Epicoj

EPICOJ

Wargahng Poal Yihr Yaa Epicoj

Rob Ke Nying Warga

Wargahng ni, beehda Poal e naa agweed ngo yihr yaa ayiiho ge beed Epicoj. Ngo agweede maano e ngo nii thijin Roama ne ciihm cwihny yaa ayiiho kedea ne meehg cwihny gen ngahmo.

Poal agweehdo ke nying gihn agweehg Juoge. Gihn agweehge beehda ubeehn giih maalo kedea giih wiih piny unweehd gene naa acielo tien ruohdh Jeacuu (1:10). Ngo agweede piny yi warga thiow kejea boadh wahy gihn ayoado padh ke nying mar ngudo cog, abea ke nying ne puohnyo kedea ne moar wiih Juog. Lum ni kedea gihn agweehg Juoge ge beehda giih me dhiil ngaa maa ayiihe kaa ngahyo uyiihe gen.

Poal arubo thiow ke nying kaa ameehg Juoge gihn agweehge pahdh kare. Gihn atiihy Juoge umodho beehda muuny gihre e naa acube ne boadh dhaano utaahngo beere dhaano keewe ne doohr ke Juog. Batiene e doohr ayug Juoge kiin yaa wahy gen aboadhe ke dhe yoohn thon Ngad Boadh nyoge. Batien giih nu cang e deeh gihn me duohng moogo atiihy Juoge naa amade yihdh yaa aboadhe yi kuohm acielo ge beehda akuud yaa ayiiho. Kaa beehn gihn nu utiihye ree padh gihn me ngahy dhaan utaahnge, nea padh Juog e ne nyoadh ngo neehn kaa anyoadhe ngo yihr Poal (3:1-6).

Adiehr muon gihn agweehg Juoge anyoadhe awaahn ni beere akuud yaa yiiho, jaah kedea ruohdhe yi dhaahr maalo meehge ke ngahy ka nahg Juoge ngaa me ngahy luube ke dhog yiehdhe beehd (3:9-10). Wa gihn nu e ka beehd akuud yaa yiihoe padh gihr upiny cog, abea beehda gihr maalo tiehd. Maalo kaa amoar wiih Kriihjto ucube ukwiihy Juog. Abea keehd maano e beehdo wiih piny nud. Wiih piny e naa kaa abeehn Juoge ucube muuny giihe yihr yaa akuud ne meehg gen puohny lum Juog ke kiin gen. Yaa yihr gen ne tee ruohdh, atiihb ukeehg utaaj gene, adoohnge ke dhe yoohn kwaj.

Kaa Acaan Luube

Lum umodho 1:1-2

Kriihjto kedea akuud yaa ayiiho 1:3-3:21

Beehd nyaahn ke nying Jeacuu 4:1-6:20

Gug luube 6:21-24

¹1:1 Ngad oohr: Gal 1:1Epicoj: Tiihy 18:19-21; 19:1 Beehda an, a Poal naa akwany Juoge uoohre an ne puohny lum Jeacuu Kriihjto wa ka daahde ke kar cwihnye, a ne gweehdo yihru, wu yaa ayiiho ge beed geen Epicoj kedea ge beehda anweehd ke Jeacuu Kriihjto.

²Beehn Juog wuro kedea Jeacuu Kriihjto Ruohdho cub gene muuny kedea doohr yihru.

Dhe Yoohn Agwiir Juoge Ne Boadh Wahy

³1:3 2:6; 2Kor 1:3 Muohjo koohr Juog e beehda wur Jeacuu Kriihjto Ruohdho. Juog e naa ngaa adooj won yi dhaahr maalo ucube kwaad giih daahdo ke nying anweehd keehd Ngad Boadh nyoge. ⁴1:4 5:27; Jon 15:16; 17:24; 2Th 2:13 Bang gihn wo akwany Juoge unahgo anweehd keehd Ngad Boadh nyoge e piny poohd keá caa beere wo niide niido ne nyoge maa adhemuohm wale kihd gihn me raaj me ne rogo tooro. Ke nying nhyaahro gihr Juog ⁵1:5 Jon 1:12 e Juog wo akwanye kuu umodho coon ne yaae beere wo udoohng ne nyethene ke dhe yoohn Jeacuu Ngad Boadh nyoge. Ne yug won ne yaaye e naa gihn nhyaare kedea e naa gihn nahg cwihnye tiihy ngo. ⁶1:6 Mat 3:17; Rom 5:2; Klo 1:13 Puojo Juog ke nying muuny gihre naa acube yihro e cinge be rode ke nying waahde e nhyaare keraahyo. ⁷1:7 Luog adhemuohme oogo: Klo 1:13-14; Epi 2:13; Rom 3:25-26; Klo 1:20; 1Jon 5:7Diih muuny: Epi 2:7 Rem Jeacuu adhemuohme giiho aluoge oogo uduoge won bang Juog. Diih muuny gihr boadh wahy ⁸acub Juoge yihro e cinge be rode ke dhe yoohn ngahy luube kedea dead yihdh nyepinye. ⁹1:9-10 1:22; Klo 1:16, 20 Juog gihre naa agweehge ngo ayuge kedea urobe yi lum gihn agweehge coon yihro. Gihn nu agweehge e naa gihn uthaahbe ke dhe yoohn Ngad Boadh wahy. Gihn agweehge keá naa anyoadho yihr dhaano utaahngo abea ngo anyoadhe awaahn ni. ¹⁰Gihn agweehg Juoge upahdh kare wong cahng arob. Gihn agweehge beehda ubeehn giih maalo kedea giih wiih piny unweehd gene naa acielo tien ruohdh Jeacuu.

