TIIHY JO OOHR

Tiihy Jeacuu Athaahb Jo Oohre

Rob Ke Nying Kitaab

Kitaab gihr Tiihy Jo oohr ngo thaahb lubo gihn agweed yi kitaab gihr Luka. Ngo nyoadh kaa anyaay lum Ciig Beer yi cing yaa ayiiho giih umodho ge anaa atiihyo e Wahy Juog e ne kaahn gen. Ciig Beer anyaay ke yi Jeruucalem kedea Judea maa Camaarya uwahdhe ke bang ungoom cang.

Kitaab gihn nyoadh kaa athub jo ayiihe umodho kiin yaa Judea uwahdhe kaa adoohng tiihy gene ne gihn maa ayiih upiny cang. Luka ngaa agweed kitaab gihn ngo arobe ne cohg yihr yaa ukwaan kitaab gihre kejea jo ayiih Dhaahr Juog ge padh yaa cyeja me rubo ke nying ruohdh Roama ge amag piny Judea. Arob Lukae thiow kejea dhe yoohn yiiho ke nying Jeacuu athaahdh dhe yiiho gihr Judea ge anaa anyoadh Juoge yihr gen.

Gihn wiihe ne maalo yi Tiihy Jo Oohr, ngo beehda tiihj gihn ayug Wahy Juoge. Wahy Juog e anaa akahl tee rog yaa ayiiho yi Jeruucalem cahng anaa abeehn Wahy Juoge kedea ubare maalo ke cohg jo doong akuud yaa ayiiho ke jo ayiiho kedea cub tee yihr gen.

Kaa Acaan Luube

Gwiihdo gihr cuude 1:1-26

Gug luub aceg Jeacuue kedea gihn ateede kejea utiihy ree 1:1-14

Ngaa aluuny kar Juudo 1:15-26

Cuude giih ne Jeruucalem 2:1-8:3

Cuude giih ne Judea kedea Camaarya 8:4-12:25

Waahdh Poal ne puohny 13:1-28:31

Waahdh puohny mar umodho 13:1-14:28

Amaad gihr Jeruucalem 15:1-35

Riown waahdh puohny 15:36-18:22

Dahg waahdh puohny 18:23-21:16

Poal amag yi thijin gihr Jeruucalem kedea Cejearya maa Roama 21:17-28:31

1

Jo Oohr Ge Koar Muuny Juog

11:1 Luk 1:1-4 Yih Thiopiihluj, kitaab gihn anaa agweeda umodho yihri ni, a anaa arubo yea ke nying giih anaa atiihy Jeacuue kedea giih anaa apuohnye naa athube ke tiihy puohny nyoge. 2-31:2-3 10:41; 13:31; 28:23; Luk 24:36-42, 46-51; 1Tim 3:16 Jeacuu ree anaa abeehne ne nyoadho yihr jo oohr, ge anaa akwanye batien thone tiel me thoohdh mee kedea ubeehde keehd gen ke nihn jiehariow beere ngo ngahy gene ngahyo ne cohg kejea ngo ngaa me kuow. Luube ge anaa aceg Jeacuue piny yihr jo oohr kaa tee Wahy Juog ke ngude. Arobe yihr gen beere ge urubo yihr nyoge kejea Juog daahd nyoge unahg gene yaa Dhaahre. Batiene e ngo atihng Juoge ke Maalo. 41:4-5 Luk 3:16; 24:49; Jon 14:16 Cahng anaa atihng Jeacuu Paar Juog, e en maa jo oohr ge anaa amahd ka maa acielo. Cahng nu e Jeacuu lubo arobe yihr jo waahdhe. Arobe yihr gen kea, “Yaage, wu keá aay yi geen Jeruucalem. 5Wura, Wahy Juog, e anaa aruba ke nyinge, uoohre yihru.”

Tiihy Acub Jeacuue Yihr Jo oohr

61:6 Luk 24:21 Cahng moogo dahng e Jeacuu anaa apeehny jo waahdhe kob gene, “Ngad puohny, unahg weehne e nu ubeehno, yihn maa wan, unahgo ruohdh doonge yi dhaahr Yijarael?”

71:7 Mak 13:32 Maa beehre ngo yihr gen, “Juog Wura e keede e ne ngahy cahng ngo maa ka uyug giih ni rog gen kii ngo. Padh tiihyu ungahyu gen. 81:8 Luk 24:47-48Giih ngahyu ke nyinga: 1:21-22; 2:32; 3:15; 5:32; 10:39; Jon 15:27 Abea gihn utiihyu beehda cidh ne rob giih apuohnya yihr nyoge. Tee ucub yihru nea Wahy Juog beehn wudhu, kaano arumo e giih ngahyu ke nyinga ge uteedu yihr yaa beehd Jeruucalem kedea cidhu ne teed gen yihr yaa beed wudh geedh piny Judea maa piny Camaarya kedea yihr yaa wudh geedh ungoom cang.”

Jeacuu Atihng Maalo Paar Juog

91:9 Luk 24:51; Jon 6:62; 1Pii 3:22 Naa athum Jeacuue ke rob yihr gen e ge awiihwe wiihwo, noono utihnge Maalo Paar Juog e ngo uneehno yihr gen 101:10 Luk 24:4 uwahdhe kaa arwaahnye yi lwahd. Abea ge apoohde e nying gen atal maalo ne maahnyo, e wuohdjuog ariow maa angaab waare me tar ne yim, ge anaa ne celang ucing gen 111:11 Luk 21:27; Any 1:7 urub gene kob gene, “Wu yaa Gaalili!1:11 Wuohnjuog jo Jeacuu cuohne e ge yaa Gaalili, muudiihrya gihr paar ge Jeacuu. Beeh teed wane yi lum atihng Juoge Jeacuu Maalo ne do Paar Juog. Jeacuu uduu wa kwaad kaano aniidu ngo e caa Maalo nu. Abea awaahn ni nyingu keá ngahn maalo ne maahnyo, bang gihn cahng uduue ngo poohd.”

Mathiia Akwany Juoge Kar Juudo

121:12 Luk 24:52 Kaano arumo e jo oohr ge adog geen Jeruucalem, e ge duu kaa wiih good Ulihbe.1:12 Ulihbe beehda kwaad yaadh me room ke yow bang gihn yea ne mow thiow. Kaa ngo thiow, cahng keehd geew. 131:13 Luk 6:14-16 Ubeehn gene yi buur geew uyedh gene yi wod maalo naa abeehd gene yea. Yaa anaa yi wod anahg ge Piihter, Joon, Jeamij maa Andrya kedea Pihlihb maa Thoamaj, Bartholomeao kedea Matheewo, Jeamij waahd Alpaawo, Cimoane,1:13 Cimoan gihn ngahj kejea yaa Roama ge be daahde umag gene paar Judea. kedea Juudo waahd Jeamij.

141:14 Luk 23:49 Yaa nu cang ge ne koag ke kway Juog ke cwihny ge acielo. Maahn mooge maa Maarya miih Jeacuu kedea wuud wur Jeacuu ge na ukwahyo keehd jo oohr tiehd.

15-191:18-19 Mat 27:3-8 Juudo Yijkaariod, naa angeye ngo kejea e tiihy gihn me raaj naa akahle nyoge maa amag Jeacuu, e ree angaabe ngaabo. Gihn nu e kuohme apahdho piny unahg ciihn yeye ne way oogo. Yaaj mooge, naa ayoad gene ngiihny anaa akaabe naa aluome Jeacuu, e puohdho kaa athowe yea ngo angeew gene ke ngiihny nu. Naa abeehn nyoge ne lihng gihn atiihy ree, e puohdho gihn angeew ngo acuohn gene ne ‘Akeldaama’, lum yea ke dhe paar gen: “Kaa awoj reme piny yea.”

Batien nihn me noog, naa aduu jo oohre ke yoohn good Ulihbe e amaad gihr yaa ayiiho ake piih. Yaa anaa kar amaad ge anahg kar nyoge jiehabiihj ke dhaano aduuno. Maa ayedh Piihtere maalo maa arube kea, “Yaage, yihra ne gihn me daahda ke robo yihru. Gihn raaj e atiihy Juudo Yijkaariod ngo beehde e ngo ngahyu. Jeacuu e naa anaa akwany ngo keehd won yi tiihj gihn tiihyo. Abea wiihe anaa abeehne ne waaro upaahre oogo rih Jeacuu kedea ubeehne ke nyoge ne nyoadh ngad puohny beere mag gene maa. Awaahn ni Juudo ngo tooro bango, ngo athow. Abea Wahy Juog, gihn beere rom tiihyo yihru ngo anaa arobe coon yihr Deabid ruohdh kedea urob Deabide ngo. Wo dhiil tiihj ke luub anaa agweed yi kitaab Juog ke nying ngaa uluuny kar Juudo.

20“Ngahda ngo ngahyu e gihn agweed yi kitaab Wahy Apoong Juog naa agweede naa,

‘Beehn tiihye wiie wa kaa araanye ngo.’

Kedea gihn anaa agweed naa,

‘Beehn puohdhe yiide,’

ngahda ngo ngahyu thiow!

21-221:21-22 Luk 1:2; 3:21; 24:51 “Beer nea neehn gihn nu e kea dhiilo dhaano acielo ke kwanyo me puohny yi lum gihn acahr Jeacuue yihr nyoge. Dhaano maa anudo ke won yi waahdh Jeacuu Ruohdh naa athube ke cahng anaa abeehn Joone ucube piih luogwahy yihr Jeacuu uwahdhe cahng anaa atihng Juoge ngo Maalo.”

23Batiene e nyoge ariow akwahny gene ke oogo, Jocebe Barcaabaj,1:23 Nyinge moogo anahg Jujtuj. kedea Mathiia. 241:24 Jon 2:24-25 Maa akwaj gene Juog kob gene, “Juog yih ge Ruohdh wan ni, ge ngahy giih nii cwihny nyoge beehd, nyoadh ngaan akwanyi kiin yaa ni ariow yihr wan. 25Beere ngaan ngo mahd yihdh jo oohr kar Juudo naa a’aay bang wan uyoade gihr wiihe.” 26Maa athoohr gene gaay ne kwany dhaano acielo kiin yaa ni ariow. E Mathiia e naa akwany ke gaay umade ke bang jo oohr ge anahg apaar wonge acielo, udoohng gene naa apaar wonge ariow.

2

Wahy Juog Kar Rob Ke Dhow Me Thoohdh Acube Yihr Jo Oohr

1Batien nihn apaar naa atihng Jeacuu Maalo, e jo waahdh Jeacuu ke kar gen cang ge anaa ka maa acielo yi wod me duohng. Cahng ngo anahg yaan Cahng Wahy Juog ge cuohn gene ne Paajkwa. 2Yi cahng nu, ke nyango, e duol ake lihngo wa ngoar deeh yamo me duohng. Maa abeehn duole upaahnge yi wod ne peg. 32:3-4 Luk 3:16 Kaano e gihn me wa leeb maaj aniid gene niido e wudh gen akiire ne kar naa acielo acielo. 42:4 Ubeehn Wahy Juoge uyaahnge gen: 4:31; 6:3, 5; 7:55; 8:17; 10:44; 11:15, 24; 13:9; 15:8; 19:2, 6Rob kwaad kaa acub Wahy Juoge yihre: 4:31; 10:45-46; 19:6; 1Kor 12:10; 14:2-12 Ubeehn Wahy Juoge uyaahnge gen ke tee gihre. Noono ubeehn gene oogo yi wod ne ci bang nyoge, uthub gene ke kaano ke rob keehd dhow me thoohdh, e ngaan rob kwaad kaa acub Wahy Juoge yihre.

5-112:7 1:11 Yi geen Jeruucalem, ge beehda geen Judea, Judea maa amag lum Juog ne cohg ge anudo. Ge anaa abeehn Jeruucalem ke bang wudh geedh ungoom ne yug giih kweehr yihr Juog. Ge abeehno kaa wudh pinye mooge. Mooge ge abeehno kaa yoohn Paarthyan maa Mede kedea Elamaad maa Mecopotaamya. Mooge ke yoohn Judea maa Kapadoacya kedea Poantuj maa Aacya. Mooge ge abeehno kaa yoohn Priigya kedea Pampiihlya. Nyoge mooge keew gen ge abeehno kaa yoohn Micihr kedea kuohn Liihbya ge cahng ke Ciriihna maa Roama. Nyoge me thoohdh thiow ge anaa abeehno naa alihng gene doohn nyoge. Abea naa awahdh gene, e wudh ge ake riihr bang gihn kwaad dhaano giih rob jo waahdh Jeacuue ge lihng yihre wa ge rob kaa dhe paar gen. Noono maa agaahy gene uteeng gene thaahdh gen teengo kob gene, “Wa yaa ni rub kan ge yaa dom Gaalili! Ge kuu akuong beehdo wudh geedhe giih abeehno ke yihdh gen! Dhe paaro ayoad gene ke kee? Dhogo, wo yaa Judea! Kedea dhog yaa alog rog gen udoohng gene ne Judea ke yoohn ka wuor gene Juog!”

122:12 1Kor 14:23 Wa kwaad kaano ariihr wudh nyoge nu, e ge ake thubo ke piehj ke rog gen kob gene, “Juog daahd gihn ke tiihyo yihr nyoge?”

13Abea nyoge mooge ge ake rubo, e ge ngier jo waahdh kob gene, “Ge beehda nyoge maa amuohl koonge.”

Gihn Arob Piihtere Yihr Nyoge Ke Nying Jeacuu

14Kaano e Piihter anyiig buud nyoge, en maa joe ge apaar wonge acielo ni. Utihnge duone maalo uthube ke rob kobe, “Wu yaa Judea giih abeehno ke kuohn mooge maa wu yaa beed geen Jeruucalem ni, lihngu gihn. Beeh teeda yi lum gihn ni atiihy ree yihru. 15Wa ge niidu kan ni, padh muohl e naa amuohl wane keehd kuong, wa kwaad ka rob nyoge mooge ngo keewu. Wa piny poohd ngej kedea cahng kuu aleehdho! 16Wa kuu amuohl. Gihn ayug ree rog wan beehda Wahy Juog e naa ayaahng wan ke tee gihre. Gihn acoon ge anaa arob Juoge yihr nyoge ke duon ngad agamloohnge me nyinge Jooel ngo ngahyu. Gihn nu e naa athob ree ke yugo tihn noon ni. Juog anaa koohbo yihr Jooel kea,

17‘Gihn e naa gihn uyuga nea Ngad Boadh nyoge beehne acahngo.

Wahy Juog ucuba yihr nyoge cang.

Nyedhoohy kedea nyetheamaahn giihu

lum Juog uteed gene wa mar yaa agamloohngjuog.

Yaa rihj maa ukiihye giihu

Juog lume unyoadhe yihr gen yihdh laahg.

18Adiehr muon keehd yaa ayiih luma,

cuow kedea maahn teega ucuba yihr gen thiow yi nihn nu

beere giih aroba ge teed gene teedo yihr nyoge

wa mar yaa agamloohngjuog.

19Kwaad giih me gaahy nyoge uyuga yey maalo uniid gen.

20Wong cahng ke ngude ree uloge udoohnge ne muudho.

E wong dwaahy thiow ree uloge kwaar udoohnge wa remo.

Giih ni rog gen uyug gene umodho nyum Cahng Duohng

e beehda Cahng Juog, cahng gug piny.

212:21 22:16; Rom 10:13 Abea umodho e nyoge me reje ge poohd kaa kihmo,

e Wahy Juog uoohra beere

yaa ukahl Wahy Juoge banga kar boadh wahy gen yoad gene yoado.’

Giih nu ge naa ateed Jooele.

222:22 Luk 24:19; Jon 3:2; Tiihy 2:43; 4:30; 5:12-16; 6:8; 14:3; 15:12; 19:11-12; Rom 15:19; Judea 2:4 “Wu yaa Yijarael, lihngu giih teeda. Wa yaa rubo yihru ke dhogu wa daahd ngo udoohngu ne yaa batien Jeacuu. Ngo ngahyu kejea Juog e naa aoohr Jeacuu yihro. Ngo ngahyu thiow kejea Jeacuu abeehno kaa yoohn bang Juog bang gihn Juog en naa ameehg Jeacuu thiehdh nyoge kedea e naa ameehg ngo tahng nyoge maa thow. Giih doong ge gaahy nyoge ge ayug Jeacuue kan yi geen Jeruucalem e ge uneehno yi nyingu. 232:23 3:15; 4:28; 7:52; Luk 23:33; 1Th 2:15 Anahg Juog e naa aoohr Jeacuu bangu maa akweer jo doong Judea keehde kedea ubeehn gene udog gene ngo ke cubo yi cing aleye maa abeehne ne gur ngahy yaadh maa ariihw ne thoo. Gihn raaj e tiihy gene ngo angahy Juoge bang gihn e naa agwiir ngo coon wa kaa agweehge. Agweehge kejea Jeacuu uthow ke dhe yoohn nu beere gihn me beer ke yoado. 242:24 3:15; Luk 24:5 Abea Juog Jeacuu abeehne ne tahngo naa athowe bang gihn Juog adaahd uduu wahye ree beere ngo be doohng ne maabuuj gihr thoo, thoo e raaj.

25“Luub arob Jeacuue ke nying thone ge anaa agweed Deabide coon yi kitaab Wahy Apoong Juog. Agweed Deabide kea,

‘Ngahyo kejea Juog ngad boadh won

ngo utahnge nea athow.

Bang gihn ateed Jeacuue kea

Juog be baahr ke buude.

26En naa gihn beehde e cwihnye med

kedea e lwahr tooro ree.

Abeehdo e ngo ngahy Jeacuue kejea keehd me thowe

e ngo umeehg Juoge cahro.

272:27 13:35 Bang gihn kare tooro umeehg Juoge kuohme tobo yi liel.

Kuohm ngaa maa amag lume ne cohg be weehge kwaahl.

28Adiehr muon,

Juog gaahn Jeacuue gaahno

kejea ngo umeehg Juog cahro keehdo

kedea ukedhe ngo Paare ka ubeehd Jeacuue ke mihn cwihny me duohng.’

Ge naa giih arob Jeacuue ge agweed Deabide yi Wahy Apoong Juog.

292:29 Tiihy 13:36 “Jo paar wan, adiehr dhiila kaa teedo. Deabid kuowo naa acoon athow ukoanye piny yi ngoom. Liene poohd nud kan keehd won uwahdhe cahng tihn. 30Deabid anaa anahg agamloohngjuog naa apoohde e kuow, abeehdo e giih anaa arob Juoge yihre ngahye. Anaa arob Juoge kejea, ngad dhe wod paare uyuge ne ruohdh alaam kwaar neehn mar Deabid. 31Deabid anaa arubo ke nying gihn utiihy ree wong maalo ke nying cahr Ngad Boadh nyoge kejea,

‘Jeacuu buu uwii Juog kur nyoge maa athow,

e kuohme buu meehge tobo.’

322:32 1:8 “Jo paar wan, kaa ya, ngaan atahng Juoge yi thoo beehda Jeacuu. Ateeda yihru kejea Jeacuu ngo acahr, bang gihn ngo aniid wane ke nying wan batien kaa acahre. 332:33 Acube ukwiihye Juog: 2:34; 3:13; 5:30-34; 7:55-56; Mak 16:19; Luk 20:42; 22:69; Rom 8:34; Epi 1:20; Klo 3:1; Judea 8:1; 1Pii 3:22Muuny Wahy Juog: 1:4; Jon 14:16-17; 15:26 Jeacuu bade atihng Juog Wahne maalo maa acube ngo ukwiihye kedea ucube Wahy Juog yihre wa kaa anaa akobe ngo coon umodho. Giih niidu ke nyingu kan awaahn ni kedea kwaad giih alihngu ke yihdhu thiow, beehda Wahy Juog e naa awuoj Jeacuue wudh wan, e naa meehg wan rob ke dhow thoohdh. 342:34-35 Luk 20:42-43; Judea 1:13 Deabid kuu anaa aci Maalo, abea ngo ateede kejea yi laahg, Juog aniide e urubo yihr Jeacuu kejea,

‘Piihi ukwiihya kan,

35uyuga yihn ne ruohdh lug yaa wiih ngoom.’

362:36 3:15 “Yaage, adaahd ungahyu ngo beer mee kejea Jeacuu Ruohdh e naa ngaa aoohr Juoge ne boadh won kedea adaahde ungahyu ngo kejea gihn me raaj atiihy jo doonge giiho naa anahg gene ngo. Abea Juog kuu atiihyo ke tiihy jo doonge giiho. Juog Jeacuu acube wiih koom ne ruohdh yaa ungoom.” 372:37 16:30; Luk 3:10, 12, 14 Naa lihng nyoge giih ni arob Piihtere, e wudh gen anaa acohd maa apeehny gene Piihter maa jo oohr kejea, “Jo wan lumu alihng wane abea yug wane gihn?”

382:38 3:19; Luk 3:3 E ngo abeehr Piihtere beehro kea, “Beehn dhaane rahny cwihnye bang anyoohne giihe naa atiihye beere piih luogwahy ke cubo yihre udoohnge ne ngad Jeacuu Ngad Boadh nyoge. Arumo e anyoohne giihe cang ge wii Juoge ke piny yihre. E thiow beere muuny Juog ge beehda Wahy Juog yoade yoado. 392:39 Epi 2:17 Juog coon umodho anaa arubo kejea Wahy Juog ucube yihr yaa acuohne bange. Juog awaahn ni, wu acuohne kejea beehnu bange, wun maa nyethenu kedea keehd yaa beed wudh geedh bahye.”

40Kaano arumo, e Piihter giih me thoohdh ge arobe yihr nyoge ke nying Jeacuu. Ateede kejea Jeacuu e naa Ngad Boadh nyoge. Batiene e ngo arubo thiow yihr gen teeg mee kejea tiihy gene kaa lum Jeacuu. Noono maa agooye wudh luube piny kea, “Konyu rogu ubahnge gihn me raaj wu be yoade neehn mar yaa tiihy giih anyoohne.” 412:41 2:47; 4:4; 5:14; 6:1, 7; 8:4; 11:21, 24; 12:24; 13:49; 16:5; 19:20; 21:20; 2Th 3:1 Nyoge me thoohdh lum Piihter abeehn gene ne yiiho, noono maa acub piih luogwahy yihr gen. Cahng nu nyoge alihbe adahg wudh gen awuoj piih luogwahy.

Yaa Ayiiho Ge Ake Nywaah Ke Rog Gen

42Ubeehd gene beehdo e ge puohny jo oohre puohnyo maa e ge ubeehdo beer mee ke rog gen ke nywaag amono wa kaa anyoadh Jeacuue ngo yihr gen maa ne cong wudh gen ka maa acielo ne kway Juog.

43Yihdh nihn nu, jo oohr nyoge na thiehdh gene thiehdho kedea kwaad giih mooge maa agaahy nyoge ge na tiihy gene tiihyo. Ke nying gihn nu e Judea mooge ge adoohng e jo waahdh Jeacuu ge be dhahl gene. 442:44-45 4:32-35 Yaa ayiiho cang ge na ubeehdo tiehd maa giih ne yihr gen ge na nywaag gene nywaago. 45Noono nyoge mooge kiin gen giih anaa yihr gen, ge na ngeew gene ke oogo upaahng gene ngiihny ke rog gen ubeehn dhaane ukaabe ke nye kar mare naa adaag yihre. 462:46 Luk 24:53 Noono ubeehde e ge uroohmo ke nying nihn yi diih laaro mar Wod Juog gihr Jeruucalem. Kedea ke nywaag amono tiehd ke bang yihdh miehy gen ke mihn cwihny yi koohdh gen. 472:47 2:41 Thiow e ge ubeehdo e ge muohj koohr Juog maa nyoge cwihny gen med rog gen thiow. Wa maano e nyoge me thoohdh maa ayiiho ge mahd bang gen ke nying nihn.

3

Piihter Ngaa Me Tiene Abaahl Ameehge Waahdh

13:1 10:3, 9, 30 Cahng man e cahng alaahngo kar caang kwaj, Piihter kedea Joon ge anaa acaa yi laaro gihr Wod Juog gihr Jeruucalem. 23:2 14:8 Naa awahnh gene buud Wod Juog e dhaano maa anyuol e tiene adwaany aniid gene niido dhe baab oaj me ne yi dwaar, e ngo apiih. Anahg kare me na kwaaye kaa cub yea beere ngo ukwahyo yihr yaa beehn yi laaro gihr Wod Juog Jeruucalem. 3Naa aniide Piihter maa Joon e ge caa yi laaro gihr Wod Juog, e cinge athaange thaango yihr gen e kwaj gen. 4Maa atal nying gene ne maany nyin, noono maa akoohb Piihtere yihre kejea, “Luu wongi bang wan.” 5E nyin wonge aloge ke bang gen ne maany gihn ucub gene yihre.

6Maa acahg Piihtere rob yihre, “Ngiihny me cuba yihri tooro. Abea gihn nud yihra ucuba yihri. Ke teeg Jeacuu Kriihjto, ateeda yihri kejea aj maalo ucaahdhi.” 7Umag Piihtere bad kwiihye ukonye ngo ke yedh maalo wudh tiene. Ke wong kaano e tiene naa anaa abaahl ge ake doohng teeg urome waahdh. 83:8 14:10; Jon 5:14 Noono ucuunge wudh tiene ne cohg kedea uthube thubo ke waahdh. Ucidhe yi laaro gihr Wod Juog keehd gen e ngo muohj koohr Juog kedea e caahdh kaa waahdh ngaa me cwihnye med. 9Amahr yaa anudo nyin aniid gene e ngo ucaahdho e ngo muohj koohr Juog. 10Naa angey gene ngo kejea beehda nyin na piih dhe baab, e ge ake gaahy kedea uriihr wudh gene yi kwaad gihn ayug ree rih nyin.

Kob Piihtere, “Teeg Jeacuu E Naa Athiehdh Dhaano”

113:11 5:12; Jon 10:23 E nyin angeehr batien Piihter maa Joon ucidhe ke gen kar Aar Caloamon ka kwahy yaa yiihoe yea.3:11 Yaa ayiiho ge ne kwahyo ke kaa nyinge Aar Caloamon. Naa aniid nyoge gen, e ge ake gaahy keraahyo maa agoohd gene kaa amahd yaa ayiihoe yea e thaahdh gen teeng gene teengo. 12Naa aniid Piihtere nyoge e ake thubo ke rob yihr gen kea, “Jo wan, wa wu agaahy yi gihn atiihy ree ni! Gihn e ne tal nyingu ne maany wan! Nea maru e ngahdu kejea beehda wan cog wa naa athiehdh ngaan anaa abaahle ne! Ka moogo thiow wudhu aparu kejea tee ayoad wane ke nying gihn nahg wane nyoge maa acub rog wan yihr Juog ne! 133:13 2:33; 7:32; Luk 23:13-23 Adiehj yi gihn atiihy ree e man: padh wan, wa naa athiehdh nyin. Ngaa athiehdh ngo beehda Jeacuu ke ngude. Ngo athiehdh bang gihn Juog, ge kuow,3:13 Piihter naa arube ke dhog Judea e ngo ake rubo ke nying Juog gihn wuor ge kuow gene ge cuohn naa Abraahm maa Yijaag kedea Jeakob kedea ge kuow gen mooge thiow. bad Waahde atihnge maalo naa acube teeg tiihy giih me gaahy nyoge yihre. Abea jo doong Judea ge akweer ke Waahd Juog maa apahdh gene rih ngo uteel gene ngo nyum Paantuj Pilaato ruohdh. Naa akoohb Pilaate kea Jeacuu lonye lonyo bang gihn awuohj maa ayoade rih ngo tooro, e lum Pilaato amaan gene kob gene Jeacuu be daahd gene. 14Jo doonge ge adaahd ubeehn Pilaate unahge Jeacuu! Jeacuu ge Juog ke ngude e naa aoohr ngo ni! Ngaa me kihd awuohj maa atiihye tooro! Naa akoohb Pilaate kea Jeacuu lunye ke oogo, e ge ake kweer kob gene nahge ke Jeacuu e ne nahg abea ngaa me raaj maa anahg dhaano e ne luny Pilaate oogo. 153:15 2:23-24; 4:10; 5:30-31; 10:39-40; 13:30; 17:31; Judea 2:10 Beehda jo doonge giihu ge naa anahg ngaan nyoadh dhe yoohn kuowo yihr nyoge. Abea Juog kuu atiihyo ke kwaad tiihy gen noono. Ngo ameehg Juoge cahro naa athowe. Wa naa cuude giih aniid Jeacuu ke nying wan batien kaa acahre. 163:16 Mat 9:22 Lum teed wane yihru e aman: nyin ni, beehda Jeacuu e naa athiehdh ngo.

173:17 Luk 23:34; 1Tim 1:13 “Jo wan, gihn atiihyu naa anahgu Jeacuu gihn ni yea ngo kwihyu. Abea jo doonge giihu nahg Jeacuu anaa acub gene yi cwihny gen. 183:18 5:42; Luk 24:27, 44-46 Juog coon umodho ngo anaa ateede yihr yaa agamloohngjuog kejea, ‘Ngad Boadh nyoge udhiil thoo.’ E naa kaa abeehn lum Juog upahdhe kare wa kaa adaahde. 193:19 2:38 Jo paar wan, nea neehn maano e kea maanu anyoohne giihu naa ayugu maa yiihu ngo kejea Jeacuu e naa ngaa aoohr Juoge. Noono e anyoohne giihu ge uwii Juoge piny yihru. 20Wa gihn nu e kaa ugwiiru rogu ne koar beehn Jeacuu Kriihjto. Ngo uduu bang gihn e naa ngaa akwany Juoge coon ne Ngad Boadh wun. 21Jeacuu dhiil beehdo Maalo kun ca, uwahdhe yi cahng ubeehn nyepinye cang uduog Jeacuue gen kar gen ne dug, wa kaa anaa ateede ngo coon keehd leehb yaa agamloohngjuog. 223:22-23 Tiihy 7:37 Moaje anaa arubo thiow kejea,

‘Juog ge Ruohdhu ni,

ngad paaru uoohre naa agamloohngjuog wa kaa aoohre an.

Dhiilu luub urobe yihru ke lihngo.

23Kwaad ngaan ukweer ke yiih lume

ukoy oogo kiin yaa Juog urwaahny wonge.’

243:24 3:18 Ngahda yaa agamloohngjuog cang uwahdhe Camweel maa yaa abeehno ke batiene ge anaa arubo kaa nying beehn Jeacuu ge beehne ne boadh won ne? Dhiilu lum gen ke lihngo.

253:25 Gal 3:8, 16 “Yaage kaa ya, beehda gihr ngudu awaahn ni, uyiihu lum Juog bahng gihn giih ateed Juoge yihr yaa agamloohngjuog ge ngahyu kedea bang gihn anahg yaa tien paaru ge naa amad lubo ke Juog. Paru wudhu yi gihn anaa arob Juoge yihr Abraahm naa akoohbe kea,

‘Nyoge cang ne dug ungoom kan

ge udooja kaa dhe yoohn kwaayi.’

263:26 13:46; 18:6; Rom 1:16 En naa kaa abeehn Juoge ukwanye ngaa na tiihyo yihre noono maa aoohre ngo yihru umodho ne dooj wun nea kwaad dhaano giih anyoohne ge wiie wiio.”

4

Piihter maa Joon Ge Akedh Nyum Jo Doonge

1-24:1-2 Caaduucean: 5:17; 23:8; Luk 20:274:1 Luk 22:4, 524:2 Cahro: 2:24; 4:33; 17:18; 26:23 Kaano arub ge Piihter maa Joone yihr nyoge, e yaa lam giih kweehr giih nyoge yihr Juog ge abeehn bang gen. Ge abeehno e ge caahdh kaa Caaduucean4:1-2 Yaa lam giih kweehr giih puohny Caaduucean ge ne yiih gene yiiho. Caaduucean kob gene kejea kare tooro yihr ngaa maa athow udoge cahro keehdo. E naa gihn maan gene rob kejea Jeacuu ngo acahr. kedea kapten gihr acaakere giih Wod Juog beer ge Piihter ge kwahg gene ke piny. Cwihny gen arahnyo rog jo oohr bang gihn ge urubo yihr nyoge kejea, “Jeacuu acahr adiehr muon.” 34:3 5:18 Maa abeehn gene umag gene Piihter maa Joon unyoal gen yi karkoohn uwahdhe kaa aniihn gene yi ngo bang gihn cahng anaa yuudho. 44:4 2:41 Abea keehd maano amag gen nu e nyoge me thoohdh luub Piihter naa arobe, ge alihng gene beer mee maa ayiih gene lum Juog. Noono udoohng akuud cuowe naa ayiiho ne kar nyoge alihbe abiihj.

5-6Ruuwow e Anaj kedea Kaaypaj, ge beehda jo doong yaa lam, wiih amaad gihr Akuud Judea4:5-6 Akuud Judea yea anaa nyoge 70. Nyoge mooge kiin gen ge Judea me beed wudh geedhe mooge, nyoge mooge kiin gen ge Judea me ngahy kwaan yihdh loohng Moaje. ngo ayab gene.

Joon maa Alekjander ge anudo thiow. Ge anaa anahg jo doong yaa lam coon. Waahd Kaaypaj maa Joon kedea Alekjander ge anudo. 74:7 Luk 20:2 Maa akahl Piihter maa Joon nyum gen maa peehny gen duug naa, “Wun! Kobu wu naa athiehdh nyin abaahl ne! Kobu dhaano nud maa acub tee me thiehdh nyoge yihru! Beehda ngaa e naa arom tee nu ke cubo yihru?”

84:8 2:4 Gihn nu arumo e Piihter dhog gen abeehre beehro beer mee ke nying tee gihn acub Wahy Juoge yihre kea, “Wu ruohdhe kedea wu jo doong paajo 9ngahda wa peehnyu kaa nying kwaad gihn beer atiihy ree rih nyin tiene abaahl ni kedea ke dhe yoohn athiehdh wane ngo kii ngo? 104:10 3:6, 15 Nea wa peehnyu kaa nying giih nu e kea beeh teeda ngo yihru kejea, nyin athiehdh kaa tee maa abeehno kaa bang Jeacuu Kriihjto! Cwihnya ne bange ungahyu ngo wu yaa Yijarael ke karu cang kejea nyin beehda Jeacuu e naa athiehdh ngo. Wu jo doong paar wan, Jeacuu Kriihjto ngad Naajaread ngo kuu anaa anhyaaru ne weey weey, ubaru maalo ke tiihy gihn me raaj ree naa aguru ngo ngahy yaadh maa ariihw ne thoo. Abea Jeacuu kuu awii Juoge yi thoo wa kar cwihnyu. Teeda teedo yihru ke lubo maa athiir kejea Juog Jeacuu ameehge cahro ukuowe batien kaa athowe.

114:11 Luk 20:17; 1Pii 2:4-7 E naa kaaw gihn akweer yaa geere keehde

e naa adoohng ne meehn wod.

124:12 Mat 1:21; 1Kor 3:11 “E thiow yaa beed bang upiny kan cang boadh wahy gen yoad gene kaa nyinge, bang gihn ngaa moogo me nud tooro maa acub Juoge piny ne Ngad Boadh nyoge.”

