ꞌTäälü

ꞌTäälü gwanni gwenggacaar Yuwanang

ꞌTäälü

Änï kitabanu

Gitab nggee gullu dooꞌra dükäjäär dani Yuwana gwüllïjïng ngwïkïrïjïnä giyiꞌdoonga yiru kwoꞌra täꞌrïl yanni yïmätïng je. (Giyiꞌraany 2–3), nginde gwüllïjä giꞌdonga geꞌte geꞌte ngwujaꞌri ngwuje girinya ndi ari aar joꞌrenyana ndi ke gwegen ngwuje orꞌtemaji ndi aar jalu liru ngwïnäd ngwuru yigor yeꞌte pu Ngwaalu ꞌdi manari lübïnäär jälü. Ngwujaꞌri ngwanni ngwujalu ngwondaja gwani engga gwudi yiima yidi Ngwaalu na näjï gwanni gwänggädïng. Ndi engga gwudi Ngwaalu nggwee, Ngwaalu ngwüꞌtäjä gündälü güngün gwani yiꞌral ꞌdar yanni yiki yanni yiju gïdïdlä a nginde inggidi awa Kirictu gwadi obeda yiꞌralu yanni yiki ngwobalu ngwüjï ngwe ngwanni ngwübïdï ꞌdidanung gwüngün gora ge. Ngwaalu ngwa be medaji dïdläyü ndee ngwa geꞌte dïdläyü danni diyang danni da gu nginde na ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwämnäcä ji gwüpäng gwurꞌtal.

Yajang yidi ngwujaꞌri

1. Yïjïr yidi Yuwana (1.1–8)

2. Engga gwani Deleny dimidu (1.9–20)

3. Ngwujaꞌri ngwudi Yiꞌdoonga kwoꞌra täꞌrïl (2.1—3.22)

4. Enggga gwudi äpïjï Ngwaalinga yiiru kerala (4.1–11)

5. Gitab ngwulge ngwe kwoꞌra täꞌrïl (5.1—6.17)

6. Äpïjï Ngwaalinga yiiru ngwuduꞌri ngwudi yeleny (7.1–17)

7. Yiil kwoꞌra täꞌrïl (8.1—11.19)

8. Dägïꞌrïꞌdïr na yomeꞌreny (12.1—13.18)

9. Engga gwudi obalu na etadi gwudi Ngwaalu (14.1—15.8)

10. Yiny kwoꞌra täꞌrïl yidi güündä gidi Ngwaalu (16.1–21)

11. A güwän gidi dämïnï (17.1—20.10)

12. Obalu gwudi gwodaningt (20.11–15)

13. Kerala gwanni gwuyang na dïyäng danni diyang (21.1–8)

14. Üräjälïm gwanni gwuyang (21.9—22.5)

15. Kirictu gito gwadi oꞌra (22.6–21)

Gwerre gwerre

¹ꞌTäälü gwuru nggwee gwudi Yicu Kirictu gwanni gwätädï Ngwaalu ngwenggaci ngwïnädä ngwüngün yiꞌral yanni giyo gito yadi ji. A je Yicu ꞌtäcï dïnädälü düngün dani Yuwana gïꞌrr ge güngün ganni gükäjïng. ²Yima je Yuwana inggidi ꞌdar yanni yänggädïng je. No ngwujaꞌri ngwuru ngwee ngwudi Ngwaalu aar ru inggidi gwanni gwaru gwe Yicu Kirictu. ³Gwa aar onjaci gwanni gwa uli ngwujaꞌri ngwudi yïjïr giyee na la aar je onjaci lanni la ꞌdingini na lanni la ärrï yiꞌral yanni giyo gïyïjïränü giyee. Ndi ari gaji gima ja gito ndi yiꞌral giyee ji.

Aganni yiꞌdonga yidi Ngwaalu

⁴Ngwujaꞌri ngwee ngwïndï ꞌdünggüny äny gwani Yuwana, ngwükäcï nje ngwïkïrïjïnä giyiꞌdoonga kwoꞌra täꞌrïl (7) yidi ngwaalu ngwani Ajiya.

Ara je gu yïmïꞌrü na adatalu gwudi Ngwaalu ji nginde gwanni nggwo1.4 Gwuruj 3.14 na gwanni gwuju na gwanni gwa ji gwila. Na ngwügïꞌrïm kwoꞌra täꞌrïl (7) ngwanni ngwo ngwüdünäcä diduꞌralu düngün didi yeleny ⁵na ndi Yicu Kirictu gwanni gwinggidu ligor leꞌte pu gwanni gwuru giꞌra ndi ꞌdïꞌrï giyiꞌranyanu gwuru deleny didi ngwelenyinga ngwudi dïyängälü.

Nginde gwanni gwati nje ämnï a gwuminje üꞌrälü ndi ke gwege yïn ye yüngün, ⁶gwuminje ruji yeleny na ngwurꞌdal nunnu ar äpïjï Ngwaalinga yiiru ngwuru Papa gwüngün. Gwuru näjï ngwuru yiima yidi gwurꞌtaling.1.6 Gwuruj 19.6; 1 Butruj 2.5,9 Yiru gu.

⁷Geꞌtar ngwäyälü! Ndi ari Yicu nggwo gwadi ꞌtädälü gïyïbäꞌrälä,

a gwa ngwüjï ꞌdar engga,

ꞌdi ꞌto ngwüjï ngwanni ngwudugu giiri ge,

na ngwüjï ꞌdar gïdïyängälü ngwa runi gwani nginde.1.7 Jäkärïyä 12.10

No ya gu ru! Yiru gu.

⁸Deleny diru Ngwaalu daru nu, “Äny gwuru gwanni gwuru giꞌra nyi ru gwanni gwuru gora. Nginde gwuru gwanni nggwo na gwanni gwuju na gwanni gwa ji gwila, nginde gwanni gwuru yiima giyiꞌral ꞌdar.”

Gwanni gwuru nono Gïjï gidi Dïjï dümnä

⁹Äny gwuru diweengga dalu dani Yuwana gwacajida le gïdïrbänü ngaa le acajidi giyelenyanu na ndi määtä yiguri na orꞌtemaji gwani Yicu. Äny gwuju ngwaalu giyaanu ngwani Bitumij ndi ondaci ngwüjü ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu nyi inggidi Yicu gwe. ¹⁰Komon gidi Deleny, a nyi Lïgïꞌrïm lidi Ngwaalu aw nono nyi ꞌdingini giluꞌranu dula dipa gärnänü nono yal yidi giil, ¹¹aar nyi ci, “Yanni yänggädä je, ullu je kitabanu nga je ükäcï yiꞌdonga giyee kwoꞌra täꞌrïl (7), Abijuj, Jämïrnä, Bargamuj, Tiyatira, Jarduj, Bïlädïlïbïyä na Lädükïyä.”

¹²Nyi be gwurlalu ndi ombaji nyi engga yärü gwuru gwondaciny. Anni miny gwurlalu nyi engga yudina yidi ngwamba kwoꞌra täꞌrïl yiru dab ¹³gidiliganu didi yudin nyi gu engga dïjü diju gu diru “nono gïjï gidi dïjï dümnä.”1.13 Daniyal 7.13 Digenna direda dola düllälü ꞌdi ngwobani giyoralu yüngün nyi engga lägüwä liru dab lïmïlïdïnä konggemala güngün. ¹⁴Ngwäꞌrü kiꞌra güngün ngwuru nono ngwola ngwubidu aar bidi nono ngwäbïꞌrä. Na ngwäy ngwüngün ngwïtänü nger nger nono lïgä. ¹⁵Ngwari yora yüngün nggäm nggäm nono buta gwügwällär lïgä le na yal yüngün ari nono yaw yonyadu yüllü därä. ¹⁶Gwümäätädï yuurrumu kwoꞌra täꞌrïl (7) gaama ge güngün a galal ꞌtüdä ngwulemanu ngwüngün gätï yïnï giyimere ꞌdün. Ngwuru ngwäyänü ngwüngün nono lingen lïtänü.

¹⁷Anni miny engga nyi ïꞌdï giyoranu yüngün nono dïjï dayu. Aar nyi gu geꞌte guyala güngün giru gaama ngwari, “Aaꞌti yedeny ya ang eny. Äny gwuru gwanni gwuru giꞌra nyi ru gwanni gwuru gora. ¹⁸Äny gwuru gwanni gwumidu, äny gwayu gwele a be gweneno äny nggwo gwumidu miding gwudi gwurꞌtaling. Na äny gwuru gwümätï mubita gwudi längïr lidi yiꞌrany na del didi yiꞌrany.

¹⁹Yäy gu no, yanni yänggädä je ulla je, yanni giyo gweneno na yanni ya ji gweere. ²⁰Yujimidi yidi yuurrum kwoꞌra täꞌrïl (7) yanni yänggädä je kaama güny na yudin yiru dab yidi ngwamba kwoꞌra täꞌrïl yani no, yuurrum kwoꞌra täꞌrïl (7) yani ngwooꞌra ngwudi yiꞌdoonga yidi Ngwaalu kwoꞌra täꞌrïl (7), na yudin yiru dab yidi ngwamba kwoꞌra täꞌrïl (7) yani yiꞌdoonga yidi Ngwaalu kwoꞌra täꞌrïl (7).”

Kiꞌdoonga gidi Abijujing

¹Üllïjä doꞌra didi giꞌdoonga gidi Abijujing. Ngwujaꞌri ngwee, nginde gwuru gwükäjä je gwanni gwümäätädï yuurrumu kwoꞌra täꞌrïl gaama ge güngün gwanni gwelellalu giyudinanu kwoꞌra täꞌrïl yidi ngwamba yiru dab. ²Äny gwülïngïdï yiiru yunga nyi lenge unding ngwäy gwunga na orꞌtemajing gwunga. Na äny gwülïngïdängä ndi ari yanni yiki yati ang ke ngwäy na ndi ari nga gwüdïdïmä ngindeng je lanni laru liru ngwooꞌra ngwükäjäär je aar gu be ꞌti rüdï, lïmbüjïnä ndi ari liru ngwuꞌduru. ³Nga gwuma orꞌtemaji gïdïrbänü gwani ngwürïny ngwüny nga ꞌti gakidu.

⁴A be yätï nje giyee ꞌdunggunga, ndi ari nga gwuma gatani ämnïng gwunga gwele gwätängä gwerre. ⁵Diwayina be ngwaalinga ngwanni ngwuma gu ïꞌdï nga joꞌrenyana nga je ärrï yanni yärrä je gwele gwerre. Ma ang ꞌti joꞌrenyana, nggwa ila ꞌdunggunga nggwäbrï gudina gidi lamba lunga ngwaalu ngwüngün. ⁶A be yätä je giyee, apepe gwudi Nekolanga gwukanga ngwäy gwanni ngwukiny ngwäy ꞌto.

⁷Gwanni gwätï länï, ngwuꞌdingini ngwujaꞌri ngwee ngwuca ngwe Lïgïꞌrïm yiꞌdonga yidi Ngwaalu. Gwanni gwa dami, gwätï gu ndi nyi ätä ngweny gidaꞌri didi midi danni ndo gidaartanu didi Ngwaalu.

Kiꞌdoonga gidi Jämïrnäng

⁸Üllïjä doꞌra didi giꞌdoonga gidi Jämïrnäng. Ngwujaꞌri ngwee nginde gwuru gwükäjä je gwanni gwuru giꞌra ngwuru gwanni gwuru gora, gwanni gwayu gwerre gwuma be oꞌra gwumidu. ⁹Äny gwülïngïdï dïrbä dunga nyi lenge yiwaya yunga a be yanni yiru ꞌdidanu nga gwünänü. Yïlïngïdï nje yanni yati aar je üꞌrïdä nono ngindenga lanni lari liru Ngwüyäwüd aar gu ꞌti be rüdï, aar be ru ngwämrä ngwudi dijegoꞌrr. ¹⁰Aaꞌti yedeny ya ang eny giyiꞌrendeny yanni giyo yadi ang mbuji. Nggwa ang ondaci ndi ari dijegoꞌrr da je gatu loko korkon ara je dïdïmänü, na la je übïnälü ngaa la ji gïdïrbänü yomon ꞌdï (10). Mätï ligor, ꞌdi ma aar ani yiꞌrany, nggwa ang be giki gukuna gidi midi.

¹¹Nginde gwanni gwätï länï ngwuꞌdingini ngwujaꞌri ngwanni ngwuca ngwe Lïgïꞌrïm yiꞌdonga yidi Ngwaalu. Gwanni gwa dami, gwaꞌti gwa yiꞌrany yidi gwodaning akani nono.

Kiꞌdoonga gidi Bargamujing

¹²Üllïjä doꞌra didi giꞌdoonga gidi Bargamujing, ngwujaꞌri ngwee nginde gwuru gwükäjä je gwanni gwätï galala gätï yïnï giyimere ꞌdün. ¹³Äny gwülïngïdä gwe ngwaalinga ngwata gu ji, ngwaalu ngwanni ngwätï gu dijegoꞌrr diduꞌri düngün didi yeleny. A be nga gwümätïnälü ꞌdidanu ngwürïny ngwüny. Nga gwaꞌti nyïꞌrïnä ämnïng Ngwaalu gwunga ꞌdünggüny ꞌdi kaji gidi Andibaj, gwanni gwinggidiny gwe ligor leꞌte pu gwanni gwuma aar ꞌrinye kündär galu ngwaalu ngwati gu dijegoꞌrr ji.

¹⁴A be yätï nje giyee yoko ꞌdunggunga, nga gwätï ngwüjü ngeno ngwanni ngwugwuja ngwujaꞌri ngwudi Balam,2.14 Adad 22.5,7; 31.16 gwanni gwenggaci Balaging ndi gïꞌrïcï ngwüjü ngwudi Yïjïräyïl ngwuje iye ngwony ngwudi mïꞌrïnï nono gwudi dïdülä aar ärrï yiꞌral yiki aar arri yïjïnä. ¹⁵Nga ätï ꞌto ngwüjü ngwugwuja ngwujaꞌri ngwudi Nekolanga. ¹⁶Yäy gu no, joꞌrenyana. Ma ang ꞌti joꞌrenyana, äny gwa ila puprang ꞌdunggunga linyii le dugidi galal ge gidi ngwulem ngwüny.

¹⁷Gwanni gwätï länï ngwuꞌdingini ngwujaꞌri ngwee ngwuca ngwe Lïgïꞌrïm yiꞌdonga yidi Ngwaalu. Gwanni gwa dami gwuny ätädä män gwoko gwanni gwändälü. Nyi ätädä ꞌto düꞌrïmünä dibidu düllünä gu ngwürïny ngwuyang ngwulinginna ꞌdogo gïdïjï danni dadi ape.

Kiꞌdoonga gidi Tiyatirang

¹⁸Üllïjä doꞌra didi giꞌdoonga gidi Tiyatirang, ngwujaꞌri ngwee nginde gwuru gwükäjä je gwanni gwuru Gïjï gidi Ngwaalu ngwäy ngwüngün ngwanni ngwïtänü nono lïgä a yora yüngün ru buta gwujuꞌru. ¹⁹Äny gwülïngïdï apepeng gwunga nyi lenge ämnïng gwunga, nyi lenge ämnïng Ngwaalu gwunga na yiiru yunga na orꞌtemajing gwunga. Na ndi ari yiiru yunga yidi gwodaning yonyadana giyiiru yidi gwerreng.