¹¹1:11 1:4; Rom 8:28-29 Giih nyepinye cang ge tiihj kaa dhe yoohn gihn agweehg Juoge kedea gihn arobe kejea utiihye. Juog thiow wo akwanye ne joe maa anweehd keehd Ngad Boadh nyoge ke nying gihre naa adaahde ke tiihyo kiin giihe naa agweehge coon. ¹²Wo akwanye beere tee Juog puojo puojo. ¹³1:13 4:30; 2Kor 1:22; Klo 1:5 Awaahn ni, wu thiow wu adoohng ne nyoge maa yaa Juog naa alihngu adiehj Ciig Beer ge rubo ke nying boadh wahyu. Naa ayiihu Jeacuu e Juog alaamo agiide rogu. Alaam ngo beehda Wahy Juog, e ateed naa ubeehn. ¹⁴1:14 2Kor 1:22 Noono e Wahy Juog e naa acub ne mieg won ne nyoadh ngo kejea gihn agwiir Juoge ke nying joe dhiilo kaa yoado. Cahng uyoad giih nu e naa cahng uyoado laahw wihj me ne cohg. Nea wa gihn nu e kea leeyo kaa amoar wiih Juog kii ngo.

Poal Akwahyo Kedea Koohr Juog Amuohje

^15-161:16 Klo 1:3 Ke nying gihn nu e a bar maalo ke muohj koohr Juog ke nyingu kedea ne kway Juog ke nyingu ke kaa alihnga ngo kejea Jeacuu Ruohdh ayiihu kedea yaa yiih lum Juog ke bang wiih piny cang ge nhyaaru nhyaaro. ¹⁷1:17 5:17; Klo 1:9-10 Thiow Juog Wuur, gihn e ne wuor Jeacuu Kriihjto Ruohdho, kedea e ge wiihe moar, ngo akwaya beere wahy Juog cube cubo yihru ne yab wudhu ungahyu Juog ne cohg. ¹⁸1:18 4:4; Klo 1:12 Juog akwaya thiow uyabe wudhu kedea umeenye aduunu ne gaahno e cwihny be diiw ke nying gihn acuohn Juoge wun ke nyinge, kedea amahr muuny giihe ge akobe kejea ge ucube yihr yaa adoohng ne joe. ¹⁹1:19-20 2Kor 13:4; Klo 2:12 Thiow Juog ukwaya uyabe wudhu ne ngey tee gihre ge tiihy rogo wo yaa ayiiho. Tee nu room kaa tee ²⁰1:20 Tiihy 2:33; Klo 3:1 gihn ameehg Juoge Ngad Boadh nyoge cahro yi thoo ucube ngo ukwiihye yi Dhaahr Maalo. ²¹1:21 6:12; Rom 8:38; Gal 4:8-9; Klo 1:13, 16, 20; 2:9-10, 15, 20 Kar Ngad Boadh nyoge en ne duohng wudh jaahe, kedea ruohdhe, maa dhaahre cang utoor ruohdh moogo me kaal wiihe. En ne duohng rog ruohdh wiih piny giih nud awaahn ni kedea uduohnge thiow rog ruohdh wiih piny giih udog tuohl. ²²1:22 1:10; 4:15; 5:23; Klo 1:18; 2:19 Giih ukuom cang ge acub Juoge yi cing Ngad Boadh nyoge kedea uyuge ngo ne ngaa me duohng akuud yaa yiiho. ²³1:23 Kuohm acielo keehd Kriihjto: 2:16; 4:1-16, 25; 5:30; 1Kor 12:4-11, 27; Klo 2:19Akuud yaa ayiiho acielo ke Juog: 2:14, 18; 4:1-6; Klo 3:15En ne thaahb giih nyepinye: 3:19; 4:10 Akuud yaa ayiiho e naa kuohm Jeacuu kedea e naa goan gihn thaahb, maa Jeacuu en ne thaahb giih nyepinye ke bang wiih ngoom. Ge anweehd udoohng gene ne kuohm acielo.

¹2:1 2:5 Jo wan, wu anaa aneehn nyoge maa athow yi wong Juog coon umodho, ke nying anyoohne giihu ²2:2 6:12; Jon 12:31; 14:30; Tiihy 26:18; 1Jon 2:16 ge na beehdu yihdh gen. Yihdh nihn nu cwihnyu anaa alogu ne yug kwaad giih reje yug yaa beed wiih piny kane kedea upiihu ne yiih giih ruohdh atiihb reje ge beehda ruohdh yaa adhahl lum Juog. ³2:3 5:6, 8; Rom 1:28; Klo 3:6 Wo cang, wo anaa ke roomo ke yaa nu dhahl Juog ge na beehdo ke dhe yoohn giih adhemuohm ge yuohd cwihnyo rog gen. Noono upiiho ne log cwihnyo ne tiihy giih daahd guohbo maa giih mooge me paro ke cwihnyo. Caahn e ke nying cahd dhaano utaahngo ge yuohd yi tiihy giih me reje, e kare anudo urahny cwihny Juoge rogo wa kaa arahny cwihnye rog nyoge mooge. ⁴2:4 Rom 8:39; 9:16; Jeam 5:11 Abea Juog beehda ngaa me duu cwihny caahn duohng yihre kedea nhyaahro gihn anhyaare won ngo duohng ne cohg. ⁵2:5 2:8; Rom 3:24; 6:13; Klo 2:13 Noono e Juog e naa acub kuowo yihro ke dhe yoohn Jeacuu keehd maa anahgo yaa anyoohne maa athow yi wong Juog me Juog anaa adhahlo. Beehda muuny Juog en naa boadh wun. ⁶2:6 1:3; Klo 2:12; 3:1 Yi nweehd gihn anweehdo keehd Jeacuu Kriihjto e wo ameehg Juoge cahro keehd Jeacuu beere wo nii ruohdh keehde Paar Maalo. ⁷2:7 1:7; Rom 5:20 Gihn nu atiihy Juoge beere deeh muuny anaa acube yihro ke beey mare ke nying Jeacuu Kriihjto ngo nyoadhe nyoadho yihdh nihn poohd ne wong maalo. ⁸2:8 Mat 20:15; Jon 4:10; Tiihy 15:11; Gal 2:16 Bang gihn muuny Juog e naa aboadh wun naa ayiihu, gihn moogo tooro maa aboadh wun. Padh gihn maa a’aay ke bangu e naa aboadh wun abea beehda muuny Juog cog en naa aboadh wun. ⁹2:9 Rom 3:28; 1Kor 1:31; 2Tim 1:9; Tii 3:5 Caahn e keá ngaa beel kejea yihre ne gihre maa ayuge ne boadh wahye. ¹⁰2:10 Tii 2:14 Juog Aciehg en naa acag won kedea uyuge won wa gihn kedea unweehdo keehd Jeacuu Kriihjto beere giih me beeye ge ne tiihyo. Giih beeye beehda Juog e naa agwiir gen yihro coon ne tiihyo.

