GALAADYA

Wargahng Poal Yihr Yaa Galaadya

Rob Ke Nying Warga

Nye kaa athub puohny Ciig Beer ke nying Jeacuu kedea unhyaar yaa padh Judea ngo, e peehm ake pahdho kejea kare nud ukuong dhaane loohng Moaje ke wuoro beere udoohng ne ngad yiiho me ne cohg wale nahg diih!

Ngo anaa ateed Poale kejea koany tooro ukuong dhaane loohng Moaje ke wuoro, abea gihn meehg dhaano yoad wahy bang Jeacuu beehda yiiho e ne weehg dhaano doohng naa abiohgrwaal ke Juog. Abea keew akuud yaa ayiiho giih Galaadya anudo ke nyoge maa apiem lum Poal uniing gene ngo kejea loohnge giih Moaje ge dhiil dhaane kaa wuoro beere ngo udoohng naa abiohgrwaal ke Juog.

Poal, wargahng ni agweede yihr yaa Galaadya beere yaa nu adwaahng ke dhe yoohn puohny maa toohd, ge duue ke dhe caahn ne ngey yiiho maa adiehr utiihy gene keehde. Poal athubo kaa kweeny adiehj mare e cuohne ne ngad oohr gihr Jeacuu Kriihjto. Ngo aniinge kejea cuohd gihn cuohne ne ngad oohr ngo abeehno ke bang Juog. Ngo kuu abeehno kaa teeg dhaano utaahngo kedea ngo aoohr ne tiihj keew yaa padh Judea. Noono, e ngo apeehmo e niinge niingo kejea yiiho e keede cog e ne weehg dhaano doohng naa abiohgrwaal ke Juog.

Ngo anyoadh Poale yi gug wargahng ni kejea dhe yoohn beehd jo yiihoe aay kii nhyaahro gihn ayug ree ke nying yiih Jeacuu.

Kaa Acaan Luube

Lum umodho 1:1-10

Tee gihr Poal maa ayoade ke nying gihn nahe ngad oohr 1:11-2:21

Ciig Beer gihr muuny Juog 3:1-4:31

Taahd wihj gihr jo ayiiho kedea tiihy gen 5:1-6:10

Gug luube 6:11-18

1

1-21:1 1:11-12; Rom 1:5; 1Kor 9:1-21:2 1Kor 16:1 Beehda a Poal, a ne gweehdo yihru wu akuude giih yaa yiiho ge nii piny Galaadya. Juog Wuur gihn ameehg Jeacuu cahro en maa Jeacuu Kriihjto ge naa akwany an ne ngad oohr. A kuu akwany ke dhaano utaahnge, wale padh dhe yooh maa agwiir ke dhaano utaahnge e naa aweehg an kwanyo.

3Beehn Juog Wuur kedea Jeacuu Kriihjto Ruohdh cub gene muuny mar gen kedea doohr mar gen yihru ke karu cang. 41:4 2:20; Mat 20:28; Jon 1:29; 2Kor 5:21; Epi 5:2; 1Tim 2:6; Tii 2:14; Judea 9:12-14, 26; 1Jon 5:19 Jeacuu ree acube ne thoo ke nying adhemuohme giiho beere wo lwahge ke oogo yihdh adhemuohme giih athoohnho yihdh run ni wa ka daahd Juog Wuro. 5Beehn nyoge puoj gene Juog ke wong ke wong. E noono.

Ciig Beer Beehda Acielo Cog

61:6 Judea 12:15 A agaahy yi kwaad gihn nu yugu. Kwaad gihn aguou Juog ngaan acuohn wun ke dhe yoohn muuny Jeacuu ke gweey piny kedea upiihu ne yiih ciig mooge me padh Ciig Beer. 71:7 5:8, 10; 2:4; Tiihy 15:1, 24 Ngo padh Ciig Beer ne lihg lihgi! Abea nud ke nyoge me raam wudhu e ge daahd dhe yooh me waar gene yi Ciig Beer ge rubo ke nying Kriihjto. 81:8-9 1Kor 16:22 Abea nea wu puohny wane puohnyo ke gihn me ne keede, wale keehd wuohnjuog me beehn ke yoohn Maalo e ne puohny wun ke gihn me ne keede me be room ke Ciig Beer gihn apuohny wane yihru, e kea kedh Juoge ngaan nu Paar Maaj. 9Ngo bera bero yihru nea dhaano piih ne puohny wun ke Ciig Beer me ne keede me be room ke maa anaa ayiihu e kea kedh Juoge ngo Paar Maaj.

101:10 1Th 2:4-6 Ka moogo e wu ukoohbo kejea a rob gihn me daahd ubeehn cwihny dhaane umihne riha. Padh kare! Padh gihn nu e ne daahda. Gihn daahda beere Juog cwihnye umihno riha. A be daahd mihn cwihny dhaano utaahngo ke nyinga. Nea a ne poohd e a daahd mihn cwihny dhaano, e a be ne nahg ngad tiihy gihn daahd Kriihjte.

Kaa Adoohng Poale Ne Ngad Puohny Ciig Beer

111:11-12 1:1 Jo paar wan, arob adiehr yihru kejea Ciig Beer gihn puohnya kuu abeehno ke bang dhaano utaahngo. 12Ciig gihn nu kaa ayoado ke bang dhaano utaahngo, kedea padh dhaano e naa akwaan lum yea yihra. Beehda Jeacuu Ngad Boadh nyoge e naa anyoadh ngo yihra.