13Naa aboar yaa akuud Judea Piihter maa Joon beer mee e ngo aniid gene niido kejea ge rubo e lwahr tooro rog gen. Gihn nu e ge ake cwaahng. Abeehdo e ngo ngahy gene kejea Piihter maa Joon ge nyoge me kuu angiiho ke rob nyum nyoge. Abea anaa angahy gene thiow kejea Piihter maa Joon puohny lum Jeacuu ngo acub gene yi cwihny gen ne cohg. 14Yaa akuud ge anaa adaahd ukihm gene ge Piihter ke gihn me raaj beere ge be dog rob ke nying tee gihr Jeacuu. Abea angahy gene kejea ngaa athiehdh nud kedea uneehno yihr nyoge maa angahy nyoge thiow kejea tee gihr Jeacuu e naa athiehdh ngo. 154:15 5:34-35 Kaano e ngo arob gene kejea beehn yaa ni ci gene oogo udoohng gene ne gweehg ke rog gen. 16-174:16 Jon 11:474:17-19 5:28-29, 40 Maa aroam gene cwihny gen kejea, “Ngo be daahdo ubeehn rob ke nying Jeacuu unyaaye ke kiin nyoge. Abea ne cohg gihn e ne rom ree ke tiihyo yihro! Gihn e nuu mahn yaa ni ubahnge nyoge be puohny gene ke nying Jeacuu! Kedea beehda ngaa noono e nuu urom ngo ke yiiho yihro kejea yaa ni yihr gen tooro teeg Jeacuu! Ngaa e ne kwihj ngo kejea dhaano athiehdh gene! Nea neehn maano kea ciero ngo yihr gen teeg mee kejea ge keá cahg rob keehdo ke nying Jeacuu.”

18Naa athum gene ke gweehg e Piihter ge ke Joon ge acahg gene kaa cuohno maa teed gene ngo yihr gen kejea, “Keá cahgu ke tumo keehdo kejea wu upuohnyo maa wu urubo ke nying Jeacuu.” 19Maa abeehr Piihtere maa Joone ngo yihr gen, “Wu ne rob gihn athiir nyum Juog yihr wan: lihng wane lum maru ubahnge lum Juog be lihng wane ne? 20Kare tooro yihr wan ubahnge wa be rubo ke nying kwaad giih aniid wane ke nying wan kedea kwaad giih alihng wane ke yihdh wan.”

21Kob yaa akuude yihr Piihter maa Joon naa lony gen, “Awaahn, wu alony wane. Abea ne dog wane wun ke maa e wu urubo ke nying ngadu noono, e gihn nii ngo uniidu!” Yaa akuud ngo angahy gene kejea nyoge cwihny ge amihno maa ge apiih ne wuor Juog bang gihn aniid gene nyin e ngo athiehdh beer mee. 22Thiow nyoge cwihny gen amihno upuoj gene Juog bang gihn nyin athiehdh anahg ngaa me duohng me rune jiehariow ubar wonge.

Yaa Ayiiho Ge Daahd Teeg Aduulo Bang Juog

23Batien kaa alony Piihter ge ke Joon e ge adog bang yaa gen, uteed gene gihn arob yaa akuude yihr gen 24Kaa alihng jo yiihoe giih arob Piihtere maa Joon, e ge apiih ne kway Juog ke cwihny gen acielo kob gene, “Juog Ruohdh, teegi e ne kaal wudh giih nyepinye cang, bang gihn yih naa acag maalo ke piny maa nahme kedea giih ne yihdh gen cang. 25Wa e niidi kan ni wa ne yi gihn me teeg bang gihn yaa akuud ge daahd upuohd gene wan. Gihn teeg e yoad wan ngo uroomo ke gihn teeg ge anaa ayoad ngadi Deabid ge beehda kuow wan me duohng. Lume naa arobe ngo ngahyi naa akoohbe kea,

‘Amahr tien paajo cwihny gen arahnyo rih Juog

kedea ge daahd umaahd gene ngo.

Ngahda ge nyoge me wudh gen tooro ne cohg!

26Ngo apar amahr ruohdhe giih tien paajo

kejea Juog rom gene kaa taayo yi liny.

Ge daahd unahg gene Ngad Boadh nyoge.’

274:27 Ruohdh Eroade: Luk 23:7-11Pilaato: Luk 23:1 E naa gihn koohb wane kejea gihn ayoad wane wa gihn arob Deabide. Bang gihn, gihn arob Deabide ngo anaa apahdh kare yi geen Jeruucalem naa abeehn Eroade ruohdh maa Pilaato ubeehn gene keehd acaakere ne mag Jeacuu. 284:28 2:23 Yaa akuud ge adaahd unahg gene Jeacuu ne daahd dhe yoohn liny ke yihn. Abea keehd maano atiihy gene gihn nu raaj nu, e ngo anahg yihn naa agwiir ngo wa gihn nu coon beere gihn daahdi yug gene yugo. 294:29 Epi 6:19 Juog beehn ne kony wan. Giih reje ge daahd yaa akuude ke tiihyo rog wan, nea wa urubo ke nying Jeacuu, ge ngahyi. Wa beehda yaai maa aoohri, cub teeg aduulo yihr wan beere wa urubo e lwahr tooro rog wan. 304:30 2:22 Cub tee yihr wan uthiehdh wane nyoge kedea cub ngo yihr wan beere kwaad giih ni teeg ge gaahy nyoge rog ge yug gene yugo beere ngo ngahy nyoge ngahyo kejea yih naa akwany Jeacuu.”

314:31 2:4 Naa athum gene ke kway Juog arumo e kaa anaa apiih gene yea ni ree ayahnge yahngo une piny med medi upahng koohm gene keehd Wahy Juog. Noono e ge ake thubo ke puohny lum Juog keehd teeg cwihny, e lwahr tooro rog gen.

Yaa Ayiiho Ge Beehdo Kaa Nywaahg Ke Rog Gen

324:32-35 2:44-45; 6:1; Luk 14:33; 18:22 Jo yiiho cang ge abeehdo e rog gen nhyaar gene nhyaaro. Maa ge abeehdo e ge nyoge me lum gen acielo. Keehd maa anahg gene amahr nyoge, e ngaa maa ngad wahro me cwihnye diiw atooro. Bekihd ngaa me rubo kea, “Giih ne yihra ge beehda giiha a keeda.” Bang gihn kwaad giih gen naa anudo yihr gen ge na nywaag gene nywaago ke rog gen. 33Noono e jo oohr ge adoohng ne nyoge me teed ngo kejea, “Jeacuu anaa acahr naa athowe.” Maa abeehn Juoge thiow maa adooje gen cang keter. 34Gihn maa acahg daag yihr gen atooro. Bang gihn kwaad yaa yihr gen anaa giih nyepinye ni, keehd wuude ge na ngeew gene ke oogo ukahl gene ngiihny kahlo yihr jo oohr giih Jeacuu. 35Noono upaahng jo oohre ngiihny paahngo yihr nyoge cang, e ngaa man kaab nye kaa adaag yihre.

Barnaba Ngiihny Acube Yihr Jo oohr

36Dhaano acielo anudo me nyinge Jocebe4:36 Jo oohr nying tuod Jocebe acag gene ne Barnaba. Lum yea kejea ngaa me ciihm cwihny nyoge. ngad dhe wod Leabi. Tiene aay ke dom Caaypruj. 37E Barnaba puohdh mare ke ngude angeewe oogo maa ayoade ngiihny ayoade ucube gen yihr jo oohr.

5

Dhaano Ge Ke Ciihe Giih Waal Adog Rog Gen

1Nyin moogo anaa anudo me nyinge Anaanya maa ciihe Capiira. Naa aniid gene nyoge mooge e giih gen ngeew gene ke oogo ne kahl ngiihny yihr jo oohr, e puohdh gen angeew gene oogo thiow. 25:2 4:35 Goan ngiihny mooge akan Anaanya e ngo ngahy ciihe. Naa abeehne ne cub ngiihny e akobe kobo yihr jo oohr kea, “Puohdha angeewa oogo. Ngiihny ni ge naa ayoada cog naa angeewa puohdho oogo. Kaabu gen ne kony nyoge.”

35:3 Jon 13:2 Naa alihng Piihtere rob Anaanya e ake rubo yihre kobe, “Anaanya! Yih ngad toohd! Gihn e meehgi rihi dwaahngo yihr atiihb ukeehg adhaahr urobi toohd nyum Wahy Juog? Nea yihn kii kwihj Wahy Juoge e goan ngiihny ge akani! 4E anaa apoohde puohdho kii ngeew oogo ngahda puohdho anahg gihri ne? E thiow naa angeewi ngo oogo ngahda ngiihny ayoadi ge anahg giihi? Awuoj gihn atiihyi beehda gihn apari ngo kejea Juog romi kaa waalo wa mar dhaano utaahngo me neehn wan!” 5Nye kaa alihng Anaanyae gihn arob Piihtere e ngo ake pahdho ne wad uthowe. Yaa aniid gihn atiihy ree ge atud yi tiihy Juog. 6Noono ubeehn yaa rihje ubahj gene kuohm Anaanya keehd waaro ukedh gene ngo ne koanyo.

7Batien caae adahg e ciih Anaanya acaa ne beehno, abea e gihn ayug ree anaa akwihye. 8Maa apeehny Piihtere ngo kobe, “Capiire, teed gihn maa athiir yihra ne cohg. Beehda ngiihny ni ge naa ngiihny ayoadu naa angeewu puohdho oogo?” Maa abeehr Capiire ngo kobe, “Ayiih, ge naa kar gen noono cang.”

95:9 1Kor 10:9 Kaano e Piihter acahg rob yihre kobe, “Gihn ne cohg uyoadu Wahy Juog upelu yea wu ke cuori? Yaa rihj naa anaa aci ne koany cuori ge aman aduuo. Yih kedh gene ke ne koanyo awaahn ni thiow!”

10Ke wong kaano e ngo anaa buohb piny ke pahdho nyum Piihter, abea e naa thone noono. Ucahg yaa rihj giih atudo ngo kaa tihngo ne koanyo buud cuore. 11Naa alihng gihn atiihy ree, e deeh lwahr me duohng ke nying gihn ayug Juoge ngo apahdh rog nyoge cang, yaa ayiiho kedea nyoge me padh yaa ayiiho.

Nyoge Me thoohdh Ayiiho Ke Nying Giih Teeg Naa Ayug

12-145:12 2:22; 3:115:14 2:41 Yihdh nihn nu e yaa ayiiho cang ge na kwaay mahdo ka maa acielo yi Aar Caloamon kar kwaj gihr gen. Yihdh nihn nu thiow e jo oohr kwaad giih mooge me thoohdh me gaahy nyoge ge na tiihy gene tiihyo. Jo oohr keehd me na puoj nyoge gen, e bekihd ngaa me tahr ngo ke toohd kea e beehda ngad gen. Noono unahge ke ngaa ayiih lum Jeacuu e ne mad gene bang gen. E naa kaa abeehn cuow maa maahn me thoohdh udoohng gene ne yaa ayiiho yihdh nihn nu thiow. E jo oohr kwaad giih mooge me thoohdh me gaahy nyoge ge na tiihy gene tiihyo. 155:15-16 19:11-12; Luk 4:40 Bang gihn jo oohr giih me gaahy nyoge na yug gene yugo, e naa gihn abeehn nyoge ukahl gene yaa atwaany dhog yiehdhe ne piehl piny. Nyoge apiehl yihdh yiehdhe beere nea Piihter ukahnho ke kaa ngo e tube ucidho ke wudh yaa atwaany. 16Nyoge me thoohdh me beed ka me cahng ke geen Jeruucalem ge anuno e ge bien nyoge maa atwaany kedea e ge piej yaa rog gen anaa atiihb ukeehg. Jo nu cang ge athiehdh.

Wuohnjuog Jo Oohr Ge Alonye Oogo Yi Karkoohn

175:17 4:1-2 Kaaypaj kedea yaae ge cuohn ne Caaduucean cwihny gen arahnyo ke nying gihn abeehn nyoge me thoohdh uyiih gene puohny jo oohr. 18Noono umag gene jo aoohr ukedh gene gen yi karkoohn kar nyoge maa now. 195:19 12:7-10 Abea yi diehr waahr, e wuohnjuog dhog wuude giih karkoohn ayabe ukoole jo oohr naa amag oogo. Maa arube yihr gen, 20“Cidhu yi laaro gihr Wod Juog ubaru maalo ke puohny wa kwaad kaa acoon. Rubu ke nying Jeacuu ngaa cub kuowo me guge tooro yihr nyoge.”

Jo oohr Ge Apuohd Ke Nying Giih Puohny Gene

21Lum wuohnjuog ayiih jo oohre. Ke nyango coon e ge acaa yi laaro ne puohny nyoge.

Kaaypaj maa yaae, jo doong Judea yaa akuud ge acuohn gene beere ge umahdo. Batiene e lubo arob kejea kahl jo oohr nyum gen. 225:22-24 12:18-19 Abea naa awahnh acaakere giih aoohr yi karkoohn e jo oohr ge kuu ayoad gene. Noono udog gene ne teed gihn atiihy ree kob gene, 23“Naa acidh wane, e dhog wuud karkoohn cang ge ayuud wane e ge atoag ne dihng dihng kedea yaa koar ge ayoad wane ke kuohn gen. Abea naa ayab wane dhog wuude, e gahng ke dhaano acielo kiin jo oohr maa ayoad wane.” 245:24 4:1 Naa alihng jo doong yaa lame ngo e wudh ge anaa cohd ke gihn atiihy ree. Kapten ge wiihe ne karkoohn ngo agaahy thiow ke kaa a’aay jo oohre kii ngo.

25Nye wong kaano e naa arub dhaano mooge yihr gen kobe, “Yaa anaa amagu ne waahro, ge anaa akedhu yi karkoohn, ge ne cuudi puohny nyoge yi laaro ke kwaad giih gen noono.” 265:26 Luk 20:19; 22:2 Kaano e kapten ake cidho keehd acaakere ne kahl jo oohr nyum jo doonge. Ge akahl gene e cingo kuu ajag rog gen, bang gihn kapten ngo atud ke wahye maa wahy acaakere giihe ka moogo e ge maahd nyoge maahdo.

27Naa akahl gen ne cuungo nyum yaa akuud, e ge apeehny Kaaypaje kea, 285:28-29 4:17-19; Mat 27:25 “Ngahda anaa amahn wane yihru kejea wu keá cahg puohny ke nying Jeacuu? Awaahn ni yi geen Jeruucalem ngo amoru ke puohny gihru kedea ngo akedhu yi wudh nyoge kejea rem Jeacuu naa yi cing wan!”

29Batiene e Piihter arubo ne jaahy giih arob rog gen kobe, “Jo doonge, adiehr muon ateedu yihr wan kejea wii wane puohny lum Juog. Abea ateed Juoge yihr wan kea puohny wane lume. Nea maru, e lum ngaa e ne tiihj! Lumu wale lum Juog? Nea mar wan e lum Juog e ne tiihy wane keehde abea padh lum dhaano utaahngo. 305:30-31 3:15 Anahg wun naa anaa amag Jeacuu uguru ngo ngahy yaadh maa ariihw. Wu naa anahg ngo. Abea Juog e naa anaa atahng ngo naa athowe. 31Wiihe atihng Juoge maalo ucube ngo ukwiihye ne ruohdh me e ne boadh nyoge, beere wo yaa Yijarael dhe yooh yoado yoado me maano anyoohne giiho. Noono e Juog anyoohne giiho ge wiie ke piny yihro. 325:32 1:8; Jon 15:26-27 Giih nu ge aniid wane ke nying wan kedea uthub wane ke teed gen yihr nyoge. Juog thiow Wahy Juog awuoje wudh wan ne muoj wan ke tee me thiehdh nyoge bang lum Juog ayiih wane. Tee ngo aay ke bang Juog ke ngude. Nea neehn maano kea dhiilu lum Juog ke yiiho.”

33Naa alihng yaa akuude lum arob Piihtere e cwihny gen ake rahnyo ne cohg ukoohb gene kejea nahg jo oohr. 345:34 Gamaliel: 22:3 Abea dhaano acielo kiin gen me nyinge Gamaliel a’aj maalo. Ngo anahg ngad Paarijea kedea anahg ngad puohny loohng Moaje. Gamaliel anahg ngaa me lume ke wuoro. Gamaliel a’aj maalo maa arobe ngo kejea meehg jo oohr ci oogo beere ngo urubo. Naa aci gene oogo 35e ake thubo ke rob kobe, “Wu ruohdhe maa yaa Yijarael, coaru wudhu beer mee, e gihn daahdu ke tiihyo puud kuu atiihyu. 365:36 21:38 Yi run maa abar nyin me nyinge Thoadaj anaa apaahr maalo kea e ngaa moogo me teeg. Nyoge kar jiehabiihje angween rog gen anaa ayug gene ne yaa batiene. Abea naa abeehne ne naah e yaa batiene ge akeedho cang utoor gihn maa acahg ke lihngo ke nyinge. 375:37 Luk 2:2; 13:1-2 Batien Thoadaj, e ngaa moogo adog tuohl me nyinge Juudo ngad dom Gaalili. Nyin anaa atuohl yi wong anaa ayug akweehn gihr nyoge. Yihre anaa nyoge thiow maa yaa batiene. Abea naa anahge e yaa batiene ge akeedho. 38Abea yi gihn nahgo yea awaahn ni, teeda teedo yihru kejea wiiu gen uaay gene. Bang gihn nea gihr gen noon ni tahr gene beehda tiihy ngaan cuohn ne Jeacuu e gihr nyinge utooro. 39Abea nea beehda tiihy Juog e ngo buu urom ree ke leehwo yihru. Adhaahr e rogu e nuu uyoadu e wu keehg kaa Juog.”

Kaano e lum Gamaliel alihng gene abea padh ke cwihny gen cang. 405:40 4:18; 5:28 Noono e ngo amad gene kejea puohd jo oohr abea gihn maa arob ke nying naahg tooro. Kaano e jo oohr ge adog ke cuohno maa apuohd gen kedea urobe yihr gen kejea ge keá cahg puohny ke nying Jeacuu keehdo. Batiene e ge ake lonyo. 415:41 Luk 6:22-23; 1Pii 4:13 Naa a’aay jo oohre kar amaad e ge a’aay e cwihny gen amihno. Cwihny gen amihno bang gihn ge aniid Juoge ne nyoge me rom giih ajohr ke guumo ke nying Jeacuu. 425:42 Jeacuu ge Ngad Boadh nyoge: 9:22; 17:3; 18:5, 28; Luk 24:25-27 Noono arumo ubar gene ke maalo ke puohny nying Jeacuu ge Ngad Boadh nyoge, ke nying nihn ke bang yihdh miehr maa yi laaro gihr Wod Juog.

6

Nyoge Me Kony Jo oohr Ge Akwany

16:1 2:45; 4:35 Yi nihn nu, e nyoge me thoohdh mee ge adoohng ne yaa yiiho. Noono e caame ge na paahng jo oohre paahngo yihr gule giih anudo. Kaano e lubo ake thubo ne moar moar ke piny. Judea giih rubo ke dhog Griihge kiin yaa ayiiho ge ake ngoan kejea gule giih gen giih agunyo ke yugo rog gen. Kob gene yi paahng caame e gule giih gen muoj kaa giih me noog abea gule giih Judea ge abeed Jeruucalem muu gen ge ke cubo beer mee. 2Gihn nu arumo e jo oohr, amaad abeehn gene ne yugo keehd yaa yiiho cang. Maa arub gene kejea, “Yaage yihdh nihn ni, gule me thoohdh yihr gen tooro gihn me cam gene. Tiihy wane gihn? Wii wane puohny lum Jeacuu kedea unahge caame ge ne paahng wane ne! Ree be rome yugo wa gihn nu. Ngweehn ubar wane maalo ke yug tiihj gihn acub Jeacuue yihr wan. 36:3 1Tim 3:7-13 Nea neehn maano e wa daahd ngo ukwahnyu ke nyoge kiin nu. Nyoge me ne cohg me beey yi paajo kedea me ngahy yihdh luube beer mee maa me ngahj kejea Wahy Juog ne rog gen. Kwanyu nyoge abiihjberiow beere tiihy paahng caame cub wane kii cing gen. 4Kedea beere wudh wan cub wane ke ne kway Juog kedea tiihy puohny lum Juog yihr nyoge.”

5Yaa yiiho cwihny gen amihno bang lum ni arob jo oohre. Noono ukwany gene nyoge abiihjberiow. Yijtepen anaa kiin yaa abeehn ne kwanyo. Ngo anahg ngaa maa ayiih lum Juog ke cwihnye acielo kedea ree apahng ke Wahy Juog. Thiow maa akwany gene nyoge me ne cohg me wa Yijtepen. Yaa akwany nying gen anahg Pihlihb maa Prokoruj kedea Nihkanoara, Timon, Paarmenaj kedea Nikoala maa adoohng ne ngad Judea ke dhe yoohn wuor Juog. 66:6 13:2-3; 14:23; 1Tim 4:14; 2Tim 1:6 Batiene e ge akahl nyum jo oohr ukway Juog ke nying gen, batiene e cing apiehl wudh gen ne cub gen yi tiihy akwany gen ke nyinge.

76:7 2:41 E naa kaa abeehn lum Juoge unyaaye kii ngo naa ayiih nyoge me thoohdhe kedea e naa kaa ajwag yaa yiihoe rog gen kii ngo noono. Thiow nyoge mooge kiin yaa lam nyum nyoge yihr Juog Jeacuu abeehn gene ne yiiho.

Yijtepen Amag Ke Nying Kaa Puohnye Kii Ngo

86:8 2:22 Yijtepen anahg ngaa me yihre anaa muuny Juog ne cohg kedea Juog teeg tiihy giih me gaahy nyoge ngo acube yihre. Noono e giih me doonge me gaahy nyoge ge na tiihye tiihyo 9Abea Judea maa amag lum Juog ke dhe yoohn Moaje ge akweer ke yiih giih puohnye kejea ge giih toohd. Noono ge na ubuohj ke peehm keehd Yijtepen e ge piem giih puohnye. Yijtepen na koag ke puohny kuohn me thoohdh e upeehmo ke gen. 106:10 6:3; Luk 21:15 Abea Wahy Juog teeg wong kedea ngahy teed yihdh luube ge acube yihr Yijtepen. Noono e kar piem luube yaa ni ariehnye.6:10 Judea giih ake peehmo keehd Yijtepen, ge Judea giih aduu Jeruucalem ke yoohn kuohn baahng. Coon gen wale ge kuowo ge ne beed muudiihryae giih Ciihrya maa Celiihcya kedea Aacya. Nyoge mooge kiin gen ge ne beed geen Alekjandrya. Yi geen Jeruucalem kar kway Juog mar gen anudo. Noono e ngo ne cuohn ne kar kwaj gihr ‘Yaa Aluny Oogo Kar Bahng.’

116:11 Mat 26:59-61 Keehd maa ataay Yijtepene gen ke luube, e kihde now, batien Yijtepen kuu awii gene. Noono udhiil gene yihdh nyoge ke coamo beere ge caa ne rob giih toohd rih Yijtepen kejea: “Yijtepen rob giih me reje ke nying Moaje kedea ke nying Juog thiow.”

12Gihn nu yihdh nyoge acoam gene uwahdhe kaa arahny cwihny gene rih Yijtepen. Noono ucidh gene thiow ne luom ngo nyum Akuud Judea kedea yaa loohng Juog. Gihn nu naa ayoad gene Yijtepen e ngo akwahg gene piny maa akahl gene ngo nyum Akuud Judea 136:13 18:13; 21:28 kedea maa akahl gene nyoge ne teed toohd. Noono maa arob yaa ni ngo kob gene, “Nyin dhee be yuohm ke rob ke nying Wod Juog maa ke nying loohnge giih acub Juoge yihr Moaje ne kahlo yihr Judea. 14Ngo alihng wane e ngo urubo yihr nyoge kejea ngad gen ge cuohn ne Jeacuu arubo kea wod Juog ngo utoare piny kedea uwaare ciehng paaro ge anyoadh loohnge giih akahl Moaje yihr ge kuowo. Ngaa me rob kwaad giih ni ngo tiihyo ke ne diih?”

15Gihn nu e lwaag ke kare naa amahdo nying gen alog gene ke bang Yijtepen. Abea yi maahny amaany gene Yijtepen e nying gen atal ree bang gihn kaan nyinge ake liel wa kaan nying wuohnjuog.

7

Giih Arob Yijtepene Nyum Akuud Judea

1Batiene e Ngaa duohng yaa lam Yijtepen apeehnye peehnyo kejea, “Ngo adiehr kejea yih arubo kii Wod Juog utoar Jeacuue maa loohng Moaje ge uwaare ne?”

27:2 22:1 Maa athub Yijtepene ke duog wudh giih arob ree kea, “Yih ngaan duohng kedea wu jo doonge maa wu ge weehw wan, giih arob riha ge beehda toohd. Abea nyingu akwaya ne lihng giih roba yihru ni. Giih ngo ge beehde e ge ngahyu thiow. Juog ge duohng kedea e poong ni be beehdo kii Wod Juog cog.7:2 Yijtepen adaahd unyoadhe ngo kejea Juog be beehdo cog kii Wod Juog gihr Jeruucalem, bang gihn ngo anaa arubo yihr Abraahm e Abraahm ne paajo me baahr keehd Jeruucalem. Bang gihn ree keá naa nyoadho yihr Abraahm kii wod kedea ree keá naa anyoadho kii piny ni beedo awaahn ni. Juog ree anyoadhe yihr Abraahm ke piny Mecopotaamya maano e Abraahm poohd kuu anaa abeehn geen Ahran. 37:3 Judea 11:8-10 Kob Juoge yihr Abraahm kea,

‘Wii paari maa waahdu piny uaayi.

Piny moogo unyoadha yihri.’

4“Adiehr muon, Abraahm abeehn ne aay Kahldea ubeehne piny Ahran. Ahran e naa kaa athow wur Abraahme yea. Batien kaa athow wahne e ngo abeehn Juoge ne kaabo udaage Abraahm piny gihn beehdo yea awaahn ni. Piny gihn cuohn ne Kanaan. 5E naa abeehn Abraahme ne beehdo yi piny ni, e yihre atooro nyethen. Keehd maa atoor yihre nyethen, e ngo anaa arob Juoge yihre kejea piny ucube yihr Abraahm, batiene nea ngo uthoo e piny ngo udoohng yihr nyethene. Piny me buu cahg ke kaab oogo yihr gen. Thiow ge anaa abeehd Abraahme kaano e yihre atooro keehd nye piny me thiin maa acub Juoge yihre ne pinye. 6Anaa arob Juoge yihre kea,

‘Kwaayi ge uci ne beehdo piny nyoge mooge

naa aleye ke kar run jiehabiihje angween.

Yaa beed piny nu ge uyedh maalo

uyug gene kwaayi ne baahng.

7Abea a uyedh maalo thiow rog gen

uyuga gihn me raaj keraahyo ne lwahg kwaayi.

Ge ukahla oogo paan nu ne beehn piny ni ucuba.

Unahg piny nu e nuu uwuor gene an yea.’

8Juog thoam abeehne ne yugo wa gihr nyoge maa amaadh remo ne nweehd Abraahm maa nyethene ke Juog. Noono e naa kaa abeehn Abraahme uthoame Yijaag waahde batien nihn abiihjbedahg naa anyuole. Ubeehn Yijaage uthoame Jeakob waahde. Jeakob thiow waahde apaar wong ariow, ge beehda ge kuowo, ge athoame.

9“Jeakob yihre anaa waahde me nyinge Jocebe. Naa adoohnge ne nyedhoohg maa adoongo e wuud wahn ngo abeehn gene ne tiilo bang gihn kwaad giih teed Jocebe ge kuu apahdh yi cwihny gen. Cahng man, Jocebe akwahg gene piny ungeew gene ngo oogo ne baahng yihr nyoge me caa Micihr. Jocebe adog ke ngeew oogo ne baahng yihr ngad Micihr. 10Abea Juog wonge keá log oogo rih Jocebe, e beehde kar bahng. Maa abeehn Juoge umeehge Jaah gihr Micihr nhyaar Jocebe ke nying teeg wonge maa ngahy luube naa acub Juoge yihre. Noono uyug Jaahe Jocebe ne ngaan duohng yaa batiene me e ne cong caame me kan ne kony nyoge yi kahj gihn ubeehn ni. Anahg Jocebe e naa anaa teed ngo yihr Jaah kejea deeh kahj me duohng upahdh yi paajo. Kahj muu ubang nyoge ke run me thoohdh.

11“Naa abeehn deeh kahy ngo, e nyoge abange ke bang Micihr kedea piny Kanaan ka beedo awaahn ni. Noono ubang kahje ge kuowo naa abeed Kanaan keraahyo, utoor ka maa ayoad gene cam yea. Abea caame giih acong Jocebe ge anudo Micihr keehd maa atoor gihn maa acieg ke run me thoohdh. 12Naa abeehn Jeakobe ngo ne lihngo kejea caame ge nud Micihr e waahde, ge beehda ge kuowo naa acoon, ge aoohre Micihr. Naa awahnh wuud mene Micihr, e Jocebe giih waal ayuge ubahnge ree keá teedo yihr gen. Naa ayoad wuud mene caam adaahd gene, e ge ake doog. Caam akahl gene ge e caa ne thumo, e ge adog kahj ke naah. 13Noono udog Jeakobe waahde ke oohr Micihr keehdo. Yi riown waahdh gen, e naa abeehn Jocebe upahe gen oogo, naa ateede ree. Kaano arumo, e naa beehn Jaahe ne ngahy ngo kejea Jocebe yihre ne wuud men Kanaan. 14Maa aoohr Jocebe dhog bang wahn kejea, ‘Robu ngo yihr wura kejea beehne en maa yaa paare cang.’ Noono uaay Jeakobe ke nyoge jiehadahg wonge apaar wonge abiihj ne ci Micihr. 15E naa kaa anaa abeehn Jeakobe maa waahde ne beehdo piny Micihr noono. Ge abeehdo Micihr ke run me thoohdh uwahdhe kaa agwag gene uthow gene. 167:16 Judea 11:9, 13 Batiene e Jeakob abeehn ne thoo naa agwage maa akoany waahde ngo yi piny maa naa angeew Abraahme bang waahd Ahmor. Naa abeehn waahd Jeakobe ne thoo thiow, e ge anaa akoany piny moogo me nyinge Ceacehm.7:16 Kuohn ariow ge ne na koany yaa acoone weehg gen yihdh gen. Abraahm piny angeewe buud Eabron. Kaa ngo ka me koany nyoge yea anaa akoj oogo (Kwaan Ngol 23 kitaab ‘Giih Umodho’). Batiene e Jeakob piny me duohng angeewe ka cuohn ne Ceacehm bang yaa Ahmor. Yi piny nu thiow, kar koany nyoge anaa koj oogo (Kwaan kitaab ‘Giih Umodho’ Ngol 33:18-20) tiehd keehd (kitaab ‘Jocwa’ Ngol 23:32).

17“Ge kuowo ge abeehdo Micihr ke run me thoohdh mee maa akoad gene keraahyo. 18Anahg kaano akoad gene keraahyo, e naa aluuny Jaahe mooge wiih koom. Giih beeye ge anaa atiihy Jocebe ge keá lihngo naa athere bang gihn cwihnye atooro ne yug gihn me beer yihr ge kuowo ge beehda kwaay Jocebe maa kwaay ge wuud men. 19Jaah gihn aluuny wiih koom, giih me reje ne cohg ge atiihye rog ge kuowo. Ge ayuge ne baahng me tiihyo yihre. Thiow cwihnye kuu amedo ke nying gihn athoohnh ge kuowo. Noono maa ateede lubo kejea nea nyethiin cuow me nyuol, e kea thoohre yi naam duohng. Giih rog gen ayug gene wa kaa anaa agweehg Juoge. Anaa agweehg Juoge kedea urobe ngo yihr Abraahm kejea e ubeehn ne lwahg kwaay Abraahm ukahle gen oogo kar bahng.

207:20-21 Judea 11:23 “Kaano anaa athoohr nyedhoohy yi naam nu, e naa kaa anaa anyuol kuowo gihn duohng, e nyinge Moaje. Ngo anaa abeehn Juoge ne kwanyo ne gome. Moaje anahg nyedhoohg maa awuob ne cohg, e naa gihn akan ge wahne ngo paajo ke dwahde adahg e ngo be nyoadh gene beere e be thoohr yi naam.

“Batien dwahde adahg e ngo agweehg gene maa akedh gene ngo ne kano yaa apaaj dhe naam. 21Kaano e naa abeehn nyaar Jaahe ne yoad Moaje maa akaabe ngo bang gihn ngo anhyaare maa apiidhe ngo ne nyethiine. 22E naa kaa abeehn Moaje ucuohne ne kwaar Jaah kii ngo kedea upuohnye wa ka puohny nyethiin ngaa me duohng yi paajo. Noono udoohnge ne dhaano me lume ke wuoro ke nying teeg wonge kedea ke nying ngahy rob.

237:23-29 Judea 11:24-27 “Naa anahg run Moaje jiehariow, e wiihe apare ne liew jo paar gen yaa Yijarael. 24Naa awahnh Moaje e dhaano acielo ayuude e ngo bang ngad Micihre bango maa abeehn Moaje ne coal kar ngad paar gen uwahdhe kaa anahge Umicihr. 25Ngahda ngo dhiilu kaa ngahyo kejea ngo abeehn Moaje ne ngeyo kejea Juog daahd dhe yooh ke gwiiro unahge en nuu uluny yaa Yijarael oogo kar bahng. 26Ruuwow e Moaje yaa Yijarael kar ge ariow ge ayuude e ge ukag. Noono utume gen ke joago e urubo yihr gen kea, ‘Gihn e ne bangu rogu abea wu beehda nyethea yej.’

27“E nyin anaa ne bang wad gen ake kweer ke lum Moaje maa ajwange ngo kobe, ‘Ngaa ne cohg e naa acub yihn nyum wan ne ngaa duohng yaa lam? 28Yih daahd unahgi an wa kwaad gihn awaahro naa anahgi Umicihr ne?’ 29Naa angey Moaje ngo kejea gihn anahge Umicihr piny amore, e ngo agoohd piny Midyan ne beehdo keew aleye. Moaje abeehdo kun nu ke kar run me thoohdh uwahdhe kaa anyoohme unyuol ciihe ke waahd ariow.

30“Cahng man, maano e Moaje rune ge jiehariow Midyan e ngo anaa buud good Ciihna yi ukang. Cahng nu e Juog ake beehno umeenye yi bungo me ne buud good wa maaj e ne waang ngo. 31Moaje wiihe amuum naa aniide kwaad gihn nu. Abea gihn kea e daahd nyiigo beere kwaad gihn ngo beehne ke ne niido ke ka me cahng ni, e duon Juog alihnge lihngo e urubo yihre kea,

32‘Moaje, a naa Juog gihn wuor Abraahme maa Yijaag

kedea Jeakob kedea ge kuow mooge.’

Maa amag lwahre Moaje ubahnge wonge keá cahg tihng maalo ne maahnyo keehdo.

33“Maa abar Juoge maalo ke rob yihr Moaje kea, ‘Kahl wuor giihi noono oogo yi tieni bang gihn ka cuungi yea, beehda Piny Juog.’7:33 Yijtepen adaahd ngo ke nyoadho kejea Juog be beehdo cog kii Wod Juog yi geen Jeruucalem. Juog ree anyoadhe yihr Abraahm kedea yihr Moaje yihdh miehr me baahr keehd Jeruucalem.34Ubare ke maalo ke rob kobe, ‘Lihng gihn roba yihri ni beer mee. Giih ajohro naa ayoad jo’a, yaa Yijarael, piny Micihr ge aniida ke wonga. Kaa akaahn yaa Micihre gen ke cing nyooro aniida thiow. Lan gen e naa alihnga e naa gihn abeehna wiih piny beere ge lunya ke oogo kar bahng. Awaahn ni, yih oohra ne kahl jo’a oogo Micihr.’

