GIIH ANYOADH JUOGE

Giih Anyoadh Juoge Yihr Joon

Rob Ke Nying Kitaab

Kitaab gihr Giih Anyoadh Juoge yihr Joon anaa agweed ke yi wong me bahng ayug rog jo yiiho bang gihn ayiih gene Jeacuu kejea ngo beehda Juog. Ngaa agweed kitaab adaahd ngo uweehge cwihny yaa kwaan kitaab ni gaahno ungahm gene. Ngo adaahd ngo thiow udeed gene cwihny gen beere ge bar maalo ke yiiho gihr gen keehd me pahdh giih me reje kedea bahnge wudh gen.

Ne cohg kuohn me thoohdh yi kitaab ge teed giih anyoadh Juoge kedea giih akahle wihj e ge rob kaa dhe yooh maa arom ree ke ngeyo ke yihr jo yiiho giih yihdh run nu. Abea yihr nyoge mooge, ngo anaa apoohdo e beehda tiihy Juog. Abea ke kur mar gihn agweed kitaab ke nyinge, e ngo uneehno kejea giih agweed kitaab ke nying gen ge aber ke dhog yiehdhe me ne keede e ge rob kaa dhog yiehdh akahl Juoge gen wihj kii ngo. Gihn agweed kitaab ke nyinge ngo uneehno ne dahr. Ngo beehda kejea Juog jo mahn giihe ge utaaje ne dug ke gug taahyo ke dhe yoohn Kriihjto Ruohdh. Atiihb ukeehg unaa kiin yaa nu ataaj tiehd. Juog jo yiiho giihe ge umuoje kaa akweehn dooj gihr paar maalo kedea piny me nyaahn batien taahyo gihn nu.

Kaa Acaan Luube

Lum umodho 1:1-8

Kaa athub giih anyoadh Juoge kedea wargae giih aoohr yihr akuud yaa yiiho giih geedhe abiihjberiow 1:9-3:22

Warga me dhee amuohn ke duoe abiihjberiow 4:1-8:1

Baye abiihjberiow 8:2-11:19

Dangnwaay kedea laahy ariow 12:1-13:18

Giih anyoadh Juoge me ne keede 14:1-15:8

Alaye abiihjberiow giih rahny cwihny Juog 16:1-21

Pahdh geen Baabihloanya, kaa ataaj laahy reje, yaa ucahb kedea atiihb ukeehg 17:1-20:10

Gug ukihm 20:11-15

Upiny kedea maalo me nyaahn, maa geen Jeruucalem me nyaahn 21:1-22:5

Gug luube 22:6-21

1

11:1 4:1; 22:6 Kitaab gihn nyoadh giih muu udhiil rog gen ke tiihyo ka me cahng. Giih muu utiihy rog gen ke nying Jeacuu Kriihjto. Juog e naa anyoadh gen yihr Jeacuu ne rob gen yihr baahng giihe. Noono maa aoohr Jeacuue wuohnjuog ke yoohn Paar Maalo bang Joon ubaahnge ne kwaan yihdh giih anyoadh. 21:2 6:9 Noono ubeehn Joone upiihe ne gweed gen piny. Luub anaa arob Juoge kedea muu arob Jeacuu Kriihjte ge agweede piny kedea giih aniide ge agweede thiow. 31:3 14:13 Med cwihny beehda gihr ngaa kwaan kitaab ni kedea ngaa lihng ngo uyiihe lum Juog gihn agweed piny! Med cwihny beehda gihr yaa nu bang gihn giih ni cang ge upahdh kar gen ka me cahng mee.

Joon Akuude Giih Yaa Ayiiho Yihdh Geedh Aacya Ge Amaahdhe

41:4 4:5 An, a Joon a ne gweehd yihru wu akuud yaa yiiho giih abiihjberiow yi piny Aacya. Wu ke karu noono wu amaahdha cang. Juog e nud awaahn ni kedea anudo ke coon maa unud ne naang cube muuny gihre kedea doohr yihru. Muuny gihre kedea doohr ge acub Wahy Juog abiihjberiowe ge nyum koom Juog. 51:5 2:26; 7:14; 19:15; Klo 1:18; Judea 9:14; 1Jon 1:7 Jeacuu Kriihjto e kwaay adiehj Juog ke nyoadho kedea ge awaad awiidh gihr cahro yi thoo udoohnge ne ruohdh gihr ruohdh upiny cang, muuny kedea laahw wihj acube yihru thiow.

Jeacuu wo nhyaare nhyaaro keraahyo kedea wo alwahge oogo yihdh anyoohne giiho ke dhe yoohn kaa athowe ngahy yaadh maa ariihw. 61:6 5:10; 20:4, 6; 22:5; 1Pii 2:9 Kedea uyuge won ne ruohdhe maa yaa lam giih kweehr yihr Juog beere wo utiihyo yihr Juog wahn. Juog ge teeg, nyinge uke wuoro ke wong ke wong! E noono.

71:7 1:13; Mat 24:30; Jon 19:34, 37; 1Th 4:17 Wu do, ngahyu ngo kejea Jeacuu ubeehn kii lwaahd ne dahr

e uneehno yihr nyoge cang keehd yaa ajoohr ngo.

Ngahyu ngo kejea kwaad dhaano cang yea ungeer.

Udhiil pahdh kare wa maano.

E noono!

81:8 1:4, 8; 2:8; 4:8; 11:17; 16:5; 21:6; 22:13 Juog ge teeg, e nud awaahn ni kedea ke coon maa unud ne naang arubo kea, “A naa ngad awiidh kedea ngad dhecaahn.”

Kaa Anyoadh Jeacuue Ree

91:9 22:8 A Joon ge beehda wadu, an ne rubo yihru. A wadu bang gihn kwaad giih reje yug rog yaa Dhaahr Paar Juog ge guuma guumo keehd wun tiehd bang gihn buodho batien Jeacuu. A anaa amag ukedh an wiih thuur gihr Patimoj ke nying gihn apuohnya lum Juog yihr nyoge kedea uroba adiehr gihn arob Jeacuue. 101:10 17:3 Cahng ni arumo, maano e beehda Cahng Juog, e Wahy Juog anaa niihm wiiha ulihnga duol muu uyuog wa duon baya e beehn kaa kun doo ngahya. 111:11 4:5 Duol gihn ngo arubo yihra kea, “Gweed kwaad giih niidi kan cang piny uoohri warga gihn agweedi ge yea yihr akuud yaa yiiho giih yihdh geedhe giih cuohn ne Epicoj, Cemiirna, Peargamum, Theatiira, Caardij, Pilaadealpya maa Loadiihcya.”

12Naa aloga wiiha ne maany ngaa rubo, e a niid teehde abiihjberiow maa ayug ke dhaahb giih me cub lambe wudh gen. 13E aloga wonga thiow, e a niid ngaa me wa Ngaa adoohng ne dhaano utaahngo e ngo nii diehr kiin teehde giih ni abiihjberiow. Ngaan ngo angahbo ke waaro me baahr uwahdhe wudh tiene. Alaam ruohdh maa atiihj ke dhaahb akaare yi koohre thiow. 14Ngaan ngo yiehy wiihe ge ataro wa bur waaro kedea kaan nyinge uliel wa mar maaj. 151:15 14:2 Tiene thiow ge ake liel wa gihr demaro me nii maay ubug, kedea duone ungoar wa athewo. 161:16 Abiihjberiow: 4:5Pala: 2:12; 9:15; Judea 4:12 Ngaan ni thiow kaahn ciehr abiihjberiow kii cing kwiihye. Kedea pala me baahr me dhee bedh ngo abeehn oogo yi dhee. Wonge thiow ake liel wa ka ne lier cahnge yi diehr wihj. 171:17 1:8 Naa aniida ngaan nu, e a adwiid lwahre upahdha piny ne riehb thaahdh tiene wa ngaa maa athow. Kaano e cing kwiihye acube wiiha urube kea, “Yih keá tudo, beehda an, an ngad awiidh kedea ngad dhecaahn. 181:18 Rom 14:9; 1Kor 15:3-4, 25-26 Beehda an e acahr yi thoo ni! A anaa athow abea awaahn ni a acahr kedea a be cahg thoo keehdo ne naang wa maano. Awaahn ni thoo kedea kuohn beed yaa athowe ge naa yi cinga.

19“Noono arumo gweed giih aniidi cang piny. Kwaad giih atiihy rog gen awaahn ni kedea giih utiihy rog gen cahng moogo gweed gen piny cang. 20Lum yihdh ciehr abiihjberiow ge aniidi yi cing kwiihya kedea teehde abiihjberiow giih lambe e man: ciehr kar ge abiihjberiow ge wuohdjuog giih akuud yaa ayiiho giih abiihjberiow. Kedea teehde abiihjberiow giih lambe ge naa akuud yaa ayiiho giih abiihjberiow.

2

Dhog Gihn Aoohr Yihr Yaa Ayiiho Epicoj

12:1 1:16, 20; Epi 1:1 “Yihr wuohnjuog gihr akuud yaa yiiho gihr geen Epicoj gweed gihn:

“Ngaan kaahn ciehr abiihjberiow kii cing kwiihye kedea ge caahdh ke keew teehde giih abiihjberiow maa atiihj ke dhaahb ateede yihra kejea oohra dhog gihn yihru. 22:2 2Kor 11:13; 1Jon 4:1 Giih atiihyu kedea kaa abuohju ke tiihj kedea giih aguumu ge ngahya. Ngo ngahya kejea piny be nywaagu ke nyoge me reje. Kwaad yaa ucahb ge rob toohde kejea ge beehda jo oohr ge atumu uyoadu gen ne nyoge me padh jo oohr. 3Wu nyoge me cwihnyu teeg bang gihn giih me reje aguumu ke nying luma abea wu kuu adhieg.

4“Abea wu dhiila kaa cayo thiow bang gihn a be nhyaaru awaahn ni wa kwaad kaa anaa anhyaaru an ge anaa ayiihu umodho. 52:5 2:16, 22; 3:3, 19 Paru wudhu umaanyu kaa anaa awahdhu yea kedea kaa aduu yea awaahn ni. Wiiu tiihy giih anyoohne beere wu ubeehdo beer wa ka na beehdu coon. Nea anyoohne giihu ge be maanu, e teehd lama gihru kahla ke oogo kare noono acube yea. 6Abea cwihnya med rogu bang gihn giih reje ge tiihy yaa batien Nikoala ge maanu maano wa ka maana gen.

72:7 22:2, 14, 19; Mat 13:9, 43 “Nea ngaa yihdhe nud me lihngo e kea lihnge gihn rob Wahy Juoge yihr akuud yaa ayiiho. Yihr ngaa uguum, nyethiin yaadh wahy me tuuy Paar Maalo ucuba yihre ne camo.

Dhog Gihn Aoohr Yihr Yaa Ayiiho Cemiirna

82:8 1:8, 18 “Yihr wuohnjuog gihr akuud yaa yiiho gihr geen Cemiirna gweed gihn:

“Ngaa beehda ngad awiidh kedea beehda ngad dhecaahn ge athow ucahre ateede yihra kejea oohra dhog gihn yihru. 92:9 2Kor 6:10; Jeam 2:5; 3:9; 2Kor 11:14-15 Ngoohng nyingu uneehno yihra, kedea ngahya kejea wu ne yihdh giih me reje. Abea gahng, wu beehda nyoge maa alony! Ngo ngahya kejea nud ke nyoge me kang rog gen kob gene ge beehda yaa Judea, abea kihde now, ge naa yaa atiihb ukeehg kedea ge ne buohj ke raany nyingu ke rob luube me reje mee rogu. 102:10 Mat 10:28; 1Kor 9:24-25 Wu keá tudo ke nying giih raahm rog ge adoohng ka me pahdh gene wudhu. Yihdhu umed atiihb ukeehge ukedh goan nyoge mooge yi thijin kiinu. Abea keehd maano, e unahg nihn apaar e nuu ubeehdu ke raahm rog. Kea noono nahgu yaa yiiho keehd me kobe kejea wu ke naah ke nyinge. Nea wu abar maalo ke yiiho e ajahm gihr kuowo me guge tooro ucuba yihru naa akoohg gihru.

112:11 20:6, 14; 21:8 “Nea ngaa yihdhe nud me lihngo e kea lihnge gihn rob Wahy Juoge yihr yaa akuud yaa ayiiho. Ngaa uguum kea tude ke nying riown thoo.

Dhog Gihn Aoohr Yihr Yaa Ayiiho Peargamum

122:12 1:16 “Yihr wuohnjuog gihr akuud yaa yiiho gihr geen Peargamum gweed gihn:

“Ngaan yihre ne pala me baahr me dhee bedh ateede yihra kejea oohra dhog gihn yihru. 13Kaano beehdu yea ngahya kejea e naa ka nahg atiihb ukeehge ruohdh yea. Abea keehd maano e wu kuu apaahr caahn yi yiiho gihru ukwihyu an. Cwihnyu adeedu ubaru maalo keehd maa anahg gene Antipaj ge ngada. Ngo anahg kii yi geen beedu kedea e ne beed atiihb ukeehge thiow.

142:14 2:20; 2Pii 2:15 “Abea wu dhiila kaa cayo ka me thiin. Nud ke nyoge mooge kiin nu me lihng puohny gihr Balaam naa acoon ge ne robe giih me reje. Balaam e naa apuohny ruohdh gihn nyinge Balag uthoohre yaa Yijarael yihdh anyoohne me reje, ke nying gihn arobe ngo yihr gen kejea cam gene caame maa acub piny yihr yiehdhe me reje kedea budo naa arwaadh kaa aleye. 15Wa gihn nu thiow, nud ke nyoge kiinu me yiih giih reje ge puohny yaa batien Nikoala. 16Kaa ya, laaru tiihy giih anyoohne ke maano kaa awaahn ni! Nea padh wa maano, e a beehn bangu awaahn ni ukaga ke gen ke pahna ge yi dhiia.

172:17 Jon 6:48-51Nying me nyaahn: 3:12 “Nea ngaa yihdhe nud me lihngo e kea lihnge gihn rob Wahy Juoge yihr yaa akuud yaa ayiiho. Ngaa uguum umuoja ke goan amono gihn cuohn ne mana ge anaa akan. Thiow ngo umuoja ke leelo me tar maa agweed nying me nyaahn wiihe. Nying me ngaa ucub leelo yihre e nuu ungahy ngo cog.

Dhog Gihn Aoohr Yihr Yaa Ayiiho Theatiira

182:18 1:14-15 “Yihr wuohnjuog gihr akuud yaa yiiho gihr geen Theatiira gweed gihn:

“Waahd Juog e kaan nyinge uliel wa mar maaj, kedea tiene liel wa demaro ateede yihra kejea oohra dhog gihn yihru. 19Nhyaahro gihru kedea yiiho gihru ge uneehno yihra. Ngahya thiow kejea wu abuohj ke tiihj maa wu aguum keraahyo. Giih tiihyu cang ge ngahya kedea ngahya thiow kejea tiihyu abar maalo awaahn ni uyoohme kar mar.