131:13-14 Tiihy 8:3; 9:1; Pihp 3:5-6; 1Kor 15:9 Ngahda banga anaa alihngo yihru kejea nying jo akuud yaa ayiiho anaa angoohnga keraahyo e apoohde e a tiihyo kaa dhe yoohn beehd yaa Judea? Giih me reje ge anaa atiihya rog yaa ayiiho. Kihd lan cwihny maa anudo yihra ke nying gen atooro, bang gihn a anaa adaahd ngo urwaahnya nying gen cang. 14Wudh yaa ariihe ke an maa yaa Judea me thoohdh mee, ge anaa akaala yi tiihj ke dhe yoohn beehd yaa Judea kedea dhe yoohn nu anaa amaga teeg keter ke dhe yoohn ka na mag ge kuow wane ngo. 151:15-16 Tiihy 9:3-5; 22:21; Rom 1:5; 1Kor 9:1; 15:10 Abea Juog, a abeehne ne kwanyo ucuohne an ne ngad gwiihdo yihre. Abea naa akwanye an, ne ngaa maa anaa acaa bange ne peehny gihn tiihya? Bekihde, bang gihn a akwanye ke coon e a poohd kuu anyuol. Tiihy Juog noono ayuge yihra nyoadh muuny gihre. 16Noono maa anyoadh Juoge waahde yihra, beere Ciig Beer, e rubo ke nying waahde, puohnya puohnyo yihr nyoge me padh yaa Judea. A athubo ke puohny e a kuu akuong ci bang dhaano moogo ne peehny ngo ke gihn utiihya. 17E thiow, a kuu aci Jeruucalem bang yaa ayug ne jo oohr ge adoohnga ne ngad oohr ke batien gen. A kuu aci bang gen, abea a apahdh yooh ucaa piny Arab maa abeehda kun nu batiene e a aduu yi geen Damajko.

181:18 Tiihy 9:26-28 A abeehn ne ci geen Jeruucalem ke batien run adahg ne ci ne rob ke Piihter. A abeehdo yi geen Jeruucalem keehde tiehd ke nihn apaar wonge abiihj. 191:19 Mat 13:55 Thiow, kihd ngaa moogo maa ayoada kiin jo oohr atooro. Beehda Piihter kedea Jeamij, uwur Jeacuu Ruohdho, ge naa ayoada. 20Gihn agweeda kan beehda gihn maa adiehr kedea ngahy Juoge kejea a rob gihn maa adiehr. 211:21 Tiihy 9:30 Kaano e a a’aay Jeruucalem ucaa kuohn mooge yihdh pinye giih Ciihrya kedea Celiihcya. 22Yihdh nihn nu akuud yaa ayiih lum Jeacuu giih piny Judea kihda akwihy gene bang gihn wa kuu akuong roohmo ke gen. 23Abea ge na lihng ngo now e ke roba kejea, “Ngaan anaa angoohng nying yaa yiiho, ge adaahd ngo unahge gen ke nying puohny Ciig Beer, ree amade ne puohny Ciig Beer.” 24Noono, maa aleej gene Juog ke nying gihn atiihye yihra.

2

Amaad Gihr Jeruucalem

12:1-10 Tiihy 15:1-192:1-2 1Kor 15:2; Pihp 2:16Barnaba: Tiihy 4:36Tiihtuj: 2Kor 2:13 Batien run apaar wonge angween yi waahdh umodho, e naa ado’a Jeruucalem e a caahdh kaa Barnaba. Tiihtuj anaa ake caahdho keehd wan thiow. 22:2 2:6, 9 A acidho bang gihn Juog e naa arob ngo yihra. Yaa amaad maa ayug wane, wa keed wan keehd yaa doonge kiin jo oohr dhe yoohn puohny Ciig Beer yihr yaa padh Judea ngo arob yihr gen. A arubo ke nying puohnya yihr gen, bang gihn ka moogo gihn abeehda e ngo tiihya tiihyo wale gihn tiihya awaahn ni ngo be nhyaar gene, noono e gihr nying gihn atiihya ngo tooro. 3Ngad waahdha e nyinge Tiihtuj, keehd maa anahge Ugriihg, e ngo kuu anaa arob jo doong yaa yiihoe kejea dhiile ke thoamo, 42:4 1:7; 5:1, 13; Tiihy 15:1, 24; 1Kor 9:21 keehd maa anaa arob nyoge mooge ngo kejea dhiile ke thoamo. Yaa nu adaahd ngo ke thoamo ge beehda yaaj me kang nyoge kejea ge yaa akuud. Ge beehda nyoge me yug giih wong uraab ne ngahy kaa ayoado laahw wihj ke nying Jeacuu Kriihjto. Ge daahd won udoohngo ne baahng giih loohnge giih yaa Judea. 5Abea beere adiehj rob Ciig Beer yoadu yoado wa kare, e giih adaahd gene ge kuu ayiih wane ne lihg lihgi.

62:6 Rom 2:11 Abea yaa kob naa ge naa jo doong yaa akuud gihn me nhyaahn maa arob gene yihra atooro naa anaa anahg wane yaa amaad. Nea ke kur mara e ngaa me duohng wale ngaa me thiin e gihn me roba ke nyinge tooro. Juog dhaano be puoje kaa nying gihn baahre wale gihn ciege. 72:7 1:15-16; Rom 1:5 Gihn me nhyaahn maa arob jo doonge yihra tooro abea ngo ayiih gene kejea Juog e naa akwany an ne puohny Ciig Beer yihr yaa padh Judea neehn kaa akwanye Piihter ne puohny Ciig Beer yihr yaa Judea. 8Tee Juog e naa ameehg an doohng ne ngad puohny Ciig Beer kiin yaa padh Judea, wa kaa aweehg tee Juoge Piihter doohng ne ngad puohny Ciig Beer kiin yaa Judea. 9Jo doong kiin jo oohr ge cuohn Jeamij maa Piihter kedea Joon, naa angey gene ngo kejea muuny Juog acube yihra ne puohny Ciig Beer, e cing wan keehd Barnaba amag gene ne nyoadh ngo kejea wa anweehd tiihy puohny Ciig Beere ke gen. Maa ayiih wane ngo kejea an kedea Barnaba wa utiihyo kiin yaa padh Judea kedea ge utiihyo kiin Judea. 102:10 Rom 15:26 Abea keehd maano e nyepiny acielo arob gene kejea tiihy wane ngo yihr gen. Gihn ngo beehde kony yaa yiiho giih angoohng ge beed yi geen Jeruucalem. Lum nu anhyaara bang gihn e naa gihra me nhyaara ke tiihyo ne cohg.

