Ngwïbrü

Ngwujaꞌri ngwanni ngwüllïjäär je

Ngwïbrü

Änï kitabanu

Yaꞌti linginna ndi ari yärü gwuru gwanni gwullu ngwujaꞌri ngwee, aar be engganalu reꞌdr ndi ari gwanni gullu gwuru dooꞌra deꞌte diru dïkïrïjïn dätäär yelenya giyiꞌdoonga kaji ganni gati ge dooꞌra dani Bulij üllïjï yiꞌdonga yidi Ngwaalu ngwujaꞌri. Ngwujaꞌri ngwee ngwüllïjäär je Ngwüyäwüd ngwoko ngwanni ngwuma ru ngwïkïrïjïn aar je be mïmïnnï nono ndi gatani ämnïng Ngwaalu ngwegen ndi Yicu.

Ngwujaꞌri ngwee ngwüpïdälü ojeme gwe gwudi Yicu ngwïkïrïjïn ꞌdar. Ngwinggida ndi ari nginde gwuru Gïjï gidi Ngwaalu, no nginde gwupana yelenya gïyïꞌrr yanni yati gu Ngwüyäwüd ämnädä. Yäy gu no, nginde gwojemana ngwïjïr ngwudi gitab ganni guꞌrin ꞌdi ngwupani guꞌru ꞌto ndi Müjä, gwanni gwapu yobo Ngwaalu ngwuje enggaci Ngwüyäwüd. Gwanni gwullu ngwujaꞌri ngwee ngwinggida ndi ari Yicu gwurana guꞌru ngwurꞌdal ngwudi Ngwüyäwüd, ndi ari gwaꞌti ape yiꞌral yere yanni yiki no ngwube geꞌte elelleng gwüngün ngwuru mïꞌrïnï nono gwanni gwumbutu ngwuru mïꞌrïnï nono gwanni gwümïꞌrädï gwani yiꞌral yanni yiki yidi ngwüjï ꞌdar kaji ꞌdar.

Ngwujaꞌri ngwudi gitab nggee aar nje enggaci ngwügürnä ngwojema ngwudi Ngwüyäwüd yiꞌral ye yegen yanni yüllïnä kitabanu ganni guꞌrin, lïgäbïcä Ngwaalinga aar jayanu ämnïcï gwe gwegen ꞌdünggüngün. Yäy gu no, gwanni gwullu ngwujaꞌri ngwee ngwe diwayiniyi ngwïkïrïjïnä ndi ari ngindenga ꞌto aar gwuji ämnïcïng Ngwaalinga na aaꞌti la dudanu yiꞌral ye yanni yärrï je Yicu ngwuje enggaci ngwüjü.

Yajang yidi ngwujaꞌri

1. Pani gwudi Gïjï gidi Ngwaalu (1.1–4)

2. Yicu gwupana gïyïꞌrr (1.5—2.18)

3. Yicu gwupana ndi Müjä na Jäjïwä (3.1—4.13)

4. Yicu gwuru diꞌral dipa diru giꞌra (4.14—7.28)

5. Yicu gwapa gekajiding gwanni gwujayana (8.1—9.22)

6. Mïꞌrïnï nono gwudi gwäpïna gomonanu geꞌte pu ꞌdar (9.23—10.31)

7. Loko lanni lidi Ngwaalu lanni lätï ämnïng Ngwaalu gwupa (11.1–40)

8. Gwujani gora gidi Yicu (12.1—13.19)

9. Otacalu gwudi mïꞌrä na aganni (13.20–25)

Gïjï gipana guꞌru gïyïꞌrr

¹Gwerre Ngwaalu ngwondaca ngwïjïrä aar ondaci ngwügürnä ngwege ngwujaꞌri ngwe ngwani Ngwaalu yomonanu yonyadu na ngway ngwe ngwonyadanu, ²a be giyomon giyee yidi gwodaning, gwuminje be ükäcä Gïjü güngün aar nje ondaci ngwujaꞌri ngwüngün, ganni giming ätädä yuꞌrina yidi yiꞌral ꞌdar, na ganni gigeꞌteng ge dïdläyü. ³Gïjï giru enyanu gwudi näjï gwudi Ngwaalu ngwulingani giꞌremna güngün ꞌdidanu, ngwümätädä yiꞌral ꞌdar ngwuje ruyi yiima ye yidi ngwujaꞌri ngwüngün. Anni ma aar nje gaꞌru gwani ke gwege, nginde gwuma jalu kaama gidi Ngwaalu ngwanni ngwuru Papa gwupa kerala. ⁴No nginde gwuma aar ätädä ngwaalinga ngwupana gïyïꞌrr anaku ru gu ngwürïny ngwüngün ngwanni ngwuma aar je ätädä ngwani Gïjï ngwupana ngwürïny ngwegen.

Yicu gwupana gïyïꞌrr

⁵Ndi ari Ngwaalu ngwaꞌti ca gïꞌrrä gere ngwujaꞌri ngwanni ngwondacung ngwe Kïjü güngün ngwuci,

“Nga gwuru Gïjï güny.

Gwene äny gwuma ru Papa gwunga.”1.5 Mäjïmür 2.7

Ngwoꞌre ngwari,

“Äny gwa ru Papa gwüngün

na nginde gwa ru Gïjï güny.”1.5 2 Jämüwïl 7.14

⁶Na mana anni ma Ngwaalu ükäjä Gïjü güngün ganni giru giꞌra gïdïdlä ngwari,

“A yïꞌrr ꞌdar yidi Ngwaalu gwucalu yirku ye.”

⁷Na ndi ondaji gwani yïꞌrr, a nginde ari nu,

“Gwugeꞌta yïꞌrrä yüngün yiru dirun

ngwugeꞌte ngwïnädä ngwüngün lïgä liru lingla.”1.7 Mäjïmür 104.4

⁸A be ndi ondaji gwani Gïjï, nginde gwaru nu,

“Yeleny yunga gwani Ngwaalu yadi jalu pupud,

nga gwa ruyi yelenya yunga gay ge gïdünälü.

⁹Yima je ämnï yanni yïdünälü nga je be ꞌdonya yanni yiki

yäy gu no, Deleny diru Ngwaalu ngwunga, dima ang mädïnïyänï kimaad gunga

jayanu gwe gwanni gwuma ara gwe bruti yelenya.”1.9 Mäjïmür 45.6–7

¹⁰Nginde gwaru ꞌto,

“ꞌTuꞌtu gwerre, gwani Deleny, nga gwugeꞌta dïyäng

nga geꞌte gere yiiru ye yidi guy gunga.

¹¹Giyee ya medadi, a gwa be jalu.

Ngwa mani ꞌdar ngwa ru nono ati gu ngwured mani.

¹²Ngwa je ꞌrïkäjänü nono gwele ngwureda

ngwa gwurli nono ati gu ngwured gwurli diloya.

A be nga gwa jalu gwuru gweꞌte gweꞌte,

na ngwüdlä ngwunga ngwaꞌti ngwa medadi.”1.12 Mäjïmür 102.25–27

¹³Ngwaalu ngwaꞌti ca gïꞌrrä gere güngün ngwujaꞌri ngwee ngwucung ngwe Gïjü güngün ndi ari,

“Jicinyalu kaama güny

ꞌdi nyi gäbïcï güwänü gunga

nga roꞌtalu gora ge”1.13 Mäjïmür 110.1?

¹⁴Yïꞌrr ꞌdar yäꞌtüdï ngwügïꞌrïm ngwäpïjä Ngwaalinga yiiro? Yükäjäär je ndi äpïjï ngwüjü yiiru ngwanni ngwadi aar je ätädä yuꞌrina yidi gïlängïdïne.