Yihdh Nyoge Amad Jeacuue Cang

¹¹2:11-13 Rom 11:172:11 5:8Athoam: Gal 5:6; Pihp 3:3 Wu beehda nyoge me padh Judea kii nyoohdo. Yaa Judea, ge thoam ne nyoadh ngo kejea ge akwany Juoge ne joe, wu cuohn gene cuohno ne nyoge me kwihy Juog bang gihn wu be thoam. Abea thoam beehda tiihy dhaano utaahngo. Paru wudhu ke dhe yoohn kaa anaa abeehdu kii ngo coon. ¹²2:12 Rom 9:4; 1Kor 15:19; Klo 1:21-22; 1Th 4:13Wu kuu anaa akwany Juoge: 2:19 Coon ngo anaa akwihyu kejea Jeacuu beehda ngaa. Wu kuu anahg nyoge maa akwany Juoge ne joe, e naa gihn anahgu aleye noono. Gihr nyingu anaa atooro yi gihn ayug Juoge yihr joe wa kaa anaa acege ngo piny yihr gen. Wu abeehdo wiih piny e gihn me beer me gaahnu tooro kedea e Juog kwihyu. ¹³2:13 Abaahro ke Juog, akahl bang Juog 2:17; 3:6; 1:7; Gal 1:4 Abea awaahn ni ke dhe yoohn Jeacuu Kriihjto, e wu ge anaa abaahro ke Juog wu ameehg rem Jeacuu naa awuoj pinye nweehd ke Juog udoohngu ne nyoge maa akahl bang Juog.

^14-152:14 Doohr: 2:16; 4:3; Klo 1:20Nyethen dhaano acielo: 1:23; Rom 10:12; 1Kor 12:13; Gal 3:282:15 2Kor 5:17; Klo 2:14 Beehda Jeacuu ke ngude en naa adoohr won naa ayuge Judea kedea yaa padh Judea ne nyethen dhaano acielo. Thone ngahy yaadh maa ariihw e naa araany mahn gihn anaa keew Judea keehd yaa padh Judea kedea beehda en thiow e naa ayug loohnge giih tiihy Judea keehd gen utoor gihr nying gene. Ayuge wa gihn nu beere Judea kedea yaa padh Judea ge udoohng wa dhaano acielo me nyaahn maa anweehd keehde. E naa dhe yoohn adoohre nyoge noono. ¹⁶2:16 1:23; Rom 5:10; Klo 1:20-22 Ke dhe yoohn thon Jeacuu ngahy yaadh maa ariihw e naa araanye mahn gihn anaa keew gen kedea ke dhe yoohn thone thiow e naa ayuge gen wa dhaano acielo me nyaahn kedea uduue gen bang Juog. ¹⁷2:17 Tiihy 2:39 Noono upuohny Jeacuue nyoge cang ke Ciig Beer, ge rubo ke nying doohr. Ngo apuohnye yihru wu yaa padh Judea ge abaahro ke Juog kedea yihr Judea ge acahngo ke Juog. ¹⁸2:18 3:12; Rom 5:2 Kedea beehda ke nying gihn atiihy Jeacuue e ne meehg won cang, Ujudea kedea ngaa me padh Ujudea, beehn nyum Juog Wuur ke dhe yoohn Wahy Juog gihn acielo.

¹⁹2:19 2:12; 3:6; Judea 12:22-23 Ke nying gihn nu, e wu yaa padh Judea wu padh aleye keehdo. Awaahn ni wun maa Judea, ge yaa akwany Juoge ne joe, wu adoohng ne yaa tien paajo acielo kedea maa wu adoohng ne yaa dhe wod Paar Juog. ²⁰2:20 Mat 16:18; 1Kor 3:10-11; Any 21:14 Wu thiow, wu neehn kaaw amag wiih wod keehd gen kedea Jeacuu Kriihjto e naa meehn kaaw. Wod ngo anahg jo oohr maa yaa agamloohngjuog ge naa kaawe giih athob mag wiih wod keehd gen. ²¹2:21 1Kor 3:16 Kaano arumo e Jeacuu e ne mag wiih wod ne geero udoohnge ne gihn maa acub yihr Juog. ²²2:22 1Pii 2:5 Wu thiow ke dhe yoohn anweehd gihru ke Jeacuu wu uroomo ke kaaw amag wiih wod ka beed Wahy Juoge.