35“Moaje e naa akweer yaa Yijaraele keehde ni, ge anaa arub gene kejea, ‘Ngaa e naa acub yihn nyum wan ne ngaa duohng yaa lam,’ e naa ngaa akwany Juoge ne ngaa duohng yaa lam yihr gen: ngaa me lwahg gen oogo kar bahng piny Micihr. Ge arom Moaje ke lwahg oogo ke kuny mar wuohnjuog gihn abeehn ne meeny yi bungo wa maaj e ne waang ngo.7:35 Yijtepen Juog acuohne ne wuohnjuog gihn abeehno ne meeny yi bungo. Kuu anahg wuohnjuog e naa abeehno ne meeny yi bungo abea beehda Juog ke ngude.36Anahg Moaje e naa akahl gen oogo Micihr, e tiihy giih me thoohdh me teeg me gaahy nyoge ke bang koohr Naam Kwaar kedea ke kar run jiehariow e ge cor yea ukang.

377:37 3:22-23 “Anahg Moaje e naa arubo yihr ge kuowo ke nying Jeacuu kea, ‘Juog arubo kejea agamloohngjuog uoohre yihru cahng moogo. Agamloohngjuog maa ngad tien paaru muu uroomo ke an.’ 387:38 Tiihy 7:53; Gal 3:19 Anahg Moaje e naa ngaa anaa arob Juoge loohnge yihre wiih good Ciihna. Loohnge giih dhiilo tiihj ke gen. Ngahyu thiow kejea ge kuowo ge anaa thar good Ciihna ne koar Moaje.

39“Anahg Moaje gihn ni e naa adhaahr ge kuowo ke koar ngo kedea ukweer gene keehde kaano apoohde e ne wiih good. Ge akweer kejea Moaje padh ruohdh gen kedea ge daahd udo gene Micihr. 40Gihn nu e ge arubo yihr Aaron kob gene, ‘Moaje umiihu, gihn ayug ree yihre maalo wiih good ngo kwihy wane. Nea neehn maano kea doohngi ne ruohdh wan kedea thaahdh gihn me wa muor unahge e naa juog wuor wane.’ 41Kaano e naa ayoad gene gihn me room ke muor uthaahdh gene ngo. Maa anahg gene gihr remo piny ne kweehr muor gihn athaahdh gene ne juog gihr gen. Maa uyoad gene deeh yaay me duohng keter maa ayug gene ngo ke nying gihn athaahdh gene ke cing gen naa amihn cwihny gene rih ngo. 42Naa aniid Juoge ngo kejea ge kuowo ge daahd wuor yiehdhe giih wuor aleye e cwihnye arahnyo. Cwihnye arahnyo uloge wonge oogo rog gen uwiie gen ne wuor kwaad giih gen noono wa ciehr kedea kwaad giih mooge me nii maalo. Juog coon anaa arubo ke nying gihn atiihy ge kuowo ree yi kitaab gihn agweed agamloohngjuog me nyinge Amoje. Gihn akweer gene ke wuor Juog unahge yiehdhe giih aleye ge ne wuor gene. Anaa akob Juoge kea,

‘Wu yaa Yijarael,

wu yug giih waal wa mar ge kuowu.

Ge kuowu ge ayug giih waal riha

kejea ge wuor an.

43Abea ka beehda toohd.

Ge akweer ke luma noono unahg gene

gihr remo ke yihr yiehdhe7:43 Yiehdhe ne wuor yaa Yijarael nying gen Molog maa Repan. Yaa Yijarael ge ne kaahn giih maa atieng wa yiehdhe giih nu. Abea keehd me ne wuor gene yiehdh nu e giih wuor Juog ge puud ne yug gene yugo yihdh nihn yaaye giih yug ke nying Juog Aciehg. giih wuor aleye.

Yiehdhe giih nu ge naa adoohng ne joohy wuor gene.

Wun thiow, wu tiihy kwaad giih na tiihy ge kuowu.

Kobu wu nyoge me wuor an

abea wu kaahn coohre

bang gihn wu poohd wuor yiehdhe me gihr nying gen tooro.

Bang gihn adoohngu ne nyoge me be wuor an

kedea wu urubo ke toohd kejea a wuoru wuoro,

e naa gihn uriema wun ka me baahr, piny aleye,7:43 Kob agamloohngjuoge kejea piny uriem Juoge yaa ni yi ngo ne beehdo unaa loog geen Damajko. Lum yea gihn arob beehda kejea ge ubeehdo naa aleye yi piny me baahr me cuohn ne Baabihloanya.

wa mar nyoge maa ataaj yi liny.’

44“Ngahyu cang kejea ge kuowu giih wuor Juog ge na yug gene ke ka na cub abug yea. Ngo anahg abug me duohng me nyoadh ngo kejea Juog nud keehd yaa Yijarael. Juog e naa anyoadh kaa ageer abug gihn nu kii ngo yihr Moaje. 45Ngahyu thiow kejea keehd ge kuowo, e ngaa duohng gen anahg Jocwa, Juog puud ne wuor gene ke kar abug. 46Deabid kuowo anaa adaahd ugeere wod me wuor Juog yea. 47Abea anahg Caloamon e naa abeehn ne geer wod me wuor Juog yea: wod anaa daahd Deabide ke geero.

487:48 17:24-25 “Giih nu cang ge beehda athere me ngahyu. Abea a adaahd uteeda ngo yihru ne cohg kejea Juog gihn wuoro, e beehd yi Maalo Paare, be beehd yihdh wuude me geer ke cing dhaano utaahngo wa kwaad wuud ageer ge kuowo. Anaa arob agamloohngjuoge kejea Juog arubo kobe,

49‘Maalo e naa koom me piiha wiihe

maa piny e naa gihn cuba tiena wiihe.

Beehda kwaad wod me duohng wa gihn

e nuu geeru uroma yuohmo yea?

50Ngahda an naa ayug kwaad giih nud upiny kan cang!

Wod me ngihde e ne romu ke geero yihra!’ ”

517:51 Rom 2:28-29 Maa abar Yijtepene maalo ke rob, “Gihn nye yaage e teeg wudhu ubahnge wu be lihngo ke luube? Loohng Juog ge be cubu yi cwihnyu. Wu uroomo keehd ge kuowo naa akweer ke yiih lum Juog. Wu akweer thiow ke lihng luub Wahy Juog wa kwaad kaa anaa akweer ge kuowu naa coon. 527:52 Luk 11:47-48 Wu gweehg tiihy giih me reje wa kwaad giih na gweehg ge kuowu. Riem batien yaa gamloohngjuog kedea kaahn gen ke cing nyooro e naa tiihj anaa acub ge kuowu yi wudh gen. Yaa gamloohngjuog me thoohdh maa arubo ke nying beehn Ngad Boadh nyoge, ge anahg gene. Wun thiow, naa ayoadu Ngad Boadh nyoge e ngo amagu unahgu ngo. 537:53 7:38; Judea 2:2 Keehd maa angahyu ngo kejea Juog e naa acub loohng yihr Moaje, e wu akweer ne ped ke tiihj ke gen.”

54E yaa anaa yi lug ge lihng gene giih arob Yijtepene robo ni, e cwihny gen anaa ngwedh piny kedea ukaany gene lag gen kaanyo rih Yijtepen. 557:55-56 Mat 26:64; Tiihy 2:33 Kaano e Yijtepen amaahny maalo maa anyoadh dhaahr Juog yihre. Noono uniide kaa amiihr paar Juoge kii ngo maa e Jeacuu ucuungo ukwiihy Juog. 567:56 10:11; Luk 3:21; Jon 1:51 Urub Yijtepene kobe, “Maahnyu do yey Maalo uneehno yihra e ayab ree maa Jeacuu Waahd Juog apiih ukwiihy wahn.”

57Kaano e yaa anaa yi lug ge anaa juuj ke kwaago maa e yihdh gen aciehg gene ke cing gen. Noono ugoohd gene rih Yijtepen. 587:58 22:20 Maa akwahg gene ngo piny kedea uywaay gene ngo ke oogo yi buur geew kaa aci gene ne bahn ngo ke leele.

597:59 Luk 23:46 Kaano abahn gene Yijtepen bahno, e ngo ake kwahyo e urubo kobe, “Wahya ge acuba yi cing Jeacuu Ruohdha.” 607:60 Luk 23:34 Noono upahdhe ke wudh conge urube kobe, “Wii lubo piny yihr gen Juog.” Kaano e ake thoo. Yaa anaa aci ne bahn Yijtepen ge anaa akony ngaa me nyinge Coale.7:60 Judea giih aci ne bahn Yijtepen waay gen akahl gene oogo ucub gene gen yihr rihj me nyinge Coal. Judea waaro me duohng ne ke ngaabo wudh waare. Beehda kwaad waay nu ge naa akahl oogo ne meehg gen abahdo beer mee.

8

Coal Riem Batien Yaa Ayiiho

1-28:1 8:4; 11:19 Yaaj me wuor Juog ne cohg kuohm Yijtepen akan gene kedea uyuog gene bang ngo keter. Ke wong cahng nu anahge nu, e naa kaa anaa thub nyoge ke yug giih ajohr me reje ne cohg rog yaa ayiiho giih anaa Jeruucalem. Noono ugoohd thoohdh gene oogo Jeruucalem ukeedh gene ke bang wudh geedh Camaarya. Anahg jo oohr ge naa anaa adoohng Jeruucalem. 38:3 9:1, 13, 21; 22:4-5; 26:9-11; 1Kor 15:9; Gal 1:13 Abea Coal, ngaa anaa adoohng waay nyoge bange nye kaa anahg Yijtepen, adhal ke yug giih me reje rog yaa ayiiho. Yug giih reje anaa adeehje yi cwihnye ne cohg adhaahr ucaahdhe caahdho e ngo wen miehr giih yaa ayiiho e daahd gen. Noono e kwaad ngaa ayiih lum Juog maa ayoade now, dhe cuow kedea dhaago e ngo kedhe kii karkoohn.

Puohny Pihlihb Camaarya

48:4 2:41 Yaa anaa akeedho ke bang Camaarya ge ake caahdho e ge puohny lum Juog ke yihdh geedhe. 5Pihlihb ge anaa kwany ke nyoge abiihjberiow ne kony jo oohr, ngo anaa acidho geen Camaarya. Yi geen nu ngo arubo ke nying Ngad Boadh nyoge gihn akwany Juoge. 6Nyoge me thoohdh ge abeehn bang Pihlihb ne lihng giih puohnye. Wudh gen acub gene ne lihng giih arobe ne cohg bang gihn, bang Pihlihb alihngo yihr gen ke coon kejea giih me gaahy nyoge ge yuge yugo. Kedea awaahn ni giih nu na yuge ge aniid gene ke nying gen. 78:7 Mak 16:17; Luk 9:1 Pihlihb nyoge maa adwaany kedea maa ngoohde ge athiehdhe. Atiihb ukeehg ge arieme oogo yi koohm nyoge. Noono ugoohd gene oogo e ge ungoan bang gihn ariem Pihlihbe ge oogo. 8Ubeehn yaa yi geew umihn cwihny gene keter.

9Yi geen ni thiow ngad yiehdhe moogo anudo me nyinge Cimoane. Atahre kea e ngaa me teeg. Yi nihn nu e Cimoane anaa ke theehdho ke nyoge kedea ugaahy gene yi giih tiihye. 10Yaa anaa yi geen ni cang cuow kedea maahn ge anaa abeehn ne cub wudh gen rog giih yug Cimoane. Noono urub gene kob gene, “Juog gihn duohng ke ngude e ne meehg Cimoane yug kwaad giih nu.” 11Adiehr muon nyoge ge anaa acwaahng kedea wudh gen anaa acub gene rog giihe noon ni bang gihn ge atiihye ke ka me bange baahr. 128:12 28:23 Abea naa abeehn nyoge ne lihng puohny mar Pihlihb, naa apuohnye nyoge ke dhe yoohn mag Juoge nyoge ne yaae kedea naa arube ke nying Jeacuu Kriihjto, e lum Pihlihb ayiih gene yiiho. Maa abeehn Pihlihbe umuoje gen ke luogwahy, cuow kedea maahn cang. 13Cimoane thiow, e anahg ngad yiehdhe, amuoj ke luogwahy naa adoohnge ne ngaa maa ayiiho. Noono ucaahdhe caahdho ke batien Pihlihb bang gihn en thiow agaahy yi kwaad giih teeg naa ayug Pihlihbe.

14Batien gihn nu e dhog awahnh Jeruucalem bang jo oohr kejea yaa Camaarya thiow lum Juog ayiih gene. E Piihter keehd Joon ge ake oohro bang gen. 15-178:16-17 19:1-6 Naa awahnh Piihtere maa Joon yi geen ngo e alihng gene lihngo kejea Wahy Juog poohd kuu abeehn wudh yaa ayiiho keehd maa anaa amuoj Pihlihbe gen ke luogwahy ke teeg Jeacuu Ruohdh. Naa angahy gene ngo e Wahy Juog kuu abeehn wudh yaa ni e cing gen acub gene ke wudh gen cang maa akwaj gene Juog beere Wahy Juog cube cubo. Noono maa abeehn Wahy Juoge wudh gen.

188:18 6:6 Naa aniid Cimoane ngo e Wahy Juog abeehn wudh yaa ayiiho naa apiehl jo oohre cing gen wudh gen, e ngiihny ge atume ke cubo yihr Piihter maa Joon kobe, 19“Cubu kwaad tee gihru noono yihra beere kwaad ngaa cuba cinga wiihe, e Wahy Juog yoade yoado thiow.”

20-218:21 Epi 5:5 Maa abeehr Piihtere ngo yihre kea, “Kadhi ke ngiihnyi noono, Juog yih be wiie! Yih dhiile kaa kihmo. Ngaa e naa akob ngo yihri kejea Wahy Juog ke ngeewo ke ngiihny. Yih abeehdo e yih kuu anahg ngad wan kuu umodho. Gihn me beer me cahgi ke yoado tooro, bang gihn Juog cwihnye angol rihi bang gihn apari ngo kejea tee gihre ngeewi ngeewo ke ngiihny. Gihn me cahgi ke yoado bange tooro. 22-23Yih aniida arumo ne ngad anyoohne me thoohdh! Kea noono maan anyoohne giihi! Kway Juog beere lubo wiie ke piny yihri.”

24E Cimoane ake rubo yihr Piihter kea, “Cedhree! Kwahyi ke nyinga yihr Juog beere giih nu arobi ge be tiihy Juog riha.”

25Yaa ayiiho ge na puohny Piihtere maa Joone puohnyo batien gihn nu ayug ree nu. Ge apuohny gene kejea caahdh gene kaa dhe yoohn anyoadh Jeacuue. Naa athum waahdh gene ne do Jeruucalem, e ge acaahdho e ge puohny Ciig Beer yihr nyoge ke bang yihdh miehy akaahn gene.

Pihlihb Lum Jeacuu Apuohnye Yihr Wajiihr Gihr Cuudaahn

26Cahng ni e wuohnjuog ake rubo yihr Pihlihb kea, “Gwiir rihi ucidhi e yih kaahn yoohn aay Jeruucalem ne ci te bur Gaja.”8:26 Yoohn ngo e naa yoohn beehn ke te bur Gaja. Anahg yooh me cahng, me cuog piny.27Noono ugwiir Pihlihbe ree upahdhe yooh. Wajiihr me duohng gihr dhaahr Cuudaahn anaa yi yoohn nu ne do Cuudaahn naa athume ke yug giih kweehr yihr Juog Jeruucalem. Anahg wajiihr ngad mag ngiihny yi dhaahr me dhaago e naa anahg ruohdh yi paajo. Anaa abeehn Jeruucalem ne yug giih kweehr yihr Juog. 28Kaa anaa acaahdh arbieng cieny gihre caahdho, e ngo anaa ke kwaahno yi kitaab gihn agweed Yicaaya agamloohngjuog. 29E Wahy Juog ake rubo yihr Pihlihb kejea, “Lay tieni! Cidhi ucaahdhi ke buud arbieng ca.” 30Gihn nu e Pihlihb tiene alaye layo udoohde arabya, ulihnge wajiihr e ngo ukwaahno yi kitaab gihn agweed Yicaaya agamloohngjuog ni. Maa apeehny Pihlihbe ngo kobe, “Giih nu kwaani awaahn ni yi lum yihdh gen romi kaa ngeyo beer mee ne?”

31Maa abeehre ngo yihr Pihlihb kobe, “Yihdh gen roma ke ngeyo ke naa diih nea padh ngaa moogo e ne rob giih yihdh gen yihra.” Maa arob Pihlihbe ngo yihr wajiihr kejea yihdh gen rome kaa kwaano yihre. Noono e Pihlihb acuohne cuohno bange yaa arabya beere ge ucaahdho tiehd.

32Anahg ngol gihn e naa anaa akwaan wajiihre kwaano,

“Ngaa me wa kwaad roomo me piey ne naah.

Wa kwaad roomo me be yuog ka giihdh yiehy ree oogo.

Dhee kuu akuong ne kweg ke lalo.

33Kwaad deeh ajohr me duohng atiihj ree

kedea ngo aroaj wiih adiehje.

Ne nyoge me reje wiih piny

me kaal wiih raahy yaa anahg ngo?

Be ngaa me kaal wiih raahy gen!

Ngo anahg gene ke naah ajohr.”

34E wajiihr Pihlihbe apeehnye peehnyo kobe, “Teed ngo yihra, giih ni agweed agamloohngjuoge ge rubo kaa nying ngaa? Beehda ke nying ngud mare ne wale ke nying ngaa moogo?” 358:35 Luk 24:27 Pihlihb arubo yihr wajiihr ke nying Ciig Beer ge rubo ke nying Jeacuu Ngad Boadh nyoge. Athubo ke rob e thobe kaa ngol gihn anaa akwaan wajiihre kwaano. Arobe kea ngol gihn nu rubo kaa nying Jeacuu ge ulog beehno cahng moogo ke batien agamloohngjuog.

36-378:36 Mat 28:19 Naa awahdh gene buud kar piih e wajiihr ake rubo yihr Pihlihb kobe, “Giih ateedi ke nying Jeacuu ge ayiiha. Cwihnya acuba ne wuor ngo. Muoj wiiha ke piih luogwahy.” Maa abeehr Pihlihbe ngo yihre kea, “Piih luogwahy ge uwoja wiihi nea yih ayiiho ke cwihnyi cang.” Maa aduoge ngo kea, “Ngo ayiiha ke cwihnya cang kejea Jeacuu Ngad Boadh nyoge beehda Waahd Juog ke ngude.”

38Ubeehn wajiihre maa arobe ngo yihr ngaa doang arabya gihr ciehnye doango kejea mage yaa arabya ucuunge. Noono ucidh Pihlihbe maa wajiihre yihdh piih uwoje piih wiihe ne cub luogwahy yihre. 39Naa abeehn gene oogo yihdh piih, e Wahy Juog Pihlihb akaabe kaabo ukedhe ngo ka me kuu acahg wajiihre ke niido keehdo. Ubeehn wajiihre ubare maalo keehd waahdhe e cwihnye med kwaade tooro. 408:40 21:8 Batien gihn nu e Pihlihb ree ayoade ke ka me cuohn naa Ajotoj. Uaay Pihlihbe ne ci Cejearya, e caahdhe e ngo puohny Ciig Beer yihr nyoge ke bang yihdh geedhe giih toohnge yihdh gen.

9

Coal Adoohng Ne Ngad Jeacuu

(Tiihy 22:6-16; 26:12-18)

19:1 8:3 Kaa anahg Pihlihbe Cejearya e Coal anaa beed Jeruucalem. Coal cwihnye apoohde e ngo raaj rog yaa ayiiho kedea ree akuohnge ke maalo maa piny ne nahg yaa ayiih lum Jeacuu. 29:2 19:9, 23; 22:4; 24:14, 22; 28:22 Naa alihnge ngo kejea yaa ayiiho mooge ge agoohdo uwahdh gene geen Damajko, e wiihe apare ne buodh batien gen beere caa ne mag gen kun ca. Noono maa arobe ngo yihr ngaa duohng yaa lam kejea muoje ke warga me cube yihr Judea beed Damajko, warga me kony gene en ke daahd yaa ayiiho beere kihd ngaa ayoade mage maa ukahle ngo Jeruucalem. 39:3 1Tim 6:16; 2Kor 4:4, 6 Naa awahnh ge Coale ka me cahng keehd Damajko, e gihn me wa maahny kodh piny ameenye meenyo ne beehd udoohng buude ne weehny. 4Maa apahdh Coale piny ne riehb. Kaano anea piny nu, e lihng ngaa me rubo yihre kea, “Coal, gihn ke ree e tiehngi a ater?”

59:5 1Kor 15:8 E ngo abeehr Coale kobe, “Ruohdh, yih beehda ngaa?” Maa aduoge ngo yihre kea, “Beehda a Jeacuu gihn atiehngi ater. Keehd maa atiihyi giih me reje riha, e awaahn ni yih aloga ne ngaa me tiihyo yihra. 6Aj maalo uci yi buur geew, gihn daahd utiihyi ngo, urob yihri Damajko.”

7Yaa anaa ke caahdho keehd Coal, ge anaa acuungo ne dihl e dhog ge atal naa acwaahng gene, bang gihn yedh duol alihng gene abea kihd ngaan arubo kuu aniid gene. 89:8 13:11 Batiene e Coal a’aj maalo, abea gihn kea e tum wonge ke yabo e piny keá rom ke niido ne weey weey. Noono e cinge amag yaae maa upiey gene ngo Damajko. 9Maa abeehd Coale keehd kar nihn adahg e piny be niide ne weey weey. Thiow kihd piih maa cam maa akedhe dhee tooro bang gihn giih nu ge akweehre kweehro ke nying kway Juog.

10Yi Damajko, ngad yiiho anudo me nyinge Anaanya. Nyin nu Jeacuu abeehn wiihe yi laahg ucuohne ngo kobe, “Anaanya.”

Maa ayiih Anaanya kea, “A aman kan Ruohdh.”

119:11 21:39; 22:3 Batiene e Jeacuu ake rubo yihre kea, “Anaanya, a daahd uoohra yihn. Aj maalo ukwanyi yoohn nyinge Yooh Ne Kew ucii paar nyin me nyinge Juudo. Nea yih awahdh paar Juudo, e kea koohbi kii yih daahd ngaa me nyinge Coal, ngad geen Tarcuj. Coal gihn nii kway Juog awaahn ni 129:12 Mak 8:23-25 kedea yih uneehno yihre awaahn ni wa yi laahg e yih beehn bange ne cub cingi wiihe beere nyinge ge uyahbo keehdo.”

13Maa abeehr Anaanaye ngo yihr Jeacuu kea, “Ruohdh ngaan nu robi kaano bange beehde e ngo alihnga coon bang nyoge me thoohdh. Bange alihnga kejea ngo ngaa me raaj. Giih reje naa atiihye rog yaai ge beed Jeruucalem ge alihnga. 14Ngo alihnga thiow kejea ngo abeehn Damajko kan e ngo kaahn warga maa agweed ngaa duohng yaa lame beere wa mage maa.”

159:15 13:2; 22:21; 23:11; 26:1; 27:24; Rom 1:5 Kaano e ngo acahg Jeacuue kaa robo yihr Anaanya kea, “Cidhi bange bang gihn ngo akwanya ne ngaa me tiihy yihra. E nuu meehg nyinga wiihj ke bang upiny cang maa ke bang ruohdhe giih upiny cang kedea ke bang yaa Judea cang. 169:16 20:23; Luk 21:12; 2Kor 11:23-28 Giih ujoohre yihdh gen ke nyinga ge unyoadha yihre. Tihng rihi ucidhi.”

179:17 19:6 Kaano arumo e Anaanya ake aay ne cej paar Juudo. Naa ayoade ngo e amon wod ucube cinge wiih Coal e ngo urubo yihr Coal kea, “Coal umiiha, Jeacuu Ruohdh, ge anyoadh ree yihri yi yooh ni, e naa aoohr an bangi. A aoohre beere nyingi ge uyahbo ucahgi piny ke niido keehdo e thiow beere Wahy Juog beehn rihi.” 18Ke wong kaano e Coal kwaad giih me wa kwaaje ge aniide e ge naa pag oogo yihdh nyinge. Noono uyahb nyinge yahbo ucahge piny kaa aniido. Maa abeehn Coale uyedhe maalo noono maa amuoj Anaanyae wiihe ke piih luogwahy. 19Naa acahm Coale, e kuohme anaa war, uyoade tee.

Coal Upuohnyo Ke Nyoge Damajko

Batien gihn nu, e Coal aceng bang yaa ayiiho.

20-219:20 17:2; Luk 22:709:21 8:1; 9:13-14 Noono uthub Coale ke puohny nyoge ke bang kuohn amaade giih Damajko kejea Jeacuu beehda Waahd Juog ke ngude. Apuohnyo ne cohg e rob luube me meehg nyoge yiih ngo kejea Ngad Boadh nyoge gihn akoar gene koaro e naa Jeacuu. Yaa alihng kaa arube kii ngo ge adog cwaahng ke nying teeg lume. Ge acwaahng bang gihn angahy gene kejea yaa na rob kwaad giih puohnye ge na maane maano. Maa apeehy nyoge ke rog gen. “Padh nyin na nahg yaa ayiiho e gihn ne? Ngahda anaa abeehn kan beere ge mage maa ukedhe gen Jeruucalem bang ngaa duohng yaa lam ne?” 229:22 5:42 Abea e naa kaa abeehn Coale ubare maalo ke puohny ne cohg uwahdhe kaa adaare yaa Judea kedea maa abeehn Judea mooge uyiih gene puohnye. Ge ayiiho bang gihn dhe yoohn kaa anyoadhe ngo kejea Jeacuu e naa ngaan anaa aoohr Juoge upiny ne Ngad Boadh nyoge, ngo apahdh yi cwihny gen naa adiehr.

239:23 23:129:23-25 2Kor 11:32-33 Batien nihn e yaa Judea giih cwihny gen reje rih Coal, amaad ayug gene beere dhe yooh me nahg gene Coal daahd gene daahdo. 24Abea nyoge Coal atoohn gene kejea yaa Judea ge daahd ngo ke naah. Yaa Judea thiow nyoge acub gene dhog oaye giih atieg geew piny keehd gen ne koar Coal ke bang decahngo maa dewaahr beere ngo mag gene maa unahg gene ngo nea daahd ree ke kwala. 25Abea yaa ayiiho dhe yooh moogo abeehn gene ne yoado maa arom gene Coal ke kwal oogo. Noono maa acea Jeruucalem.

Yi Jeruucalem Coal Ree Ayoade E Be Daahd

269:26-27 9:3-6, 20; Gal 1:18 Naa abeehn Coale Jeruucalem, e dhe yooh maa ayoade tooro naa atume ree ke mad bang yaa ayiiho. Dhe yooh keá yoado bang gihn yaa ayiiho giih Jeruucalem ge apoohdo e cwihny gen udiiwo ke nying Coal kejea ngo poohd e ngaa me riem batien yaa ayiiho. 279:27 Barnaba: 4:36-37; 11:22-30; 12:25; 13:1-4, 7, 43-50; 14:12, 20; 15:2-12, 22, 35-39; 1Kor 9:6; Gal 2:1, 9, 13 Noono maa anahge Barnaba e naa abeehn ngo ne konyo ukedhe ngo bang jo oohr. Gihn nu maa akwaan Barnabe dhe yoohn kaa abeehn Coale uniide Jeacuu yi yooh e ngo caa geen Damajko kedea kaa arub Jeacuue yihr Coal. Uteed Barnabe kaa apuohny Coale nyoge Damajko thiow ke nying Jeacuu Ruohdh e lwahr me ne ree tooro. 28E naa kaa abeehn Coale upiihe bang yaa ayiiho kedea ubeehde e ngo puohny Ciig Beer ke nying Jeacuu ke bang yi geew e urubo yihr Judea e kihd lwahr me ne ree tooro. 29Thiow Coal na urubo keehd Judea giih ne beehd miehy bahye. Yaaj mooge kiin gen cwihny gen arahnyo rih Coal maa adaahd gene dhe yooh me nahg gene Coal. 309:30 11:25; Gal 1:21 Kaa amodh yaa ge Coale gihn daahd yaa Judea ke yugo, e Coal arwaay gene ke Cejearya uoohr gene ngo geen Tarcuj.

Nyoge Aoohr

31Anahg yihdh nihn nu thiow e naa abeehn yaa ayiiho giih Gaalili kedea Camaarya uyoad gene laahw wihj kedea ukoad gene. Thiow ge na ubeehdo ke med cwihny e ge tiihy giih daahd Juoge, bang gihn Wahy Juog anaa anudo ke gen. Anahg yihdh nihn alaahw wihj e naa atiihy giih ni rog gen.

Piihter Adwaany Moogo Athiehdhe Kedea Utahnge Dhaago Maa Athow

32Kaano thiow Piihter na ucaahdho ke bang wudh geedhe. E nahg cahng ni, e acaa paajo me cuohn ne Lida ne liew yaa ayiiho, 33e Piihter atoohng wiih nyin me cuohn ne Aniihj maa abeehdo e ngo abab piny ke run abiihjbedahg e kar waahdh tooro yihre. 34Maa acuohn Piihtere ngo ke nyinge kea, “Aniihj, Jeacuu yih athiehdhe. Aj maalo maa dol gihr budo gihri.” Ke wong kaano e Aniihj a’aj maalo. 35Yaa beed geen Lida kedea yaa piny Caaron lum Juog abeehn gene ne yiiho bang gihn, gihn ayug ree alihng gene kedea ngaa athiehdh anaa beehn gene ne niido. 36Thiow, dhaago moogo anaa anudo yi geen Jopa. Dhaar ni nyinge Taabidha.9:36 Taabidha ke dhog Judea abea Dorkaj ke dhog Griihge lum yea Nyethiihl. Ngo anahg ngaa maa ayiih lum Jeacuu. Thiow anahg ngaa maa acub wiihe yi tiihy giih me beeye kedea kony nyoge maa angoohng. 37Yi nihn nu e Taabidha abeehn ne twaany uthowe. Noono e kuohme ake luogo upiehle yi wod maalo. 38Jopa beehda geew me ngo be baahr keehd Lida. Naa alihng yaa ayiiho giih Jopa ngo kejea Piihter ne Lida, e nyoge ariow aoohr gene ke bange ne robe yihre kejea laare beehn Jopa.

39Noono ubeehn Piihtere utihnge ree tihngo ulaare ke cidho keehd gen Jopa. Naa awahnh gene paajo e ngo akedh wod maalo kaa apiehl kuohm Taabidha yea. Maa abeehn gihn anaa anahg alwaa gule umahd gene buud Piihter e ge uyuog maa e ge nyoadh waay anaa ayug Taabidhae yihr gen.

409:40 Mak 5:40-41 Maa abeehn Piihtere maa arieme nyoge oogo udoohnge yi wod. Gihn nu e cunge arunge piny ukwahye kwahyo. Batiene maa aloge wonge bang Taabidha goan kun anaa apiehle yea kedea ucuohne ngo ke nyinge kea, “Taabidha! Aj maalo.” Maa abeehn Taabidhae uyabe wonge. Abea naa aniide Piihter, e ngo ayedho maalo upiihe uthare kaa anaa apiehle yea. 41Maa anyiig Piihtere buude umage ngo keehd bade utihnge ngo maalo wudh tiene ucuunge. Maa acuohn Piihtere nyoge wod, gule maa yaa ayiiho naa mahdo, unyoadhe Taabidha yihr gen e ngo kuow. 42Maa abeehn gihn ayug ree ulihnge ke bang yi geen Jopa ke kare cang. Noono ubeehn nyoge me thoohdh maa ayiih gene lum Juog. 439:43 10:6, 32 Maa aceng Piihtere keehd kar nihn me thoohdh keehd yaa Jopa, paar nyin me nyinge Cimoane.9:43 Cimoan tiihye anahg nyong dehne.

10

Juog Piihter Aoohre Ne Nyoadh Lum Jeacuu Yihr Ngaa Me Padh Ujudea

1-210:1-8 10:30-3310:1-2 27:1, 3; Luk 7:2, 5 Yi geen Cejearya ka me cahng keehd Jopa nyin moogo anudo me nyinge Kornealio. Kornealio kuu anahg Ujudea abea anahg ngaa maa amag lum Juog ne cohg, en maa jo paare cang. Kornealio anahg ngaa me koag ke kwaj yihr Juog kedea ke kony nyoge maa angoohng. Ngo anahg jaabidh yi ketiihba gihr deaj Roama ge cuohn ne ‘Kaahy Liny Itaalya.’ 3Cahng man e Kornealio ukwahyo, yi laahng cahng, e wuohnjuog aniide niido wa yi laahg e ngo beehn bange kedea e ngo cuohn nyinge kea, “Maahdh yaa Kornealio.”

4Maa amaahny Kornealio bang wuohnjuog e ngo amag lwahre ukoohbe kea, “Gihn ngaa me duohng!”

E ngo abeehr wuohnjuoge beehro yihre kea, “Juog cwihnye amihno rihi ke nying kwaj gihri maa ke nying gihn konyi nyoge maa angoohng konyo. Awaahn ni Juog cwihnye ne bang uyuge gihn me beer yihri. 5Juog daahd ngo unyoadhe dhe yooh gihn nyaahn e wuore kii ngo. Ke nying gihn nu kea oohr nyoge kiin yaai awaahn kan geen Jopa bang ngaa me nyinge Piihter.10:5 Kiin Cejearya keehd geen Jopa beehda meale 28.6Piihter beehda weehno paar nyin me nyinge Cimoane. Paare ne dieng naam duohng.”

7Naa a’aay wuohnjuoge e Kornealio yaa tiihj giihe ge acuohne bange: yaa tiihj kar ge ariow kedea wa acaaker acielo maa anahg ngaa me wuor lum Juog. 8Batiene naa akwaan Kornealio gihn ayug ree yihr yaa ni, e ge aoohre ke Jopa bang Piihter.

9Ruuwow, e jo aoohr Kornealio ge adoohng cahng keehd Jopa e Piihter kaa anaa ayedh maalo wiih wod decahngo ne kway Juog 10Maa athub kahje ke raahm rih Piihter maa ayuohd cwihnye bang cam keraahyo. Abea nye kaa apoohde e cam ke gwiiro, e gihn moogo anaa niihm yi wonge 1110:11 7:56 maa aniide yi maalo e ree ayabe ne wahng kedea e gihn me wa deeh athoohr alwaay piny ke baahde angween. 12Yi athoohr ngo anaa apahng keehd kwaad laahy kedea kwaad giih me muun ke piny maa kwaad winy me kweehr Judea. 13Maa alihnge Juog e urubo yihre kea, “Yedh maalo Piihter. Nahg giih ne yi athoohr ucwihdi. A naa acub gen yihri ne camo bang gihn ge caame me beeye.”

14Maa abeehr Piihtere ngo kobe, “Kare tooro Juog Ruohdha! Kare tooro ucama caame me kweehr Judea! Wa a ngahyi! A kuu akuong cam keehd kwaad giih me koohb jo paar wane kejea ge reje, ge be cam.”

1510:15 Mak 7:15, 19 Maa adog duole rob yihre kea, “Ateeda yihri, yih keá kweer ke cam me beer maa acuba yihri ne camo. Ngo keá them piny udogi ngo ke cuohno ne cam me raaj me kweehr Judea.”

16Gihn nu ree abere tiel adahg uyoay athoohr maalo.

17Nye kaano anaa apoohde e Piihter daahd yi lum gihn aniide ni, e naa nye kaa anaa awahnh jo aoohr Kornealioe dhe kala paar Cimoane. 18Maa apeehy gene, “Ne weehno me ne kan me nyinge Piihter ne?”

1910:19 11:12; 13:2, 4; 15:28; 16:6; 20:22-23; 21:4, 11 E Piihter anaa apoohdo e ngo daahd yi lum gihn aniide ke ngeyo e Wahy Juog aguo beehno urube yihre kobe, “Cuow adahg ge ne dhe kala me daahd yihn. 20Gwiir rihi, ucii piny bang gen. Yih keá tudo ne aay keehd gen bang gihn a naa akoohbo kejea beehn gene bangi.”

