeacuu, ngo udoohngo ne ngaa me wiihe taahd me tooro yi cing adhemuohm.

8Nea wo athow ke yoohn thon Ngad Boadh nyoge, e ngo gaahno gaahno kejea yihro unaa kuowo keehde tiehd. 96:9-10 Tiihy 2:27; Judea 9:25-28; 1Pii 3:18 Ngo ngahyo kejea Ngad Boadh nyoge naa acahr ngo padh ngaa me dog thoo keehdo bang gihn thoo ngo ataaye. 10Abea naa athowe e athow ke ne cielo cog ne taaj adhemuohm. Awaahn ni ge adoohnge ne ngaa me kuowo naa acahre, e ngo beehd kaa kuowo me naa yihr Juog.

116:11 Gal 2:19; 1Pii 2:24 Wa gihn nu thiow, e kea paru wudhu kejea wu athow thiow ne taaj adhemuohm kedea ubeehdu ke kuowo me naa yihr Juog, kwaad kuowo gihn nweehd won ke Juog maa Jeacuu Kriihjto Ruohdho.

Rogu Keá Cubu Yi Cing Adhemuohm

126:12 12:1 Kuohm dhaano ge beehda gihn muu uthoo, keá wiiu yi cing adhemuohm ne maango. Bang gihn ne wii ngo yi cing adhemuohm e naa gihn beehnu utiihyu giih nhyaar dhaan utaahnge. 13Adhemuohm keá meehgu kaab koohmu ne meehg ngo tiihy giih anyoohne. Abea cubu koohmu ke kare cang yihr Juog wa mar nyoge maa akahl oogo yi thoo udoohng gene ne nyoge me kuow, kedea uwiiu koohmu yihr Juog utiihye ke ngo ke nying yug giih me beeye. 146:14 5:2; Gal 5:18; 1Jon 3:6 Rogu keá wiiu ne kaahno yihr adhemuohm, bang gihn wu be tiihyo kaa giih rob loohnge abea wu tiihyo kaa muuny Juog naa acube yihru.

Ngaa Maa Ayiiho Alwahg Oogo Yi Bahng Adhemuohm

156:15 6:1 Lum ni nyoadh gihn yihro? Ka moogo e nyoadh ngo kejea tiihyo adhemuohm bang gihn wo tiihyo kaa muuny Juog kedea ukweero ke tiihj ke giih arob loohnge? Bekihde! 166:16 Jon 8:34; 2Pii 2:19 Ngo ngahyo ne cohg kejea nea rogo awiio ne baahng yihr nyoge mooge beere lum gen e ne lihngo, e wo adoohng ne baahng giih yaa lum gen lihngo. Nea wa maano lihngo ke lum adhemuohm uyoado thono wale lihngo ke lum Juog beere Juog wo yuge yugo ne nyoge me beehda abiohgrwaale ke en? 176:17 Jon 8:32 Abea koohr Juog dhiilo kaa muohjo! Bang gihn umodho wu anahg baahng giih adhemuohm. Abea batiene e wu adoohng ne nyoge me tiihyo ke giih anyoadh yihru yi puohny gihn apuohny yihru. 186:18 1Pii 2:24 Wu alwahg oogo yi adhemuohm kedea udoohngu ne baahng me tiihy gihn daahd Juoge.

19Giih, ge acaala yihru kaa dhe yoohn ucaale gihr baahng beere gihn roba guo kaa ngeyo. Umodho rogu anaa awiiu ne lihg lihgi ne baahng me nhyaar tiihy giih bal maa giih anyoohne ke nying yug awuohj. Wa gihn nu thiow, kea dhiilu rogu ke wiio ne lihg lihgi ne baahng me nhyaar tiihy gihn daahd Juoge ke nying yug rog ne nyoge me tiihyo yihr Juog.

Koog Gihn Cub Adhemuohme Kedea Man Cub Abiohgrwaale

20Ge anahgu baahng giih adhemuohm e kare anudo ubeehdu e gihn daahd Juoge be tiihyu. 216:21 7:5; 8:6, 13; Jeam 1:14-15 Kwaad giih na tiihyu, ge meehg wudhu laahy awaahn ni, gihn me beer maa ayoadu ke nying gen tooro. Tiihy kwaad giih nu ge ne meehg wun thoo. 22Abea awaahn ni, Juog wu alonye utooru yi cing adhemuohm kedea uyuge wun ne baahng giihe. Gihn beer ge uyoadu beehda gihn udoohngu ne nyoge me tiihyo yihr Juog kedea uyoadu kuowo me guge tooro. 236:23 5:21 Kaano arumo, ngaa beehdo yi adhemuohm gihn yoade beehda thoo. Abea ngaa ayiiho meehg Juoge ke yoad kuowo me guge tooro ke dhe yoohn kaa anweehdu ke Ruohdho Jeacuu Kriihjto. Kuowo gihn ngo yoado ke bang muuny Juog ge cube yihro ke kar wiihe maa atage.

7

Ngaa Maa Ayiiho Padh Ubaahng Gihr Loohng

1Jo wan! Me neehn ka nahgu nyoge me ngahy loohng, e ngo beehda gihn me ngahyu kejea dhaano naa yi cing loohng kaano poohde e kuow cog. 27:2 1Kor 7:39 Beeh roma lum nu rih dhaago maa anyuom, nea cuore kuowo e dhiil beehdo ke cuore wa kaa ateed loohnge. Abea nea cuore athow e ngo udoohng ne ngaa me wiihe tooro dhecuow wa kaa ateed loohnge. 3Noono arumo, nea dhaago maa anyuom ubeehdo ke dhecuow moogo abea cuore kuow, e dhaar nu ke cuohno ne dhaago maa akaab. Abea nea ngo ubeehdo ke dhecuow moogo abea cuore athow, e dhaar nu be cuohn ne dhaago maa akaab wa mar dhaar cuore nud. Kwaad dhaar nu ke cuohno ne dhaago maa ageer ke dhe yoohn loohng.

47:4 6:4; Gal 2:19 Jo wan! Ngo wa maano thiow. Wu tooro yi cing loohng keehdo naa athowu e wu anweehd keehd Ngad Boadh nyoge. Noono e kare nud unuu yi cing ngaan acahr naa athowe kedea e ne yug won ne nyoge me tiihy gihn me beer ke nying tiihj yihr Juog. 57:5 6:21 Ge anaa apoohde e wo tiihy kwaad giih nhyaar dhaan utaahnge, e loohng nu ge ne tahng giih reje ke paro. Noono e giih reje ge paro ge piih ne kwany bang kuohm ne meehg won tiihy giih me kahl thoo cog. 67:6 6:7; 8:2-4; 2Kor 3:6 Abea awaahn ni loohng cinge awiie rogo naa athowo ke nying gihn anaa amage won ne maabuuye giihe. Noono arumo e wo rom tiihj ne cohg yihr Juog padh ke dhe yoohn kaa acoon ge ne tiihyo ke loohng, abea ke dhe yooh me nyaahn me Wahy Juog en ne kony won.

Gihn Ayug Loohng Ke Nyinge

77:7-13 4:15 Gihn arob lum yea beehda gihn? Lum yea kejea loohng e ne meehg dhaano yug adhemuohm ne? Bekihde. Padh ne maano, bang gihn beehda loohng nu e naa ameehg an ngey gihn me nyinge adhemuohm. Me neehn maa ne kwihya ngo kejea log cwihny dhaano bang gihr ngaa moogo beehda adhemuohm, nea be ne nahg loohng e naa ateed ngo e be naa ngeyo. 87:8 1Kor 15:56 Abea e naa kaa ayoad adhemuohme dhe yooh uwahdhe kaa ayuge an ne ngaa me log cwihnye rog giih nyoge. E naa gihn robe kejea adhemuohm gihn me rome ke yugo tooro nea loohng maa arob Juoge tooro me mahn gihr nyepiny. 97:9 5:13 Coon, an ke nguda gihn maa anaa angahya ke nying loohng Juog atooro. Kaano e gihn me ne diera ke nyinge tooro. Abea naa abeehna ne ngey ngo kejea loohnge maa ateed Juoge yihra nud, e adhemuohm aguo ne cahny wa ngaa maa atahng kii niine, 10kedea udoohnga yi thoo. Loohng gihn akob naa e ne kahl kuowo utoor thooe beehda thoo e naa akahle riha. 11E naa kaa abeehn adhemuohme uyoade dhe yooh riha kedea uyoade loohng uyuge ngo ne gihn me kange an keehde. Ke dhe yoohn loohng e a akange unahge an. 127:12 1Tim 1:8 Nea neehn maano e loohng beehn ke bang Juog kedea ngo teed gihn me Juog e naa arob ngo. Kedea gihn arob loohnge beehda gihn me dhiil kaa yugo bang gihn beehda gihn me kony nyoge.

13Abea kare nud ubeehn gihn me kony nyoge ukahle thoo ne? Bekihde! Abea adhemuohm, beere ngo ke ngahyo naa adhemuohm, e a ameehge thoo ke dhe yoohn loohng gihn acub ne kony nyoge. Noono ke nying gihn akob loohnge ngo kejea adhemuohm keá yug e naa kaa anyoadhe kejea adhemuohm beehda gihn me raaj keraahyo.

Gihn Me Ban Aduun Dhaane

14Beehda gihn me ngahyo cang kejea loohng beehda Juog e naa acub ngo. Abea a beehda dhaano now maa arom yi cing adhemuohm. 157:15 Gal 5:17 Kwaad giih tiihya gihn tiihya gen ke nyinge ngo kwihya. E kwaad gihn daahda ke tiihyo ngo be tiihya kedea unahge gihn me be nhyaara e naa gihn tiihya. 16Me neehn maano tiihya gihn me be nhyaara ke tiihy nu, e ngo ngahya kejea loohng beehda gihn me beer. 17Ne wa maano e adhemuohm gihn beed yi aduuna e ne tiihy gihn me be nhyaara, abea padh an. 187:18 Pihp 2:13 Beehda gihn me ngahya kejea gihn me beer me beehdo keehd an, ngo tooro. Bang gihn a beehda dhaano now. Keehd me daahda gihn me beer ke tiihyo, e tiihy gihn nu beer ugoohg yihra. 19Gihn beer ge daahda ke tiihyo ugoohg yihra ke tiihyo unahge gihn raaj e be nhyaara e ne tiihya. 20Nea gihn be nhyaara e ne tiihya, e nyoadh ngo kejea padh an e naa atiihy ngo. Ngaa atiihy ngo beehda adhemuohm ge beed yi aduuna.