²⁰A be yätï nje giyee ꞌdunggunga, ndi ari ngaa lati gätïjï dayu ligoralu dani Yijabil danni daru diru dïjïr. Dati raji ngwïnädä ngwüny ꞌter ngwujaꞌri ngwe ngwüngün aar ru ngwïjïn aar eny ngwony ngwudi mïꞌrïnï nono gwudi dïdülälü. ²¹Dätädïny yomon nunnu ngwujoꞌrenyana gïyïjïn yüngün ngwube ꞌdonya ndi joꞌrenyana. ²²No, diny gatu ngwümbür ngwudi dïrbä da ümï na lanni lïmïꞌrïdäär le ngwäyänü, linje le gatu gïdïrbänü dipa, manari lima ꞌti joꞌrenyana ndi acajidi ndi apepe gwüngün. ²³Nggwa mïꞌrï yïjü yüngün yiꞌrany ye. Yiꞌdoonga ꞌdar yidi Ngwaalu ya be lenge ndi ari äny gwuru gwanni gwati ombaji yigoranu nyi ombaji yaꞌranyanu yidi dïjï na nggwa je gwäꞌräcänü gwani apepe gwalu. ²⁴A be gwenene nggwa je ci loko lanni gilo lijalu Tiyatira, nga nga lanni liꞌdonya ngwujaꞌri ngwudi daw ndee ngaa lanni lima ꞌti ämnä ngwujaꞌri ngwaru ngwe ngwuru yujimidi yidi dijegoꞌrr yojema, nggwa je ci nu nggwäꞌtüdï gwada je üpïyï üpïnïng gwuꞌter, ²⁵mätïnädär gu ꞌdogo giyoo yätä je ꞌdi nyi oꞌra.

²⁶Nginde gwanni gwa dami ngwugwuji ndi ärrï buping gwüny ꞌdi ngwumedaji, gwunyi ätädä yelenya ngwuruyi ngwüjü giyen.

²⁷Ngwuje ruyi yelenya guura ge giru laaba,

ngwuje pänü nono ma pï gimoyanu giru gilu.2.27 Mäjïmür 2.9

Nono ape nyi gu yelenya ndi Papa gwüny. ²⁸Gwunyi ätädä ꞌto guurrumu gidi gïtänyïng.2.28 Gurrum giru daapa.²⁹Nginde gwanni gwätï länï, ngwuꞌdingini ngwujaꞌri ngwee ngwuca ngwe Lïgïꞌrïm yiꞌdonga yidi Ngwaalu.

Kiꞌdoonga gidi Jarduj

¹Üllïjä doꞌra didi giꞌdoonga gidi Jardujing, ngwujaꞌri ngwee nginde gwuru gwükäjä je gwanni gwümätï ngwügïꞌrïmä kwoꞌra täꞌrïl (7) ngwudi Ngwaalu na yuurrum kwoꞌra täꞌrïl (7). Äny gwülïngïdï yiiru yunga. Nga gwumidu ngwürïny ngwe a be ꞌdidanu nga gwayu. ²ꞌRita nga je burnani nga je gägïräjï yunga giyoo yadi ayi, ndi ari äny gwumbuju yiiru yunga yaꞌti mbutu ngwäyänü Ngwaalu. ³Diwayina ndi ari awa nga gwuꞌdingina ngwujaꞌri awa nga je määtä nga je ꞌdengenaja nga joꞌrenyana. Manari nga gwuma ꞌti ꞌritu, nggwa ila nono gwele duꞌramu gaji ganni gaꞌti ga ang lenge.

⁴A be lätä je loko Jarduj laꞌti rngïyä ngwureda nono ngwegen ke gwe, ngindenga liny le ele ligenna ngwureda ngwubidu ndi ari lädï gu. ⁵Gwanni gwa dami gwa genne ngwureda ngwubidu nono ngindeng je a gwa ꞌti gwunyi brota ngwürïnyälü ngwüngün mbüny kitabanu gidi midi, a be gwunyi gwe inggidi ngwäyänü ngwudi Papa gwüny na yïꞌrr yüngün. ⁶Gwanni gwätï länï, ngwuꞌdingini ngwujaꞌri ngwee ngwuca ngwe Lïgïꞌrïm giyiꞌdonga yidi Ngwaalu.

Kiꞌdoonga gidi Bïlädïlïbïyäng

⁷Üllïjä doꞌra didi giꞌdoonga gidi Bïlädïlïbïyäng, ngwujaꞌri ngwee ngwudi Nginde gwuru gwanni Gwujuꞌru, Nginde gwanni gwuru ꞌDidanu, gwanni gwätï mubita gwudi Däwüd, mung ïgïtälü aaꞌti dïjï längïtä, mung längïtï aaꞌti dïjï ïgïtädälü. ⁸Äny gwülïngïdï yiiru yunga ndi ari nga gwätï yiima yooko a be nga gwuma ꞌdingini ngwujaꞌri ngwüny nga je määtädä. Nga ꞌti nyïꞌrïnä ngwürïny ngwüny. Yäy gu no, nggwuma ang ïgïtïjï längïrü dïjï dere daꞌti da längïtï. ⁹A be lanni lïjädï ngwämrä ngwudi dijegoꞌrr, lanni laru liru Ngwüyäwüd aar be ru ngwuꞌduru, linje gäbïcï lila la ang kwucalu yirku ye giyoranu yunga aar lenge ndi ari nggwämnängä. ¹⁰Na ndi ari nga gwümätï ngwujaꞌri ngwüny nga orꞌtemaji, äny nggwa gu etadi ꞌto kaji gidi mïmïnï nono ganni gadi ila gïdïdlä ndi mïmïnï ngwüjü nono gïdïyängälü.

¹¹Äny nggwo gito gwadi ila puprang, mätïnälü ngwujaꞌri ngwoo ngwätä je nunnu aaꞌti la ang apada gukuna gunga. ¹²Gwanni gwa dami, gwunyi ruji gidingo ngwuꞌdun ngwudi Ngwaalu nggu ji ngene gwurꞌtal gwunyi gu ulli ngwürïny ngwudi Ngwaalu ngwüny na ngwürïny ngwudi gündär gidi Ngwaalu ngwüny, Üräjälïm gwanni gwuyang gwüllü kerala Ngwaalu ngwüny, na gwunyi gu ulli ꞌto ngwürïny ngwüny ngwanni ngwuyang. ¹³Gwanni gwätï länï, ngwuꞌdingini ngwujaꞌri ngwee ngwuca ngwe Lïgïꞌrïm yiꞌdonga yidi Ngwaalu.

Kiꞌdoonga gidi Lädükïyäng

¹⁴Üllïjä doꞌra didi giꞌdoonga gidi Lädükïyäng, ngwujaꞌri ngwee nginde gwuru gwükäjï je gwanni gwani Yiru gu gwanni gwinggidu gwuru ligor leꞌte pu ngwuru ꞌdidanu, gwanni gwuru gora gidi yiꞌral ꞌdar yanni yïgïꞌtïnä. ¹⁵Äny gwülïngïdï yiiru yunga na ndi ari nga gwaꞌti jïlü nga ꞌti büdü. Nggwüjädï ndi ari aadi ang jïlï na aadi ang büdï. ¹⁶Nga be jalu cagiꞌrim nga ꞌti büdü nga ꞌti jïlü, äny gwa ang gwonynyalu mbüny ngwulemanu ngwüny. ¹⁷Nga gwati ari, “Äny gwünänü, äny gwuma bile yelenya, äny gwaꞌti bupa yiꞌral yere.” A be nga gwaꞌti lïngïdï ndi ari nga gwaꞌti ätï jayinganu, nga gwangiꞌru ngwäy, nga ru diwayi, nga rïmï ngwäy, nga gwïndälü ngwanginu ngwanu. ¹⁸Äny gwa ang ola ndi ari nyi ella dab dïjüꞌrïnä lïgä le nunnu nga nänü ꞌdidanu, nyi ella ngwureda ngwubidu nga je genne ang ngwe gwüꞌrübänï yaaralu yidi ngwanginu ngwunga, nyi ella düngänä nga de gwällïnï ngwäyänü nunnu nga ombajidalu.

¹⁹Äny gwati rime nyi reraji ngindeng gwanni gwati nyi ämnï. Büdä be nono nga joꞌrenyana. ²⁰ꞌDingina, äny nggwo gwüdünü gïlängïr nyi pï dïmbürä, ma dïjï dere ꞌdingina yal yüny ngwïgïtä, äny gwa änï diiny de eny diiny de ji.

²¹Gwanni gwa dami gwunyi ätädä yelenya nyii gwe jalu ngwuduꞌrala ngwudi yeleny ngwüny, anaku dami nyi gu äny, nyii jalu Papa gwe gwüny ngwuduꞌrala ngwudi yeleny ngwüngün. ²²Gwanni gwätï länï, ngwuꞌdingini ngwujaꞌri ngwee ngwuca ngwe Lïgïꞌrïm yiꞌdonga yidi Ngwaalu.

Diduꞌri didi yeleny kerala

¹Anni ma yiꞌral giyee ele, nyi ombajidalu nyi engga längïrü lijalu mbüny kerala. A dulu dele durnidiny gwerre dipa gärnänü nono yal yidi giil, nyi ꞌdingini aar nyi ca nu, “Anda ngene nga enggaci yiꞌral yanni yaji ya ji gweere.” ²A puprang no, aar nyi Lïgïꞌrïm aw nono, nyi engga diduꞌri didi yeleny kerala diju gu dïjälä deꞌte. ³Nginde gwanni gwujalu ngenone gwuru nono goꞌrra giru guꞌru guuranu ngwïgïnyänü ngwuru nono goꞌrra giru guꞌru guri. A dulili diru nono nyadbay gwïgïnyä üꞌrü diduꞌralu didi yeleny guꞌriguꞌtu. ⁴A ngwuduꞌri ngwudi yeleny küüꞌrï na kwoꞌrongo (24) ännï diduꞌranu didi yeleny ndoo, a gu mbumbunga jala liru küüꞌrï na kwoꞌrongo (24) ligenna ngwureda ngwubidu aar genne yukuna yidi yeleny yiru dab giyiꞌrala yegen. ⁵Ati diduꞌri didi yeleny ndoo enyanu ngïꞌräm ngïꞌräm, a gu dulu ꞌtüdä, ating mïꞌrïnänü nono gwele gere. Ngwäyänü ngwudi diduꞌri didi yeleny, a gu ngwamba kwoꞌra täꞌrïl (7) dünä ngwuꞌdu lïgä, ngwani ngwügïꞌrïm kwoꞌra täꞌrïl (7) ngwudi Ngwaalu. ⁶Na ꞌto ngwäyänü ngwudi diduꞌri didi yeleny a gong ji giru nono yaw yiru ngwäyänü gijaja, yijuꞌru ngwäyänü nono daginya.

Gidiliganu, diduꞌri nono didi yeleny, a gu ngwong kwoꞌrongo (4) ngwumidu ji ngwonyadu ngwäyänü gweere na gwodan. ⁷Gong ganni giru giꞌra giru nono dira na ganni gigwujanalu giru nono gïndrï na ganni giru giꞌra täꞌrïl, giru ngwäyänü nono dïjï dümnä na ganni gïndälü gwodan giru nono gïꞌrä giru dïïyü gïꞌdïꞌrü. ⁸Ngwong ngwee kwoꞌrongo (4), geꞌte geꞌte gätï ngwubung nyärläl (6) ngwubu gu ngwäy nono ꞌdar, ꞌdi ar ubi nono ngïnäꞌdänü ngwubunganu. Aar ꞌti dünädï dilu de na lingen ndi ari,

“Juꞌri, Juꞌri, Juꞌri,

Deleny diru Ngwaalu diru yiima,

gwanni gwuju na gwanni nggwo na gwadi ila.”4.8 Ajaya 6.2–3

⁹Ma ngwong ngwee ngwumidu näjï ngindeng gwanni gwujalu gididuꞌrala didi yeleny gwanni gwumidu gwurꞌtal, aar ortada, aar ci yäy ꞌtu, ¹⁰ati mbumbunga giloo liru küüꞌrï na kwoꞌrongo kwucalu yirku ye gwujalu gididuꞌrala didi yeleny gwanni gwumidu gwurꞌtal ati aar gïꞌtïjï yukunalu yidi yeleny diduꞌri nono didi yeleny ati aar ci,

¹¹“Gwani Deleny diru Ngwaalu ngwärï a gwädï gu

ndi aar ang näjï, aar ang denya aar ang gwäꞌräcï yiima,

ndi ari nga gwuru gwugeꞌta yiꞌralalu ꞌdar,

a bupi gwe gwunga, yïgïꞌtïnä

aar ji yimidu.”

Gitab na Girany

¹Nyi be engga kaama gidi nginde gwanni gwujalu gididuꞌrala didi yeleny gitab güllïnä gu ngwujaꞌri giluꞌru na gilari aar mïꞌrä ngwulge ngwe kwoꞌra täꞌrïl (7). ²Na nyi engga gïꞌrrä gätï yelenya yipa ngwurnida dula gwulleny ngwari, “Yärü gwuru gwädï gu ndi kiyi dilge ngwïgïtä gitabalu mbüny?” ³Aaꞌti dïjï dere ju kerala na gïdïyängälü na gïdïyängänü ndi ïgïtï gitabalu na ꞌdi nding ombajanu. ⁴Nyi ari gwulleny ndi ari dïjï daꞌti ju dädï gu ndi ïgïtï gitab ngwombajanu. ⁵A nyi be mbumbu gweꞌte ndi mbumbunga giloo ci, “Nga ꞌti aru! Geꞌta ngwäyälü, Dira danni dïꞌtüdï kïïlü gidi Yäwüdä, dïgüürnä didi Däwüd dima dami, diru da burni ndi kiyi ngwulge ngwee kwoꞌra täꞌrïl (7) ngwïgïtä gitabalu.”

⁶Nyi be engga Giranyu gïdünädälä gidiliganu didi diduꞌri didi yeleny ngwuru nono ma aar üꞌrü ngwulem, gänü ngwonganu ngwoo kwoꞌrongo (4) ngwumidu na mbumbunga giloo. Gätï ngwiil kwoꞌra täꞌrïl (7), ngwätï ꞌto ngwäy kwoꞌra täꞌrïl (7) ngwani ngwügïꞌrïm kwoꞌra täꞌrïl (7) ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwükäjïng je gïdïdlä ku. ⁷Ngwube ꞌdongga ngwape gitab kuy gidi gaama gidi nginde nggwoo gwujalu gididuꞌrala didi yeleny. ⁸Anni mung ape, a ngwong ngwoo kwoꞌrongo (4) ngwumidu na mbumbunga giloo liru küüꞌrï na kwoꞌrongo (24) adaci Giranyalu nggoo yirku ye. A dïjï deꞌte deꞌte ꞌdenggenanu ꞌdar dapu dümbärä aar määtädä yïndängälä yiru dab yonyadu yilunala yani otaci Ngwaalingalu gwudi ngwüjü ngwanni ngwujuꞌru. ⁹Aar elnge delnga diyang aar ari,

“Nga gwädï gu ndi ape gitab

nga ïgïtï dilge düngün,

ndi ari nga gwüꞌrïdïnä ngwulem,

a yïn ye yunga, nga gwuma üꞌrïdäcï Ngwaalinga ngwüjälü

gïyïïlü ꞌdar na ngwungla ꞌdar na ngwüjï giyen ꞌdar.