21Noono ubeehn Piihtere piny bang gen urube ke gen kobe, “A naa ngaan daahdu. Wu wag waahdh ne?”

22Maa abeehr gene ngo yihre kejea, “Kornealio, jaabidh gihn duohng e naa aoohr wan bangi. Ngo beehda ngaa me beer keter me wuor lum Juog maa ngaa me lume wuor Judea wuoro. Ateed wuohnjuoge yihre kejea cuohne yihn paare beere gihn daahd Juoge, teedi teedo yihre.” 2310:23 10:45; 11:12 Maa akoohb Piihtere yihr gen kea, “Wu daahd ucaahdha ke wun tiehde? Nea wa gihn nu, e wo uaay keroo. Awaahn ni kar budo ucub yihru.”

Ruuwow e Piihter ree agwiire gwiiro uaaye ke gen ne ci paar Kornealio. Yaa ayiiho mooge maa anaa Jopa ge acidho thiow ke Piihter. 24-2710:25-26 14:13-15; Any 19:10 Ge abud yooh ne cielo ne ci Cejearya. Naa awahnh gene paar Kornealio e ngo ayuud gene ke dhe kala ne lor gen. Maa arihng Kornealioe ne rung cunge piny nyum Piihter ne maahdh ngo. Maa amag Piihtere cinge ne yedh maalo wudh tiene e ngo urubo yihr Kornealio kobe, “Yedh maalo a padh Juog. A beehda dhaano now muu uroomo wa yihn.”

Piihter ake caahdho e ngo urubo yihr Kornealio uwahdhe kaa awahnh gene wod kaa anaa amahd amahr nyoge yea. Yaa anudo ge anahg jo paare maa gome naa acuohne. 2810:28 10:15; Gal 2:12 Maa arub Piihtere yihr gen kobe, “Keehd wun e ngo ngahyu thiow kejea ngad Judea wa an kare tooro yihre upiihe ka maa acielo keehd ngaa me padh Ujudea. Bang gihn beehn yihdh miehyu amahn loohnge giih Judea. Abea anyoadh Juoge yihra kejea rog be poj bang gihn nyoge ge uroomo yi wong Juog. A thiow ka me poja kiin nyoge tooro. 29E naa gihn abahnge a kuu akweer ke beehno naa aoohri nyoge banga. Awaahn ni a adaahd ulihnga ngo yi dhii, gihn ateed Juoge yihri yih Kornealio.”

3010:30-33 10:1-810:30 1:10; Luk 24:4 E Kornealio ake thubo ke rob kobe, “Nihn adahg abar awaahn ni e piny neehn gihn ni, maano e a kway Juog paara yi laahng cahng. Kaano e ngaa maa angaab waare muu uliel ake cuungo nyuma 31Maa arube yihra kea, ‘Kornealio Juog kwaj gihri alihnge kedea giih beey naa atiihyi ge aniide thiow. 3210:32 9:43 Awaahn kan oohr dhaano Jopa ne cuohn nyin me nyinge Piihter. Ngo beehda weehno paar nyin me nyinge Cimoane. Paare ne dieng naam duohng.’ 33E naa gihn aoohra nyoge bangi piow piow e a kuu agaalo. Abea beeye noono abeehni nu. Awaahn ni wo nud kan cang maa Juog nud ke won tiehd. Rob gihn akob Juoge kejea teedi ngo yihr wan beere ngo lihng wane lihngo.” 3410:34 Rom 2:11; Jeam 2:1 Uthub Piihter ke rob yihr gen kobe, “Aniida awaahn ni kejea Juog daahd uboadhe nyoge cang bekihd tien paajo me kweere ke ngo. 3510:35 Jon 9:31 Kwaad ngaa tud yihr Juog maa utiihye gihn me beer thiow, e ngaan nu yiih Juoge yiiho bang gihn Juog nyoge ge be kwanye kaa tien paajo. 3610:36 Rom 3:25-26; 5:1; 2Kor 5:18; Klo 1:20; Any 19:16 Ngo dhiilu kaa ngahyo kejea Juog Jeacuu aoohre bang Judea ne nyoadh dhe yoohn nyaahn kedea ne nyoadh ka doohr nyoge ke Juog kii ngo. 37Gihn duohng e naa ayug ree ngo ngahyu. Kaa anaa athub Jeacuue ke puohny Gaalili batien kaa anaa awoj Joone piih luogwahy wiihe. 3810:38 Luk 4:18; 13:16; Jon 3:2 Giih arob ke nying Jeacuu10:38 Jeacuu muudiihrya gihr gen anahg Naajaread. ge ngahyu cang. Kaa akwany Juoge Jeacuu kedea ucube Wahy Juog maa tee gihre yihr ngo ne tiihy giih beey yihr nyoge. Noono uwene bang upiny e ngo tiihy giih beey maa e ngo thiehdh yaa rog ge anaa atiihb ukeehg. Giih nu ge arom Jeacuue ke tiihyo bang gihn Juog anaa kure kedea teeg Juog anaa yihre.

3910:39-40 3:15 “Wa jo oohr, wa anaa anudo naa atiihy giih nu rog gen ke bang wiih piny Judea. Jeacuu abeehn ne naah naa agure ngahy yaadh maa ariihw. 40Abea keehd maano anaa anahg gene Jeacuu nu, e wahye anaa beehn Juoge ne duu ree noono ucahre batien nihn adahg kedea umeehg Juoge ngo niido. 4110:41 1:4; Luk 24:30-31, 41-43; Jon 21:12-13 Abea kuu anaa anahg nyoge cang ge naa aniid ngo batien kaa acahre. Anahg wan cog wa yaa anaa akwany Juoge wa naa aniid ngo kedea ucahm wane keehde tiehd. 4210:42 17:31; Rom 14:9; 2Tim 4:1; 1Pii 4:5 Arob Jeacuue yihr wan kejea puohny wane Ciig Beer yihr nyoge cang ke bang upiny. E thiow, ateede yihr wan kejea nyoadh wane ngo yihr nyoge kejea e naa ngaan acub Juoge piny ne ngaa maany luue giih nyoge cang, nyoge me kuow maa nyoge maa athow. 4310:43 13:38 Amahr yaa agamloohngjuog ge arubo ke nying Ngad Boadh nyoge naa akob Juoge kea ngo uoohre. Awaahn ni a teed ngo yihru kejea Ngad Boadh nyoge ngo abeehno kedea teeda teedo yihru thiow kejea Juog anyoohne giih dhaano ge wiie ke piny nea ngaan nu lum Juog ayiihe.”

4410:44-46 2:4 Kaano anaa apoohde e urubo nu, e Wahy Juog abeehn rog yaa anaa alihng lum Juog naa arub Piihtere rubo. 45Yaa anaa abeehno keehd Piihter tiehd ge acahg cwaahng ke nying gihn acub Wahy Juog thiow yihr nyoge me padh Judea, 46bang gihn ge ake rubo ke dhoy me padh me be lihng e ge poong tee Juog.

Maa arub Piihtere yihr yaa abeehno keehde kobe, 4710:47 8:36 “Yaa ni niidu kan, Wahy Juog ayoad gene neehn kaa anaa ayoado ngo. Nea neehn maano e gihn me mahn ngo tooro umuoj gen ke piih luogwahy.”

4810:48 19:5 Noono urobe ngo kejea muoj wudh gen keehd piih luogwahy ke nying Jeacuu Ngad Boadh nyoge. Batiene e Piihter amahn gene kejea keá guo aay abea beehde keehd gen tudi ke kar nihn me noog. Gihn nu e abeehdo ke gen neehn kaa arob gene.

11

Akuud Yaa Ayiiho Yaa Padh Judea Ayiih Gene Bang Gen

1Jo oohr kedea yaa ayiiho naa anudo ke bang yi Jeruucalem alihng gene kejea yaa padh Judea lum Juog awahdh yihr gen thiow. 2Naa adog Piihtere Jeruucalem e yuud ngo kejea gihn awuoje piih luogwahy wudh nyoge Cejearya ngo amaan Judea me mag lum Juog ke dhe yoohn loohng Moaje. Kob gene nea yaa padh Judea ge daahd udoohng gene ne yaa batien Jeacuu e ge dhiil kaa thoamo. Noono ucay gene Piihter kob gene 311:3 10:28; Gal 2:12 “Yih beehdo Ujudea, gihn e naa acidhi ne weel paar ngaa ma padh Ujudea maa ngo kuu athoam adhaahr ucahmi keehde thiow?”

4Maa athub Piihtere ke kwaan kaa athob giih ni rog gen kii ngo kobe, 511:5-12 10:11-20 “Beeh roba gihn ameehg an woj piih luogwahy wudh yaa nu. A anaa yi geen Jopa ne liew yaa ayiiho. Cahng man e a ukwahyo e gihn moogo anaa niihm yi wonga uniida gihn me wa athoohr me yea laaj e ngo alwaay piny ke yoohn maalo ke baahde angween. Naa awahnhe buuda e ake cuungo. 6Naa amaanya yi gihn wa athoohr ni, e a niid kwaad laahy maa kwaad giih muun ke piny kedea winy. 7Batiene e duon Juog alihnga lihngo e ngo urubo yihra kobe, ‘Yedh maalo Piihter, nahg giih ni yi athoohr ucwihdi.’

8“Maa abeehra ngo kejea kare tooro Ruohdh. A kuu akuong cam keehd kwaad giih nu, bang gihn ge giih me kweehr yaa paar wane kweehro!

9“Keehdo e Juog acahg rob kobe, ‘Gihn maa aroba kejea ngo ke camo yih keá kweer ke cam ngo kejea ngo kweehru kweehro!’ 10Gihn nu ree abere tiel adahg uyoay athoohr gihn ni ke maalo.

11“Abea e naa nye kaa anaa awahnh nyoge adahg maa aoohr banga paan beeda. Ngaa me nyinge Kornealio e naa aoohr gen. Kornealio beehda jaabidh yi deaj gihr Itaalya kedea beehda ngaa me beer ke nyoge. 12E thiow e naa nye kaa arob Wahy Juoge ngo yihra kejea a keá tud ne aay ke yaa ni aoohr banga. Yaa ayiiho abiihjbeciel giih Jopa ge acaahdho keehd an ne ci Cejearya kedea umon wane cang yi wod Kornealio. 13Arob Kornealioe yihr wan wa yaa anudo kaa aniide wuohnjuog paare ukoohbe yihre kea, ‘Oohr nyoge geen Jopa ne cuohn ngaa me nyinge Piihter. 1411:14 16:31 Lubo muu urobe yihru nud beere yihn maa jo paari wu uboadh Juoge.’

1511:15 2:4 “Naa aruba yihr gen, e Wahy Juog abeehn rog gen wa kwaad kaa anaa abeehne rogo. 1611:16 1:5 Maa apara gihn anaa arob Jeacuue naa akoohbe kea, ‘Joon wudh nyoge anaa amuoje kaa piih now naa acube luogwahy, abea Juog wudhu umuoje kaa Wahy Juog.’ 17Ngo adiehr kejea Juog Wahy Juog acube yihr nyoge me padh Judea wa kaa anaa acube ngo yihro naa anaa ayiiho lum Jeacuu Ngad Boadh Nyoge. A beehda ngaa ne mahn piih luogwahy ke woj wudh gen!”

1811:18 13:48; 14:15, 27; 15:4, 12, 22-29; 17:12; 18:5-11; 19:8-10; 20:21 Kaa alihng yaa anaa acay Piihter luub ni, e ngo kuu acahg gene ke cayo keehdo. Abea ge apiih ne leej Juog kob gene, “Juog kar boadh nyoge me padh Judea ngo acube nea anyoohne giih gen maan gene maano.”

Yaa Wudh Geedhe Mooge Lum Juog Ayiih Gene

19-2011:19 8:1-411:20 Jon 7:35 E Piihter poohd kuu anaa aay ne ci Jopa, yaa ayiiho ge anudo maa anaa agoohd oogo geen Jeruucalem ke nying giih ajohr naa anaa ayug rog gen batien kaa anahg Yijtepen. Goan gen ge awahdh wudh geedhe me bahye.11:19-20 Geedh nu ge anaa piny me cuohn ne Peaniihcya, Caaypruj kedea Ciriihna. Yihdh kuohn mooge lum Juog na puohny gene cog ke yihr Judea giih anaa adag kuohn nu ne beehdo. Abea goan mooge11:19-20 Yaa ayiiho giih ni ge yaa piny cuohn ne Caaypruj maa Ciriihna. Abea naa a’aay gene Jeruucalem e ge kuu adog piny gen, ge acaa Antiog. naa awahnh gene yi geen duohng cuohn naa Antiog e ge athubo ke puohny yaa beed geen nu ke lum Juog. Wudh gen kuu acub gene ne cej Judea beere ge ne puohny gene cog. 2111:21 2:41 E Juog thiow tee mare acube yihr gen ubeehn yaa piny nu me thoohdh maa ayiih gene lum Juog.

22Ngo abeehn ne lihngo Jeruucalem kejea yaa padh Judea me thoohdh lum Juog ayiih gene. Noono uoohr yaa Jeruucaleme Barnaba ne ci geen Antiog. 2311:23 13:43; 14:22; 15:32; 16:40; 18:23; 20:1, 28-31 Naa awahnh Barnabe Antiog e cwihnye ake mihno bang naa aniide kaa abeehn yaa ayiiho umag gene lum Juog teeg kii ngo. Noono urob Barnabe giih tee aduulo yihr gen ne mag lum Juog ke cwihny gen acielo. 24Barnaba anahg ngaa maa ayiih lum Juog ke cwihnye acielo kedea Wahy Juog anaa yi kuohme maa ngo anahg ngaa me beer keter. Ke nying gihn nu e nyoge mooge me thoohdh ge adoohng ne yaa yiiho.

2511:25 9:30 Kaano e Barnaba adaahd dhaano me kony ngo ke puohny nyoge. Gihn nu e kaa apuohny Coale kii ngo apare paro. Noono uaaye Antiog ne ci bang Coal Tarcuj ka me baahr. 26Naa ayoade Coal e ngo akwaye ne beehn ne kony ngo ke puohny Antiog. Naa ayiih Coale e ge abeehn Antiog tiehd maa abeehd gene yea ke wong acielo e ge umahdo keehd yaa ayiiho kedea e ge upuohnyo ke nyoge me thoohdh. Anahg yi geen Antiog e naa kaa acag nying yaa ayiiho ne ‘Kriihjtyaane’ lum yea, yaa aboadh ke nying Jeacuu Ngad Boadh nyoge.

2711:27 13:1; 15:32 Anahg nye kaano thiow e naa a’aay nyoge mooge maa yaa agamloohng Jeacuu ke yoohn Jeruucalem ubeehn gene Antiog. 2811:28 21:10 E dhaano acielo kiin gen me nyinge Agabo maa arub Wahy Juoge yihre, ngo a’aj maalo maa ateede gihn muu uyug ree cahng moogo. Arobe kejea deeh kahj me duohng upahdh wudh nyoge ka me cahng. (Kahy ngo anaa apahdho maano e Klaawdio e naa jaah ne mag paajo) 2911:29-30 12:12, 25; Rom 15:26; 1Kor 16:1; 2Kor 8:4; 9:2, 12; Gal 2:10 Kaano e yaa ayiiho lubo agwiir gene gwiiro ujwaar gene ngiihny me oohr bang yaa ayiiho giih beed Judea ne kony gen yi kahj. 30Naa ajwaar gene ngiihny e Barnaba kedea Coal ge ake oohro Jeruucalem ne kahl ngiihny acong.

12

Dhog Wuud Karkoohn Ge Ayab Juoge Yihr Piihter

1Ge anaa puohny Barnabae maa Coale Antiog e naa kaa abeehn Eroade12:1 Eroade Ariijtobuuluj Eroade ruohdh uyuge giih ajohr me reje mee rog yaa ayiiho mooge. 2Maa ateede ngo yihr acaakere kejea nahg Jeamij umiih Joon Jebeade. Noono ungol wiihe oogo ke pala uthowe. 3Naa aniid Eroade ngo e gihn atiihye apahdh yi cwihny jo doong Judea, e bar maalo umage Piihter thiow.12:3 Piihter anaa amag ke dhe kodh yi Luuro. Dwaahn nu e naa dwaahn yug Judea giih yaay yihr Juog. Yaay yug gene bang gihn miehy gen Juog anaa bar ke wudh gen naa anahg Juoge nyethea cuow yaa Micihr. Yaay beehde nihn abiihjberiow.412:4 4:3 Naa amag Piihtere e ngo akedh yi karkoohn maa awiie yi cing akuude angween giih acaaker karkoohn ne koaro. Akuud acielo yea anaa acaakere angween. Bang gihn anaa agweehg Eroade beere Piihter kahle ke nyum nyoge ne kihmo ke thoo batien Yaan Amono.12:4 Yaa Judea yihr gen ne yaay me yug gene ke nying wong ne par kaa akahl Juoge gen oogo piny Micihr. Yaay beehda nihn abiihjberiow kedea yihdh nihn nu e ge cam amono me bahdh. Ke nying gihn nu e ne cuohne ne Yaan Amono.

512:5 Jeam 5:16 Abea e ane Piihtere yi karkoohn nu e yaa ayiiho ge anaa yi kway Juog keraahyo ke nyinge.

6Piihter anaa abudo kiin acaakere ariow giih atuohye rog gen ke gele yi diih waahy cahng akoohb Eroade kejea ngo kahle ke nyum nyoge ne kihmo. Thiow acaakere mooge ge anaa ke kuro dhe baab duohng gihr karkoohn. 712:7-10 5:19 Yi diih waahy nu e wuohnjuog abeehn ne cuungo buud Piihter maa amage utog ngo ne tahng ngo. Naa atahng Piihter, e niid wuohnjuog kedea e piny ree ameenye. Maa adog Piihtere cwaahng. Maa arub wuohnjuoge yihre kobe, “Aj maalo piow piow.” Nye kaano e gele ge anaa lwang piny.

8Batiene e wuohnjuog acahg rob kea, “Ngaab waaro gihri maa ngaab wuor yi tieni ubuodhi batiena.” Ungaab Piihtere waaro gihre kedea ungaabe wuor yi tiene ubuodhe batien wuohnjuog. 9Noono e Piihter ake caahdho ke batien wuohnjuog ne ci oogo yi karkoohn uwahdhe kaa awii gene karkoohn piny. Mar Piihter cuohne kea ngo beehda laahg. 10Ge akahnho ke wudh akuud acaakere giih umodho kedea ucahg gene kahnho ke wudh riown akuude giih acaakere uwahdhe kaa atoohng gene dhe baab gihr ngiihnyo naa aciehg dhe oaj keehde. Baab ngo beehda baab me yahb yi geew. Noono uyab baabe ree e keede yihr gen. Uci gene oogo ne loony loony kedea ukwany gene bang acaar kwanyo uwahdhe kaa a’aay wuohnjuoge udoohng Piihtere e keede.

11Kaano e ngo angey Piihtere ngeyo naa adiehr kejea ngo abeehn oogo yi karkoohn. Maa akoohbe kea, “Wa gihn padh laahg! A kaa abeehn oogo yi karkoohn ne! Juog a akahle oogo yi cing Eroade maa jo doonge giih wan naa adaahd unahg gene an.”

1212:12 Joon Maarko: 12:25; 13:13; 15:37; Klo 4:10 Naa angey Piihtere ngo arumo kejea e tooro yi karkoohn, e ngo acaa paar miih Joon Maarko. Paan ngo nyoge me thoohdh ge anaa amahdo yea ne kway Juog ke nying Piihter. 13Naa atuong Piihtere dhe baab oaj e nyaakow me nyinge Roada maa ngad tiihj paajo ake rihngo dhe baab. 14Maa apeehye ke ngaa ne dhe baab. Abea naa angeye duon Piihter e cwihnye ake mihno keraahyo udooge doog ke ngweej ne rob ngo yihr nyoge kejea Piihter ne dhe baab yi kala.

15Maa abeehr gene ngo yihre kob gene, “Yih ake muohle nya!” E ngo poohd e ngo niing Roada niingo kea, “Nye yaage! Beehda Piihter adiehr muon e ne cuung yi kala.” E ngo acahg gene ke beehro, “Ka moogo e beehda atiihbe giihe.”

16E Piihter adhal ke tuohng baab oaj. Noono ubeehn nyoge ne yab dhe baab. Naa aniid gene Piihter e ge ake cwaahng ne cohg unahg gene ne juuj ke rob. 17Maa abeehn Piihtere utihnge cinge maalo kejea leng gene. Noono uteede gihn ayug ree naa abeehn Juoge uoohre wuohnjuog ne luny ngo oogo yi karkoohn. Maa arobe ngo yihr gen kejea rob gene gihn ayug ree yihr Jeamij maa yihr yaa ayiiho cang. Ubeehn Piihtere uaaye ucea ka moogo.

1812:18-19 5:22-24 E anahge ke nyango arumo e acaakere giih koar wudh gen anaa cohd ke gihn ayug ree rih Piihter. Maa atud gene ke gihn uyug rog gen. 19Ubeehn Eroade urobe ngo kejea daahd gene Piihter. Ngo acej abea kuu ayoad. Naa abahnge Piihter kuu ayoad e Eroade arubo kejea yoad acaakere giih anaa ke kuro cahng nu nahg gen.

Batien gihn nu, e Eroade ake aay ubeehne Cejearya ne beehdo yea tudi.

20Eroade yihre anaa mahn keehd yaa geen Taayr kedea yaa geen Ciihdoan. Maa abeehn yaa wudh geedhe giih ni arumo umad gene lubo beere ge beehn bang Eroade tiehd. Ge akuong ci bang Blaajtuj12:20 Blaajtuj anahg ngaa me duohng yi dhaahr Eroade. umodho beere ge konye konyo ke rob yihr ruohdh. Noono ucidh gene bang Eroade ne rob ke nying doohr bang gihn caame ge ngeew gene kii dhaahr Eroade.

21Yi cahng akob naa Eroade urubo ke nying doohr, e ngo ake ngahbo keehd waay ruohdhe. Noono upiihe wiih koom gihre urube yihr yaa anaa abeehn bange. 22Naa athume ke rob arumo, e nyoge cang naa anudo wiih ngo aweng gene oogo ke giih toohd e ge teeng koohdh gen kob gene, “Yaahy! Wa gihn padh duon dhaano! Wa ngo beehda Juog ke ngude e naa arubo!” 23Nye kaano e Eroade angol wuohnjuoge ke maalo kaa atwaany bang gihn abahnge ngo keá jaahyo yihr nyoge kejea e be rom ke Juog. Maa athub tuohnge ke cam yeye batiene e thow.

Nyoge Mooge Me Thoohdh Lum Juog Ayiih Gene

2412:24 2:41 Maa abeehn nyoge me thoohdhe ulihng gene lum Juog kedea uyiih gene ngo.

2512:25 11:29-30 Naa abeehn Barnabe ge ke Coal uthum tiihy gene naa abeehn gene ke nyinge Jeruucalem, e ge ake aaye tiehd keehd Joon Maarko, ne ngaa me kony gen ke tiihj.

13

Barnaba Maa Coal Ge Akwany Juoge Ne Puohny Kuohn Bahye

113:1 11:27 Kiin yaa ayiiho giih anaa Antiog, nyoge maa yaa agamloohngjuog kedea yaa puohny lum Juog ge anaa anudo. Yaan nu ge anahg ge Barnaba kedea Cimon Macaahr, Lucio ngad Ciriihna maa Manem gom Eroade e nahg muudiihr kedea Coal arumo. 213:2 9:15; 10:19; 22:19; Gal 1:15-16 Yi nihn maa anaa abahnge yaa ayiiho ge be cahmo ke nying cub wudh gen ne kway Juog cog, e Wahy Juog ake rubo yihr gen kea, “Barnaba maa Coal ge daahda daahdo ne waahdh ke wudh miehr beere lum Juog puohny gene puohnyo yihr nyoge. Gwiiru gen yihr Juog ke nying tiihy nu.” 313:3 6:6 Naa ateed Wahy Juoge gihn nu yihr gen, e ge abar maalo ke kwaj ke nying Barnaba maa Coal. Batiene e cing gen acub gene ke wiih Barnaba kedea wiih Coal ne cub gen yi tiihy Juog kedea ne wiihw gen.

Barnaba Maa Coal Lum Juog Apuohny Gene Caaypruj

413:4 10:19; 15:39 Barnaba ge keehd Coal maa Joon Maarko ge aci Celuucya neehn kaa aoohr Wahy Juoge gen. Noono uaay gene keehd baabuur Celuucya ne beehn wiih thuur Caaypruj. 513:5 17:2 Naa abeehn gene paajo me nyinge Calamij, e ge acaa yi wuud amaad giih yaa Judea ge nii geen nu ne puohny lum Juog.

6Maa acaahdh gene ke bang yi thuur uwahdhe kaa awahnh gene geen Papoj. Yi geen ni e naa anaa aroohm gene keehd Ujudea me nyinge Elimaj Waahd Jocwa. Ngo anahg ngad yaadh me teed toohd kea e agamloohngjuog. 7Elimaj anahg gom maamuur gihr thuur gihn abeehn gene yea ni. Maamuur me nyinge Cerjo Paaulo. Ngo anahg ngaa me wonge teeg keter. E nahg cahng ni arumo e maamuur Barnaba ge ke Coal ge acuohne cuohno paare beere lum Juog lihnge lihngo. 813:8 2Tim 3:8 Abea Elimaj acuungo yi yoohn Barnaba maa Coal beere Cerjo lum Juog be yiihe. 9Noono maa amaahny Coale bang ngad tiehd gihn teeg mee bang gihn rob me teeg daahd Wahy Juoge kaa cubo yihre. 10Maa arube kea, “Ngad toohde! Yih ngaa maa gihn e yeyi apahng ke giih waane! Adhaahr yih daahd umedi Juog! Yih ka daahd ngo beere luub arob Jeacuue ge uwulo ne! Adoohng e yih urubo yihr ngaa daahd ulihnge lum Juog kejea giih toohd keá lihnge! 1113:11 9:8; 22:11 Beehda gihn e nuu ukony yihn yi cing Juog tihn! Me neehn awaahn kan e wongi ucoor uwahdhe ka ubeehn Juoge uyabe ngo.” E Elimaj deeh gihn me col aguo ne niihm yi wonge. Uthube thubo kaano keehd waahdh e ngo man piny e daahd ngaa me piej en. 12Maamuur naa aniide giih ayug rog gen e lum Juog abeehne ke ne yiiho ke cwihnye cang ke nying kaa arub Poale ke nying Jeacuu kii ngo. (Nying Coal moogo anahg Poal).

Ge Poal Ge Awahnh Geen Antiog Gihr Piciihdya Ne Puohny Nyoge

1313:13 13:5; 15:38 Poal keehd jo waahdhe ge aay ke baabuur Papoj ubeehn gene geen Pearga yi muudiihrya gihr Pampiihlya. Kaano e naa abeehn Joon Maarko udoge Jeruucalem. 1413:14 17:2 Maa a’aay Poale keehd Barnaba ubar gene geen Antiog gihr Piciihdya. Naa anahge Cahng Juog, e ge acaa yi wod amaad maa apiih gene. 1513:15 15:21 Batiene kaa athum ngaa kwaahno yi kitaab loohng Moaje kedea giih agweed yaa agamloohngjuoge, e yaa doonge giih wod amaad lubo aoohr gene oohro yihr Poal maa Barnaba kob gene, “Jo paar wan, cwihny wan ne bange urubu yihr nyoge ke luub tee aduulo.”

16Maa abeehn Poale uaje maalo kare kedea utihnge cinge maalo kejea leng gene. Maa arube kobe, “Wu jo paar wan, wu yaa Yijarael maa wu yaa padh Judea ni, wu cang ge abeehn kan ne wuor Juog tihn, lihngu gihn roba. Juog gihn wuor wane, wa yaa Yijarael ngo ngahyu. 17Ngo ngahyu thiow kejea e naa akwany ge kuow wan naa acoon. Noono ubeehn Juoge umeehge ge thoohnho kaa anahg gene aleye yi piny Micihr. Abea ge akahl Juoge oogo Micihr ke teeg mare. 18Ubuohje ke gen ke run jiehariow yi ukang, keehd maano abahnge Juog kuu anaa cub gene yi cwihny gen nu. 19Thiow thaahy abiihjberiow ge ameehg Juoge taayo ukeedh gene kedea uluuny yaa Yijaraele piny gen ge cuohn ne Kanaan. 20Na nahg Juog e ne kwany ngaa duohng nyum Judea ke run me thoohdh naa athube kii cahng ataaye thaahy nu abiihjberiow. Naa akwanye Camweel agamloohngjuog ne ngaa duohng, e anahg run jiehabiihje angween ke jiehariow wonge apaar batien kaa athub Juoge ke kwany ngad nyum Judea.

21“Kwaad ngaan na kwany Juoge e naa ngaan na lug giih paar Judea. Kaano e yaa Yijarael wong Camweel akway gene beere ngo ukwahnyo kiin gen ke ngaa duohng yaa lam. Gihn nu e Coal ge waahd Kij, e ngad dhe wod Benjamin, e naa ameehg Juoge kwanyo yihr Camweel ne ngaa duohng yaa lam mar umodho gihr yaa Yijarael. Coal abeehdo yi ruohdh ke run jiehariow. 22Coal akahle oogo yi ruohdh naa abeehn Coale udhahle lum Juog. Noono ucube Deabid kuowo wiih koom bang gihn ngo anahg ngaa maa anhyaar Juoge. Gihn anaa arob Juoge ke nying Deabid ngo ngahyu naa akoohbe kea, ‘Deabid, waahd Jeci e naa ngaa me nhyaara, e naa ngaa tiihy kwaad gihn daahda.’

2313:23 Rom 1:3; Any 5:5 “Yaage, cwihnya ne rob ke nying kwaar Deabid ge nyinge awiihj. Ngaan nyinge Jeacuu. Jeacuu Juog e naa aoohr ngo ne boadh wan wa Judea wa kaa arobe ngo kuu umodho. 2413:24 Luk 3:3 E poohde e Jeacuu kuu athubo ke tiihye, e Joon yaa Yijarael me thoohdh ge abeehne ne puohnyo kejea maan gene anyoohne giih ayug gene kedea wii gene ge piny beere wudh gen ke muojo ke piih luogwahy. 2513:25 Luk 3:15-16 Naa acahng kaa athum tiihy Joone, e Joon anaa arubo kea, ‘A padh ngaan anaa arob kejea ngo ubeehn ke nying boadh nyoge. Ngaan ngo ubeehn kaa batiena. Ngo ngaa me duohng nyuma me kwaad gihre me koohbe kea tiihya ngo e ngo tiihya tiihyo yihre. Keehd wuoy tiene ge be roma cod yi tiene ke nying gihn duohnge nyuma.’

26“Wu jo paar wan, yaa Yijarael ge kwaay Abraahm kedea wu yaa padh yaa Yijarael, wu ge wuor Juog, Juog dhaano anaa aoohre yihro ne nyoadh ka uboadhe won kii ngo. 27-2913:27 3:1713:28 Luk 23:4, 14-15, 21-2313:29 Luk 23:50-56 Yaage, modhu ubahnge giih apar jo doonge maa yaa beed Jeruucalem ge be paru. Ke nying cahng kway Juog, cahng becien nihn, e ge umahdo ne kwaan giih agweed yaa agamloohngjuoge coon. Abea poohd dahng e gihn me yoad gene yihdh giih nu agweed tooro, e naa gihn bahnge ngo be yiih gene kejea Jeacuu e naa Ngad Boadh nyoge. Noono uteed gene ngo yihr Pilaato kejea gure Jeacuu ngahy yaadh maa ariihw abea kihd awuohj me thiin maa atiihye tooro me nahge ke nyinge. Pilaato anaa akweer abea naa ateel gene yea lubo e gihn adaahd gene ayiih Pilaate yihr gen. Naa athum Judea ke tiihy giih daahd gene ke tiihyo rih Jeacuu, e ngo akahl yaae ge na caahdhe keehd gen oogo wiih yaadh ukoany gene ngo. E naa kaa abeehn giih anaa agweed yaa gamloohngjuoge kejea ge utiihy rog gen yi thon Ngad Boadh Nyoge utiing gene rog gen kar gen. 3013:30 3:15 Abea wahye anaa abeehn Juoge ne duog ree ucahre. 3113:31 1:3, 8 Batien cahro e ree na nyoadhe nyoadho ke kar nihn me thoohdh yihr yaa na caahdhe keehd gen ke bang Gaalili maa ke bang Jeruucalem. Yaa nu ge naa yaa arob adiehj cahr Jeacuu yi thone kedea gen naa arob leebe yihr yaa Yijarael.

32-3313:32-33 Rom 1:3-4 “Wa abeehn ne rob Ciig Beer yihru. Ciig Beer ge anaa arob Juoge kejea ngo uyuge yihr ge kuowo wo yaa Yijarael. Giih nu ayug Juoge wa kaa ateede ngo yihro wo nyethen Yijarael kedea ngo ayuge thiow yihr nyethen nyoge me padh yaa Yijarael. Ngo ayug Juoge naa abeehne umeehge Jeacuu cahro yi thone neehn kaa anaa agweede yi kitaab mar Wahy Apoong Juog kejea,

‘Ke tihn ungahy nyoge cang,

e yihn naa ngaa acuba ne rob leeba neehn nyethiin yeya.’

34Kedea gihn e naa gihn arob Juoge ke nyinge ne nyoadh ngo kejea Jeacuu ngo buu ucahg thoo keehdo,

‘Wu umuoja keehd ruohdh me beer ne cohg

unahge e naa ruohdhu cog, ruohdh moogo tooro.

Wu uneehn en e be thow bang gihn ngo ubeehdo tiehd keehd wun.

Gihn utiihya bang gihn beehda leeb

maa ateeda yihr Deabid ree be rome waaro.’

35Thiow coon Ngad Boadh nyoge anaa arubo ke nyinge yi Wahy Apoong Juog naa akoohbe kea,

‘Ngo ngahya kejea Juog kuohma buu umeehge tobo

bang gihn a beehda Waahde maa anhyaare!’

3613:36 2:29 “Adiehr muon Deabid yaa dhaahre ge akaahne beer mee. Naa athum tiihye yihr Juog e ngo athow, ukoanye kedea kuohme atob yi buur. 37Abea naa anahge mar Jeacuu e ngo atahng Juoge naa athowe ubahnge kuohme be tob yi buur.

38-3913:38 10:43; 15:1013:39 Rom 4:25; 6:7; 10:4 “Wu yaa nud kan cang, ngo ateed wane yihru kejea anyoohne giihu naa ayugu nyum Juog ge wii piny yihru nea lum Jeacuu ayiihu. Keá paru ke wudhu kejea loohng Moaje anyoohne giihu ge wuunye ke oogo. Gihn wuuny gen oogo beehda yiiho gihru ne yiihu Jeacuu ne Ngad Boadh Nyoge. 40Cubu nyingu piny beer mee ubahnge kwaad giih arob yaa agamloohngjuoge wu be yoad gene. Anaa arob Juoge yihr gen kea,

41‘Lihngu gihn wu yaa adhaahr gihn arob Juoge,

liihdhu ne naang uwahdhe kaa thowu!

Bang gihn kwaad gihn utiihya

e wu poohd kuow padh gihn muu uyiihu

keehd me rob ngaa mooge lum yea yihru.’ ”

42-4313:43 11:23 Naa athum nyoge ke kwaj, e nyoge me thoohdh ge adaahd udog gene puohny ge Poal ke lihngo maa ateed gene ngo yihr ge Poal kejea dog gene duuo Cahng Juog gihn beehn ni. Kaano a’aay ge Poale maa Barnaba, e batien gen abuodh nyoge mooge. Maa apuohny gene gen ke yihdh nihn nu kejea nhyaahro gihr Juog yoad kaa dhe yoohn yiih lum Jeacuu. Goan yaa apuohny yihdh nihn nu ge anahg Judea kedea goan mooge ge anahg yaa beed geen nu abea rog gen alog gene ne Judea ke dhe yoohn ka wuor gene Juog kii ngo.