21E naa kaa ayoada riha kii ngo! Keehd me daahda tiihy gihn me beer, e riha beehna ke ne yoado e a tiihj man raaj. 22Yi aduuna kii yi dwaar, gihn daahd loohng Juoge kejea tiihya ngo e naa gihn nhyaara. 237:23 Gal 5:17; Jeam 4:1; 1Pii 2:11 Abea riha ayoada thar loohng adhemuohm. Loohng me peem thoohn keehd loohng Juog gihn yi aduuna. Loohng ngo, a ayuge ne maabuuj gihre kedea a arom yi cinge ne cohg. 247:24-25 1Kor 15:57 A adoohng ne ngaa me giiha arahnyo ne weey weey! Gihn e nuu upaahl wiiha ukaabe kuohma! Kuohm ni meehg an yoad thoo. 25Koohr Juog amuohja bang gihn wiiha upaahle ke dhe yoohn bang Ruohdho Jeacuu Kriihjto.

Kaano arumo e kaa adoohnga kii ngo e man: kare nud yihra utiihya ke loohng gihr Juog ke dhe yoohn ka ngahya ngo ke yi aduuna alongthihn. Abea ke dhe yoohn ka nahga dhaano now, e a tiihyo ke yihr loohng gihr adhemuohm.

8

Beehdo Ke Dhe Yoohn Arob Wahy Juoge

18:1 1:18; 5:1 Abea awaahn ni ngahyo ngo kejea awuohj me yoad Juoge rog yaa anweehd keehd Jeacuu Kriihjto tooro 28:2 3:27; 7:7-11 bang gihn loohng gihn anyoadh Wahy Juoge e ne meehg won beehdo ne nyoge maa anweehd keehd Jeacuu Kriihjto. Loohng nu e naa akahl an oogo utoora yi loohng gihr adhemuohm ge kahl thoo. 38:3 Gal 4:4; Pihp 2:7-8; 2Kor 5:21 Bang gihn Juog adhemuohm akihme ke nying giih tiihye yi kuohm dhaano. Ngo akihme naa aoohre Waahde wiih piny e yihre ne kuohm me wa koohmo ge tiihy adhemuohm beere adhemuohme giih atiihy nyoge ge wuunye ke oogo. Ke dhe yoohn nu e gihn anaa ariehnyo yihr loohng ke tiihyo, ke nying kuohm dhaano e yihre tooro tee, ngo abeehn Juoge ne tiihyo naa aoohre Waahde. 48:4 6:22; 7:4; 13:10; Gal 5:16, 25 Gihn nu atiihy Juoge beere gihn daahd loohnge, ge kony nyoge, ngo tiihyo tiihyo uwahdhe guge. Wo yaa beehdo ke dhe yoohn anyoadh Wahy Juoge kedea wo yaa akweer ke giih reje ge nhyaar dhaane.

5Yaa beehdo ke dhe yoohn giih wiih piny wudh gen naa bang giih daahd kuohme. Yaa beehdo ke dhe yoohn anyoadh Wahy Juoge wudh gen naa bang giih daahd Juoge. 68:6 6:21; Gal 6:8 Cub wihj rog giih daahd kuohme, ngo kahl thoo, abea log cwihny rih Juog weehg nyoge beehdo e thoo tooro, kedea doohr nud yihro nea wudho naa rog giih daahd Juoge. 7Kaano e naa ka beehn ngaa wiihe acube rog giih daahd kuohme udoohnge ne ngad mahn ke Juog bang gihn loohng gihr Juog be wuore kedea ngo be rome ke koaro. 8Yaa nhyaar giih daahd kuohme, kare tooro uyug gene cwihny Juog med.

98:9 1Kor 3:16 Abea wun, wu be beehdo kaa dhe yoohn giih daahd kuohme bang gihn wu beehdo kaa dhe yoohn giih daahd Juoge kedea ubeehn Wahy Juoge upahdhe yi aduunu. Kwaad ngaa toor wahy Ngad Boadh nyoge ree e ngaa nu padh ngade. 108:10 Gal 2:20; 1Jon 3:24 Abea nea Ngad Boadh nyoge ne yi aduunu, keehd me beehn koohmu uthow gene ke nying adhemuohm, e Wahy Juog wu umeehge kuowo bang gihn wu ayug Juoge ne nyoge maa abiohgrwaale keehd en. 118:11 2Kor 4:14 Nea Juog, ge ameehg Ngad Boadh nyoge cahro, wahye ne yi aduunu, e ngo nyoadh ngo kejea ngaa ameehg Ngad Boadh nyoge cahro batien thoo, koohmu ge thow ge uweehge cahro ke nying gihn nud Wahy Juoge keehd wun.

128:12 6:18 Nea neehn maano, jo wan! E wo dhiil beehdo ke dhe yoohn arob Wahy Juoge. Wo keá beehdo ke dhe yoohn giih daahd koohmo. 138:13 Gal 6:8; Epi 4:22-24 Bang gihn nea wu ubeehdo ke dhe yoohn giih daahd kuohme, e wu uthoo. Abea nea tiihy giih adhemuohm ge wiiu ke piny ke dhe yoohn kuny mar Wahy Juog, e kuowo yoadu yoado.

Nyethen Juog

148:14 1Jon 2:29–3:1 Yaa nii cing Wahy Juog, ge beehda nyethen Juog. 158:15 Mak 14:36; Gal 4:5-7 Bang gihn Wahy Juog gihn acub Juoge yihru padh gihn me yug wun ne baahng kedea padh gihn me meehg wun tudo. Abea ngo acube yihru udoohngu ne nyethen Juog. Wa maano Wahy Juog wo meehge ke cuohn Juog naa Abaa wuro. 16Wahy Juog ke ngude urubo yi aduuno ne teed ngo kejea wo nyethen Juog. 178:17 5:12; Gal 4:7; Pihp 3:10-11 Me neehn maano nahgo nyethene nu, e dooj gihn anaa agweehge ke nying joe ngo ucube yihro. Thiow gihn ucube yihr Ngad Boadh nyoge ngo ucube yihro bang gihn wudho umoar Juoge nea giih raahm rog naa ayoade ge nywaago nywaago keehd en neehn kaa amoare wiih Ngad Boadh nyoge.

Moar Wihj Gihn Uyoad Paar Juog

188:18 2Kor 4:17 Wiiha para paro kejea giih raahm giih yoado awaahn ni, wudh gen ne dhe caahn keraahyo rih moar wihj ge ubeehn Juoge ne cubo yihro. 198:19 Klo 3:4; 1Jon 3:2 Kwaad gihn acag cang cwihnye uloge ne koar yaa unyoadh Juoge ne nyethene. 20Kuu anaa anahg gihn acag e naa ayug ree ne gihn me gihr nyinge tooro. Juog e naa agweehg ngo neehn maano kejea gihn acag unahg gihn me gihr nyinge tooro beere 21gihn acag yihre ne gaahno kejea cahng acielo e ngo uyug Juoge ne gihn me gihr nyinge nud. Kaano arumo e nuu uyoad gihn acage deeh taahd wihj ge ayoad nyethen Juoge.

22Ngo beehda gihn me ngahyo cang kejea me neehn awaahn ni kan, e gihn acag ngo poohd nii koar ke raahm me wa mar raahm nyoohdo e ngo ucuro. 238:23 2Kor 5:2-5 Padh gihn acag e naa ngaa kuro e ree ne raahm e keede, abea keehd wo yaa acub Juoge Wahye yihro umodho, raahm ne rogo thiow kaano koaro Juog uyuge won ne nyethene beere awuohj me yoad yi koohmo tooro. 248:24 2Kor 5:7; Judea 11:1 Boadh wahy, ngo ayoado naa agaahno. Gihro beehda gaahno abea gihn gaahno ke nyinge poohd kuu aniido. Abea ngaa noono gaahn gihn muu uneehno yihre? 258:25 2Kor 4:18 Maro wo gaahn gihn me be neehn yihro, kedea ngo dhiilo kaa koaro e cwihnyo be diiw.

26Thiow, wo ge gaahno gihro thiin, Wahy Juog ubeehn ukonye won. Nea kar kwaj yihr Juog ke nying giih raahm giih yoado ngo kwihyo beer mee, e Wahy Juog ukwahyo yihr Juog ke nyingo ke dhe yooh me kwihyo. 27Dhe yoohn nu beehda gihr Juog, ngaa ngahy giih ne yi aduun nyoge. Kedea e ne dead yihdh giih daahd Wahy Juoge ke robo. Ge rom Juoge kaa deado bang gihn Wahy Juog ukwahyo yihr Juog ke nying yaa Juog wa kar cwihny Juog.

Wo Akwany Juoge Ka Me Moar Wudho Yea

288:28 Epi 1:11 Ngo beehda gihn me ngahyo kejea Juog tiihyo kaa yaa anhyaar en kedea giih nyepinye cang ge ayuge ne giih me kony yaa akwanye wa kar cwihnye. 298:29 Klo 1:18; Judea 1:6 Yaa akwany Juoge ge alele uyuge gen wa Waahde. Ge alele udoohng gene wa Waahde beere Waahde e naa uwur gen me duohng. Uwur gen me yihre ne wuud wahn me thoohdh. 308:30 1:7; 5:2; 2Th 2:13-14 Kaano e Juog yaa amiege ge acuohne kedea uyoade yaa acuohne uyuge gen ne nyoge me beehdo beer keehde. Kedea umeehg Juoge yaa ayuge ne nyoge me beehd beer keehde nywaag moar wihj ke en.