Tiihy Poal Ke Nying Yaa Padh Judea

¹3:1-3 Klo 1:253:1 Thijin: 4:1; Pihp 1:7; Klo 4:18; Pihl 1, 9 Ke nying muuny Juog e naa gihn kwaya Juog a Poal ge amag yi thijin ke nying puohny Ciig Beer yihru wu yaa padh Judea.

²Ngahya kedea ngo ngahyu kejea Juog ke dhe yoohn muuny gihre tiihj ne ngad oohr acube yihra beere gihn me beer tiihya tiihyo yihru. ³3:3 3:6 Juog gihn atiihye naa agweehge e keá nyoadho yihr dhaano utaahngo, ngo anyoadhe yihra kedea luube me noog ge anaa agweeda ke nying gihn anyoadh Juoge. ⁴3:4 Rom 16:24; 2Kor 11:6 Nea gihn agweeda kwaanu kwaano, e naa ka ungeyu kaa adeada yi gihn agweehg Juoge ke nying Ngad Boadh nyoge e keá nyoadho. ⁵3:5 Klo 1:26 Tiihy Juog naa agweehge e keá naa anyoadho yihr yaa umodho ngo anyoadhe awaahn ni ke dhe yoohn Wahy Juog yihr jo oohr kedea yihr yaa agamloohngjuog ge beehda abiohgrwaale. ⁶3:6 1:9-10; 2:13-14, 18-19; 3:9-11; Rom 16:25; Klo 1:26-27 Gihn kuu anyoadh Juoge beehda gihn ubeehn yaa padh Judea utiihy Juoge gihn me beer yihr gen ke dhe yoohn Ciig Beer ge meehg gen doohng naa acielo keehd yaa Judea bang unywaag gene gihn akob Juoge kea ngo utiihye. Jeacuu Kriihjto e naa ngaa ameehg gihn akob Juoge pahdh kare.

⁷Juog e naa ayug an ne ubaahng puohny Ciig Beer naa acube yihra. Ngo acube yihra kaa dhe yoohn tee gihre naa ameehge beehd riha. ⁸3:8 Wiiha ne caahn: 1Kor 15:8-10; Gal 1:13-16; Pihp 3:6-8; 1Tim 1:12-16 Juog abeero ke an ucube muuny yihra keehd ma nahga dhaano maa now me wiiha ne caahn kiin yaa yiiho cang ne raj. Ngo acube ne rob ke nying Ciig Beer yihr yaa padh Judea. Ciig Beer beehda giih beeye be thum ge yoad bang Ngad Boadh nyoge. ^9-103:9 1:43:10 1:21, 23 Juog muuny acube yihra thiow ne nyoadh ka ubeehne umeehge gihn kuu anaa anyoadhe pahdh kare. Juog ge acag giih nyepinye cang, naa athube ke coon, e gihre naa agweehge ke tiihyo keá nyoadho yihr nyoge. Keá nyoadho, beere awaahn ni, e akuud yaa yiiho, jaah kedea ruohdhe yi dhaahr maalo meehge ke ngahy ka nahg Juoge ngaa me ngahy luube ke dhog yiehdhe beehd. ¹¹Gihn nu atiihy Juoge wa ka kwaaye ngo ke gweehgo kedea gihn agweehge apahdh kare ke dhe yoohn Jeacuu Kriihjto. ¹²3:12 Rom 5:2; Judea 4:16; 10:19 Nweehd keehd Ngad Boadh nyoge kedea yiih lume ge ne meehg nyingo teehngo ne ci ne rob ke Juog ke gaahno yi cwihnyo. ¹³3:13 Klo 1:24 Wa maano, e nyingu akwaya kejea cwihnyu keá baadh ke nying ajohr gihn nu ayug riha bang gihn ajohr gihn nu kahl gihn me beer yihru ne moar wudhu.

Kaa Akwahy Poale Kii Ngo

¹⁴3:14 6:18-19 Caahn e awaahn ni ke nying giih ni e conga arunga piny ne kwaj yihr Juog Wuur. ¹⁵Juog ge e ne meehg joe ne yi maalo kedea wiih piny nudo. ¹⁶3:16 Klo 1:11 Juog ke nying giih beeye ge nud yihre Paar Maalo akwaya udeede aduuno ke dhe yoohn tee Wahy Juog. ¹⁷3:17 Jon 14:23; Epi 5:2; Klo 1:23; 2:7 Juog akwaya thiow umeehge Ngad Boadh nyoge beehdo yaa aduunu ke dhe yoohn ayiihu kedea a ukwahyo beere nhyaahro bieye nieng piny. ¹⁸3:18 Klo 2:2 Kaano arumo e wun kedea jo ayiih Juoge ne joe yihru ne tee me ngahyu deeh nhyaahro me kwaade tooro gihn beehdo keehd Ngad Boadh nyoge. ¹⁹3:19 1:23; 5:2, 25; 2Kor 5:14; Klo 2:9-10 Ne ngey nhyaahro gihr Jeacuu e duohng keraahyo ge be rom ree ke ngeyo cang, nyoadh ngo kejea koohmu ayaahng Wahy Juoge.

²⁰3:20 Klo 1:29 Juog ke puoyo udoare, e ngaa cub tee yihro me tiihyo rogo uyoado gihn me koa kwayo bange, wale gihn me koa paro. ²¹Juog uke puoyo ke run ke run yihdh akuud yaa ayiiho e tiihyo ke dhe yoohn Jeacuu Kriihjto. E noono.