¹⁰Nga je ruji yeleny na ngwurꞌdal ndi äpïjï Ngwaalinga ngwege yiiru,

na ngwa ape yelenya gïdïyängälü.”

¹¹Nyi be ombajidalu nyi ꞌdingini yal yidi yïꞌrr yonyadu yiꞌranu ngwüüꞌrï na ngwüüꞌrï na ngwüüꞌrï ꞌdï yomonanu ngwüüꞌrï ꞌdï, aar rekaji diduꞌralu didi yeleny na ngwong ngwoo ngwumidu na mbumbunga. ¹²Ati aar elngala gwulleny aar ari,

“Girany gädï gu ganni gima aar üꞌrü ngwulem,

ndi ape yelenya na yurꞌtu na yibegeng na yiima

na denya na näjï na orta.”

¹³Nyi be ꞌdingini ngwony ꞌdar kerala na gïdïyängälü na gïdïyängänü na giyaanu na ngwong ꞌdar ngwanni ngwuju gwanu aar opepala aar ari,

“Nginde gwanni gwujalu gididuꞌrala didi yeleny na Girany

aar je ortada aar je denya na aar je näjï aar je ruji yiima,

gwurꞌtal na gwurꞌtal.”

¹⁴A ngwong ngwoo kwoꞌrongo (4) ngwumidu ari, “Yiru gu,” na mbumbunga kwucalu yirku ye aar äpïjï yobo.

Ngwulge kwoꞌra täꞌrïl

¹Nyi geꞌte ngwäyälü nyi engga Giranyu nggoo ngwïgïtï dilge didi gwerre gwerreng ngwulge ngwoo ngwuru kwoꞌra täꞌrïl. Nyi ꞌdingini gony geꞌte ngwonganu ngwoo ngwuru kwoꞌrongo ngwumidu ngwondaji dulu de dipa gärnänü nono gere gïmïꞌrïnänü ngwari, “Ila!” ²Nyi ombajidalu nyi engga dimirta dibidu yiꞌremna kiꞌra gwere ꞌdünggüny, gwanni gwändï gwälä gwapu gwuꞌrijal, aar ätädä gukuna gidi yeleny ngwüꞌtü dimirta de ndi dugidi gïyäärä yonyadu ngwudami.

³Anni ma Girany oꞌre ngwïgïtï dilge ndoo didi gwodaning, nyi ꞌdingini gony nggoo gimidu gidi gwodaning ngwari, “Ila.” ⁴A be dimirta ꞌtüdä giꞌra rom (2) diꞌter, duri yiꞌremna. Gwanni gwändï gwälä gwätädäär yelenya ngwäbrï adatingalu gïdïyängälü nunnu ngwügäbïcï ngwüjü aar dugidi aar ayi. Aar ätädä galala gipa.

⁵Anni ma Girany ïgïtï dilge ndoo diru giꞌra täꞌrïl, nyi ꞌdingini gony nggoo gimidu giru giꞌra täꞌrïl ngwari, “Ila.” Nyi ombajidalu nyi engga dimirta dümnä yiꞌremna kiꞌra gweere ꞌdünggüny. Gwanni gwändï gwälä gwapu mijaan kuy güngün. ⁶Nyi ꞌdingini dula daru nono dulu didi dïjï dümnä dïꞌtüdï gidiliganu ngwong ngwoo ngwuru yiꞌra kwoꞌrongo ngwumidu ngwari, “Guꞌru gidi ngwülä ngwudi yirende ginya geꞌte pu, giru dinar6.6 Dinar deꞌte pu dati de dïjï ape yii gilinen. deꞌte pu na gidi ngwülä ngwudi yon yinya täꞌrïl, giru dinar deꞌte pu, a be guꞌru gidi abaar gwudi yila na diꞌrica, aaꞌti ngwa je akani nono.”

⁷Anni ma Girany ïgïtï dilge ndoo diru giꞌra kwoꞌrongo, nyi ꞌdingini gony nggoo gimidu giru giꞌra kwoꞌrongo ngwari, “Ila.” ⁸Nyi ombajidalu nyi engga dimirta diru dilo yiꞌremna kiꞌra gweere ꞌdünggüny, gwanni gwändï gwälä gwucaar yiꞌrany a del didi yiꞌrany gwujanalu. Aar je ätädä yelenya ndi aar äbrï dïyäng kwoꞌrongo kay geꞌte aar ꞌrinye ngwüjü galal ge, a je ngwamu ꞌrinye, a je dümdï ꞌrinye, a je ngwäng ꞌrinye ngwudi dïyängälü.

⁹Anni ma Girany ïgïtï dilge ndoo diru giꞌra tudini, nyi engga giyoralu yidi dagad ngwangina ngwudi ngwüjï ngwanni ngwüꞌrïnyïtäär je gwani ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu na gwani inggidi gwanni gwinggidaar gwe ¹⁰aar urnida dula de gwulleny aar ari, “Gwani Doorta danni Dijuꞌru diru ꞌdidanu, jadu gwuru gwada gwe obalu ngwüjü ngwe ngwudi dïdlä na jadu gwuru gwada gwe gwalli dämjä gwani yïn yärï?” ¹¹Ati aar ätä dïjü deꞌte deꞌte direda dibidu aar ondaci ndi dünï gwoko, ꞌdi aar ꞌrinyeta ngwïnädä ngwuru gimaad gegen na ngwenggen ngwegen ꞌdar ngwanni ngwuru ngwïnäd ngwudi Kirictu ngwanni ngwa je yiꞌrany mbuji nono ngindeng je.

¹²Nyi ombajidalu nyi engga anni ma Girany ji ndi ïgïtï dilge ndoo diru giꞌra nyärläl, a dïyäng lagadalu gwulleny. A lingen gwurli ngwümnï ꞌtïꞌtïn nono ngwured ngwudi gïmärä a düüwä gwurli ꞌdar ngwuri nono yïnä. ¹³A yuurrum miꞌriꞌtadalu gïdïyängälü kerala, nono ati gu dirun dojema nono miꞌritiyi yimnigora gidimnigorala ma dirun ärïyï. ¹⁴A gere pänïdï nono gwele ati gu dirna pänïdï nono ngwududi a yen gwaginadalu mbüny na ngwaalu giyaanu gwaginadalu ngwaalu ngwegen.6.14 Ajaya 54.10

¹⁵A be ngweleny ngwudi dïdlä, ngwubegeng, ngwanni ngwünänü na ngwartan na ngwongor na ꞌdar lanni liru ngwïnäd na ꞌdar lïgätïnälü, aar änälü ngwubanganu na ngwurꞌdanu ngwudi yen. ¹⁶Ati aar ci yeno na ngwurꞌda, “Ïꞌdädï nje nono nje gwüꞌrübäjälü ngwäy ngwüngün gwanni gwujalu gididuꞌrala didi yeleny na küündä gidi Girany. ¹⁷Ndi ari gomon gipa gidi güündä gegen gima obana na yärü gwuru gwanni gwa dünï ngindeng ngwäyänü?”6.17 Yüwïl 2.11

Aar je mïꞌrä 144,000

¹Anni ma yiꞌral ele giyee nyi be engga yïꞌrrä kwoꞌrongo (4) yïdünädälä giyiꞌrundu kwoꞌrongo yidi dïyäng, aar dünäjï diruna didi yiꞌrundu kwoꞌrongo (4) aar ümïnïcï ndi ärïyï dïyängälü na yaw a daꞌri dere. ²Nyi oꞌre nyi engga gïꞌrrä giꞌter mana gändï gïtäny gwe gapana guꞌrunga gidi mïꞌrä gidi Ngwaalu ngwumidu. Ngwurnida yïꞌrrä giyoo kwoꞌrongo (4) dulu de gwulleny yanni yima aar je ätädä yiima ndi ari aar akani dïyängü nono na yaw, ngwuje ci, ³“Aaꞌti ngaa la akani dïyängü nono na yaw na ngwaꞌri ꞌdi ar mïꞌrä ngwïnädä gïyïdülälä ngwudi Ngwaalu ngwege guꞌrung ge.” ⁴Nyi be ꞌdingini ngwüjü ngwanni ngwuma aar je mïꞌrä ngwudi yïïlü ꞌdar yidi Yïjïräyïl ngwuru yiꞌra ngwüüꞌrï küüꞌrï tudini na ꞌdï kwoꞌrongo na kwoꞌrongo (144,000).

⁵Kïïlü gidi Yäwüdä, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

kïïlü gidi Räbïn, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

kïïlü gidi Jad, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

⁶kïïlü gidi Äcïr, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

kïïlü gidi Nabitali, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

kïïlü gidi Manaji, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

⁷kïïlü gidi Jamaan, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

kïïlü gidi Lawi, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

kïïlü gidi Yajakir aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

⁸kïïlü gidi Jablun, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï na rom (12,000),

kïïlü gidi Yüjïb, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000),

na kïïlü gidi Bïnïyämïn, aar je mïꞌrä ngwüüꞌrï ꞌdï na rom (12,000).

Ngwüjï ngwonyadu ngwugenna ngwureda ngwubidu

⁹Anni ma aar ele giyee, nyi be ombajidalu nyi engga ngwüjü ngwonyadu ngwaꞌti ngwa düꞌränï ngwïndï giyen na gïyïïlü na ngwüjï na ngwungla aar dünäcï diduꞌralu aar dünï ngwäyänü ngwudi Girany, ngwugenna ngwureda ngwubidu ngwapana yiꞌrina yidi ngwiꞌdi ngwuy ngwe ngwegen. ¹⁰Aar opepala gwulleny aar ari,

“Gilang gwuru gwudi Ngwaalu ngwege,

gwanni gwujalu gididuꞌrala didi yeleny,

ngwuru gwudi Girany.”

¹¹A yïꞌrr ꞌdar dünälä aar üꞌrü diduꞌralu guꞌriguꞌtu didi yeleny na mbumbunga giloo lijalu na ngwong ngwoo kwoꞌrongo ngwumidu. Aar üllänü aar kwuci diduꞌralu didi yeleny yirku ye aar äpïjï Ngwaalinga yobo. ¹²Aar ari,

“Yiru gu!

Orta na näjï na bebere na yäy ꞌtu na denya

na yeleny na yiima

aar ru yidi Ngwaalu ngwege gwurꞌtal na gwurꞌtal.

Yiru gu.”

¹³Aar nyi be mbumbu gweꞌte otacalu aar nyi ci, “Ngwüjï ngwee ngwugenna ngwureda ngwubidu ngwuru ange? A ngwïndï ne?”

¹⁴Nyi be ci, “Nga gwuru gwülïngïdï gwani doorta.”

Aar nyi be ci, “Ngwüjï ngwee ngwuru ngwanni ngwuma gïlängïdïnä gïdïrbänü danni dipa. Ngwuma uya ngwureda ngwegen ngwuma aar je bidiyi gïyïn yidi Girany. ¹⁵Yäy gu no,

Aar be dünäcï diduꞌralu didi yeleny didi Ngwaalu

aar äpïjï yobo lingen le dilu de kobanu güngün,

na nggwo gwujalu gididuꞌrala didi yeleny

ling je gwüꞌrübäjälü diil de didi gäꞌtä güngün.

¹⁶Ngwaꞌti ngwa je ngwamu enyanu mana,

na ngwaꞌti ngwa je ngwäädä eny mana.

Ngwaꞌti ngwa je deja mïꞌrï,

na ngwaꞌti ngwa je ngwübrürtä ngwere ape.

¹⁷Ndi ari Girany ganni gijalu gidiliganu didi diduꞌri didi yeleny,

ga ru dooꞌra degen,

ling je oktada ngwel ngwudi yaw yanni yätï ngwäyänü yidi midi.

La je Ngwaalu brota yal ngwäy yere ꞌdar.”7.17 Ajaya 49.10; 25.8

Dilge giꞌra kwoꞌra täꞌrïl na gïndäng giru dab

¹Na anni ma Girany ïgïtï dilge ndoo diru giꞌra kwoꞌra täꞌrïl, a ngwaalu jalu bïny bïny kerala ꞌdi aar ape gaji güꞌränü. ²Nyi engga yïꞌrrä kwoꞌra täꞌrïl yïdünäcä Ngwaalingalu aar je ätädä yiil kwoꞌra täꞌrïl.

³A gïꞌrr ila giꞌter gapana gïndängä giru dab ngwüdünï gidagad didi gatalu. Aar ätädä yiluna yonyadu ngwuje gatalu ulingani gwe gwudi ngwüjï ngwanni ngwujaw gidagad diru dab gididuꞌralu. ⁴A dïlü didi yilun ꞌtüdä kuy gidi gïꞌrr na ulingani gwudi ngwüjï ngwanni ngwujaw allu aar obani ngwäyänü Ngwaalu. ⁵A be gïꞌrr ape gïndängä nggoo giru dab ngwonjaji lïgälä lanni lijalu gidagadalu ngwugata gïdïyängälü, a ngwaalu mïꞌrïnänü nono gwele gere a dulu ji a ngwaalu enyanu aar lagadalu.

Yiil yiꞌra kwoꞌrongo yidi gwerre gwerreng

⁶A yïꞌrr giyoo kwoꞌra täꞌrïl giyoo yapana yiil aar ji mama ndi aar je ärï.

⁷A gïꞌrr gidi gwerre gwerreng ärï giil güngün a gïjïꞌrïm giru yuurrum na lïgä ꞌdidalu gïdïyängälü dïlägänänü yïn ye ngwuꞌdiyi dïyängü ngwangridu täꞌrïl na ngwaꞌri ngwangridu täꞌrïl na yanya yanni yïgïnyä ꞌdar.

⁸A gïꞌrr giꞌra rom ärï giil güngün aar gata gony geꞌte giyaanu giru nono geno gipa guꞌdu lïgä ngwügwürlï yaw ngwangridu täꞌrïl aar ru yïn, ⁹a ngwong ngwanni ngwumidu giyaw aar je ꞌrinye ngwangridu täꞌrïl a ngwübälükä dudi ngwangridu täꞌrïl.

¹⁰A gïꞌrr giꞌra täꞌrïl ärï giil güngün a guurrum miꞌra kerala gipa guꞌdu nono lingla lidi lïgä ngwacaji ngwubirta na ngwel ngwudi yaw ngwangridu täꞌrïl. ¹¹Ngwürïny ngwudi guurrum nggoo ngwani Diꞌroker8.11 Daꞌri danni diru dijiꞌrindi. a yaw gwurli aar ꞌre cicir nono diꞌrokera ngwangridu täꞌrïl, aar ꞌrinye ngwüjü ngwonyadu ndi ari yaw yiꞌri gwulleny.

¹²A gïꞌrr giꞌra kwoꞌrongo ärï giil güngün a lingen mïꞌrïnï ngwangridu täꞌrïl na düüwä na yuurrum a ngwaalu ru dïrïm ngwangridu täꞌrïl a lingen le ngwangridu täꞌrïl aar ümnänü a buri erne na ꞌto dilu de ngwangridu täꞌrïl.