Poongo Juog Bang Gihn Wo Anhyaare

31Batien giih ateed kan, gihn moogo nud me dog ke teedo keehdo? Nea Juog nud ke won, e gihn me diero ke nyinge tooro nea nyoge mooge wo maan gene maano. 328:32 5:8; Jon 3:16 Juog wo akoohje naa awiie Waahde uyoade giih raahm rog kedea uthowe ke nyingo. Me neehn maano ayuge Waahde ne gihn me koohje won keehde, e gihn e nuu umahn Juog ke cub giih ne yihre cang yihro. 33Ngaa noono rom yoad awuohj rog yaa Juog naa akwanye nyum lug? Ngaa me yoad awuohj rog gen nyum lug tooro bang gihn akob Juoge kejea ge nyoge maa abiohgrwaale keehde. 348:34 4:25; Tiihy 2:33; Judea 7:25; 1Jon 2:1 Ngaa noono rom yoad awuohj rog gen? Wale ka moogo e Ngad Boadh nyoge e naa ayoad awuohj rog gen? Bekihde. Bang gihn Ngad Boadh nyoge ameehg Juoge cahro kedea ucea ne piih kar ruohdh ukwiihy Juog, e ne kwahyo yihr Juog ke nyingo. 358:35 2Kor 5:14 Bekihd ngaa me rom kiino ke paahngo ke Ngad Boadh nyoge ubahnge wo be nhyaare. Keehd raahm rog wale ngoohng wong wale giih ajohr wale ngoohngo wale kahj wale thoo e kiino be paahng gene. 368:36 2Kor 4:11 Wa kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Ke nying nihn e nyoge ge miid wan ke naah ke nyingi,

nyoge wa ayug gene neehn mar roohme me kedh ne naah.”

378:37 1Jon 5:4-5 Bekihd gihn me rom kiino ke paahngo, bang gihn kwaad giih upahdho yihdh gen ge utaajo cang ke nying nhyaahro gihr Juog ngaan anhyaar won. 388:38 Epi 1:21; 1Kor 3:22; 15:24; 1Pii 3:22 Bang gihn ngo ngahya ne cohg kejea gihn me mahn ngo ubahnge wo be nhyaare tooro, keehd me nahgo nyoge me kuow wale nyoge maa athow. Keehd atiihbe maa jaag maalo, e ngo be rom gene ke mahno ubahnge wo be nhyaare. 398:39 5:5; Jon 3:16; 2Kor 13:13; Epi 1:4; 2:4; 1Th 1:4; 2Th 2:16 Keehd giih tiihj rog gen awaahn ni kedea muu utiihj rog gen cahng moogo wale giih ne maalo wale ne thar piny, kwaad gihn acag me rom Juog ke mahno ubahnge wo be nhyaare ngo tooro. Nhyaahro gihr Juog yoado ke bang Ruohdho Jeacuu Kriihjto.

9

Yaa Yijarael Naa Akwany Juoge Ne Yaage

1Me neehn ka anweehda keehd Ngad Boadh nyoge, gihn roba kan ngo beehda gihn maa adiehr. Beehde gihn maa adiehr me ngahy aduuna kedea ungahy Wahy Juoge ngo thiow. 2Aduuna urahmo keraahyo ke nying jo’a ge waahde ke an. 3Juog roma kaa kwayo kejea tiihye kwaad gihn daahde riha kedea paahnge keew wan keehd Ngad Boadh nyoge nea jo’a gihn me beer me yoad gene yi gihn nu nud. 49:4 Anweehd: 3:2, 4; 4:13, 17; Gal 3:6, 14 Jo’a ge beehda yaa Yijarael. Yaa ayug Juoge ne nyethene kedea ubeehn Juoge unyoadhe ka moare wiihe kii ngo yihr gen. Juog thiow ge abeehne ne muojo ke loohnge kedea uyuge anweehd keehd gen. Thiow dhe yoohn yug giih kweehr ne wuor Juog ngo anyoadhe kedea urobe kaa adooje gen yihr gen. 59:5 15:8Ngad boadh nyoge: Mat 1:1; Rom 1:3-4 Ge nyoge me tien gen aay ke bang kuow yaa Yijarael ge anaa umodho. Kedea Ngad Boadh nyoge, me neehn kaano nahge dhaano utaahngo, tiene aay ke bang gen. Beehn nyoge leey gene Juog, ge e naa ruohdh nyepinye cang, ke wong ke wong. E noono.

Juog Lume Keá Waaro

69:6 3:3-4; 2:28-29 A be rob ngo kejea gihn aceg Juog piny ngo kuu apahdh kare, bang gihn padh yaa Yijarael cang ge naa akwany Juoge ne joe. 79:7 Mat 3:9 Kedea padh kwaay Abraahm cang ge naa nyethen Juog. Bang gihn anaa ateed Juoge yihr Abraahm kea,

“Kwaay Yijaag ge uke cuohno ne kwaayi.”

89:8 Gal 3:7; 4:23 Lum nu nyoadh ngo kejea padh gihn akob naa ngo kwaar Abraahm e naa nyethiin Juog. Ngaa nyethiin Juog beehda nyethiin aceg Juoge lubo piny ke nyinge kejea e nuu unahg nyethiine. 9Luub anaa arob Juoge ge anaa acege lubo piny gen,

“A udog duuo ke caahngo e piny wa gihn ni

kedea Caara yihre unaa waahde.”

109:10-12 Rom 11:6 Abea gihn maa akaal wiih gihn nu beehda gihn arob yihr Rebeaga. Arob maano e ngo yaaj ke kuoy ge wur gen beehda kuow Yijaag. 11-12Beere nyethiin kwany, beehda kwany Juog maa agweehge ke nying gihre me daahde, e arobe yihr Rebeaga kobe,

“Waahdi ge duohng unahg ubaahng waahdi ge thiin.”

Gihn nu arob Juoge e nyethen ge poohd kuu anyuol kedea maano e gihn me beer wale gihn me raaj maa atiihy gene tooro. E naa kaa abeehn kwany gihr Juog ubeehne kaa dhe yoohn cuohd abea padh ke nying gihn maa atiihy gene. 13Neehn kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Jeakob e naa anhyaara abea Yijaaw ngo amaana.”

Juog Padh Ngaa Me Kwany Kiin Nyoge

149:14 3:5 Gihn noono romo ke robo ke nying lum ni? Kobo ngo kejea Juog kiin nyoge kwanye kwanyo? Bekihde! 159:15 Mat 20:1-15 Bang gihn ngo anaa arubo yihr Moaje kobe,

“Nea cwihnya ne bange uduua cwihnya caahn ke nying dhaano

e ngo beehda kar wiiha,

kedea nea cwihnya ne bange ungeer yeya ke nying dhaano

e ngo beehda kar wiiha.”

169:16 Epi 2:8 Caahn e padh ke nying gihn me daahd dhaane wale ke nying gihn maa atiihy dhaane, abea beehda Juog e naa aduu cwihnye caahn ke nying dhaano. 17Agweed yi kitaab Juog ke nying jaah gihr Micihr naa,

“Yih ayuga udoohngi ne jaah ne nyoadh tee gihra

kedea beere nyinga ke ngahyo ke bang wiih piny cang.”

189:18 1Pii 2:8 Caahn nea Juog daahd uduue cwihnye caahn ke nying dhaano, e ngo tiihye tiihyo, kedea nea daahd ubeehn dhaane uciehge wiihe e ngo tiihye tiihyo.

19Ka moogo e a upeehnyi kobi, “Gihn keehdo e beehn Juoge ucaye dhaano abea ngaa me rom ban gihn daahd Juoge ke tiihyo rih dhaano tooro?” 20Abea wiihe duoga duogo yihri kejea yih ge beehda dhaano utaahngo now, yih beehda ngaa uromi wiih lubo ke duogo yihr Juog? Gihn maa atieng ke cing kare nud yihre urube yihr ngaa atieng ngo kea, “Gihn ge atiengi an wa gihn?” 219:21 2Tim 2:20 Me neehn ngad cwaahj dag ka tiihye lahbo kii ngo, beehda kar wiihe. Nea daahd ucwaahye dag piih wale atab kado e beehda kar wiihe.

229:22 2:4, 8 Juog thiow tiihyo ke wa gihn nu. Ngo adaahd unyoadhe ukihm gihre kedea ungahy tee gihre. Abea ngo abuohj ke guum ubahnge yaa nea kihmo ge keá kihmo. 239:23 5:2 Thiow Juog daahd unyoadhe giih amiihr paare ke gen. Giih ucube yihr yaa agweehge coon, ge cwihnye uduue caahn ke nying gen. 249:24 1:16; 10:12 Wo naa yaa acuohne bange, padh wo ge Judea cog, abea uwahdhe bang yaa padh Judea thiow.

Beehda Giih Maa Agweed Coon Yi Kitaab Juog

259:25 1Pii 2:10 Neehn kaa arob Juoge ngo yi kitaab gihn agweed Uceaye,

“Uroba yihr yaa padh jo’a,

‘Wu beehda yaa’a,’

kedea yeya ungeer

ke nying yaa yeya kuu anaa angeer ke nying gen.

26Kedea kaa agweede yi ngo

kejea a akoohbo kaa, ‘Wu padh yaa’a’

ge ucuohna ne nyethena.

A ge cub kuowo.”

27Yicaaya anaa arubo ke nying yaa Yijarael kea,

“Keehd me thoohdh yaa Yijaraele wa kuohyo gihr naam duohng

e unahg nyoge me noog ge nuu uboadh.

28Bang gihn Juog buu ucahg gaalo keehdo

ne dhuol ukihm gihre wudh yaa wiih piny cang.”

29Wa kaa ateed Yicaaye ngo coon kea,

“Nea be ne nahg Juog Aciehg e ne ne wii kohnho

e wudho ne taaj wa mar yaa geedh Codom maa Gomoarah.”