4413:44 17:2 Naa anahge Cahng Juog arumo, e nyoge me thoohdh ge ake waahdo ke bang yi buur geew ne lihng lum Juog bang ge Poal. 45Naa aniid jo doong Judea ngo e nyoge me thoohdh amahdo, e cwihny gen arahnyo urob gene giih me reje rog ge Poal kedea ukob gene ngo kejea Poal rob giih toohd. 4613:46 3:26; 18:6 Abea naa abeehn Poale maa Barnabe ungahy gene ngo kejea yaa ni ge akweer ke yiih lum gen e ge arub oogo e kihd lwahr tooro rog gen kob gene, “Wu Judea giih dhahl lum wan, nea ne nahg kare ne cohg, e ne nahg wun ne ne kuong lum Juog ke lihngo umodho bang wan. Abea naa akweeru kweer ke yiih lum Juog, e wu keedu wu naa ayug rogu ne kwaad nyoge me boadh wahy be yoadu. Wu uwii wane ucidh wane ne puohny yaa beed geen ni. 47Lum arob Juoge yihr wan teeg mee yea be woj wane piih. Ateede kea,

‘Lubo aroba yihru ne cidho ke bang wudh geedhe me bahye.

Teedu ngo yihr yaa yihdh geedh nu

kejea kihd ngaa uyiih luma ngo uboadha.’ ”

4813:48 11:18 Naa alihng yaa padh Judea giih arob ge Poale, e cwihny gen ake mihno maa arub gene kejea, “Lum ni beer ne cohg.” Noono udoohng yaa akwany Juoge bang uboadhe wahy gen ne nyoge maa ayiiho.

4913:49 2:41 Gihn nu e nyoge me thoohdh lum Juog abeehn gene ne lihngo. 50Abea yaa Judea giih alyaahb ayug gene naa acoam gene yihdh jo doong paajo maa yihdh maahn yaa padh Judea, maahn me doonge me ngahy paaje kedea maa yaa wuor Juog. Yihdh yaa ni acoam gene noono ubeehn nyoge utaahny gene rog ge Poal maa Barnaba uwahdhe kaa adhiil gene aay. 5113:51 18:6; Luk 9:5 Maano e ge Poal maa Barnaba ge a’aay e dhab tien gen adhoohng gene ne nyoadh ngo yihr Judea akweer ke lihng lum Juog, kejea ge wag kaa cuohno ne Judea. Kaano e ge a’aay ucidh gene Yikoohnya. 52Keehd maa anaa a’aay ge Poale, e yaa ayiih lum Jeacuu ge abeehdo e cwihny gen med bang gihn ge amuoj Wahy Juoge ke med cwihny kedea kar beehd beer ke rog anyoadhe yihr gen.

14

Ge Poal Lum Jeacuu Apuohny Gene Yikoohnya

114:1 17:2 Naa awahnh Poale maa Barnaba yi geen Yikoohnya, e ge acaa yi wod amaad gihr Judea ne puohny nyoge. Ge apuohnyo e ge rubo kaa nying Jeacuu kedea maa abeehn nyoge me thoohdh uyiih gene lum ge Poal. 214:2 13:45 Abea Judea maa akweer ke lum Jeacuu neehn yaa anaa akweer Antiog gihr Piciihdya ge anudo. Noono uthub gene ke maahd ge Poal maa yaa ayiih lum gen. Thiow yihdh yaa yi geew mooge ge acoam gene udhiil cwihny gene rahnyo rog ge Poal maa yaa ayiih lum gen. Gihn nu e yaa ni thiow ge Poal amaahd gene maahdo. 314:3 2:22 Abea keehd maano acoam yihdh nyoge nu, e ge Poal anaa aceng yi geen nu keree e ge rob lum Jeacuu yihr nyoge e lwahr tooro rog gen. E Juog thiow tee acube yihr gen ne tiihy giih me gaahy nyoge ne nyoadh ngo kejea giih rub gene ke nying gen ge beehda adiehr. 4Gihn nu e geew ree apaahnge paahngo ne dahg, yaa ne kur Judea naa akweer ke puohny ge Poal kedea yaa ayiih puohny ge Poal. 514:5 14:19; 2Tim 3:11 Abea kihde now, yaa Judea maa yaa padh Judea, e kuu ayiih lum ge Poal, lubo amad gene ke piny. Lubo amad gene maa jo doong gen beere Poal maa Barnaba ge ke bahno ukedh ngwiilo rog gen. 6-714:6 Mat 10:23 Kaa angey ge Poale gihn adaahd ke yugo rog gen, e ge agoohd yi muudiihrya gihr Liikoanya e nahg geedh Lijtera maa Derba yea. Noono maa apuohny gene Ciig Beer ge rubo ke nying Jeacuu ni yihdh geedh Lijtera maa Derba kedea ke bang yihdh miehy cahng ke gen.

Giih Ayug Rog Gen Derba Kedea Lijtera

814:8 3:2 Yi geen Lijtera, nyin moogo maa abab piny anaa anudo me kuu akuong waahdh ke kaa anyuole nyuolo. 9Ngo anaa apiih ne lihng luub Poal. Maa aniid Poale ngo ne ngaa maa ayiiho ke cwihnye beehd kedea rom kaa thiehdho. E Poal nyin amaanye duugi 10maa arube yihr ngo e duone atihnge maalo kea, “Aj maalo ucuungi wudh tieni ne cohg.” E nyin ni apaahr maalo ucuunge wudh tiene uthube ke wen piny.

1114:11 28:6 Naa aniid gihn ayug Poale ni, e nyoge anaa juuj ke rob ke dhe Liikoanya kob gene, “Niidu gihn ayug yaa ni! Wa ge tiihy giih yug Juoge! Nye yaage pahdh joohy giih beed maalo ge naa alog rog gen ne nyoge ubeehn gene piny ne!” 12Noono arumo maa acag gene nying Barnaba ke nying yaanh gihr gen e cuohn ne Jaayo, e nying Poal ke nying yaanh gen e cuohn ne Ehrmej, bang gihn anahg Poal e ne rubo. 1314:13-15 10:25-26 Kaano e ngaa wiihe ne yaanh cuohn ne Jaayo maa yaa batiene ge adaahd nahg miehre ke nying jo oohr neehn ka na yug gene ngo ke nying Jaayo. Gihn nu e miehre kedea thiiw ge akedh gene dhe wod wuor yaanh Jaayo yea. Wod ngo anaa ageer dhe geew.

14Kaano e nyoge aoohr bang ge Barnaba ne cuohn gen kar yaay. Naa alihng ge Poale gihn daahd nyoge ke tiihyo ke nying gen, e ngo amaan gene. Noono ugoohd gene kaa amahd nyoge yea e ge ukwaago kob gene, “Cuungu do! Gihn nu keá themu piny!” Kaa awahdh gene e ge arubo yihr nyoge kob gene, 1514:15 1Kor 8:4-6 “Yaage, gihn daahdu ke yugo keá themu piny. Ngaa maa Juog tooro kiin wan. Wa nyoge now me neehn wun. Wa abeehn kan ne puohny wun ke lum Juog Aciehg. Juog gihn acag maalo ke piny maa laahy kedea nahme maa giih beed yihdh gen. Wa daahd unyoadh wane kaa anhyaar Juog Aciehge wun kii ngo. Noono unahge ke en ne wuoru kedea beere yiehdhe giih gihr nying gen tooro ge be cahgu ke wuoro. Thiow beere giih remo be cahgu ke naah yihr yiehdhe giih gihr nying gen tooro ni. 1614:16 17:30 Umodho coon Juog wu anaa wiie uyugu kwaad giih daahdu ke cwihnyu. 17Abea keehd maano e Juog beeye na nyoadhe nyoadho ke yoohn kwaad giih beey naa atiihye. Kodh cube cubo yihru maa alwaa giih nyepinye ucieg yihdh puohdhu. Juog e ne cub cam yihru uyahngu kedea e ne cub med cwihny yihru. Juog gihn yug kwaad giih nu e ne dhiilu ke wuoro.” 18Abea keehd maano arub ge Poale yihr gen wa maano nu, e nyoge poohd dahng e ge adaahd ngo unahg gene gihr remo piny rog jo oohr ne wuor gen wa yiehdhe. Abea naa abuohj ge Poale ke rob yihr gen duugi e wudh gen adhiil gene ke waaro.

1914:19 14:5; 13:50; 17:13; 2Kor 11:25 Kaano e Judea maa abeehno ke yoohn Yikoohnya maa Antiog gihr Piciihdya wudh nyoge alog gene ne maan Poal maa Barnaba. Maa ataahny gene ke rih Poal arumo ubahn gene ngo keehd leele, uywaay gene ngo oogo loo geew cuohn gene e ngo athow. 20Abea naa abeehn yaa ayiiho bang Poal ne maanye, e Poal a’aj maalo piny kaa aywaaye yea. Noono udo Poale kii buur geew keehd gen. Naa aruu pinye, e Poal maa Barnaba ge a’aay uci gene Derba.

Ge Poal Ge Aduuo Antiog Gihr Ciihrya

21Yaa geen Derba ge apuohny Poale maa Barnaba ke Ciig Beer maa ayiih nyoge me thoohdhe lum Juog. Thiow ge ake rubo ke luub tee aduulo yihr yaa ayiiho. Batiene e ge ake doog kuu wudh tien gen udog gene Lijtera kedea Yikoohnya maa Antiog gihr Piciihdya. 2214:22 11:23 Noono e ge acaahdho e ge urubo yihr yaa ayiiho kejea mag gene lum Juog ke cwihny gen me teeg mee bang gihn ngaa ayiih lum Juog giih ajohr me teeg ge dhiile kaa guumo beere Dhaahr Juog yoade yoado. 2314:23 6:6; Tii 1:5 Ke bang wudh geedh acaadh gene e ge Poal nyoge na kwany gene kwanyo me wiie gene akuud yaa ayiiho yi cing gen. Batien ka akwany gen, e ge akwahyo kedea ukweehr gene cam ne cub gene yi cing Juog. Juog gihn nhyaar gene beere ge dooje doojo.

24-2614:26 13:1-2 Batiene e ge ake thubo ke do Antiog14:24-26 Ge Poal ge adog Antiog, e ge kaahn bang piny Piciihdya maa piny Pampiihlya kedea ucidh gene ke geen Ataalya. geen anaa acub jo oohre gen yi cing Juog. Yi waahdh doog gihr gen noono, e ge caahdh e ge puohny nyoge. 2714:27 11:18; 15:12 Naa abeehn gene Antiog, e yaa ayiiho acong gene ne dug. Noono uyoad gene kwaad giih doong naa atiihy Juoge ke nying gen yihr yaa wudh geedh akaahn gene ukwaan gene gen yihr gom gen. Ge arubo thiow ke nying kaa abeehn Juoge uyabe dhe yooh yihr yaa padh Judea ubeehn gene uyiih gene Ciig Beer. 28Poal maa Barnaba ge anaa aceng keree keehd yaa ayiiho giih Antiog gihr Ciihrya.

15

Amaad Gihr Jeruucalem Ke Nying Yaa Ayiiho Me Kuu Athoam

115:1 Gal 5:2 Nyoge mooge ge anaa abeehn Antiog ke yoohn Jeruucalem. Noono uthub gene thubu ke puohny akuud yaa ayiiho ke kwaad puohny me ne keede kob gene, “Wu yaa kuu athoam nea wu be ke thoamo wa kaa arob loohng Moaje ngo e ka me boadh Juoge wahyu tooro.” 215:2 Gal 2:1-10 Puohny ni deeh peehm akahle kiin yaa ni keehd ge Poal maa Barnaba. Naa adoohng peehme duohng kiin gen, e Poal maa Barnaba kedea yaa Antiog mooge ge akwany ne ci Jeruucalem bang jo oohr maa jo doonge ne rob ke nying lum ni kob naa thoam yaa padh Judea beere ge boadh Juoge boadho. 3Gihn nu e akuud yaa ayiiho gihr Antiog Poal maa Barnaba ge awiihw gene naa a’aay gene. Abea naa acaahdh gene caahdho e ge cor yihdh geedh Peaniihcya maa Camaarya nu, e ge caahdh e ge teed dhe yoohn kaa abeehn nyoge me padh Judea uyiih gene lum Juog. Naa alihng akuud yaa ayiihoe luub ni, e cwihny gen ake mihno ne cohg. 415:4 15:12 Naa awahnh gene Jeruucalem, e ge alor akuud yaa ayiihoe maa jo doonge beer me. Noono ukwaan gene giih ayug gene yihr yaa anaa Jeruucalem. Giih ayug gene ke tee gihn acub Juoge yihr gen.

5Abea e yaa Paarijea maa adoohng ne yaa ayiiho ge a’aj maalo ungweel gene ngo piny kob gene, “Nyoge me padh Judea ge dhiil ka thoamo kedea ke robo yihr gen kejea yug gene kwaad giih arob loohng Moaje cang.”

6Kaano arumo, e jo oohr keehd jo doonge cang, wudh gen amad gene mado beere yi lum ni maany gene maanyo ne cohg. 715:7 10:1-43 Batien kaa arub nyoge ke deeh ka me laaj, e Piihter a’aj maalo urube kobe, “Jo paar wan, ngahyu thiow kejea coon umodho Juog a naa akwanye kiin wun ne ci ne puohny Ciig Beer yihr nyoge me padh Judea beere lum Juog beehn gene ke ne lihngo maa uyiih gene ngo thiow. 815:8 2:4; 10:44 E Juog ngaa ngahy giih yihdh aduun nyoge cang Wahy Juog acube yihr yaa padh Judea neehn kaa acube ngo yihro ne nyoadh ngo kejea ge thiow, ge adoohng ne nyoge maa ayiih lum Juog neehn won. 915:9 10:35 Juog kiino keá pojo keehd gen, bang gihn anyoohne giih gen ge awiie piny thiow ke nying gihn ayiih gene lum Juog. 1015:10-11 15:19; Gal 2:16; 3:10-12; Epi 2:5-8 Juog atumu ne cohg kedea dhee akalu naa acubu adoohdo wudh yaa padh Judea. Adoohdo me kuu anaa arom ree ke tiehdo yihr ge kuowo naa acoon kedea keehd won e nud awaahn ni. 11Abea yiiho gihro e naa aboadh won ke nying Muuny Juog naa ayoado bang Jeacuu Ruohdh. Wa gihn nu thiow e yaa padh Judea ge aboadh Juoge ke nying Muuny Juog naa ayoad gene bang Jeacuu Ruohdh.”

1215:12 2:22 Nyoge anaa aleng ne caaj ne lihng rob Poal maa Barnaba naa akwaan gene kaa ayiih yaa padh Judea lum Jeacuu kedea ge arubo thiow ke nying thoohn giih me gaahy nyoge naa ayug gene kiin yaa padh Judea ke teeg mar Juog. 13Kaa athum gene ke rob arumo, e Jeamij a’aj maalo urube kea, “Jo wan lihngu gihn roba. 14Dhe yoohn kaa abeehn Juoge ukoale nyoge me padh Judea ne yaae, dhe yoohn nu ateed Piihtere beer mee yihro awaahn kan. 15Luub yaa agamloohngjuog15:15 Lum ni ateed Juoge anahg Amoj agamloohngjuog e naa agweed ngo piny. Amoj 9:12. ge uroomo keehd gihn arob Piihtere naa akoohb Juog yihr gen kea,

16‘Keehd maa apahdh wod ka ne wuor an yea,

e yihdh run muu ubeehn dhe yooh me nyaahn me wuor nyoge an kii ngo,

ngo unyoadha.

Ngo unahg dhe yooh me nyaahn me ne keede

neehn kwaad gihn geer wod tuub kar wod lahbo,

wale maa ageer ke dehne wa kwaad wod na kway Deabide Juog yea.

17Yihdh nihn nu,

e nyoge me thoohdh me padh Judea a urom gene ke wuoro

ke dhe yooh me yoohd

bang gihn ge unahg yaa’a ke nying gihn acuohna gen ne wuor an.’

18Giih ge naa luub ateed Juoge kedea urob yaa agamloohngjuoge gen coon yihr nyoge.”

1915:19 Gal 5:3 Ubar Jeamije ke maalo ke rob kea, “Lihngu lum mara gen. Nea mara e yaa padh Judea ge ayiih lum Juog wudh gen keá cahgo ke dhiehdho keehdo kejea thoam gen. 2015:20 15:29; 21:25Caame: 1Kor 8:1-13; 10:23-33 Abea yoado warga e ne gweedo uteede yihr gen kejea caame giih kweehr ni ge keá cam gene bang gihn ge beehda caame maa alam yihr yiehdhe. Thiow robe yihr gen kejea rihng laahy maa athow e remo kuu akuong woj piny umodho keá cam gene maa remo keede keá cam gene kedea wii gene giih bal. 2115:21 13:15 Loohng Juog ge beehde e ge ke kwaano ke deeh ka me laaj ke bang yihdh wuud kwaj ke nying Cahng Juog. E luub Moaje ge beehde e ge ke puohnyo ke bang wudh geedhe cang.”

2215:22-29 11:18; 16:4 Kaano arumo e jo aoohr maa jo doonge kedea yaa akuud lubo agwiir gene ne oohr nyoge kiin gen ne ci Antiog tiehd keehd Poal maa Barnaba, beere ngahy Judea giih ne kun ca kejea warga aay ke bang yaa Jeruucalem. Maa akwany gene Cihla maa Juudo me nyinge moogo Barcaabaj. Ge anahg nyoge maa anhyaar ne cohg. 23Maa aoohr warga gihn keehd gen,

“Wan, wa jo aoohr kedea jo doonge wu amaahdh wane ke karu beehde wu yaa padh Judea ni ge beed geen Antiog maa dom Ciihrya kedea dom Celiihcya.

2415:24 Gal 1:7; 5:10 “Lubo abeehn wane ne lihngo kan kejea nyoge mooge kiin yaa akuud wan ge abeehn bangu udhiehdh gene wudhu maa uraany gene cwihnyu ke kwaad luube maa arob gene yihru. Abea ngaa maa aoohr gen kiin wan tooro ne cidho ne rob ke wun. 25Awaahn ni wudh wan amad wane maa amad wane ngo tiehd kejea dhiil wane kwany keehd nyoge me oohr bangu. Jo ni akwany ge ucaahdho tiehd keehd Barnaba maa Poal. Poal maa Barnaba ge nyoge maa anhyaar wane keraahyo. 26Nyoge maa abodh yi thoo ke nying tiihy gen yihr Jeacuu Ngad Boadh nyoge. 27E thiow Juudo ge keehd Cihla ge noono aoohr wane bangu nu. Kwaad giih agweed wane yihru yihdh gen ubeehn gene ne teedo yihru beer mee keehd leehb gen. 2815:28-29 10:19; 15:20; Luk 11:46 Ngo aniid wane maa Wahy Juog thiow kejea keá ngaa cahg wudhu ke raamo keehdo keehd giih maa toohd. Abea tiihyu kaa loohnge giih nyoadh beehdo me beer. 29Kwaad cam maa alam piny yihr giih kweehr ngo keá camu maa remo e keede keá camu, kwaad laahy maa athow e remo kuu awoj oogo keá camu kedea giih bal ge keá yugu. Unahg gihn me beer nea giih amahn wane yihru ge be yugu. Beer wu awiihw wane.”

30Naa awiihw jo oohr e ge apahdh yooh keehd warga gihn agweed. Naa awahnh gene Antiog, e wudh yaa ayiiho acong gene maa acub gene warga gihn akahl gene yihr gen ne kwaano. 31Naa akwaan gene warga, e cwihny gen ake mihno ne cohg bang gihn cwihny gen aciihme. 3215:32 11:23, 27 Ubeehn Juudo maa Cihla urub gene duug keehd yaa akuud maa aciihm gene cwihny gen keter kedea ucub gene tee aduulo yihr gen bang gihn Juudo kedea Cihla ge anahg yaa agamloohng Jeacuu. 33Maa aceng gene keehd yaa ayiiho giih Antiog. Naa athum waahdh gene, e ge ake wiihwo kejea ge ucaahdh ke yoohm rog gen ne do Jeruucalem bang yaa anaa aoohr gen. 34Cihla abeehn ne kweer ke do Jeruucalem udoohnge piny Antiog. 35Abea Poal maa Barnaba ge anaa adoohng Antiog ke dwahde me nud, e gen maa yaaj mooge ge puohny Ciig Beer yihr nyoge.

36Batien nihn mooge e Poal ake rubo yihr Barnaba kea, “Beeh doogo ke bang wudh geedhe ne maany akuud yaa ayiiho naa anyoadho lum Juog yihr gen beere kaa abar gene wong maalo ke yiiho coa ke ne niido.” 3715:37 12:12 Barnaba lum nu ayiihe. Abea anaa adaahd ngo beere Joon Maarko ucaahdho keehd gen tiehd. 3815:38 13:13 Abea Poal lum Barnaba ngo kuu apahdh yi cwihnye maa akoohbe kea, “Joon Maarko won anaa awiie Pampiihlya ne cahng, maano e tiihy acaahdho ke nyinge kuu anaa athum. Nea maano, e kare tooro me cahge waahdh keehd won.” 3915:39 13:4 Gihn nu e Barnaba ge ke Poal dhog gen agar gene ke nying Joon uwahdhe kaa beehn gene ne paah. Barnaba a’aay keehd Joon ubeehn gene Caaypruj. 4015:40 14:26 Poal, Cihla e naa akwanye ne ngad waahdhe. Batiene naa awiihw akuud yaa ayiihoe gen kejea ge ukaahn Juoge beer mee, e ge apahdh yoohn gen. 41Maa a’aay gene e ge caahdh e ge cor yihdh miehy Ciihrya maa Celiihcya e Poal caahdhe e ngo ciihm cwihny akuud yaa ayiiho beere lum Juog mag gene maa teeg mee.

16

116:1 14:6Timodhy: Rom 16:21; 1Kor 4:17; Pihp 2:19; 2Tim 1:5 Ubar Poale ke waahdhe ucea Derba, batiene e ci Lijtera. Yi geen Lijtera e naa ayoade Timodhy. Timodhy wahn anahg Ugriihg, e men beehda nyaar yaa Judea. Miih Timodhy anahg ngaa maa ayiih lum Jeacuu. 216:2 6:3; Pihp 2:20, 22 Akuud yaa ayiiho naa anaa Lijtera maa Yikoohnya, Timodhy aleej gene. 316:3 Gal 2:3-5; 1Kor 9:20 Poal adaahd ngo ucaahdhe keehd Timodhy. Noono maa athoame ngo. Ngo athoame bang gihn ngo angahy Judea giih beehdo ke bang kuohn adaahd Poale ci yihdh gen kejea Timodhy wahn beehda Ugriihg. 416:4 15:22-29 Ge ake caahdho e ge teed loohng anaa yi warga gihn agweed jo aoohre maa jo doonge giih Jeruucalem. Ateed gene kejea mag gene loohng nu beer mee kedea utiihy gene keehd gen. 516:5 2:41 E naa kaa abeehn akuud yaa ayiihoe umag gene lum Juog teeg kedea nyoge me thoohdh ge mahd bang gen ke nying nihn.

Jeacuu Poal Aoohre Macedoanya

6-816:6 10:19 Poal cwihnye anaa cidho ke wudh geedhe me ne yihdh muudiihryae giih Aacya maa Bihdhihnya maa amahn Wahy Juoge ngo. Noono unahge ke geen Troaj e naa abeehn gene yi ngo. 9Yi diih waahy anahg gene Troaj e Poal ngad Macedoanya aniide niido, wa yi laahg e kway wonge kea, “Beehn bang wan Macedoanya ne kony wan.” 10Yi kaano anaa aniid Poale gihn ni e waahdh ke baabuur agwiir wane gwiiro ne ci Macedoanya bang gihn Juog ke ngude e naa aoohr wan ne puohny Ciig Beer kun ca.

Yi Geen Pihlihbi Nyoge Mooge Ge Adoohng Ne Yaa Jeacuu

11Noono arumo uaay wane keehd baabuur Troaj ubeehn wane uthuur me nyinge Camoathraj. Ruuwow keehdo e wa angud Neapoalij 12maa a’aay wane ke tien wan Neapoalij ubeehn wane geen Pihlihbi. Geen ni e ne kuong nyoge toohng yea nea caa muudiihrya gihr Macedoanya. E naa geen beed yaa adaah ke yoohn Roama. Wa abeehdo kaano ke nihn me thoohdh. 1316:13 17:2 Naa anahge Cahng Juog, e wa abeehn oogo yi buur geew ucidh wane dieng naam kar kwaj gihr Judea. Maa apiih wane urub wane ke maahn maa amahdo dieng naam. 1416:14 17:4 Dhaar Theatiira me nyinge Liihdya anaa keew maahn ni lihng lum wan ni. Tiihye anahg ngweehw oogo ke waay ariir me ngien ge teeg. Anahg dhaago me wuor Juog keter. Noono uyab Juoge wiihe ne ngey giih rob Poale beere ge yiihe yiiho. 1516:15 8:36 Gihn nu e wiihe ake muojo keehd piih luogwahy keehd jo paare cang. Maa acuohne wan paare kea, “Jo wan nea ngo ayiihu kejea a beehda ngaa maa ayiih lum Juog ne cohg kea beehnu paara.” Maa adhiile wan ke tero ne ci paare.

1616:16 19:24 Cahng man, e wa caa kar kway Juog, e wa ake roohmo yi yooh keehd nyaakow me beehda baahng abea wiihe anaa atiihb ukeehg. Atiihb ukeehg me meehg nyaan caar giih uyug rog gen wong maalo. Ke nying gihn caare nyepinye caaro, e ngiihny me thoohdh ge na yoad yaa anahge baahng yihr gene yoado. 1716:17 19:15; Luk 4:34, 41 Naa aniide wan e batien wan abuodhe e ngo ukwaago kea, “Cuow ni ge beehda yaa Juog Duohng. Ge rubo kaa nying ka uboadh Juoge wun kii ngo.” Gihn nu abere tiel me thoohdh 1816:18 3:6 kedea ke kar nihn me thoohdh mee. Poal kwaad gihn ne rih nyaan ngo amaane. Maa amaahny Poale bang ngo urube yihr atiihb ukeehg e wiih nyaan ni kea, “Roba robo yihri ke teeg mar Jeacuu, aay oogo yi wiih nyaan!” E atiihb ukeehg ake aay wiih nyaan ke nye wong kaano.

19Naa angahy yaa anahg nyaakon ni baahng paar gen kejea ngiihny be dog nyaane ke yoado yihr gen, e cwihny gen arahnyo. Cwihny gen arahnyo bang gihn atiihb ukeehg e ne meehg nyaan teed giih uyug rog gen wong maalo, ngo ariem Poale oogo. Noono umag gene Poal maa Cihla upiey gen yi laaro kar lug bang apahn Roama. 2016:20 17:6 Naa akahl gen nyum apahn Roama e rob naa, “Yaa ni ge Judea maa abeehn ne lyaahb yi geeno. 21Ge puohny giih maa amahn loohnge giiho kejea ge keá tiihyo. Wo beehda yaa dhaahr Roama kare tooro yihro uyiiho giih puohny gene kedea utiihyo ke gen.”

2216:22-23 2Kor 11:25; 1Th 2:2 Nyoge maa now thiow ge ataahny rog ge Poal maa Cihla. Gihn nu e arob apahn Roama kejea yiej waay ge Poal maa Cihla oogo rog gen kedea puohd gen ke keedo. 23Naa apuohd acaakere Poal maa Cihla keehd kwaad apoohdo me raaj, e ge anyoal yi karkoohn. Arob yihr akihm dhaahr gihr karkoohne kejea toage dhog wuud karkoohn teeg mee ubahnge yaa ni rog gen be kwal gene. 24Ke nying lum nu e akihm dhaahr ge Poal ge acod yi wod me naa alongthihn utuohy tien gen rog thoohn yen.

25Yaa adiehr waahr e Poal maa Cihla ge anaa ne kway Juog kedea ge uwahr ke wahy Juog. Wahy gen anaa ke lihngo thiow yihr maabuuye mooge. 26Ke wong kaano e piny ree ayahnge ne mihd mihdi, umede karkoohn cang. Noono ubeehn dhog wuude uyab gene rog gen cang kedea ubeehn yene unahg gene ne lwang oogo rog maabuuye. 2716:27 12:18-19 Akihm dhaahr gihr karkoohn e caa ne tahngo e niid dhog wuud karkoohn ke kar gen cang e ge apuogo. Noono e palo akahle ke oogo e daahd unahge ree mare cuohne kejea maabuuye rog gen akwal gene. 28Abea nye kaano e acuow Poale cuowo ke kwaago kea, “Rihi keá nahgi! Wa amuu nud kan cang.”

29E akihm dhaar dhaano acuohne ke lama noono ucea wod bang gen maa amihn cwihnye naa aniide maabuuye ge nud cang. Noono upahdhe wudh conge nyum ge poal maa Cihla, maano e ree ulaadh ke lwahr. 3016:30-31 2:37; 11:14; Jon 6:28-29 Maa akahle Poal maa Cihla oogo kedea upeehnye gen kea, “Gihn e nuu utiihya beere Juog a boadhe boadho?”

31Kob gene yihr akihm dhaahr, “Yiih lum Jeacuu Ruohdh beere boadh wahy yoadi yoado, yihn maa jo paari!” 32Noono uthub gene thubo ke puohny nyin maa jo paare keehd lum Juog. 33-3416:33 16:15 Poal maa Cihla ge anaa akedh akihm dhaahre paare uluoge ka me ledhe giih gen kedea ucube cam yihr gen. Batiene arumo, e piih luogwahy awoj yi wiihe maa wudh jo paare. Maa amihn cwihny gene keter bang gihn adoohng gene ne nyoge maa ayiih lum Juog.

35Ruuwow, ke nyango e apahn Roama, lubo aoohr gene keehd jaabidhe giih buuliihe kejea lony ge Poal oogo yi karkoohn.

36Noono urob akihm dhaahre ngo yihr gen kea, “Lubo arob kejea lony wun oogo. Kare nud uaayu maahdh mee ke yoohm rogu.”

3716:37 22:25-29; 23:27 E Poal ake rubo yihr jaabidh buuliihe kea, “Ke ne diih! Wa keá lony oogo wa gihn nu! Kwihyu e wa yaa dhaahr Roama! Wa loohnge giiho wo yaa dhaahr Roama apahne ge mahn gene mahno ubahng ngad Roama be puohd kedea utoage yi karkoohn nea padh awuohj e naa yuge! Naa awuohj maa atiihy wane? Apahn Roama deeh awuohj me duohng atiihy gene. Nea neehn maano kea nahge gen ge ne dhiil beehn ne rob ngo yihr wan kejea ge awuohj kedea uteed gene ngo tiehd yihr nyoge kejea wa nyoge me padh yaa alyaahb.”

38E jaabidh buuliihe gihn arob ge Poale yihr gen aci gene ne teedo yihr apahn Roama. Naa alihng gene ngo kejea Poal maa Cihla ge yaa Roama e ge ake tudo. 39Naa abeehn apahn Roamae bang ge Poal paar akihm dhaahr, e ge arubo yihr gen kob gene, “Awuohj ayug wane rogu. Wiiu lubo piny yihr wan. Nyingu akway wane beere wu uaay.” 4016:40 11:23 Poal maa Cihla lubo awii gene piny naa abeehn apahne uyug gene giih adaahd gene. Noono ubeehn ge Poale uci gene paar Liihdya maa arub gene yihr jo ayiiho ke lubo me ciihm cwihny gen. Kaano maa a’aay gene ne ci geen Thecaaloanika.

17

Judea Mooge Puohny Poal Ke Yihdh Geedhe Amahn Gene

117:1-9 1Th 2:1-2 Yi waahdh a’aay ge Poale Pihlihbi, e ge abeehn geen Thecaaloanika e ge bar wudh geedh Ampihboalij maa Apoloanya. Thecaaloanika yea anaa wod amaad gihr Judea 217:2 9:20; 13:5, 14, 44; 14:1; 16:13; 17:10, 17; 18:5, 26; 19:8-9; 28:17 Wa kwaad gihre ne na kwaaye kaa yugo, naa awahnhe Thecaaloanika, e Poal acaa yi wod amaad. Noono ke nying nihn Cahng Juog kar ge adahg, e Poal ngo anyoadhe yihr nyoge neehn kaa agweede yi kitaab Juog kejea Juog Ngad Boadh nyoge ngo aoohre. E naa ngaa arub Juoge ke nyinge yi kitaab kejea ngo ukwanye. 317:3 3:18 Ubeehn Poale unyoadhe yihdh luub anaa agweed yi kitaab kedea ucohge ngo yi cwihny gen thiow kejea luub nu agweed nu ge rob ngo kejea Ngad Boadh nyoge kuohme urahmo kedea uthowe, batiene e ngo ucahr. Kob Poale, “Ngaan ruba ke nyinge beehda Jeacuu. Jeacuu e naa Ngad Boadh nyoge.” 417:4 13:50; 16:14; 17:17 Nyoge mooge kiin yaa alihng giihe, naa angahy gene adiehj yihdh luub apuohnye, e ge ake yiiho kedea umad gene rog gen kur Poal maa Cihla. Thiow Griihge me thoohdh me wuor Juog maa maahn yaa doonge yi paajo lum ge Poal ayiih gene.

517:5 Jeacon: Rom 16:21 Keehd maa anud Judea maa ayiih giih apuohny ge Poale, e mooge anudo thiow maa akweer ke yiih giih apuohny gene. Noono maa amag tiele gen ke nying gihn abeehn nyoge me thoohdh uyiih gene giih apuohny ge Poale maa Cihla. Gihn nu e yaa loor ke bang yi geew ge acong gene ne waahdh e ge ukwaago kedea e ge yug giih alyaahb. Kaano e Judea maa yaa acong gene ge acaa ne teehng paar Jeacon ka beed Poale maa Cihla. Ge ateehng paar ngo beere ge Poal ke maa ukahl gen nyum ruohdh geew 6-717:6 16:2017:7 Luk 23:2; Jon 19:12 Naa abahnge ge kuu ayoad gene, e Jeacon maa yaa yiiho mooge amag gene maa akahl gene gen nyum ruohdh geew kob gene, “Nyoge maa abeehn geen ni ge nyoge me reje me yug giih alyaahb. Ngaa me nyinge Poal maa Cihla. Bekihd ka maa acidh gene yea ubahnge giih alyaahb kuu ayug gene. Awaahn ni ge nud kan yi geeno kedea nyoge puohny gene puohnyo kejea Jaah gihro e beed Roama lume keá lihng abea lihng ke lum ruohdh moogo me nyaahn me nyinge Jeacuu. Lum nu angweel gene piny yihr nyoge teeg mee. Jeacon thiow tiene ni yi gihn, bang gihn e naa acub kar budo yihr gen kedea adoohng ne ngad gen.” 8Naa alihng akuud nyoge giih arob ni, e ge apaah oogo noono urahny cwihny gene unahg gene juuj ke kwaago. 9Kaano e ruohdh geew lubo angol gene kejea beehn Jeacon maa yaa ayiiho mooge cub gene ngiihny piny beere ge ke lonyo.17:9 Ngiihny acub piny nyum ruohdhe ne nyoadh ngo kejea urob ge Jeacone yihr Poal maa Cihla uaay gene beere e alyaahb ree be doge ke yugo yi geew ke nying gen.