Aaꞌti ngaa lïꞌdädänü gilang gwe gwege

¹Ar be arngani ar geraji ngwänï mama ngwujaꞌri ngwanni ngwuꞌdinginar je ngwani Yicu nunnu aaꞌti a la ꞌrämbïrï. ²Ndi ari ngwujaꞌri2.2 Ngwujaꞌri ngwondaja ngwe yïꞌrr ngwuru Yobo yanni yätädä je Ngwaalu Müjäng yïꞌrr ye. ngwanni ngwondaja je yïꞌrr ngwo ngwaalu ngwegen, na ngwüjï ngwe ꞌdar ngwanni ngwa kiyi yobo ngwa aar je rejaji, ³yäy gu no, ya be ruꞌtana ꞌdengge ndi gwanna rerajing nggwee manari a lima ïꞌdädänü gwulleny gïlängïdïnï gwe nggwee gwupana? Gïlängïdïnï nggwee gwanni gwondaja gwe Deleny dani Yicu gwerre, ngindenga lanni liꞌdingina ngindeng aar nje gäbïcï nyii gu ïcïnä. ⁴A gwe Ngwaalu ꞌto inggidi yiꞌremna ye na yiima ye yonyadana yati alliji ngwäjälü ndïr, na angidaci gwe ngwüjü yiiru yidi Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru ngwuje gegenaci anaku naning gu.

A Kirictu ru dïjï dümnä

⁵Yaꞌti ani yïꞌrr yanni yima aar je geꞌte ndi määtä dïdläyü danni dadi oꞌra danni dondajar de gweneno ngwujaꞌri ngwe ngwee. ⁶A be yondajaar ye ngwaalu ngweꞌte kitabanu gidi Ngwaalu ndi ari,

“Dïjï dümnä dani yärü dïgätädä gu ngwäyänü,

gïjï gani yärü gidi dïjï dümnä nunnu ꞌdi nga ge arngani?

⁷Gokeyananga gwooko gïyïꞌrr

nga giki giꞌriba gidi yeleny nga näjï nga jayi ngwäy

⁸nga gïꞌtïjï ngwony ꞌdar ngwuje roꞌtalu gora ge yelenya.”2.8 Mäjïmür 8.4–6

Gïꞌtïjï gwe ngwony ꞌdar ngwuje roꞌtalu gora ge yelenya, Ngwaalu ngwuma ꞌti dodana yiꞌral yere nding je määtä yelenya. A be gweneno giyona yaꞌti ar je änggädï ndi ari giyona yïmätïng je yelenya. ⁹A be Yicu ru gwänggädär gwanni gwokeyaar gwooko gïyïꞌrr, nggwo gwuma aar giki giꞌriba gidi yeleny gwani näjï gwuma aar gwe jayi ngwäy ndi ari gwümätï liguri gïdïrbänü ngwayi, nunnu a yïmïꞌrü ye yidi Ngwaalu ngwungelle yiꞌrany yani ngwüjï ꞌdar.

¹⁰Ndi apada yïjü yonyadu ndi näjï, yädï gu ndi ari a Ngwaalu gäbïcï nginde gwanni gwuru dooꞌra didi gilang gwegen ngwumbuti ngwaalu ku ïyï gwe dïrbä düngün.

¹¹Yeꞌte yeꞌte ndi ari gwanni gwati juꞌriyi ngwüjü na lanni lijuꞌriyaar je, liru ngwüjï ngwudi längïr leꞌte pu, no Yicu gwaꞌti yaaru apu nding je urnidi ngwenggen. ¹²Nginde gwaru nu,

“Äny gwa ondaji ngwürïny ngwe ngwunga ngwänggärï

na gidiliganu didi giꞌdoonga,

äny gwa ang elngaji orta gwe.”2.12 Mäjïmür 22.22

¹³Na ngwoꞌre ngwari,

“Gwunyi gu ämnäcï.”2.13 Ajaya 8.17

Ngwoꞌre ngwari ꞌto,

“Äny nggwo ngene na yïjï yunga yanni yiminje ätädä gwani Ngwaalu.”2.13 Ajaya 8.18

¹⁴A be anaku ru gu yïjï lingeno na yïn, nginde ꞌto lima ar le acajidi gwani lingeno legen nunnu yiꞌrany ye yüngün, ngwobedalu nggwo gwanni gwätï yiima yidi yiꞌrany nggwo gwuru dijegoꞌrr. ¹⁵Ndi ari ngwuje gwäꞌdälü ndi elelle ꞌdar gwanni gwelellaar gu gïyïnädänü yidi yedeny yidi yiꞌrany. ¹⁶Ndi ari ꞌdiꞌdidanu yaꞌti yani yïꞌrr yanni yigatajaar je düwä, a be yïjï ru yidi Äbräyïm. ¹⁷Ndi ari yiru giyee yanni yïgäbïcä ngindeng ngwube ru nono ngwenggen gilingeno giyiꞌral ꞌdar nunnu ngwuru dïnä na dirꞌdal danni diru giꞌra diru ligor leꞌte pu giyiiru yidi Ngwaalu nunnu a Ngwaalu düdänïjï ngwüjänü ndi ke gwegen. ¹⁸Ndi ari nginde giligoꞌro lüngün gwïyü dïrbä kaji ganni gïdäjäär ge, nginde gwätï ndi gataji ngwüjü düwä gwanni ngwa aar je ïdäjï.

Yicu gwupana ndi Müjä

¹Yäy gu no ngwänggärï ngwanni ngwujuꞌru, ngwanni ngwacajidu ndi urnidi gwudi gerala gäbïcär ïrïyïng ngwäyälü gwalu ngwuji ndi Yicu, gwanni gwuru dooꞌra dükäjäär ngwuru dirꞌdal danni diru giꞌra gwanni gwati ar gwe ondaji. ²Nginde gwuruca Ngwaalinga ligor leꞌte pu ngwanni ngwugeꞌta giyeleny nono rucu gu Müjä yiiru ligor leꞌte pu yanni yätädï je Ngwaalu yani ngwüjï ngwüngün. ³Yicu gwuma aar mbuji ndi ari näjïnï gwüngün gwupana ndi Müjä, nono gwele ndi ari dïjï danni dati oda ngwuꞌduna dati aar näjänï ngwuꞌdun ngwanni ngwüdädïng je. ⁴Ndi ari ngwuꞌdun ꞌdar dïjï dati ji danni düdädï je, a be Ngwaalu ngwuru ngwanni ngwugeꞌta yiꞌral ꞌdar. ⁵Müjä gwuru dïnäd diru ligor leꞌte pu ngwujaꞌri ꞌdar ngwuꞌdun ngwudi Ngwaalu, elelle gwüngün inggidi yiꞌral yanni yadi ye Ngwaalu ondaji kaji ganni gadi ila. ⁶A be Kirictu gwuru ligor leꞌte pu nono gïjü giru giꞌra gidi ngwuꞌdun ngwudi Ngwaalu. Na alanga liru ngwuꞌdun ngwüngün, ma ar ämnäcï ndi geꞌtaji na ndi mätïnälü ndi ïrïngïnï gwege ꞌdi a yomon medadi.

Obe düwä de gwanni gwati Ngwaalu ätädä dïjü

⁷Yäy gu no, anaku aru gu Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru ndi ari,

“Gwene manari ngaa lima ꞌdingini ngwujaꞌri ngwüngün,

⁸aaꞌti ngaa lundi giyiꞌra yalu

anaku ru gu ngwügüürnä ngwalu gwerre ndi nyürtïjï Ngwaalinganu

gaji ganni gïdäjäär ge Ngwaalinga gïtäny.

⁹Anni ïdäjärïny ngwügüürnä ngwalu aar nyi ïdäjï aar engga yiima yüny yanni yärrï nje ngwüdläyü ꞌdï kwoꞌrongo (40).

¹⁰Yiru giyee yanni yïgäbïcïny a nyi be güündä ape kimaad nggone nyi ari.

‘Yigor yegen yïlädälü ꞌter yomon ꞌdar

na ngindenga lima dodani gay güny.’