202:20 Tiihy 15:20 “Abea keehd maano e wu caya cayo bang gihn aweehgu dhaar nyinge Jejebel beehd kiinu, adhaahr ukoohbe kea Juog e naa aoohr en. Dhaar nu puohny giih me reje mee me log wudh jo’a rog giih bal kedea cam caame maa acub yihr yiehdhe. 21Ngo ateeda yihre kejea maane tiihy giih bal abea ngo be daahd luma ke lihngo. 22Yaa abudo keehd dhaar nu par gene wudh gen beer mee uwii gene tiihy giih anyoohne ge adwaahng dhaar nu gen yihdh gen. Nea ge poohd ubar, e dhaar nu kedea yaan nu cang atwahnye kedea giih me reje ge umeehga pahdh wudh gen ke dhe yooh me be wul yi wudh gen. 232:23 22:12 Kwaad yaa anaa ayiih lume noono ge unahga thiow. Kaano en nuu ungey yaa akuude giih yaa ayiihoe ngo cang ne dug kejea a ne ngahy gihn ne yaa aduun dhaano utaahngo kedea gihn pare. Noono, e kwaad dhaano cang akweehn gihre nuu ucuba yihre uroma ke rih tiihye naa atiihye. 24Nyoge mooge kiinu yi Theatiira ge beeye bang gihn toohd dhaar ni kuu ayiih gene. Wudhu kuu alogu ne lihng toohd rob nyoge mooge kejea ne gihn me beer me nud yi puohny atiihb ukeehg. A teed athiir yihru kejea giih nu apahdh wudhu yihdh gen buu udoga ke jwaa keehdo. 252:25 3:11 Deedu cwihnyu teeg mee ubeehdu wa maano uwahdhe ka ubeehna.

26-282:26-27 12:5; 19:152:28 22:16 “Ruohdh Wura naa ayoada bange ucuba yihr yaa uguum utiihy gene wa ka daahda ne naang uwahdhe yi duua. Ukuume giih wiih piny cang ge ucuba yi cing gen ne maa urom gene gen ke kaahno ke cing me teeg wa ngiihnyo, kedea urom gene gen ke keedh piny wa gihr dag me yea akeedho. Ciehj ruu piny ucuba yihr gen thiow ne nyoadh ngo kejea ge atiem. 29Nea ngaa yihdhe nud me lihngo kea lihnge gihn rob Wahy Juoge yihr yaa akuud yaa ayiiho.

3

Dhog Gihn Aoohr Yihr Yaa Ayiiho Caardij

13:1 1:4, 16 “Yihr wuohnjuog gihr akuud yaa ayiiho gihr geen Caardij gweed gihn.

“Ngaan kuohme ne Wahy Juog abiihjberiow kedea kaahn ciehr abiihjberiow ateede yihra kejea oohra dhog gihn yihru. Giih tiihyu ge ngahya! Keehd me niide e adoohng wa wu nyoge me rogu ne wahy, e wu nyoge maa athow. 2Nea maano yabu nyingu ukonyu gihn poohd nud beere be thow. Bang gihn ngo ayoada kejea giih atiihyu gihn me daag rog gen nud yi wong Juog. 33:3 16:15; Mat 24:43; 1Th 5:1-2 Awaahn ni paru wudhu ne cohg utiihyu kaa giih apuohny yihru kedea giih alihngu kedea nahg gene ne magu kedea rahny cwihnyu rog anyoohne giihu. Abea nea wu be tiihyo ke giih apuohny yihru e a ubeehn ne lwaahd rogu e kwihyu wa beehn ngad kahw kedea ngaa muu ungahy cahng ubeehna keewu tooro.

43:4 6:11 “Abea nud ke nyoge me noog keewu yi geen Caardij me kuu araany rog gen. Noono e ge umahd banga e ge angaaba ke waare me tar bang gihn ge nyoge me rom mahd banga. 53:5 Mat 10:32; 13:8; 17:8; 20:15; 21:27; Luk 10:20 Ngaa uguum ngo umad banga e angaaba ke waaro me tar thiow wa mar gen kedea nyinge buu uwuunya oogo yi kitaab kuowo. Thiow ngo uroba yihr Wura kedea yihr wuohdjuog kejea yaa ni ge beehda jo’a. 6Nea ngaa yihdhe nud me lihngo kea lihnge gihn rob Wahy Juoge yihr yaa akuud yaa ayiiho!

Dhog Gihn Aoohr Yihr Yaa Ayiiho Pilaadealpya

73:7 Mat 16:19 “Yihr wuohnjuog gihr akuud yaa ayiiho gihr geen Pilaadealpya gweed gihn. Ngaan neehn Juog kedea e ne yihr naa adiehr kedea ge e ne yihre ne mugthaa gihr dhaahr Deabide. Ngaa ciehge dhe dhaahr yihre ngo e be rom mon yea kedea ngaa yabe dhe dhaahr yihr ngo e ne mon yea. Ateed ngaan nu yihra kejea oohra dhog gihn yihru. 8Ngahyu ngo kejea tee gihru thiin, abea keehd maano, e cwihnyu gaahna gaahno bang gihn puohny gihra ayiihu umagu ngo kaa aduunu me tar. Giih atiihyu ge angahya. Awaahn ni yooh ayaba yihru me ngaa me rom ngo ciehgo keehdo tooro. 93:9 2:9 Lihngu gihn beer mee! Yaa rob toohd rog gen kang gene kango kob gene ge beehda yaa Judea, abea ge ka beehda yaa atiihb ukeehg. Ge umeehga rung cung gen piny nyumu, kedea unyoadha yihr gen ungahy gene ngo kejea wu nhyaara nhyaaro. 103:10 1:9; Luk 21:19; 1Kor 10:13; 2Pii 2:9 Bang gihn alihngu luma uguumu, e deeh gihn raaj upahdh wudh yaa wiih piny cang yihdh nihn ukihm gihr Juog wu ukonya ke guume. Gihn ngo upahdh wudh nyoge ne tum gen.

113:11 2:10, 25; 22:7, 12, 20 “Duuo gihra buu ugaali keehdo, noono e wu keá paahr caahn yi yiiho gihru umeehgu rogu dwaahngo yihr yaa reje beere wu be daar ke ajahm gihn cuba yihru ke nying gihn adeedu cwihnyu. 123:12 2:17; 14:1; 21:2; 22:4 Ngaa adeed cwihnye uyuga ne coohbo yi wod Juog wuora kedea ubeehde yea e be cahg aay keehdo. Nying Juog gihn wuora kedea Jeruucalem ge beehda geew me nyaahn gihr Juog ge ugweeda rih ngaa adeed cwihnye. Geen Jeruucalem me beehn kaa yoohn Paar Maalo. Thiow nyinga ge nyaahn agweeda rih ngaan nu. 13Nea ngaa yihdhe nud me lihngo kea lihnge gihn rob Wahy Juoge yihr yaa akuud yaa ayiiho.

Dhog Gihn Aoohr Yihr Yaa Ayiiho Loadiihcya

143:14 1:5; 19:11; Jon 1:3; 2Kor 1:20 “Yihr wuohnjuog gihr akuud yaa ayiiho gihr geen Loadiihcya gweed gihn.

“Ngaan rob e noono yi gihn arob Juoge ne nyoadh ngo kejea gihn arob Juoge pahdh kare kedea e ne rob adiehj lum Juog wa kare, maa e naa athub giih acag Juoge ree, ateed ngaan nu yihra kejea oohra dhog gihn yihru. 15Giih tiihyu ge ngahya cang. Ngo ngahya kejea wu uroomo ke gihn me be liehdh kedea be ngej. Nea kare e ne ngweehn udhuolu rogu kun acielo. 16Naa adoohngu e wu nii diehr, e a ukweer ke wun wa gihn maa angoal oogo. 173:17 1Kor 4:8 Rogu kangu kango kejea wu alony kedea gihn me cahgu ke daahdo tooro keehdo ukwihyu ngo kejea wahy me thiin me yoadu tooro. Wu neehn nyoge maa angoohng me kihd waaro tooro yihr gen, kedea wu neehn nyoge me nying gen acoor. 183:18 6:11; 16:15 Beehnu banga uyoadu giih lonyo kedea uyoadu waare me tar me ngaabu uwumu yaahr gihn ne rogu. Beehnu banga umuoja wun ke yaadh wong me niidu nyepinye.

193:19 Judea 12:5-6 “Kwaad yaa nhyaara cang ge caya cayo nea ge awaahj kedea ge puohnya puohnyo wa ngaa me puohny nyethen. E noono arumo paru wudhu umaanu anyoohne giihu. 203:20 Mat 8:11; Jon 14:23 A ge niidu kan, a ne dhe kan paaru ne wiiho. Noono nea ngaa lihng duona ukoohbe kea bahri, e a bar paajo umag wane gom keehd ngaan ngo unywaag wane cam gihre kedea mara tiehd.

213:21 1:6; Mat 22:44; Judea 8:1 “Ngaa guum ucuba ukwiihya yi koom Ruohdh gihra, wa kaa acub Juoge an ukwiihye yi koom Ruohdh gihre bang gihn a aguum. 22Nea ngaa yihdhe nud me lihngo kea lihnge gihn rob Wahy Juoge yihr yaa akuud yaa ayiiho!”

4

Ka Wuor Juog Yi Dhaahre

1Batien giih nu, e a amaahnyo uniida dhe wod maalo ngo apuogo nyuma. Duol thiow muu ukoohg wa lan baya gihn anaa alihnga umodho acahg rob yihra kea, “Beehn maalo kan beere gihn tiihy ree batien gihn, nyoadha nyoadho yihri.” 24:2-3 5:7 Ke nye wong kaano e Wahy Juog anaa yiihm wiiha maa aniida koom ruohdh nyuma yi Maalo e dhaano apiih wiihe. 3Ngaan apiih kihde uroomo ke kihd giih me liel. Kedea kar koom aciel daane piny, daano me liel ne weej. 44:4 Jo doonge: 5:5, 8, 10; 7:11, 13; 11:16; 14:3; 19:4Tar: 6:11 Koom ruohdhe dhaano aduuno wonge angween koom umodho atieg gene piny kedea jo doonge apiih wudh gen. Ge anaa angahbo ke waare me tar kedea ajahme maa ayug ke dhaahb ge ne wudh gen. 54:5 8:5; 11:19; 16:18; 17:9 Maahny kodh kedea mahr kodh ge ubeehn oogo ke yoohn bang koom yi diehr. Nyum koom ni lame abiihjberiow ge ake aliel. Lame giih nu ge naa Wahy Juog ge abiihjberiow ni. 64:6 15:2Giih me kuow angween: 5:6, 8, 11; 6:1; 7:11; 14:3; 15:7; 19:4 Thiow nyum koom anudo ke gihn me wa naam duohng maa ayug kaa madhara muu uneehno ne ryang ryang.

Yi diehr buud koom kedea e koom aciel gene piny anudo ke giih me kuow angween. Kedea rog gen apahng ke nying ke kun do ngahdh gen kedea nyum gen. 7Mar umodho ake roomo ke nguu, riown gen uroomo ke muor maa tuud, kedea dahg gen kaan nyinge uroomo ke kaan nying dhaano, maa ngween gen uroomo ke coar muu upaahr. 84:8 1:17; 11:17 Ge noono angween cang kihd dhaano kiin gen yihre ne boohm abiihjbeciel kedea rog gen apahng ke nying keehd thaahdh boohm e nying me maahnyo anudo yihdh gen. Ge abuohj kaa rob ke bang decahngo kedea dewaahr e ge be cuung kob gene,

“Juog Aciehg ge Juog moogo tooro ngo anudo,

kedea ngo nud awaahn ni kedea ngo unud.”

9Giih kuow angween wahy poong awahr gene ne moar wiih Juog kedea ne wuor ngo maa ne muohj koohre e ge apiih wiih koom kedea ge kuow ke wong ke wong. Ge yug giih kuowe giih nu, 10e jo doonge giih adhaano aduuno wonge angween ge apahdh wudh cong gen nyum ngaan apiih wiih koom ge kuow ke wong ke wong kedea uthoohr gene ajahme giih gen nyum koom ne wuor ngo e ge ukoohbo,

114:11 Any 5:9, 12; 11:15, 17; 12:10; 15:3-4; 19:6 “Juog ruohdh wan!

Yih naa ngaa wiihe rom ke moaro kedea ke wuoro

kedea yih ne yihri ne tee

bang gihn yih naa acag nyepinye cang

kedea yih naa adaahd ucag gen kedea unahg gene giih me nud.”

5

Warga Maa Agweed Kedea Roomo Gihr Juog

15:1 10:2 Kaano e warga aniida yi cing ngaa apiih wiih koom e ngo nii cing kwiihye. E warga gihn ngo, ngo agweed ke kun ke kun maa amuohn dhee ke duoe abiihjberiow. 2Kaano e aniid wuohnjuog me yihre ne tee me rubo e ukwaago ke duone me ne maalo kea, “Ngaa en naa abiohgrwaal dhaano urome duo ke kahl oogo dhe warga gihn ni uyabe yea warga?” 3Abea gahng ke ngaa maa arom warga gihn nu ke yabo kiin yaa maalo wale yaa ungoom kan, wale kiin atiihb yaa akoany piny. Wale keehd ngaa maa arom gihn ne yi warga ke niido tooro ne weey weey. 4Gihn nu e a ayuog ke lan keej yej bang gihn ngaa maa abiohgrwaal me nud tooro me rom warga ke yabo umaany gihn nii ngo. 55:5 4:4; Mat 1:1; Rom 1:3-4; Judea 7:14 Nye kaano ayuoga nu e dhaano acielo kiin jo doonge a acuowe kea, “Yih yuog gihn! Maany Nguun dhe wod Juuda e nyinge awiihj e beehda kwaar Deabid ruohdh e noon atiem nu. E naa ngaa urom duoe kar gen abiihjberiow ke kahl oogo, uyabe yea warga.”

65:6 4:6-7Roomo: 5:9, 12; 6; 7:17; 12:11; 13:8; Jon 1:29; 1Pii 1:19Wahy Juog abiihjberiow: 4:5 Noono naa amaahnya e a niid Roomo maa adoohng wa ngo anahg. Roomo acuung yi diehr buud koom e ngo atieg giih kuowe angweene piny kedea utieg jo doonge ngo piny thiow. Yihre anaa tung abiihjberiow kedea nying abiihjberiow thiow. Nying giih nu ge naa Wahy Juog abiihjberiow naa aoohr ke bang upiny cang. 75:7 4:2, 9; 5:1, 13; 6:16; 7:10, 15; 19:4; 20:11; 21:5 Kaano e ngo abeehno ukaabe warga oogo yi cing ukwiihy ngaan apiih wiih koom. 85:8 8:3-4Thoam: 15:2 Naa akaabe ngo e giih kuow angween kedea jo doonge giih adhaano aduuno wonge angween, ge apahdh piny ne rihb nyum Roomo. Kwaad dhaano cang keew gen cinge ne thoam kedea alaye giih adung dung maa atiihj ke dhaahb me yihdh gen pahng kaa adung dung. Adung dunge ge naa kwaj gihr yaa Juog. 95:9 4:11; 5:6; 7:9; 14:3 Noono uthob gene wahr me nyaahn kob gene,

“Yih naa abiohgrwaal me rom kaab warga ukahli duo oogo

bang gihn yih anaa anahg kedea remi e naa aduog nyoge bang Juog.