Poal Piihter Acaye nyum Nyoge

11Naa abeehn Piihtere yi geen Antiog ne leehwo, wa anaa aroohmo thiow ucaya ngo nyum nyoge bang gihn awuohj ayuge. 122:12 Tiihy 11:3 Piihter ayug awuohj gihr koy rog oogo kiin yaa padh Judea. Ngo anaa ake cahmo now keehd yaa padh Judea naa apoohde e yaa Judea maa yaa ayiiho, ge anaa aoohr Jeamije, ge kuu awahnho. Abea naa aci yaa Judea giih ni ne wahnho, e Piihter ree akoye ke oogo kiin yaa padh Judea bang gihn ngo atud yihr yaa Judea ge koohbo kejea yaa padh Judea ge dhiil kaa athoamo. 13Yaa Judea mooge maa yaa ayiiho yi geen Antiog thiow ge anahg lwahre ungoor gene gihn ayug Piihtere. Keehd Barnaba ke ngude ree amade bang gen bang gihn ngo atud. 14Naa aniida ngo e ge tiihy gihn me be roohm ke Ciig Beer, e a ake rubo yihr Piihter nyum nyoge cang kaa, “Piihter ngahyi keree kejea yih beehda Ujudea, abea yih anaa beehdo kaa dhe yoohn beehdo gihr yaa padh Judea! Awaahn ni, yih daahd yaa padh Judea ke thiel yi dhe yoohn beehdo gihr yaa Judea ne?

Beehda Yiiho E Ne Boadh Nyoge Cang

15“Kaa ngo ne cohg, wa beehda kwaay Judea. Wa padh kwaay yaa padh Judea ge cuohn Judea ne yaa adhemuohm ke nying gihn kwihy gene loohng Juog. 162:16 3:10-12; Rom 3:20-30 Ngo ngahyo kejea dhaano yug Juoge naa abiohgrwaal kaa nying yiih Jeacuu Kriihjto, abea padh ke nying gihn tiihye ke loohng Juog. Caahn e wo thiow, wo ayiiho beere wo yug Juoge yugo naa abiohgrwaale ke nying gihn ayiiho Jeacuu Kriihjto, abea padh ke nying gihn tiihyo ke loohng Juog. Juog dhaano be kuonge ke yugo naa abiohgrwaal ke nying loohng.

172:17 Rom 2:17–3:20 “Nea wo daahd Juog uyuge won naa abiohgrwaale ke dhe yoohn Jeacuu, e nyoge mooge niid gene niido kejea yihdh loohnge mooge ge adhahlo. Abea ne dhahl yihdh loohng mooge, e wo adoohng ne yaa adhemuohme yi nying yaa Judea. Noono e deeh toohd rob gene robo kejea puohny Jeacuu nyoge yuge yugo ne yaa adhemuohm abea gihn nu beehda toohd. 18Gihn nud, padh puohny Jeacuu e ne yug nyoge ne yaa adhemuohm. Gihn yug nyoge ne yaa adhemuohm beehd udog dhaane ne tiihj keehd loohng me ngahy dhaane kejea gihn me kony gene tooro. 192:19 6:14; Rom 7:6; 6:2-4 Nea ke kur wuor loohng Judea, e a uroomo wa ngaa maa athow bang gihn a padh ubaahng loohng nu keehdo. A adoohng wa ngaa maa athow beere a beehdo kaa dhe yoohn ateed Juoge. Kedea a athow tiehd keehd Jeacuu ngahy yaadh maa ariihw bang gihn loohng Judea a be tiihyo ke gen wa Jeacuu ge be tiihyo ke loohng Judea. 202:20 1:4; Jon 17:23; Rom 8:10-11; 2Kor 5:14 Wahy giih ne riha padh giiha, abea ge beehda giih Jeacuu, bang gihn a kuow awaahn ni kaa nying gihn ayiiha Waahd Juog ngaa anhyaar an keraahyo adhaahr uthowe ke nyinga. 21Muuny Juog ne doohng naa abiohgrwaal keehde ayiiha ne cohg: a be kweer keehde. Abea nea dhaano doohng naa abiohgrwaal ke Juog kaa nying tiihj gihn rob loohng Juoge e gihn maa athow Jeacuue ke nyinge tooro.”

3

Jo Ayiiho Ge Tiihyo Kaa Loohng Jeacuu

13:1 5:7 Wu yaa Galaadya wa wudhu adoohng ne thihdh thihdh! Beehda ngaa e naa awel cwihnyu? Kaa athow Jeacuue ngahy yaadh maa ariihw ke nyingu, ngahda yea anaa akwaana yihru ne! 23:2-5 4:6; Rom 8:9-16; 2Kor 3:6, 17 Teedu ngo yihra do: Wahy Juog anaa ayoadu kaa nying gihn tiihyu gihn daahd loohnge, wale ngo ayoadu kaa nying gihn alihngu Ciig Beer uyiihu ngo? 3Gihn ge adoohng wudhu naa atahg wa maano? Dhe yoohn beehdo gihru ge nyaahn athobu kaa Wahy Juog, abea awaahn ni cwihnyu ne bange ubeehdu ke dhe yoohn nu kaa tee maru wu keedu ne? 43:4 4:11 Wu abuohj ke guum giih raahm ke nying yiiho me gihr nyinge tooro? 5Ge anaa acub Juoge Wahy Juog yihru kedea uyuge giih me gaahy nyoge kiinu, anahg ke nying gihn atiihyu ke loohnge wale ke nying gihn alihngu Ciig Beer kedea uyiihu ngo?