¹¹No, a nyi güündä ape nyi mïꞌrï yiꞌrany nyi ari,

‘Ngindenga laꞌti la änï aꞌtur ndi obe düwä de ꞌdünggüny.’”3.11 Mäjïmür 95.7–11

¹²Ombajar je be ngwänggärï, ndi ari aaꞌti gwere ꞌdanggalanu gwa ji gwätï unding giꞌra ndi ämnï Ngwaalu ngwoꞌre Ngwaalinga kay ngwanni ngwumidu. ¹³Ngaa be orꞌtemajidi yomon ꞌdar anni juna yomon gwene nunnu aaꞌti gwere gwa ji gwundu kiꞌra ndi yiꞌral ïꞌdäjänü yanni yiki. ¹⁴Alanga lima ila ndi acajidi ndi Kirictu manari a lima mätïnälü ꞌdïꞌdäny ndi ïcïnädä gwanni gwätär gwerre ar gu ru yigor yeꞌte pu ꞌdi a yomon medadi. ¹⁵Nono giyee yaraar ye gweneno ndi ari,

“Gwene, manari ngaa lima ꞌdingini ngwujaꞌri ngwüngün,

aaꞌti ngaa lundi giyiꞌra yalu

anaku ru ngwügüürnä ngwalu gwerre ndi nyürtïjï Ngwaalinganu

gaji ganni gïdäjäär ge Ngwaalinga gïtäny.”3.15 Mäjïmür 95.7–8

¹⁶Yärüngä liru lanni liꞌdingina Ngwaalinga aar be nyurtanu? Läꞌtüdï mene ꞌdar lanni lïꞌtüyä je Müjä ken gani Mijire? ¹⁷Yärüngä liru lanni lapiya Ngwaalinga gündä ngwüdläyü küüꞌrï rom? Läꞌtüdï mene lanni liki ngwäyänü Ngwaalu lanni lima ayi gïtänye? ¹⁸Na yärüngä liru lanni lïmïꞌrïcä je Ngwaalu yiꞌrany ndi ari laꞌti länï ndi obe düwä de ꞌdünggüngün aꞌtur manari läꞌtüdï mene lanni lïnyürtïjänü? ¹⁹No, a länggädï ndi ari lima ꞌti burna ndi änï gwani yigor yegen yaꞌti ämnä Ngwaalu.

Obe düwä de didi ngwüjï ngwudi Ngwaalu

¹Yäy gu no anni juna ngwujaꞌri ndi ele ngwanni ngwaru ngwe Ngwaalu gwani änï ndi obe düwä de ꞌdünggüngün, arnganar be nunnu aaꞌti gwere ꞌdanggalanu gwa amiꞌrati ndi änï. ²Ndi ari ꞌto liminje ondaci ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw anaku ondacaar je gu ꞌto, a be ngwujaꞌri ngwanni ngwuꞌdinginaar je ngwuma je ꞌti ngwujaꞌri ärrü yiꞌral yere yijaw, ndi ari lanni liꞌdingina lima ꞌti ämnä ngwujaꞌri ngwanni ngwuꞌdinginaar je.

³A be gwenene alanga lanni lima ämnï ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu, a la änï ndi obe düwä de anaku ma gu Ngwaalu ari,

“Yäy gu no a nyi güündä ape nyi mïꞌrï yiꞌrany nyi ari,

‘Ngindenga laꞌti la änï aꞌtur ndi obe düwä de ꞌdünggüny.’”4.3 Mäjïmür 95.11

Gwaru gu ma ni ari yiiru yüngün yima medadi ꞌtuꞌtu anaku geꞌteng gu dïdläyü. ⁴Ndi ari yiming ye yondaji ngwaalu ngweꞌte yani gomon ganni giru Kwoꞌra täꞌrïl ngwujaꞌri ngwe ngwee ndi ari, “Na gomon ganni giru Kwoꞌra täꞌrïl, Ngwaalu ngwübïdï düwä de giyiiru ꞌdar yüngün.”4.4 Täküwïn 2.2⁵Na mana ngwujaꞌri ngwe ngwee ngwaru ngwee ngene, a nginde ari, “Ngindenga laꞌti la änï aꞌtur ndi obe düwä de ꞌdünggüny.”

⁶Giyona ndi ele ndi ari loko la ji la änï ndi obe düwä de, na lanni londacaar je ngwujaꞌri gwerre, laꞌti ändï ndi ari linyurtanu. ⁷Yäy gu no, Ngwaalu ngwo mana ngwugeꞌta gomonalu geꞌte gicung Gwene, luubu anni ma aji ngwondaja lingla le lidi Däwüd ndi ari,

“Gwene, manari ngaa lima ꞌdingini ngwujaꞌri ngwüngün,

aaꞌti ngaa lundi giyiꞌra yalu.”4.7 Mäjïmür 95.7–8

⁸Ndi ari adinari a je Jäjïwä änïjï ndi obe düwä de, Ngwaalu ngwaꞌti ngwadi oꞌre aar ondaji ngwujaꞌri ngwee mana ngwani gomon giꞌter. ⁹Giyona be ndi ele, yani gomon ganni giru Kwoꞌra täꞌrïl gidi obe düwä de didi ngwüjï ngwudi Ngwaalu. ¹⁰Ndi ari gwere gwanni gwa änï ndi obe düwä de didi Ngwaalu, gwa obe düwä de ꞌto giyiiru yüngün, nono anaku übïdï gu Ngwaalu düwä de giyiiru yüngün. ¹¹Yäy gu no, ar be ji ꞌdïꞌdäny ar änï ndi obe düwä de nunnu aaꞌti gwere gwa ji gwïꞌdï kora gidi ngwügüürnä ngwone gwani nyurtanu gwegen. ¹²Ndi ari ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu ngwo ngwumidu ngwapu yiiru. Ngwätänä yïnï kalal ganni giru yïnï ngwurel rom, gati üꞌrü lingina na lïgïꞌrïm, ngwänï giyircenyanu na gïyüjänü ngwati lenge yaꞌranya na elelle gwudi ligor lidi dïjï. ¹³Yere yaꞌti yanni yïgïꞌtïnä gïdïdlä yaꞌti linginna ngwäyänü Ngwaalu. Yiꞌral ꞌdar yijalu mbüny aar jalu wir ngwäyänü Ngwaalu ngwanni ngwa ji ngwunje otacalu.

Yicu gwuru dirꞌdal danni diru giꞌra

¹⁴Yäy gu no, anni ru Yicu Gïjï gidi Ngwaalu dirꞌdal dege danni diru giꞌra gwupana, gwanni gwuma madini ngwänï giyerala, ar be mätïnälü ꞌdïꞌdäny ndi ämnï gwege ꞌdünggüngün gwanni gwati ar gwe ondaji. ¹⁵Ndi ari alanga liru lidi dirꞌdal danni diru giꞌra dätï yiima, ndi lenge amiꞌrating gwege, ndi ari nginde gwïdäjäär yiꞌral ye ꞌdar nono alanga je ngwuꞌti ärrü yiꞌral yere yanni yiki. ¹⁶Ar be gatu yigoralu yege ar ꞌdonggaci diduꞌri didi yïmïꞌru yüngün nunnu ar ïnä ar mbuji yïmïꞌrä ar nje degeꞌdaji gaji nggee ma ar je bupi.

¹Ngwurꞌdal ꞌdar ngwanni ngwati ru yiꞌra ngwati aar je äbrï ngwüjänü aar je alliji aar ape giiri na aar ji ngwüjü giyiꞌral yidi Ngwaalu aar angidaci Ngwaalinga aar geꞌte mïꞌrïnïng nono gwani ke. ²Ngwätï yiima ndi jïlïjï ngwüjänü ngwanni ngwaꞌti lïngïdï ngwududu, ndi ari nginde ꞌto gwuru dïjï damiꞌratu. ³Ndi ari yiru giyee yïgäbïcä ngindeng ngwümïꞌrïnï nono gwani ke gwudi ligoꞌro lüngün, na ꞌto gwani ke gwudi ngwüjï.

⁴Dïjï dere daꞌti dapu näjïng nggwee gwudi ape giiri gidi dirꞌdal diru giꞌra ligoꞌro le lüngün. A be Ngwaalu ru ngwati urnidi anaku urnida gu Ngwaalu Aruuning ndi ru dirꞌdal danni diru giꞌra. ⁵No Kirictu ꞌto gwaꞌti apu näjïng giligoꞌro lüngün ndi ru dirꞌdal danni diru giꞌra. A be Ngwaalu ru ngwuca nu, “Nga gwuru Gïjï güny, gwene äny gwuma ru Papa gwunga.” ⁶A nginde gwondaja gu ngwaalu ngwuꞌter ngwari,

“Nga gwuru dirꞌdal yomonalu pipiꞌriꞌti

gïdïꞌrïny didi yirꞌdal yidi Mälïkï Jadig.”5.6 Mäjïmür 110.4

⁷Giyomon yidi Yicu yanni yijung ye ngene gïdïyängälü, gwotaca Ngwaalingalu ngwuje päcälü ngwudugi yal ye yipa gwani nginde gwanni gwätï yiima nding gïlängïdïyï giyiꞌrany, aar ꞌdengenaci nunnu denya na ꞌdengenaci gwüngün. ⁸Nginde gwuru Gïjï, ngwube lenge ndi ꞌdengenaci Ngwaalinga ngwujaꞌri ngwe ngwanni ngwïyüng gu dïrbä ⁹anni mung je gu mbütï, nginde gwuma ru gay gidi gïlängïdïnï gwudi gwurꞌtaling gwudi ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwa ꞌdengenaci ¹⁰na nginde gwäbrü Ngwaalu ngwuru dirꞌdal danni diru giꞌra gïdïꞌrïny didi yirꞌdal yidi Mälïkï Jadig.