Dhog wuude kedea tien miehr maa nyoge cang ge aboadhi ke remi. 105:10 1:6 Ge ayugi ne yaa lam me beed yi Dhaahr Juog ne tiihj yihr Juog.

Thiow ge ayugi ne ruohdhe giih umag wiih piny.”

115:11 Wuohnjuog: Judea 12:22 Kaano naa atihnga wiiha maalo e a lihng doohn amahr wuohdjuog me thoohdh me be rom rog gen ke kwaano. Koom kedea giih kuow angween maa jo doonge ge atieg gene piny. 125:12 4:11 Noono maa awahr gene e doohn gen atihng gene maalo kob gene, “Roomo gihn anahg e naa ngaa rom ruohdh ke yoado kedea lonyo kedea ngahy luube kedea tee maa wuohro kedea moar wihj.”

135:13 Pihp 2:10 Thiow giih nud ukuom cang ke bang maalo maa upiny uwahdhe thaahdh ngoom kedea yihdh nahme ge alihnga e ge uwahr kejea,

“Ruohdh wiih koom kedea Roomo ge ke leeyo,

kedea ge ke wuoro kedea moar wihj kedea tee nud yihr gen

ke wong ke wong.”

14Maa akoohb giih kuow angweene, “E noono” kedea maa abeehn jo doonge urung gene cong gen piny ne wuor Juog.

6

Yab Duo Giih Amuohn Rih Warga

1A ake maahnyo ge akweeg Roome duog umodho oogo rih warga. Maa alihnga gihn kuow acielo kiin giih kuow angween e urubo ke duol me wa maahr kodh kea, “Beehn!” 26:2-8 19:11, 14 Naa amaahnya, e a niid cieny me tar ne weej e dhaano ne wiihe maa angaab ajahm abea kaahn utum. Ge agoohde ke cieny, e ngo be baay dhaane kejea ngo ngad liny me caa ne taaj nyoge umage paar yaa nu.

3Naa akweeg Roome riown duo oogo e a alihng riown giih kuow urubo kea, “Beehn!” 4Kaano e cieny moogo abeehn oogo. Ngo kwaar wa leeb maaj. Tee me kahl doohr oogo wiih piny acub yihr ngaan apaahr wiihe kedea umuoj ngaan nu ke tee me meehg nyoge nahg rog gen ge keed gen. Maa ayoad deeh pala me baahr ucube yihre.

5Naa akweeg Roome dahg duo oogo e a alihng dahg giih kuow e urubo kea, “Beehn!” Maa amaahnya uniida cieny me col ne lihb e dhaano apiih wiihe me kaahn gihr ger ke cinge. 6Noono maa alihnga gihn me wa duol e tuohl oogo ke keew giih kuow angween kobe, “Akweehn cahng acielo gihr tiihj ungeew oogo keehd kada gihr gema, kedea akweehn cahng acielo ngeew oogo keehd kadae adahg giih ceyiir, abea mow kedea kuong ge keá raanyu.”

7Naa akweeg Roome ngween duo oogo e a lihng duon ngween giih kuow e urubo kea, “Beehn!” 8Naa amaahnya e a niid cieny me kihde wa kihd ngaa maa athow. Ngaan ne wiihe nyinge thoo, kedea ka beed yaa athowe buodh batien gen ke ka me cahng. Tee acub yihr gen ne nahg giih wiih piny. Giih ne wiih piny ge upaahng naa angween kedea nahg gene acielo kiin giih nu angween. Giih nu ge anahg gene kii liny, ke kahj kaa atwaanye kedea ke laahy giih wiih piny.

96:9 1:2, 9; 12:11, 17; 19:10; 20:4; 1Jon 1:1-2 Naa akweeg biih duo oogo, e a niid atiihb yaa anaa anahg ke nying gihn ayiih gene lum Juog kedea ke nying giih arob gene ke nying Juog ge ne thar kar lam giih nyepinye yihr Juog. 106:10 18:24; Luk 18:7 Ge alihnga e ge ukwaago e doohn gen ne maalo kob gene, “Yih Juog Ruohdh yih naa Juog yi keedi kedea yih rob adiehr, weehne e nuu ungol lug rog yaa upiny ne coal rem wan ge awuoj oogo?” 116:11 Jalaabya me tar: 3:5, 18; 4:4; 7:9, 13; 19:8, 14 Gihn nu, e ge amuoj ke jalaabie me tar kedea urobe yihr gen kejea kur gene ka me thiin ubeehn yihdh gen ne jwaa keehd nyoge me wa gen muu uthow ke dhe yoohn kaa athow gene beere dhe ka daahd uthuohm.

126:12-13 8:5, 12; 11:13, 19; 16:18; Mat 24:29 A ake maahnyo ge akweege becien duo oogo. Kaano e ayahng piny ree ayuge. Maa abeehn cahnge uloge wonge col ne lihb wa belo maa akwaar wong dwaahye wa remo 13e ciehr ge ulwaar ke yoohn maalo wa lwaar udany yi coohd yamo me teeg. 146:14 16:20; 20:11; Judea 1:11-12 Maalo yea apaah ne dahg udole ree maa unea yer oogo kedea goode kedea thuur cang rog ge anyiig gene oogo kuohn beed gene.

15Kaano e ruohdh muu beed upiny kan cang maa kwaad nyoge mooge me teeg kedea yaa alony maa baahng kedea yaa padh baahng rog gen akan gene yi wuud leelo kedea kiin kihd giih goode. 166:16 5:7; Luk 23:30 Noono ge apiih ne kway wong good wale leelo kejea, “Cedhree! Pahdh wudh wan ne kan wan beere wa be niid ngaan apiih wiih koome, kedea ubahnge wa be yoad rahny cwihny gihr Roomo. 17Tihn e naa cahng duohng ge rahny cwihnye rog gen, abea caahn e ngaa e nuu urom bodho yihr kwaad gihn nu!”

7

Yaa Yijarael

17:1 9:14-15 Batien gihn nu e wuohdjuog angween ge aniida e ge acuung e wiih piny atieg gene ne gahl yam wiih piny gihn beehn ke yihdh kuohn nu beere yamo me koohd tooro wiih piny wale wudh nahme wale yihdh yen. 2Keehdo dahng, e wuohnjuog moogo acahga kaa niido e beehn kaa kun moohl cahng kii ngo e ngo kaahn thaany gihr Juog Aciehg. Maa arube e ukwaago yihr wuohdjuog giih angween, e acub Juoge tee yihr gen ne raany giih wiih piny kedea giih yihdh nahme, kea, 37:3 9:4; 14:1, 3; 22:4 “Wiih piny maa nahme kedea yen ge keá raanyu uwahdhe ka ukedh thaany yi taahr nyum yaa Juog.” 47:4-8 14:1, 3; 21:12-13 Kaano e akweehn gihr yaa acub thaany taahr nyum gen ngo alihnga kejea ge beehda 144,000. Yaa nu ge beehn ke dhog wuud Yijarael ge apaar wonge ariow. 5-8Alihbe apaar wonge ariow kiin dhog wuud ni apaar wonge ariow ge akwany ucub thaany wudh gen ke dhe wod ke dhe wod. Dhog wuud yaa acub thaany wudh gen anahg: Dhe wod paar Juuda, dhe wod paar Rioben, dhe wod paar Gaad, dhe wod paar Acer, dhe wod paar Neptaali, dhe wod paar Manaajeh, dhe wod paar Cimon, dhe wod paar Leabi, dhe wod paar Yijaacar, dhe wod paar Jebulun, dhe wod paar Jocebe kedea dhe wod paar Benjamin.

Akuud Nyoge Me Thoohdh Keter Me Wuor Juog

97:9 5:9; 6:11 Kaano naa amaahnya keehdo, e a niid deeh akuud nyoge me ge be rom rog gen ke kwaano e ge acuung nyum koom ruohdh kedea nyum Roomo. Yaa ngo ge beehn ke wudh thaahye beehd, kedea kihd tien paajo cang, nyoge me yihr gen ne dhog gen. Ge angahbo ke waare me tar kedea ge kaahn boog ageehb ke yi cing gen. 107:10 5:7 Noono maa akwaag gene kejea,

“Boadh wahy beehn kaa bang Juog gihn wuoro

ge apiih wiih koom kedea beehn kaa bang Roomo.”

117:11 4:4, 6 Kaano, e wuohdjuog giih acuungo ne gihr utieg gene koom ruohdh piny maa jo doonge kedea giih kuow angween wudh gen akuul gene piny upiih gene ne leej Juog. 127:12 4:11 Kob gene,

“E noono!

Leej kedea moar wihj maa ngahy luube

kedea muohj kahw maa wuohro kedea ruohdh maa tee ge giih Juog

gihn wuoro ke wong ke wong.

E noono.”

137:13 6:11; 7:9 Kaano, e a apeehny dhaano aciele peehnyo keew jo doonge kea, “Yaa ni angahbo ke waare me tar ge beehda jo kee kedea ge beehn ke kee?”

147:14 1:5; 22:14; Mat 24:21 Maa abeehra ngo, “Ngaa duohng ge ngahyi.”

Maa arube kea, “Kaa ngo, ge beehda nyoge maa abar maalo ke guum giih reje uwahdhe kaa abuur waay gene tar bang gihn ge aluog rem Roomo naa awoj piny. 157:15 21:3 Ke nying gihn nu

e naa gihn cuung gene nyum koom gihr ruohdh

ne wuor ruohdh yi Wod Juog

ke decahngo kedea dewaahr.

Kedea ngaan apiih wiih koom

ge ukoare utoor gihn me pahdh wudh gen.

16Ge buu unahg kahje

kedea ge buu unahg riowe.

Thiow atwaany muu ukahl cahnge rog gen tooro

kedea leehdh cahng buu uyoad gene. 177:17 5:6; 21:6; Jon 10:10, 11Piih wong: 21:4 Bang gihn Roomo gihn buud koom ruohdh

e ne kwaag gen

kedea e ne kedh gen kar wahy

beere kihd piih wong ge wuuny Juoge ke oogo yi nying gen.”

8

Beriown Duo

1Naa akweeg Roome beriown duo oogo dhe warga gihn anaa amuohn e maalo bange anaa leng ke kar nuuj caa.

28:2 Baahnye: Mat 24:31 Kaano, e wuohdjuog abiihjberiow maa acuung nyum Juog, ge aniida ke baahnye abiihjberiow yi cing gen.

38:3 5:8 Kaano e wuohnjuog moogo abeehno ucuunge kar lam e kaahn alan dhaahb gihr adung dung. Maa amuoje ke deeh adung dung me duunge wiih kar lam gihr dhaahb ge nyum koom ne mad bang kwaj gihr yaa paar Juog cang. 4Yihdo gihr adung dung kedea kwaj gihr yaa Paar Juog ge acidh maalo e ge beehn oogo ke kaano aduung wuohnjuoge. 58:5 4:5; 6:12-13 Kaano, e alay gihr adung dung akaab wuohnjuoge upaahnge ngo ke maaj gihn ne wiih kar lam maa athoohre ngo wiih piny. Naa athoohre ngo piny e duol me wa maahy kodh ree ayuge kedea piny ree ameenye wa maahny kodh uyug ayahng pinye ree.

Baye

6Kaano e wuohdjuog giih abiihjberiow rog gen agwiir gene ne koadh baahnye.

78:7-12 9:15, 18 Naa akoadh wuohnjuoge mar umodhe bayo gihre, e kej ke maaj maa alyaahb ke remo atuohl maa athoohre wiih piny. Maa abeehn akuud aciele kiin akuude adahg giih yen maa lum kuu atal giih wiih piny uwaang gene cang.

88:8 16:3-4 Naa akoadh riown wuohdjuoge bayo gihre, e gihn me wa good me duohng muu unyaahm wa maaj ngo athoohr yi naam duohng. Maa abeehn akuud aciele kiin akuude adahg nahme giih upiny uloge ree ne remo, 9kedea maa abeehn akuud acielo kiin akuude adahg giih kuow yihdh nahm nu uthow gene. Thiow akuud acielo kiin akuude adahg giih baabuur anaa yihdh nahm nu utoy gene ne jog jogi.

10Dahg wuohdjuog bayo mare akoadhe upahdh ciehro me duohng ke yoohn maalo, ciehro muu uliel wa redho. Ngo apahdho wiih akuud acielo kiin akuude adahg giih nahm wiih piny kedea wiih akuud acielo kiin akuude adahg giih abuule giih piih giih nud wiih piny. 11Ciehro gihn ngo nyinge anahg keeno bang gihn ngo keej keraahyo. Ke nying gihn nu, e akuud acielo kiin akuude adahg piih gen adoohng keej, maa athow nyoge me thoohdh naa amaadh gene piih keej.

128:12 6:12-13 Ngween wuohdjuog bayo gihre akoadhe, akuud acielo kiin akuude adahg giih cahng, kedea giih dwaahy kedea ciehr ge anahg ubeehn kuohn nu udoohng gene ne muudho. Gihn nu e akuud acielo kiin akuude adahg gihr decahngo kedea dewaahr ge anaa yi muudho.

13Ge amaahnya maahnyo, e a lihng duon coar muu upaahr ke yi yamo e ucuohdo ke duone me ne maalo kejea, “Kwaad gihn e raaj, gihn e raaj, gihn e raaj e upahdh wudh yaa upiny ge ukoadh goan wuohdjuoge giih adahg baye giih gen.”

9

Biih Baye

19:1 Ka me thuudh: 11:7; 20:1; Luk 8:31; 2Pii 2:4 Kaano e biih wuohdjuog bayo gihre akoadhe, maa aniida ciehro maa apahdh piny ke yoohn maalo. Maa ayoad mugthaa gihr dhe wod ka me thuudh thaahdh ngoom kar atiihb ukeehg ucube yihr ciehro. 2Naa ayab kaano thuudh thaahdh ngoom, e deeh yihdo ane tul oogo yi ngo wa lum beer naa acwiny. Noono maa aciihd yihde yea maalo kedea wong cahng. 3E anahg yihde tul, e baahnyo anaa mog oogo ke yi yihdo upaahnge piny cang. Noono umuoj gen ke tee me kahy gene wa mar yiidh. 49:4 7:2-3 Abea ngo arob yihr baahnyo kejea kihd lum wale boogo me mar keá gweele, abea taahnye ke rog yaa toor thaany gihr Juog taahr nyum gen keed gen. 5Ngo ateed yihre kejea yaa thaany tooro taahr nyum gen ge keá nahge, abea bange gen ke kar dwahde abiihj ke raahm muu uroomo ke raahm kay yiidh. 6Yihdh dwahd nu abiihj, nyoge bang thoo uyuog gene yuogo, abea gahng ke ngaa me thow keew gen. Ge daahd uthow gene abea thoo cinge ugwahnye yihr gen.