309:30 10:20 Gihn daahdo ke robo e man: yaa padh Judea ge kuu anaa adaahd uyug gene rog gen naa abiohgrwaale ke Juog, abea ge ayug Juoge naa abiohgrwaale ke en ke nying yiiho gihr gen. 319:31 10:2-3 Abea yaa Judea ge apiih ne daahd loohng me yug gen naa abiohgrwaale ke Juog, loohng maa ayoad gene me yug gen naa abiohgrwaale ke Juog ngo atooro. 329:32 4:4-5 Gihn e bahnge loohng kuu ayoad gene? Loohng kuu ayoad gene bang gihn wudh gen acub gene rog giih tiihy gene ukweer gene ke cub wudh gen ne yiih Juog. Noono maa acwahny gene ke leelo 339:33 1Pii 2:6-8 gihn arub kitaab Juoge ke nyinge kea,

“Lihngu lum ni!

Awaahn ni kan dhaano ucuba ka cuohn, ne Ciohn,9:33 Ciohn: nyinge moogo beehda Jeruucalem

beere nyoge ucwahnyo keehde wa mar leelo upahdh gene.

Abea ngaa yiih ngaan nu cwihnye buu udaag.”

10

Dhe Yoohn Yug Juoge Nyoge Ne Yaae Kwihy Yijaraele

110:1 9:1-3 Jo wan, a daahd Juog uboadhe jo’a ge beehda Judea. Gihn nu e ne kwaaya kwaj yihr Juog ke nying gen. 210:2 Tiihy 22:3 An ke nguda ngo ngahya kejea ge nyoge me cwihny gen unyaahm neehn maaj ke nying Juog. Abea keehd maano nyaahm cwihny gene wa gihn nu, e adiehr me ngahy gene ke nying Juog tooro. 310:3 1:17 Ngo abaaj gene bang gihn dhe yoohn beehn Juoge uyuge nyoge ne nyoge maa abiohgrwaale keehde ngo kwihj gene. Noono upiih gene ne cej dhe yoohn mar gen me doohng gene naa abiohgrwaale ke Juog. E naa kaa abeehn gene ne kweer ke dhe yoohn Juog naa ayuge ke nying yaa unahg abiohgrwaale keehde. 410:4 Gal 3:24-25 Judea dhe yoohn doohng nyoge naa abiohgrwaale ke Juog ngo abaaj gene. Ngo abaaj gene bang gihn abiohgrwaal ke Juog ngo daahd gene kaa dhe yoohn wuor loohng Juog. Abea naa abeehn Ngad Boadh nyoge, e tiihj ke loohng nu, ngo agug beere Juog yaa ayiih lume ge yuge yugo naa abiohgrwaale keehd en.

Boadh Wahy Beehda Ke Nying Nyoge Cang

510:5 Gal 3:12 Moaje ngo anaa arubo ke nying ka doohng nyoge naa abiohgrwaale ke Juog. Anaa akoohbo kea, “Nea dhaano gihn arob loohnge ngo tiihye tiihyo e ngaan nu umeehg loohnge boadho.” 6Abea gihn agweed yi kitaab Juog ke nying ka doohng nyoge naa abiohgrwaale ke Juog ke dhe yoohn yiiho e man, “Ngaa keá peehyo kea, ‘Ngaa e ne cidh maalo?’ ” Ne kahl Ngad Boadh nyoge piny bang nyoge. 7E arob thiow naa, “Ngaa keá peehyo kea, ‘Ngaa e ne cidh thaahdh ngoom,’ ne rob ngo beere Ngad Boadh nyoge ucahro ubeehne oogo bang nyoge wiih ngoom?” 8Kitaab Juog rob ngo kejea lum Juog nud ke won, wa ka puohny wane ngo kedea wa ka yiih wane ngo. Gihn ni e naa gihn puohny wane ke nying yiiho. 910:9 1Kor 12:3; Pihp 2:11 Nea ngo arobi ke dhii kejea Jeacuu beehda Ruohdho kedea uyiihi ngo ke cwihnyi cang kejea ngo ameehg Juoge cahro naa athowe e boadh wahy yoadi yoado. 10Bang gihn, yiiho e ne meehg dhaano doohng naa abiohgrwaal ke Juog kedea nea arob dhaane ke dhee kejea Jeacuu beehda Ruohdh uyiihe ngo e ne meehg dhaano yoad boadh wahy. 1110:11 9:33 Agweed yi kitaab, “Abea ngaan ayiih ngaan nu cwihnye buu udaag.” 1210:12 3:22 Bang gihn Juog ni acielo ni e naa Juog gihr nyoge cang, ngaa maa Ujudea kedea ngaa me padh Ujudea kedea kwaad ngaan kwahyo yihr Juog e ngo muoje muojo ke giih me beeye ne cohg. 13Wa kaa agweede yi kitaab Juog naa, “Kwaad ngaan kwahyo yihr Juog e boadh wahy yoade yoado.”

Gihn Me Kony Yaa Yijarael Tooro

14Abea kare tooro ukwahy gene yihr Juog nea gihn arob ke nyinge kuu ayiih gene kedea kare tooro uyiih gene nea gihn maa alihng gene ke nyinge ngo tooro! Kedea ngo ulihng gene ke ne diih nea gihn ngo kuu arob ulihnge? 15Kedea gihn ngo urob ulihnge ke ne diih nea Juog ngaa maa aoohre tooro ne cidh ne puohny gihn ngo! Wa kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Beehda gihn me beer ne cohg ubeehn yaa kahl Ciig Beer bang nyoge.”

1610:16 Jon 12:38 Abea padh nyoge cang ge naa ayiih Ciig Beer. Anaa arob Yicaaye ke ngude kea,

“Juog, ngaa noono uyiih lumi gihn caahdh wane keehde?”

1710:17 Jon 17:20 Nea maano e nyoadh ngo kejea yiiho beehn maano e lubo alihng kedea lihng lubo beehn kaa dhe yoohn yaa puohny lum Ngad Boadh nyoge. 18Abea ngo gihn maa athiir kejea lubo adhiil gene ke lihngo. Bang gihn agweed yi kitaab Juog naa,

“Doohn yaa aoohr piny amor gene cang

utoor ka me luub arob gene kuu alihng yi ngo.”

1910:19 Rom 11:11 Yaa Yijarael lum arob ngo adhiil gene ke lihngo kedea ungahy gene gihn ni yea. Anahg Moaje ke ngude e naa anaa arob gihn arob Juoge kobe,

“Tiel ukedhe yi yihdhu ke nying nyoge me tien paar gen tooro.

Cwihnyu umeehga rahnyo

rih tien paar nyoge me gihn me ngahy gene tooro.”

2010:20 Rom 9:30 Naa arob Yicaaye gihn arob Juoge e gihn maa anaa awiie oogo tooro naa akoohbe kea,

“Nyoge me kuu anaa adaahd an,

a ayoad gene, noono e riha anyoadha

yihr nyoge me kara kuu anaa apeehny gene.”

21Abea naa anahge yihr yaa Yijarael, e rob Yicaaye kea,

“Juog arubo kea,

‘Nyoge me luma adhahl gene

kedea upaahr gene oogo riha a abuohj ke kway nying gen beere wa udoohr.’ ”

11

Kohnh Yijarael

111:1 Tiihy 22:30; 2Kor 11:22; Gal 1:13-14; Pihp 3:5 Dhiila kaa robo kejea Juog cinge keá wiio rog joe. A ke nguda a beehda ngad Yijarael me tiena aay ke bang Abraahm. Dhe wod wan beehda dhe wod Benjamin. 211:2 11:29 Juog joe naa akwanye ne yaae ge ngahye ke coon, cinge keá kuong ke wiio rog gen. Paru wudhu yi gihn agweed yi kitaab Juog ke nying Eliija naa aluome yaa Yijarael yihr Juog kobe, 3“Ruohdh yaa agamloohngjuog giihi ge anahg gene cang maa kuohn yug giih kweehr yihri ge ajog gene piny. Beehda an cog e naa adoohng. Abea awaahn ni ge daahd an ke naah thiow.” 4Wiih lum nu anaa abeehr Juoge ke ne diih? Abeehr Juoge kea, “Yihra ne nyoge alihbe abiihjberiow me kaa meehg wuor ngad ucahb ge cuohn ne Juog Baal.” 511:5 9:27 Wa gihn nu thiow awaahn ni, nud ke nyoge me noog kiin yaa Yijarael maa ayiiho. Nyoge me Juog e naa akwany gen, 611:6 4:5; Gal 3:18 padh ke nying gihn maa atiihy gene, abea ke nying gihn nahg Juoge ngaa me beer ke nyoge. Nea Juog nyoge kwanye kaa nying giih maa atiihy gene, e beey Juog gihr nyinge ne tooro.

7Beehda adiehr. Thoohdh yaa Yijarael gihn adaahd gene kuu ayoad gene. Beehda yaa noog ge akwany Juoge ne kohnho ge naa ayoad gihn ngo. Abea amahr muu nu yihdh gen adiehl Juoge utoor ka maa alihng gene duone. 811:8 Mat 13:14-15 Wa kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Juog dhe yooh amahne yihr gen utoor gihn me ngahy gene

kedea uwahdhe cahng tihn e gihn me niid gene

wale me lihng gene tooro.”

9Wa kaa arob Deabide ngo thiow kea,

“Juog wonge akwaya

beere giih nhyaar gene ge doo rog gen.

Beehn Juoge kihme gen

upahdh gene yi gihn me raaj.

10Beehn Juog ciihle nying gen

kedea meehge gen pahdh yi bahng

ke nying giih reje naa atiihy gene.”