Mätïnälü ꞌdïꞌdäny ndi ämnï Ngwaalu gwalu

¹¹Yiꞌral giyo yonyadu yïmïnï nje ndi ara je ondaci. A be yundu ndi ara je enggaci ndi ari ngaa ru yaꞌranya yoko ndi lenge. ¹²Ndi ari gaji ge nggee ngaa ladi be ji ndi ru ngwoorta, ngaa gilo be linana dïjü ara je enggaci gatu yora ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwuru ꞌdidanu ara je gu gwäꞌräcänü mana. Nga nga gilona liru nono yïjü yanni yoko yinana ndi iꞌri yan yaꞌtina lengedadu ndi eny enying gwanni ngwojemanu!

¹³Gwere gwanni nggwona ndi iꞌri, nggwona gwuru gïjï goko gwaꞌti gu na ngwujaꞌri ändänü ngwani dünälü. ¹⁴A be ngwong ngwudi eny ngwanni ngwojemanu, aar be ru ngwudi ngwüjï ngwanni ngwuma pe ngwuma bebere ngwanni ngwuma je ngwujaꞌri madinanu ngwïdïtänä gu yigoꞌro yegen yomon reny ndi lenge ndi ari yiru giyene yanni yijaw na yiru giyene yanni yiki.

¹Yäy gu no, ar be gatani enggacing gwudi yogo gwanni gwüꞌdïꞌrär gwe gwerre gwani Kirictu, ar ele ndi pe ar bebere bebereng gwanni gwubirlu. Aaꞌti a la ji ba be ndi geꞌte gay gidi ondaji gwani joꞌrenyani giyiꞌral yanni yati nje oktada giyiꞌrany na gwani ämnï Ngwaalu, ²na awa ndi inggidi gwani nyïnyïnï yaw ye, gwani alliji ngwüjü ngwuy nono, gwani ꞌdïꞌrï gwudi ngwüjï ngwayu na gwani obalu ngwüjï ngwe gwudi Ngwaalu gwudi gwurꞌtaling. ³Yiꞌral giyee ꞌdar ya ar je ärrï ma gu Ngwaalu ari.

⁴Ndi ari yojema ngwüjï ngwanni ngwuma aar je enggaci aar ngille angidajing gwudi gerala, ngwanni ngwuma acajidi Gïlïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru, ⁵ngwanni ngwuma ngille jaying gwani ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu na gwani yiima yidi Ngwaalu gïdïdlä didi gwodaning, ⁶ndi ari manari lima ïꞌdï aar gatani ämnïng Ngwaalu, laꞌti la aar je gwäꞌrä ndi joꞌrenyana, ndi ari ndi dudi gwegen, lima oꞌre lima pä Gïjü gidi Ngwaalu küꞌrï na gima aar apiyi yaaru ngwäyänü ngwüjï.

⁷Yiꞌral giyee yiru nono gwele dïyäng danni dati gere pï yomon reny ati ngwüꞌtücä ngwüjü ngwanni ngwükwüdï yuula yijaw nunnu yiru yanni yïkwüdädää, dati Ngwaalu onjaci. ⁸A be Ngwaalu ngwati ꞌtäjï ngwünyü gïdïyäng danni daꞌti jaw dati ꞌtüyä ngwügä ngwüꞌtüyä yanya. Na da gätïnï gïlïgä da üꞌdïnï ma yomon medadi.

⁹ꞌDi minyii gu ni ondaji no lani ngwumaad, nyii gilo ꞌto lïcïnänü ndi ari giyo yätï je yanni yijayana yanni yati a je oktada ndi gïlängïdïnï. ¹⁰Ngwaalu ngwäꞌtüdï dïrïgïnä, nginde gwaꞌti gwa dodani yiiru yalu na ämnï gwalu gwanni gwuma aang enggaci ngindeng anaku äpïjï gu ngwüjü ngwüngün yiiru na ngwona ngwati a je äpïjï yiiru. ¹¹Libupa je ꞌdar a dïjï deꞌte deꞌte lenge unding ngwäy nggwee ꞌdi aar ila ndi medadi, nunnu ara je Ngwaalu onjaci giyiꞌral yalu yanni yigeꞌtaja gu ndi ape. ¹²Nyii laꞌti mïnä ndi aang ru ngworony, ngaa be gwuji gora geꞌte geꞌte gidi ngwüjï ngwanni ngwämnä Ngwaalu aar orꞌtemaji no aar ape yuꞌrina yanni yaru ye Ngwaalu.

Yiꞌral yanni yaru ye Ngwaalu yadi ji

¹³Anni ma Ngwaalu ci Äbräyïmïng ngwujaꞌri ngwe ngwüngün, ngwümïꞌrïdï yiꞌrany giligoꞌro lüngün anaku aaꞌti gu gwere ju gwanni gwupana ꞌdünggün nding gwe mïꞌrï yiꞌrany. ¹⁴Ngwuci, “ꞌDidanu, äny gwa ang onjaci äny gwa ang ruji papa gwudi ngwüjï ngwonyadu.”6.14 Täküwïn 22.17

¹⁵No anni ma gu Äbräyïm dünïcï ngwujaꞌri ngwuje mätïjï liguri, yiming je ape yanni yica ye Ngwaalu.

¹⁶Ngwüjï ngwati mïꞌrï yiꞌrany dïjï de danni dipana ꞌdenggen, na mïꞌrï yiꞌrany gwati ätïyï yiꞌral ngwäyänü yaraar ye aar üꞌrü ngwüjänü. ¹⁷Ndi ari Ngwaalu ngwümïnä ꞌdidanu ndi inggidi ndi ari ngwüjï ngwanni ngwadi ape yuꞌrina yanni yarung ye aar lenge ndi ari Ngwaalu ngwati ꞌti gwürlïnä gïdrü düngün aꞌtur gwani bupi nggwee, no nggu be mïꞌrädä yiꞌrany. ¹⁸Ngwaalu ngwärrü yiꞌral giyee nunnu yiꞌral ye rom yanni yati ꞌti gwurlu, yojema Ngwaalu ndi üꞌrü yiꞌduꞌru. No alanga lanni lima gu abrada ndi mätänï ndi geꞌtaji gwätädäär nje, gwa ar gu orꞌtemaja gwulleny. ¹⁹A lätï ndi geꞌtaji nggwee gwuru nono guduꞌru giru laaba gidi lïgïꞌrïm gwati nje ojeme nono gwümätïnälü ndom gwaꞌti lagadalu. Geꞌtaji nggwee, gwati nje gwe ele drü dänü ngwaalu ngwanni ngwujuꞌru kobo gidi Ngwaalu giluꞌralanu lidi dired danni düllälü. ²⁰Ngwaalu ngwanni ngwuma gu Yicu, gwanni gwuma madinani ꞌdengge nggu änï gwani alanga. Nginde gwuma ru dirꞌdal danni diru giꞌra pupud gïdïꞌrïny didi yirꞌdal yidi dirꞌdal dani Mälïkï Jadig.

Dirꞌdal dani Mälïkï Jadig

¹Mälïkï Jadig nggwee gwuru deleny didi ngwaalu ngwani Jälïm ngwuru dirꞌdal didi Ngwaalu ngwudi gerala. Dimbudar Äbräyïm gwe gwoꞌra gïyäärä yanni yidamu ye ngwelenya ngweꞌte na dirꞌdal ndoo onjaci Äbräyïmïng,7.1 Täküwïn 14.17–20²a Äbräyïm gwällïjï giꞌra ngwong ꞌdï ꞌdar ngwanni ngwümätïng je gïyääränü. Gwerre gwerre, ngwürïny ngwani Mälïkï Jadig ngwani, “deleny didi dünälü.” A nginde ani ꞌto, “deleny didi Jälïm” gwani, “deleny didi adatalu.” ³Daꞌti linginna mbumbung ngwuꞌti linginna nanning, ngwuꞌti linginna dimoꞌra didi ngwügüürnä ngwüngün, ngwuꞌti linginna yomon yüngün gwerre ngwuꞌti ätï mïꞌräng gwudi midi, dijalu diru nono Gïjü gidi Ngwaalu ngwuru dirꞌdal didi gwurꞌtaling.