7Baahnye giih ngo, ge neehn ciehnye maa agwiir ne ciej liny. Giih me wa ajahme maa ayug ke dhaahb acub wudh gen kedea kaan nying gen wa wong dhaano utaahngo. 8Thiow yiehy rog gen anaa bahyo wa yiehy wiih dhaago kedea yihr ge ne kwiile me wa kwiin nguu. 9Baahny thiow koohdh gen anaa adoohng wa ge angaab koohde maa ayug ke ngiihnyo kedea ge paahr gene e doohn boohm giih gen lihng wa doohn amahr arabieg ciehnye me ciej liny. 10Baahny giih nu yihr ge anaa yube me dhog gen bedh wa yub yiidh. Tee gihr gen e bang gene nyoge ke kar dwahde abiihj ngo anaa yihdh yub gen. 11Ruohdh gen, e naa ruohdh gihr kaano thuudh thaahdh ngoom kedea nyinge ke dhe paar Judea ‘Abduun’ kedea ke dhe Griihg ‘Apolio,’ lum yea kejea ngad raahnyo.

12Awaahn ni, gihn me raaj acielo abar, abea ariow mooge nud me beehn ke batien maano.

Becien Baye

139:13 8:3 Becien wuohnjuog bayo gihre akoadhe, maa alihnga duol e tuohl oogo ke yihdh agonge angween giih kar lam gihn ayug ke dhaahb kedea ne nyum Juog. 149:14 7:1 Duol gihn ngo alihnga e urubo yihr becien wuohnjuog gihn ne yihre ne bayo kea, “Lony wuohdjuog angween ge amag yi thijin dhe naam duohng cuohn ne Yiparaad.” 159:15 8:7-12 Wuohdjuog giih angween ni ge abeehdo e ge agwiir ne koar wong caang nu kedea cahng nu maa dwaahn nu ke wong nu, alony oogo ne nahg akuud cielo kiin akuude adahg giih yaa nud wiih piny. 16Wuohdjuog giih ni angween yihr gen anaa yaa deaj me ne wudh ciehnye me wahdh kar nyoge melyoohne jiehabiihje ariow. Akweehn gen arob ulihnga ngo ke yihdha.

17Thiow Juog giih ge anyoadhe yihra: ciehnye aniida e nyoge yedh wudh gen. Yaa ngo yihr ge anaa waay koohdh gen maa giih ngiihnyo, mooge ge kwaar wa leeb maaj kedea mooge ge wa kihd ulieg. Mooge dahng kiin koohde giih nu kihd gen beehde keenhcaar wa tong jieno. Ciehnye wudh gen aneehn wudh nguge, kedea maaj muu unyaahm beehn oogo ke yi dhog gen e anweehd ke yihdo maa ngiihnyo maa aleeny. 18Yaa anahg ge beehda kar akuud acielo kiin akuude adahg gihr gihn akob naa dhaano utaahngo. Ge anahg leehdh maaje kedea yihdo gihn anweehd ke leelo maa aleeny ge beehn oogo ke yi dhog ciehnye giih ni. 19Tee nahg ciehnye nyoge naa yi dhog gen kedea yihdh yub gen tiehd bang gihn yub gen aneehn wudh thoohne. Noono e ngaa kaj gene ngo yoad ka me ledhe yoado.

209:20-21 16:9 Goan yaa muu abodh yihdh giih ni reje ubahnge ge kuu athow, wudh gen kuu aloay uwii gene tiihy giih me reje. Ge kuu akweer ke dhe yoohn wuor gene atiihb ukeehg wale ke wuor giih me be kuow me neehn giih maa atiihj ke dhaahb wale ke demaro maa yen maa atieng thiow. Giih nu gihr nying gen tooro bang gihn, gihn me niid gene tooro, gihn me lihng gene tooro kedea ge be rom waahdh. 21Yaa nu abodh yi thoo thiow anyoohne giih gen kuu amaan gene uwii gene gen piny. Nyoge anaahng gene, atiihbe me reje wuor gene wuoro kedea giih bal yug gene yugo kedea ge yaa kahw abea giih nu cang ge be niid gene wa giih me reje.

10

Gihn Me Dog Ke Koaro Tooro

110:1 4:3 Batien gihn nu e wuohnjuog moogo me teeg aniida e luung piny ke yoohn Maalo, e lwahd e naa angaabe ne waaro kedea daano ne wiihe maalo. Kaan nyinge wa cahng kedea poane neehn bahre giih maaj. 210:2 5:1; 10:8 Ngo akaahn warga kii cingi me yea ayab. Kaano e tien kwiihye acube yi naam duohng, abea tien caame ne wiih agala. 3Noono, e ake kwaago keehd kwaago me duone uroomo wa lan nguu. Naa akwaage, e kodh amahro yea abiihjberiow. 4A anaa adaahd thubo ke gweed nye batien kaano agam kodhe duon wuohnjuog ke maahr. Abea thiow en naa nye kaa aguo’a duol ke lihngo e urubo ke yoohn maalo kea, “Yih keá gweehdo. Giih arob maahy kodhe ge padh giih me rob oogo!”

5Kaano e wuohnjuog gihn adiehno ge tiene acielo anaa yi naam duohng kedea moogo ne oogo wiih agala cinge atihnge maalo 610:6 Tiihy 4:24 ukuohnge ree nyum Juog ge nud ke wong ke wong ge naa acag maalo ke giih ne yea cang kedea upiny ke giih ne yea cang, kedea nahme ke giih ne yihdh gen cang. Ree akuohnge kejea, “Gihn moogo me cahg ke koaro tooro. 710:7 22:6 Yihdh nihn ubeehn beriown wuohnjuoge udaahde koadh bayo gihre, e giih ngahy ke Juoge ke nying Dhaahre ge upahdh kar gen wa kaa ateed Juoge ngo yihr yaa tiihy yihre ge beehda yaa agamloohngjuog.”

8Batiene e duol gihn anaa arubo yihra yi maalo acahga ke lihngo e urubo yihra keehdo kea, “Cidhi bang wuohnjuog gihn ca acuungo e tiene acielo ne yi naam duohng maa moogo ne oogo. Kaab warga gihn yea ayab oogo yi cinge.”

9Noono, maa acaa bang wuohnjuog maa ateeda ngo yihre kejea cube warga yihra. Naa abeehre ngo yihra e robe kea, “Kaab ngo unyami ngo. Ngo ulem wa kihj yi dhii, abea ree uloge yi yeyi waj uraame yeyi ne wal wal.” 10Kaano, e warga akaaba oogo yi cing wuohnjuog maa anyama ngo. Warga alemo wa kihj yi dhiia, abea naa anyama ngo cang, e yeya arahmo ne wal wal. 11Batien gihn nu, e arob yihra naa, “Bar maalo ke tiihyi e nahgi ngad agamloohngjuog yihr nyoge me thoohdh ke bang thaahy cang kedea ke bang yaa yihr gen ne dhoy kedea ke bang ruohdhe.”

11

Cuude Ariow

111:1 21:15 Kaano e aloadh maa gihr rom ake cubo yihra, maa ateede yihra naa, “Cidhi ne rom Wod Juog kedea kar lam. Thiow kwaan yaa kwahyo yi Wod Juog. 211:2 Luk 21:24; 42 Dwahde: 12:6, 14; 13:5 Abea laaro gihr Wod Juog keá romi bang gihn ngo acub yihr yaa kwihy Juog. Ge ubeehn ne raany giih nii geen Juog e beer ni ubeehd gene yea ke dwahde jiehariow wonge ariow, 3Abea keehd maano, e cuude giiha ariow ge uoohra upuohny gene lum Juog yihr nyoge ke nihn alihb acielo kedea giih abiihje ariow ke giih adahg. Ge ubeehn e ge angaab waay dumuryah ne yuog thoo.” 411:4 Jon 8:17 Cuude giih nu ariow ge naa yen ulihbe ariow maa ge beehda lambe ariow giih cuung nyum ruohdh gihr wiih piny. 5Nea ngaa daahd ngwiilo ke kedh rog gen e maaj beehn oogo kii dhog gen uwaange jo mahn giih gen. E naa ka uthow jo mahne giih gen kii ngo noono. 611:6 Jeam 5:17 Yaan nu thiow yihr gen ne tee me mahn gene kodh ke cwii yihdh nihn puohny gene lum Juog, kedea yihr gen ne tee me log gene piih naam ne remo kedea me kwaay gene giih me reje ke kahlo upiny nea ge daahd ngo.

711:7 13:1-2; 17:8 Cahng uthum gene ke puohny lum Juog, e laahy maa angeeny me beehn oogo ka me thuudh thaahdh ngoom utaahny rog gen ke liny. Yi liny gihn nu, ge udhiile ke taayo unahge gen. 811:8 Luk 13:33-34 Koohm gen uthoohr yi laaro yi geen ngahj me nyinge arom rih Codom wale Micihr kaa anaa agur ruohdh gen ngahy yaadh maa ariihw yi ngo. 9Yaa yihdh dhaahre giih upiny cang kedea amahr thaahy mooge kii thaay aduuno, ge ubeehn ne niid koohm yaa nu ariow piny yi laaro ke kar nihn adahg ke nuuj maa umahn gene kuohm gen ke koanyo. 1011:10 Jon 16:20 Cwihny ubeehdo e med upiny yi thon ge noono, kedea buun wuohbo umiel upaahng giih nyekuom ke keew nyoge ke nying gihn amihn cwihny yi thon gen. Giih nu ge uyug bang gihn nyoge unhyaam kejea agamloohngjuog giih nu ariow bahng anaa akahl gene yihr nyoge wiih piny.

11Giih nu rog gen ayug gene muon wa gihn nu, abea batien nihn adahg ke nuuj, e Juog wahy akoadhe ke yi yihdh yaan ni uaj gene maalo ne cuung wudh tien gen. Yaa aniid gihn nu ge acwaahng utud gene keraahyo. 1211:12 Tiihy 1:9 Noono maa alihng yaa ni duol me kwaag e ucuohdo ke yoohn maalo kejea, “Beehnu maalo kan!” Abea nye kaano apoohde e yaa mahn giih gen umaahnyo nu, e yaa ni ge amon maalo kii lwahd ne loj.

1311:13 6:12-13 Ke nye wong kaano e diih ayahng piny me teeg ree ayuge uyahnge pinye cang upahdh wuude. Wuud apahdh yi geew cang ge anahg kar akuud acielo kiin akuude apaar giih wuud geew, kedea nyoge kar alihbe abiihjberiow ge anahg ayahng pinye. Goan yaa adoohng ge atud upuoj gene Juog Aciehg ge ne Maalo.

14Gihn nu e naa riown giih reje naa apahdh upiny. Dahg ge nud thiow me beehn ka me cahng.

Beriown Baye

1511:15 4:11; 1Kor 15:24-28 Beriown wuohnjuog baye akoadhe ulihng doohne me kwaag yi Maalo kob gene,

“Ruohdh ungoom aluuny yi cing Juog Aciehg

kedea yi cing Ngad Boadh nyoge

naa aoohre. Ruohdh nu guge tooro.” 1611:16 4:4 Jo doonge kar ge dhaano aduuno wonge angween ge apiih wudh koom gen nyum Juog ge apahdh wudh cong gen ukuul gene wudh gen piny ne kway Juog 1711:17 1:8; 4:8; 15:3; 16:7; 19:6, 15; 21:22; 2Kor 6:18 kob gene,

“Yih Juog Aciehg ke ngudi, yih aleej wane keraahyo.

Yih anudo ke coon kedea awaahn ni.

Bang gihn ruohdhi ngo akaabi kedea uthobi tiihj ne ruohdh.

1811:18 19:5 Yaa nhyaar giih wiih piny cwihny gen arahnyo

kedea e naa caang rahny cwihnyi

kedea beehde e naa caang lug gihr yaa athow

kedea e naa caang koog yaa agamloohngjuog ge tiihy yihri.

Kedea e naa caang koog yaai cang

kedea yaa tud yi nyingi uwuor gene yihn,

keehd me nahge ngaa maa ruohdh wale ngaa me padh ruohdh.

Ngo beehda caang nahg yaa araany giih wiih piny.”

1911:19 4:5; 6:12-13; 8:7; 15:5 Kaano e Wod Juog ge ne maalo ree ayabe ne wahng uniid caanduug gihn ne lum Anweehd kiin nyoge ke Juog yea. Maa abeehn gihn me wa maahny kodh uyuge ree, e ree anwade maalo ke mahy kodh. E thiow piny naa yahng yahng kedea kodh ucwii ke keyo.

12

Dhaago Kedea Dangnwaay

1Kaano e gihn me gaahy nyoge atuohl yi maalo. Gihn ngo beehda dhaago maa angaab cahng ke ngude kedea dwaahy ne thaahdh tiene. Wiih dhaar ngo anaa ajahm maa atag ke ciehr apaar wonge ariow. 2Ngo dhaago me yaaj kedea ngo ake yuog bang gihn yea ake rahmo ke raahm nyoohdo. 312:3 Dangnwaaye: 12:7, 9, 13; 13:2; 16:13; 20:2 Keehdo e gihn me gaahy nyoge moogo adog tuohl yi maalo. Yi dhoar ni, dangnwaay me duohng keter abea ngo kwaar e naa atuohl. Dangnwaay gihn ni wudhe abiihjberiow kedea yihre ne tung apaar. Atahnye giih ruohdh ge anaa yi wudhe noono kar ge abiihjberiow. 4Dangnwaay gihn ni akuud acielo kiin akuude adahg giih ciehr giih ne maalo ge acwade oogo ke yube uthoohre gen wiih piny. Dangnwaay abeehn ne cuung nyum dhaar cahng ke nyoohdo beere ge nyuol nyethiin e nyethiin muohnye muohnyo. 512:5 19:15 Dhaago abeehn ne nyuol nyethiin me beehda dhoohg me en nuu umag dhaahre giih upiny cang ke cing me teeg wa ngiihnyo. Naa anyuol nyethiin gihn ni e ngo kuu arom dangnwaaye ke mago bang gihn ngo aguo ke kaabo ucube yi cing Juog kedea wiih koom ruohdh gihre. 612:6 Mat 2:13; 1260 Nihn: 11:2 Miih nyethiin agoohd oogo ne cidh ka maa agwiir Juoge yihre yi diih yi ukang beere ke miihdho kun ca ke kar nihn alihb acielo kedea jiehabiihje ariow ke jiehadahg (1,260).

712:7 Juud 9 Kaano e liny atuohm yi Dhaahr Juog. Ruohdh wuohdjuog gihn cuohn ne Maaykel kedea wuohdjuog giihe ge ataahny rih dangnwaay maa abeehn dangnwaaye ke yaa batiene thiow ukag gene keehd gen. 8Dangnwaay tee mare athiino noono maa ataay gen kedea uriem gen oogo yi Dhaahr Juog. 912:9 20:2; Luk 10:18; Jon 12:31 Deeh dangnwaay gihn duohng ge beehda thuohn acoon ge ngahj ge cuohn na atiihb ukeehg kedea ucuohne ne ceathaan ngo a’aahr oogo yi dhaahr maalo ke yaage uthuuy gen ungoom kan. Dangnwaay gihn ni upiny ke kare adwaahnge.