1017:10 17:2 Ge anahg pinye ne bihb arumo e yaa ayiiho, Poal maa Cihla ge arwaaj gene naa a’aay gene. Ge acaa Bearya. Cahng man, e ge ne Bearya, e ge acaa yi wod amaad mar Judea. 1117:11 Jon 5:39 Judea giih Bearya ge kuu aneehn Judea giih Thecaaloanika bang gihn ge kuu akweer ke lihng luub Poal. Abea ge anhyaar lihng giih puohny ge Poale. Noono arumo, e ke nying nihn e giih yi kitaab Juog na kwaay gene kaa kwaano tiehd wale ge uroomo ke giih puohny Poale. Gihn nu ayoad gene kejea Poal puohny giih maa athere. 1217:12 11:18 E naa kaa abeehn amahr nyoge me thoohdh keew gen uyiih gene lum Juog: Judea maa Griihge. Thiow maahn yaa doonge yi paajo lum Juog ayiih gene.

1317:13 14:5, 19; 1Th 2:14-16 Abea kaa alihng Judea giih Thecaaloanika ngo kejea Poal lum Juog puohnye puohnyo yihr Judea giih Bearya e cwihny gen arahnyo noono ubeehn gene Bearya. Kaano uthub gene ke raany wudh yaa geen nu kedea ucong gene gen ne yug giih alyaahb. 14Gihn nu e naa abeehn jo ayiiho uoohr gene Poal keehd nyoge mooge me rwaay ngo koohr naam duohng ne aay ke baabuur ne ci Athen. Cihla maa Timodhy ge anaa adoohng Bearya. 15Naa aduu yaa arwaaj Poal ke yoohn Athen, e ngo arob gene yihr Cihla maa Timodhy kejea ge daahd Poale daahdo Athen piow piow.

Nyoge Me Thoohdh Apuohny Poale Athen

16Cwihny Poal kuu amedo kaano apoohde e koar Cihla maa Timodhy. Cwihnye kuu amedo bang gihn geen Athen ngo aniide e yea apahng keehd amahr kuohn kwaj yihr yiehdhe giih kweehr. 1717:17 17:2, 4 Gihn nu e Poal athubo ke nyoadh yihdh luub agweed yi kitaab Juog yihr Judea maa yihr yaa wuor Juog. Yihdh luub kitaab Juog ge anyoadhe thiow yihr kwaad ngaa ayoade ke bang yi geew, ngaa me daahd ulihnge puohny nyaahn ni. 1817:18 4:2; 1Kor 1:22 Kiin yaa na laahw luube ke Poal, anudo ke nyoge 17:18 Poal arubo yihr kwaad nyoge me thoohdh. Kiin gen, nyoge anudo me nhyaar giih puohny nyin me nyinge Epikuuruj. Ngo anahg ngaa maa ngad cam kedea ngo nhyaar giih wuobo maa maahn. Ngo adaahd ubeehde e cwihnye med kedea e giih raahm tooro ree. Puohny mare teed ngo kejea Juog wiihe awul rog nyoge. Abea nyoge mooge anudo thiow kiin yaa arub Poale yihr gen. Ge nyoge me daahd ukoar gene rog gen beer mee. Noono ubahnge cwihny gen be rahny ne cud kedea ubahnge cam be deehj gene yi cwihny gen kedea thiow ubahnge ge be muohl ke kuong kedea ge kweer cej maahn. Ge kwaad nyoge maa yaa amaahg kejea ngaa me room keehd gen tooro. Poal adaahd urube yihr gen kejea ngo beehda gihn me beer ne yiih ngo kejea Jeacuu e naa Ngad Boadh nyoge kedea beehda gihn me beer ne yiih giih apuohny Jeacuue. me nhyaar ded yihdh luube. E naa gihn arub nyoge mooge kob gene, “Adoor ni kwihj rob teed gihn?” Abea bang gihn Poal arubo ke nying Jeacuu kedea cahr ngaa maa athow, e nyoge mooge ge arubo kob gene, “Wa nyin adoohng wa rubo kaa nying giih kweehr yaaj mooge, kwaad joohy me kwihyo me nahg gene athere.” 19Kaano e Poal acuohn gene ne cidho keehd gen kar amaad wiih Good Ariopaaguuj. Naa awahnh gene kar amaad, e ngo arob yihr Poal naa, “Cwihny wan ne bange ulihng wane puohny gihri e nyaahn ni e rubi ke nyinge. 20Kwaad luube mooge me robi ge kuu akuong wane ke lihngo coon, e cwihny wan ne bange ungahy wane giih ni yihdh gen beer mee.” 21(Yaa anyuol Athen kedea yaa adaah ne beehdo yea ge beehdo e ge nhyaar lihng giih me nyaahn kedea teed giih me nyaahn).

22Kaano arumo e Poal a’aj maalo nyum yaa amahdo maa arube kobe, “Yaage, wu yaa Athen, aniida ke wonga kejea wu nyoge maa acub cwihnyu ne wuor joohy me thoohdh keraahyo. 23Bang gihn kaa anaa acaahdha caahdho ke bang yi geen nu kan, e a many kuohn lam yihr joohy giihu, e kar lam acielo ayoada maa agweede dhee kejea, ‘Kar lam yihr Juog me kwihj.’ Cwihny wan ne rob yihru ke nying Juog gihn kwihyu e wuoru ni. Juog gihn nu e naa Juog maa adiehr en naa Juog Aciehg.

2417:24 7:48 “Juog Aciehg gihn acag maalo kedea piny maa kwaad giih ne yihdh gen cang ne dug. E naa Ruohdh mag maalo kedea wiih piny. Nea maano e kare tooro ubeehde yihdh wuude maa ageer ke cing. 25E thiow kwaad giih tiihy nyoge ke cing gen ge be daahde ucub gen yihre bang gihn e naa ngaan cub wahy maa kwaad nyepiny cang yihr dhaano utaahngo. 26Juog e naa acag dhaano acielo noono ukaare ne thaahy giih nud awaahn ni ge akeedho ke wiih ungoom cang. Cahng unud nyoge wiih ngoom kedea kuohn ubeehd gene yihdh gen ge agwiir Juoge kuu umodho maano e dhaano poohd keá caa. 27Juog nyoge acage beere ngo daahd gene daahdo ka moogo, e ngo uyoad gene. Abea Juog be baahr keehd won. 28Beehda Juog e ne miihdh won ke nying nihn. Beehda e keede e ne cub tee yihro.

2917:29 19:26 “Neehn kwaad kaa arob ngad wahy aleloare giihu ngo kejea, ‘Wo cang wo beehda nyethen Juog ke ngude.’ Neehn kwaad kaano nahgo nyethen Juog, e ngo keá cahgo ke paro keehdo kejea dhaahb maa demaro ge ke thaahdho ne joohy kedea leele ke tiengo ne juog ke cing ngad ateehd. 3017:30 14:16; Rom 2:4 Keehd maa anaa awul wudh nyoge me thoohdhe rih Juog ke run me thoohdh e kihde now Juog wiihe kuu awul rog gen. Juog ge keá kihmo ke gihn me raaj ke nying gihn kwihy gene ngo. Keehd wun thiow Juog wu keá kihmo ke nying gihn kwihyu en. Abea awaahn ni Juog daahd ubeehn yaa beed wudh geedh upiny cang umaan gene anyoohne giih gen. Ngo beehda gihn maa acege piny teeg mee kejea ngaa kweer ke maan anyoohne giihe ngo kihme kihmo ke gihn me raaj. 3117:31 3:15; 10:42 Juog e keede e ne ngahy cahng uthub ngaan Akwanye ke kihm nyoge. Ngaa Akwany Juoge akuong thoo batiene e ameehg Juoge cahro. Ngo ameehge cahro ne nyoadh ngo yihr nyoge kejea e naa ngaan Akwahnye ne kihm nyoge.”

32Naa alihng gene Poal e ngo urubo ke nying ka cahr nyoge e ge ake ngiero. Abea e nyoge mooge kiin gen ge ake rubo yihr Poal kob gene, “Cwihny wan ne bange ucahgi rob keehdo yihr wan ke nying giih arobi nu.” 33Batien luub nu, e Poal ake aay kar amaad. 34Nyoge mooge lum Poal ayiih gene udoohng gene ne yaa batiene. Kiin gen ngaa me nyinge Dioniijuj ge apahno gihr Athen maa dhaago me nyinge Damaari ge adoohng ne yaa yiiho.

18

Keehd Maa Amaan Judea Poal E Ngo Anaa Aceng Korindh

1Batien kaa arub Poale wiih Good Ariopaaguuj, e ngo kuu anaa ceng Athen. Noono uaaye ne ci Korindh 218:2 Akwiila: Rom 16:3; 1Kor 16:19; 2Tim 4:19 kaa aroohme yi ngo keehd Ujudea ngad tien paar gen, me nyinge Akwiila. Akwiila anaa anyuol kii muudiihrya gihr Poantuj. En maa ciihe, Prijkiila, ge abeehno ke nying nihn nu kaa yoohn Itaalya bang gihn Klaawdio Jaah gihr Roama yaa padh yaa Roama ge arieme oogo. Poal anaa aci ne liew gen 318:3 20:33-34; 1Kor 4:12; 9:12-18; 1Th 2:9; 2Th 3:7-9 naa ayoade ngo e ge nyoge me tiihy kwaad tiihye e ngo abeehdo keehd gen. Noono ubeehd gene e ge wiij yiehy diehg me geer naa abuwe. Giih wiij ge na ngeew gene ke oogo ne ngeew cam. 4Ke nying cahng Juog e Poal caa yi wod amaad gihr Judea ne rob yihr Judea maa Griihge kejea waar gene wudh gen uyiih gene lum puohnye.

518:5-11 11:1818:5-6 3:26; 5:42 Naa awahnh Cihla maa Timodhy arumo ke yoohn Macedoanya, e Poal wiihe acube ke puohny Ciig Beer. Maa ateede ngo ne cohg yihr Judea giih abeed geen nu kejea Ngad Boadh nyoge beehda Jeacuu. Abea kihde now, 618:6 13:51; 20:26 Judea mooge wudh gen aciehg gene ukweer gene ke yiih lum Poal kedea umad gene lubo ne cuungo dhe yoohn puohnye. Gihn nu e luube me reje maa luub ayaany ge arob gene rih Poal ubeehn Poale urahny cwihnye rog gen. Maa arube yihr gen ke luube me teeg kea, “Nea wu ukweer ke yiih lum Juog e ngo gihr wudhu wu keedu. Awaahn ni a a’aay ne ci ne puohny lum Juog yihr yaa padh Judea.” Naa arobe luub nu e dhab tiene adhoohnge dhoohngo ne kuohng ree kejea e buu cahg rob ke gen keehdo.

7Noono uaaye uwiie gen kaano. Ngaa me nyinge Tiihtioj Jujtuj, Poal abeehne ne cuohno paare beere nyoge puohnye puohnyo. Tiihtioj kuu anahg Ujudea abea lum Juog abeehde e ngo ngahye. Paare anaa cahng mee keehd wod amaad gihr Judea. 818:8 8:36 E thiow Krijpuj ruohdh wod amaad lum Juog ayiihe, en maa jo paare cang. Yaa Korindh me thoohdh mee lum Juog alihng gene bang Poal maa adoohng gene ne yaa ayiiho noono uwoj piih luogwahy wudh gen.

918:9-10 1Kor 2:3-4 Cahng man, ke waahr, e Juog abeehn wiih Poal yi niine urube kea, “Poal, yih keá tud yihr yaa paan ni. Bar maalo ke puohny nyoge maa ke tiihyi bang gihn a nud ke yihn. 10Ngaa muu umaahd yihn tooro ukedhe ngwiilo rihi. Bar maalo ke puohny gen bang gihn nyoge muu uyiih luma uthoohdh yi geen ni.” 11Noono maa abeehd Poale keehd kar wong acielo ke nuuj Korindh e ngo puohny lum Juog. (Yi run nu e nyoge me thoohdh lum Jeacuu ayiih gene.)

12Cahng man, e Judea mooge rog gen acong gene umaahd gene Poal. Naa akwahg gene ngo piny, e ngo akedh gene ke nyum lug. Gaalio18:12 Gaalio anahg muudiihr gihr Aacya. Korindh beehde geen Aacya. e naa anahg muudiihr gihr Aacya yihdh nihn nu. 1318:13 6:13 Kob gene, “Nyin raany paajo e gihn, e ne rubo yihr nyoge kejea wuor Juog kaa dhe yooh moogo me padh dhe yoohn teed loohng paaje.”

1418:14-15 23:29; 25:18-20; Jon 18:31 Poal anaa adaahd ubeehre lum nu abea muudiihr Gaalio aguo rob kobe, “Jo Judea, nea Poal anaa ayug awuohj maa adhahle loohng akuuma e lug gihru naa amaanyo. 15Abea naa anahge giih peehm kiin nu ke nying luub paaru maa loohnge giihu e wu nuu ulug gihru wu keedu, kar lug gihn nu tooro yihra.” 16Noono maa arieme gen oogo yi lug. 17Batiene e wudh gen alog gene ke bang nyin moogo me cuohn ne Cojtheanej, ruohdh wod amaad. Noono uthub gene ke puohd nyin nyum lug abea Gaalio gihn nu ayug gene keá cub yi wiihe.

Poal Aduu Antiog

18Batien gihn nu ayug ree, e Poal abar maalo ke puohny yaa ayiiho ke nihn mooge. Poal anaa adaahd udoe Antiog gihr Ciihrya. Akwiila maa Prijkiila ge adaahd ucaahdh gene keehd Poal ne wahdh Epicoj. Noono maa abeehn gene Cengrea kaa anaa abeehn Poale uliele wiihe yea. Wiihe aliele ke nying kwaad gihn maa akuohnge ree nyum Juog kejea ngo dhiile kaa tiihyo. Kaano maa a’aay gene cang ke baabuur ne ci ne liew geen Epicoj. 1918:19-20 17:2 Yi geen Epicoj Poal na caa yi wod amaad ne rob yihr Judea ke nying Jeacuu Ngad Boadh nyoge. Naa abeehn Poale uaaye e ge Akwiila maa Prijkiila ge anaa adoohng Epicoj. 20Judea me thoohdh ge adaahd ubeehd Poale ke gen beere ge puohnye puohnyo. Abea Poal akweer kea kar beehdo yihre tooro. 2118:21 Jeam 4:15 Abea ngo arobe yihr gen kea, “Nea cwihny Juog ne bang ngo e a uduue bangu cahng moogo!” Noono uaaye ke baabuur me caa Cejearya. 22Naa awahnhe Cejearya e ngo aci Jeruucalem ne maahdh yaa ayiiho batiene e ngo abar Antiog.

23Naa abeehd Poale keehd kar nihn Antiog, e ngo adoog kuu utiene e caahdhe e cor yihdh miehr giih Galaadya kedea miehy Priigya maano e ciihm cwihny yaa ayiiho beere lum Juog mag gene maa ke cwihny ge ne cohg.

Ngaa Moogo Yaa Ayiiho Ge Apuohnye Epicoj Maa Korindh

2418:24-25 19:3-4Apolo: 1Kor 1:12; 3:4-6 Kaano acaahdh Poale e ngo cor yihdh miehy nu, e Ujudea me nyinge Apolo anaa abeehn Epicoj ke yoohn geen Alekjandrya. Ngo anahg ngaa maa apuohny ne cohg. Loohng Juog kedea giih agweed yaa gamloohngjuoge maa Wahy Apoong Juog ge angahye beer mee. 25Thiow ka na apuohny Joone kii ngo angahye. Joon, ngaa na woj piih luogwahy wudh nyoge e na koohbo kejea beehn Judea maan gene anyoohne giih ayug gene rih Juog. Abeehdo e ngo ngahy Apolo beer mee kejea Judea anyoohne giih gen dhiil gene kaa maano beere wudh gen woj piih luogwahy. Apolo na upuohnyo ke puohny acielo e gihn me wiie oogo tooro. Abeehdo e ngo ngahye thiow kejea ngaa muu uboadh nyoge ngo ubeehn. Abea ngo akwihy Apolo kejea Jeacuu ngo abeehno kedea ngo athow beere nyoge rog gen rom gene kaa boadho. Akwihye kejea Jeacuu acahr kedea ngo atihng maalo Paar Juog. 2618:26 17:2 Apolo na upuohnyo e lwahr tooro ree yihr yaa beehn kar amaad gihr Judea. Naa aniid Akwiila maa Prijkiila kaa apuohny Apoloe kii ngo, e ngo acuohn gene paar gen. Noono upuohny gene lum Jeacuu yihre kedea maa adoohnge ne ngad akuud yaa yiiho. Ge adoohnge ne ngaa maa ayiiho, e yaa ayiiho ge akonye konyo ne cohg.

27Kaano e cwihnye anaa bang ci Korindh. Gihn nu maa agweed yaa yiiho warga yihre ne cubo yihr akuud gen ge beed Korindh. Agweed naa Apolo beehda ngaa me beer maa ayiih lum Juog. Naa awahdh Apole e yaa ayiih lum Jeacuu bang gihn Juog ngo abeero keehd gen ge akonye konyo ne cohg. 2818:28 5:42 Ge akony Apole kaa dhe yoohn ataaye Judea me thoohdh naa akwaan gene yihdh luub Juog nyum nyoge. Maa anyoadhe ngo yihr gen wa kaa agweede yi kitaab Juog kejea Jeacuu e naa ngaan acub Juoge piny ne Ngad Boadh nyoge cang.

19

Yaa Epicoj Me Thoohdh Lum Juog Ayiih Gene Ke Cwihny Gen Cang

1Kaano anaa apoohde e Apolo puohny yaa yiiho Korindh, e naa kaa anaa apuohny Poale puohnyo e kwany bang wudh geedhe giih Galaadya maa Priigya uwahdhe kaa awahnhe Epicoj kaa ayoade yaa ayiiho yea. Naa arub Poale keehd gen, e nyoge mooge maa ayiih lum Joon, ngaan na woj piih luogwahy wudh nyoge, ge ayoade kiin gen. 219:2 2:38; 8:16 Maa apeehnye gen kea, “Moogo e Wahy Juog anaa abeehn rogu ge anaa ayiihu lum Juog ne?”

Maa abeehr gene ngo kob gene, “Gihn me nyinge Wahy Juog kuu akuong wane ke lihngo.”

319:3-4 18:25; Luk 3:3-4, 16-17 Naa angahy Poale ngo kejea puohny ke nying Wahy Juog kuu alihng gene, e ge apeehnye kea, “Naa anaa awoj piih luogwahy wudhu gihn e naa anaa apuohny yihru ne yiiho?”

Maa acahg gene ngo ke beehro kob gene, “Anaa apuohny yihr wan kejea maan wane anyoohne giih wan beere piih luogwahy woj wudh wan ne gwiir rog wan ne koar Ngad Boadh nyoge ge ubeehn ni. Wa apuohny kaa puohny Joon. Joon ngaa na woj piih luogwahy wudh nyoge. Ne gihn me daag yi puohny apuohny wan ne?”

4Kob Poale yihr gen kea, “Gihn me daag tooro ke ne diih! Adiehr muon, Joon piih luogwahy awoje wudh yaa amaan anyoohne giih gen. Abea anaa ateed Joone thiow kejea Ngad Boadh nyoge ngo ubeehn unyoadhe ree ka me cahng. Awaahn ni, teeda teedo yihru kejea Jeacuu ree anyoadhe. Jeacuu e naa Ngad Boadh nyoge. Nahge ke lume e ne tiihyu keehde.”

5Naa alihng gene lum Poal, e ge ayiiho utiihy gene kaa lum Jeacuu. Noono maa awoj Poale piih luogwahy wudh gen ke nying Jeacuu Ruohdh. 619:6 2:4 Naa acub Poale cinge wudh yaa ni, e Wahy Juog abeehn rog gen kedea uthub gene thubo ke rob keehd dhoy me thoohdh me padh, e ge rob lum Juog. 7Yaa anaa abeehn Wahy Juoge wudh gen, ge anahg nyoge apaar wonge ariow.

819:8 17:2; 28:23 Batiene ke kar dwahde adahg, e Poal ne kwaay cidho yi wod amaad ne rob yihr nyoge, e lwahr tooro ree. Na urubo yihr gen ne cohg ngo yi cwihny gen beere wudh gen log gene loo uyiih gene giih robe ke nying Dhaahr Juog. 919:9 9:2 Abea keehd maano, e nyoge mooge kiin yaa anudo ge apoohdo e ge yug giih tee wihj maa akweer gene ke yiih giih rob Poale yihr gen. Noono uthub gene ke rob ke giih me reje nyum nyoge ke nying yoohn anyoadh Juoge. Kaano e Poal ge awiie piny uaaye keehd yaa ayiiho ne ci ne rob yi wod puohny gihr Tiiranuj. Ke nying nihn, e Poal nyoge puohny puohnyo kaano. 1019:10 20:18 Ke kar run ariow e Poal puohny yaa ayiiho. Noono e yaa apuohnye ge na ucidho ne puohny Judea maa yaa padh Judea ke bang wudh geedhe giih thene. E naa kaa abeehn lum Juog unyaaye kedea ulihng amahr nyoge ngo kii ngo.

1119:11-12 2:22 Juog amahr kwaad giih me thoohdh me gaahy nyoge ge ameehge yugo yihr Poal ke nying tee gihn acube. 12Keehd waay Poal ne ngaabe, nea ge kedh bang yaa rog ge ne atiihb ukeehg, e ge uaay ke ngweej. E nyoge maa atwaany atwaany uaay oogo rog gen.

13-1419:13 3:6; Luk 9:49-50 Yihdh nihn nu na thiehdh Poale nyoge thiehdho nu, Judea mooge anudo me na koohbo kejea nyoge thiehdh gene thiehdho thiow. Ngiihny na kaab gene kaabo bang nyoge kejea ge rom riem atiihb ukeehg oogo rog gen. Ge cuohn e ge waahd Ceaba Abiihjberiow. Ceaba anahg ngaa duohng yaa lam. Waahd Ceaba waahdh ke bang wudh geedhe e naa acub gene yi cwihny gen. Keehd me bahnge ge padh yaa batien Jeacuu, e ge anaa adaahd ungoor gene ka na riem Poale atiihb ukeehg oogo rog nyoge: ka na rieme ge oogo e rob nying Jeacuu. Cahng man arumo, e ge anaa adaahd uriem gene atiihb ukeehg oogo rih ngaa moogo. Noono maa arub gene yihr atiihb ukeehg kob gene, “Yih atiihb ukeehg, ke nying Jeacuu gihn nyinge rob Poale, aay oogo rih ngaan.” 1519:15 16:17 Abea ke nye wong kaano e ngo abeehr atiihb ukeehge yihr gen e cwihnye arahnyo kea, “Tee gihn yoad ke nying Jeacuu ngahya kedea ngahya thiow kejea Jeacuu e ne cub teeg nu yihr Poal. Abea wun! Wu naa yaa aweehne? Yihru tooro tee me riemu an.” 16Gihn nu arumo e nyin ree anaa atiihb ukeehg ake riir rog waahd Ceaba ubange gen keraahyo. Kuohn me ledhe akedhe rog gen kedea uyieye waay gen oogo rog gen maa agoohd gene ke ngweej ne cohg.

1719:17 5:11 Judea kedea nyoge me padh Judea ge beed Epicoj gihn ayug ree rog waahd Ceaba abeehn gene ne lihngo. Gihn nu e gihr nying Jeacuu nyoge agaahye noono utoor ngaa me rob nying Jeacuu Ruohdh ke dhieny. 18Ke nying gihn ayug ree rog waahd Ceaba, e yaa ayiiho me thoohdh giih reje na tiihy gene ge kuu acahg gene ke kano yi koohdh gen. Ge ateed gene oogo cang nyum nyoge. 19Thiow amahr yaa range maa yaa yen kedea yaa theehdho naa adoohng gene ne nyoge maa ayiih lum Jeacuu, e giih na tiihy gene ke gen ge acong gene ka maa acielo, uwaang gene gen nyum nyoge. Giih awaang nea ge kwaan kaa ngiihny demaro giih paar gen e ge kar demare alihbe jiehariow wonge apaar.19:19 Demare 50,000: Ge anahg amahr ngiihny me thoohdh. Ngiihny me tooro yihr dhaano now, nea padh ngad thaajir me duohng.2019:20 2:41 Ke nying kwaad giih ni teeg atiihy rog gen, e lum Juog abeehn nyoge me thoohdhe ne mago ke cwihny acielo.

Poal Cwihnye Ne Ci Jeruucalem Batiene E Bar Roama

2119:21 23:11; Rom 1:10, 13 Batien kaa ayug giih nu rog gen, e ngo agweehg Poale ke cwihnye kejea ree dhiile kaa gwiiro ne ci Jeruucalem, e maano, e kaahn yihdh muudiihrya giih Macedoanya kedea Akaayo. Thiow ngo anaa agweehge kejea e dhiil wahdh geen Roama. 22Poal nyoge ariow me konye, Timodhy maa Erajtuj ge aoohre wong maalo ne ci Macedoanya. Abea Poal anaa adoohng ne beehdo tudi Aacya.

Ajuohj Ayug Epicoj

2319:23 9:2; 2Kor 1:8 Anahg yihdh nihn nu adoohng Poale Aacya nu, e naa ayug alyaahb me duohnge ree. Yaaj mooge cwihny gen arahnyo naa beehn nyoge me thoohdhe uyiih gene puohny ke nying Jeacuu. 2419:24 16:16 Ngaa me nyinge Demetruj anudo. Tiihye anahg thaahdh demaro wa kihd wod amaad gihr Artemihj. Ngiihny me thoohdh ge na yoade yoado yi tiihye noono. 25Naa angeye ngo kejea nyoge me thoohdh lum Jeacuu ayiih gene, e cwihnye arahnyo. Noono maa acuohne kwaad ngaa tiihy kwaad tiihye yaa amaad. Naa abeehn gene e ngo ateede yihr gen kea, “Yaage, ngo ngahyu kejea lonyo gihro yoado kaa nying kwaad tiihy tiihyo. 2619:26 17:29 Ngo beehd e ngo alihngu ke yihdhu kedea uniidu ngo e gihn atiihy nyin nyinge Poal. Kob Poale kea giih me tiihy ke cing ge padh Juog! Gihn raaj yi robe noono, beehda gihn abeehn yaa geeno, Epicoj uyiih gene lume. Keehd yaa beed muudiihrya gihr Aacya lum ngo ayiih gene thiow. 27Awaahn ni gihn me nud ke nying tiihyo ngo tooro! Tiihyo beehde e ngo arahnyo! Lum ni, wudho dhiile kaa dhiehdho. Ngaa keehdo en nuu ucahg rob kejea Artemihj beehda Juog me beer. Ngaa e nuu umeehg nyinge wiihj. Nyin cuohn ne Poal beehda ngaa me lyaahb paajo. Awaahn ni ngaa keehdo wiih piny kan en nuu ucahg Artemihj ke wuoro!”

28Naa alihng yaa amahdo lum Demetruj, e cwihny gen arahnyo kwaade tooro, uthub gene ke wong kaano ke kwaago e ge rob, “Artemihj e naa juog gihro me duohng.” 2919:29 Arijtarkuj: 20:4; 27:2; Klo 4:10 Noono ukeedh kwaage ke bang yi geew cang. Maa abeehn yaa ake kwaago ukwahg gene nyoge ariow piny maa yaa Macedoanya: Gaaw kedea Arijtarkuj. Ge akwahg gene piny bang gihn ge yaa waahdh Poal. Noono maa apiey gene gen yi deeh roog yug giih yaay. 30Poal cwihnye anaa bang cidho kaa ngo ne rob yihr nyoge. Abea ngo amahn yaa ayiihoe kejea ngo keá cidho. 31Keehd ruohdh muudiihrya gihr Aacya maa gome dhog aoohr gene yihr Poal beere ngo be cidh kaa amahd nyoge yea.

32Abea yi roog kaa anahg nyoge yea wihj anaa alyaahb. Bang gihn gihn abeehn nyoge ke nyinge ngo akwihy thoohdh yaa acidho cang. Noono e yaa muu ge rub kur gen kedea muu ge kwaag kaa nying gihn moogo. 33Nyoge mooge naa aniid gene Alekjander e ngo ameehg Judea cuungo nyum nyoge, e ngo anaa apar gene kejea gihn me robe ke nying gihn kwaag nyoge nud. Kaano e Alekjander cinge atihnge ke maalo yihr nyoge kejea leng gene ne caaj. Maa athube ke rob ne jaahy ngo kejea padh Judea ge ne wudh gen naa alyaahb gihn kwaag nyoge ke nyinge. 34Abea naa angahy nyoge ngo kejea Alekjander ngo Ujudea, e ge amaahr piny ke kwaago e ge rob, “Artemihj e naa juog wan me duohng.” Ke kar caae ariow e ge ukwaago ke nying Artemihj.

35Batiene e apahno wiihe ne geew yaa anaa ke kwaago ge arome ke cuowo uleng gene kedea urube yihr gen kea, “Wu yaa Epicoj, beehda gihn me ngahj cang kejea geen Epicoj e ne wiihe ne Wod Juog gihr Artemihj. Thiow ngo ngahj kejea e ne wiihe ne leen wuor gene gihn anaa apahdho ke yoohn maalo. 36Be ngaa me piem giih ni. Nea neehn maano kea cubu wudhu piny beer mee kedea giih me kuu agweehg ne cohg ge keá tiihyu. 37Yaa ni ariow ge akahlu kan abea gihr yi Wod Juog Artemihj maa apeej gene tooro. Thiow gihn me raaj maa arob gene ke nying juog Artemihj ngo tooro. 38Nea Demetruj maa yaa thaahdh giihe cwihny gen ne yab lug rih dhaano, e nihn lug ge nud. Kare nud utihng gene lug maalo yihdh nihn nu. 39Abea nea beehda ka gwiir giih geew e ne daahdu e amaad gihr yaa geew ngo nud. 40Ngahyu ngo kejea ngo udoohng ne gihn me raaj nea beehn ruohdh Roama ke ne lihngo kedea ukoohb gene kejea giih alyaahb ge atiihyo yi geew tihn noon ni. Bang gihn be ngaa me koohbo kejea deeh kwaago gihn atiihj, ngo ayug kaa nying gihn maa athiir.” 41Naa athume ke rob e ngo ateede teedo yihr nyoge kejea keedh gene. Maa a’aay gene.

20

Ge Poal Ge Aci Macedoanya Kedea Akaayo Maa Geen Troaj

120:1 11:23 Batien kwaago e Poal yaa ayiiho ge acuohne ne rob yihr gen keehd luube me ciihme cwihny gen. Noono uwiihwe gen uaaye e ngo caa Macedoanya. 2Poal acaahdho e ciihm cwihny yaa ayiiho ke bang wudh geedh akaahne. Naa awahdh Poale Akaayo, 3e ngo abeehdo yea ke dwahde adahg. Poal ree anaa agwiire ne cidho Ciihrya,20:3 Jeruucalem naa yi muudiihrya gihr Ciihrya. abea wiihe awaare naa alihnge ngo kejea Judea ge daahd en ke naah. Noono udooge kuu utiene ucea Macedoanya. 4-520:4 19:29Timodhy: 16:1Tiicihcuj: Epi 6:21Troapihmuj: 21:29 Yaa naa arwaay Poal ne ci Macedoanya anahg ngad Bearya me nyinge Cobeather Piiruj maa nyoge ariow giih Thecaaloanika, Arijtarkuj kedea Cekuuduj, Gaaw ngad Derba kedea Timodhy, nyoge ariow maa yaa muudiihrya gihr Aacya, Tiihcihcuj kedea Troapihmuj. Yaa ni ge anaa amoon wong maalo ne koar wan geen Troaj. 6Yi Luuro, e naa a’aay wane Pihlihbi keehd baabuur. Nihn abiihj anahg wane yi yooh uwahdh wane bang gen Troaj. Wa anahg nihn abiihjberiow Troaj.

720:7 2:42, 46 Ke thiehno Cahng Juog, wudh wan anaa amad wane ka maa acielo ne nywaag amono wa kaa anyoadh Jeacuue ngo yihr wan. Poal anaa apiih ne rob yihr yaa ayiiho uwahdh piny yi diehr waahr bang gihn anahg ngaa muu uaay Ruuwow. 8Amahr lame ge anaa ke liel me meeny yi wod maalo kaa anaa apiih wane yea. 9Rihj me nyinge Yuticuj wonge anaa ne nog ke niine kaano anaa apiihe dhe alwiihd gihr riown wuud maalo ne lihng rob Poal. Yuticuj abeehn niine ne gooh unea twar ke niine upahdhe piny. Naa acube uthare e ngo ayuud e ngo athow. 10Poal abeehn piny bang Yuticuj ubaahbe rih ngo kedea ukwage ngo. Noono maa akoohb Poale kea, “Yaage wu keá diero, nyedhoohg wahy aduu ree.” 11Maa ado Poale maalo maa abanye yey amono ucame ngo. Batiene kaa acam wane amono, e abar maalo ke rob uwahdhe kaa anahg pinye ne waany upahdh wane yooh ke waahdh. 12Nyoge Yuticuj akedh gene paajo e cwihny gen med bang gihn ngo ameehg Poale cahro.

13Arob Poale kejea an maa yaaj mooge aay wane ke baabuur e wa kwany bang thuur ne ci dhe waadh Acoj. 14Naa awahdh wane Acoj, e Poal ayedh yi baabuur, noono 15ubeehn wane Mitelen. Batiene e wa acahg aay uwahdhe kaa abeehn wane Mileatuj. 16Yi Mileatuj e naa akweer Poale kejea wa keá bar Epicoj. Poal cwihnye atooro bang ugaal wane yi muudiihrya gihr Aacya. Poal adaahd ngo kejea nea kare nud e wa ne wahdh Jeruucalem maano e cahng Yaan Amono ngo puud.

Rob Poal Naa Awiihwe Jo Doong Epicoj

1720:17 18:21 Gihn nu arumo e Poal dhog aoohre Epicoj bang jo doonge giih yaa ayiiho kejea beehn gene bange dhe waadh Mileatuj. 1820:18 19:10 Naa awahnh jo doonge, e Poal ake thubo ke rob yihr gen kobe, “Wu jo’a, ngahyu kaa abeehda ke wun kii ngo naa athube ke wong cahng anyuohna tiena yi muudiihrya gihr Aacya. 19Tiihy Juog atiihya e giih nhyaahm tooro riha, a atiihyo ke ngoohng wong e aduuna uyuog. Thiow giih raahm ge ayoada ke nying giih reje na gweehg Judea ke nyinga. 20Ngahyu thiow ka na puohnya wun ke bang yihdh miehyu maa ke bang kuohn amaade. Kwaad gihn me kony wun ubuodhu batien Jeacuu beer mee, ngo apuohnya yihru. 2120:21 11:18 Nyoge cang ge atoohna, Ujudea kedea ngaa me padh Ujudea kejea wii gene tiihy giih anyoohne kedea yiih gene giih ateed Jeacuue Ruohdh.

2220:22 Wahy Juog: 10:19 “Abea awaahn ni wa ka daahd Wahy Juoge ngo, a dhiil ci geen Jeruucalem. Gihn ngahya, Wahy Juog a kwaaye kaa toohno kii wudh geedhu nu akaahna nu. 2320:23 21:4, 11; 9:16 A atoohn Wahy Juoge kejea giih raahm maa karkoohn ge naa giih uyoada nyuma. 2420:24 21:13; 2Tim 4:7 Abea wahya ge padh ke diihd yihra. A daahd uthuma tiihy gihn acub Jeacuu Ruohdhe yihra. Tiihy rob ke nying Ciig Beer.