¹³Nyi be ombajidalu nyi engga gïꞌräyü giru dïïyü gïꞌdïꞌrü kerala nyi ꞌdingini ngwari yal ye yipa ngwari, “Ngwäjäj bi! Ngwäjäj bi! Ngwäjäj bi! Ngwüjï gïdïyängälü gwani yal yidi yiil yanni yadi je yïꞌrr täꞌrïl yiꞌter ärä.”

Giil giꞌra tudini

¹A gïꞌrr nggoo giru giꞌra tudini ärï giil güngün, nyi engga guurrumu gïꞌdü kerala ngwüllä gïdïyängälü, aar ätädä mubita gwudi ïgïtï delo diru gïbüꞌrïl. ²Anni mung äbräjï delalu diru gïbüꞌrïl, a gu dïlü ꞌtüdä danni dipa giꞌranu nono dïlü didi güdä a lingen ru dïrïm na gere, dïlü de danni dïꞌtüdï kïbüꞌrïl nggoo. ³A ngwama ꞌtüdä gïdïlänü aar elalu gïdïyängälü aar je ätädä yelenya ndi iyiyi ngwüjü yiꞌrendenya nono yiiya yidi ngwümü ngwudi dïyängälü. ⁴Aar je ondaci ndi ari aaꞌti ngwa akani yanya nono yidi dïyäng, na ngwong ngwüküdïnä na daꞌri, aar be gwoda ꞌdogo ngwüjü ꞌdar ngwanni ngwaꞌti aar je mïꞌrädï gïyïdülälä yegen mïꞌrä gwe ngwudi Ngwaalu. ⁵Aar je iyiyi yiꞌrendenya ngwüüwäyü tudini (5) aaꞌti ngwa aar je ꞌrinye. Aar je iyiyi yiꞌrendenya nono gwele yiiya yidi dümü mung dugi dïjü. ⁶Giyomon giyoo ngwüjï ngwa bupi yiꞌrany, a yaꞌti ya aar je mbuji, ngwa jada ndi ayi, a ngwa je yiꞌrany abri.

⁷Ngwama ngwoo ngwuru yiꞌremna nono ngwumirta ngwüjäꞌrïmädäär je ngwadi aar ngwe ele gïyäärä ngwugenna ngwony giyiꞌrala yegen ngwuru nono yukuna yiru dab aar ru ngwäyänü nono ngwüjü ngwümnä. ⁸Aar ꞌtü ngwäꞌrü ngwuru nono ngwäꞌrü ngwudi ngwaw a ngwad gwegen ru nono ngwad ngwudi ngwira. ⁹Ngwätï ngwäärä giyonggomala ngwuru ngwaaba, ngwümïꞌrïnä ngwubung ngwe ngwegen nono gwele yal yidi ngwumirta ngwonyadu ngwäbrädï gïyäärä. ¹⁰Aar ätï ngwiya ngwati obe nono gwele ngwümü, ngwiya ngwee ngwätädäär je yiima ndi iyiyi ngwüjü yiꞌrendenya ngwüüwäyü tudini (5). ¹¹A ngwüktï je deleny diru gïꞌrr gidi gïbüꞌrïl gani Yïbrïyängä ‘Äbädün’ na ngwani Yïgïrïgïyängä ‘Abuliyun.’9.11 Ngwujaꞌri ngwee ꞌdün Yïbrïyängä na Yïgïrïgïyängä, ngwani ‘Geradalu.’

¹²A wäjäj bi gwudi gwerreng medadi ngwoꞌre ngwugwujalu giꞌra rom.

Giil giꞌra nyärläl

¹³A gïꞌrr nggoo giru giꞌra nyärläl, ärï giil güngün, nyi ꞌdingini yal yïndï giyiil giyoo kwoꞌrongo gidagadalu ndoo diru dab ngwäyänü Ngwaalu. ¹⁴Yal giyoo aar ci gïꞌrrä nggoo giru giꞌra nyärläl ganni gapana giil, “Gwällädï yïꞌrrälü giyoo kwoꞌrongo yigekannalu gidibirta dipa dani Burad.” ¹⁵A yïꞌrr giyoo kwoꞌrongo gwallanalu kaji nggoo a komon nggoo gïdüüwä ndoo na gïdïdlä ndoo, yiju gu be mama nunnu aar ꞌrinye ngwüjü ngwangiridu täꞌrïl (3). ¹⁶Aar je enggaci yiꞌra yidi gwuꞌtulu gwanni gwändï ngwumirtala gwuru ümn, aar mbuji ndi ari gwuru yiꞌranu küüꞌrï ꞌdï ngwüüꞌrï ngwubaalu (200,000,000).

¹⁷A nyi dilingid eny nyi engga ngwumirta ngwändï gu ngwüjälä, ngwugenna ngwärä ngwuru ngwaaba giyonggomala ngwuri nono lïgä aar ïgïnyänü nono gälgätüm aar ranu girende nono gïbrïtï. A yiꞌra yegen ru nono yiꞌra yidi ngwira ati lïgä na dïlü na gïbrïtï ꞌtüdä ngwulem ngwegen. ¹⁸Aar ꞌrinye ngwüjü ngwangiridu täꞌrïl dimdi de ndoo täꞌrïl diru lïgä na dïlü na gïbrïtï danni dïꞌtüdï ngwulemanu ngwegen. ¹⁹Yiima yidi ngwumirta ngwee yiju ngwulem na ngwiya ngwegen, ndi ari ngwiya ngwegen ngwuru nono ngwüüngä ngwätï yiꞌra yati aar ye obe ngwüjü aar je ätïyï ngwämmä.

²⁰Na ngwüjï ngwoko ngwanni ngwuma je ꞌti dimdi ndoo ꞌrïnyïtï, aar ꞌti joꞌrenyana aar gatana ngwony ngwanni ngwugeꞌtaar je ngwuy ngwegen, aar ꞌti dünäjä äpïjïng ngwujegoꞌro yobo na yiꞌremna yiru dab na buta yoꞌrr na yüꞌrï, yiꞌremna yanni yaꞌti ätï ngwäy ndi ombajidalu aar aaꞌti ätï ngwänï ndi ꞌdingini aar ꞌti ätï yora ndi ele. ²¹Aar ꞌti joꞌrenyana ndi ꞌrinyidi, ndi arri yuꞌrinyu, gïyïjïn yegen na giyuꞌram yegen.

Gïꞌrr na gitab ganni gooko

¹Nyi be aji nyi engga gïꞌrrä giꞌter gätï yelenya ngwüllä kerala, gigenna gïbäꞌrü, a dulili ji kiꞌrala ꞌdünggüngün. Giru ngwäyänü nono lingeno a yora yüngün ru yidingo yiru lïgä. ²Gapu gitab gooko kuy güngün gïgïtïnä. Ngwugatu gora güngün gidi gaama giyaala na gidi gängïr gïdïyängälü. ³Ngwube mïꞌrï dula gwulleny nono guba gidi dira. Anni mung mïꞌrï dula gwulleny, gere gïmïꞌrïnänü kwoꞌra täꞌrïl ondaja. ⁴Anni ma dulu didi gere gïmïꞌrïnänü kwoꞌra täꞌrïl ondaji, nyi ji mama gwadi ulli, nyi be ꞌdingina dula kerala ngwondaja, “Mïꞌrädï ngwujaꞌri nga je määtä yujimida ngwanni ngwaru ngwe gere gïmïꞌrïnänü kwoꞌra täꞌrïl aaꞌti ngwa je ulli.”

⁵A be gïꞌrr nggoo gänggädïny gïdünädï giyaala na gïdïyängälü, allijaji guyala güngün gidi gaama kere. ⁶Ngwümïꞌrï yiꞌrany ngwürïny ngwudi nginde gwanni gwumidu gwurꞌtal, gwanni gwugeꞌta yere na ꞌdar yanni giyo gu, dïyäng na ꞌdar yanni giyo gu, na yaw na ngwong ꞌdar ngwanni ngwo gu ngwari, “Yaꞌti ba be ya jana. ⁷Giyomon yanni yadi ye gïꞌrr giru giꞌra kwoꞌra täꞌrïl mïꞌrïdä giil güngün, yujimidi yidi Ngwaalu ya be medadi, anaku ondacing ye ngwïnädä ngwüngün ngwuru ngwïjïr.”

⁸A be dulu danni diꞌdingininy ꞌtuꞌtu kerala aar nyi ondaca mana aar nyi ci, “Ïndï ang ape gitab nggone gooko gïgïtïnä kuy gidi gïꞌrr nggone gïdünädälä giyaala na gïdïyängälü.”

⁹Nyi be ele kïꞌrr nyi otacalu nyi ci ätädïny gitab nggoo gooko. Aar nyi be ci nu, “Apa ang eny, ga ang nyinyilaji ngwulemanu nono ngwaay a be ga ang uliyanu.” ¹⁰Nyi ape gitab nggoo gooko kuy gidi gïꞌrr nyi eny, aar nyi nyinyilaji ngwulemanu nono ngwaay a be anni minyi eny aar nyi uliyanu gilaranu. ¹¹Aar nyi be ci, “A gwa alliji yïjïrä mana gwani ngwüjï ngwonyadu, ngwüjï giyen, ngwungla na ngweleny.”

Ngwüjï rom ngwanni ngwänggädï

¹Aar nyi be ätädä gipuru giru nono gimur gidi ïdï, aar nyi ci, “Ïndï nga ïdï gobo gidi Ngwaalu na dagad didi gatalu na nga ïꞌrä ngwüjü ngwanni ngwäpïjä Ngwaalinga yobo ngenone. ²Nga be gäbïcï gubunga gidi gobo poor aaꞌti ngwa je ïdï ndi ari ngwumaar je ätädä ngwüjü ngwuru Garany. Ngwa ruꞌti gündärä ganni gijuꞌru yora ye ngwüüwäyü küüꞌrï rom na rom (42). ³A linje ätädä lüny rom lanni länggädï yiima la jalu gïmärä aar alliji yïjïrä yomon ngwüüꞌrï na küüꞌrï tudini rom na ꞌdï nyärläl (1260).”

⁴Giloo rom lanni länggädï, liru ngwümïnïtï rom (2) na yudin yidi ngwamba rom (2) yanni yïdünädälä ngwäyänü ngwudi Deleny didi dïyäng. ⁵Manari dïjï dere dima ari ngwuje akani nono, a lïgä ꞌtüdä ngwulemanu ngwegen ngwuꞌdiyi güwänü gegen. Na gwere gwanni gwa ari ngwung je akani nono gwa gu ayi no. ⁶A ngwa ätï yiima ndi längïtï gere aaꞌti girany ga ni gaji ganni gadi aar ge ji ndi alliji yïjïrä. Aar je ätï ꞌto yiima ndi gwürlï yaw aar ru yïn na ndi mïꞌrï dïyängü dimdi de ꞌdar ma aar gu bupi.

⁷Manari lima medaji inggiding gwegen, a be gomꞌreny ganni giki drü gati ꞌtüdä kïbüꞌrïl ngwuje ꞌdïꞌrä nono aar ngwe dugidi ngwuje dami ngwuje ꞌrinye. ⁸A ngwangina ngwegen gätïnälü kayalu gidi gündär gipa ganni gätädäär ngwürïny giꞌremna gani Jadum na Mijir ngwaalu ngwanni ngwäpädäär gu ꞌto Delenya degen küꞌrälä. ⁹A ngwüjï ꞌdar gïyïïlü ꞌdar na ngwungla ꞌdar na ngwüjï giyen ꞌdar ombajaji ngwanginalu ngwegen ngwäyädälü yomon ꞌtäꞌrïl na gomon ganni güꞌränü aar je gu etadi ndi aar je gatu. ¹⁰Ngwüjï ngwanni ngwunyurtanu gïdïyängälü ngwa jayanu yiꞌrany ye yegen ngwape yïꞌrïnyïnä aar angidajidi ngwony ndi ari ngwïjïr ngwee rom ngwärrü ngwüjü ngwanni ngwunyurtanu gïdïyängälü yündä gwulleny.

¹¹Anni ma yomon täꞌrïl na ganni güꞌränü medadi, a je gu Ngwaalu ngwükäjä lïgïꞌrïmänü lidi midi aar ꞌdïꞌrälü aar dünälä yora ye yegen a lanni liju ndi je ombaji a je yedeny eny gwulleny. ¹²A ngwïjïr ngwoo rom ꞌdingini dula kerela aar je ci, “Andar ngene.” Aar allu kerela gïyïbäꞌrälä a je güwän gegen engga.

¹³A gaji nggoo no, a ngwaalu lagadalu ati ngwuꞌdun ꞌdï kündär ïꞌdï giꞌra geꞌte aar ꞌrinye ngwüjü ngwüüꞌrï kwoꞌra täꞌrïl (7,000), a ngwanni ngwuma gilang, a je yedeny eny aar ortada Ngwaalinga ngwudi gerala.

¹⁴A wäjäj bi nggwo giꞌra rom medadi a wäjäj bi gwanni gwuru giꞌra täꞌrïl ji kay ndi ila.

Giil giꞌra kwoꞌra täꞌrïl

¹⁵A be a gïꞌrr nggoo giru giꞌra kwoꞌra täꞌrïl ärï giil güngün a dulu aranu dipa kerala ngwari,

“Yeleny yidi dïdlä yima aar je ätädä Delenya dege

na ngindeng gwüngün gwanni gwani Kirictu Gwubrutaar yelenya,

na gwadi ru Deleny gwurꞌtal.”

¹⁶A mbumbunga giloo liru küüꞌrï na kwoꞌrongo lijalu ngwuduꞌrala ngwudi yeleny ngwegen ngwäyänü Ngwaalu, aar je kwucalu yirku ye. ¹⁷Aar ci,

“Licanga yäy ꞌtu gwani Deleny diru Ngwaalu ngwuru yiima,

ngwanni ngwo na ngwanni ngwuju,

nunnu nga gwuma ape yiima yunga yipa

na nga gwuma aalu ndi ape yelenya.

¹⁸A güündä ape ngwüjü giyen, na güündä gunga gima ila.

A gaji gima ila ndi obalu ngwüjü ngwe ngwanni ngwayu,

na ndi ätädä ngwïnädä ngwunga ngwanni ngwuru ngwïjïr guꞌru

na lunga lanni lijuꞌru na ngindenga ꞌdar lanni lïdïnyädï ngwürïny ngwunga,

lanni loko na lanni lipa,

na ndi geraji ngwüjälü ngwanni ngwugeraja dïyängälü.”

¹⁹A be gobo gidi Ngwaalu ïgïtïnä kerala, kobanu güngün a gu dïmbür didi Gekajidi enggani. Ngenone a gu gere enyany a gu dulu ari a gu gere mïꞌrïnänü a gu ngwaalu lagadalu aar ïꞌdï gïjïꞌrïmä gipa giru yuurrum.