Beehdo Naa Acielo

¹4:1 3:1 Nea maano e a Poal ge amag yi thijin ke nying gihn nahga ubaahng Jeacuu Ruohdh ngo ateeda yihru ne cohg kejea baru maalo ke beehdo me room ke ka anaa arob Juoge kea beehdu ke dhe yoohn anyoadh Juoge yihru naa ayiihu lum Juog. ²4:2 5:2; Klo 3:12-134:2 Rom 8:13; Gal 6:8; Klo 3:9 Wu keá nhyaam, wu keá beehdo e wu gwaay ke nyoge kedea nahgu nyoge me guum. Nhyaaru dhaano keehd me nahge ngaa me giih tiihye ge be pahdh yi cwihnyu. ³4:3 2:14-16; Klo 3:14-15 Kwaad gihr nyepiny cang tiihyu ngo ke nying utoor gihn me raany beehdo gihru naa anweehdu. Anahg Wahy Juog e naa ameehg wun nweehd ke dhe yoohn beehdo gihru e gihn me gied wun tooro. ⁴4:4 1:23; 2:18 Kuohm beehda acielo cog kedea Wahy Juog beehda acielo thiow wa ka nahge gihr nyepiny acielo cog e ne gaahno. Kedea gihn nu gaahno e naa acuohn Juoge wun bange ke nyinge. ⁵4:5 Jon 10:16; 1Kor 8:6Luogwahy: Mat 28:19; Rom 6:3-4 Ruohdho beehda acielo kedea yiiho beehda acielo, maa luogwahy beehda acielo. ⁶4:6 1Kor 12:6 Juog beehda acielo kedea e naa wuro yihr kwaad cang. En naa ruohdh nyepinye cang, Juog nud ke nyoge cang tiihj gihre yuge kaa dhe yoohn dhaano utaahngo.

⁷4:7 Rom 12:3, 6; 1Kor 12:11 Kwaad dhaano cang kiino amuoj ke muuny me ne keede kedea Jeacuu muuny acube yihr kwaad dhaano cang wa kaa apare.

⁸Ngo agweed yi kitaab Juog naa,

“Naa acea maalo kun ca e ngo akaahn nyoge maa amage ne maabuuye

kedea muuny ge acube yihr dhaano utaahngo.”

⁹4:9 Jon 3:13 Awaahn ni, “naa acea maalo kun ca” nyoadh gihn? Ngo nyoadh ngo kejea Jeacuu akuong mono piny yi ngoom ka me thuudh. ¹⁰4:10 1:23 Caahn e ngaan amon yi ngoom ka me thuudh e noono acielo e naa aci ka me baahr ukaale maalo kun ca ke nying ubeehn kwaad giih nyepinye cang utoor gihn me daag rog gen kuohn gen noono beed gene. ¹¹4:11 1Kor 12:28 Noono maa acube muunye yihr nyoge udoohng nyoge mooge ne jo oohr, kedea nyoge mooge ge adoohng ne yaa agamloohngjuog, e mooge ge yaa rob lum Juog kedea mooge ge kony yaa ayiiho kedea mooge ge puohny yaa ayiiho. ¹²4:12 1Kor 14:26 Giih nu ge acube beere yaa ayiih lum Juog rog gen gwiir gene gwiiro ne kony nyoge mooge maa ayiiho kedea ne meehg akuud yaa yiiho teehngo e beehda kuohm Jeacuu. ¹³4:13 Klo 1:28 Kaano arumo, e won tiehd ke karo cang wo wahdh ka doohngo ne dhaano acielo ke dhe yoohn ayiiho Jeacuu Kriihjto kedea ke dhe yoohn ungahyo beehdo ke Waahd Juog. Wo udoohng ne nyoge me wudhu ayahbo neehn mar Jeacuu Kriihjto kedea wo uroom ke Jeacuu yihdh giih ukuom cang.

¹⁴4:14 1Kor 14:20; Judea 5:13-14; Jeam 1:6 Wa maano, e wo buu unahg nyoge me neehn nyethen keehdo me wudh gen rom loo yihr yaa puohny giih puoge ge teel nyoge yihdh giih awuohye ke dhe yoohn giih waane ge tiihy gene. Wudh nyoge log gene loo wa gihr e athew kedea yamo ge loang wudh nyepinye. ¹⁵4:15-16 5:24:15 1:22 Nea kare, ne rob adiehj nhyaahro e wo udoohng wa mar Jeacuu ge en ne wiihe naa akuud yaa ayiiho e beehda kuohme ke ngude. ¹⁶4:16 1:23; 2:21-22; 4:13, 25; Klo 2:19 Jeacuu en ne nweehd kuohm ni utiihye tiehd ke dhe yooh me ne cohg kaano doong kuohm uteehnge ke dhe yoohn nhyaahro.

Kuowo Ke Dhe Yoohn Beehdo Me Nyaahn

¹⁷4:17-18 5:8; Rom 1:21; 1Pii 1:14 Awaahn ni, angweela piny yihru teeg mee, ke nying Jeacuu wu toohna toohno kejea wu keá beehdo ke beehd kwaad yaa kwihy Juog ge par giih me gihr nying gen tooro. ¹⁸Kwaad yaa nu gihn me rom gene ke ngahyo tooro. Ge nyoge me gihn me ngahy gene tooro kedea ge be daahd ungahy gene nyepinye e naa gihn ubahnge dhe yoohn beehdo me nyaahn ge anyoadh Juoge buu uyoad gene. ¹⁹4:19 Klo 3:5 Koohm gen ayaahr ne waany abea ngo kwihy gene kedea ge angeehr ne yug giih anyoohne kedea giih cwaahne e ayuohd cwihny gene yihdh gen.