1012:10 4:11; 11:15 Noono e duol me kwaag alihnga lihngo ke yoohn maalo kea,

“Ruohdh adoohng yihr Juog ngaa boadh nyoge

kedea tee Ngad Boadh nyoge naa aoohre.

Awaahn ni ngaa na buohj ke luom yaa ayiiho giiho

nyum Juog ke bang dewaahr maa decahngo

en noono athuuy oogo yi Dhaahr Juog ujwange ungoom.

1112:11 6:9; Mat 16:25Roomo: 5:6; 1Jon 2:14; 5:4 Dangnwaay ataay gene kaa dhe yoohn remo gihr Roomo naa awoj piny

kedea ke dhe yoohn adiehr gihn puohny gene yihr nyoge.

Thiow ngo ataay gene bang gihn ge kuu atud yi thoo.

1212:12 18:20 Nea maano, e wu yaa ne Paar Juog cwihnyu dhiil mihno!

Abea mar upiny ke nahme giih gen raaj ne weey weey

bang gihn atiihb ukeehg ne wiih piny.

Ngo abeehn upiny e cwihnye arahnyo

bang gihn ngahye ngo kejea e be beehdo wiih piny keraahyo.”

13Naa aniid dangnwaaye ree e ngo ajwang upiny, e ngo ake thubo ke riem batien dhaar anaa anyuol nyethiin cuow ni. 1412:14 Run adahg ke nuuj: 11:2 Abea dhaago keá yoado bang gihn boohm ariow giih coar me doonge ge acub yihre me paahre ne ci kaa agwiir yihre yi ukang. Kaano e nuu ubeehde yi ngo tudi e ke koaro ke run adahg ke nuuj ka me ngo be yoad dangnwaaye. 15Maa abeehn dangnwaaye upiire amahr piih oogo ke yi dhee, beere aloohlo me teeg yuge yugo ucea ne kool dhaago. 16Dhaago kuu arom aloohle ke koolo bang gihn piny acoohd ne dahng umaadhe piih waahd oogo ke yi dhe dangnwaay. 1712:17 6:9; 11:7; 13:7 Noono, maa arahny cwihny dangnwaaye rih dhaago maa a’aaye ne ci ne liny keehd kwaay dhaar ni ge amag loohng Juog maa uyiih gene lum Jeacuu.

18Kaano e dangnwaay acuung wiih agala gihr naam.

13

Laahn Abeehn Oogo

113:1 Laahy: 11:7; 13:11-17; 16:10; 17:3, 7-13; 19:20 Gihn nu e laahy me ngeeny aniida e ngo beehn oogo yi naam duohng. Laahn ngo yihre anaa wudhe abiihjberiow kedea yihre ne tung apaar me wudh gen naa atahnye apaar giih ruohdh. Wudhe noono abiihjberiow ge acag ke nyinge me dhahl kuohm Juog. 213:2 2Th 2:9 Laahn ni kuohme neehn wa kuohm kwaj, e lweede wa lweed aoaj kedea dhee wa dhe nguu. Noono, maa acub dangnwaaye tee gihre kedea dhaahr gihre naa amage wiih piny cang yihr laahn ni. 313:3 17:8 E amaanya laahn ni beer mee e a niid deeh ka me ledh nii wihj acielo. Ka me ledh muu unahg ngo. Beehda ka me ledh me duohng keraahyo abea ngo acieg. Gihn nu, e thaahy upiny ge agaahy cang upahdh gene ne buodh batien laahy. 4Nyoge dangnwaay awuor gene bang gihn acube tee gihre yihr laahy kedea uwuor gene laahy thiow kob gene, “Naa ceh! Ngaa e ne room ke laahn ni! Ngaa en ne rom liny keehde?”

5Laahy anaa awij urobe giih me reje rih Juog ke dhog yiehdhe me thoohdh. Tee acub yihre uyuge giihe noono ke kar dwahde jiehariow wonge ariow. 6Giih me reje arobe ke nying Juog kedea ke nying ka beed Juoge kedea ke nying koohm yaa Dhaahr Juog e beed Paar Juog ni. 713:7 12:17 Ngo awij ukage ke yaa ayiih lum Juog kedea utaaye gen. Tee acub yihre me tiihye ke kar wiihe rog tien miehr cang kedea thaahy kedea nyoge cang wa kaano nahg gene nyoge me dhog gen be room. 813:8 3:5Roomo: 5:6 Ngo uwuor duud dhaano utaahnge cang, unahge ke yaa nying ge agweed yi kitaab kuowo gihr Roomo umodho coon e upiny poohd kuu acag ge ne buu uwuor ngo. Roomo ge reme awoj piny ke nying anyoohne giih nyoge.

9Nea ngaa yihdhe nud me lihngo e kea lihnge ne cohg.

1013:10 14:12; Luk 8:15 Ngaa mag ne baahng e ke maa ne baahng,

wale ngaa nahg ke palo e ke naah ke pala.

Wa maano, e yaa ayiih lum Juog

dhiil gene guum udeed gene cwihny gen teeg mee.

Laahn Abeehn Oogo Thar Piny

1113:11 Mat 7:15 Kaano e laahy moogo me ngeeny aniida e beehn oogo ke thar piny. Laahn maano yihre anaa tung ariow me wa tung roomo, abea rubo wa ka rub dangnwaaye kii ngo. 12Laahn ni ngo tiihyo kaa tee gihr laahn mar umodho, noono, e upiny cang ke yaage ge ameehge wuor laahn umodho e ka me ledh anaa ree uciege. 1313:13 16:14; 20:8 Giih me doonge me gaahy nyoge ge arome ke tiihyo, keehd maalo ke ngude e niid nyoge niido e ucwii ke maaj. 14Nyoge me thoohdh ge adwaahnge kaa dhe yoohn giih ni gaahy nyoge e aweehg tiihyo yihre, wa ka tiihye ke nying laahy mar umodho. Yaa wiih piny adwaahnge uyiih lume naa arobe kejea yug gene cuuro gihr laahn nahg poohyo gihr ceabe ree kedea ngaab gene cuuro maalo ne wuoro, bang gihn laahn ngo kuow. 1513:15-16 14:9, 11; 15:2; 16:2; 19:20; 20:4 Tee acub yihr riown laahy me koadhe wahy yi cuuro gihr laahn umodho beere cuuro rom rob kedea urwaahnye wong kwaad ngaan kweer ke wuor cuuro. 16Laahy nyoge athiele yi giid bad kwiihj wale taahr nyum cang kaa alaamo. Ngaa maa awij tooro: Ngaa me thiin, wale me duohng ngaa maa alony wale maa angoohng ngaa me padh ubaahng wale ngaa maa ubaahng e ge dhiil kaa giido cang. 1713:17 13:18; 15:2 Maa angweele piny kejea keá ngaa weehg ngeew nyepiny oogo wale keá ngaa weehg ngiew ke nyepiny nea padh alaamo en naa agiid ree. Alaamo gihn ngo beehda nying laahn angeeny en ne nyoadhe kedea nemihro gihr nyinge.

18Gihn daahd ngaa me ngahy luube. Ngaa wiihe kwel kea boare yi lum yea laahn umodho ke dhe yoohn akweehn gihre, bang gihn akweehn gihn ngo nyoadh nying dhaano utaahngo. Akweehn gihn ngo beehda jiehabiihje abiihjbeciel ke jiehadahg wonge abiihjbeciel (666).

14

Yaa Beehda Jo Waahdh Roomo

114:1 22:4 Kaano e a amaahnyo maa aniid Roomo e ngo acuung wiih Good Jaayon. Kedea nyoge alihbe jiehabiihj wonge jiehariow wonge angween ge anaa ugood keehd Roomo. Yaa nu cang nying Roomo kedea nying Wur Roomo anaa agweed taahr nyum gen. 214:2 1:15; 15:2; 19:6 Batien gihn nu a duol alihnga lihngo ke yoohn maalo wa amahr piih muu uwaad, wale wa maahy kodh me yea peeg keter. Ngo anahg duol me wa duohn thoame me goy nyoge. 314:3 4:4, 6Wahr me nyaahn: 5:9 Ge awahr tien wahr me nyaahn nyum ruohdh gihn apiih wiih koom maa nyum giih kuow giih angween kedea nyum jo doonge. Yaa alihbe jiehabiihj wonge jiehariow wonge angween ge naa yaa arom wahr giih ni ke kwanyo cog bang gihn ge naa yaa aduog bang Juog kiin nyoge ne dug. 414:4 Jon 10:4-5 Yaa nu cog ge ne kuu araany rog gen ke maahn, kedea gihn maa ajwaahl koohm gen me thiin tooro. Ge naa yaa abeehdo ke dhe yoohn abeehd Roome kii ngo kedea ke dhe yoohn giih apuohnye. Ge naa yaa akuong boadh wahy ke yoado kiin nyoge noono maa aduog gen yihr Juog kedea roomo ne jo gen. 5Yaa ni thiow kihd toohd maa akuong ke lihngo yi dhog gen tooro kedea awuohj me rom ke yoado rog gen tooro.

Cahng Lug Arob Wuohnjuoge

614:6 Mat 24:14 Batiene e wuohnjuog moogo adoga kaa niida e upaahr ke yi yamo. Ngo akahl dhog yihr yaa upiny ne nyoadh Ciig Beer e guge tooro. Ngo abeehn ne rob dhog gihn ni yihr yaa beed upiny yihr thaahy nyoge cang wa kaano nahg gene nyoge me dhog gen be room. 7Ngo arubo e duone atihnge maalo kea, “Tudu rih Juog kedea moaru wiihe bang gihn cahng lug gihre awahnho. Wuor Juog ngaa acag maalo ke piny, maa nahme ke loohle cang.”

814:8 17:2; 18:2 Keehdo e wuohnjuog moogo batien mar umodho abuodhe buodho e urubo kea, “Geen Baabihloanya e duohng ke ngude atoar! Ngo atoar naa akedhe thaahy yihdh giih me reje utiihy gene giih reje ge atiihy yaa geen Baabihloanya. Giih nu reje ge naa ayug cwihny Juog urahnye rog yaa Baabihloanya.”

914:9 13:15 Keehdo e dahg wuohnjuog me buodh batien wuohdjuog giih nu ariow acahg beehno e ukwaago e duone atihnge maalo kea, “Kwaad yaa awuor laahy kedea cuuro gihre uweehg gene nyinge gweed taahr nyum gen wale yi baahd gen, 1014:10 15:7; 16:1, 19; 19:20; Mat 25:41 rahny cwihny Juog me be duu caahn dhiil gene kaa yoado wa gihr ngaa maa amaadh wong koongo me kuu acoom. Yaa nu nying gen dhiil Juoge kaa ngoohngo ke dhe yoohn uthoohr gen yi maay leelo me liehdh. Gihn nu dhiil kaa yugo nyum wuohdjuog kedea nyum Roomo. 1114:11 19:3 Yaa awuor laahn angeeny maa cuuro gihre, maaj gihn waang gen yihde une tul maalo ke bang dewaahr maa decahngo e keewe be ngol ne naang wa maano. Kar wahy me thiin me yoad yaa wuor laahy kedea cuuro gihre wale yaa agiid alaamo rog gen utooro ke bang decahngo kedea dewaahr.” 1214:12 13:10 Gihn nu daahd uguum yaa akwany Juoge ge tiihyo ke loohng Juog kedea ge poohd beehda nyoge maa ayiih Jeacuu.

1314:13 1:3; 16:15; 19:9; 20:6; 22:7, 14; Judea 4:9-10 Noono, e duol alihnga e urubo ke yoohn maalo kea, “Gweed gihn roba piny: Ne thube kaa awaahn ni, mihn cwihny naa yihr yaa athow e ge gwiir gihr Juog!”

Maa akob Wahy Juoge ngo kea, “Adiehr! Ge adooj ne waany bang gihn ge aci kar yuohmo me be gug batien tiihy gen naa ayug gene kedea gihn beer atiihy gene ngo ucaahdho keehd gen tiehd.”

Nyoge Akaj Wa Gihr Beel

1414:14-20 Mat 13:39-4014:14 1:7, 13 Naa amaahnya e a aniid lwahd me tar e ngaa me wa Waahd Dhaano apiih wiihe. Wiihe anaa ajahm maa ayug ke dhaahb kedea mejilo me bedh keraahyo ne yi cinge. 15Kaano e wuohnjuog moogo abeehn oogo yi Wod Juog urube ke duol me ne maalo keraahyo yihr ngaa apiih wiih lwahd kea, “Cidhi ke mejilo gihn nu ucii ne kaj giih acieg ke bang upiny cang! Bang gihn e naa kar kaj giih wiih piny e gihn.” 16Maa athub ngaan apiih wiih lwahde ke nyaar giih acieg piny maa anyaare ge piny cang.

17Keehdo, e wuohnjuog moogo me kaahn mejilo me bedh abeehn oogo yi Wod Juog yi dhaahr Paar Juog. 18Maa abeehn wuohnjuog mooge oogo ke kar lam. Wuohnjuog gihn ngo en ne maang maaj. Ngo abeehno maa arube ke duol me ne maalo keraahyo yihr wuohnjuog gihn kaahn mejilo ke yi cinge kobe, “Cidhi keehd mejilo gihn nu ukayi nyum bang gihn ge acieg.” 1914:19 19:15 Wuohnjuog mejilo akaabe uthoohre ngo wiih piny ne ngol akanye e acieg. Ge angole ubaahle gen yi diih gihn me biij gen yea, utuohl gene oogo ne thiidh ne Judea maa anyiidh. Gihn nu nyoadh rahny cwihny Juog me duohng. 20Yihdh gen abiij une reme dhiidh oogo uwaade ke kar meale jiehabiihje ariow e ree ayuge wa loohl me dhaano rom mud yea. Yihdh gen abiij ke oogo ka me padh buur geen duohng ge ngahy ni.

15

Wuohdjuog Abiihjberiow Kedea Giih Reje Abiihjberiow

115:1 4:5; 15:7; 16:1; 17:1; 21:9 Naa amaahnya maalo yi dhoar ni, e a niid gihn moogo me gaahy nyoge: wuohdjuog abiihjberiow me kaahn giih me reje abiihjberiow ge aniida. Ge naa gug giih me reje bang gihn rahny cwihny Juog ngo awahdh guge. 215:2 4:6; 5:8; 13:15, 18; 14:2 Keehdo, e gihn me wa naam duohng me piihe neehn madhara maa alyaahb ke maaj aniida. Buud naam duohng a aniid yaa anaa ataaj laahn angeeny kedea cuuro gihre maa nemihro gihr nyinge. Yaa nu yihr gen anaa thoame maa acub Juoge yihr gen. 315:3-4 4:1115:3 16:5-6; 19:2; 22:12 Maa awahr gene wahy Moaje e ubaahng Juog kedea Wahy Roomo. Ge awahr gene kob gene,

“Yih Juog Aciehg yih Ruohdh

kedea tiihyi awuob ne cohg maa ngo gaahy nyoge!