Abraahm Anahg Ngad Yiiho

63:6 Rom 4:3 Maanyu gihn atiihy ree rih Abraahm wa kaa agweede yi kitaab Juog naa,

“Abraahm Juog agaahne naa ayiihe gihn arob Juoge

noono uniid Juoge ngo ne ngaa maa abiohgrwaal.”

73:7 Rom 4:11-12 Nea maano, e kea ngahyu ngo kejea yaa yiiho, ge gaahn Juog, ge naa kwaay Abraahm me ne cohg, ke nying gihn ayiih gene Juog wa Abraahm. 8Ngo anaa agweed yi kitaab Juog coon umodho kejea yaa padh Judea ge uyug Juoge naa abiohgrwaale ke en nea lum Juog ayiih gene. Noono e ngo agweed yi kitaab Juog e kaa abeehn Abraahme ulihnge Ciig Beer. Agweed naa,

“Thaahye giih upiny cang ge udooj Juoge ke nyingi.”

93:9 Rom 4:16 Noono e dooj me duohng anaa atiihy Juoge yihr Abraahm ke nying gihn ayiihe Juog, kaano e kwaad yaa ayiih Juog cang ge ke dooyo wa mar Abraahm.

Loohng Me Kahl Poohn Rog

103:10 Jeam 2:10 Kwaad yaa daahd udoohng gene naa abiohgrwaale ke dhe yoohn loohng Juog cog alam Juog ne wudh gen wa kaa agweede yi kitaab Juog naa, “Juog alamo gihre ucube wiih kwaad dhaano me be bar maalo ke tiihj ke loohnge giih nud yi kitaab loohng cang.” 113:11 Rom 1:17; 3:20 Ngo beehda gihn muu uneehno kejea ngaa me doohng naa abiohgrwaal ke Juog ke dhe yoohn tiihy loohng Juog tooro, wa kaa agweede yi kitaab Juog naa, “Ngaa ayug Juoge ubeehde beer ke en bang gihn lum Juog ayiihe en naa ngaan maa ayoad beehdo me ne cohg.” 123:12 Rom 10:5 Ne tiihy gihn daahd loohnge ngo padh yiiho. Gihn nud, wa kaa agweede yi kitaab Juog naa, “Kwaad ngaa tiihy gihn rob loohnge, e loohng e ne boadh ngo.” 133:13 Rom 8:3; 2Kor 5:21 Alamo gihn akahl loohnge rogo ngo akaab Jeacuu oogo rogo. Ngo akahle oogo bang gihn alamo alawe ree wa kaa agweede yi kitaab Juog naa, “Kwaad ngaa angaab wiih yaadh e alam Juog ne wiihe.” 143:14 3:2-5 Wo alwahg Jeacuue oogo yaa alamo, beere yaa padh Judea dooj gihn anaa arob Juoge kejea ngo uyuge yihr Abraahm ke yugo yihr gen thiow ke dhe yoohn Jeacuu Kriihjto kedea beere won, Wahy Juog e anaa ateed naa ucub yihro, ngo yoado yoado ke nying yiiho gihro.

Ciig Kuu Awuuny Loohnge Oogo

15Jo wan, beehn caala ngo yihru ke dhe ka beehd nyoge kii ngo! Nea nyepiny amad nyoge ariowe ukaj gene boohl, e yi lum gen noono be cahg ngaa mooge ke waaro. 16Gihn nu e ne neehn Ciig anaa ayug Juoge yihr Abraahm kedea kwaare. Ngo kuu agweed yi kitaab Juog kejea kwaaye, bang gihn kwaare nyoadh ngo kejea beehda dhaano acielo cog, e beehda Ngad Boadh nyoge. 17Gihn daahda ke teedo e man: Juog lubo anaa amade kaa Abraahm, ungweele ngo piny kejea lume be waare keehdo. Caahn e loohng maa atuohl batien run jiehabiihje angween ke dhaano aduuno wonge apaar (430) naa amahd Juoge keehd Abraahm, gihn maa anaa angweel Juoge piny coon be rome ke waaro keehdo. 183:18 Rom 4:14; 11:6 Nea dooj Juog yoad kaa nying tiihj ke loohnge, e nyoadh ngo kejea muuny Juog be yoad kaa nying gihn angweel Juoge piny kea ngo utiihye. Abea beehda ke nying gihn angweel Juoge ngo piny yihr Abraahm kejea muuny ucube yihr ngo, e naa gihn acube ngo noono.

Gihn Atiihy Loohng Juog Ke Nyinge

193:19 Rom 4:15Wuohdjuog: Tiihy 7:38, 53; Judea 2:2 Nea maano e loohng Juog anaa atiihj kaa nying gihn? Loohng anaa atiihj ne nyoadh gihn maa awaahj kedea ngo anaa atiihj beere nyoge utiihyo keehde uwahdhe cahng ubeehn kwaar Abraahme ge anaa arob ciig ke nyinge. Wuohdjuog ge naa anaa aoohr Juoge ne kahl loohng yihr Moaje ne thob tiihj keehde, kedea ucub gen yi cing Moaje ne ngad wod yooh. 20Abea ngad wod yooh me daahd tooro ke nying gihn maa apar dhaano acielo e keede kea ngo utiihye, bang gihn Juog beehda acielo.