⁴Ïrïyä ꞌdi ngwäyälü ꞌdogo ndi ari guꞌru güngün giru ꞌtaa ꞌdi a papa gwani Äbräyïm gwällïjï giꞌra ngwong ꞌdï ꞌdar ngwanni ngwümätïng je gïyääränü! ⁵Na yobo yati ari a ngwüjï gïlängïr lidi Lawi ngwanni ngwuma ru ngwurꞌdal uti yiꞌra ngwong ꞌdï ngwüjï ngwudi Yïjïräyïl ngwuru ngwüjï ngwegen anni ari ngwüjï ngwegen ngwuru ngwüngüürnä ngwudi Äbräyïm. ⁶A be dïꞌrïny didi dirꞌdal dani Mälïkï Jadig, daꞌti üꞌrädï gïlängïr lidi ngwügüürnä ngwudi Lawi, ngwube ape yiꞌra ngwong ꞌdï ndi Äbräyïm ngwonjaci Äbräyïm gwanni gwätï ngwujaꞌri ngwanni ngwuca ngwe Ngwaalu.

⁷Ngwüjï ꞌdar ngwülïngïdï ndi ari gwanni gwupana gwati onjaci ngindeng gwanni gwokana. ⁸A be gwani ngwurꞌdal ngwanni ngwati uti yiꞌra ngwong ꞌdï ngwüjü, ngwuru ngwüjï ngwümnä ngwadi ayi. A be gwani Mälïkï Jadig, gwanni gwügwällïjä Äbräyïm giꞌra ngwong ꞌdï, gitab gidi Ngwaalu garu nu, nginde gwuru dïjï danni dadi ele ndi midi gwurꞌtal. ⁹A la gu mine ari ndi ari anni geꞌta Äbräyïm giꞌra ngwong ꞌdï, Lawi, gwanni gwati uti yiꞌra ngwong ꞌdï, gwugeꞌta ꞌto giꞌra ngwong ꞌdï. ¹⁰Ndi ari Mälïkï Jadig, anni mbudaar Äbräyïm gwe, Lawi gwujuna gilaranu lidi dïgüürnä düngün dani Äbräyïm.

Yicu gwuru dirꞌdal nono Mälïkï Jadig

¹¹Anni ätädï Ngwaalu ngwügürnä ngwudi Lawi yirꞌdala, gwätädï ꞌto ngwüjü ngwudi Yïjïräyïl yobo gaji geꞌte geꞌte. A be mbuti gwaꞌti ju giyirꞌdal giyee. No aar be ojeme ndi ari a bupi ji gwani dirꞌdal diꞌter diru nono Mälïkï Jadig ngwuꞌti rüdï nono Aruuning. ¹²Ndi ari manari gwürlï gwuma ji gwani yirꞌdal, gwürlï gwa ji ꞌto gwani yobo. ¹³A be Deleny dege dani Yicu, gwanni gwondacaar gu yirꞌdala giyee, gwuru gïïlü giꞌter, gwere gwaꞌti gwudi gïïlü nggoo gwapu yirꞌdala aꞌtur gidagad gomon gere. ¹⁴Ndi ari yilinginna ndi ari Deleny dege dïꞌtüdï gïlängïr lidi ngwüjï ngwudi Yäwüdä, na gïïlü nggee gidi Yäwüdä gaꞌti ge yobo yidi Müjä ondaju ngwujaꞌri ngwani yirꞌdal.

¹⁵Yiꞌral giyee yaru nyi ye, yilinginna gilingenalu ndi ari yondaja gwani dirꞌdal diꞌter danni diru nono Mälïkï Jadiging dima ila gweneno, ¹⁶nginde gwanni gwapu yirꞌdala yaꞌti gïꞌtïnä dïmürä de didi ngwüjï ngwümnä, aar be gïꞌtïnï dïmürä de didi yiima yidi midi gwüngün gwudi gwurꞌtaling. ¹⁷Ndi ari yündäjïnä gitabanu gidi Ngwaalu yaru nu,

“Nga gwuru dirꞌdal yomonalu gwurꞌtal,

nono Mälïkï Jadiging.”7.17 Mäjïmür 110.4

¹⁸Ngwujaꞌri ngwudi yobo gwerre, ngwuma gïꞌtïnï gay geꞌte ndi ari gwamiꞌratu gwaꞌti mbutu giyiiru ¹⁹ndi ari yobo yaꞌti ya mbütïyï yiꞌral yere, a be gaji geꞌte geꞌte, liminje ätädä geꞌtajing gwujayana gwunje ꞌdonggaji Ngwaalu.

²⁰Yiꞌral giyee yaꞌti ärrïnälü no, yïmïꞌrïdäär ye yiꞌrany! Ngwurꞌdal ngwoo ngwuru ngwügüürnä ngwudi Lawi ngwaꞌti aar je mïꞌrïcä yiꞌrany, ²¹a be nginde gwani Kirictu gwuru dirꞌdal mïꞌrï gwe yiꞌrany anni ma Ngwaalu ci nu,

“Deleny diru Ngwaalu dïmïꞌrïdï yiꞌrany

na nginde gwaꞌti gwa gwäꞌrï ngwujaꞌri ngwüngün,

‘Nga gwuru dirꞌdal gwurꞌtal.’”7.21 Mäjïmür 110.4

²²Mïꞌrï gwe yiꞌrany nggwee, Yicu gwuma ru änïjälü gwudi gekajidi gwanni gwujayana.

²³Kaji nggee yima ji ndi ari ngwurꞌdal ngwuju ngwonyadu ngwuru ngwügüürnä ngwudi Lawi, a be anni aaꞌti je yiꞌrany gäbïcä ndi ape yirꞌdala aar jalu gwurꞌtal, ²⁴a be Yicu gwumidu gwurꞌtal, nginde gwapu yirꞌdala yidi gwurꞌtaling. ²⁵Yäy gu no, nginde gwätï yiima ndi mbütïyï gïlängïdïyïng ngwüjü ngwanni ngwadi ila Ngwaalu nginde gwe, ndi ari nginde nggwo gwumidu gwurꞌtal ndi mandi ꞌdengge ngwotaci Ngwaalingalu gwani alanga.

²⁶Dirꞌdal danni diru giꞌra diru gu no, dati nje gïꞌtïjï buping gwege, nginde gwa ru gwanni gwujuꞌru, gwujaw nono, Ngwaalu ngwuma äbrï Yicung ngwüjänü ngwanni ngwuki, ngwallijala kerala. ²⁷Gwäꞌtüdï nono dirꞌdala ndoo danni diru giꞌra, nginde gwaꞌti ätï ndi mïꞌrïnï nono giyomon giyomon, gwerre gwerre gwani ke gwüngün, ngwube oꞌre ngwani ke gwudi ngwüjï. Nginde gwümïꞌrïnä nono gomonanu geꞌte pu gwani ke gwegen kaji ganni giming ge mïꞌrïnï nono ligoꞌro le lüngün. ²⁸Ndi ari yobo yati alliji ngwüjü ngwanni ngwamiꞌratu aar ru ngwurꞌdal ngwanni ngwuru yiꞌra a be mïꞌrï yiꞌrany gwudi Ngwaalu gwanni gwujana giyobo, gwallija Gïjü güngün ganni gimbutu giyirꞌdal gwurꞌtal.

Dirꞌdal danni diru giꞌra gidi gekajidi gwanni gwuyang

¹Ngwujaꞌri ngwanni ngwadi ar ngwe ari ngene ngwuru ngwee, ndi ari alanga lätï dirꞌdala danni diru giꞌra diru gu no, danni dijalu kaama ngwuduꞌri ngwudi Ngwaalu ngwuru Deleny kerala. ²A nginde gwuru dïnäd dani Yicu gwanni gwäpïjä Ngwaalinga yirꞌdala ngwaalu ngwanni ngwuru gäꞌtä ꞌdidanu a Deleny ru digegeꞌta, gaꞌti gïꞌtïnä dïjï de dümnä.