Daw na dägꞌrïꞌdïr

¹A giꞌremna giru yiima ꞌtädälü kerala, a daw ji digenna lingeno a düüwä ji giyoralu yüngün a kiꞌrala güngün digenna gukuna gätï yuurrumu ꞌdï na rom (12). ²Diju lari le ngwuji gito dadi lenge, a yajima enyanu ngwari. ³Oꞌre a yiꞌremna yiru yiima yiꞌter ꞌtädälü kerala a dägꞌrïꞌdïr danni duri dibinga dätï yiꞌranu kwoꞌra täꞌrïl na ngwiil ꞌdï ngwätï yukuna kwoꞌra täꞌrïl giyiꞌrala yüngün. ⁴Ngwoda yuurrumu kerala ngwangiridu täꞌrïl (3) liya le lüngün ngwuje gata gïdïyängälü. Ngwube dünäcï dayalu ndo diju gito dadi linge, nunnu mung lingeta ngwungadini gïjü güngün ditiꞌrambal. ⁵A daw lingeta gïjü giru dur giru ganni gadi ruyi ngwüjü giyen yelenya guura ge giru laaba. Aar äbrï gïjü güngün nggoo aar ge ele Ngwaalu na gididuꞌri didi yeleny düngün. ⁶A be daw abri ngwele gïtäny a gu Ngwaalu gïꞌtïjï ngwaalinga ngenone nggu ji aar gu ombaji yomon ngwüüꞌrï na küüꞌrï ꞌdï na ꞌdï nyärläl (1260).

⁷A be yäärä ꞌdïꞌrä kerala, a Mägäyïlïngä yïꞌrr ye yüngün aar dugidi dägꞌrïꞌdïrngä le yïꞌrr ye yüngün. ⁸Aaꞌti be dägꞌrïꞌdïr ojema nono gwulleny aar je dami aar je apada ngwaalinga ngwegen kerala. ⁹Aar gata dägꞌrïꞌdïrä ndoo dibinga gïdïyängälü. Diru düüngä duubu dani dijegoꞌrr danni dati üktïnï ngwüjü ꞌdar gïdïdlä ngwuje dudiyi. Aar ïꞌdä gïdïyängälü yïꞌrr ye yüngün.

¹⁰Nyi be ꞌdingini dula dipa kerala ngwari,

“Gwene gilang na yiima na yeleny yidi Ngwaalu ngwege yima ru,

na yeleny yidi nginde gwüngün gwanni Gwubrutaar yelenya.

Ndi ari dijegoꞌrr danni dati üꞌrïdä ngweengga ngwege ngwujaꞌri nono,

danni dati je üꞌrïdä ngwujaꞌri nono lingen le na dilu de ngwäyänü Ngwaalu ngwege,

dima aar linynya dima aar gata gïdïyängälü.

¹¹Dima aar obedalu

yïn ye yidi Girany

na ngwujaꞌri ngwe ngwegen ngwanni gwinggidaar je,

aar ꞌti ämnä miding gwudi yigoꞌro yegen gwulleny,

nda je yedeny eny giyiꞌrany.

¹²Yäy gu no, jayanu gwani gere

na nga nga lanni gilo gu jayaranu!

A be wäjäj bi gwani dïyäng na yaw,

ndi ari dijegoꞌrr dima üllä ꞌdanggalu!

Dapu güündä giru lïgä,

ndi ari dïlïngïdï yomon yüngün yima jalu yooko.”

¹³Anni ma dägꞌrïꞌdïr engga ligoꞌro lüngün ndi ari dima gätïnä gïdïyängälü, ngwugwurli ngwübïnï dayalu ndoo dïlïngïtï gïjü giru dur. ¹⁴Aar gïꞌtïjï dayu ngwubung ngwudi gïꞌrä giru dïïyü nunnu ngwe ꞌdïꞌrï ngwele ngwaalu ngwanni ngwügïꞌtïjäär je gïtäny nggu ji ngeneno aar gu ombaji ngwüdläyü täꞌrïl na ngwüüwäyü nyärläl nunnu ngwabri dägꞌrïꞌdïrä. ¹⁵A düüngä gata yaw ngwulemanu ngwüngün nono däärü nunnu aar ape dayu. ¹⁶A be dïyäng ïgïtïnä ngwungadini däärä ndoo dïgätï dägꞌrïꞌdïr ngwulem ngwüngün ngwataji dayu düwä. ¹⁷A güündä ape dägꞌrïꞌdïrä gidaw ngwoꞌrada gilinge nono güngün ganni giꞌdengenaca ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu aar inggidi ndi ari yiru ngwüjï ngwudi Yicu, aar ye dugidi. ¹⁸A dägꞌrïꞌdïr dünï kïmämü gidi yaw.

Gomꞌreny gïꞌtüdï giyaanu

¹Nyi engga gomꞌrenya gïꞌtüdï giyaanu, gätï ngwiil ꞌdï na yiꞌra kwoꞌra täꞌrïl na ngwiilala ngwüngün ngwätï yukuna ꞌdï na giyiꞌra yüngün yüllïnä ngwürïny ngwüllüdï Ngwaalinga. ²Gomꞌreny ganni gänggädïny giru nono gaꞌdirgany ngwube ru yora nono yidi dämbäꞌrü ngwuru ngwünyü nono ngwudi dira. A dägꞌrïꞌdïr ätädä gomꞌrenya yiima yüngün ngwätädä diduꞌri didi yeleny na yeleny yipa. ³A be giꞌra geꞌte gidi gomꞌreny güꞌrïdäär dämmä dani yiꞌrany a be dämmä ndoo uꞌri nono. A ngwüjï ngwudi dïdlä ꞌdar allalu ndïr aar gwuji gomꞌrenya. ⁴A ngwüjï kwuci dägꞌrïꞌdïrälü yirku ye ndi ari dima ätädä gomꞌrenya yelenya, aar kwuci gomꞌrenyalu ꞌto yirku ye aar utalu, “Yärü gwuru gwanni gwuru nono dägꞌrïꞌdïrä? Yärü gwuru gwanni gwa aar gwe ꞌtäjïdï yongra ngwudami?”

⁵Aar ätädä gomꞌrenya ngwulem ngwe ondaji yiꞌral ngwuye piyi ligoꞌro lüngün ngwe lo Ngwaalinga ngwape yelenya yüngün ngwuje ruyi ngwüüwäyü küüꞌrï rom na rom (42). ⁶Ngwullo Ngwaalinga ngwullo ngwürïny ngwüngün na gobo na ngwüjï ngwudi gerala. ⁷Aar ätädä yiima ndi ari aar dugidi ngwüjï ngwe ngwanni ngwujuꞌru nunnu ngwuje dami. Aar ätädä ꞌto yelenya gïyïïlü ꞌdar, ngwüjï na ngwungla na ngwüjï ken. ⁸Ngwüjï ꞌdar gïdïdlä ngwa kwuci gomꞌrenyalu nggoo yirku ye ngindenga ꞌdar lanni laꞌti üllïnä ngwürïny ngwegen kitabanu gidi midi. Gitab gidi Girany ganni güꞌrïdïnä ngwulem ꞌtuꞌtu gïꞌtïnä gu dïdlälü.

⁹Gwanni gwätï länï, ngwuꞌdingini.

¹⁰Manari yiru ndi ari aar ape dïjü yiwaya ken

da aar ape.

Manari yiru ndi ari aar ꞌrinye galala ge,

da aar ꞌrinye galal ge.

Giyee yïbüpïnä a ngwüjï ngwanni ngwujuꞌru määtä yiguri aar orꞌtemaji aar ru yigor yeꞌte pu.

Gomꞌreny gïꞌtüdï gïdïyäng

¹¹Nyi be oꞌre nyi engga gomꞌrenya giꞌter gïꞌtüdï gïdïyängänü gätï ngwiil rom ngwuru nono ngwiil ngwudi girany ngwube ondaji nono dägꞌrïꞌdïrä. ¹²Ngwape yiꞌral yeleny ye ꞌdar yidi gomꞌrenya gele gidi gwerre gwerreng ngwügäbïcï ngwony ꞌdar gïdïyängälü na ngwüjï aar kwuci gomꞌrenyalu gele gidi gwerre gwerreng yirku ye ganni gima uꞌri dämmä nono düngün ndoo didi yiꞌrany. ¹³Ngwape yiꞌremna yidi yiima ꞌdi ngwugeꞌte lïgä luꞌdu lüllü kerala ngwüllä gïdïyängälü a ngwüjï engga ꞌdar. ¹⁴Ngwududiyi ngwüjü gïdïyängälü yiima ye giyee yanni yimanding ye komꞌreny nggoo gidi gwerre gwerreng. Ngwuci ngwüjü gïdïyängälü aar gaꞌriji giꞌremna aar näjï gomꞌrenya ganni güꞌrïdär dämmä galal ge nggona be ji gimidu. ¹⁵Aar ätädä yiima ndi ari ngwübüdä giꞌremna düwänü gidi gomꞌreny nggoo gidi gwerre gwerreng, nunnu ngwügäbïcï ngwondaji ngwügäbïcï ngwüjü ꞌdar ngwanni ngwuꞌdonya ndi kwuci giꞌremnanalu yirku ye aar je ꞌrinye. ¹⁶Ngwügäbïcï ngwüjü, ngwanni ngwooko na ngwanni ngwupa, ngwanni ngwünänü na ngwanni ngwuru ngwuwayi, ngwudi ꞌdunung na ngwïnäd, aar je mïꞌrä gubuꞌru kaama güngün na kïdülälä güngün, ¹⁷nunnu aaꞌti dïjï da ellang na aar ella, ꞌdogo manari dätï gubuꞌru nggoo. Gubuꞌru nggoo giru ngwürïny ngwudi gomꞌreny na giꞌra gidi ngwürïny ngwüngün.

¹⁸Giyee yïbüpïnä a bebere ji. Gwere gwanni gwubebera, gäbïcär ngwïꞌrä giꞌra gidi gomꞌreny ndi ari giru giꞌra gidi dïjï dümnä. Giꞌra güngün giru nyärläl nyärläl nyärläl (666).

Girany na ngwüjï ngwanni ngwüꞌrädïjälü

¹Nyi be engga Giranyu gïdünü kenala gani Jäyün gijaar ngwüjï ngwe ngwüüꞌrï küüꞌrï tudini na ꞌdï kwoꞌrongo na kwoꞌrongo (144,000) ngwullaar je gïyïdülälä ngwürïny ngwüngün na ngwudi Papa gwüngün. ²Nyi ꞌdingini dula kerala daru nono gwele yaw yonyadu nono gwele yal yidi gere gïmïꞌrïnänü gwulleny, na dulu danni diꞌdingininy, daru nono yal yidi ngwüjï ngwärü aar mïꞌrï ngwümbärä ngwegen. ³Aar ji ndi elnge delnga diru diyang giyoranu yidi ngwuduꞌri na ngwong ngwoo ngwumidu ngwuru kwoꞌrongo na mbumbunga. Aaꞌti dïjï dere lïngïdï ndi elnge delnga a be ngwüjï ru ꞌdogo ngwo ngwuru ngwüüꞌrï küüꞌrï tudini na ꞌdï kwoꞌrongo na kwoꞌrongo ngwanni ngwüꞌrädäär jälü gïdïyängälü. ⁴Ngwüjü ngwee ngwuru ngwanni ngwaꞌti rngïyä ngwangina ngwegen ngwaw ngwe, aar be etadi ngwangina ngwegen aar juꞌri. Ngwati gwujani Giranyu nggoo ngwaalu ꞌdar ngwati nggu ele. Ngwuru ngwüꞌrädäjälü aar ru yiꞌra ngwüjänü ngwanni ngwügätäjär je Ngwaalingalu aar je gätäjï Giranyalu. ⁵Ngwaꞌti ꞌtüyä yiꞌduru yere ngwulemanu ngwegen aar jayi nono.

Yïꞌrr täꞌrïl ngwujaꞌri ngwe ngwegen

⁶Nyi be engga gïꞌrrä giꞌter gïꞌdïꞌrü gidiliganu kerala gapana ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwudi gwurꞌtaling ngwe ondaci ngwüjü gïdïyängälü ngwüjï ꞌdar ken, na gïïlü na lingla na ngwüjï. ⁷Ngwondaji dulu de dipa ngwari, “Dïnyädär Ngwaalinga ngaa je näjï, ndi ari gaji gima be ila gidi pïcï ngwüjü yelenya. Kwucaralu yirku ye gwanni gwugeꞌta gere na dïyäng ngwugeꞌte yaw na ngwäy ngwudi yaw.”

⁸Oꞌre a gïꞌrrä gwujanalu giꞌter ngwari, “Gwuma ïꞌdï! Gwuma ïꞌdï! Babil gwanni gwupa! Gwanni gwürlälïyü ngwüjü diꞌrica didi yïjïn yüngün.”

⁹Oꞌre a je gïꞌrr gwujanalu giru täꞌrïl ngwari dula dipa, “Manari dïjï dere danni dikwuca gomꞌrenyalu na giꞌremna güngün yirku ye ngwätï gubuꞌru güngün gïdülälä güngün na kuy güngün, ¹⁰nginde gwa ïyï ꞌto diꞌrica dani güündä gidi Ngwaalu danni diꞌdejaralu yiima ꞌdar kiny gidi güündä güngün, aar iye yiꞌrendenya gïbrïtï ge giru lïgä ngwäyänü ngwudi yïꞌrr yanni yijuꞌru na ngwäyänü ngwudi Girany. ¹¹Ati aar ꞌtü dïlü didi yiꞌrendeny yegen yidi gwurꞌtaling. Laꞌti la gatu düwä dilu de na lingen le, lanni la kwuci gomꞌrenyalu na giꞌremna güngün yirku ye aar ape gubuꞌru gidi ngwürïny ngwüngün.”

¹²Ngene, mätïnälü gwudi ngindenga lanni lïdünälü, aar ape yiiru ngwujaꞌri ngwe ngwudi Ngwaalu aar jalu liru yigor yeꞌte pu ndi Yicu.

¹³Nyi be ꞌdingini dula kerala ngwari, “Ullu, la aar je onjaci lanni ladi ayi ꞌtuꞌtu gomon gidi gweneng liru ngwüjï ngwudi Deleny.”

A be Lïgïꞌrïm ari, “Ndi ari ngindenga la gatu düwä gïdïrbä degen, ndi ari la je yiiru yegen gwujani.”

Engga gwudi pï yelenya yidi gwodaning

¹⁴Nyi ombajidalu nyi engga kiꞌra gweere ꞌdünggüny gïbäꞌrü gibidu giju gu dïjälä diru nono ngindeng gwanni gwuma ru nono gïjï gidi dïjï dümnä, kiꞌrala güngün, gigenna gukuna giru dab kiꞌrala güngün ngwape mänjälä guy güngün gwätï yïnï. ¹⁵A be gïꞌrr giꞌter ꞌtüdä kobo gidi Ngwaalu ngwurnida dulu de gwulleny ngindeng nggwo gwujalu kïbäꞌrälä ngwuci, “Dingada mänjälä gwunga ang uni. Gaji gidi uni gima ila, ndi ari yuula yidi dïyäng yima banyi.” ¹⁶A nggwo gwujalu kïbäꞌrälä, dingada mänjälä gwüngün ngwuni yuula gïdïyängälü.

¹⁷Oꞌre a gïꞌrr giꞌter ꞌtüdä kobo kerala gapana ꞌto mänjälä gwätï yïnï. ¹⁸A be oꞌre a gïꞌrr giꞌter ꞌtüdä gidagad didi gatalu gätï yelenya kïlïgä ngwurnida dulu de gwulleny gïꞌrrä nggoo gapana mänjälä gwätï yïnï ngwuci, “Dingada mänjälä gwunga gwätï yïnï nga üꞌrü dütü didi dügïrï ndi ari yügïrï yüngün yima banyi.” ¹⁹A gïꞌrr dingada mänjälä gïdïyängälü ngwüꞌrü dütü ngwugatu kigoganu gipa gidi ündï yügïrï gidi güündä gidi Ngwaalu. ²⁰Poor kündär ngenone aar je gu mirenyanu yora ye ꞌdi aar ꞌtüyä yïnä kigoganu gidi ündï aar allala ꞌdi aar obani gidilli didi dimirta aar badalu aar ole bränü küüꞌrï ꞌdï (200).