213:21 Rom 7:13; 8:2 Awaahn ni, gihn ni nyoadh ngo kejea loohng Juog ge be mahd piny keehd ciig gihr Juog ne? Gahng, padh wa maano! Bang gihn nea loohng me rom wahy ke boadho ngo acub yihr dhaano utaahngo, e kare nud ubeehn kwaad dhaane cang udoohnge naa abiohgrwaal ke Juog nea utiihyo ke loohng nu. 223:22 Rom 3:9-30; 11:32 Abea wa agweed yi kitaab Juog naa wiih piny ayag adhemuohme. Caahn e boadh wahy gihn anaa aceg piny naa yoad kaa dhe yoohn yiih Jeacuu, ngo ucub ke yihr yaa ayiiho cog!

Dhe Yoohn Yiiho

233:23 4:3 Abea ge apoohde e cahng yiih nyoge Jeacuu poohd kuu anaa abeehno, e loohng Juog wo akwahg gene piny teeg wa nyoge maa atoag yi thijin uwahdhe cahng ubeehn cahng yiih nyoge Jeacuu. 243:24-25 Rom 10:4 Gihn nu nyoadh ngo kejea wo acub yi cing loohng ne kwaa wa gihr ngad kwaah uwahdhe yi beehn Jeacuu beere wo udoohng naa abiohgrwaal ke Juog ke dhe yoohn yiiho. 25Awaahn ni Jeacuu ayiiho, caahn e loohng be cahgo ke daahdo ne kwaag won.

263:26 4:5, 7; Jon 1:12; Rom 8:14-17 Beehda ke dhe yoohn yiiho e naa gihn nahgu nyethen Juog cang kedea e ne nahgu anweehd keehd Jeacuu Kriihjto. 273:27-28 Rom 10:12; 1Kor 12:13; Klo 3:9-113:27 Rom 6:3; Epi 4:24 Luogwahy naa acub yihru wu anweehde keehd Jeacuu, kedea udoohnge wa Jeacuu e naa waahr angaabu. 28Noono e wu uroomo cang: yaa Judea kedea yaa padh Judea, baahng kedea yaa padh baahng, dhecuow kedea dhaago. Wu neehn dhaano acielo maa anweehd ke Jeacuu. 293:29 3:7, 14, 18; 4:7 Nea wu beehda yaa Jeacuu, e wu beehda kwaay Abraahm, noono e gihn aceg Juoge piny yihr Abraahm ngo uyoadu.

4

Waahd Juog

1Gihn roba beehda nea ngaa lag giih wahn e poohde e ngo nyethiin, e ngo ke yugo wa baahng keehd me nahge en naa awii giih ukuom cang yi cinge. 2Kaano poohde e nyethiin nu, e nud ke nyoge maa akwany me gwiir giih awii yi cinge. Yaa nu ge naa yaa maany giihe, uwahdhe cahng agwiir wahne ke nyinge ge ugwiire giihe e keede. 34:3 4:9-10 Wa maano, wo thiow wo anahg baahng yihr loohnge giih paajo ge apoohde e gihn me ngahyo tooro ke nying lum Juog wa mar nyethiin e gihn me ngahye tooro. 44:4-5 3:13; Jon 1:14 Abea naa awahnh cahng agwiir Juoge, e Juog waahde ke ngude aoohre upiny. Ngo abeehn upiny kaa dhe yoohn nyoohdo wa ka nyuol dhaano utaahngo now, kedea udoonge kiin yaa Judea e loohng Juog wuore wuoro wa gen tiehd. 5Ngo abeehdo e wuor loohng Juog beere yaa tiihyo keehd loohng ge boadhe boadho, kedea beere wo rom doohng ne nyethen Juog. 64:6 Rom 8:15-16 Bang gihn wu adoohng ne nyethen Juog, e Wahy ge ne bang Waahde aoohre yaa aduuno kaa apiihe yi ngo ne kway wong Juog kobe, “Abaa wura maa anhyaara.” 74:7 Rom 4:13; 8:17 Noono jo wan, wu padh baahng keehdo. Wu adoohng ne nyethen Juog. Noono e Juog giih ne yihre ke nying waahde ge ucube yihru.

Poal Cwihnye Udaag Rog Yaa Galaadya

84:8 1Kor 8:4-6 E anaa apoohde e Juog kwihyu, wu anahg baahng giih atiihbe ngahdu kejea ge naa Juog abea ge padh Juog. 94:9-10 Epi 1:21; Klo 2:8-234:9 1Kor 8:3; Klo 2:15 Abea awaahn ni naa angeyu Juog wale nea kare ne cohg naa angey Juoge wun, e gihn e cahgu do ne yug rogu ne baahng giih atiihbe me gihr nying gen tooro? 104:10 Tiihy 7:42; Rom 14:5 Awaahn ni, nyepinye ge poohd e ge nahgu ke piny yihr atiihbe giih ni ke nying wong dwaahy, wale ke nying dhe kodh, ke ruudo kedea ke nying wong. 11Cwihnya udaag ne cohg rogu. Deeh buohj gihn abuohja ke tiihj kiinu gihr nyinge ka tooro!