²⁰Caahn e wun, Jeacuu kuu anaa ngeyo kaa dhe yooh me wa gihn nu. ²¹Ngahya kejea bange anaa alihngu, kedea naa anahgu joe, e adiehj yi Ciig Beer ge rub ke nying Jeacuu ngo apuohny yihru. ²²Ngo anaa arob yihru kejea wiiu dhe yoohn beehdo gihru naa coon, dhe yoohn anahgu nyoge me koag kaa giih ucahb me rwaahny wun. ²³4:23 Rom 12:2 Doohngu ne nyoge me nyaahn yi dhe yoohn par gihru. ²⁴4:24 2Kor 5:17; Klo 3:10 Dhiilu doohng ne nyoge maa ayoad dhe yoohn beehdo me nyaahn gihn acub Juoge yihru ubeehdu neehn en ke dhe yoohn beehd abiohgrwaal maa adiehr kedea beehdo me ne cohg me yea tooro anyoohne. ²⁵4:25 4:16; Klo 3:8-9 Jo wan, keá ngaa cahg toohd ke tahro keehdo. Wo beehda yaa akuud acielo tiehd keehd Jeacuu Kriihjto, caahn e robo kaa ather ke rogo. ²⁶4:26 Jeam 1:19-20 Nea dhaano angeeny kea roame cwihnye ubahnge adhemuohm be yuge kedea waare cwihnye ubahnge cahng be kwaar piny e ngeenyo poohd ne yi cwihnye, ²⁷kedea beehd dhaane e dhaano ree agwiire utoor dhe yooh me yoad atiihb ukeehge ree. ²⁸4:28 1Th 4:11 Kwaad ngaa na kwahdo, keá wiie kahw, uthube ke tiihj me beer me yaahr kuohm tooro yea, beere uyihdo ke gihn me konye ree ukonye yaa angoohng thiow.

²⁹4:29 5:4; Klo 3:8; 4:6; Jeam 3:10 Luube me reje keá robu, abea robu ke luub beeye e kahl nweehd kiin nyoge wa ka daahd. Wa maano, e ngaa lihng luube giih nu dhiil gag ke dhe yooh me beer. ³⁰4:30 1:13-14; Gal 5:25 Wu keá tiihyo keehd gihn me weehg cwihny Wahy Juog rahnyo. Wahy Juog en naa alaamo gihr Juog ne nyoadh ngo kejea wo udog bang Juog ne joe. ³¹Wiiu giih yug cwihny ne ngwedh, giih rahny cwihny ne kudhraa, giih ngeenyo, giih liny, giih raany nying nyoge. ³²4:32 Mat 6:14; 18:22-35; Klo 3:12-13 Abea beehdu beer ke rogu kedea yuog cwihnyu nea nyepiny ayug ree kedea wiiu luube piny ke keewu wa kaa awii Juoge ge piny yihru ke nying Ngad Boadh nyoge.

¹5:1 Mat 5:48; 1Jon 3:1 Me neehn maano nahgu nyethen Juog maa anhyaare e kea romu rogu rih Juog. ²5:2 3:17-18; 4:2, 15-16; 1Kor 8:1; 2Kor 5:14; Gal 6:10; Pihp 2:2; Klo 2:2; 3:14-15Ne gihr remo: Gal 1:4; Judea 10:5-10 Kedea cubu cwihnyu yi nhyaahro wa kaa anhyaar Jeacuue won, uwiie ree yi thoo ke nyingo. Wahye acube yi thoo ne gihr remo yihr Juog ke dhe yooh me nhyaar Juoge. Juog gihn atiihy Jeacuue ngo anhyaare.

³5:3-5 Gal 5:19-215:3 Klo 3:5 Me neehn maano nahgu jo yiiho, giih bal wale giih cwaahne wale giih lahj cwihny ge keá kuong ke lihngo kejea ge tiihyu tiihyo bange ge maahn nea ge yug yaa Juoge yugo. ⁴5:4 4:29; Klo 3:8 E thiow, keá ne ngaa thoohr lubo ne cud rih dhaano, wale keá ne ngaa yahdo kaa ayaany bal, abea nahge ke Juog cog e ne koohre muohju. ⁵5:5 Rom 5:17 Dhiilu ngo ke ngahyo kejea kwaad ngaa yug giih bal, wale giih cwaahne wale giih lahj cwihny, Dhaahr Jeacuu kedea Juog be kuonge ke yoado ne weey weey. Ngad lahj cwihny room ka ngaa me wuor giih tieng ne wuor Juog. ⁶5:6 Rom 1:18; Epi 2:3; Klo 2:4, 8; 3:6 Rogu keá weehgu dwaahngo yihr nyoge ke luub tooy cwihny, bang gihn kwaad luub nu ge ne weehg cwihny Juog rahnyo rog yaa be wuor lume. ⁷Caahn e wu keá mahd tiehd keehd kwaad yaa rob luub nu.

⁸5:8 Coon: 2:3, 11-12; 4:17-18, 22; Klo 3:7; Tii 3:3Nyoge me ngahy Juog: Jon 8:12; Klo 1:13; 1Pii 2:9 Coon wu anahg nyoge me beed yi muudho me Juog anaa akwihyu, abea naa adoohngu ne nyoge me ngahy Juog e wu tooro yi muudho. Nea maano e wu dhiil beehdo yi daahr Juog ⁹5:9 Gal 5:22-23 naa abiohgrwaale kedea ke tiihy gihn me beer kedea rob adiehr. Kaano wu niid ne nyoge me beed yi daahr Juog. ¹⁰5:10 Rom 12:2; 1Th 5:22 Ceju gihn meehg cwihny Juog mihno. ¹¹Cwihnyu keá thoohru ne yug kwaad giih cwaahne e yug yi muudho, abea dhiilu ngo ke cier piny kejea kwaad giih nu ge reje. ¹²(Keehd rob now ke nying giih tiihy gene ke piny kahl yaahr kuohm me duohng.) ¹³5:13 Jon 3:20-21 Abea nea kwaad giih nu tiihy gene ke piny, ge beehn wong daahr e kihd gen ke ngahyo thiow. ¹⁴5:14 Jeam 5:8 Bang gihn, gihn nii daahr ngo uneehno ne dahr. Ke nying gihn nu e ngo arob naa, “Yih ngaa aneno ni, tahngi uduu wahyi rihi keehdo kedea Kriihjto daahre yih umeenye.”