³Dirꞌdal danni diru giꞌra dere dati aar alliji ngwügïꞌtïjï Ngwaalinga angidajing na mïꞌrïnï nono gwudi ngwüjï na gu no yiru gu yeꞌte yeꞌte gidirꞌdal ndee ndi ätï yiꞌral yani ligoꞌro lüngün ꞌto ndi gätïjï Ngwaalingalu. ⁴Adinari gwuru gwudi dïyängälü, gwaꞌti gwadi ru dirꞌdal, ndi ari ngwüjï ngwuju ngwanni ngwati gatu angidajingalu anaku ondaja gu yobo yidi Müjä. ⁵Ngwati ape yiiru giyee yanni yiru ngwüꞌrïmbïl aar ru diil didi gäꞌtä ganni giru ꞌdidanu nggo kerala. Yiru gu yeꞌte yeꞌte anaku gaji gidi Müjä. Anni mung ru gwadi pä gäꞌtä ganni gijuꞌru, gwuca Ngwaalu, “Diwayina gu ndi ari nga geꞌte yiꞌral ꞌdar aar oꞌrani yiꞌral anaku enggacara je gu Ngwaalu kenala.”8.5 Gwuruj 25.40⁶A be yiiru yanni yätädï je Ngwaalu Yicung, yipana giyiiru yegen anaku pana gu gekajidi gwanni gwurung gu dartan ndi gekajidi gwanni gwuꞌrin, na yïgïꞌtïnä ngwujaꞌri ngwe ngwujayana ngwaru ngwe Ngwaalu.

⁷Ndi ari adinari yere yaꞌti yiju yiki ndi gekajidi gwudi gwerreng, gay gaꞌti ba be gadi ji gani gekajidi nggwee gwuyang. ⁸A be Ngwaalu ngwänggädï keng gwudi ngwüjï ngwube ari,

“Gaji nggo gïndï

äny gwa geꞌte gekajiding gwuyang ngwüjï

ngwe ngwudi Yïjïräyïl

na ngwüjï ngwe ngwudi Yäwüdä.

⁹Gwaꞌti gwa ru nono gwanni gwugeꞌteny gwerre ngwügüürnängä ngwe ngwegen

kaji ganni giminje ge määtä guy ge

nje okta nje ꞌtüyä ken gani Mijir,

ndi ari ngindenga laꞌti rucu gekajiding gwüny ligor leꞌte pu,

a liminje gwürläcï luꞌra.

¹⁰Gekajidi gwuru nggwee gwanni gwadi nyi geꞌte ngwüjï ngwe ngwudi Yïjïräyïl

ma gaji ele nggone, a gu Deleny ari.

Äny gwa geꞌte yobo yüny giyiꞌranyanu yegen

na nje ulli giyigoranu yegen.

Äny gwa ru Ngwaalu ngwegen,

na ngindenga la ru ngwüjï ngwüny.

¹¹Gwere gwaꞌti ba be ngwenggaci dïjü dijacidaar de,

na gwere gwaꞌti ba be gwa enggaci gwenggen ngwuci, ‘Lïngïdï Delenya,’

ndi ari ngindenga ꞌdar liny lenge,

lanni lokana ꞌdenggenanu na lanni lipana ꞌdenggegenanu.

¹²Ndi ari linje düdänïjänü gwani ke gwegen

na la ꞌti ba be linje düwäyïnïjï keng gwegen.”8.12 Ärmïyä 31.31–34

¹³Ngwaalu ngwuma ari gekajiding nggwee gwuru gwanni “gwuyang,” nginde gwuming ape nggwoo gwuju gwerre gwuming ruji gwuꞌrin. Na gwanni gwuru gwuꞌrin ngwuru yïmäyïn, nggwo gito gwadi ele ndi dudi.

¹A be gekajidi gwudi gwerreng gwätï dïmürä didi äpïjï Ngwaalinga yobo na ngwaalu ngwudi yobo ꞌto gïdïyängälü. ²Gäꞌtä gïpänä ngwaalu ngwoo ngwudi yobo. Poor kubanu gidi Gäꞌtä, gätï gudina gidi lamba, a gu dümbür ji a gu yon yidi gatalu ji, ngwaalu ngwee, ngwucaar je Ngwaalu ngwanni Ngwujuꞌru. ³Giluꞌranu ngwaalu ngwudi Gäꞌtä ngwanni ngwüjädï gïdrü ngwüꞌrïdäär jänü dired de danni düllälü, ngwucaar je ngwaalu ngwanni Ngwujuꞌrana. ⁴Dagad diju gu didi yilun dïgïꞌtïnä dab de a gu Dïmbür ji didi gekajidi dïbïꞌrüjïnä dab de. Dümbür ndee, diju gu gimo giru dab gätï ngwonyanu ngwudi eny ngwani män, na duura didi Aruun danni didogana länï lïgïnyä, yoꞌrr yiru yimindi yanni yüllïnä gu ngwujaꞌri ngwudi gekajidi. ⁵Gïdïmbürälä ndoo, ngwüꞌrïmbïl ngwudi yïꞌrr rom yidi näjï yicaar je Järïbïm yiju gu aar ïlädä ngwaalingalu ngwudi düdänïjänü gwudi ke. Gaji gaꞌti ndi inggidi yiꞌral giyee yere yere gweneno.

⁶Anni ma aar gu gegeꞌte yiꞌral ku aar gu ele no, ati ngwurꞌdal änï giyomon giyomon ngwaalu ngwoo ngwüjädälü poor ati aar gu ape yiiru yidi yirꞌdal. ⁷Ati be dirꞌdal danni diru giꞌra ru ꞌdogo dati änï ngwaalu ngwoo ngwüjädï giluꞌru, ating gu änï ꞌdogo gomonanu geꞌte pu gïdïdlä, ating ꞌti ändï aꞌtur ngwuy ngwanu, ating be änï yïn ye yanni yating je gatalu yani ligoꞌro lüngün na yani ke gwudi ngwüjï ngwanni ngwati ärrï yiꞌral yanni yiki laꞌti gu lïngïdï. ⁸Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru linggida dïmürä de ndee ndi ari alanga laꞌti la änï ngwaalu ngwanni Ngwujuꞌrana manari gäꞌtä gidi äpïjï Ngwaalinga yobo gidi gwerreng nggona giju. ⁹Yiru dïꞌrïmbïl ndi aar nje enggaci gweneno ndi ari angidaji na mïꞌrïnï nono gwanni gwati aar gatalu, gwaꞌti burna ndi juꞌriyi ligor nono lidi dïjï danni dati äpïjï Ngwaalu yobo.

¹⁰Gwani ꞌdogo yiꞌral yidi eny na ïyï na yonyadanu yiꞌter yani dïmürä didi uni nono poor aar ru dïmürä ndi äpïnï ꞌdi a gaji ila gidi yirꞌdal gïdïꞌrïny danni diyang.

Gekajidi yïn ye yidi Yicu

¹¹A be anni ma Kirictu ila gwuru dirꞌdal danni diru giꞌra gidi yiꞌral yanni yijaw giyee ngene, nginde gwuma änï käꞌtänü gojemana gimbutu gaꞌti gïꞌtïnä ngwuy ngwe ngwudi dïjï dümnä. Gäꞌtüdï gong gïdïdlä, nggo kerala. ¹²Gwaꞌti ändï yïn ye yidi yüwä na yïndrï, gwändï ngwaalu ngwoo Ngwujuꞌrana gomonanu geꞌte pu bupud yïn ye yidi ligoꞌro lüngün. Aar nje ye üꞌrälü giyirna yidi yiꞌrany nunnu ar gu mida gwurꞌtal. ¹³Yïn yidi yüwä na yïndrï na ngwaaru ngwudi yïndrï yuꞌdu aar ngwe gwürä ngwüjü ngwürngü lingina aar juꞌriyi lingina nono poor. ¹⁴Manari giyee yiru gu no, ya be ruꞌtana yanni yärrïnä yïn ye yidi Kirictu. Lïgïꞌrïm le lidi gwurꞌtaling, gwügätï ligoꞌro lüngün ngwuru mïꞌrïnï nono gwanni gwumbutu Ngwaalu. Yïn yüngün ya juꞌriyi yigor yege giyiꞌral yanni yati apa yiꞌrany, nunnu ar äpïjï Ngwaalinga yiiru ngwanni ngwumidu!