2520:25 28:23 “Awaahn ni gihn me kana yihru tooro. A buu cahgu ke niido keehdo. Wu anhyaara ke cwihnya cang bang gihn a naa apuohny wun udoohngu ne nyethen Juog. 2620:26 18:6 Lum cega piny yihru e man, nea ngaa meehg wiihe raanyo ukweere ke lum Jeacuu e beehda gihr ngude e keede. Lum mara tooro yi ngo. 27Giih adaahd Juoge kejea nyoadha gen yihru ge anyoadha yihru. 2820:28-31 11:2320:28 1Pii 5:2 Koaru rogu beer mee kedea maanyu yaa ayiiho giih acub Wahy Juoge yi cingu beer mee thiow. Nahgu yaa kwaag akuud yaa ayiiho. Ngahyu ngo kejea Jeacuu athow beere yaa ayiiho ge boadhe boadho. 2920:29 Mat 7:15; Jon 10:12 Padh gihn me kwihya kejea batiena ka uaaya, e rogu uyoadu wa diehg maa atoohng uthuohne yihdh gen. 3020:30 Gal 4:17; 1Jon 2:19 Cahng ngo ubeehn. Cahng ubeehn nyoge mooge kiinu urob gene giih toohd adhaahr ubeehn nyoge mooge keewu uyiih gene toohd nu. 3120:31 19:10; 1Th 2:11-12; 2Kor 11:28 Beer nea wa gihn nu e kea cubu wudhu piny. Thiow paru wudhu ke kaa abuohja ke puohny wun. Wu apuohnya ke run adahg ke bang decahngo kedea dewaahr. Nea maano e kea puohnyu wa kwaad kaa apuohnya wun.

3220:32 26:18; 1Th 5:23-24; 2Th 1:11-12 “Beer, awaahn ni wu uwiia yi cing Juog kedea muuny gihre e beehda Wahy Juog. Adaahd ubahnge wu be dhieg ke yiih lum Juog e nyoadh ngo yihru kejea Juog wu anhyaare. Nea wu bar maalo ke yiih lum nu, e tee yoadu yoado me kaahn wun kedea udhiile wun ke kahl Paar Juog ka ubeehdu yea tiehd ke nyethen Juog. 3320:33-34 18:3 Ngo ngahyu kejea a padh ngad arojo. Ngiihny dhaano keehd waare giih dhaano maa akaaba tooro. 34Ngahyu ke karu cang kejea beehda tiihy cinga e naa amuodh an maa yaa tiihyo ke an. 3520:35 Mat 10:8 Be gihn me kaa nyoadho yihru. Anyoadha yihru ke dhog yiehdhe me thoohdh kejea nea wu buu utiihyo ne cohg wa kwaad kaa atiihya, e ngaa me cinge apahdh ree be romu ke konyo. Ngahyu ngo kejea Jeacuu akoohbo kea, ‘Gihn wiihe ne maalo beehda muuyo abea padh kaab bang nyoge.’ ”

36Naa athum Poale ke rob, e en maa yaa ayiiho cong gen arung gene piny ne kway Juog. 37Batien kwaj e Poal abaahb rog gen ne wiihw gen. 3820:38 20:25 Be ngaa me piih atooro yi wonge. Cwihny gen kuu amedo bang gihn akoohb Poale kejea e buu ucahg gene ke niido keehdo. Noono urwaay gene ngo kar baabuur.

21

Waahdh Poal Ne Ci Jeruucalem

1Naa awiihw wane gen, e wa aci yi baabuur ubeehn wane paajo me cuohn ne Koj. Ruuwow e wa awahdh paan cuohn ne Rohdej. Maa adog wane aay Rohdej uci wane paan cuohn ne Patar. 2Kaano e naa adag wane yi baabuur maa anaa acaa Peaniihcya. 3Gihn nu maa awii wane Caaypruj ukwiihy wan noono uwahdh wane Taayr yi muudiihrya gihr Ciihrya. Baabuur anaa ake gaalo Taayr ke kar nihn me nud beere teehr maa akahl kaano yiehg piny. Kaano e dhe yooh ayoad wane ne ci yi diehr geew. 421:4 10:19; 21:11 Naa acej wane yaa ayiiho, e ge ayoad wane kedea ubeehd wane ke gen ke nihn abiihjberiow. Yi nihn abeehd wane ke yaa ayiiho, e ge arubo yihr Poal kejea ngo keá bar Jeruucalem. Kob gene Poal keá bar bang gihn arob Wahy Juoge yihr gen kejea gihn me raaj e ne koar Poal kun ca. 521:5 20:36 Abea naa athum nihn wane e wa a’aay ucidh wane dhe waadh. Yaa ayiiho cang ke maahn gen kedea nyethen gen wa arwaay gene dhe waadh kar baabuur. Naa awahdh wane dhe waadh e cung wan arung wane ke piny ne kway Juog. 6Batiene e rog wan awiihw wane naa aciel acielo umon wane yi baabuur kedea udo gene miehy gen.

7Maa abar wane maalo ke waahdh wan. Wa a’aay Taayr ubeehn wane Toleamij. Kaano ane wane Toleamij wa aci bang yaa ayiiho uniihn wane bang gen cahng nu. 821:8 6:5; 8:5, 40 Ruuwow e wa awahdh Cejearya. Wa apiih paar Pihlihb ngad puohny Ciig Beer. Thiow anahg e naa anaa akwany ke yaaj abiihjberiow geen Jeruucalem ne kony jo oohr. 921:9 2:17 Yihre anaa nyetheamaahn angween me puud kuu anyuom, me nea rob Ciig Beer yihr nyoge.

1021:10 11:28 Maa aceng wane kaano ke kar nihn mooge. Noono cahng ni, e agamloohngjuog me nyinge Agabo ake beehno ke yoohn Judea. 1121:11 20:23; 21:33; Rom 15:31 Naa abeehne bang wan e gaaj gihr Poal akaabe utuohye tiene maa cinge maa akoohbe, “Kob Wahy Juoge kea ngad gaaj gihn utuohj Judea wa kaa atuohya riha yi geen Jeruucalem kedea ucub gene ngo yi cing nyoge maa aleye.”

12Naa alihng wane gihn ni arob agamloohngjuoge, e wan maa nyoge mooge wong Poal akway wane kejea ngo keá bar Jeruucalem. 1321:13 20:24 Abea ngo abeehr Poale kea, “Gihn keree e yuog cwihnyu adhaahr ukwaaru nyingu ke lalo? Adhaahr yeya angeeru. A caa Jeruucalem. Gihn me thihra tooro, keehd thoo e a uthoo ke nying Jeacuu.” 1421:14 Luk 22:42 Naa abahnge Poal lum wan keá lihngo, e ngo arob wane kejea ngaa me peehmo ke Juog tooro. Juog e nuu utiihy gihre ne nhyaare.

15Naa abeehd wane kaano ke kar nihn me nud, e rog wan agwiir wane ne bar Jeruucalem. 16Yaa ayiiho mooge giih Cejearya ge acaahdho tiehd keehd wan. Noono ukedh gene wan paar Nacon ngad Caaypruj. Nacon anahg ngaa maa ayiih lum Jeacuu ke coon yi nihn umodho.

Gihn Arob Yaa Ayiihe Naa Alor Gene Poal

17Wa alor yaa ayiihe beer mee naa awahdh wane Jeruucalem. 1821:18 15:13; Gal 1:19 Ruuwow e Poal ake cidho keehd wan ne ci ne liew Jeamij. Akuud jo doong yaa ayiiho ge ayuud wane e ge amahdo bang Jeamij. 1921:19 11:18 Batien maahdh e Poal ake thubo ke kwaan kaa akony Juoge en ke puohny nyoge ke bang wudh geedhe kedea uyiih gene giih apuohnye.

20Kaa alihng gene giih arob Poale, e koohr Juog amuohj gene muohjo keraahyo. Caahn e ge arubo yihr Poal kob gene, “Poal umiiho, beehda gihn me beer kejea Juog yih akonye yi puohnyi noono apuohnyi nyoge ke bang wudh geedhe. Cwihny wan med thiow naa apuohny yaa padh Judea. Abea gihn daahd wane ke teedo yihri e aman: keehd yi geen Jeruucalem yaa paaro me thoohdh lum Juog ayiih gene. Keehd maa anahg gene nyoge maa amag loohng Moaje teeg mee. 2121:21 Thoam: 16:3; Gal 3:25, 28; 5:2 Arob yihr Judea giih ayiiho naa yih akoohbo kejea Judea giih be beed piny Judea ge keá tiihyo ke loohng Moaje. Naa yih akweer kejea nyethen gen keá thoam kedea beehd gene ke beehd yaa padh Judea. 22Ngo ngahy awaahn ni kejea yih awahnh Jeruucalem. Abea nea neehn maano e gihn e nuu utiihyi? 23Nea mar wan e gihn e ne tiihyi: yug gihn me nyoadh ngo kejea yih ngaa me wuor loohng Moaje. Nyoge angween ge nud ke wan maa akuohng rog gen nyum Juog. Adoohng e giih kweehr ge ne daahd gene ke yugo. 24Mad rihi bang gen ucidhi ke gen yi wod amaad uliel wudhu kedea nahge yihn e ne cub ngiihny liel wihj piny. Gihn nu nea ngo ayugi e ungahy nyoge kejea yih ngaa me wuor loohng paaro ke dhe yoohn beehdi kii ngo. Thiow ungahy gene kejea giih arob ke nyingi ge beehda giih maa toohd. 2521:25 15:29 Abea keehd maa ateed wane ngo yihri utiihyi giih, e ngo be rob wane yihr yaa ayiiho ge padh Judea kejea dhiil gene kwaad giih arob loohng Moaje ke tiihyo. Warga ngo anaa agweed wane yihr gen ne teed ngo yihr gen kejea kwaad caame giih akweehr yihr yiehdhe ge keá cam gene. Thiow remo kedea laahy maa athow e remo kuu akuong woj piny umodho ge keá cam gene. Arob wane yihr gen thiow kejea wii gene giih bal, ge keá cahg gene ke tiihyo keehdo.”

2621:26 1Kor 9:19-23 Poal lum jo doonge alihnge. Yi ruu piny, e ngo acidho ke yaa ni angween ne liel wudh gen. Batien liel wihj, e Poal aci wod amaad ne rob cahng ubeehn yaa angween ni, uyug ngaane gihr kweehr gihre naa akuohnge ree nyum Juog ke nyinge.

Judea Mooge Poal Amaahd Gene E Ge Daahd Ngo Ke Naah

27Judea mooge giih muudiihrya gihr Aacya Poal aniid gene yi laaro gihr Wod Juog gihr Jeruucalem. Ngo anaa aniid gene e maano e nihn abiihjberiow cahng yug giih kweehr ge cahng ke thumo. Kaano e Judea giih ge athubo ke kwaago e ge lyaahb wudh nyoge abea e Poal akwahg gene piny kob gene, 2821:28 6:13; 24:6 “Jo paar wan wu yaa Yijarael beehnu ne kony wan ke nyin. Nyin puohny nyoge ke bang yihdh geedhe kejea yaa Yijarael maa loohng Moaje kedea Wod Juog gihr nying gen tooro. Maanyu kaa akahle Ugriihge yi laaro gihr wod Juog ne jwaahg wod Juog!” 2921:29 Troapihmuj: 20:4 Arob gene wa maano bang gihn Troapihmuj ngad Epicoj anaa aniid gene yi buur geew e ucaahdho tiehd keehd Poal. Mar gen cuohn gene kejea ngo anaa akedh Poale yi laaro gihr wod Juog.

30Kaano e yaa yi laaro kar kweehr kwaago alihng gene maa abeehn gene ne maany gihn ayug ree. Nyoge mooge kiin gen ge agoohdo ukwahg gene Poal piny kedea upiey gene ngo oogo. Ngo apiey yi laaro mar oogo, buud laaro gihr yi dwaar. Kaano maa aciehg gene dhog wuude giih keew laaro mar oogo kedea mar yi dwaar. 31Nye kaano adaahd gene Poal ke naah, e dhog aguo wahdho bang lewa gihr acaakere giih Roama. Arob yihr lewa kejea alyaahb ree atihnge ke bang geew cang. 32Gihn nu e ngo kuu acahg gaalo. Piow piow e jaabidhe kedea acaakere ge akaabe ucidhe keehd gen kaa ayug alyaahbe ree yea. Naa aniid nyoge lewa e ngo abeehno keehd yaae e cing gen awii gene ne puohd Poal.

33Maa acihdhe bang Poal maa arobe ngo kejea mag Poal kedea tuohye keehd gele ariow. Batien kaa atuohj Poal, e lewa ake peehyo kea, “Beehda ngaa e gihn kedea gihn e naa ayuge?” 34Adiehr maa ayoade atooro ke nying nyoge ge ake kwaago kedea ge be rob gihr nyepiny acielo. Noono urobe ngo kejea kedh Poal kar acaakere. 35Poal adhiil acaakere ke tihngo naa awahnh gene kar abahre me yedh ne ci kar acaakere maalo. Poal adhiil gene ke tihngo bang gihn yaa ayug alyaahb cwihny gen anaa aleehdho rih Poal ke ree. 3621:36 22:22; Luk 23:18; Jon 19:15 Noono ubuodh gene batien Poal e ge ukwaago kejea, “Wiiu ngo yihr wan ne naah!”

Poal Ree Ateede Yihr Nyoge

37Naa awahnh Poale wiih gug abahr yedh e ngo ake rubo yihr lewa kea, “Yihra ne gihn me daahda ke robo.”

Maa akoohb lewe yihre, “Yih ka urubo ke dhog Griihge? 3821:38 5:36 Mara ngahda kejea yih beehda Umicihr gihn anaa apaahr dom rih ukuumo ni? Umicihr gihn anaa abeehn ne aay keehd nyoge kar aliihbe angween maa akedh lwahr yi paajo bang gihn ge yaaj me nahg nyoge.”

39Maa abeehr Poale ngo kobe, “A beehda Ujudea gihr geen Tarcuj e nii muudiihrya gihr Celiihcya. Beehda geew me nyinge awiihj keraahyo. Cedhree, meehga rob yihr yaa ni kwaag ni.”

40Ubeehn lewe maa ayiihe kejea rub Poale. Noono e Poal ake cuungo wiih abahr utihnge cinge maalo yihr nyoge kejea leng gene. Naa aleng gene e Poal athubo ke rob ke dhog Judea kobe,

22

1“Jo paar wan, wu jo doong paajo maa wu yaa rihj, lihngu loohnga e teeda yihru ni bang gihn awuohj maa atiihya tooro. Lihngu ngo bang gihn a daahd ujaahya giih arobu riha.” 2Naa alihng nyoge Poal e urubo yihr gen ke dhe paar gen, e ge ake lengo ne caaj. Noono ubar Poale maalo ke rob kobe, 322:3 5:34-39; 9:11 “A Ujudea neehn wun. A anyuol yi geen Tarcuj, muudiihrya gihr wan beehda Celiihcya. A adoongo kii geen Jeruucalem kan. Gamaliel e ngad puohny gihn duohng e naa apuohny an. A apuohny Gamaliele ne cohg keehd dhe yoohn ka mag loohnge giih paaro beer mee, loohnge giih awii ge kuowo naa acoone piny yihro. Thiow tiihj yihr Juog e naa anaa acuba yi cwihnya wa kaa acubu ngo yi cwihnyu awaahn ni. 422:4-5 8:3; 26:9-1122:4 9:2 Yaa ayiih lum Jeacuu be gihn me raaj maa awiia e ngo kaa anaa ayugo rog gen. Thoo ke ngude ayoad nyoge mooge kiin gen ke nyinga. 5Ngaa duohng yaa lam kedea yaa akuud Judea ngo rom gene kaa teedo yihru kejea gihn aroba ngo beehda adiehr. Bang gihn anahg gen ge naa anaa agweed warga me maga yaa ayiiho beere ge kahla ke geen Jeruucalem e ge atuohj. Adiehr muon a a’aay e a kaahn warga ne ci Damajko.

622:6-16 9:1-22; 26:12-1822:6-7 9:3 “Naa awahdha ka me cahng keehd Damajko, e cahng nii diehr wihj, e gihn me wa maahny kodh piny ameenye meenyo udoohng buuda ne weehny. 7Maa apahdha piny ne riehb kedea ulihnga duon dhaano me cuohn an kea, ‘Coal! Gihn e tiehngi an ater?’

8“Maa apeehya kaa, ‘Yih beehda ngaa ruohdh?’

“Maa abeehre ngo kobe, ‘Beehda an a Jeacuu ngaan atiehngi ater.’ 9Yaa anaa anudo tiehd keehd an beehda gihn ameeny piny e naa aniid gene, abea giih arob duole lum yihdh gen kuu angahy gene.

10“Maa apeehya koba, ‘Ruohdh, yuga gihn?’

“Maa aduoge ngo yihra kea, ‘Aj maalo ubari keehd waahdhi ne ci Damajko. Gihn daahd Juoge kejea tiihyi ngo urob yihri kun caa.’ 11Bang gihn, gihn ameeny piny wonga ayugi ne cihd cihd, utoor gihn me neehn yihra, e yaa anaa ke caahdho keehd an cinga amag gene upiey gene an geen Damajko.

12“Ngaa me nyinge Anaanya anudo Damajko. Anahg ngaa me leebe wuor yaa paaro wuoro keter kedea loohng Moaje ge amage beer me. 13Anaanya abeehno ucuunge buuda maa akoohbe, ‘Coal umiiha yab wongi.’ Kaano cog e wonga ake yahbo maa aniida Anaanya.

14“Maa arube yihra kea, ‘Coal, Juog ge beehda Juog gihn wuor ge kuowo ni yih akwanye beere gihn daahde ngahyi ngahyo. E naa gihn ayoadi Ngad Boadh nyoge maa uniidi ngo kedea urube yihri beere duone lihngi lihngo. 15Bang gihn Juog daahd unahge yihn e nuu urob ngo yihr nyoge kejea Jeacuu aniidi kedea duone alihngi. 1622:16 8:35-36; 9:14 Abea awaahn ni gihn me cahgi ke koaro tooro keehdo. Aj maalo beere wiihi ke muojo keehd piih luogwahy, ne nyoadh ngo kejea lum Jeacuu ayiihi.’

1722:17 Gal 1:18 “Batiene e a ado geen Jeruucalem. Naa acaa yi laaro gihr wod Juog e gihn moogo anaa ne niihm yi wonga kaano akwahya kwahyo. 18Maa aniida Jeacuu e urubo yihra kea, ‘Laar aay geen ni piow piow bang gihn yaa Jeruucalem kwaad giih muu urobi yihr gen ke nyinga ge buu uyiih gene.’

19“Maa abeehra ngo yihre koba, ‘Ruohdh, beehda gihn me ngahy yaa kane kejea a na caa yihdh wuud amaad ne daahd yaa ayiih lumi beere ge ke puohdo. 2022:20 7:58; 8:1 A anudo cahng anahg Yijtepen ngadi ke nying gihn ayiihe lumi. Thone anaa apahdh yi cwihnya kedea waay yaa anahg Yijtepen ge anaa awii yihra!’

2122:21 9:15 “Maa arub Jeacuue kea, ‘Yih dhiil aay! Bang gihn a daahd ucidhi ke bang wudh geedhe ne puohny yaa padh Judea ge daahd Juoge udoohng gene ne yaae.’ ”

2222:22 21:36 Nyoge lum Poal anaa alihng gene lihngo ke leng leng. Abea naa arube ke nying ci bang yaa padh Judea, e ge ake thubo ke kwaago kob gene, “Nyaa wiiu ke ne gihn! Nahgu ngo! Keá meehgu bodho keehdo!”

23Noono upiih gene ne wuu ngo e cwihny gen arahnyo uyiej gene waay gen oogo kedea e ngoom yier gene ke maalo ne nyoadh rahny cwihny gen.22:23 Ne nyoadh ngo kejea cwihny gen raaj e waay gen ayiej gene oogo rog gen kedea e ngoom yier gene ke maalo.24Maa arob lewe ngo kea kedh acaakere Poal kar beehd gen. Ateede thiow kejea puohd Poal beere gihn araany cwihny Judea ree ngo dhiile kaa robo. 2522:25 16:37 Naa atuohj acaakere Poal beere e ngo ke puohdo, e Poal ake rubo yihr jaabidh gihn anaa buude kea, “Kare nud yihri upuohdi ngad dhaahr Roama me kuu akihm kedea me kuu ayug awuoj ne?”

26Naa alihng jaabidhe gihn arob Poale ni, e ngo acaa bang lewa urube yihr ngo kea, “Ruohdh! A beehn bangi ke nying lubo maa alihnga! Ateed nyin amage kea e beehda ngad dhaahr Roama! Bara maalo ke puohde ne?”

27Noono ucidh lewe bang Poal maa apeehnye ngo kobe, “Teed ngo yihra. Yih beehda ngad Roama ne?” Maa abeehr Poale ngo yihre kobe, “Ayiih, a beehda ngad dhaahr Roama.”

28E lewa acahg rob yihr Poal kejea, “A adoohng ne ngad dhaahr Roama kaa nying amahr ngiihny me thoohdh naa acuba yihr ruohdh Roama.”

Kob Poale, “Mara ngo kaa ayoado kaa dhe yoohn cub ngiihny. A anyuol e a ngad Roama.”

29E lewa acahg tudo naa angeye ngo kejea Poal ngo ngad Roama kedea ngo atuohye ke gele. Gihn nu maa arobe ngo yihr acaakere, yaa anaa puohd ngo, kejea aay gene.

Poal Akahl Yi Lug

30Lewa adaahd ungahye gihn arahny cwihny Judea rih Poal ke nyinge. Ke nyango e acaakere aoohre bang ngaa duohng yaa lam kejea cuohne jo doonge giih Akuud Judea beere gihn araany cwihny gen rih Poal teed gene teedo yihre. Naa amahd yaa akuude kar lug gihr gen, e Poal akahl nyum gen, e gele ge agoony oogo ree.

23

123:1 24:16 Noono e Poal amaahny bang yaa lug duug maa arube yihr gen kea, “Yaage, ke kaa abeehda beehdo uwahdhe cahng tihn, e gihn me diera ke nyinge tooro nyum Juog bang gihn yeya athaar.” 223:2-3 Mat 23:27-28; Jon 18:22-23 Kaano e Anaanya, ngad duohng yaa lam ngo arobe yihr yaa cahnge ke Poal kejea dhoohng gene dhe Poal. 3Kob Poale yihr Anaanya kea, “Juog kara ucoale. A ukihmi kaa loohng aweehne abea loohnge giih ngo ge adhahli naa akoohbi kejea dhoohng an. Yih uroomo wa apuomo me yea apahng ke kuuno.”

4Gihn nu e yaa anaa anudo buud Poal ge ake rubo yihre kob gene, “Wa ngaa acub Juoge nyum yaa lam ngo ayenyi!”

5Maa abeehr Poale ngo kea, “Jo wan, ngo anaa akwihya kejea e naa ngaa duohng yaa lam. Beehde e gihn maa agweed yi kitaab Juog naa,

‘Gihn me raaj keá robi rih ruohdh paajo.’ ”

623:6 26:5; 24:21; Pihp 3:5-6 Naa aniid Poale ngo kejea yaa anaa yi lug, nyoge mooge kiin gen ge yaa Caaduucean maa mooge ge yaa Paarijea, e Poal duone atihnge maalo kobe, “Jo wan, a ge niidu kan ni, a ngad Paarijea. Wura anahg ngad Paarijea thiow. A akahl yi lug bang gihn gaahna ngo kejea nyoge maa athow ge ucahr cahng moogo.” 7Kaa arub Poale ke nying cahro, e yi lug ake paah ne dahg uthub Paarijea maa Caaduucean ke weehr ke rog gen. 823:8 4:1-2 (Bang gihn kob Caaduucean kejea nyoge ge be cahr kedea giih me cuohn ne wuohdjuog kedea atiihbe ge tooro. Paarijea kob gene giih nu ge nud.)

923:9 25:25; Luk 23:4 Gihn nu e kwaago acaa maalo ne juj keraahyo. Nyoge mooge kiin yaa puohny loohng Juog me ne kur Paarijea ge ayedh maalo e ge upeehmo kob gene, “Gihn me raaj maa atiihye maa ayoad wane ree ngo tooro. Ka moogo gihn robe beehda adiehr kejea wuohdjuog wale atiihbe ge arubo yihre.” 10Kwaago maa weehr ge anaa abar maalo yi lug keraahyo. Gihn nu e arob lewe kejea kahl Poal oogo keew yaa kwaag uduoge kar acaakere. Lewa atud ka moogo e Poal bang gene bango uyug gene gihn me raaj rih ngo.

1123:11 18:9; Tiihy 19:21; 27:24; 28:16, 23 Yi dewaahr nu, e Jeacuu ake acuungo buud Poal maa arube yihr ngo kea, “Poal deed cwihnyi beer mee. Dhiia ateedi beer mee kan Jeruucalem. Thiow dhiia udhiili ke teedo yi geen Roama.”

Judea Me cwihny Gen Raaj Rih Poal, Ge Daahd Ngo Ke Naah

1223:12 9:23 Ruuwow ke nyango, e Judea giih amaan Poal ge kuu agaalo ne daahd dhe yooh me guo gene Poal ke naah. Noono maa amahd gene ne gwiir dhe yooh me nahg gene Poal. Gihn nu e rog gen akuohng gene nyum Juog kejea ge be cahmo maa ge be mahdho nea padh Poal e naa anahg gene. 13Yaa akuohng rog gen ge anahg jiehariow ubar wonge. 1423:14-15 25:3 Batiene e ge aci bang jo doong yaa lam maa jo doong paajo ukoohb gene, “Rog wan akuohng wane nyum Juog kejea wa be cahmo maa gihn me maadh wane tooro nea padh Poal e naa anahg wane. 15Awaahn kan oohru dhog ke nying Akuud Judea bang lewa ne rob yihre kejea, wu daahd uoohre Poal yihru beere dhee peehnyu peehnyo urobe lubo maa adiehr yihru ke nying gihn amage. Abea wa yaa akuohng rog wan ngo uguo wane ke naah e ngo puud kuu awahnh bangu. Bang gihn dhe yoohn nahg Poal ngo agwiir wane beer mee.”

16Abea waahd nyemiih Poal ka gihn agweehg ngo alihnge. Noono ucea kar acaakere ne rob gihn alihnge yihr nahy.

17Gihn nu arumo e Poal jaabidh acielo acuohne cuohno urube yihr ngo kea, “Kedh nyedhoohg gihn bang ngaa duohngu. Ne gihn me daahde ke robo yihr ngo.” 18Ubeehn jaabidhe uaaye ke nyedhoohg ukedhe ngo bang lewa.

Maa akoohbe kea, “Maabuuj gihn nyinge Poal e naa arob ngo kejea kahla nyedhooh ni bangi. Yihre ne gihn me teede yihri.”

19E lewa nyedhooh ni amage ucidh gene kar ge keed gen maa apeehnye nyedhoohg kea, “Gihn e ne daahdi ke robo yihra?”

20Kob nyedhoohge kea, “Jo doonge giih Judea lubo amad gene kejea keroo e ge beehn bangi ne kway yihn beere Poal kedh kar Akuud Judea udoohnge wa caa ne peehny dhee beere adiehj amage ke nyinge robe robo yihr yaa akuud. 21Lum gen keá yiih. Bang gihn nyoge jiehariow ubar wonge ge apahn yi yooh ne koar Poal. Yaa ni rog gen akuohng gene nyum Juog kejea ge be cahmo maa gihn me maadh gene tooro nea padh Poal e naa anahg gene. Rog gen agwiir gene, adoohng e yihn ne koar gene uoohri Poal yihr yaa akuud.”

22Noono e lewa ake rubo yihr nyedhoohg kobe, “Gihn arobi yihra keá cahg ke robo yihr ngaa moogo.” Maa ateede ngo yihr nyedhoohg uaaye.

23Batiene e lewa jaabidhe ariow ge acuohne maa ateede ngo yihr gen kea, “Kwanyu acaakere jiehabiihje ariow. Gwiiru waahdh ne ci Cejearya. Gwiiru ciehnye jiehadahg wonge apaar yihr acaaker kaahn toong. Gwiiru rogu beere wu dhiil aay tihn kar caa abiihjbengween ke waahr. 24Thiow gwiiru ciehnye mooge me kaahn Poal beere ngo kedhu ke bang muudiihr Pelig e gihn me raaj me yoad ngo tooro yi yooh.” 25Kaano e lewa wargahnge ni agweede yihr Pelig wa gihn,

26“Beehda an Klaawdio Licyaj e gihn gweehdo yihri, yih ngaan duohng muudiihr Pelig.

“Yih amaahdha keraahyo.

2723:27 21:30-33; 22:25 “Judea ge abeehn ne pahdh rih nyin oohra yihri ni. Ngo amag gene e ge daahd unahg gene ngo. Lubo abeehna ne yoado kejea nyin beehda ngad dhaahr Roama. 28Ngo anaa akedha yi lug bang Akuud Judea beere gihn amaan gene ngo ke nyinge yoada yoado. 2923:29 18:14-15; 26:31; 28:18 Ngo abeehna ne yoado kejea gihn me raaj maa atiihye ne cohg ngo tooro me nahge wale me kedhe yi thijin. Ngo acaa ne yoado kejea ngo amaahd kaa nying kwaad giih loohng yi paajo. 3023:30 24:5-8 Abea lubo kuu ajoor kaano! Gihn raaj e abeehna ne yoada beehda gihn agwiir Judea mooge kar nahg Poal e ngo nii cinga! Gihn nu e naa meehga oohr ngo yihri kedea uroba ngo yihr yaa daahd lug keehde kejea cidh gene ne lug nyumi.”

31Noono ubeehn acaakere ugwiir gene rog gen wa kwaad kaa arob lewe. Ge a’aay ke Poal yi dewaahr nu ne cidho geen Antipaatrij. 32Naa aruu pinye e acaaker muu caahdh ke tien gen ge ado Jeruucalem abea acaakere muu wudh ciehnye ge naa abar keehd Poal ne ci Antipaatrij. 33Naa awahdh acaakere Cejearya, e warga acub gene yihr muudiihr kedea uwii gene Poal yi cinge. 34Naa akwaan muudiihre warga, e Poal apeehnye ke muudiihrya gihr gen. Naa arob Poale ngo kejea e ngad muudiihrya gihr Celiihcya e robe yihr ngo 35kea, “Lumi ulihnga nea yaa daahd lug ke yihn ge ubeehn.” Noono uteede ngo kejea kedh acaakere Poal yi deeh wod gihn duohng naa ageer Eroade. Kaano e naa anaa abeehd Poale yea e ngo koar acaakere koaro.

24

Poal Akahl Judea Nyum Lug

124:1 25:2 Batien nihn abiihj e Anaanya, ngaa duohng yaa lam aci Cejearya keehd jo doonge mooge kedea ngad cwag yi lug me nyinge Teartoaluj. Gihn nu e ge abeehn nyum Pelig ne rob giih reje naa atiihy Poale. 2Naa acuohn Poal, e Teartoaluj ake thubo ke teed lug gihn ne keew gen ke Poal kobe, “Yih ngaa duohng nyum nyoge, paajo amagi beer mee ke deeh ka me laaj e keehg tooro kiin nyoge. Thiow paajo atihngi maalo ke nying giih beey e tiihyi kedea ngahy koal nyoge. 3Gihn nu apahdh yi cwihny paajo ke kare cang kedea koohri amuohj wane keter. 4A be daahd ugana yihn keehd luube me thoohdh. Abea nea kare nud kea meehg wan rob nye lum wan gen yihri.

524:5 17:6 “Nyin ayoad wane ne ngad ukeehg me lyaahb paajo. Alyaahbe ge ayuge kiin Judea yi waahdhe noono anaa acaahdhe ke bang wiih piny kedea en ke ngude e naa ruohdh akuud yaa Naajaread. 624:6 21:28, 30 Bang gihn adaahde ujwaahge Wod Juog thiow e naa gihn amag wane ngo noono. Cwihny wan anaa bange beere lug ke luuo ke dhe yoohn mar loohng paar wan. 7Abea Licyaj, ngaa duohng jaabidhe ree akaange yea maa ataahny acaakere rog wan uwahdhe kaa akahl gene ngo oogo yi cing wan ke bad. 8Noono maa ateed Licyaje ngo kejea ngaa daahd lug kea beehne nyumi. Keehd yihn, nea ngo peehnyi peehnyo e dhiile kaa yiiho kejea wa arob giih maa ather ree.”

9Giih arob Teartoaluj rih Poal ge adog Judea naa anudo ke bero.

Poal Goony Ngude

10Kaano e muudiihr wiihe aloge ke bang Poal beere Poal urubo. Noono uthub Poale ke rob kea, “Cwihnya med keraahyo ne jaahy giih arob ke nyinga nyumi. Cwihnya med bang gihn ngo ngahya kejea yih naa amag paan ke kar run me thoohdh mee. 11Keehd yih ruohdh e adiehj yi loohnga romi kaa yoado. Nihn apaar wonge ariow ge poohd kuu athum awaahn ni naa anaa caa yi laaro gihr Wod Juog Jeruucalem ne yug giih kweehr. 12A kuu aniid Judea e a upeehmo ke luube ke nyoge. Thiow a kuu ayoad gene e wudh nyoge raanya raanyo ne yug giih alyaahb. Kihd ngaa me wiihe araanya ngo tooro ne yug giih alyaahb yi laaro gihr Wod Juog wale ke yihdh wuud amaad wale keehd ke bang yi geew. 13Beehn yaa ayab lug riha kahl gene nyoge nyum lug kan me teed ngo kejea giih arob gene riha ge athere. 14-1524:14 9:224:15 23:6; 26:8; Jon 5:28-29 Dhe yoohn nyaahn e puohnya lum Juog kii ngo kob gene ngo be room keehd dhe yoohn anyoadh loohng Moaje. Gihn nu rob gene nu, beehda toohd. Lum Juog tiihya tiihyo wa ka na tiihy ge kuow wan naa acoone ngo. Juog Aciehg e naa Juog gihn ngahya, Juog gihn gaahn ge kuowo naa acoone. Thiow luub agweed yihdh kitaabe giih Juog ge ne tiihya keehd gen. A puohny lum Juog maa adiehr e teed ngo kejea nyoge cang ge ucahr. Nyoge me beey ge umeehg Juoge cahro kedea umihn cwihnye rog gen. Thiow nyoge me reje ge umeehge cahro kedea ukihme gen ke gihn me raaj. Giih nu ge naa giih gaahna kedea ge gaahn yaa ni kane gaahno thiow. 1624:16 23:1; 1Kor 4:4; 2Kor 1:12; 2Tim 1:3 E naa gihn kaahna riha ke dhe yooh me ne cohg beere a ubeehdo e yeya athaar nyum Juog kedea nyum nyoge beehd.

1724:17-19 11:29-30; 21:17-28 “Run me thoohdh ge anahga e a tooro yi geen Jeruucalem. A aduuo ke ka me cahng mee ne kahl ngiihny yihr jo’a ge beed Jeruucalem kedea ne yug giih kweehr yihr Juog. 18Anahg yi laaro gihr wod Juog maano e a athum ke yug giih kweehr e naa ayoad Judea an. Nyoge maa anudo ke an atooro kedea giih alyaahb maa anudo atooro. 19Judea mooge maa abeehno ke yoohn muudiihrya gihr Aacya ge anaa anudo. Gihn ge bahnge ge kuu abeehn kan ne rob gihn raaj naa atiihya! Gihn e tud gene ke beehno? 20Tum yaa ni ke peehnyo ke gihn awuohya nyum yaa Akuud Judea. Ka moogo e ge ukoohbo kejea duona atihnga maalo ke kwaago ne cier giih toohd maa arob riha. Beehda gihn me raaj nea dhaano ukwaago ne jaahy awuohj ne? 2124:21 23:6; 24:15 Akoba nyum Akuud Judea kaa, ‘Cwihnyu ne bange unahgu an bang gihn ayiiha lum Juog e koohba kejea yaa athow ge ucahro ukuow gene keehdo?’ ”

2224:22 9:2 Pelig anahg ngaa me ngahy dhe yoohn nyaahn e wuor Juog kii ngo. Noono naa alihnge giih arob cang e wiih lug akeedhe kobe, “Nea Licyaj ngaa duohng jaabidhe ngo ubeehn e lug gihru umaanya.” 2324:23 27:3; 28:16, 30 Maa arob Pelige ngo yihr jaabidh gihn acub Poal yi cinge kejea kedhe Poal yi karkoohn ne beehdo. Abea ne meehg gom Poal beehn bange kedea giih kahl gene yihre ge keá mahn.