Yih abiohgrwaal me caahdh ke dhe yooh maa adiehr.

Yih ruohdh me ruohdhi guge tooro.

415:4 14:7 Ngaa noono be tud yihri yih Ruohdh

ubahnge wiihi be moare?

Bang gihn yih keedi yih ne rihi tooro adhemuohm.

Thaahy cang ge ubeehn ne wuor yihn.

Bang gihn dhe yoohn abiohgrwaal gihri aniid gene cang.”

515:5 11:19; Tiihy 7:44 Batien gihn nu, e a amaahnyo maa aniida Abug gihr Juog gihr yi Maalo e dhee ayab. Abug me duohng me nyoadh ngo kejea Juog nud ke nyoge. 615:6 1:13 Batiene, e wuohdjuog giih abiihjberiow ni ge abeehn oogo ke giih me reje abiihjberiow. Ge anaa angahbo ke waare me nyooro tooro rog gen me tar ne weej kedea alaame maa atiihj ke dhaahb ge akaar gene yi koohdh gen. 715:7 4:6; 14:10; 16:1 Noono, e gihn kuow acielo kiin giih kuow giih angween alaye abiihjberiow giih dhaahb me yihdh gen ne yam rahny cwihny Juog ge acube yihr wuohdjuog giih abiihjberiow. Juog e nudo gihre be gug. 8Batiene e Wod Juog anaa ming ke yihdo ne nyoadh moar wiih Juog kedea teege. Yihdo ane ming yi wod beere ngaa me rom mon wod tooro uwahdhe ka uthum beriown giih reje giih akahl wuohdjuog abiihjberiowe.

16

Rahny Cwihny Juog

116:1 15:1 Kaano e a lihng duol me kwaag ke yoohn Wod Juog e rubo ke yihr wuohdjuog giih abiihjberiow kobe, “Cidhu ne woj rahny cwihny Juog ge ne yihdh alaye abiihjberiow wiih piny.”

216:2 13:15 Wuohnjuog mar umodho acidho uwoje gihn ne yaa alay mare wiih piny. Kaano e kuohn me ledhe me neehn gen raaj kedea ge urahmo keraahyo ge akedhe rog yaa awuor laahn ngeeny kedea rog yaa yihr gen ne cuuro gihr laahn ni.

316:3-4 8:8 Keehdo e riown wuohnjuog gihn ne yaa alay mare ngo awoje yi naam duohng maa alog piihe rog gen ne remo muu uwaad wa rem ngaa me ngude angol. Noono maa athow giih ne yi naam duohnge cang.

4Dahg wuohnjuog gihn ne yaa alay mare ngo awoje yihdh nahme kedea loohle maa alog piihe rog gen ne remo. 5Noono maa alihnga duon wuohnjuog gihn mag nahme e urubo kea,

“Lug angahyi ke luuo.

Yih Juog Aciehg e rihi tooro nyooro

kii nudi naa acoon uwahnhe awaahn ni.

616:6 17:6; 18:24; 19:2; Mat 23:35, 37 Lug angahyi ke ngolo bang gihn yaa nu,

joi ge anahg gene,

kedea yaa agamloohngjuog ge anahg gene.

Abea awaahn ni kar yaa nu acoali

naa ameehgi gen maadh remo.”

716:7 15:3 Keehdo e duol alihnga wiih kar lam e beehre beehro kea,

“Adiehr muon.

Ruohdh yih ge Juog Aciehg

giih nyepinye ge ngahyi kaa luuo

ke dhe yooh maa adiehr!”

8Noono e ngween wuohnjuog gihn ne yaa alay mare awoje wong cahng maa acube tee me duohng yihr cahng me waange nyoge ke leehdh me kwaade tooro. 916:9 9:20-21; 16:11, 21 Ge awaang leehdh cahnge ke waahngo me raaj, abea keehd maano e giih me reje poohd rob gene robo ke nying Juog, bang gihn en naa ngaa maang giih reje: Abea gahng, ge akweer ke wii anyoohne giih gen piny kedea ukweer gene ke wuor teeg Juog.

1016:10 13:1-2 Biihj wuohnjuog gihn ne yaa alay mare ngo awoje wiih koom ruohdh gihr laahn angeeny. Noono, e muudho anaa lihb yi dhaahr laahn angeeny, upahdh raahm me raaje rog nyoge adhaahr ukaany gene lag gen kaanyo. 11Ke nying raahm nu kedea ke nying kuohn me ledhe, e Juog ayeny gene, Juog e beed yi dhaahr gihre maalo gihn me raaj arob gene ke nyinge. Abea keehd maano e ge akweer ke wii yug giih reje kwaay gene ke tiihyo.

12Becien wuohnjuog gihn ne yaa alay mare ngo awoje yi naam cuohn ne Yiparaad. Noono, e naam ake aduohn ne tahg, beere ruohdhe giih beehn ke yoohn kun moohl cahng kii ngo ge rom ngudo. 1316:13-14 12:3; 13:1-2 Batien gihn nu, e atiihb ukeehg muu uroomo ke ugwahne ge aniida kar ge adahg. Ge abeehn oogo ke yi dhe dangnwaay kedea yi dhe laahn ngeeny kedea yi dhe ngaa cahb nyoge ne yiih giih laahn ngeeny. 1416:14 11:17; 13:13-14; 19:20; Mat 24:24; 2Th 2:9Liny: 19:11-21 Ge beehda atiihb ukeehg me tiihy giih me gaahy nyoge. Ge noono adahg cang tiihy gen beehda cong wudh ruohdhe ke bang yihdh dhaahre giih upiny cang ne ciej liny keehd Juog yi cahng duohng gihr Juog Aciehg.

1516:15 3:3, 18 Kaano e duon Jeacuu alihnga e urubo kobe, “Lihngu gihn roba do! Beehna ukwihj wa beehn ngad kahw. Mihn cwihny unaa yihr yaa buu unen ge beehdo ke waay gen rog gen. Bang gihn ge buu uyuud e waare tooro rog gen ulaahy wudh gene.”

16Atiihb ukeehg giih ni, ruohdhe abeehn gene ne cong ka maa acielo cang. Kaa ngo cuohn e Aramigadoan ke dhog gihr Judea.

1716:17-21 16:1 Noono, e beriown wuohnjuog gihn ne yaa alay mare awoje yi yamo. Kaano e duol me teeg abeehn oogo ke yoohn Wod Juog wiih koom kobe, “Ngo apahdh kare!” 1816:18 4:5; 6:12-13 Maa abeehn piny unea blahny tiel me thoohdh wa maahny kodh kedea duol me teeg wa maahy kodh ree ayuge ne cohg. Noono e ayahng piny me kuu akuong ree ke yugo ke kaa acag dhaano utaahngo caa upiny ree atiihye tiihyo. Beehda ayahng piny me teeg kedea raaj ubare! 1916:19 14:10; 18:2 Geen duohng yea apaah naa adahg upahdh wuude. Wuud geedhe ke bang upiny cang ge ane rub ke pahdho. Kaano e Juog geen Baabihloanya e duohng apare paro, maa arahny cwihnye rih ngo umoale ngo piny ke yam rahny cwihnye. 20Thuur maa acahg doohng yi naam keehdo tooro, kedea goode cang ge akeedho ne key key utoor gene. 2116:21 11:19; 16:9 Kej me doonge me wa thoohn leele ge apahdho ke yoohn maalo ne budh budh wudh nyoge. Maa arob gene giih me reje rih Juog ke nying gihn raaj bang gihn keyo anahg gihn me raaj ne cohg.

17

Dhaago Maa Apiih Wiih Laahn Angeeny

1Batiene e wuohnjuog acielo keew wuohdjuog e yihr gen anaa alaye abiihjberiow abeehno urube yihra kea, “Beehn kan unyoadha ka ukihm ajaba gihn nyinge awiihj gihn beed buud nahme me thoohdh kii ngo. 217:2 14:8; 17:18; 18:3 Ngo abudo ke ruohdhe giih upiny kedea yaa wiih piny cwihny gen arwaahnyo naa anyoadh nyaan ngoe ka nahge ngad bal kii ngo.”

317:3 1:10; 21:10Laahy: 13:1-2 Noono, maa anahg Wahy Juog yiihm wiiha uteele an dom maa aniida dhaago maa apiih wiih laahn ngeeny kedea ngo kwaar maa ree agweed kaa amahr nying me dhahl Juog. Laahn ngo yihre ne wudhe abiihjberiow kedea yihre ne tung apaar. 417:4 18:3, 16 Dhaar ngo anaa angahbo ke waare me ne jieng jieng kedea me kwaar kedea uruuge ree ne jieng jieng ke tiiy maa agwel me ngien gen teeg me keehne. Ngo akaahn kubaany dhaahb me yea apahng ke giih me reje me nhyaar wuor joohy mooge kedea yea apahng ke giih bal ge meehg cwihny nyoge yuohd ne bud keehde. 5Gihn maa anaa agweed taahr nyume nud me lum yea kwihj. Agweed naa: “Geen Baabihloanya duohng e naa ajaba maa ajaba moogo me kaal wiihe tooro kedea e naa ka aay ajabe giih wiih pinye cang yea kedea e naa ka thub wuor joohy mooge yea ge wuor ke bang upiny cang.” 617:6 16:6 Dhaar ni aniida e ngo amuohl rem yaa anahge ge anahg nyoge maa ayiih Juog kedea nyoge maa arubo ke nying giih Jeacuu.

Gihn nu aniida ucwaahnga ne cohg. 717:7-8 13:1-2 Maa arub wuohnjuoge yihra kea, “Gihn e cwaahngi! Lum yea kii ngeyo! Beer, gihn nii lum yea dhaar ni aniidi, kedea laahn ngeeny e apaahr dhaahr ni wiihe, e wudhe abiihjberiow kedea yihre ne tung apaar, ngo uroba yihri. 817:8 13:3; 3:5 Laahn ngeeny gihn nu aniidi anaa nudo coon, abea ngo tooro awaahn ni. Abea ngo utuohl keehdo ke kar atiihb ukeehg ka me thuudh thaahdh ngoom e ubeehn wiihe ne guud piny arumo. Yaa beed ungoom kan e nying gen kuu anaa agweed yi kitaab kuowo umodho e upiny poohd kuu acag, ge ucwaahng ge niid gene laahn angeeny bang gihn ngo anaa anudo, abea ngo tooro awaahn ni kedea ngo udog tuohl keehdo.

917:9 13:18 “Gihn nii lum yea daahd ngaa me ngahy luube. Wudhe abiihjberiow beehda goode abiihjberiow giih apiih dhaage wudh gen. 10E thiow ge beehda ruohdhe abiihjberiow. Ruohdhe abiihj keew gen ge apahdho coon, acielo e ne nud kedea moogo poohd kuu abeehno. Ge ubeehne, e ngo dhiil beehdo abea ngo buu uceng. 11Laahn ngeeny e anudo, abea ngo tooro awaahn ni kedea ge udog tuohl keehdo e naa bedahg ruohdhe giih ni. Ngo ne keew ruohdhe giih abiihjberiow kedea ngo ne yi yoohne ne naah.

12“Tung apaar giih aniidi beehda ruohdhe apaar me ruohdh poohd kuu apahdh yi cing gen, abea ruohdh ucub yihr gen udoohng gene ne ruohdhe tiehd keehd laahn ngeeny ne kihm wiih piny ke kar caa acielo. 13Ruohdhe giih nu gihn par gene beehda acielo kedea tee gihr gen ucub gene yi cing laahn ngeeny, 1417:14 19:16, 19; 1Tim 6:15 beere Roomo maahd gene maahdo ke liny. Abea ge utaay Roome bang gihn en naa ruohdh ruohdhe cang ke bang wiih piny kedea yihre ne jo yiiho giihe naa akwanye me buodh batiene me gaahn ngo.”

1517:15 17:1 Wuohnjuog abar maalo ke rob yihra kea, “Nahme giih aniidi e ajaba apiih buud gen beehda yaa upiny cang ke dhaahre giih gen maa dhoy gen. 1617:16 17:2; 18:8 Tung apaar wiih laahn ngeeny wudh gen ulog gene ne maan ajaba. Giih ajaba ge uraany gene kedea udoohnge ke cinge now keehd waaro me wume ree utooro. Kuohme ucwed gene kedea uwaang gene ngo ne taaj wiihe. 1717:17 17:13 Beehda kare kejea wudh ge alog Juoge beere gihn daahd Juog en ne tiihy gene. Ngo ayug Juoge wa maano kejea par gene gihr nyepiny acielo naa acub gene tee gihr gen yi cing laahn ngeeny beere lum Juog naa arobe pahdh kare. 18Dhaar nu aniidi en naa geen duohng e teeg keew ruohdh upiny cang.”

18

Wuohnjuog Arubo Kejea Geen Baabihloanya Upahdho

1Batien gihn nu e wuohnjuog moogo aniida niido e beehn piny ke yoohn maalo e tee me duohng mee acub yihre. Tee maa ameeny piny ne beehd. 218:2 14:8; 16:19 Noono maa akwaage e duone atihnge maalo keraahyo kobe,

“Geen Baabihloanya e duohng keraahyo apahdho!

Ngo apahdho ne cohg!

Ngo adoohng ne kar beehdo yihr atiihb ukeehg

kedea atiihbe me reje.

Ngo adoohng ne kar giih me be beeye

yi wong Juog kar winy gwado.

318:3 17:2; 18:11-19 Thaahy cang cwihny gen arwaahnyo ubud gene keehde

naa anyoadhe kaa abaale kii ngo.

Ruohdh wiih piny ge abudo keehde

kedea thaajire giih wiih piny

ge alony ke giih bane ge amaahye oogo ni.”

418:4 2Kor 6:17 Duol moogo acahga ke lihngo e urubo ke yoohn maalo kobe,

“Wu jo’a beehnu oogo yi geen nu,

beere rogu be madu yihdh giih reje naa ayug rog gen yea

kedea thiow beere giih reje

ge pahdh wudh yaa nu wu be yoad gene!

5Giih reje naa ayug yi geen nu

ge awahdh bang Juog maalo,

kedea ngahy Juoge ne cohg

kejea beehda geew me ree naa awuohje.

6Gihn raaj atiihy yi geen nu

wiihe ke duogo ke gihn me raaj moogo

me kaal wiih mar umodho tiel ariow.

Meehg ngo maadh wong koongo me keej me

bang ngo me kaal wiih man na cub yihre.

7Meehg ngo yoad giih raahm kuohm me teeg

kedea ngoohng wong me kaal wudh giih beeye

ge anaa yea ge na nhyaame ke gen.

Bang gihn ngo abeel kea,

‘A beehda ruohdh yi geew,

a padh gulo!