¹⁵Yiru giyee yanni yïgäbïcä Kirictung ngwuji gidiliganu aar nje gekajidi Ngwaalinga le gekajiding gwanni gwuyang, nunnu alanga lanni lurnida je Ngwaalu, ar ape yuꞌrina yidi gwurꞌtaling yanni yaru ye. Ndi ari Kirictu gwärrü yiꞌral giyee ngwayi aar nje üꞌrälü ndi ke gwanni gwuma äpïnï kaji gidi gekajidi gwudi gwerreng.

¹⁶Ma dïjï oladani ngwüjü ngwujaꞌri ngwe ngwani yuꞌrin yüngün mung ayi, ngwati je ꞌti ngwüjï geꞌta giyiiru ꞌdi a inggidi ji ndi ari dïjï dima ayi. ¹⁷Ndi ari ola gwadi ru yiima ꞌdogo manari dïjï dima ayi, ngwati aar je ꞌti geꞌta giyiiru manari dïjï ndoo daru gu ndo dimidu.

¹⁸Yiru gu no, ndi ari gekajidi gwudi Ngwaalu gwudi gwerreng, gwaꞌti ꞌdïꞌrü yiiru ye ꞌdi aar gwürä yïn ye gwerre gwerre. ¹⁹Yilinginna ndi ari Müjä anni mung ülïjï ngwüjü ngwujaꞌri ngwudi yobo ꞌdar, ngwube ape yïnä yidi yïndrï na yidi yüwä ngwuje rtaji yaanu ngwugu ülläjï ngwola ngwanni ngwuri dirula de didirun ngwuye gwürä gitab gidi yobo ngwuye gwürä ngwüjü. ²⁰Ngwari, “Yïn giyee yiru yidi gekajidi gwanni gwucara je gwe Ngwaalu ndi ari ngaa rime.”9.20 Gwuruj 24.6–8²¹A Müjä gwürä ꞌto gäꞌtä na ngwügwürä ngwony ꞌdar ngenone ngwanni ngwati aar ngwe ape dïmürä didi gäꞌtä.

Yicu gwuru mïꞌrïnï nono gwanni gwumbutu

^22-23Yiru gu ndi ari yobo yati bupi ngwong ꞌdar ngwanni ngwuru ngwüꞌrïmbïl ngwudi ngwong kerala, aar gäꞌrïnï yïn ye, ndi ari ma ꞌti yïn ïrädälü, düdänïjänü gwati ꞌti. Na anaku ati gu gäꞌtä gidi dïyängälü mïnï ndi ar gwürä yïn ye yidi yïndrï na yüwä aar je juꞌriyi nono ꞌdogo dïmürä de ndee, a be gäꞌtä ganni giru ꞌdidanu ga mïnï mïꞌrïnïng nono gwudi yïn ꞌto yanni yipana ndi mïꞌrï nonon gwudi yïn yidi yïndrï na yüwä.

²⁴Ndi ari Kirictu gwaꞌti ändï ngwaalu ngwanni Ngwujuꞌrana ngwudi dïyängälü ngwanni ngwugeꞌtaar je ngwuy ngwe ngwudi ngwüjï ngwümnä ngwuru ꞌdogo dïꞌrïmbïl didi gäꞌtä ganni giru ꞌdidanu, a be nginde änï kerala, nunnu ngwuru mandi ngwaalu ngwege ngwäyänü Ngwaalu. ²⁵Na nginde gwaꞌti ändï kerala ndi mïꞌrï nono ligoꞌro le lüngün ndi gätïjï Ngwaalingalu mana na mana anaku ati gu dirꞌdal danni diru giꞌra änï ngwüdlä ngwüdlä ngwaalu ngwanni Ngwujuꞌrana yïn ye yanni yäꞌtüdï yüngün.

²⁶Adinari yiru gu, yadi be büpïnï ndi Kirictu ndi mïꞌrïnï nono ligoꞌro lüngün giyomon pïd pïd ꞌtuꞌtu anaku gïꞌtïnä gu dïdlä! A be gweneno gwuma ꞌtädälü gwodan gomonan geꞌte pu bupud ngwüdlä ngwee nunnu ngwäbrï ke gwudi ngwüjï yiꞌrany ye yüngün. ²⁷Anaku rar gu ndi ari dïjï dümnä dati ayi gomonanu geꞌte pu, a be Ngwaalu pïcï yelenya, ²⁸no ꞌto Kirictu gwümïꞌrïnäär gwe nono gomon geꞌte pu ndi ari ngwape keng gwudi ngwüjï ngwonyadu. Na gwadi ꞌtädälü mana, gwäꞌtüdï ba be gwadi oꞌrada ndi ke gwudi ngwüjï, a be gwadi oꞌrada ndi gïlängïdïyï ngwüjü ꞌdar ngwanni ngwüdünïcä.

Mïꞌrïnï nono gwudi Kirictu gomon geꞌte pu

¹Yobo yanni yätädï je Ngwaalu Müjäng yiru ꞌdogo dïꞌrïmbïl ngene gïdïyängälü didi yiꞌral yanni yijaw yanni giyo yïndï. Yäꞌtüdï yiꞌral yanni yiru ꞌdiꞌdanu yiꞌra ye yegen. Yobo yaꞌti ätï yiima gwuꞌren ndi mbütïyï ngwüjü aꞌtur ngwanni ngwati ꞌdonggaca Ngwaalinga mïꞌrïnï gwe nono aar gu gwäꞌrïꞌtäjänü ngwüdlä ngwüdlä. ²Adinari yätï yiima, mïꞌrïnï nono nggwee gwaꞌti gwaadi aar dünäjï ndi gätïjï Ngwaalingalo? Ndi ari ngwüjï ngwanni ngwati äpïjï Ngwaalinga yobo, ngwaadi gäꞌrïnï gomonanu geꞌte pu bupud ngwaꞌti ba be ngwaadi ïcïnädä giyiꞌral yere yegen yanni yiki. ³A be yiru gu ndi ari mïꞌrïnï nono ngwati gwäꞌrïꞌtänänü ngwüdlä ngwüdlä ngwuje diwayiniyi keng gwegen ⁴ndi ari yïn yidi yïndrï na yüwä yaꞌti ya äbrï keng kayanu gwudi dïjï.

⁵Yäy gu no, anni ma Kirictu ila gïdïdlä, gwondaja ngwari,

“Mïꞌrïnï nono na gatalu gwaꞌti ang jädänü,

a be ngwanginu ru ngwanni ngwuminje gïꞌtïjï.

⁶Mïꞌrïnï nono gwudi deꞌreny na gwudi keng

gwaꞌti ang jädänü.

⁷Nyi be ari, ‘Äny nggwee,

äny gwïndädï ndi ape buping gwunga gwani Ngwaalu,

anaku üllïnär gu kitabanu gwani äny.’”10.7 Mäjïmür 40.6–8

⁸Gwerre gwerre nginde gwaru nu, “Mïꞌrïnï nono na gatalu, na deꞌreny na mïꞌrïnï nono gwudi ke, gwaꞌti ang jädänü aar ang ꞌti jädänü.” Nginde gwaru ngwujaꞌri ngwee no anni ari yobo yati ari aar äpïnï. ⁹Ngwube oꞌre ngwari, “Äny nggwee, äny gwïndädï ndi ape buping gwunga.” Nginde yiming je äbrï yele yiju gwerre yiming je geꞌtaji gay geꞌte yiming je geꞌte giyoo yanni yima ila gwodan. ¹⁰Ndi ari Yicu Kirictu gwärrü yiꞌral yanni yibupa je Ngwaalu nding je ärrï, yanni yima aar nje ye juꞌriyi nono mïꞌrïnï gwe nono gwudi ngwanginu ngwüngün ngwanni ngwuma gïꞌtïnï gomonanu geꞌte pu ꞌdar.