24Batien nihn me noog e Pelig ake beehno keehd ciihe Druciihla. Druciihla anahg nyaar Ujudea. Gihn nu e Pelig dhaano aoohre ne cuohn Poal bange. Poal acuohne beere giih rob Poale ke nying lum Jeacuu Ngad Boadh nyoge ge lihnge lihngo. 25Poal Pelig apuohnye kejea nyoge cang dhiil beehdo ke beehd me beer me ne cohg kedea koar gene rog gen beer mee yihdh giih thaang. Ateed Poale thiow kejea yaa atiihy giih me reje ge kihm Juoge kihmo ke gihn me raaj. Naa alihng Pelige kwaad puohny ni e ngo anahg lwahre maa arube yihr Poal kea, “Aayi, yih ucahga ke cuohno cahng moogo nea wiiha laahw.”

26-2724:27 25:9 Pelig Poal keá lonyo keehd maa atoor awuohj maa yoad ree. Keá lonyo bang gihn adaahd umihn cwihny Judea ree kedea kea ka moogo e ukoog Poale ke ngiihny beere ngo lonye lonyo. Batien run ariow e Pelig ake waaro uluuny Poarcoj Pejtuje kare. Pelig Poal awiie yi karkoohn naa a’aaye.

25

Kob Poale, “Luua Kedh Nyum Jaah Roama”

1Batien nihn adahg naa awahnh Poarcoj Pejtuje yi muudiihrya, e ngo ake aay Cejearya kaa abeede ucea Jeruucalem. 225:2 24:1 Yaa lam kedea jo doong Judea giih reje naa atiihy Poale, ge ayab gene lug rih Poal, ge ateed gene yihr Poarcoj Pejtuj. Noono maa akway gene wong Poarcoj Pejtuj kejea, 325:3 23:14-15 “Unahg gihn me beer e naa atiihyi yihr wan nea Poal oohri ke bang wan Jeruucalem.” Abea ka ge anaa akuud pahn yi yooh unahg gene Poal. 4Maa abeehr Poarcoj Pejtuje ngo kobe, “Poal beed yi karkoohn Cejearya e thiow a beehda ngaa muu uaay ka me cahng ne do Cejearya. 5Nahe wun, wu jo doonge wu ne cidhi Cejearya keehd an beere lug gihru yabu yabo nea awuohj maa atiihy Poale nud.”

6Pejtuj anahg kiin kar nihn abiihjbedahg ke nihn apaar yi geen Jeruucalem noono ucea Cejearya. Ruuwow, e Pejtuj acaa kar lug uoohre dhaano bang Poal 725:7 24:5-6, 13 Naa awahnh Poale yi lug, e Judea naa abeehno ke yoohn Jeruucalem ge ake cuungo buud Poal e ngo atieg gene piny maa athub gene ke rob giih me thoohdh me reje rih Poal. Abea giih nu arob gene ge adhaahr bang gihn, gihn maa athiir maa arob gene tooro.

8Noono ujaahy Poale giih arob ree naa akoohbe kea, “Loohnge giih Judea yihdh gen kaa dhahlo maa Wod Juog gihn me raaj maa atiihya ke nyinge ngo tooro kedea gihn me raaj maa aroba ke nying jaah gihr Roama ngo tooro.”

925:9 24:27 Pejtuj anaa adaahd umihn cwihny Judea ree, noono maa apeehnye Poal kea, “Cwihnyi ne bange beere yih caa Jeruucalem umaanya lug gihri kun caadi nyum Akuud Judea?”

10Kob Poale, “Ruohdh, jaah gihro e naa acub yihn ne mag paan ke nyinge. A ke nguda, a beehda ngad dhaahr Roama. Beehda gihn me ngahj kejea wo yaa dhaahr Roama kare tooro ukaahn yaaj mooge won ke cing nyooro. Ngo ngahyi thiow kejea awuohj maa atiihyi rog Judea tooro. 1125:11-12 25:21, 25; 28:19 Nea loohng maa adhahla nud wale gihn me raaj maa atiihya nud me a dhiil kaa ngaabo ke nyinge, e ka me kweera ke ngaab tooro. Abea naa atoor gihn maa adiehr yihdh giih arob gene riha e lug gihra be kedh nyum Judea ne luuo. Kedh an nyum luu apiil gihr jaah gihr Roama.”

12Gihn nu e Pejtuj akuong mad ke yaa doonge giihe, noono maa abeehre lum Poal kea, “Beer lug gihri ukedh nyum jaah.”

Lug Poal Yea Akwaan Yihr Agrihpa

13Batien nihn e Agrihpa Ruohdh maa Bernihj ge abeehn Cejearya ne liew Poarcoj Pejtuj naa adoohnge ne muudiihr gihr Judea. 1425:14 24:27 Naa abeehd gene keehd kar nihn me noog e Poarcoj Pejtuj apiih ne kwaan thar lug gihr Poal yihr Agrihpa kobe, “Dhaano nud kan maa awii Pelige yi karkoohn ne maabuuj. 15Naa anaa acaa Jeruucalem e yaa lam kedea jo doong Judea giih me reje arob gene ke nyinge kedea maa akway gene wonga kejea kihma ngo.

16“Abea ngo abeehra yihr gen kejea lug yaa Roama be yug wa gihn nu. Nea mar yaa Roama e ngaa akahl yi lug wudh gen ke tuohmo keehd ngaa ayab lug ree beere giih arob ree wudh gen rome kaa duogo. Ngaa ayab lug ree be kaab ucube yi cing ngaa ayab lug. 17Naa abeehn gene kan, e a kuu acahg gaalo ne maany lug gen. Yi ruu piny e a apiih kar lug ukahl Poal nyuma. 1825:18-20 18:14-15 Adiehr muon yaa ayab lug ree ge aci ne aj maalo ne rob. Abea giih arob gene ge padh giih reje e anaa para kejea ge urob gene. 19Gihn ayoad beehde peehm e ne keew gen ke nying ka wuor gene Juog gen kii ngo kedea ge ake peehmo ke nying ngaa maa athow me nyinge Jeacuu. Kob Poale kea Jeacuu ngo kuow. 20Kar maany lug gihr gen wiiha adhiehdhe bang gihn thaahdh luube ge kaa yoado cang. Noono e naa apeehnya Poal nea ngo uyiiho ne ci Jeruucalem beere lug gihre caa ke ne maanyo kun caadi. 21Abea Poal akoohbo kejea kedh lug gihre nyum jaah ukihm jaahe ngo. Noono e ngo aroba kejea wiie ubeehde yi karkoohn uwahdhe ka uoohra ngo yihr jaah.”

2225:22-23 Luk 21:12; 23:8 Maa akoohb Agrihpa yihr Poarcoj Pejtuj kea, “Cwihnya ne bange ulihnga gihn teed nyine.” Maa abeehr Poarcoj Pejtuje ngo kobe, “Ngo ukahl bangi keroo beere lume lihngi lihngo.”

23Ke nyango naa abeehn Agrihpae ge keehd Bernihj kar amaad e ge alor beer mee ke wuohro maa wudh ge amoar yaa anudo keraahyo wa lor jaah. Agrihpa maa Bernihj ge abeehn kar amaad e ge caahdh kaa jaabidhe giih jeaj kedea jo doonge paajo. Poarcoj Pejtuj lubo arobe maa akahl Poal. 24Batiene e Poarcoj Pejtuj ake thubo ke rob kobe, “Ruohdh Agrihpa kedea wu yaa nud kan cang. Nyin niidu kan Judea cang giih ne geen ni kedea muu ne Jeruucalem ge abeehn banga uluom gene ngo kedea uyuog gene riha ke piih nying gen kejea wonge keá dog ke niido wiih piny. 25Abea an, awuohj maa ayoada ree tooro me kihme ke thoo ke nyinge. Ngo oohra ke bang jaah Roama bang gihn e ne daahd lug gihre uluge ke nyum jaah. 26Abea gihn me ne cohg me agweeda ke nyinge yihr jaah ngo tooro. E naa gihn akahla ngo nyumi yih Ruohdh Agrihpa maa wu yaa ni nud kan cang beere ngo peehnyu peehnyo ka mooge e gihn muu uroma ke gweedo uyoada. 27Bang gihn padh kare uoohr ngaa maa amag e awuohj gihn amage ke nyinge kuu anyoadh.”

26

Poal Rob Gihn Amaan Judea En Ke Nyinge Yihr Agrihpa

126:1 9:15 Kaano arumo e Agrihpa ake rubo yihr Poal kea, “Rob gihri ne daahdi ke teedo ne jaahy luub arob rihi.”

E Poal cinge atihnge ke maalo maa athube ke rob ne jaahy giih reje naa arob ree kea, 2“Ruohdh Agrihpa, riha ne dwaar tihn bang gihn nahge nyumi e ne beehra wudh giih arob Judea yi kuohma. 3Riha ne dwaar bang gihn yih beehda ngaa me ngahy cang paar Judea. Thiow ka tiihy gene giih paar gen kii ngo, ge ngahyi. Ke nying giih nu e ne kwaya wongi ne lihng gihn teeda.

426:4 Gal 1:14 “Ngahy Judea cang kaa anaa abeehda kii ngo naa anaa anahga nyedhoohg, kaa abeehda kii ngo paar wan kedea yi Jeruucalem ngo ngahy gene ke coon. 526:5 23:6 Ngo angahy gene thiow, nea padh kweer e ne kweer gene ke rob ngo, kejea a beehda ngad Paarijea me ne cohg. Paarijea ge nyoge me mag lum Juog ke dhe yooh me be rom ree ke ngooro yihr nyoge mooge. 626:6-8 23:6; 24:15; 28:20 Abea a aman awaahn akahl yi lug ne kihmo ke nying gihn gaahna gihn anaa aceg Juoge piny yihr ge kuow wan kejea ngo utiihye. 7Gihn arob Juoge kea ngo utiihye e naa gihn gaahn yaa tien paar Judea ge apaar wonge ariow kedea e naa gihn acub gene tiihy lum Juog yi cwihny gen ke bang dewaahr kedea ke bang decahngo. Acub gene yi cwihny gen beere gihn ngo yoad gene yoado. Beehde ke nying gaahn gihn ni, yih Ruohdh e naa gihn ayab Judea lug riha. 8Beehda ke nying gihn ne cohg, e bahnge ngo be yiihu kejea nyoge maa athow ge meehg Juoge ke cahro.

926:9-11 8:3 “A ke nguda coon ge apoohde e a kuu adoohng ne ngad Jeacuu ngo anaa acuba yi cwihnya e tiihy giih me reje, giih ajohr rog yaa batien Jeacuu ngad Naajaread. 10Tiihy giih me reje rog yaa batien Jeacuu e naa anahg tiihya Jeruucalem. Jo doong yaa lam tee acub gene yihra me maga yaa ayiih lum Juog ukedh gen yi karkoohn. Yi lug a anaa kur yaa daahd ukihm gen ke thoo. 11Tiel me thoohdh e giih ajohr ge yuga yugo rog gen ke bang yihdh wuud amaad kaa moogo e wudh gen uwaar gene urob gene giih me reje rih Jeacuu. Cwihnya anaa arahnyo rog gen ne cohg adhaahr an ne caa wudh geedhe mooge ne tiihy giih ajohr rog gen.

1226:12-18 9:1-22; 22:5-16 “Anaa anahg ke nying joohr yaa ayiiho e naa acaa geen Damajko keehd warga gihr jo doong yaa lam me meehg an tiihj ke kar wiiha rog gen. 13Yih Ruohdh gihn maa aniida yi yoohn Damajko maano e cahng nii diehr wihj beehda gihn maa akaal wiih cahng ke liel. Noono umeenye piny buuda maa buud yaa acaahdho keehd an cang ne weehny. 14Gihn nu e wa anaa ariehb piny ke pahdho maa alihnga duon dhaano me rubo yihra ke dhe paaro kobe, ‘Coal! Beehda ater gihn e bangi an wa gihn? Yih uroomo wa ngaa me keehl tan kaahdo kaa athoohl.’

15“Maa apeehya koba, ‘Yih beehda ngaa ruohdh?’

“Maa abeehr ruohdhe ngo kea, ‘A naa Jeacuu ge bangi ni. 16Abea a abeehn bangi, awaahn ni yih akwanya ne ngada me tiihyo yihra. Nahge luma e ne tiihyi keehde me neehn cahng tihn. Yedh maalo ucuungi wudh tieni. Kwaad giih aniidi kedea giih unyoadha yihri yih nuu uteed gen yihr nyoge mooge wong maalo. 17Yih uoohra bang Judea maa yaa padh Judea kedea yih ukoara ubahnge gihn me raaj be yug gene riha. 1826:18 Epi 2:2; 5:8-14; Klo 1:13 Yih nuu uyab nying gen uyiih gene luma ubahnge ge be beehdo yi muudho yi cing atiihb ukeehg kedea ukahli gen yihr Juog Wura. Ke nying yiiho mar gen nuu uyiih gene an, e anyoohne giih gen uwii piny beere kar piih ke cubo yihr gen neehn mar yaa akwany Juoge.’

19“Yih Ruohdh Agrihpa, gihn arob Jeacuue yihra yi yooh naa akwanye an ngo kaa dhahlo. 2026:20 9:20, 28-29; Luk 3:8 Noono uthuba thubo ke puohny Judea. A athubo ke puohny gen umodho Damajko maa Jeruucalem kedea ke bang kuohn beed gene kejea yiih gene lum Jeacuu. Ge apuohnya kejea log gene ngahdh gen rog anyoohne naa ayug gene rih Juog kedea uduu gene bang Juog. Ateeda yihr gen kedea wii gene anyoohne kejea yug gene giih me beeye. 21Abea Judea mooge kwaad giih puohnya ge kuu anhyaar gene. Yaa nu ge naa amaahd an e a athum ke yug giih kweehr yi laaro gihr wod Juog. Ge anaa adaahd unahg gene an. 22Abea a kuu awii Juoge yi cing gen, bang gihn Juog a akonye cahng nu wa kwaad ka na kwaaye an kaa konyo yihdh giih me reje. Beehda ke nying kuny gihr Juog e ne poohd puohnya gihn maa athiir yihr nyoge cang, ngaa me duohng kedea ngaa me thiin, kejea Jeacuu abeehno. A puohny kwaad giih anaa arob yaa agamloohngjuoge kedea Moaje coon ke nying Ngad Boadh nyoge ge akoaro beere ngo ngahyo ngahyo. 2326:23 3:15; Luk 24:46-47; 1Kor 15:20 Anaa ateed gene kejea Jeacuu Ngad Boadh nyoge guohbe urahmo maa ngo uthow kedea unahge e nuu ukuong cahro umodho ne nyoadh dhe yoohn uboadh nyoge wahy gen kii ngo.”

Poal Daahd Log Wiih Agrihpa Uyiihe Jeacuu

24Poal apoohde e ngo urubo wa maano e jaahy giih arob ree, e Pejtuj amaahr piny ke kwaago kobe, “Poal, yih amuohl deeh kwaahno duohng gihri noono akwaani.”

25Maa abeehr Poale ngo, “Ruohdh a kuu amuohl. Giih roba ge beehda giih maa ather kedea ge roba e wiiha kwel. 2626:26 Jon 18:20 Agrihpa Ruohdh, a dhiil rob yihri e gihn me kana ngo tooro bang gihn giih roba ni ge ngahyi. Thiow beehda gihn me ngahya kejea yihdh giih ngo ge aboari bang gihn rog gen ayug gene nyum nyoge cang. 27Agrihpa Ruohdh, luub Juog naa anyoadhe ngahda ge ayiihi ne? Ngahya kejea ge ayiihi.”

2826:28 11:26 Kob Agrihpae yihr Poal kea, “Ke nye luube giih noog arobi kan nea mari kejea wiiha guoi kaa loo udoohnga ne ngaa maa ayiih lum Jeacuu ne?” 29Maa abeehr Poale ngo kea, “Padh ke nye luube giih noog, keehd ke luube me thoohdh e yih roma kaa puohnyo. Mara a kway Juog beere wu cang ge alihng giih aroba wu udoohng wa an abea gele ge tooro rogu wa mara.”

30Naa athum Poale ke rob lum ni e Agrihpa Ruohdh kedea muudiihr maa Bernihj kedea nyoge cang ge a’aj maalo 3126:31 23:29 uaay gene e ge urubo ke rog gen kejea nyin gihn me raaj maa atiihye tooro me kihme ke thoo ke nyinge wale me kedhe yi karkoohn.

3226:32 25:11-12 Gihn nu e Agrihpa dhee aloge bang Pejtuj kea, “Nyin beehda ngaa me ne dhiil ke luny oogo nea padh gihn arube kejea lug gihre kedhe nyum Jaah.”

27

Waahdh Poal Ne Ci Roama

127:1 25:12 Naa alony waahdh wan ne aay keehd baabuur ne ci Itaalya, e Poal maa maabuuye mooge ge acub yi cing jaabidh me nyinge Juulio. Juulio anahg jaabidh mar akuud deaj gihn cuohn naa ‘Ketiihba gihr Agojtiino.’ 2-627:2 19:2927:3 24:23; 28:2 Wa amon yi baabuur27:2-6 Baabuur: Beehda gihn me wa yaahy me duohng maa ageer kaa yen kedea wiihe amag ke yen thiow, uwum waare wiihe gihr Adramiitya. Arijtarkuj ngad Macedoanya, anaa ake caahdho ke wan ne do Thecaaloanika. Ngo anahg ngaa me na kony Poal. Wa aniihn ne cielo uwahdh wane ruuwow Ciihdoan. Juulio anahg jaabidh me beer keehd Poal, noono uwiie ngo ne ci ne liew gome beere ngo ke muojo ke giih daahde. Wa abar maalo ke waahdh ke baabuur uwahdh wane Miira.27:2-6 Yi waahdh acaahdh baabuure caahdho e yamo me teeg ake coohd. Noono ucaahdh baabuure e ngo kaahn dhe agala bang yam ngo aduohngo keter. Gihn nu maa angud baabuure dhe waadh Miira. Dhe waadh Miira e jaabidh wa adaage yi baabuur me ci Itaalya.27:2-6 Baabuur gihn adaag wane yea ngo abeehno kaa yoohn Alekjandrya e ngo kaahn beel.

7Nihn me thoohdh e baabuur thiehr yaa duoje maahdh bang gihn ngo acor yi yamo me teeg kedea udhiile wan ka me cahng keehd geen Niiduj. Kaano e kar bar wong maalo atooro yihr wan ke nying yamo. Noono ulog wiih baabuur beere ngo kaahn kun toor yamo me duohnge yea. Cwihny wan anaa tiing buud thuur me cuohn ne Calmone. 8Baabuur wa adhiile ke kahl ka me cuohn ne Pear Eaben. Kaa ngo cahng ke geen Liihcya maa ngo ageehng goode ke kur nyango kedea ke kur thiehno kuohn beehn yame ke yiehdh gen. Abea keehd maano e ngo kuu anahg dhe waadh me beer me rom ruudo ke naah yea.

Deeh Giir Yamo Ree Atihnge

927:9-10 2Kor 11:26 Wa abeehdo kaano ke kar nihn me nud ne koar. Abea ngo abeehn wane ne yoado kejea baabuur be rom wahdh ka me baahr bang gihn yamo ree ajwage. Kaano e Poal ake rubo keehd yaa duoj baabuur kea, 10“Yaage, wo yoad gihn me raaje yoado nea wo bar maalo ke waahdho ubahnge ruudo be thumo kan. Wo yoad kerahge yoado bang gihn yamo adoohng teeg keraahyo. Wahyo kedea giih kaahn baabuure wo udaar ke gen.” 11Jaabidh akweer ke lihng lum Poal unahge lum ngad baabuur kedea lum ngaa duohng yaa duoj ge naa alihnge. 12Thiow dhe waadh gihn ni kuu anahg dhe waadh me beer ne cohg me rom ruudo ke naah yea. Gihn nu e nyoge me thoohdh kiin yaa anaa ke caahdho keehd baabuur cwihny gen anaa bange uaay baabuure beere dhe waadh Peanig tum kaa doohdo. Dhe waadh Peanig anahg dhe waadh me ne uthuur Kread. Anahg dhe waadh me ree acube ka me beer ubeehn yame kaa dhog yiehdhe ariow cog. Noono e kare nud unahg ruudo kaano.

13Deeh yamo gihn duohng anaa acuungo maa apahdhe yi cwihny yaa duoj. Naa awaar yame yea, e waahdh agweehg gene ne rom doohd dhe waadh Peanig. Noono uteel gene ngiihny amag baabuur piny ke gen maalo ne lony ngo ne ci yi diehr naam. Baabuur aduoj gene duojo e ngo dhihr gene ke rih agala gihr uthuur Kread. 14Abea batien ka me thiin, e yamo me teeg ake coohdo e ngo luung piny kaa wiih thuur. 15Maa abeehn deeh yam ni ukeehde rih baabuur. Gihn nu e kar kaahn baabuur e kwany buud agala ariehnyo, noono uwii wane ngo ke yihr yamo ne koolo. 16-17Kaano e wa abuohj ke gwiir giih baabuur bang gihn yaa duoj ge atud ka moogo e baabuur ucwahnyo kaa agala gihr Liihbya27:16-17 Nye yaahn thiin ngo agoony wane utihnge yi baabuur kedea utuohj baabuur ke ngude ke thoohn thool me doohnge beere ngo be toar upaah yea. Thiow waare giih kool baabuur ge agoony oogo. Baabuur beehda yamo e ne kool ngo ke waaro.18Yamo kuu acuungo. Gihn nu e teehr akaahn baabuure ngo athoohr yi naam duohng. 19Ruuwow moogo dahng e giih akaahn baabuure ge acahg gene kaa thoohr naam. 20Nihn me thoohdh e ciehr maa cahng ge be niid wane abea e yamo ngo adhal ke yug giih me teeg. Maa angey wane wudh wan yi thoo bang gihn, gihn maa agaahn wane me kony wan atooro.

21Naa abeehd nyoge ke nihn me thoohdh e kar cam tooro yihr gen, e Poal a’aj maalo ucea ne cuung nyum gen urube kobe, “Yaage, ngo ne nahg gihn me beer nea luma nuu lihngo ne cahng ubahnge wo be ne aay Kread. Nea wo be ne aay e giiho ge be ne rahnyo wa kwaad gihn. 22Awaahn ni ateeda yihru kejea wu keá tud bang gihn ngaa me wonge urwaahny keew tooro. Unahg baabuur e ne kar konye utooro. 23Bang gihn wuohnjuog, Juog gihn beehde e naa Juog wuora ni, arubo yihra kea, 2427:24 9:15 ‘Poal, yih keá tud. Yih dhiil cuungo nyum jaah. E Juog, ke nying beey mare gihn me beer ayuge ke nyingi. Ngahy ngo kejea Juog ngo agwiire utoor ngaa me thow kiin yaa nud ke yihn yi baabuur.’ 25E naa gihn koohba kejea wu keá tud noono. Bang gihn Juog gaahna gaahno kejea lume naa ateede yihra padh toohd. Wo ubodh cang. 2627:26 28:1 Abea gihn nud wo udhiil yame ke koolo wiih uthuur.”

27Yi diehr waahr man e yaa tiihyo yi baabuur wudh gen apar gene adoohng wa baabuur cahng mee kaa agala. Ngo anahg dewaahr batien nihn apaar wonge angween naa athub yame ke kool wan ke bang yi diih naam.27:27 Naam ngo nyinge Adrya.28Noono e thool alwaay gene ke piny e gihn me peeg mee atuohy ree ne rom thuudh yi naam. Maa ayoad gene yi naam e ngo cuog ke kar mihtihre jiehariow. Batien ka me thiin keehdo e ngo acahg gene kaa romo maa ayoad gene ngo e cuog ka kar mihtihre dhaano aduuno wonge apaar keede. 29Ge anaa atud kejea ka mooge e baabuur thare keehle ke wudh leele wale kihd. Gihn nu maa alwaay gene thoohn ngiihny angween me doonge ne mag baabuur piny ke kur ngahye. Noono upiih gene ne kway Juog beere piny laar ruuo. 30Yaa duoj baabuur ge adaahd ukwal gene rog gen uaay gene. Noono maa alwaay gene yaahy yi naam duohng adoohng wa ge nyoge me lwaay kwaad gihn mag yaahy piny ke kur nyum baabuur. 31E Poal ake rubo yihr jaabidh maa acaakere kobe, “Nea yaa duoj ge buu ubeehdo yi baabuur e kar bodho yihro ngo tooro.” 32Maa angol acaakere thool gihn anaa atuohy yaahy keehde uaay piihe ke yaahy.

33Ke nyango, e piny poohd ne yihr yihr, e Poal ake rubo keehd nyoge ke nying cam kea, “Yaage, nihn apaar wonge angween awaahn ni e wu be cahmo bang gihn wu akoar uniidu wong cahng. 3427:34 Luk 12:7 A teeda yihru awaahn ni kejea dhiilu cam bang gihn cam e naa wahy. Gihn me thiin muu uyoad wun ngo tooro.” 3527:35 Luk 22:19 Naa athume ke rob keehd gen e amono akaabe maa amuohje koohr Juog nyum gen cang, utoare yaa amono maa athube ke cam. 36Gihn nu maa abeehn nyoge maa adeed gene cwihny gen ucahm gene. 37Wa yaa anudo yi baabuur wa anahg nyoge jiehabiihje ariow ke jiehadahg wonge apaar wonge abiihjbeciel. 38Naa acahm nyoge urom gene, e baabuur acahg gene kaa yug yoohd bang gihn mog akaahn athoohr gene yi naam duohng.

Baabuur Atoar Ne Jog Jogi

39Naa aruu piny, e yaa duoj agala kuu angey gene. Ge aniid gihn me wa bad naam me cor yi kuohyo. Maa agweehg gene ngo kejea baabuur tum gene kaa kedh ne cuungo wiih kuohyo. 40Batiene arumo e thoohn ngiihny me doonge giih baabuur ne mage piny keehd gen ge angol gene ngolo udiihr gene piny. Thiow alwaae ariow giih kiihwo ge agoony gene uteel gen maalo beere ge be keehd piny thaahdh piih. Batiene maa atihng gene waaro gihn ne nyum baabuur maalo beere yamo baabuur koole koolo ne ci kar kuohyo. 4127:41 27:22 Abea e baabuur aguo cwahnyo kaa agan kuohyo me ne yi naam duohng udoohde. Kun doo nyum baabuur ngo adoohd utoor ka me ne nihg, e kun doo ngahye ajog athewe ne jog jogi.

42Gihn nu e acaakere lubo agwiir gene gwiiro ke piny kejea maabuuye cang ge ke naah utoor me kwaang oogo ugoohde. 43Jaabidh cwihnye anaa kony Poal ubahnge ngo be nahg acaakere. Gihn nu maa amahne gen ke yug gihn agweehg gene. Noono e ngo arobe kejea kwaad yaa ngahy kwaang, kwaang gene ne ci wiih agala. 44Yaa kwihj kwaang ge ulahbi ke batien gen e ge maang apange kedea kwaad giih maa atoar oogo rih baabuur. E naa kaa abodh wane ke kar wan cang uwahdh wane oogo wiih agala unahg koohm wane ne war.

28

Giih Atiihy Poale Maltha

1Naa awahnh wane wiih agala naa abodh wane ke yoohm rog wan, e ngo abeehn wane ne lihngo kejea thuur gihn ne wane wiihe nyinge Maltha. 228:2 2Kor 11:27 Yaa beed piny ni, wa alor gene beer mee. Deeh maaj ajohng gene bang gihn kodh anaa cwii umag koohye wan me kwaade tooro. 3Poal ariine aconge me kedhe yi maaj. Abea kaano anaa akedhe gen kedho yi maaj nu, e thuohl maa rihng oogo yi maaj ree adole rih cing Poal. 4Naa aniid yaa paan ni e thuohl cing Poal adole e ge ake rubo kob gene, “Nyin beehde ngaa me nyoge anahge. Keehd maano abodhe yi naam duohng nu e batiene poohd e be wii rem yaa anahge.” 528:5 Mak 16:18; Luk 10:19 Maa abeehn Poale uteenge thuohl yi maaj e gihn maa yoad ngo tooro. 628:6 14:11 Yaa abeed piny ni, kwaad thuohn ni ngo ngahy gene kejea ngo unaah. Noono e ge anaa koar ka ubeehn guohb Poale ukuohde ne bung bung uthowe. Naa abahnge gihn maa ayug ree tooro rih Poal, e wudh gen awaar gen ukoohb gene, “Wa nyin ni beehda juog.”

7Miehy nyin moogo me nyinge Puubloj ge anaa ka me cahng mee keehd ka anahg wane yea. Puubloj anahg ruohdh Maltha. Puubloj wa acuohne paare ubeehd wane paare ke kar nihn adahg e wa weehle giihe. 8Wur Puubloj anaa piny keehd atwaany. Guohbe aleehdho wa maaj kedea yeye ake caahdho. Poal anaa aci wod bang wur Puubloj. Kaano e Poal apiih ne kway Juog batiene e cinge acube ke wiih wur Puubloj uguo atwaanye ke aay. 9Naa aniid jo paan ni kaa athiehdh Poale wur Puubloj, e yaa atwaanye ge akahl gene ke bang Poal maa athiehdh Poale gen cang. 10Dwahde adahg ge naa anahg wane. Yi dwahd nu e yaa paan nu wa akaahn gene beer mee. Wa na muoj gene muojo ke giih nyepinye. Yi cahng a’aay wane e wa acahg gene kaa muojo ke giih me thoohdh me kaahn wane yooh.

11Batien dwahd nu adahg e wa ake aay Maltha ke baabuur maa abeehno ke yoohn Alekjandrya28:11 Baabuur abeehn ke yoohn Alekjandrya nyinge ‘Kuog Juog’ wa ka ne teed yaa Roama ngo coon.12Wa a’aay Maltha unahg wane nihn abiihjbeciel yi yooh, noono uwahdh wane geen Puuteali.28:12 Yi waahdh gen noono e ge atoohng geen Ciirakuj kedea geen Rehgiown batiene Puuteali.13-15Yaa ayiiho mooge ge ayoad wane Puuteali. Wa amahn gene kejea beehd wane ke gen ke nihn abiihjberiow. Yaa ayiiho giih beehd Roama beehn wan alihng gene noono maa abeehn gene ne lor wan. Nyoge mooge wa ayoad gene yi cuug cuohn naa Apioj, e mooge wa ayoad gene ka me cuohn ne ‘Kluube Adahg’. Kaa aniid Poale ge niido, e cwihnye anaa yum umuohye koohr Juog. 1628:16 24:23 Naa awahnh wane Roama, e Poal ameehg beehdo kare e keede, en maa acaaker gihn acub ne koar ngo bang gihn ngo maabuuj.

17Batien nihn adahg, e Poal Judea giih doonge ge beed Roama ge acuohne bange. Naa abeehn gene, e Poal ake rubo yihr gen kea, “Jo paar wan, a e niidu kan, keehd maa amag an ne maabuuj, kihd awuohj maa atiihya rog jo paaro tooro. Thiow yihdh loohng paaro ge kaa dhahlo. Keehd me bahnge gihn me raaj maa atiihya tooro, e yaa paaro mooge a amaahd gene e ge daahd an ke naah. Noono uyug gene giih alyaahb uwahdhe kaa amag ruohdh Roamae an ukedh gene an yi karkoohn. 1828:18 23:29 Naa apeehny ruohdhe dhiia e awuohj kuu ayoad gene riha me rom an ke kihmo ke thoo. Ruohdh Roama cwihny gen anaa bange uluny gene an oogo, 1928:19 25:11 abea jo doong Judea ge beed Jeruucalem ge akweer kejea nahg an. Naa aniida ngo wa gihn nu, e aroba kejea lug gihra dhiil kaa kahlo nyum Jaah gihr Roama. An ke buur nguda, gihn me raaj me ne yi aduuna keehd jo paaro ngo tooro ne weey weey. 20E naa gihn akwaya nyingu kejea beehnu banga beere a urubo keehd wun. Bang gihn cwihnya ne rob athere, e a beehda maabuuj ke nying Ngaan gaahn yaa Yijaraele.”

21Kaano e jo doong Judea giih Roama ge ake rubo yihr Poal kob gene, “Dhog maa abeehno yihr wan tooro ke yoohn Judea ke nyingi kedea kihd dhaano now keew jo paaro maa abeehn bang wan keehd lubo me raaj ke nyingi ngo tooro. 2228:22 9:2 Abea cwihny wan ne bange ulihng wane luubi. Cwihny wan ne lihng gen bang gihn akuud gihn nii yea giih me reje ke robo ke nyinge ke bang yihdh miehr.”

2328:23 1:3; 8:12; 19:8; 28:31; Luk 17:21 Noono umad gene cahng udog gene duuo bang Poal ne lihng gihn daahde ke robo. Yi cahng nu, e amahr nyoge me thoohdh keree ake waahdo ka beed Poale. Naa athub Poale ke ke nyango uwahdhe ke waahr e ngo urubo yihr gen ke nying ka beehn nyoge udoohng gene ne nyoge me naa yi cing Juog kedea ukwaane giih apuohny Jeacuue yihr gen beer mee. Poal arubo ke nying loohng Moaje kedea ke nying giih agweed yaa gamloohngjuoge ne cohg ngo yi wudh gen kejea e rob giih maa athere. 24Adiehr muon, nyoge mooge kiin gen lum Poal ayiih gene, abea mooge lum Poal kuu ayiih gene. 25E yaa kuu ayiih lum Poal ge ake thubo ke aay e ge upeehmo ke yaa ayiiho. Noono ubeehn Poale utoohne yaa daahd aay kobe, “Beehda ngaa e ne kwihy ngo kiin nu e gihn anaa arob Wahy Juoge naa agweed Yicaaye piny ke nying yaa kweer ke lum Juog. Agweed Yicaaye agamloohngjuoge kea,

26‘Teed ngo yihr yaa nu kejea

ge ngahya e ge nyoge me be yiih luube.

Nyoge kang gene kango kejea ge yaa lum Juog

abea ka ge nyoge me cwihny gen tooro.

Gihn teeda yihr gen be rom gene ke ngahyo

bang gihn ge akweer ke lum Juog.

27Bang gihn wudh gen teeg

maa yihdh gen amej gene kedea nying gen amej.

Nea be ne naa wa gihn nu,

e lum Juog ne yiih gene noono e ge ne boadh.’

28Dhiila kaa teedo yihru ungahyu ngo. 29Lum ni arob Juoge ke nying ka boadhe yaa ayiiho apuohny wane yihr nyoge mooge. Puohny nu ayiih gene keehd maa akweeru ke ngo.”

30Ke kar run ariow e Poal abeed paajo maa ajore. Noono e yaa na liew ngo ge lore loro beer mee. 31Kedea upuohnye gen puohnyo e rubo kaa nying Jeacuu Ruohdh Ngad Boadh nyoge maa ke nying ka beehn nyoge udoohng gene ne nyoge me nii cing Juog. Gihn nu e Poal na urubo e lwahr tooro ree kedea e ngaa maa acuungo yi yoohn puohnye ngo tooro.