Caahn e gihn muu ungoohng wonga tooro.’

818:8 17:16 Ke nying luub nu,

en naa gihn upahdh gihn me raaje wiihe

udud raahm kuohm me teege ngo piny

maa upahdh kahj me duohnge

kaa atwaanye me reje ree wong cahng acielo

uyuog nyoge ne cohg.

Geen nu dhiil kaa waang ne baab, bang Juog Aciehg e gihn me goohg ngo tooro en naa ayug ukihm gihn nu.

9“Ruohdh upiny naa ayug giih bal maa giih lonyo yi geen Baabihloanya, bang geen nu uyuog gene adhaahr uced gene yihdh gen cedo, e niid gene yihdo e ane piihdh maalo kedea leeb maaj naa piil piil. 10Ge udwiid lwahre kwaade tooro ucidh gene ne cuungo kun caadi bang gihn ge atud yihr kwaad diih gihn me wa gihn nu. Ge urubo kob gene,

‘Yaahy!

Geen Baabihloanya anahg geew me duohng

me teeg ne cohg!

Abea ukihm me raaj aguo pahdho wiihe

yi kar caa acielo cog!’

11“Thaajire giih wiih piny bang ngo uyuog gene, bang gihn ngaa me cahg giih gen ke ngeewo tooro keehdo. 12Bahng ngaa me cahg dhaahbe giih gen ke ngeewo kedea kwaad ge demaro wale giih me ngien gen teeg wale waahr ariir kedea leehj liej wale kwaad nyepinye maa atieng wale giih maa athaahdh, ngaa me cahg gen ke ngeewo tooro keehdo. 13E thiow bekihd ngaa muu ucahg yaadh mow ke ngeewo wale adung dung wale koongo kedea mow wale moo wale beel kedea miehre, diehg wale ciehnye wale arabieg ciehnye wale dhaano utaahngo ke ngude, e na ngeew oogo ne baahng, ngaa me cahg giih nu ke ngeewo tooro keehdo.

14“Thaajire ge uyuog kob gene, ‘Yih geen Baabihloanya yih adoohng ne gihn me tooro. Kwaad gihr lonyo e beer naa anudo cang ngo arwaahnyo ke rwaahnyo me ngo be cahg ke yoado atheer.’ 15Thaajire giih anaa ayoad lonyo yih geen Baabihloanya rog gen ucoohr gene oogo ka me baahr mee e ge ane joad ke lwahr. Ge ucuung kun nu beere ge be yoad bahnge. Noono e ge uyuog ke lan keej yej kob gene,

1618:16 17:4 ‘Yaahy!

Anahg geew me teeg keraahyo

maa aruug ke giih nyekuom me neehn dhaahb

kedea tiiy me ne mihl mihl kedea waare me ngwey.

17Yaahy!

Yih geen Baabihloanya yi kar caa acielo cog,

amahr giih lonyo naa anudo wudh ge aguud piny cang.’

“Kwaad yaa tiihyo yi baabuure cang, ne thobe ree ke bang yaa acub baabuure yi cing gen uwahdhe yaa caahdh ke baabuure maa yaa kiiw baabuure kedea yaa maay ge ucuung dom kun caadi beere ge be yoad gihn me raaje. 18Ge aniid gene yihdo geew e waang, e ge ake yuog kob gene, ‘Ne Geew maa aneehn geen ni duohng!’ 19Wudh gen upoad gene ke bur urub gene e piih nying gen uwojo ne bahw kob gene,

‘Yaahy! Geen Baabihloanya beehda

geew me duohng maa atee ne cohg

kaa abeehn amahr yaa yihr gen anaa baabuure

uyoad gene lonyo yea.

Yi kar caa acielo cog e ngo apahdho ne rub!

2018:20 12:12 Awaahn ni wu yaa Paar Maalo naa ayiih lum Juog

kedea jo oohr maa yaa agamloohngjuog

yugu yaay me duohng ke nying gihn apahdh geen nu.

E thiow gihn me beer atiihy Juoge yihru

utoare geen nu piny ke nying gihn akwihye wun ke kaahno.’ ”

21Kaano e wuohnjuog me teeg ne cohg leelo me duohng akaabe uthoohre ngo yi naam duohng, ce rube kobe,

“Geen Baabihloanya une lihj piny yi naam

wa leelo gihn ni ubahnge be cahg niido keehdo!

22Yih geen Baabihloanya,

bahng duon thoam

wale duohn yaa wahr

wale ugoono maa buul buu ucahg ke lihngo keehdo.

Kedea ateehd muu ucahg gihn me beer

ke tiihyo kaano keehdo utooro.

E thiow gahng ke duon pany muu ucahg ke lihngo.

23Kihd wong maaj muu ucahg liel

keehdo yih geen Baabihloanya ngo utooro.

E ngo buu ucahg lihngo kejea

dhecuow maa anyoohmo kaano ke nyaakow nud.

Thaajire giihi rog gen anaa ayug gene

ne ruohdh wiih piny me doonge.

Abea thaahy upiny cang ge arwaahnyo

ke dhe yoohn atheehdho gihr ucahb gihri.

2418:24 16:6 Yaa agamloohngjuog me thoohdh

maa yaa ayiih lum Juog

kedea amahr dhaano utaahngo cang

ke bang upiny rem gen awoj piny yi geen Baabihloanya.”

19

Wahy Poong Yi Dhaahr Maalo

119:1 4:11 Batien gihn nu, e duol alihnga lihngo ke yoohn Maalo wa doohn nyoge me thoohdh e wahy poong akiid gene kob gene,

“Poongo Juog,

boadh wahy,

maa moar wihj

kedea tee ge naa bang Juog gihro.

219:2 15:3; 16:6; 22:12 Lubo maa athiir angol Juoge ke piny

ne kew naa akihme diih ajaba gihn

anaa alyaahb upiny ke giih bal.

Rem jo ayiiho naa awoj piny

ke nying ajaba gihn ni kar ge acoal Juoge.”

319:3 Yihdo: 14:11 Keehdo, e jo ni ge abar maalo ke wahy poong kob gene,

“Poongo Juog,

yihdo gihr maay awaang geew uke duung ne naang e ngo be gug!”

419:4 4:4, 6; 5:7 Yi kwaad gihn nu, e jo doonge giih adhaano aduuno wonge angween kedea giih kuow angween ge apahdh wudh cong gen ne rub ne wuor Juog e wiih koom ni kob gene,

“Poongo Juog.

E noono.”

519:5 11:18 Batiene e duol abeehn oogo ke yoohn ukoom ruohdh kobe,

“Wuoru Juog gihro,

wu yaa tiihy yihre kedea wu yaa tud ree.

Wuoru ngo ke karu cang

keehd me nahg dhaane ngaa me ngihde.”

619:6 11:17; 14:2 Batiene e duol alihnga keehdo me wa doohn akuud nyoge me thoohdh, e wa duon athewo yi naam kedea ree ayuge wa duon maahy kodh e ukoohbo,

“Poongo Juog!

Juog Aciehg Ruohdho dhaahre athubo.

719:7 21:2 Wuoro Juog ke mihn cwihny,

kedea moaro wiihe bang gihn

cahng nyuohm Roomo gihr Juog awahnho

kedea ciihe ree agwiire ne ci paare.

819:8 6:11 Dhaago me nyaahn agwiir ungaabe ke waare maa awuob.”

Waay ni awuob beehda giih beeye atiihy yaa Juoge.

919:9 14:12; Mat 22:2; Luk 14:15-16Lubo maa athiir: 21:5; 22:6 Kaano, e wuohnjuog arubo yihra kea, “Gweed lum roba piny bang gihn Juog en naa arob lubo maa athiir kejea, ‘Yaa acuohn yi kaahny gihr Roomo mihn cwihny beehda gihr gen.’ ” 1019:10 6:9; 22:8-9 Noono e cunga arunga piny thaahdh tiene ne wuor ngo, maa ajaahye an kobe, “Kea them piny wa maano, a beehda ngad gwiihro keehd yihn, kedea keehd waahdu mooge yaa adoohng ne cuude giih Jeacuu. Nahge ke Juog Aciehg keede en ne wuori. Athiir gihn anyoadh Jeacuue en ne weehg agamloohngjuog tiihj.”

Liny Gug Wudh Nyepinye

1119:11 4:1; 19:2; Tiihy 7:56 Yi dhoar maan ni e Dhaahr Maalo aniida e ree ayabe ne wahng utuohl cieny me tare oogo yi ngo. Ngaan ayedh wiih cieny ni nyinge Yiiho kedea Adiehr. Ukihm maa athiir en ne yuge, maa ngo ci yi liny kaa gihn maa athiir. 1219:12 1:14-15; 2:17 Tong nyinge ge adoohng wa leeb maaj kedea wiihe naa amahr atahnye giih ruohdh. Yihre anaa nying maa agweed yi kuohme me ngaa me ngahy ngo tooro nea padh en, e keede. 1319:13 Jon 1:1 Ngaan ni anaa angahbo ke waaro maa aruodh ke remo kedea nyinge Lum Juog. 1419:14 6:2-8, 11 Ngaa ni thiow batiene abuodh yaa deaye giih dhaahr maalo. Yaa deaj ge anaa wudh ciehnye me tar kedea ge angahbo ke waare maa awuob maa ge tar ne weej. 1519:15 1:16; 2:26-27; 11:17; 14:14-20 Ngaa me pala me baahr me dhee bedh e ne beehn oogo yi dhee. Dhaahre giih kage ke gen ge utaaye kaa palo gihn nu kedea ge ukaahne ke cing me teeg wa ngiihnyo. Kedea ge ukedhe yi gihn me nyiidhe gen yea wa nyiidh akanyo. Gihn nu nyoadh rahny cwihny Juog Aciehg. 1619:16 17:14 Gihn ni anaa agweed rih waahre kedea yi aahme, “Ruohdh ruohdhe Cang wiih piny.”

17Batiene e wuohnjuog aniida e acuung wiih cahng maa akwaage e duone atihnge maalo e rubo yihr winy ke bang yi yamo cang kobe, “Congu rogu, beehnu ke karu cang yi yaan duohng gihr Juog. 1819:18 13:16 Beehnu beere wu ucwihdo ke rihng koohm ruohdhe, gihr yaa deaye giih doonge, gihr jo doong paajo, gihr ciehnye kedea yaa yedh wudh gen, kedea rihng koohm lwaag ne dug, ngaa me wiihe athaar wale baahng kedea ngaa maa adooro wale ngaa me teeg.”

1919:19 17:12-14 Yi gihn nu, e laahn ni angeeny aniida, ge ke ruohdh upiny maa yaa deaye giih gen, e wudh gen acong gene ne ciej liny rih ngaan ne wiih cieny maa deaye giihe. 2019:20 13:1-2, 13, 15Maay leelo: 14:10; 20:10, 14; 21:8 Yi gihn nu, e laahn angeeny abeehn ne kwahny piny, en maa ngaa cahb nyoge ne yiih giih laahn ngeeny. Ngad ucahb gihn tiihy giih me gaahy nyoge ke nying laahn angeeny. Ke nying giih ni atiihy ngad ucahbe, en naa gihn adwaahnge yaa rog gen anaa alaamo gihr laahn angeeny beere ngo wuor gene wuoro. Laahn angeeny kedea ngad ucahb ge abeehn ne thoohr yi baaw gihr maay leelo me liehdh e ge kuow. 21Goan yaa adoohng ataay ke pahl baahr ge bedh gihn abeehn oogo yi dhe ngaa wiih cieny. Noono, maa acong winye rog gen ne cwed koohm yaa ni.

20

Dhaahr Gihr Run Kar Ge Alihb

120:1 10:1; 18:1Ka me thuudh: 9:1 Keehdo, e wuohnjuog aniida e beehn piny ke yoohn dhaahr maalo e kaahn mugthaa gihr wod ka me thuudh thaahdh ngoom kar atiihb ukeehg ke yi cinge kedea ngo kaahn gele me teeg tiehd. 220:2 12:3, 9 Noono maa akwahnye dangnwaay piny keehd gele giih ni. Dangnwaay gihn ni en naa thuohn acoon, e beehda atiihb ukeehg. Ngo akwahnye piny ujwange yi thijin ne nahg run kar ge alihb yea. 3Ngo athoohr wuohnjuoge yi wod thaahdh ngoom utoage dhe wod ne kweng kweng beere dangnwaay be duu oogo ne dwaahng thaahy giih upiny uwahdhe batien run giih nu kar ge alihb acielo nu. Nea run nu ge athum arumo, e dangnwaay ke lonyo ka me thiin.

420:4 6:9; 13:15; Luk 22:30; 1Kor 6:2 Batiene, e nyoge aniida maa apiih wudh koom ruohdhe, me tee acub yihr gen ne kihm nyoge. Yaa nu ge beehda wahy yaa anahg ke nying gihn apuohny gene athiir gihn arob Jeacuue ke nying lum Juog, ge aniida. Yaa ni atiihb gen aniida, laahn angeeny kuu anaa awuor gene wale cuuro gihr ngo kuu awuor gene, e taahr nyum gen kedea baahd gen kuu anaa agiid keehd alaamo gihr laahn angeeny. Yaa nu ge acahr upiih gene ukoom ruohdh ne yug ukihm tiehd keehd Jeacuu yihdh run nu alihb nu. 5En naa cahro mar umodho e gihn nu, abea goan nyoge ge buu ucahr nea padh run alihb ge naa athum. 620:6 1:6; 2:11 Yaa cahr yi dhoar umodho ge adooj maa med cwihny beehda gihr gen ne cohg. Riown thoo utooro yihr gen keehdo, abea ge nuu unahg yaa lam yihr Juog maa yihr Jeacuu kedea ruohdh umag gene tiehd keehd Jeacuu yihdh run alihb giih nu.

Atiihb Ukeehg Ataaj

7Nea run alihb ge athum, e Atiihb Ukeehg ke lonyo oogo yi thijin ka nea yea. 820:8 13:14 Noono, e ngo ucidho ne dwaahng yaa dhaahr wiih piny cang ke bang kuohn nahg gene yea. Yaa dhaahr umeehg rog gen dwaahngo ge ne cuohn ne ‘Gog’ kedea ‘Magog’. Ge udwaahnge kedea wudh gen uconge ne liny. Yaa nu ge be rom kwaano wa kwuohyo yi naam duohng. 9Atiihb ukeehg akeedho ke joe ke bang upiny cang utieg gene abuwe giih yaa ayiih lum Juog piny kedea geen Juog ne nhyaare atieg gene piny. Gihn nu, e maaj abeehno ke yoohn dhaahr maalo uwaange gen. 1020:10 19:20 E Atiihb ukeehg ngaa adwaahng gen ngo athoohr yi baaw gihr maay leelo me liehdh kaa anaa athoohr laahn angeeny kedea ngaa cahb nyoge ne yiih giih laahn angeeny yea. Noono, e ge unaa dang dang ke bang yi baaw gihn nu ke bang dewaahr kedea decahngo, ne naang e ajohr be gug.