Dimdi didi gwodaning kwoꞌra täꞌrïl

¹Nyi be engga kerala giꞌremna giru yiima giꞌter gibinga giralu ꞌter, yïꞌrr kwoꞌra täꞌrïl yapana dimdi kwoꞌra täꞌrïl didi gwodaning dadi aar de medaji gündä gidi Ngwaalu. ²Na nyi engga gony giru ngwäyänü nono yaw yiru gijaja yïlägänänü lïgä le aar gu dünädä gito gilo lanni lima dami gomꞌrenya na giꞌremna güngün na giꞌra gidi ngwürïny ngwüngün, ngindenga lapu ngwümbärä ngwätädï je Ngwaalu, ³aar elnge delnga didi dïnäd didi Ngwaalu dani Müjä na deelnga didi Girany aar ari,

“Yiiru yunga yipa yiralu ꞌter,

Gwani Deleny diru Ngwaalu ngwuru yiima.

Dünälü na ꞌdidanu gwuru gay gunga,

Gwani Deleny didi gwurꞌtaling.

⁴Yärü gwanni gwaꞌti gwa yedeny eny ꞌdunggunga gwani Deleny,

na yärü gwanni gwaꞌti gwa näjï ngwürïny ngwunga?

Ndi ari nga gwuru jücü gwanni gwujuꞌru.

Ngwüjï giyen ꞌdar ngwa ila

ngwa ang kwucalu yirku ye,

ndi ari apepe gwunga gwanni gwüdünälü gwuma ꞌtädälü.”

⁵Anni ma yiꞌral ele giyee, nyi ombajidalu nyi engga gobo giru gäꞌtä gidi Juꞌri ïgïtïnä kerala. ⁶A gu yïꞌrr ꞌtüdä kwoꞌra täꞌrïl yele yapana dimdi kwoꞌra täꞌrïl, yigenna ngwureda ngwujaw nono ngwubidu pupuꞌrul aar üꞌrïdïnänü ngwägüwä ngwuru dab giyonggomala yegen. ⁷Gong geꞌte ngwonganu ngwoo ngwuru kwoꞌrongo ngwumidu, ätädä yïꞌrrä giyoo kwoꞌra täꞌrïl yinya kwoꞌra täꞌrïl yiru dab yonyadu güündälä gidi Ngwaalu ngwanni ngwumidu ngwudi gwurꞌtaling. ⁸A dïlü onyadi gobala didi näjï Ngwaalinga na yiima yüngün, aaꞌti dïjï dere mbuja gay gading ge änï gïdrü ꞌdi a dimdi medadi ndoo diru kwoꞌra täꞌrïl.

Güündä gidi Ngwaalu

¹Nyi be ꞌdingini dula dipa kobo ngwuci yïꞌrrä giyoo kwoꞌra täꞌrïl, “Ïndär ngaa ꞌdeje gündälü gidi Ngwaalu giyinyanu kwoꞌra täꞌrïl gïdïyängälü.”

²A gïꞌrr ganni giru giꞌra ele ngwuꞌdeja ginyalu güngün gïdïyängälü, a ngwomboro ngwanni ngwuki ngwübüdü yiiya määtä ngwüjü ngwanni ngwätï giꞌremna gidi gomꞌreny na ngwanni ngwati kwuci giꞌremnalu güngün yirku ye.

³A gïꞌrr nggoo giru rom ꞌdeje ginyalu güngün giyaanu, a yaw gwurli aar ru yïn nono yïn yidi dïjï dayu, a ngwong ꞌdar ngwanni ngwumidu ayi giyaanu.

⁴A gïꞌrr nggoo giru täꞌrïl ꞌdeja ginyalu güngün ngwubirta na ngwel ngwudi yaw aar gwurli aar ru yïn. ⁵Nyi be ꞌdingini gïꞌrrä gidi yaw ngwari,

“Gwani Ngwaalu nga gwübïdänü giyeleny yunga giyee,

nga gwanni nggwo, gwanni ngwuju, nga gwanni gwujuꞌru,

ndi ari lima je le obalu no.

⁶Ngindenga lanni lïꞌrïnyïtï ngwüjü ngwanni ngwujuꞌru aar ꞌrinye ngwïjïrä,

na ngwuma je ätädä yïnä aar je ïyï ndi ari yädï gu ꞌdenggen.”

⁷Na nyi ꞌdingini a dagad gwäꞌräcänü ngwari,

“Yäy gwani Deleny diru Ngwaalu ngwuru yiima,

ꞌdidanu na übïdänü na yeleny yunga yiru.”

⁸A gïꞌrr giru giꞌra kwoꞌrongo ꞌdeje lingeno ginya nono, aar ätädä lingeno yiima ngwuꞌdiyi ngwüjü lïgä le. ⁹A ngwüjï üꞌdïnï ngwübürtä ngwe ngwüngün ngwübüdü gwulleny. A ngwüjï lo ngwürïny ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwätï yiima ndi üllïyä dimdi ndee, aaꞌti ngwüjï joꞌrenyana aar ꞌti näjä Ngwaalinga.

¹⁰A gïꞌrr giru giꞌra tudini ꞌdeje diduꞌri didi yeleny didi gomꞌreny ginya nono güngün, a yeleny yüngün gwurli aar ru dïrïm, a ngwüjï iyani ngwunglalu ngwegen gwani yiꞌrendeny yanni yiju. ¹¹Aar lo Ngwaalinga ngwudi gerala gwani yiꞌrendeny na ngwomboro ngwegen, aar ꞌti joꞌrenyana giyiiru yegen yanni yiki.

¹²A gïꞌrr giꞌra nyärläl ꞌdeje ginyalu güngün gidibirta dipa didi Burading a yaw yüngün undi aar geꞌte gay gidi ngweleny ngwanni ngwïndï gïtäny gwe. ¹³Nyi be engga ngwüꞌrïllä täꞌrïl ngwuru nono ngwuro a deꞌte ꞌtüdä ngwulemanu ngwudi dägꞌrïꞌdïr ndoo na deꞌte ꞌtüdä ngwulemanu ngwudi gomꞌreny na deꞌte ꞌtüdä ngwulemanu ngwudi gomꞌreny nggoo giru giꞌra rom giru dïjïr diru diꞌduru. ¹⁴Ngwüꞌrïllä ngwuru ngwudi dijegoꞌrr ngwati ape yiꞌremna yidi yiima ati aar ele ngweleny ngwudi dïdlä ꞌdar aar je gwäꞌräjälü gwani yäärä komon gipa gidi Ngwaalu ngwuru yiima.

¹⁵“Arnganar! Äny nggwo gwïndï nono gwele duꞌramu! Jayi nono gwani nginde gwanni gwujalu ngwäy ngwe ngwarnga ngwureda ngwüngün nunnu aaꞌti gwa elalu ngwanginu ngwanu aar apiyi ngwüjü yaaru.”

¹⁶A be ngwüꞌrïllä ngwee ngwudi dijegoꞌrr gwügwäꞌräjä ngwelenyalu gwüpäng ngwaalu ngwani Armajidun Yïbrïyängä.

¹⁷A gïꞌrr giꞌra kwoꞌra täꞌrïl ꞌdeje ginyalu güngün gidirun a dulu dipa ara gididuꞌri kobo gidi Ngwaalu ngwari, “Yiꞌral yima ärrïnï.” ¹⁸A ngwaalu aranu yal aar mïꞌrïnänü gere aar enyanu a dïyäng lagadalu gwulleny daꞌti gu lagadalu no gomon gere anaku geꞌtaar gu dïjü gïdïyängälü nggu lagadalu dikalu gikidang. ¹⁹A gündär ganni gipa üꞌrïdïnänü ngwuru yerelanu ꞌtäꞌrïl a yündär yidi ngwüjï giyen ïꞌdï, a Ngwaalu diwayini Babiling gwuru gündär gipa, ngwïcï ginya gonyadu diꞌricala dïdägïnä lïgä didi güündä güngün. ²⁰A ngwaalu giyaanu abralu aar dudi a yen dudi. ²¹A gïjïꞌrïm giru yurrumu yipa yipa yïnänü gwulleny ïꞌdä kerala aar acaji ngwüjü, a ngwüjï lo Ngwaalinga gwani dimdi didi gïjïꞌrïm diki gimra.

Dedr dibinga na gomꞌreny

¹A nyi be gïꞌrr ïlïjä geꞌte, gïyïꞌrränü giyoo yiru kwoꞌra täꞌrïl, yanni yapu yinya kwoꞌra täꞌrïl aar nyi ci, “Ila nga enggaci rerajing gwudi dedr dipa, danni diru gündär ganni gïdünädälä giyaala yonyadu ²na danni dïmïꞌrïdäär ngwäyänü ngweleny ngwe ngwudi dïdlä ngwürlälïyï ngwüjü ngwudi dïdlä diꞌrica de didi mïꞌrï ngwäyänü ngwüngün.”

³A nyi be gïꞌrr ape Gïlïgïꞌrïm aar nyi ge ele gïtäny, nyi be engga dayu dijalu komꞌrenyala guuri yiꞌremna gubu ngwürïny ngwangina nono ngwudi lo ngwätï yiꞌranu kwoꞌra täꞌrïl na ngwätï ngwiil ꞌdï. ⁴Daw ndoo, digenna ngwureda ngwuru yiꞌrura nono diꞌroker aar uuri yiꞌremna digenna dab nono na yiꞌrigar ye yiru yoꞌrr na yoora yiru yoꞌrr, dapu ginya kuy güngün giru dab gonyadu ngwonyala ngwuru yütä na rngï gwudi mïꞌrï ngwäyänü gwüngün. ⁵Na düllïnä kïdülälä ngwürïny ngwee,

“Yujimid gwani Babil gwanni gwupa,

gwuru nanni gwudi ngwedr

ngwuru nanni gwudi yütä yidi dïyängälü.”

⁶Nyi be engga dayu dïrlälïyä yïn yidi ngwüjï ngwanni ngwüdünälü na yidi ngwüjï ngwanni ngwondaja gay ge gidi Yicu.

A nyi gwe ngwaalu elalu anni minyi engga.

⁷A nyi be gïꞌrr ci, “A gwarra ma ara gwe ngwaalu elalu? Nggwa ang enggaci yujimida yidi daw ndee na gomꞌreny nggee gändïng gu ganni giru yiꞌranu kwoꞌra täꞌrïl na ngwiil ꞌdï. ⁸Gomꞌreny nggee gänggädängä, giju gwerre na gweneno, gaꞌta be, gadi ꞌtüdä kïbüꞌrïl ngwele ndi anadalu. Na ngwüjï ngwudi dïdlä ngwallalu ndïr ngwanni ngwaꞌtaar je ullu ngwürïny ꞌtuꞌtu geꞌtaar gu dïdläyü kitabanu gidi midi, ma aar engga gomꞌrenya. Ndi ari giju gwerre, a be gweneno gaꞌta be ga ꞌtädälü mana.

⁹Na ngene, arngani gwa be büpïnï gwani ïrïyï ngwäyälü na bebere. Yiꞌra giyoo kwoꞌra täꞌrïl yiru yidotr kwoꞌra täꞌrïl yiju gu daala. ¹⁰Aar ru ꞌto ngweleny kwoꞌra täꞌrïl. Yima gu ïꞌdï tudini, nggoo giru nyärläl nggona, na nggoo giru kwoꞌra täꞌrïl, nggona gaꞌti ïndï. Na ma ji mung ila, gaꞌti ga jalu gaji golanu. ¹¹A be gomꞌreny nggee ganni giju gwele gima be erne gweneno, gani deleny danni diru giꞌra ꞌdübä gidi ngindenga gilo liru kwoꞌra täꞌrïl, nggo be kay gadi ele ndi geradalu gwüngün.

¹²Na ngwiil ngwoo ꞌdï ngwanni ngwänggädä je, ngwuru ngweleny ꞌdï ngwaꞌtina apu yelenya a be ngwadi ape yelenya gomꞌrenyinga le gaji geꞌte pu. ¹³Na bupi gwegen gwuru gweꞌte pu ndi ari aar ätädä gomꞌrenya yiima na yelenya yegen. ¹⁴Aar be dugidi Giranyinga le ngwuje be dami ndi ari gwuru Doorta didi ngwoortanga ngwuru Deleny didi ngwelenyinga na ngwüjï ngwe ngwüngün ngwanni ngwurnidung je gwugwujaar yigor ye yeꞌte pu, ngwa aar ngwe dami gwüpäng.”

¹⁵A nyi be gïꞌrr ci, “A be yaw yanni yänggädä je yanni yiju gu dedrala, yiru ngwüjï aar ru yïïlü yidi ngwüjï na ngwüjï giyen na ngwungla. ¹⁶Na ngwiil ngwoo ꞌdï ngwänggädä je na gomꞌreny la je dedr ndoo ke ngwäy, da aar gwalla ngwuredalu mbüny, da aar gatanalu da geradalu, da aar be eny da aar uꞌdiyi lïgä le. ¹⁷Ndi ari Ngwaalu ngwugeꞌta ngwujaꞌri ngwüngün giyigoranu yegen aar je ärrï. Aar be mätäjïdï ndi aar ätädä gomꞌrenya yiima yegen ndi ape yelenya ꞌdi a ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu mbuti. ¹⁸Na daw ndoo dänggädängä, diru gündär ganni gipa danni dati mätï yelenya ngwuye ruyi ngwelenya ngwudi dïyängälü.”

Ïꞌdï gwudi Babil

¹Anni ma yiꞌral ele giyee, nyi be engga gïꞌrrä giꞌter güllü kerala gätï yelenya yipa a buri gwudi näjï gwüngün oꞌrra dïyängälü. ²Ngwurnidi dulu de gwulleny ngwari,

“Gwuma ïꞌdï! Babil gwanni gwupa gwuma ïꞌdï!

Gwuma ru ngwuꞌdun ngwudi ngwujegoꞌrr

a gwuma ru ngwubang ngwudi ngwüꞌrïllä ꞌdar

na yïꞌrä yanni yïrngü yiru yïläng.

³Ndi ari ngwüjï giyen ꞌdar ngwïyü diꞌrica

didi amiꞌra gwudi yïjïn yüngün.

Ngweleny ngwudi dïyängälü ngwucidaar ngwe,

na ngwüjï ngwanni ngwati illidi ngwudi dïyängälü ngwünänü

ïrälü gwe gwudi ubanu gwüngün.”

⁴Nyi be ꞌdingini dula diꞌter mana kerala ngwari,

“ꞌTüdär gu lani ngwüjï ngwüny

nunnu aaꞌti ngaa lacajidi ndi ke gwüngün

ara je dimdi mbuji.

⁵Ke gwüngün gwuma gendadi ꞌdi gwuma obana kerala,

a Ngwaalu ngwaꞌti dodana gimra güngün ganni gapung.

⁶Ärrär gu anaku ärrä je gu rerajar manni mama gwani ärrï gwanni gwärrärä je

na giny ganni gïcärä je, ïcär gu yomonanu rom.