¹⁵Wa maano, cubu wudhu piny rih dhe yoohn ka beehdu kii ngo. Wu keá beehdo ke beehd nyoge me gihn me ngahy gene tooro, abea beehdu ke beehd nyoge me ngahy luube. ¹⁶5:16 Klo 4:5 Nea dhe yoohn tiihy gihn me beer nud e kea tiihyu ngo bang gihn awaahn ni piny anyoan ke giih anyoohne. ¹⁷5:17 1:17; Rom 12:2 Rogu keá yugu ne nyoge me wudh gen tooro, abea dhiilu cwihnyu ke deedo ne ngey gihn daahd Juoge bangu. ¹⁸5:18 Rom 13:13 Rogu keá wiiu yi koongo bang gihn ngo yihny wun now, abea tiihyu ke gihn me weehg Wahy Juog yaahng koohmu. ¹⁹5:19-20 Klo 3:16-17; Judea 13:15 Ge mahd wudhu kea rubu e wu puoj Juog e wu wahr wahy apoong Juog ke gen yi kitaab Juog kedea wahy poong Juog mooge. Kiidu wahr giih nu kiido e aduunu athoohru ne puoj Juog ne cohg. ²⁰Leeyu Juog Wuur yi kwaad gihr ukuom cang ke nying Jeacuu Kriihjto Ruohdho.

Dhe Yoohn Kaahn Paajo

²¹5:21–6:9 Klo 3:18–4:1; 1Pii 2:18–3:7; 1Tim 2:1-13; Tii 2:1-10; 1Jon 2:12-175:21 1Pii 5:5 Beehdu ke rogu e dhaano wuor leeb wad gen ne nyoadh ka wuoru Ngad Boadh nyoge.

²²5:22-24 Klo 3:18; Tii 2:5; 1Pii 3:15:22 1Kor 14:34-35 Wu maahn, wuoru leehb cuowu wa ka wuoru Ngad Boadh nyoge. ²³5:23 1:22; 1Kor 11:3 Dhecuow en ne wiihe ne lubo paajo, wa ka nahge Jeacuu en ne wiihe ne lubo ke nying akuud yaa ayiiho e beehda kuohme. Jeacuu e beehda ruohdh akuud yaa yiiho e ne boadh nyoge. ²⁴Wa maano e luub cuow cang ne teed gene dhiil maahne kaa lihngo, wa ka dhiil akuud yaa yiihoe lum Jeacuu ke lihngo.

²⁵5:25-28 1:23; Klo 3:19; 1Pii 3:75:25 3:19 E cuow dhiilu maahnu ke nhyaaro wa ka nhyaahr Jeacuue akuud yaa yiiho, adhaahr ucube ree yi thoo ke nying gen. ²⁶5:26 Luogwahy: Rom 6:3-4; Tii 3:5; Judea 10:22 Ree acube yi thoo beere akuud yaa yiiho yuge yugo utoor adhemuohme batien kaa aluoge yaa ayiiho ke piih ke dhe yoohn puohny Ciig Beer. ²⁷5:27 1:4; 2Kor 11:2; Pihp 1:10; Klo 1:22 Ree acube thiow beere akuud yaa yiiho mahd bange e ne cal cal, kihd awuohj, adhemuohm wale gihn me raaj me thiin tooro ree. ²⁸Cuow thiow dhiil gene maahn gen ke nhyaaro wa ka nhyaar gene koohm gen ke ngude, bang nhyaar dhaago nyoadh ngo kejea dhaano ree anhyaare. ²⁹Kihd ngaa me kwaahdh kuohme tooro, wa ka buohj dhaane ke cej cam me came kedea ubuohje ke koar kuohme utoor gihn me yoad ngo. Jeacuu thiow ubuohj ke nying akuud yaa yiiho wa maano. ³⁰5:30 1:23; 1Kor 12:27 Buohj Jeacuu ngahyo bang gihn wo beehda akuud yaa yiiho, ge beehda kuohme. ³¹Agweed yi kitaab Juog naa,

“Dhecuow wahn ge ke men,

ge wiie ke piny umade ree bang ciihe

beere ge udoohng ne kuohm acielo.”

³²5:32 Any 19:7 Yi gihn ni agweed, nud kaa adiehr me lum yea apoohdo e kuu anyoadh abea nea mara, e ngo rubo kaa nying Jeacuu kedea akuud yaa yiiho. ³³E thiow, lum ni be rubo kaa nying Jeacuu kedea yaa yiiho keed gen. Ngo teed ngo kejea kwaad dhecuow cang nhyaare ciihe wa kuohme, kedea kwaad dhaago cang wuore cuore.

¹6:1 Klo 3:20 Wu nyethen, wuoru weehwu ke meehu bang gihn e naa gihn me beer ke tiihyo. ^2-3Wuor wuru ke miihu e naa loohng wiihe ne maalo bang gihn, e naa loohng aceg piny kejea giih me beeye ke yoado ke nyinge. Noono e giihi rog gen tiihy gene tiihyo beeye mee kedea ubuur wiihi ke lwaar wiih piny kan.

⁴6:4 Klo 3:21 Abea wu ge wuro ke meehe, ngahyu nyethenu ke kaahno ke dhe yoohn puohny lum Juog. Gihn me raany cwihny gen keá yugu rog gen.