124:12 1Kor 9:19-21 Nyingu akwaya jo paar wan! Yugu rogu wa an utiihyu gihn tiihya bang gihn a beehda ngadu. Gihn me raaj maa anaa atiihyu riha atooro. 134:13 Tiihy 16:6; 2Kor 12:7 Ngo ngahyu e kaa anaa apuohnya Ciig Beer yihru umodho ne cahng e a tuu. 14Abea keehd maa abeehn atwaany gihra ukedhe wun yi gihn me teeg, e kuohma kuu adhahlu ukweeru ke lihng luuba. Abea wu apiih ne lor an wa wu lor wuohnjuog maa aoohr Juoge ke yoohn maalo. A aloru wa wu lor Jeacuu Kriihjto. 15Cwihnyu anaa amihno keraahyo. Awaahn ni deeh med cwihny gihn ngo naa kee? Beehda athiir me ngahya kejea tong nyingu ge nuu cubo yihra cahng ca, nea dhe yoohn oohl ge oogo ne nudo! 16Caahn e a adoohng ne ngad mahnu tihn noon ni ke nying gihn roba athiir yihru ne?

174:17 1:7 Yaa nu puohny giih toohd ke nying Ciig Beer ge daahd wun udoohngu ne yaa gen. Abea gihn nii cwihny gen ke nyingu padh gihn me beer. Ge daahd wudhu ke log oogo riha, beere kwaad giih yug gene, ge yugu yugo thiow. 18Ngo padh gihn me raaj ne meehg dhaano waar wiihe nea wiihe waare kaa nying tiihy giih me beeye. Kedea be daahd an unuda nea dhaano daahd uwaare wiihe ke nying gihn me beer. 194:19 1Kor 4:15 Nyethena maa anhyaara! Aduuna ayuog ke nyingu urahm cwihnya ke raahm muu uroomo wa raahm nyoohdo. Cwihnya be kuong piih nea padh niido e naa aniida wun e wu adoohng naa anweehd keehd Ngad Boadh nyoge. 20Cwihnya, kaa a ne naa bangu awaahn ni, beere ka gweehga kii ngo roma kaa robo ke dhiia yihru. Cwihnya adaag yi dhe yoohn kaahnu.

Ucaale Gihr Caara Kedea Ahjar

21Teedu ngo yihra do, wu yaa koohbo kejea wu daahd doohng naa abiohgrwaale kaa dhe yoohn wuor loohng Juog lum yea gihn arob loohnge ngo angeyu ne cohg ne? 22Anaa agweed naa Abraahm yihre anaa waahde ariow. Acielo anahg waahd ciihe maa baahng kedea moogo beehda waahd ciihe me padh baahng. 234:23 Rom 4:17-20; 9:7-9 Waahd dhaar beehda baahng anaa anyuol ke now e gihn maa arob Juoge ke nyinge tooro, abea waahd dhaar padh baahng anaa anyuol ke batien lubo gihr Juog naa arobe kejea Abraahm yihre unaa waahd.

244:24 Gal 3:23; 4:1; 5:1 Gihn beehda ucaale me caala ke rih gihn maa ayug ree coon. Maahn giih ariow beehda luub anweehd ariow kiin Juog keehd nyoge. Nyethen anyuol yi baahng ge nyethen Ahjar. Kedea Ahjar e naa arom keehd anweehd gihn anaa ayug wiih good Ciihna kaa anaa arub Juoge loohnge yihr Moaje. 25Ahjar e ne room keehd good Ciihna ge nii piny Arab. Thiow Ahjar rom kaa acuohn ne geen Jeruucalem. Jeruucalem room kaa baahng, bang gihn yaa beed yea ge beehda baahng giih loohng. 264:26 Judea 12:22; Any 21:2 Abea geen Jeruucalem mar Dhaahr Paar Maalo be room ke baahng kedea e naa miiho yihro wo yaa padh baahng loohng. 27Bang gihn ngo agweed yi kitaab Juog naa,

“Yih dhaar aroal

med cwihny beehda gihri!

Tihng duoni maalo

ne kwaago ke med cwihny.

Yih ngaa kwihy raahm nyoohdo.

Bang gihn dhaar ariem yihre unaa amahr nyethen

ukaale wiih dhaar beehd cuore buude

e cuore kuu akuong aay.”

28Jo paar wan! Awaahn ni wu beehda nyethea Juog ke nying gihn arobe kejea utiihye yihr Abraahm. Neehn kaa anyuol Abraahme Yijaag wa kar dhe Juog naa arobe yihr Abraahm. 29Yihdh nihn nu acoon nu, nyethiin maa anyuol ke now e gihn maa arob Juoge ke nyinge tooro nyethiin maa anyuol ke dhe yoohn Wahy Juog abeehne ne bango. Kwaad bahng gihn nu poohd nud awaahn ni. 30Abea kitaab Juog rob gihn? kitaab Juog arubo kejea,

“Riem dhaar beehda baahng

kedea waahde oogo paajo.

Kare tooro ulag waahd nye baahnge

giih wahn tiehd keehd waahd dhaar padh baahng.”

31Caahn e wun jo paar wan, wo padh nyethen nye baahng, abea wo beehda nyethen dhaago me padh baahng.

5

Jo Ayiiho Ge Ubeehdo Ke Wudh Gen Me Laahw

15:1 2:4; 4:5, 9; 5:3 Ngad Boadh nyoge wo akahle oogo yi bahng gihn nahgu baahng giih loohng beere wo udoohng ne nyoge me padh baahng. Kea noono ngeehru yi beehdo me wu padh baahng kedea rogu keá meehgu yugo ne baahng keehdo.