⁷Ängïꞌrïyär ngwäy nga runiyi

anaku näjïng gu ligoꞌro lüngün ngwarri yayu

ndi ari dica ligor lüngün nu,

‘Äny gwujalu gwuru daw diru deleny

nggwaꞌti rüdï dedel a runi gwaꞌti gwunyi mbuji aꞌtur.’

⁸Yäy gu no, gwa dimdi ndee mbuji gomon geꞌte pu,

yiꞌrany, runi, ngwamu na da üꞌdïnï lïgä le,

ndi ari Deleny diru Ngwaalu ngwanni ngwureraja, ngwuru yiima.”

⁹Gwa ngweleny arada ngwudi dïyängälü gwa aar rünïjï ngwanni ngwümïꞌrïdäär ngwe ngwäyänü aar ngwe acidi giyayu yüngün ma aar engga dïlü didi uꞌdi gwüngün. ¹⁰Ngwa dünï ngwaalu ngwolanu yedenyo ndi angiꞌri ngwäy gwüngün ngwari,

“Wäjäj bi! Wäjäj bi gwani güündär ganni gipa,

Gwani Babil, gwuru güündär giru yiima!

Kaji geꞌte pu geradalu gwunga gwuma ji.”

¹¹Gwa ngwüjï arada gwa aar rünjï ngwanni ngwati illidi ngwudi dïyängälü, ndi ari ngwong ngwudi ellang ngwaꞌta be ngwa je dïjï dere ellang ¹²ngwong ngwanni ngwuru dab na buta na yiꞌrigar yiru yoꞌrr na yoora yiru yoꞌrr na ngwured ngwuju miꞌreny, ngwuranu diꞌroker aar ru arir na ngwanni ngwuri, yüꞌrï yanni yami düwä, na ngwong ꞌdar ngwanni ngwügïꞌtïnä yojeꞌrr ye yiru ngwad ngwudi ngwungur na ngwanni ngwügïꞌtïnä yüꞌrï ye yiru ngwumra, na ngwanni ngwügïꞌtïnä buta gwe na ngwanni ngwügïꞌtïnä ngwaaba ngwe na ngwanni ngwügïꞌtïnä yimur ye, ¹³na ngwong ngwuru ngwuuwa ngwanni ngwami düwä, na ngwong ngwuru yilun, ngwuuwa, na gwuduꞌrul, ngwong ngwuru diꞌrica na yila yidi yïmïnïtï, ngwülä ngwanni ngwujuꞌru, na ngwudi yon na goola giru yooꞌra, na ngwumirta na ngwürïmbïl, ngwïnäd na ngwüjï ngwumidu.

¹⁴Ngwadi ari, “Yima ang doda yanni yämïꞌrädï ligor lunga, nänü ꞌdar na arri yelenya ꞌdar yima ang abri ngwäyälü na yaꞌti ya je mbuji.” ¹⁵Na ngwüjï ngwanni ngwati ella ngwony ngwee aar ngwe nänü, ngwa dünï ngwaalu ngwolanu yedenyo gwudi yiꞌrendeny yüngün ngwa ari ngwa runi ¹⁶na ngwari,

“Wäjäj bi! Wäjäj bi! Gwani gündär ganni gipa,

gigenna ngwureda ngwuju miꞌreny, ngwuranu diꞌroker aar uuri,

ngwugenne dab nono, ngwugenne yiꞌrigara na yoora!

¹⁷Yeleny giyee ꞌdar, kaji geꞌte pu, yima aar je gerajalu.”

Na ꞌdar lanni liru yiꞌra yidi ngwübälükä na ngwüjï ngwanni ngwati ele ngwübälükä ngwe na lanni lati ruyi ngwübälükä na ngindenga ꞌdar lanni lati mbuji enying bile gwe giyaanu, la dünä ngwaalu ngwolanu, ¹⁸ma aar engga dïlü lidi uꞌdi gwüngün ngwürrï dula ngwari, “Gündär gïndï ne giru nono gündärä nggee gipa.” ¹⁹Na la ürränï dïyäng giyiꞌrala yegen la ari la runi la ürrï dula la ari,

“Wäjäj bi! Wäjäj bi! Gwani gündär ganni gipa!

Lanna ꞌdar lanni lätï ngwübälükä giyaanu

lanni lima nänü goola ge güngün!

Kaji geꞌte pu ꞌdogo gima aar gerajalu!

²⁰Jayanu gwani gere!

Jayaranu lanni lijuꞌru na ngwooꞌra ngwükäjäär je na ngwïjïr!

Ndi ari dima de Ngwaalu obalu anaku ärrär je gu.”

²¹A gïꞌrr gojema nono apa goꞌrralu gipa giru nono lille ngwugatu giyaanu ngwari,

“Yiima ye giyee no,

gündär gidi Babiling ganni gipa ga aar gu gatu no

gaꞌti ga mbüjïnï ba be.

²²Deelnga didi ngwüjï gwanni ngwati mïꞌrï ngwümbärä lanni lati elnge na ngwüjämbïr

na lanni lati ärï yuulla na lanni lati ärï yiil,

laꞌti la aar je ꞌdingini ꞌdunggunga mana aꞌtur.

Dïjï didi yiiru yere

daꞌti da mbüjïnï ꞌdunggunga mana aꞌtur.

Aranu gwudi ngwaaba ngwürüdï

gwaꞌti gwa ꞌdïngïnïnï ꞌdunggunga mana aꞌtur.

²³Buri gwudi lamba gwaꞌti gwa enyanu ꞌdunggunga mana aꞌtur.

Dïïyä didi gur gagu na gera gägïnä

daꞌti da ꞌdïngïnïnï ꞌdunggunga mana aꞌtur.

Ngwüjï ngwunga ngwanni ngwati illidi ngwuru ngwüjï ngwupa gïdïdlä.

Yuꞌriny ye yunga yüktä ye ngwüjü ꞌdar giyen aar je dudiyi.

²⁴ꞌDunggunga, yïn yïrädï gwälü yidi ngwïjïr na yidi ngwüjï ngwujuꞌru

na ꞌdar lanni lïꞌrïnyïtäär je gïdïyängälü.”

Jayanu kerala

¹Anni ma gïꞌrr nggoo giru yiima medaji ondajing, nyi ꞌdingini dula dipa daru nono dulu didi ngwüjï ngwonyadu kerala aar opepala,

“Ar ortada Ngwaalinga!

Gilang na näjï na yiima yiru yidi Ngwaalu ngwege,

²ndi ari obalu gwüngün gwuru ꞌdidanu gwüdünälü.

Gwuma obalu dedr de dipa

danni dïrngïyä ngwüjü gïdïyängälü mïꞌrï gwe ngwäyänü gwüngün,

gwuma gu gwalli dämjä didi yïn yidi ngwïnäd ngwüngün.”

³Oꞌre aar ari mana,

“Ar ortada Ngwaalinga!

Dïlü didi uꞌdi gwüngün dïꞌrüꞌrädï gwere gwurꞌtal.”

⁴A mbumbunga gilo liru küüꞌrï na kwoꞌrongo na ngwong ngwoo kwoꞌrongo ngwumidu, aar aalu yirku ye aar kwuci Ngwaalinga ngwujalu gididuꞌrala aar opepala,

“Yiru gu, ar ortada Ngwaalinga.”

Giꞌtidi kay gwudi Girany

⁵A dulu ꞌtüdä gididuꞌri ngwari,

“Elngajar Ngwaalinga ngwege

nga nga ꞌdar liru ngwïnäd ngwüngün,

nga nga ꞌdar lanni lati denya,

lanni looko na lanni lipa.”

⁶Nyi be ꞌdingini dula dipa daru nono dulu didi ngwüjï ngwonyadu, aar ari nono yal yidi yaw yonyadu yüllü därä na aar ari nono yal yidi gere gïmïꞌrïnänü gwulleny aar opepala,

“Ar ortada Ngwaalinga!

Ndi ari Delenya diru Ngwaalu ngwege dima määtä yelenya

danni diru yiima giyiꞌral ꞌdar.

⁷Ar jayanu ar opepala

ar näjï ngindeng

ndi ari giꞌtidi kay gwudi Girany gwuma ja gito

na gera güngün gima aar jaꞌrima

⁸na gima aar ätädä direda dibidu dijaw nono nunnu ngwugenne.”

Na dired ndee diru giꞌremna gidi yiiru yanni yïdünälü yidi ngwüjï ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwujuꞌru.

⁹Aar nyi be gïꞌrr ci nu, “Ullu ngwujaꞌri ngwee, ‘Lonjacaar je lanni lurnidaar je aar ilada gïyïꞌrïnyïnä yidi Girany.’” Ngwoꞌre ngwugendaji ngwari, “Ngwujaꞌri ngwee, ngwujaꞌri ngwuru ngwanni ngwuru ꞌdidanu ngwudi Ngwaalu.”

¹⁰Nyi be jürbälü gadi nyi kwucalu yirku ye, aar nyi be ci, “Aaꞌti ärrü yiꞌral giyee äny gwuru dïnäd nono ngang nyi ru nono ngwanggalu ngwanni ngwo ndi inggidi ndi ari ngwo ndi gwuji Yicung. Kwucu Ngwaalingalu yirku ye, ndi ari gwanni gwati inggidi Yicu gwe gwa gu lïgïꞌrïm ji lanni lati ji ngwïjïr.”

A Kirictu dami gomꞌrenya

¹¹Nyi be engga gere ngwïgïtïnï a dimirta ji dibidu a dïjï danni dändï gwälä, dani gwanni gwuru Ligor leꞌte pu ngwuru ꞌDidanu, ndi ari gwati pï yelenya yüdünälü nggu dogodada. ¹²Ngwäy ngwüngün ngwuru nono lïgä ngwugenne yukuna yonyadu kiꞌrala güngün ngwätï ngwürïny ngwüllïnä ꞌdünggüngün ngwaꞌti je dïjï dere lïngïdï ꞌdogo nginde. ¹³Digenna direda dülläjär gïyïnänü dani “Ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu.” ¹⁴Ati be gwuꞌtulu gwudi gerala gwujanalu ngwumirta ngwe ngwubidu gwugenna ngwureda ngwuju miꞌreny ngwubidu ngwujuꞌru. ¹⁵Ati galal ganni gätï yïnï ꞌtüdä ngwulemanu ngwüngün ngge mïꞌrï ngwüjü giyen. Na ngwading je ruyi yelenya guura ge giru laaba ngwurgwony yügïränü kigoganu yani güündä gidi Ngwaalu ngwuru yiima. ¹⁶Aar ulli gidired düngün na kora güngün giru gïmänï ngwürïny ngwee,

“DELENY DIDI NGWELENYA

NA DOORTA DIDI NGWOORTANGA.”

¹⁷Nyi be engga gïꞌrrä güdünädï gilingen. Ngwümïꞌrï dula dipa ngwümïꞌrïcï yïꞌräyü ꞌdar yanni yati ꞌdïꞌrï kerala ngwari, “Ilar ar ele gïyïꞌrïnyïnä yipa yidi Ngwaalu, ¹⁸aang eny ngwelenya na lanni liru yiꞌra na ngwongor ngwanni ngwojema nono na ngwumirta na ngwüjü ngwanni ngwändï gwälä na ngwüjï ꞌdar ngwudi ꞌdunung na ngwïnäd ngwanni ngwoko na ngwanni ngwupa.”

¹⁹Nyi be engga gomꞌrenya nggoo na ngweleny ngwudi dïyäng gwuꞌtulunga le legen aar oꞌrajidalu ladi dugidi dïjïngä le ndoo dändï gidimirtala na gwuꞌtulu gwüngün. ²⁰Aar määtä gomꞌrenya dïjïr de ndoo diru diꞌduru danni dapu yiꞌremna yidi yiima ngwäyänü ngwudi gomꞌreny nggoo. Yiꞌremna yidi yiima giyo yanni yiming ye dudiyi ngwüjü ngwanni ngwämnä giꞌremna gidi gomꞌreny nggoo na ngwanni ngwukwuci giꞌremna güngün yirku ye. Aar ape gomꞌrenya na dïjïr ndoo diru diꞌduru aar je gatu limidu kïbüng gidi gïbrïtï giru lïgä. ²¹Na ngwoko aar je ꞌrinye galal ge nggo gïꞌtüdï ngwulem ngwudi dïjï ndo dändï gidimirtala, a yïꞌrä pe ngwangina ngwegen.

Ngwüdläyü ngwüüꞌrï

¹Nyi be engga gïꞌrrä güllü kerala gapana mubita gwudi gïbüꞌrïl ngwapana guꞌrunga gipa ²ngwümäätä dägꞌrïꞌdïrä, düüngä ndoo duubu duꞌrin diru dijegoꞌrr, ngwugekajalu ngwüdläyü ngwüüꞌrï (1000). ³Ngwugatu kïbüꞌrïl ngwülängïtäjï ngwüngïdä, nunnu aar etaci ndi ïꞌdäjï ngwüjänü mana giyen ꞌdi a ngwüdlä ngwoo ngwuru ngwüüꞌrï ele aar medadi. Aar be aji aar gatalu gaji gooko.

⁴Nyi be engga ngwuduꞌri ngwudi yeleny na ngwüjï ngwanni ngwuju gwala ngwätädäär je yiima aar pï yelenya. Nyi engga ngwügïꞌrïmä ngwudi ngwüjï ngwanni ngwüꞌrïꞌtäjäär je yiꞌralu mbüny ndi ari nunnu ngindenga linggidu Yicu gwe aar ondaji ngwujaꞌri ngwe ngwudi Ngwaalu. Ngindenga laꞌti kwuca gomꞌrenyalu nggoo na giꞌremna güngün yirku ye aar ꞌti üpïnä giꞌremna güngün gïyïdülälä yegen na ngwuy nono ngwegen. Ngwüjï ngwee ngwoꞌra ndi midi aar ape yelenya Kirictunga le ngwüdläyü ngwüüꞌrï (1000). ⁵ꞌDïꞌrï gwuru nggwee gwudi gwerre gwerreng. A be ngwoko ngwanni ngwayu ngwaꞌti ngwoꞌra ndi midi ꞌdi a ngwüdlä ngwüüꞌrï medadi. ⁶ꞌDar lanni lacajidu ndi ꞌdïꞌrï nggwee gwudi gwerre gwerreng, liru lanni lonjacaar je lijuꞌru. Laꞌti la je yiꞌrany yidi gwodaning mbuji aar be ru ngwurꞌdal ngwudi Ngwaalu na Kirictu aar le ape yelenya ngwüdläyü ngwüüꞌrï (1000).

Aar dami dijegoꞌro

⁷Ma be ari ngwüdlä ngwoo ngwüüꞌrï (1000) ngwuma medadi, aar be gata dijegoꞌralu korkon. ⁸Ngwube ꞌtü ngwele ndi dudiyi ngwüjü giyen giyiꞌrundu kwoꞌrongo yidi dïyäng. Ngwüjï giyen ngwee ngwucaar je Juj na Majuj, ngwuje gwäꞌräjïdï gwüpäng gïyäärä. Ngwonyadu yiꞌranu gwulleny aar ru nono dïjïcïrä didi dibirta. ⁹Aar badalu gïdïyängälü ꞌdar aar ännï ngwaalinganu ngwudi ngwüjï ngwudi Ngwaalu, gündär ganni gämnïng. A be lïgä üllä kerala ngwuje uꞌdiyalu ladibur. ¹⁰A dijegoꞌrr danni dïꞌdäjï jänü, aar gatu kïbüng gidi gïbrïtï giru lïgä ganni nggo gu gomꞌreny nggoo dïjïr de ndoo diru diꞌduru. Ngenone aar gu ape yiꞌrendenya lingen le na dilu de gwurꞌtal.