Ukihm Gihr Gug Wudh Nyepinye

1120:11 5:7; 6:14; 21:1; Mat 24:35; 2Pii 3:10 Batiene, e koom ruohdh moogo me duohng me tar aniida e dhaano apiih wiihe. Ungoom ke ngude maa maalo ge agoohd oogo utoor gene naa aniid gene ngaa apiih ukoom. 1220:12-13 3:5; 22:12 Yaa athow thiow, ngaa maa now kedea ngaa me duohng, ge aniida e ge acuung nyum koom. Kedea kitaabe yihdh ge anaa ayab. Kaano e kitaab kuowo ngo ayab thiow. Noono maa akihm yaa athow e ge kihm kaa dhe yoohn giih ayug gene upiny e ge kuow wa kaa agweede yihdh kitaabe. 13Yaa anaa athow yihdh nahme ge ane thara maalo. Thoo kedea ka beed yaa athowe, yaa athow yihdh gen ge luny gene oogo. Noono maa ayug lug, e kwaad dhaano cang kihm kaa gihn anaa ayuge. 1420:14 20:10; 1Kor 15:26Riown thoo: 2:11 Batiene, e thoo kedea ka beed yaa athowe ge athoohr yi baaw gihr maay leelo me liehdh. Baaw gihr maay leelo me liehdh en naa riown thoo. 1520:15 3:5 Kwaad ngaa nyinge kuu ayoad yi kitaab kuowo now, e ngo thoohr yi baaw gihr maay leelo me liehdh.

21

Upiny Kedea Maalo Me Nyaahn

121:1 21:5; 2Pii 3:13 Kaa atoor upinye mar umodho kedea utoor maalo gihn acoon kedea nahme, e upiny moogo kedea maalo me nyaahn ge aniida niido. 221:2 3:12; 19:7; 21:9–22:5, 17; Mat 22:2; Gal 4:26; Judea 11:16; 12:22 Kedea geen Juog ge beehda Jeruucalem, me nyaahn aniida ne dhihl e beehn kaa yoohn bang Juog paar maalo e agwiir ne cohg wa gihr nyaakow me rwaay paare. 321:3 7:15; 2Kor 6:16 Noono maa alihnga duol me teeg e beehn oogo ke yoohn ukoom ruohdh kobe, “Awaahn ni ka beed Juoge abeehn piny bang nyoge kedea Juog ubeehn ne beehd keehd nyoge. Nyoge ge unahg joe kedea Juog ke ngude unud ke gen kedea unahg Juog yihr gen. 421:4 7:17 Gahng ke piih wong muu udog wojo keehdo bang gihn giih na kahl piih wong ge akaab Juoge oogo. Kihd thoo muu ucahg nudo keehdo tooro kedea kihd lalo wale rahny cwihny wale raahm muu ucahg nudo. Bang gihn ka na beehd giih nyepinye kii ngo coon udoohng ne gihn me tooro.”

521:5 5:7; 21:1; 2Kor 5:17Athiir: 19:9 Kaano, e ngaa apiih wiih koom ake rubo kobe, “Giih acag cang ge waara waaro awaahn ni udoohng gene nyaahn.” Maa abar ngaa ukoome maalo ke rob kobe, “Gweed gihn roba piny, gihn teeda beehda athiir me ngo upahdh kare ne rihb.”

621:6 1:8; 7:17; 22:1; Jon 7:37 Maa arube yihra kea, “Ngo athum ke tiihyo. A naa ngad awiidh kedea a naa ngad dhecaahn, nyepinye cang ge thub wiiha kedea ge thum wiiha. Ngaa anahg riowe e piih me cub wahy ge cuba cubo yihre now e akweehne tooro. 7Ngaa guum, e wahy ge yoade yoado banga. Ngaa nu, a unahg Juoge gihn wuore kedea ngo unahg waahda. 821:8 2:11; 19:20; 21:27 Abea yaa cwihny gen bahw, yaa awii yiiho gihr gen, yaa yug giih maana, yaa naahng nyoge, yaa tiihy giih bal, yaa theehdho, yaa wuor joohy mooge maa yaa toohd, yaa nu cang ge uthoohr yi baaw gihr maay leelo me liehdh. Kedea e nuu unahg riown thon gen.”

Geen Jeruucalem Me Nyaahn

921:9 15:1 Wuohnjuog acielo kiin wuohdjuog abiihjberiow e yihr gen anaa alaye abiihjberiow me yihdh gen apahng ke gug giih reje abeehn ne rob yihra kobe, “Beehn kan unyoadha nyaakon nyaahn gihr Roomo.” 1021:10 17:3; Mat 4:8 Noono, maa abeehn Wahy Juoge, unea yiihm wiiha ukaab wuohnjuoge an ne kedh wiih aledh good me baahr kedea duohng maa anyoadhe Geen Juog ge beehda Jeruucalem yihra. E ngo beehn piny ne dhihl ke yoohn maalo bang Juog. 1121:11 21:18, 23 Ngo aniida e ayug Juoge ge wiihe moar ke teege uliele wa gihr kihd agur gur. 1221:12-13 7:5-8 Ngo anaa aciel piny ke paahny me baahr keter maa ageer ke leelo kedea yihre ne dhog wuude apaar wonge ariow. Wuohdjuog apaar wonge ariow anudo maa acub ne koar dhog wuude giih nu. Nying tien miehy Yijarael e apaar wonge ariow, ge aniida e ge agweed yihdh dhog wuude giih apaar wonge ariow. 13Dhog paahnye giih nu apaar wonge ariow ge anaa apaahng wa gihn: adahg kun moohl cahng kii ngo, adahg kur thar piny, adahg kur nyum piny kedea adahg kun kwaar cahnge piny yi ngo. 1421:14 Judea 11:10; Epi 2:20 Thar paahny gihn nu anaa acag kaa leele maa ageer wudh coohbe apaar wonge ariow, me nying jo oohr giih Roomo kar ge apaar wonge ariow ge agweed rog gen.

1521:15 11:1 Wuohnjuog gihn arubo yihra anaa akaahn gihr rom maa ayug ke dhaahb beere ngo beehn ne rom geew, ke paahny gihre, kedea dhog paahny. 16Agiide giih geew ge angween ni ge anaa ke roomo ne yod. Kun me baahr ukaale wiih moogo atooro. Naa arom wuohnjuoge ngo ke gihr rom gihn ni, e abahr gihr geew, kedea arihwo gihre ge uroomo ke ne piihdh gihre, kar meale alihb acielo ke jiehabiihje abiihj 1,500. 17Paahny thiow arom wuohnjuoge, uyuude ngo e beehda kar bad dhaano utaahngo yea jiehabiihj ke jiehariow wonge angween (144). 1821:18-21 21:11 Paahny anaa ageer kaa kihd agur gur, abea geew ke ngude ageer kaa dhaahb me ne wij wij wa madhara. 19Leel athob thar paahny ke gen anaa aruug ke giih me thoohdh maa awuobe ne jieng jieng. Leelo mar umodho aruug kaa kihd agur gur, riown gen ke gihn me cuohn ne caapiire, dahg gen ke gihn me cuohn ne calcedoan, ngween gen ke gihn me cuohn ne emearal. 20Biih gen ke gihn me cuohn ne caadonig, becien gen ke gihn me cuohn ne carnealyahn, beriown gen ke gihn me cuohn ne kriiheolaad, bedahg gen ke gihn me cuohn ne bearel, bengween gen ke gihn me cuohn ne topaaj, apaay gen ke gihn me cuohn ne kriihcopraaj, apaar wonge acien gen ke gihn me cuohn ne jaacidh kedea apaar wonge ariown gen ke gihn me cuohn ne ameathidh. 21Dhog paahny geew giih apaar wonge ariow ge anaa atiihj kaa giih nyepinye apaar wonge ariow me cuohn ne peehre maa awuobe. Peehr acielo tiihy dhe paahny acielo. Thiow yiehdhe giih geew ge atiihy kaa dhaahb me kuu alyaahb ke gihn moogo kedea ngo ne wij wij wa madhara.

2221:22 11:17 Wod Juog maa aniida yi geew atooro, bang gihn Juog Aciehg, en kedea Roomo ge naa Wod Juog gihr geew. 2321:23 22:5 Cahng wale dwaahy me daahd umeeny gene piny yi geew tooro, bang gihn kaa amoar wiih Juog e ne meeny yi geew kedea Roomo en naa maaj me meeny yi geew. 24Thaahy cang piny uniid gene kaa daahr maaj giih nu kedea ruohdh wiih piny moar mar gen kedea wuor Juog mar gen ge ukahl gene yi geew. 25Dhog paahny geen ni ge buu uciehg ke decahngo, abea ge ubeehdo e ge apuogo now bang gihn ke kwaahr tooro. 26Thaahy cang moar wihj gihr gen kedea ka wuohr gen kii ngo ukahl yi geew. 2721:27 21:8; 22:15; 1Kor 6:9-10; 2Pii 3:13Kitaab kuowo: 3:5 Kihd gihr nyooro wale giih reje ge maan Juoge maa giih toohd muu unud yi ngo tooro ne weey weey. Yaa beed yea beehda yaa nying ge agweed yi Kitaab Kuowo gihr Roomo cog.

22

Naam Kuowo

122:1-2 21:6 Batiene, e naam me piihe kwel ne wij wij anyoadh wuohnjuoge nyoadho yihra e ngo tuohl oogo kaa yoohn kur koom ruohdh Juog maa Roomo. Ngo beehda naam kuowo. 222:2 21:21Yaadh: 2:7 Naam ngo akaahn yi diehr acaar gihr geew. Yen kuowo ariow ge ne wiih agala. Man ne loo naam kun kedea man ne loo naam kun ca. Yaadh acielo nyuol nyethen ke nying wong dwahy yihdh dwahde giih wong ge apaar wonge ariow, e boog yen giih nu ge ne thiehdh thaahy ne dug. 322:3 7:15 Rahny cwihny Juog ne raany nyepinye utooro keehdo. Koom Juog maa koom Roomo ge unaa yi geew maa yaa tiihy yihr Juog, Juog uwuor gene. 422:4 14:1; Mat 5:8 Kihd Juog uniid gene maa nying Juog unaa yi taahr nyum gen. 522:5 1:6; 21:23 Ke waahr utooro keehdo, e thiow gihn muu udaahd lamba ke nyinge wale cahng ne meeny piny. Juog Aciehg ke ngude en nuu meeny piny yihr gen, ubeehd gene yi ruohdh ke run ke run.

622:6 1:1; 10:7; 19:9; Tiihy 11:27-28; 13:1 Batiene e wuohnjuog ake rubo yihra kobe, “Giih nu gweedi piny cang ge giih me dhiil kaa ayiiho kedea ge giih maa adiehr. Juog Ruohdh e beehd Juog acub tee gihr Wahy Juog yihr yaa agamloohngjuog, en naa aoohr wuohnjuog gihre ne rob giih udhiil rog gen ke yugo ka me cahng yihr yaa tiihj giihe.”

Jeacuu Ubeehno

722:7 3:11; 22:12, 20 Jeacuu arubo kobe, “A ubeehn ka me cahnge. Mihn cwihny beehda gihr ngaa alihng luub anyoadh yi kitaab gihn ni.”

822:8 1:9; 19:10 Beehda an, a Joon a naa aniid giih ni ke wonga, ulihnga gen ke yihdha. Batiene naa aniida gen ulihnga gen cang, e a apahdh piny thaahdh tien wuohnjuog ngaa anyoadh giih ni yihra, e a daahd ngo ke wuoro. 9Maa ajaahye an kobe, “Kea them piny wa maano. A beehda ngaa muu utiihy tiehd keehd yihn kedea keehd yaa agamloohngjuog me neehn yihn kedea keehd yaa tiihy ke giih agweed yi kitaab gihn ni. Nahge ke Juog Aciehg keede en ne wuori.”

10Ngo arubo yihra thiow kobe, “Luube giih nii kitaab gihn ni, ge keá kan, bang gihn rog gen uyug gene upahdh gene kar gen ne rihb ka me cahnge. 11Ngaa tiihy giih anyoohne, bare maalo ke yug anyoohne giihe, e ngaa yug giih nyooro bare maalo ke yug giih nyooro, kedea ngaa yug gihn me beer, kea bare maalo ke yug gihn me beer, kedea ngaa acub ree yihr Juog kea bare maalo ke cub ree yihr Juog.”

1222:12 2:23; 6:10; 15:3; 16:5-6; 19:2, 11; 20:12-13; 22:7; Mat 16:27 Maa arub Jeacuue kobe, “Lihngu gihn! A ubeehno ka me cahng! Abea akweehn gihr kwaad dhaano cang ukuunga keehd an, ucuba ngo yihr dhaano e rom rih gihn atiihye. 1322:13 1:8 A e rubo kan, a naa ngad awiidh kedea a naa ngad dhecaahn, nyepinye cang ge thub wiiha kedea ge thum wiiha.

1422:14 7:14Yaadh: 22:2 “Mihn cwihny beehda gihr yaa aluog waay gen, bang gihn ge umeehg yoad wahy bang yaadh kuowo kedea ge mon yi geew ke dhog paahnye. 1522:15 21:27; Epi 5:5 Kwaad yaa awii lum Juog piny, wale yaa theehdho wale yaa daahd maahn kedea yaa naahng nyoge wale yaa wuor joohy mooge kedea yaa nhyaar tiihy giih toohd, kwaad yaa nu cang ge be mon yi geew.

1622:16 1:1; 5:5Ciehj ruu piny: 2:28 “An, a Jeacuu a naa aoohr wuohnjuog gihra ne nyoadh giih ni yihru ne baar gen yihr akuud yaa yiiho. A beehda ngaa me tiena aay ke bang Deabid kedea an naa ciehj ruu piny e meeny piny.”

1722:17 21:2, 6 Noono, maa acuohn nyaakon nyaahn gihr roomo an ge ke Wahy Juog kob gene, “Beehn!” Ngaa lihng ciig ni thiow keá rube kejea, “Beehn.” Kwaad ngaa anahg riowe, beehne. E ngaa daahd maadh kea mahdhe ke piih kuowo e gihn me cub piny ke nyinge tooro.

18An, a Joon, yaa lihng luub nii kitaab ni, ge atoohna kejea nea ngaa jwag nyepiny yea, e Juog giih reje ge agweed yi kitaab ni, ge umeehge pahdh wiih ngaan nu. 1922:19 Yaadh: 2:7 E nea nyepiny angol dhaane oogo yi luub ni, e Juog e kur ngaan nu yi yaadh kuowo gihn arob yi kitaab gihn ni buu ucub Juoge yihre, e ngo buu urom mono yi geew.

2022:20 3:11; 22:6; 1Kor 16:22 Ngaa beehda cuud yihdh giih ni cang arobe kobe, “Adiehr muon! A ubeehn ka me cahnge.” E noono. Beehn Jeacuu Ruohdh.

2122:21 Gal 6:18 Beehn muuny Jeacuu Ruohdh beehde keehd yaa Juog cang. E noono.