Yaa Yijarael Boadh Wahy Uyoad Gene Cahng Moogo

1111:11 Tiihy 13:46; Rom 10:19 Dhiila kaa robo kejea keehd maa abeehn yaa Yijaraele upahdh gene yi adhemuohm e ngo padh gihn me paahng kiin gen ke Juog ne lihg lihgi. Bang gihn ke nying gihn ayug gene adhemuohm e naa abeehn yaa padh yaa Yijarael uyoad gene boadh wahy. Boadh wahy ayoad gene beere yaa Yijarael ge mag tiele maa. 12Adhemuohm gihr yaa Yijarael e naa ameehg yaa wiih ngoom yoad giih me beeye me thoohdh, kedea yaa nu noog ge akwany Juoge kiin Judea, ge naa ameehg yaa padh Judea yoad giih me beeye me thoohdh thiow. Nea Judea cang ge akwany Juoge, ngahda e giih me thoohdh me beeye ge ke yoado ne cohg ne?

1311:13 1:5 Wu yaa padh Judea. Luub ni roba awaahn ni ge roba ke yihru. Wiiha mor me neehn ka nahga ngaa me tiihyo kiinu kedea koohr Juog amuohja naa acube tiihy ni yihra. 14Ka moogo e jo paar wan, Judea, ge umag tiele ke nying gihn tiihya yihru ubeehn goan gene uyoad gene boadh wahy. 15Naa anaa abeehn Juoge uwiie cinge rog gen e yaa wiih ngoom mooge ge anaa ayuge udoohng gene ne gome. Abea nea yaa Judea cang ge ne kwany Juoge ne yaae e gihn beer ge ne yoad nyoge ngahda ngo ne room kaa cahr ngaa maa athow ne! 16Mog amono maa acub piny yihr Juog nea ngo adoohng naa amono e amono beehda gihr Juog. Thiow nea yaadh apiidh ke nying Juog, nea ngo udoongo e baahde ge giih Juog thiow. Wa gihn nu ge kuow yaa Yijarael naa akwany Juoge ne yaae kwaay gen ge akwany Juoge thiow ne yaage.11:16 Gihn ni room kaa koohng atiihbe ge yug ngad Luue, mog aden ke nying atiihbe nea ngo abiij e kuohnge beehda gihr atiihbe thiow.

1711:17 Epi 2:11-13 Judea mooge maa apoj rog gen oogo utoor ka maa amag Juoge gen, Juog cinge awiie rog gen ukwany Juoge wu yaa ayiih lume ne law kuohn gen. Kaano e wu adoohng ne kwaay Abraahm naa akwany Juoge kedea uyoadu giih beeye ge yoad kwaay Abraahme ke dhe yoohn nweehd ke Juog. 1811:18 Jon 4:22 Me neehn maano e wu keá nhyaam ukoohbu kejea wudhu ne maalo rog Judea ge apoj rog gen oogo ubahnge ge kuu akwany Juoge. Wu nhyaam ke ne diih! Abea beehda ke dhe yoohn bang kuow gen, Abraahm, e naa ayoadu, wu yaa padh Judea, boadh wahy! 19Ka moogo e wu ukoohbo kejea Juog cinge awiie rog Judea giih nu ke nying uluunyu kuohn gen ne? Beehda adiehr. 2011:20 1Kor 10:12 Naa apoj gene rog gen oogo e Juog ge keá kwanyo. Kedea ubeehne ukwanye wun ke dhe yoohn yiiho gihru. Kuu aniido! Padh nhyaam e ne nhyaamu abea nahge lwahr e ne mag wun. 21Bang gihn, kaa anahge kwaay Abraahm ge naa awii Juoge cinge rog gen, nea maru kejea cinge be wiie rogu nea wu unhyaam utoor yiiho yihru ne?

22Beey Juog kedea ka teeg lume kii ngo, ngo aniido. Lume teeg rog yaa apoj rog gen oogo kedea ngo beer ke wun. Nea wu buu utiihyo ke dhe yooh me beehdu beer, e cinge wiie wiio rogu. 23Thiow Judea giih cinge awiie oogo rog gen, nea ge dog kaa acoon naa anahg gene yaa yiiho, e ge kwany Juoge kwanyo umeehge gen do kar gen naa acoon. 24Kedea padh gihn me teeg yihr Juog ukwanye gen nea yihr gen ne yiiho keehdo. Bang gihn wu ge padh kwaay Abraahm wu arom Juoge ke kwanyo naa ayiihu. Nea maano e ngo yoohd yihr Juog uduoge yaa Judea naa apoj rog gen oogo nea ge ayiiho.

Yaa Yijarael Cang Ge Uboadh

2511:25 Mat 24:14; Jon 10:16 Jo wan, cwihnya ne bange ungahyu gihr nyepiny me kuu akuong Juoge ke nyoadho coon. Nea gihn ngo ngahyu ngahyo, e bekihd ngaa muu ucahg rob kejea e ngaa me wonge teeg me ngahy luube. Adiehj ngo e man: padh Judea cang ge naa aciehg wudh gen ukweer gene ke yiiho. Abea yaa aciehg wudh gen ge ubeehdo e wudh gen aciehg gene uwahdhe cahng ubeehn yaa padh Judea giih akwany Juoge cang udoohng gene ne nyoge me beed yi Dhaahr Juog. 26Judea boadh wahy uyoad gene kaa dhe yoohn ubeehn yaa padh Judea udoohng gene ne yaa Dhaahr Juog. Neehn kaa anaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Ngad Boadh nyoge ubeehn ke yoohn Jaayon

ne beehn ne wuuny adhemuohm kwaay Jeakob oogo,

27kedea anweehd uyuga keehd gen

ne wuuny adhemuohme giih gen oogo.”

28Ke dhe yoohn akwany Juoge ge kuow gen e naa ayuge Judea ne nyoge maa anhyaare. Abea naa akweer gene ke Ciig Beer e ge adoohng ne yaa mahn Juog. Naa adoohng gene ne yaa mahn Juog, e naa gihn akony wun udoohngu ne nyoge maa ayiih Ciig Beer. 2911:29 3:3-4; 15:8 Abea Juog padh ngaa me wiihe waare ke nying yaa akobe kejea ge akwanye kedea udooje gen ke giih beeye. 30Wu ge padh Judea wu anaa akweer ke lum Juog coon. Awaahn ni Juog cwihnye aduue caahn rogu naa abeehn Judea ukweer gene ke lum Juog. 31Wa gihn nu thiow, ke nying gihn abeehn Juoge uduue cwihnye caahn rogu e naa abeehn yaa Judea ukweer gene ke lum Juog beere Juog cwihnye duue ke caahn rog gen thiow. 3211:32 3:22; Gal 3:22 Bang gihn Juog nyoge cang ge meehge ke doohng ne nyoge me be yiih lume, beere ka nahge ngaa me cwihnye duue ke caahn rog nyoge nyoadhe nyoadho.

Leej Juog

33Juog beehda ngaa me cwihnye duue ke caahn rog nyoge ne cohg. Ngo beehda ngaa me teege duohng kedea giih nyepinye ngahye. Bekihd ngaa me rom yihdh giih pare ke kweenyo. Bekihd ngaa me ngahy gihn tiihye nyepinye ke nyinge. 34Wa kaa agweede yi kitaab Juog naa, “Bekihd ngaa me ngahy gihn par Juoge. Bekihd ngaa me puohny Juog ke gihn robe. 35Bekihd ngaa me cub amihdho yihr Juog beere ngo coal Juoge coalo.”

3611:36 16:27; 1Kor 8:6 Juog e naa acag giih nyepinye cang kedea Juog e ne muodh giih nyepinye cang kedea giih nyepinye ge beehdo kaa nyinge. Poongo Juog ke wong ke wong. E noono.

12

Ka Beehd Akuud Yaa Ayiiho Kii Ngo

112:1 6:13; 1Pii 2:5 Jo wan, kea noono lihngu gihn roba yihru. Lihngu ngo bang gihn Juog cwihnye aluue bangu tiel me thoohdh. Aroba yihru kejea cubu rogu ne gihr remo me waayu Juog ke dhe yoohn tiihy giih nhyaar Juoge. Dhe yoohn nu e naa ka doohngu ne yaa wuor Juog ne cohg. 212:2 Epi 4:22-24; 1Th 5:21 Wu keá beehdo ke dhe yoohn kaa abeehd yaa wiih ngoome kii ngo. Abea meehgu Juog waar aduunu beere wu ubeehdo wa kaa alog Juoge wun. Kaano e naa ka ngahyu gihr aduun Juog, gihn beer nhyaare kedea ngo ne cal cal.

312:3 1:5; Mat 20:26; 1Kor 12:11, 28; Epi 4:17 Ke nying muuny Juog naa acube yihra, roba robo yihru kejea keá ngaa tihng wiihe maalo kea e ngaa me teeg ukaale wudh nyoge mooge. Abea nahge gihn maa adiehr e ne rob dhaane ke nyinge, kedea beehn kwaad dhaane rube cog kaa nying muuny Juog naa ayoade ke dhe yoohn yiiho mare. 412:4-5 1Kor 12:27 Kihd gihn akob naa kuohm dhaano utaahngo ke ngude ge acielo cog yihre ne giih me thoohdh me tiihy gen ne keede. 5E ne neehn won, ge yaa ayiiho. Keehd me nahgo nyoge me thoohdh e wo acielo keehd Ngad Boadh nyoge wa kaa anweehd giih me thoohdh yi kuohm dhaano. 612:6-8 1Kor 12:4-11; 1Pii 4:10-11 Nea maano kea beehn dhaane kiino tiihye ke dhe yoohn muuny gihn acub Juoge yihre. Nea Juog wo amuoje ke tee me robo lum Juog, e kea robo ngo ke dhe yoohn ayiiho Juog ke cwihnyo. 712:7-8 Tiihy 6:1-3; 2Kor 9:5, 7 Nea Juog wo amuoje ke tee me konyo yaa ayiiho, e kea konyo gen. Nea ngo beehda tee gihr puohny, e wo dhiil puohny. 8Nea ngo beehda cohg luube yi wudh nyoge ne meehg cwihny gen ngahmo, kea tiihyo ngo. Kwaad ngaan daahd ucube gihr nyepiny yihr dhaano kea cube ngo ke cwihnye cang. Kwaad ngaa acub nyum yaa yiiho ne ngaa duohng gen kea tiihye ne cohg, kwaad ngaa daahd gihn me beer ke tiihyo yihr nyoge, kea tiihye yihr gen ke med cwihny.