2Lihngu gihn roba yihru a Poal. Nea ngo ayiihu kejea thoam e ne doohngu naa abiohgrwaal ke Juog ke nyinge, e nyoadh ngo kejea gihn atiihy Jeacuue yihru gihr nyinge tooro. 35:3 3:10, 12; Rom 2:25 Wu toohna toohno kejea ngaan yiih ngo uthoame, kea dhiil ngaan nu tiihj ke giih rob loohng Juoge ke kar ge cang. 4Wu kwaad yaa tum ngo beere wu ke yugo naa abiohgrwaale ke dhe yoohn tiihy giih rob loohnge, rogu angolu oogo bang Jeacuu. Muuny Juog wu be konye keehdo. 55:5 2:16; Rom 8:23-25 Abea wan, wa yaa ayiih ngo, anyoadh Wahy Juoge yihr wan kejea wa uyug Juoge naa abiohgrwaale ke en ke dhe yoohn yiiho. 65:6 3:28; 5:22; 6:15; Rom 4:11; 1Kor 7:19; Epi 6:23 Bang gihn nea wa anweehd keehd Jeacuu Kriihjto, e gihn me ne kaano tooro: keehd maa athoam wan wale wa kuu athoam. Abea gihn wiihe ne maalo beehda yiiho me nyoadh ree ke dhe yoohn nhyaahro.

7Wa wu anaa ake caahdho beer mee ke dhe yoohn anweehd gihru keehd Jeacuu. Ngaa e naa ameehg wun cuungo ukweeru ke bar maalo ke yiih lum Juog ge adiehr? 85:8 1:6-7 Ngaan nu arob luube me ngihde ge ameehg wudhu waaro? Gihn nu padh tiihy Juog ngaa acuohn wun udoohngu ne joe. 95:9 1Kor 5:6 Gihn nu ameehge wudhu waaro urom ke caalo naa, “Beehda nye thobe me noog ge ne meehg deeh dag koongo yaahnyo.” 105:10 1:7 Abea keehd maano, e cwihnya be daag ke wun. Bang gihn beehdo gihro naa anweehd keehd Jeacuu Ruohdh en ne bahnge cwihnya be daag kejea wu ugag oogo ucidhu ke dhe yooh moogo. Kedea ngo gaahna gaahno kejea ngaa anyoan aduunu udhiil Juoge ke kihmo keehd me nahge ngaa. 115:11 6:12, 14; 1Kor 1:23 Abea ke kur mara jo wan! Nea a ne poohdo e a upuohnyo kejea thoam dhaano utaahngo beehda gihn me be wii ree, e gihn e ne poohde e nyoge ater yug gene yugo riha? Nea ngo ne yug ree wa maano, e puohny gihra ke nying thon Jeacuu ngahy yaadh maa ariihw mahn be nea kahlo. 12Nea ke cwihny mara e yaa nu nyoan aduunu ke nying thoam ge ne bar maalo uroj gene rog gen!

135:13 1Kor 6:12; 10:23-24; 1Pii 2:16 Jo paar wan, maru wu anaa akwany beere wu ubeehdo e wu padh baahng. Abea ne beehdo e wu padh baahng keá logu ne dhe yoohn yug giih bal wale ne cong giih lonyo wale ne cej kwaad giih reje upiny kan. Gihn nud, beehn nhyaahre meehge wun kony rogu naa acielo acielo. 145:14 Rom 13:9 Bang gihn giih arob loohng Juoge cang wudh gen agooy piny naa,

“Nhyaar wadu wa ka nhyaari rihi.”

155:15 Jeam 4:1-2 Nea wu ubeehdo e rogu cwedu cwedo wa rej yi naam, e kea cubu wudhu piny beer mee wale rogu uyoadu e wu athum.

Beehdo Ke Wahy Juog

165:16 5:25; Rom 8:2-13 Gihn daahda ke robo yihru e man: wiiu rogu yi cing Wahy Juog ukwaage wun. Nea Wahy Juog e ne kwaag wun, e giih bal kedea cej giih lonyo giih upiny kan ge be cahgu ke cejo keehdo. 175:17 Rom 7:13-23 Yug giih bal maa cej giih lonyo be kuong roohmo keehd dhe yoohn Wahy Juog ne weey weey. Kwaad giih nu kiin ge ne mahn ke Wahy Juog. Noono e gihn adaahdu ke tiihyo ke cwihnyu be romu ke tiihyo. 185:18 Rom 6:14; 7:4 Abea nea rogu awiiu yi cing Wahy Juog, e nyoadh ngo kejea wu be tiihyo ke loohng.

195:19-21 Rom 1:28-32; 1Kor 6:9-10; Epi 5:3-5; Klo 3:5-8; 1Tim 1:9-10; 2Tim 3:2-5; 1Pii 4:3; Any 22:15 Giih reje ge nhyaar dhaano uthaahnge ge uneehno ne dahr. Me neehn giih bal maa giih nyooro kedea tiihy kwaad giih goohy. 20Wuor yiehdhe ne dhe yoohn wuor Juog kedea tiihj ke rango. Maan rog kedea beehdo e nyoge beehdo kaa liny kedea tiil rog. Maa beehdo e cwihny raaj kedea ke diihd cwihny. Thiow beehdo e yej apaahng naa akuude me be nhyaar rog gen. 21Kedea me neehn muohl ke kuong kedea yug giih cwaahne maa kwaad mooge me neehn giih nu. Wu toohna toohno awaahn ni wa kaa atoohna wun umodho kejea kwaad ngaa yug giih nu be kuong ci yi dhaahr Juog.