Aar pïcï ngwüjü yelenya ngwanni ngwayu

¹¹Nyi be engga diduꞌri didi yeleny dipa dibidu na ngindeng gwanni gwuju gwala, gere na dïyäng abri ngwäyänü ngwüngün nyïrül aar je ꞌti ba be änggädï mana.20.11 Daniyal 7.9–10¹²Nyi engga ngwüjü ngwayu, ngwanni ngwupa na ngwanni ngwooko aar dünäcï diduꞌralu didi yeleny a yitab ïgïtïnä oꞌre a gitab giꞌter ïgïtïnä giru gitab gidi midi. Aar pïcï ngwüjü yelenya ngwanni ngwayu yiꞌral ye yanni yüllïnä giyitabanu giyoo, aar je pïcï yelenya dïjü deꞌte deꞌte yiiru ye yüngün yanni yapung je. ¹³A yaw apa ngwüjü ngwanni ngwayu ngwuju gu a yiꞌrany na del didi yiꞌrany aar apa ngwüjü ngwanni ngwayu ngwuju gu. Aar je pïcï yelenya, dïjü deꞌte deꞌte yiiru ye yüngün yanni yapung je. ¹⁴Aar be gatu yiꞌrany na del didi yiꞌrany kïbüng gidi lïgä. Gïbüng nggee gidi lïgä gani yiꞌrany yidi gwodaning. ¹⁵Na ngindenga ꞌdar ngwürïny ngwegen ngwanni ngwaꞌti üllïnä kitabanu gidi midi, aar je gatu kïbüng gidi lïgä.

Gere ganni giyang na dïyäng danni diyang

¹Nyi be engga gere ganni giyang na dïyäng danni diyang. Ndi ari gere gele gidi gwerreng na dïyäng dele didi gwerreng, ngwuma erne, na aaꞌti ba be yaw yere ju. ²Nyi be engga gündärä ganni gijuꞌru, Üräjälïm gwanni gwuyang gwüllü Ngwaalu kerala, gwuru nono gera gijaꞌrimana gigikaar ngwureda ngwujaw gadi aar gïꞌtïjï duru düngün kay. ³Nyi ꞌdingini dula dipa gididuꞌri ngwari, “Gweneno Ngwaalu ngwuma ji gidiliganu didi ngwüjï ngwuma aar ngwe ji. Aar ru ngwüjï ngwüngün aar ji Ngwaalinga le na nginde gwa ru Ngwaalu ngwegen. ⁴Ngwung je brotada yal ngwäy ngwäbrï yiꞌrany ngwäbrï runing ngwäbrï yal na yiꞌrendeny, ndi ari yiꞌral yele yiru yuꞌrin yima medadi.”

⁵A nggwoo gwujalu gididuꞌrala didi yeleny ngwari, “Yiꞌral ꞌdar yinje geꞌte ya ru yiyang.” Aar nyi be ci, “Ullu je giyee, ndi ari ngwujaꞌri ngwee ngwädï gu a ngwuru ꞌdidanu.”

⁶Ngwube ari, “Yiꞌral yima raꞌtadi. Äny gwuru gwanni gwuru giꞌra nyi ru gwanni gwuru gora, nyi ru gwudi gwerreng na gwudi gwodaning. Nggwa ïcï dïjü danni dïtï ngwäädä ꞌdogo aꞌtur gidel didi yaw yidi midi. ⁷Gwanni gwa dami, gwa ape yuꞌrina ꞌdar giyee na äny gwa ru Ngwaalu ngwüngün na gwa ru gïjï güny. ⁸A be ngwüjï ngwanni ngwuru ngwudeny, na ngwanni ngwaꞌti ämnä Ngwaalu, ngwanni ngwürngü na ngwanni ngwuru gimra na ngwanni ngwuru ngwïjïn na ngwanni ngwuru yuꞌriny na ngwanni ngwäpïjä yiꞌremna yobo, na ngwuꞌduru ku, ngwaalu ngwegen ngwadi ru gïbüng gidi gïbrïtï giru lïgä. Yiꞌrany yidi gwodang yiru giyee.”

⁹Aar nyi be gïꞌrr geꞌte ïlïjä gïyïꞌrr giyoo yiru kwoꞌra täꞌrïl (7) yapana yinya yele kwoꞌra täꞌrïl (7) yonyadu dimdala didi gwodaning kwoꞌra täꞌrïl aar nyi ci, “Ila ang enggaci gera giru daw didi Girany.” ¹⁰Aar nyi ape Lïgïꞌrïm le nyi allu kenala gipa golala aar nyi enggaci Üräjälïmïng, gündär ganni gijuꞌru güllü Ngwaalu kerala ¹¹garu näjïng gwudi Ngwaalu ngwäyänü kïr kïr ngwenyanu nono gadbay giru goꞌrr giru giꞌrigar guꞌru gijuꞌru ngwäyänü jicuꞌrr nono daginya. ¹²Gätï gundiꞌru gipa golala, gätï ngwängïränü ꞌdï na rom ngwüdünü gu yïꞌrr ꞌdï na rom (12). Ngwängïrälä ngwoo, ngwüllïnä gu ngwürïny ngwudi yïïlü yidi Yïjïräyïl yiru ꞌdï na rom (12). ¹³Ngwängïr täꞌrïl aar jada gïtäny gwe, na täꞌrïl aar jada kängïr, na täꞌrïl aar jada kaama, na täꞌrïl aar jada giꞌra ge. ¹⁴A gundiꞌrr gidi gündär ätï yidingo ꞌdï na rom(12) yapu ngwürïny ngwudi ngwooꞌra ngwükäjäär je ꞌdï na rom (12) ngwudi Girany.

¹⁵A gïꞌrr nggoo gondaciny, gapana gimur gidi ïdï giru dab nunnu ngge ïdï gündärä na ngwängïr, na gundiꞌru güngün. ¹⁶Aar be üꞌrü gündärälü giru yimiri kwoꞌrongo yubidanu, ole gwüngün na ongranu gwüngün, aar ubidanu. Ngwube ïdï gimur ge ngwumbuji gola bränü ngwüüꞌrï na küüꞌrï tudini tudini (1,500) ole na ongre na olala, gwüngün aar ubidanu. ¹⁷Ngwube ïdï gundiꞌru güngün ngwumbuji giru ngwuyanu küüꞌrï täꞌrïl na nyärläl (66) ïdï gwe gwudi dïjï gwanni gwïdï gwe gïꞌrr. ¹⁸Gundiꞌrr gidi gündär gallijaar yoꞌrr ye yiru guꞌru yuuri aar ïgïnyänü a gündär ru dab dijuꞌru nono gijaja gijuꞌru. ¹⁹Yidingo yidi gundiꞌrr gidi gündär yallijaar je yoꞌrr ye ꞌdar yiru guꞌru yiru yiꞌrur. Gidingo ganni giru giꞌra, giru goꞌrr gïgïnyänü ngwuuri na goꞌrr ganni giru giꞌra rom, giru gïgïlü na nggo giru giꞌra täꞌrïl, gibidu pupuꞌrul, na nggo giru giꞌra kwoꞌrongo, gïgïnyä, ²⁰na goꞌrr ganni giru giꞌra tudini, gümnä na goꞌrr ganni giru giꞌra nyärläl, guuri na goꞌrr ganni giru giꞌra kwoꞌra täꞌrïl, gïgïnyänü nono yïmïnïtï, na goꞌrr ganni giꞌra ꞌdübä giranu diꞌruju. Goꞌrr ganni giru giꞌra tudini kwoꞌrongo, giru goꞌrr giru gälgätüm giranu girende na goꞌrr ganni giru giꞌra ꞌdï, giru goꞌrr gïgïnyä na goꞌrr ganni giru giꞌra ꞌdï na gweꞌte, giranu diꞌroker, na goꞌrr ganni giru giꞌra ꞌdï na rom, giru goꞌrr gïrcïnänü yiꞌrur ye yonyadu. ²¹Na ngwängïr ngwüngün ꞌdï na rom, ngwuru yoora yiru yoꞌrr yiru guꞌru ꞌdï na rom, längïr leꞌte leꞌte, ligeꞌtaar goora ge geꞌte pu giru goꞌrr giru guꞌru na gay ganni gipa gidi gündär gegeꞌtaar giru dab dijuꞌru nono gijaja gijuꞌranu.

²²Nyi ꞌti änggädï gobo kündär ndi ari Deleny diru Ngwaalu ngwuru yiima na Girany, lima ru gobo güngün. ²³Gündär gaꞌti bupa buri gwudi lingen na gwudi düüwä ndi oꞌrracalu, ndi ari gati näjï gwudi Ngwaalu oꞌrracalu na Girany ru lamba lüngün. ²⁴Ngwüjï giyen ngwa ele giburalu gwüngün, ga ngweleny ngwudi dïdlä äpïjä yelenya yegen. ²⁵Na ngwängïr ngwüngün ngwaꞌti ngwa längïtïnï gomon gere aꞌtur, ndi ari ngwaalu ngwaꞌti ngwümnänü ngenone. ²⁶Ga ngwüjï giyen denya aar näjï. ²⁷Gaꞌti ga gu gong gere gïrngü änï na dïjï dere danni därrü yiꞌral yiru yaaru, na dïjï danni dati ïꞌdäjï ngwüjänü, aar be ꞌdogo ngindenga lanni lätï ngwürïny ngwegen ngwüllïnä kitabanu gidi midi gidi Girany.

Dibirta didi yaw yidi midi

¹A nyi be gïꞌrr enggaci dibirta didi yaw yidi midi yijuꞌru ngwäyänü jucuꞌriny nono ngwaginya yübïdälü gididuꞌri didi Ngwaalu na didi Girany ²aar ïrälü gidiliganu ngwayalu ngwupa ngwudi gündär. Giyerel yidi dibirta, a gu daꞌri dünï didi midi dati ꞌriꞌri yuula ꞌdï na rom (12) gïdïdlä, dati ꞌriꞌri guula geꞌte pu gïdüüwä, ngwänï ngwüngün ngwati uꞌriyi ngwüjü nono giyen. ³ꞌTäjï ngwünyü gwere gwa ꞌti gwa ji mana. Diduꞌri didi Ngwaalu na didi Girany da ji kündär a gu ngwïnäd ngwüngün kwucalu yirku ye ⁴aar engga ngwäyänü ngwüngün a ngwürïny ngwüngün üllïnï gïyïdülälä yegen. ⁵Dilung daꞌti da ji ngenone na laꞌti la bupi buri gwudi lamba na lingen ndi ari Deleny diru Ngwaalu ling je oꞌrracalu. Na ngindenga la ji giyeleny yidi gwurꞌtaling.

⁶Aar nyi be gïꞌrr ci nu, “Ngwujaꞌri ngwee ngwuru ngwädï gu aar ru ꞌdidanu. Deleny diru Ngwaalu ngwanni ngwati ru lïgïꞌrïm ngwïjïr, ngwükäjä gïꞌrrä güngün nunnu ngwüꞌtäcï ngwïnädä ngwüngün yiꞌralalu yanni giyo gito yadi ji.”

Yicu nggwo gwïndï

⁷A Yicu ari, “ꞌDinginar, äny nggwo gwïndï puprang, gwonjacaar gwanni gwa määtä ngwujaꞌri ngwudi yïjïr ngwanni ngwüllïnä kitabanu nggee.”

⁸Äny gwuru gwani Yuwana, nggwuꞌdingina nyi engga yiꞌral giyee. Anni minje ꞌdingin nje engga, nyi jürbälü nggwadi kwuci gïꞌrrälü yirku ye giyoranu ganni genggaciny yiꞌral giyee. ⁹Aar nyi be ci, “Aaꞌti ärrü yiꞌral giyee äny gwuru dïnäd nono ngang na nono ngwanggalu ngwuru ngwïjir nono ngindeng je ꞌdar lanni lïmätï ngwujaꞌri ngwudi gitab nggee. Kwuca Ngwaalingalu yirku ye.”

¹⁰Aar nyi be ci, “Aaꞌti nga gwa mïꞌrä ngwujaꞌri ngwudi yïjïr yidi gitab nggee, ndi ari gaji nggo gito. ¹¹Gwanni gwuki, ngwugwuji keng gwüngün na gwanni gwürngü ngwugwuji rngïng gwüngün na gwanni gwüdünälü ngwugwuji dünïngälü gwüngün na gwanni gwujuꞌru ngwugwuji juꞌring gwüngün.”

¹²A Yicu ari, “ꞌDinginar, äny nggwo gwïndï puprang gwapana guꞌru ganni gadi nyi ätädä dïjü gani yiiru yüngün. ¹³Äny gwuru gwanni gwuru giꞌra äny gwuru gwanni gwuru gora, nyi ru gwudi gwerreng na gwudi gwodaning nyi ru gwanni gwädäälü nyi ru gwanni gwümꞌrädï.”

¹⁴Lonjacaar lanni luyu ngwureda ngwegen ndi ari lätädäär je yelenya ndi eny gidaꞌri didi midi na ndi aar änï ngwängïr aar änï kündär. ¹⁵A be lanni gilo kündär poor, liru yinyen aar ru yuꞌriny aar ru ngwïjïn aar ru gimra aar ru lanni läpïjä yiꞌremna yobo aar ru ngwuꞌduru na ꞌdar lanni lati je yiꞌduru jadanu aar je ärrï.

¹⁶Äny gwani Yicu, “Äny gwuma gwükäcä je gïꞌrrä güny ara je ꞌtäcï inggiding nggwee gwani yiꞌdoonga yidi Ngwaalu. Äny gwuru guuwa gidi Däwüd nyi ru gilinge güngün. Äny gwuru guurrum giru Daapa gïtänü.”

¹⁷Lïgïꞌrïm lidi Ngwaalu na gera laru nu, “Ila.” Na gwanni gwuꞌdingina ngwari, “Ila!” Gwere gwanni gwïtï ngwäädä ngwila, na gwere gwanni gwüjädï gu, ngwape angidajing gwudi yaw yidi midi.

¹⁸Linje arnga lanni la ꞌdingini ngwujaꞌri ngwudi yïjïr ngwanni ngwïndï kitab nggee. Manari ngwuma je dïjï gendaji ngwere, da Ngwaalu gendaci dimdi danni daru de gitab nggee. ¹⁹Na manari dïjï dima äbräjï yiꞌralu yere yidi ngwujaꞌri ngwudi yïjïr ngwanni ngwo kitabanu nggee, da Ngwaalu äbräcï guꞌralu güngün gidaꞌri didi midi, na kündär ganni gijuꞌru giyee rom yanni yinggidaar je kitabanu nggee.

²⁰Gwanni gwinggidu yiꞌral ye giyee gwaru nu, “Yäy, äny nggwo gwïndï puprang.”

Yiru gu, ila gwani Deleny dani Yicu.

²¹A yïmïꞌrü yidi Deleny dani Yicu ji ngwüjï ꞌdar ngwudi Ngwaalu. Yiru gu.