912:9 2Kor 6:6; 8:24; 1Tim 1:5; 1Pii 1:22; 1Kor 13:4-7 Beehn nhyaahre utoor yea giih waane. Wiiu tiihj me raany kuohm dhaano kedea buohju kaa tiihy kwaad gihn me beer me kony nyoge. 1012:10 14:15; Jon 13:14-15; Gal 5:13; 6:3, 10; Epi 4:2; Pihp 2:2-3 Beehdu e rogu nhyaaru nhyaaro wa nyethen dhaano acielo. Wudhu keá laahy ne nyoadh wuohdo yihr dhaano. 1112:11 8:9; Gal 5:25; Any 3:15 Yea tiihj keá lwagu kedea cubu rogu yi tiihy Juog ke cwihny acielo. 1212:12 5:2-3; 8:24-25; Mat 24:13, 22; Luk 18:1; 1Kor 10:13; 1Th 2:14 Mihn cwihnyu ke nying gihn gaahnu, kedea guumu giih reje ge pahdh wudhu maa beehdu kaa kway Juog. 1312:13 Gal 6:10; Judea 13:2 Nywaagu giih ne yihru keehd yaa ayiiho maa angoohng kedea meehgu yaa yiiho maa aleye kedea weehle beehdo miehyu.

1412:14 Mat 5:44 Kwayu Juog udooje yaa joohr wun, kwayu Juog ne dooj gen. Abea Juog keá kwayu beere ge lame lamo. 1512:15 1Kor 12:26; 2Kor 11:29 Mihn cwihnyu nea nyoge cwihny gen med kedea rahny cwihnyu nea gihr ngoohng wong apahdh wudh nyoge. 1612:16 1Kor 1:10-11, 19-20, 27-28; 8:1 Beehdu beer ke rogu. Wu keá nhyaam abea yugu rogu ne baahng me tiihyo yihr nyoge. Keá ngaa koohbo kejea giih nyepinye ge ngahye cang.

1712:17 1Kor 6:7; 1Th 5:15; 1Pii 3:9 Ngaa atiihy gihn me raaj rogu wiih gihn atiihye keá duogu ke gihn me raaj. Tiihyu ke kwaad gihn niid nyoge mooge ne gihn me beer. 18Nea kare nud e kea yugu rogu ubeehdu e keehg tooro kiinu ke nyoge. 1912:19 Mat 5:39 Keá ngaa coal kare yaage, abea wiiu ngo yihr Juog. Bang gihn ngo agweed yi kitaab Juog naa,

“Juog arubo kea,

‘Giih reje ge atiihy rog gen unahg an e nuu ucoal wudh gen.’ ”

2012:20 Mat 5:44 Ngaa keá coal kare abea tiihyu wa kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Nea ngaa maa amaam anahg kahje

kea cub cam yihre.

Nea ngo anahg riowe,

kea cub piih yihre.

Nea wu utiihyo wa gihn nu,

e wiihe meehgu ke laahyo.”

21Rogu keá meehgu taajo yihr giih me reje. Gihn me raaj taaj kaa tiihy gihn me beer.

13

Dhiil Ruohdhe Ke Wuoro

113:1-7 Tiihy 5:29; Tii 3:1; 1Pii 2:13-14; Any 13; 20:4 Wuoru ruohdhe giih nuu yi cing gen bang gihn ngaa me doohng ne ruohdh tooro nea padh Juog e naa ayiih ngo, kedea ruohdhe giih maang wun awaahn ni beehda Juog e naa acub gen yi ruohdh. 2Kwaad ngaa yug ater ke ruohdhe e ngaan nu ayug ater rih gihn maa agwiir Juoge, kedea ngaa yug gihn nu, ree meehge ke kihmo. 313:3 1Pii 2:14; 3:13 Ngaa me tiihy gihn me beer be tud yihr ruohdhe. Ngaa tud yihr ruohdhe beehda ngaan tiihy giih me reje. Ngaan daahd ubeehde e be tud yihr ruohdhe kea tiihye gihn me beer noono e ngo upuoj gene. 4Bang gihn ruohdh, acub Juoge ne ngad tiihye beere gihn me beer tiihye tiihyo yihru. Abea dhaano dhiil tudo nea gihn me raaj atiihye bang gihn ruohdh yihre ne tee me kahl bahng rih dhaano me raaj. Ngo beehda ngaa me tiihyo yihr Juog kedea kare nud yihre umeehge ngaa yug gihn me raaj yoad ukihm gihr Juog. 513:5 2:15 Ke nying gihn nu e ne dhiilu ruohdhe ke wuoro. Padh ke nying gihr yoad ukihm Juog keede abea ke nying gihn ngahyu ngo kejea e naa gihn dhiilu ke yugo.

6Beehda ke nying giih nu thiow e ne cubu cuol piny, bang gihn ruohdhe ge tiihyo ke yihr Juog nea tiihy gen yug gene yugo wa kare. 713:7 Mat 22:21 Nea ne maano kea jwaaru kwaad cuol gihn daahd gene bangu kedea wuoru gen ke nying tiihy beer e tiihy gene.

Nhyaahro E Ne Wiihe Ne Maalo

813:8-10 Jon 13:34; 1Kor 13; 16:14; Gal 6:10 Ngaa keá yug ree udoohnge ne ngaa me ke piiro. Nhyaar dhaane ngaa moogo ke nhyaahro maa adoohng wa beehda amihdho yi kuohme. Kwaad ngaa nhyaar dhaano e ngo atiihyo ke dhe yoohn loohng Juog. 913:9 Mat 22:34-40; Gal 5:14; Jeam 2:8-13 Loohng Juog ge akoohbo kejea, “Ciih ngaa moogo keá kaabi, dhaano keá nahgi, gihr ngaa moogo keá kwali, cwihnyi keá log bang gihr ngaa moogo.” Loohng nu kedea loohnge mooge cang ge rob loohng acielo cog kejea, “Nhyaar dhaano moogo wa ka nhyaari rihi.” 10Gihn me raaj me tiihy nhyaahre tooro rih dhaano. Nhyaahro beehda tiihj ke dhe yoohn arob loohnge.

Beehd Yaa Ayiiho Cahng Rahny Piny

1113:11-12 1Th 5:5-813:11 Epi 5:14-16; 1Kor 7:29-31 Giih nu cang ge dhiilu kaa tiihyo bang gihn nihn beedo awaahn ni ge padh nihn me gwaahgo yihdh gen. Me neehn cahng tihn e wu keá gwaahg! Tiihyu rogu ne yaa ayiiho me ne cohg, bang gihn cahng boadh wahy ngo adoohng cahng. Beehne adoohng cahng ne gahj gahj, be room wa kaa anaa umodho ge anaa ayiiho. 1213:12 Epi 5:11; 6:11, 13; 1Jon 2:8 Awaahn ni neehn kaa akaahg piny, maano e wo koar ruu piny cog. Giih reje ge tiihy kii muudho wiio gen piny udoohngo ne nyoge me ngab me be tud ne taaj giih reje decahngo. 1313:13 Luk 21:34; Epi 5:18 Nea maano kea beehdo ke beehd nyoge me tiihy giih me wihj be laahy ne tiihy gen decahngo. Beehdo me yea tooro muohl ke kuong, me yea tooro giih bal wale giih nyooro. Beehdo me keewu tooro giih liny kedea giih nyaah. 1413:14 Pihp 2:5; Klo 3:15 Ngooru kaa abeehd Ruohdho Jeacuu Kriihjto kii ngo kedea wiiu cub wudhu rog giih adhemuohm ge nhyaar dhaane.

14

Yaa Ayiiho Mar Gen Yea Yoohd

114:1–15:6 1Kor 8:1-13; 9:22; 10:23-33; Klo 2:16, 20-22; 1Tim 4:4-5; Judea 13:914:1 15:7 Wu keá kweer ke mad ngaa me yiiho gihre thiin kiinu. Abea nea ngo amadu bangu, e wu keá piih ne rob keehde ke nying yiiho gihre e thiin ni. 214:2 1Kor 10:25-28 Ngaa yiiho gihre ne maalo be kweer ke cam kwaad gihn acub nyume. Abea ngaa yiiho gihre yea yoohd yihdh caame kwanye kwanyo kedea be cahmo ke rihngo. 3Ngaa yiih ke cam kwaad gihn acub nyume, kuohm ngaa kwany yihdh caame keá dhahle. Thiow ngaa kwany yihdh caame, keá rubo yihr ngaa be kwany yihdh caame kejea ngo atiihy awuohj. Keá rubo yihre wa maano, bang gihn Juog e naa ayiih ngo ne ngad akuud yaa ayiiho me tiihyo yihre. 4Rihi keá cub piny ne ngad cay ngaa me tiihyo yihr ngaa moogo. Nahge ngaa tiihye yihr ngo e nuu urob ngahy tiihye kedea kwihy tiihye. Ngo unahg ngaa me ngahy tiihj bang gihn Juog e nuu umeehg ngo tiihy beer mee.

514:5 Gal 4:10 Apar nyoge mooge kejea yihr gen ne cahng gen acielo me wiihe ne maalo keew nihn cang, abea nyoge mooge nihn ge uroomo cang yihr gen, cahng me yoohm wiih moogo tooro. Gihn nii ngo, beehn kwaad dhaane tiihye ke kwaad gihn apare kea ngo adiehr. 614:6 1Tim 4:3-5 Kwaad ngaa yoad cahng acielo ukwanye ngo oogo kiin nihn, beehde e ngo akwanye oogo kaa nying wuor Juog. E ngaa be kwany yihdh caame beehde e Jeacuu e ne wuore thiow kedea koohr Juog muohje muohjo ke nying caam nu. Thiow ngaa kwany yihdh caame ukweere ke cam rihngo, beehde e Kriihjto e ne wuore kedea koohr Juog muohje muohjo ke nying giih came. 714:7-9 2Kor 5:14-15; Gal 2:19-20 Wo be beehdo wiih piny kaa nying gihr ngud dhaano cog, kedea thon dhaano padh gihr ngude e keede. 8Nea wo kuow e wo kuow ke yihr Kriihjto kedea nea wo athow e wo athow ke yihr Kriihjto. Keehd me kuowo wale wo athow, e wo beehda giih Kriihjto.