225:22 Epi 5:9 Abea Wahy Juog, cub nhyaahro, mihn cwihny, doohr, guum, tiihy gihn me beer kedea yiih lum Juog. 235:23 1Tim 1:9; 2Pii 1:6 Thiow Wahy Juog cub beehdo e dhaano be nhyaam kedea cub dhe yoohn koar rog. Loohng me koohbo kejea giih nu ge keá tiihy dhaane, ngo tooro. 245:24 2:19; 6:14; Rom 6:6; Klo 3:5; 1Jon 3:6 Nea yihr yaa ayiih Jeacuu Kriihjto, e giih reje ge nhyaar kuohm dhaane ge anahg ungaab gen rih yaadh maa ariihw ke Jeacuu tiehd. Kwaad giih nu ge beehda giih bal kedea kwaad giih mooge me reje ge yuohd cwihnye bang gen. 255:25 5:16; 1Kor 6:19; Epi 4:30 Wa ka nahge Wahy Juog e ne cub kuowo yihro, kea noono nahge Wahy Juog e ne kwaag won. 265:26 Rom 12:10; Pihp 2:3 Giih nhyaam ge keá yugo ke rogo kedea giih me raany cwihny wale tiel ge keá yugo ke rogo.

6

Dhe Yoohn Beero Kedea Leej Rog

16:1 Mat 18:15; Jeam 5:19; 1Kor 10:12 Jo wan! Nea kwaad dhaano keewu me niidu e ngo yug gihn me raaj, e kea cohgu ngo wu yaa koohmu pahng ke Wahy Juog. Abea cohgu wiihe yi gihn me beer ke leeb me yoohm. Koaru rogu ne cohg beere wu be pahdh yihdh giih utum thiow. 26:2 1Kor 9:21; 2Kor 11:29 Nea dhaano gihr nyepiny apahdh wiihe e kea dhiilu ngo ke konyo. Ke dhe yoohn nu e naa ka utiihyu ke loohng arob Jeacuue yihru. 36:3 1Kor 4:7 Ngaa kang ree kejea e beehda dhaano me teeg abea ka beehda adooro now, e ngaan nu kang ree now. 4Ngaa daahd ree ke leeyo, kea kuonge gihn aleehwe ke tiihyo ke maanyo umodho, noono uleeye ree arumo. E thiow yi leej gihn nu, e ree keá rome ke ngaa moogo, abea leeye ke tiihy mare e be rome rih mar ngaa moogo. 56:5 Rom 2:6; 14:12 Bang gihn kwaad dhaano cang ke teehre nyum Juog.

66:6 1Kor 9:11, 14 Ngaa puohny ne tiihj ke lum Juog, dhiile giih beeye ne yihre cang ke nywaago keehd ngaan puohny ngo.

7Rogu keá kangu kejea Juog rom dwaahngo yihru. Kwaad gihn raaj e ayug dhaane wiih piny kan, wiihe uduu Juoge keehd gihn moogo me room ke maano ne tog. 86:8 Jon 3:6; 6:63; Rom 8:6, 13 Ngaa log cwihnye yihdh giih bal kedea giih lonyo upiny kan, e wiih tiihye noono uduog Juog yihre kaa thon wahy. Abea ngaa low cwihnye bang Wahy Juog, e ngaa nu kuow wahy me be gug yoade yoado. 96:9 2Th 3:13 Wa maano, jo wan, wo keá dhaahr ke yug gihn me beer. Nea wo caahdh wa maano e wo be dhaahr, e ne cahng muu ubeehn me dhiil Juoge gihn me beer ke cubo yihro. 106:10 Jon 13:34; Rom 12:10; 13:8; 14:15; 1Kor 8:1; 13; 2Kor 8:7-8; Gal 5:6, 13-14; Epi 5:2; Pihp 2:2; 1Th 3:12; 4:9; 1Tim 1:5; Judea 13:1; 2Pii 1:7 Nea maano kea kwaayo gihn me beer ke yugo cog yihr nyoge nea dhe yooh ayoado. Yugo gihn nu cog, adoohnge yihr yaa amahd rog gen bango uyiih gene Juog wa maro wo yaa ayiih Jeacuu Kriihjto.

Kwanyu Beehdo Me Nyaahn Uwiiu Thoam

116:11 1Kor 16:21 Maahnyu, kaa agweehda yihru ke cinga. Ngahda nying ugweede ge doonge ne?

126:12 5:2, 11 Yaa thiel wun yi thoam ge naa yaa yug giih beel kedea giih nyoadh rog, ke nying thoam nyoge. Ngo yug gene wa maano kaa nying lwahr naa atud gene yihr yaa Judea, kob gene ka moogo nea ge upuohnyo ke nying thon Jeacuu naa agur wiih yaadh maa ariihw, e giih bahng kedh rog gen. 13Be niidu ne? Keehd yaa athoam, e ge be tiihyo ke loohng Juog cang. Abea ge daahd ngo uthoam wun beere ge ubeel kejea ngo ayiihu uthoam wun. 146:14 1Kor 1:23, 29, 31; 2:2; Gal 2:19 Abea ke kur mara jo wan, a beel cog kaa nying Jeacuu ge athow ngahy yaadh maa ariihw. Ke yi thon Jeacuu ngahy yaadh maa ariihw, e wiih piny uneehn yihra wa gihn maa athow, kedea a uneehn yihr giih reje wiih piny wa gihn maa athow. 156:15 5:6; Rom 6:3-4; 2Kor 5:17; Epi 4:24 Gihn me nii thoam dhaano wale dhaano kuu athoam ngo tooro. Gihn wiihe ne maalo beehda tiihy Juog e loge dhaano ne ngade udoohng dhaane wa ngaa maa acag nyaahn. 16Juog akwaya ucube doohr kedea duu cwihny caahn yihr yaa ayiih Ciig Beer gihn ni apuohnya kedea yihr kwaad yaa akwany Juoge cang.

176:17 2Kor 4:10 A daahd wiih lubo ke gooy piny kejea keá ne ngaa cahg giih alyaahb ke yugo riha keehdo, bang gihn kuohma ne poohj me nyoadh ngo kejea a adoohng ne baahng yihr Jeacuu.

18Jo paar wan, beehn muuny Jeacuu Kriihjto Ruohdh beehde ke wun. E noono.