Dhe yoohn Beehdo Kiin Baahng Maa Yaa Mag Gen

⁵6:5-8 Klo 3:22-25; 1Tim 6:1-2; Tii 2:9-10; 1Pii 2:18-21 Wu baahng wuoru yaa tiihyu yihr gen, wiih piny kan. Wuoru gen ke cwihnyu maa athaar wa ka nahgu baahng Jeacuu Kriihjto. Yugu rogu ne kod kode nyum yaa tiihyu yihr gen. ⁶6:6 1Kor 7:22 Rogu keá yugo ne kod kode ke nyum gen keede ne wuor gen beere wu leey gene leeyo ge niid ge wun, abea yugu rogu ne kod kode ke cwihnyu me tar wa ka daahd Juoge, bang gihn wu beehda baahng Jeacuu Kriihjto. ⁷Tiihyu tiihj gihru kaa aduulo me cang udoohnge wa wu tiihyu ke yihr Juog abea padh yihr dhaano utaahngo. ⁸6:8 2Kor 5:10; Klo 3:24-25 Bang gihn ngo ngahyu kejea Juog akweehn ucube yihr kwaad ngaa tiihy gihn me beer, e kiin ngaa maa baahng ke ngaa me padh baahng be paahnge.

⁹6:9 Klo 3:25; 4:1; Jeam 2:1 Wu yaa yihru ne baahng me tiihyo yihru, ngahyu baahng giihu ke maa. Gihn me raaj keá cemu ke nying gen. Ngahyu ngo kejea wun kedea baahng giihu, ruohdhu beehda acielo cog ge beed Paar Maalo kedea ngo padh ngaa me paahng kiin nyoge.

Giih Acub Juoge Ne Kony Rogo

¹⁰6:10 Jon 15:5; 1Kor 16:13 Yi gug luube deedu cwihnyu yi yiiho gihru ke dhe yoohn tee Juog e acube yihru. ¹¹6:11-17 2Kor 10:4; 1Th 5:86:11 Jeam 4:7 Kaabu giih acub Juoge yihru ne kony rogu yihdh giih waane ge gweehg atiihb ukeehge ke nyingu. ¹²6:12 1:21; 2:2; 1Pii 5:8-9 Liny gihro be keehlo kaa nyoge me yihr gen ne kuohm wa mar dhaano utaahngo. Abea wo kag kaa jaahe kedea ruohdhe me kihd ge be neehn. Ge beehda atiihbe me yihr gen ne ruohdh me duohng me maang yaa beed yi muudho. Wo kag thiow kaa atiihb reje ge yihr gen ne ruohdh yi maalo. ¹³6:13 Rom 13:12 Ke nying gihn nu, kaabu giih acub Juoge yihru ne kony rogu. Nea gihn nu atiihyu e wu rom cuungo nyum ngad mahnu cahng ubeehn gihn raaje. Noono keehd me kagu uwahdhe guge e tienu be riidu ugoohdu. ¹⁴Caahn e magu adiehj lum Juog ke nyinge wa gihr thoon badho kedea beehdu naa abiohgrwaale wa gihr ngaa maa amag kuohd ne koar wiihe. ¹⁵6:15 Rom 10:15 Beehdu e wu ne wudh tieno ne puohny Ciig Beer e rubo ke nying doohr udoohnge wa e naa wuoy tiel yihru. ¹⁶Magu yiiho gihru beer mee bang gihn e naa kuohd gihru me nahgu maay utheehre giih atiihb ukeehg ge nyaahm ge bahne wun keehd gen. ¹⁷6:17 Judea 4:12 Yiihu boadh wahy gihn cub Juoge bang gihn gihn me raaj koare ke oogo wudhu. Yiihu lum Juog ge cub Wahy Juoge bang ngo beehda tong e naa acube yihru. ¹⁸6:18-19 3:14; Luk 18:1; Tiihy 4:29; Rom 15:30; Klo 4:2-4 Wu keá dhaahr ke kwaj yihr Juog ukonye wun wa kaa acub Wahy Juoge ngo yi cwihnyu. Ke nying nihn e wu keá gwaahg kedea e wu be dhaahr ke kwaj. Dhiilu kwaj ke nying yaa Juog.

¹⁹Kwahyu ke nyinga thiow, beere Juog lum roba cube cubo yihra yi yab dhiia uthuba ke rob beere giih Ciig Beer e kuu anyoadh ge puohnya puohnyo e lwahr tooro riha. ²⁰6:20 3:2; 2Kor 5:20; Klo 4:4 Keehd maa anaa yi thijin awaahn ni, a beehda ngaa maa akwany ne rob Ciig Beer gihr Dhaahr Juog. Caahn e kwahyu ke nyinga beere Ciig Beer roma kaa puohnyo e gihn me diera ke nyinge tooro.

Wiihw Lubo

²¹6:21-22 Tiicihcuj: Tiihy 20:4; Klo 4:7-8; 2Tim 4:12; Tii 3:12 Wado maa anhyaaro keraahyo e nyinge Tiicihcuj, ngaa ayiih lum Juog ucube cwihnye ne gwiir ngo, ka beehda kii ngo kedea gihn tiihya ge ukwaane yihru beere ge ngeyu ngeyo. ²²Ke nying gihn nu e naa aoohra ngo bangu ne ciihm cwihnyu kedea ne kwaan dhe yoohn ka beehd wane kii ngo yihru.

²³6:23 Doohr: 2Kor 13:11 Beehn Juog Wuur kedea Jeacuu Kriihjto cub gene doohr, ke nhyaahro maa yiiho yihr jo yiiho cang. ²⁴Kedea beehn Juoge cube muunye yihru cang, wu yaa anhyaar Jeacuu Kriihjto Ruohdho ke nhyaahro me be gug.