9Bang gihn athow kedea ucahre beere beehda ruohdh yaa poohd kuow kedea yaa athow. 1014:10 2:6 Keá ngaa kihm ngaa maa ayiiho kedea ngaa keá dhahl kuohm ngaa maa ayiiho. Wo ke karo cang wo ucuung nyum Juog ukihme won. 11Bang gihn ngo agweed yi kitaab Juog kejea arob Juoge kea,

“Beehda gihn me a ke nguda

e naa ateed ngo kejea

kwaad dhaano cang cunge urunge piny nyuma,

kwaad dhaano cang ukoohbo kejea a naa Juog cog.”

1214:12 Gal 6:5 Kaano arumo kwaad dhaano kiino ubeehn uteede giih atiihye kedea gihn atiihye gen ke nyinge yihr Juog.

1314:13 1Kor 10:32; 1Jon 2:10 Nea wa maano kea wiio kihm rogo. Abea dhiilu par ke dhe yooh me mahn ngaa maa ayiiho me neehn wun pahdh yihdh giih adhemuohm. 1414:14 14:23; Mat 15:11; Tiihy 10:15; Tii 1:15 Bang gihn adoohnga ne ngaa maa anweehd keehd Jeacuu Ruohdh, e naa gihn ngahya ngo ne cohg kejea gihn me kweehr ubahnge ngo be cam tooro. Abea nea dhaano daahd ukweehre nyepiny bang gihn wuore ngo e ngo dhiile kaa kweehro bang gihn ngo adoohng ne gihn me wuore wuore. 1514:15 1Kor 8:1, 11-13; 13; Gal 6:10 Beeh roma lum roba rih cam. Nea nyoge maa ayiiho, wa mari, ameehgi pahdh yihdh giih adhemuohm bang gihn teri bar maalo ke cam kwaad giih nyepinye cang, e nyoadh ngo kejea nhyaahro me ne yi cwihnyi ke nying gen tooro. Cam gihn cami, nyoge maa abeehn Ngad Boadh nyoge uthowe ke nying gen, ge keá meehg yoad gihn me raaj. 16Gihn beere nhyaari, nyoge mooge keá meehg rob gihn me raaj ke nyinge. 1714:17 Mat 6:31-33; 1Kor 8:8; Gal 5:22-24 Ruohdh Juog gihn nahgo yea, wo be naa yea kaa nying cam wale ke nying giih maadh wa kuong. Abea wo ne yea kaa nying giih nyepinye adahg me cub Wahy Juoge! Ke nying ubeehn Juoge uyuge won naa abiohgrwaale ke en kedea ke nying beehdo yi doohr ke Juog maa ke nying med cwihny. 18Kwaad ngaa tiihyo yihr Ngad Boadh nyoge ke dhe yoohn nu cwihny Juog meehge ke doohng med kedea nyoge meehge ke nhyaar gihn atiihye.

19Nea maano kea dhiilo giih meehg won beehdo ke beehd doohr ke rogo ke tiihyo. Tiihyo kwaad giih me kony won me jwag yi yiiho gihro. 20Rihi keá cub piny ne ngaa me rwaahny yaa yiiho ke nying gihn nahgi ngaa me cam kwaad gihn acub nyumi. Kwaad caame cang ge ke camo adiehr muon. Abea ngo beehda awuohj ucam gihn me meehg ngaa moogo pahdh yihdh giih adhemuohm. 2114:21 1Kor 8:13 Beehda gihn me beer ubeehni ukweeri ke cam rihngo kedea ke maadh koongo kuohn mooge ke nying ubahnge ngaa maa ayiiho wa yihn be pahdh yihdh adhemuohme.

22Kwaad gihn apahdh yi cwihnyi ke nying lum ni, wii ngo unahge gihn me ne kiinu ke Juog. Mihn cwihny beehda gihr ngaa tiihy gihn apare ke wiihe abea ree be caye. 2314:23 14:14 Abea nea cwihnye udiiwo ke nying cam e ngo ukihm Juoge nea gihn nu acame. Ngo kihm Juoge kihmo bang gihn ngo be tiihyo kaa dhe yoohn gihn maa ayiihe kedea kwaad gihn me yiiho tooro yea ngo beehda adhemuohm.

15

Tiihj Ke Nying Mihn Cwihny Ngaa Moogo

115:1-2 14:1-2; 1Kor 8:1-2; 10:23-24 Wo ge yiiho gihro ne maalo dhiilo yaa yiiho gihr gen yea yoohd ke konyo beere ge bar maalo ke yiiho gihr gen. Wo keá piih ne tiihy giih me won e ne yoad med cwihny yihdh gen cog. 2Nea kare nud kea beehn kwaad dhaano kiino tiihye gihn me meehg cwihny ngaa maa ayiiho wa maro mihno ke nying udoohng yiiho gihre teeg. 3Bang gihn Ngad Boadh nyoge kuu atiihyo ke nying unahge e ne cwihnye med cog. Me neehn kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Giih ayaany naa arob rihi a ayoad gene.”

415:4 1Kor 10:11; 2Tim 3:16 Kwaad giih agweed yi kitaab Juog ge agweed ne puohny won uyoado gaahno ke dhe yoohn beehn kitaab Juoge uyuge won ne nyoge me padh yaa adhahr kedea ne nyoge me cwihny gen teeg.

515:5 12:16; Pihp 2:2-5 Beehn Juoge ngaa meehg wun doohng ne nyoge me be dhaahr kedea nyoge me cwihny gen teeg, meehge wun nahg nyoge me lum gen acielo neehn mar Jeacuu Kriihjto. 6Kaano arumo e wu ke karu cang, ke dhe yooh acielo, wu upiih ne wuor Juog Wur Ruohdho Jeacuu Kriihjto.

715:7 14:1 Madu yihdhu naa acielo kedea nhyaaru rogu neehn kaa ayiih Ngad Boadh nyoge wun ne yaa batiene. Yugu gihn nu, beere nyoge Juog puoj gene puojo. 815:8 Mat 15:24; Tiihy 3:25-26 A daahd uteeda ngo yihru kejea Ngad Boadh nyoge naa akahl boadh wahy yihr Judea e ne nyoadh adiehj Juog. Adiehj Juog naa arobe yihr kuow Judea kejea Ngad Boadh nyoge uoohre. Nea maano e beehn Ngad Boadh nyoge e naa anyoadh ngo kejea gihn arob Juoge pahdh kare. 9Kedea thiow ne meehg yaa padh Judea leej Juog ke nying gihn aluue cwihnye bang gen. Neehn kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Kaano arumo e nuu umuohya koohri e a ne kiin yaa padh Judea

kedea upoonga yihn.”

10Agweed thiow naa,

“Mihn cwihnyu tiehd keehd

yaa akwany Juoge ne joe wu yaa padh Judea.”

11Acahg ke gweedo thiow naa,

“Kwaad ngaa me padh Ujudea poonge Juog,

nyoge cang piih gene ne poong ngo.”

12Udoge ke gweedo yi kitaab gihn agweed Yicaaye naa,

“Kwaar Jeci ubeehn,

ngo ubeehn uyuge ne ruohdh yaa padh Judea.

Kaano e noono cog, e nuu unahg ngaan gaahn gene.”

1315:13 5:1-2; 8:14-16, 24-28; 12:12 Beehn Juoge ngaa meehg wun gaahno paahnge aduunu ke med cwihny kedea doohr bang gihn ayiihu lume. Kaano arumo e Wahy Juog tee ucube yihru ne jwag gaahno gihru keraahyo.

Tiihy Ayug Poale

14Jo wan, keehd an e ngo ngahya kejea wu beehda nyoge me nhyaar rogu kedea ngo ngahya kejea giih nyepinye ge romu kaa ngahyo. Thiow ngo ngahya kejea nyoge ge romu kaa puohnyo. 1515:15-16 1:5 Abea keehd maano e yeya acoodha piny yi wargahng ni ne rob ke nying luube mooge yihru. Yeya acoodha piny bang gihn Juog wiiha amoare ucube tiihj yihra 1615:16 Pihp 2:17 ne ngad tiihy Jeacuu Kriihjto keew yaa padh Judea. A tiihyo kaa tiihy ngad lam naa apuohnya Ciig Beer ge akahl Juoge yihr yaa padh Judea. Ge noono, ge naa acuba yihr Juog naa ameehg Wahy Juoge gen yiiho yihr Juog wa ma na beehn ngad lame ucube gihr remo yihr Juog. 17Bang gihn nahga ngaa maa anweehd keehd Jeacuu Kriihjto gihn me mahn an tooro ne nhyaam ke nying tiihya. 1815:18 2Kor 3:5 Gihn me ne roba ngo ne tooro nea be ne nahg Ngad Boadh nyoge e ne ne meehg an kahl yaa padh Judea ne yiih Ciig Beer. A ameehge yug gihn nu ke dhe yoohn giih aroba kedea giih atiihya. 1915:19 Mak 16:17; 2Kor 12:12 Kedea thiow ke dhe yoohn giih tee ge gaahy nyoge kedea ke dhe yoohn tee tiihy Wahy Juoge kii ngo. Gihn nu, e Ciig Beer ke nying Ngad Boadh nyoge apuohnya naa athube ke Jeruucalem e a wen piny uwahdhe ka me baahr wa piny Eriihkum. 2015:20 1Kor 3:10-12; 2Kor 10:15-16 Puohny Ciig Beer kuohn me Ngad Boadh nyoge kwihj yea e naa gihn nii cwihnya ke tiihyo. Cwihnya tooro bange upuohnya nyoge maa alihngo ke nying Ciig Beer bang nyoge mooge. 21Me neehn kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Yaa kuu akuong bang ngo ke lihngo,

ngo uniid gene kedea udead gene yea lum rob ke nyinge.”

2215:22-24 1:9-13 Ke nying daahd puohny Ciig Beer kuohn me Ciig Beer kwihj yihdh gen, e naa mahn an tiel me thoohdh ne ci ne liew wun.

Giih Agweed Poale Ne Tiihyo

23-24Awaahn ni a athum ke puohny kuohn naa yihdh gen awaahn ni kedea gaahna gaahno kejea wu uliewa arumo bang gihn cwihnya anaa liew wun ke deeh ka me bange laaj. Cwihnya ne bange uliewa wun yi waahdh aaya ne ci Yijpean. Nihn me noog ge unahga ke wun batiene e waahdha ugwiiru ne bar Yijpean. 2515:25 Tiihy 19:21; 20:22; 24:17 Abea me neehn awaahn kan, yihra ne waahdh ne ci Jeruucalem ne ci ne kony yaa yiiho giih ne kun nu. 2615:26 1Kor 16:1; 2Kor 8:1-9; Gal 2:10 Beehda giih acub akuud yaa yiihoe giih Macedoanya kedea Akaayo ge ne kahla yihr yaa ayiiho giih angoohng ge beed Jeruucalem. Giih maa agweehg gene ge keed gen, ke med cwihny gen ne cubo. 2715:27 1Kor 9:11 Ge naa agweehg muuj ge keed gen. Abea beehda kare thiow kejea yaa yiiho maa angoohng ge dhiil gene kaa konyo. Ngahda Judea boadh wahy e yoad gene bang Juog, ngo anywaag gene ke yaa padh Judea ne? Nea maano, e yaa padh Judea giih wiih piny giih beeye ge nud yihr gen ge dhiil gene kaa nywaago keehd Judea. 28Nea giih nu gwaaj ge acuba yihr yaa yiiho Jeruucalem, e a uaay ne ci Yijpean. Kaano e nuu ubara ke wudhu ne liew wun. 29Beehda gihn me ngahya kejea ge ubeehna e deeh dooj gihr Ngad Boadh nyoge ge beehn ke an, ngo unywaago.

3015:30 2Kor 1:11; Epi 6:18-19; Klo 4:3; 2Th 3:1-2 Nyingu akwaya jo wan ke nying Ruohdho Jeacuu Kriihjto kedea ke nying nhyaahro gihn cub Wahy Juoge. Madu rogu banga ne kway Juog ke cwihnyu acielo ke nyinga. 3115:31 Tiihy 21:10-11; 1Th 2:14-15 Kwahyu beere gihn me raaj me yoad an tooro kiin Judea giih kuu ayiiho kedea kwahyu beere tiihy caa ne tiihyo Jeruucalem nhyaar yaa ayiihe nhyaaro. 3215:32 1:7 Nea ngo beehda gihn me Juog e naa agweehg ngo, e a uwahnh bangu ke med cwihny kedea uyuohma. 3315:33 1Th 5:23 Beehn Juog, ngaa cub doohr kiin nyoge, nude ke wun. E noono.

16

Maahdh

116:1 Tiihy 18:18 Cwihnya ne rob yihru ke nying ngaa me cuohn ne Peabe. Peabe beehda ngad akuud gihro kedea tiihye beehda kony yaa akuud gihr geen Cengrea. Kaahnu ngo beer mee bang gihn beehda ngaa me beer. 2Loru ngo neehn ngaa maa ayiih Jeacuu Ruohdho ne ngade, kedea madu ngo bangu wa kwaad ka tiihyu ngo yihr ngaa maa ayiiho. Kwaad gihr kuny me daahd Peabe bangu, cubu ngo yihre bang gihn ngo beehda ngaa me beer maa akony nyoge me thoohdh kedea a anaa akonye tiehd.

316:3 Tiihy 18:2, 18-19, 26 Prijkiila maa cuore Akwiila ge amaahdha.

Ge beehda nyoge maa atiihyo tiehd ke an yihr Jeacuu Kriihjto. 4Prijkiila maa Akwiila ge kuu atud yi thoo ne kony an. Ke nying gihn nu e koohdh gen amuohja keraahyo, keehd akuud yaa ayiiho giih padh yaa Judea, e koohdh ge Prijkiila maa Akwiila amuohj gene thiow.

516:5 1Kor 16:15, 19; Klo 4:15; Pihl 2 Maahdh gihra aoohra thiow yihr akuud yaa yiiho

ge kwaayu mahd paar gen ne kwaj.

Maahdhu Epanetuj ge beehda goma me ne cohg.

Epanetuj e naa ngaa akuong lum Ngad Boadh nyoge ke yiiho yi piny Akaayo.

6Maahdhu Maarya ngaa abuohj ke tiihj yihru keraahyo.

7Maahdhu Androanikoj kedea Juunyaj.

Ge beehda nyoge maa anaa amag ubeehd gene yi thijin wa kaa abeehda yi thijin

kedea ge beehda jo oohr giih Jeacuu me nying gen awiihj.

Androanikoj kedea Juunyaj ge beehda Judea neehn an

kedea ge naa akuong doohng ne yaa akuud yihra batiene e a alahbo.

8Maahdhu goma Amplyatoj. Goma me beer ne cohg maa amad ree rih Ruohdh.

9Maahdhu Urbaano ngaan tiihyo keehd won tiehd yi tiihy Ngad Boadh nyoge

kedea maahdhu Yijtaacij ge beehda goma.

10Maahdhu Apele, ngaa me yej be diiw ke nying tiihye yihr Ngad Boadh nyoge.

Maahdhu yaa beed paar Arihjtoboloaj.

11Maahdhu Eroadya ge beehda Ujudea neehn an

kedea maahdhu yaa akuud giih beed paar Narciicuj.

12Maahdhu Triipeana kedea Triipoaja.

Ge maahn maa abuohj ke tiihj yihr Ruohdh.

Maa maahdhu goma Pearciij ge beehda dhaago maa atiihyo keraahyo yihr Jeacuu Ruohdh.

1316:13 Mak 15:21 Maahdhu Rupuj nyin nyinge awiihj ge beehda ngad batien Jeacuu Ruohdh

kedea maahdhu men ge atiihy yihra ke tiihy miiho.

14Maahdh aoohra thiow yihr Acincriitoj, Plegon, Ehrmaj, Patrobaaj, Ehrmej

kedea yihr yaa akuud giih nud ke gen.

15Maahdhu Pihlologuj maa Juulya.

Maahdhu Nearoaj kedea nyemen.

Maahdhu Olimpaj kedea yaa yiiho cang ge ne bang gen.

1616:16 1Kor 16:20; 2Kor 13:12; 1Th 5:26; 1Pii 5:14 Maahdhu rogu naa aciel acielo ke cing apaar ke nying Juog.

Akuude giih yaa ayiih Jeacuu cang wu amaahdh gene.

Rogu Keá Meehgu Dwaahngo

1716:17 Mat 7:15; 2Th 3:6; Tii 3:9-10; 2Jon 10 Nyingu akwaya jo’a kejea cubu nyingu piny beer mee ubahnge yaa kahl ater kiin nyoge wu be rwaahny gene kedea yaa nu ge ne meehg nyoge lwag yi yiiho gihr gen. Coohru rogu oogo buud gen bang gihn giih puohny gene ge be roohm ke giih apuohny yihru. 1816:18 Pihp 3:19; Klo 2:4 Kwaad yaa yug giih nu, ge be tiihyo ke yihr Jeacuu Kriihjto Ruohdho. Mar gen, ge par tiihy gihn me kony gen cog. Noono e ge koag kaa rob giih me beeye wa mow ne dwaahng nyoge me yihdh gen bahdh wa nyethen. 1916:19 1:8 Wu nyoge me nyingu awiihj ke dhe yoohn kaa amagu Ciig Beer, e naa gihn amihn cwihnya rogu noono. A daahd unahgu nyoge me nyingu teeg yi tiihy gihn me beer kedea unahgu nyoge me nyingu bahdh yi tiihy gihn me raaj. 2016:20 1:7 Juog ngaa cub doohr adoohnge ka me meehge wun taaj atiihb ukeehg.

Beehn muuny Ruohdho Jeacuu Kriihjto nude ke wun.

2116:21 Timodhy: Tiihy 16:1 Timodhy ngaan tiihy wane tiehd keehde, wu amaahdhe, kedea wu amaahdh Lucio maa Jeacon kedea Cocipater ge beehda Judea neehn an.

22A, Teartuj, ge gweed wargae giih Poal wu amaahdha ke nying Jeacuu.

2316:23 Erajtuj: 2Tim 4:20 Gaaw ge beehda paare wu amaahdhe. Paare e naa kar yaa akuud. Erajtuj ngaa acub ngiihny giih geew yi cinge kedea Kwaatuj ngado wu amaahdh gene. [ 24Beehn muuny gihr Ruohdho Jeacuu Kriihjto nude ke wun cang. E noono.]

Wudh Luube Agooy Poale Piny Kaa Poong Juog

2516:25 Epi 1:9; 3:4-5; Klo 1:26 Beeh poongo Juog. Juog e ne meehg wun bar maalo ke yiiho gihru. Yiiho gihn ayoadu ke dhe yoohn kaa apuohnyu Ciig Beer ge rubo ke nying Jeacuu Kriihjto. Yiiho gihn nu acielo e naa anyoadh adiehj gihn maa anaa akan coon e ngo be nyoadh. 2616:26 1:2, 5 Awaahn ni adiehj nu anyoadh giih agweed yaa agamloohngjuoge. Kedea adiehj ngo abeehn thaahy cange ne ngahyo ke dhe yoohn gihn arob Juoge ngaa guge tooro. Adiehj nu anyoadh beere nyoge cang lum Juog yiih gene yiiho kedea utiihy gene ke ngo.

27Kea noono poongo Juog ke nying Jeacuu Kriihjto ke wong ke wong. Juog Acielo cog kedea e keede e ne ngahy giih nyepinye cang. E noono.