¹¹Giyomon giyomon, dirꞌdal dati dünälä ngwape yirꞌdala yani yobo yidi Ngwaalu ati je gu gwäꞌräjï mïꞌrïnï gwe nono gweꞌte gweꞌte ngwanni ngwati ꞌti äbrä keng kayanu gwudi dïjï. ¹²A be anni ma dirꞌdal ndee dani Kirictu gatu mïꞌrïnïng nono nggwee gomonanu geꞌte pu ꞌdar, nginde gwuma jalu kaama gidi Ngwaalu. ¹³ꞌTuꞌtu kaji nggoo, nggwo be ndi ombaci gomon ganni gadi ge Ngwaalu gäbïcï ngwuroꞌta güwänälü güngün gora ge, ¹⁴ndi ari mïꞌrïnï gwe nono gomonanu geꞌte pu, nginde gwuma mbütïyï ngwüjü gwurꞌtal ngwanni ngwuming je juꞌriyi.

¹⁵Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru londaci nje ꞌto ngwujaꞌri ngwee. Laru gwerre gwerre Deleny daru nu,

¹⁶“Gekajidi gwuru nggwee gwanni gwadi nyii le gekajidi ma gaji ila

äny gwa geꞌte yobo yüny giyigoranu yegen

na yinje ulli giyaꞌranyanu yegen.” 10.16 Ärmïyä 31.33

¹⁷Ngwoꞌre ngwugendaji ngwari,

“Ke gwegen na apepe gwegen gwanni gwaꞌti ïndï kayalu

gwaꞌta be gwung diwayini mana.”

¹⁸Na manari yiꞌral giyee yima aar je düdänïjänü, mïꞌrïnï nono gwere gwaꞌta be gwa ji mana gwani ke.

Urnidi ndi orꞌtemaji na arngani

¹⁹Yäy gu no ngwänggärï, a la be gatu linginalu ndi änï ngwaalanu ngwanni Ngwujuꞌrana yïn ye yidi Yicu. ²⁰Gay ge ganni giyang gïgïꞌtïjär nje ngwanginu ngwe ngwüngün ngwanni ngwo ngwumidu. ²¹A gu no, a lätï dirꞌdala danni dipa didi ngwuꞌdun ngwudi Ngwaalu. ²²Ar be ꞌdonggaci Ngwaalinga yigor ye ꞌdiꞌdidanu yïcïnänü gwulleny ämnï gwe Ngwaalu yigor ye yege yanni yima aar je gwürä aar gäꞌrïnï giyiꞌral yanni yiki na ngwanginu ngwege ngwanni ngwuma üyïnï yaw ye yanni yijuꞌru. ²³Ar be mätïnälü mama ndi geꞌtaji gwanni gwati ar gwe ondaji, ndi ari Ngwaalu ngwanni gwaru ngwujaꞌri, ngwuru ligor leꞌte pu. ²⁴Ar be ïrïyï ngwäyälü ngwujaꞌri ngwanni ngwadi nje gäbïcï ar ojemajidi nono ndi ämnäjïdï na ngwaalu ngwudi ape yiiru yanni yijaw. ²⁵Aaꞌti a la gatani acajiding gwüpäng, anaku loko lanni lima gu äbräjï, ar be ojemajidi nono ar gu eladani gweere anni lïngïdär ndi ari gomon nggo ganni gadi ge Ngwaalu pïcï ngwüjü yelenya, gima ja gito.

²⁶Manari a lima ji ndi elellalu mbar ndi ärrï yiꞌral yanni yiki, anni ma ar lenge ngwujaꞌri ngwanni ngwuru ꞌdidanu ngwenggacaar nje Ngwaalu, mïꞌrïnï nono gwere gwaꞌta be gwani ke gwege. ²⁷A la be dünïcï ꞌdogo ndi aar nje gwe Ngwaalu obalu obalu gwe gwanni gwuru yedeny gwudi lïgä lanni ladi uꞌdiyi ngwüjü ngwanni ngwuru güwän gidi Ngwaalu. ²⁸Nga nga lïlïngïdï ndi ari yobo yidi Müjä gïdïjï danni dima je kiyi, dati je ꞌti ïnädï dati aar ꞌrinye ma gu ngwüjï ari rom (2) na täꞌrïl (3). ²⁹Ya be ruꞌtana Ngwaalu gïdïjï ma de Ngwaalu obalu manari dima obe Gïjü gidi Ngwaalu gora ge danni dima engga yïnä ꞌtur yidi gekajidi yanni yïgäꞌrïdï nje na nginde gwanni gwuma lo Lïgïꞌrïmä lanni lati nje äpïjä yïmïꞌrä yidi Ngwaalu? ³⁰Ndi ari gwülïngïdär gwanni gwaru nu, “Yüny yiru ndi gwalli yiꞌra. Nggwa gwalli dämjä,”10.30 Täjïnïyä 32.35 na mana, “Deleny da obalu ngwüjü ngwe ngwüngün.”10.30 Täjïnïyä 32.36³¹Yiki gwulleny ndi ïꞌdï kuyanu gidi Ngwaalu ngwanni ngwumidu.

³²Diwayinar yomon yidi gwerreng yanni yima ele, yanni yima ara je gu buri üllänü gwudi ämnï Ngwaalu Yicu gwe, anni ma gu mätïnälü ndi enati gwupa gija ge giyiꞌrendenyanu. ³³Kaji geꞌte lïllüdïnä giyebedalu ara je übïnälü, na kaji goko ngaa le dünä lanni lärrä je gu no yïrïgïnä. ³⁴Ara je ïnä lanni liju giyirna ngaa ämnï lijayanu ndi ara je apada ngwony ngwalu nunnu ngaa lïlïngïdï ndi ari ngaa lätï yuꞌrina kerala yanni yijayana yidi gwurꞌtaling.

³⁵Yäy gu no, aaꞌti ngaa la gatu ïcïnïngänü gwalu mbüny, ngaa laji la mbuji guꞌru gïnänü. ³⁶Ngaa libupa ndi määtä yigor yalu, ndi ari manari ngaa ärrï buping gwudi Ngwaalu, ngaa la mbuji ngwujaꞌri ngwanni ngwaru ngwe. ³⁷Ndi ari yitab yaru gito gwuru ꞌdogo gwoko gwulleny,

“Nginde gwanni nggwo gwadi ila,

nggwo gwïndï gwaꞌti gwa jana.

³⁸A be gwüny gwanni gwüdünälü, gwa elelle ämnï gwe Ngwaalu.

Na manari gwuma oꞌra gwodan,

gwaꞌti gwuny jadanu.”10.38 Äbäküg 2.3–4

³⁹A be alanga läꞌtüdï ngwüjï ngwanni ngwüꞌrädï gwodan ar dudi, ar be ru ngwüjï ngwanni ngwämnä Ngwaalu ar gïlängïdïnï.

Ämnï gwe Ngwaalu

¹Ämnï Ngwaalu gwani ïcïnänü ꞌdiꞌdidanu na dünïcï gwani yiꞌral yanni yati ꞌti enggana ngwäy ngwe. ²Ndi ari ngwüjï ngwudi gwerreng ngwätï ämnïng Ngwaalu, aar be jada Ngwaalinganu.

³Ämnï gwe Ngwaalu a lïlïngïdï ndi ari dïdlä ꞌdar dïgïꞌtïnä ngwujaꞌri ngwe ngwudi Ngwaalu. No ngwong ꞌdar gïdïdlä ngwanni ngwenggana, ngwügïꞌtïnä ngwong ngwanni ngwaꞌti enggana.

⁴Ämnï gwe Ngwaalu Äbïïl ngwügätïjï Ngwaalingalu mïꞌrïnïng nono gwujayana ndi mïꞌrïnï nono na gatalu gwudi gwenggen gwani Gayin. Yiru yanni yïgäbïcä Äbïlïng aar gwe be ari gwuru dïjï dïdünälü anni ma Ngwaalu gwondaji jayi gwe gwudi gatalu gwüngün na ämnï gwe Ngwaalu. Gwuma ayi a be ämnï gwe Ngwaalu gwüngün nggwona gwati aar gwe ondaji Äbïïl gwuma ayi ꞌtuꞌtu jadu.

⁵Ämnï gwe Ngwaalu, Akunug gwuma gatani dïdläyü ngwüꞌdïꞌrï ngwele kerala gwumidu aaꞌti yiꞌrany akana nono. Aar ꞌti mbuja ndi ari gwuma Ngwaalu ape. Ndi ari gwerre gwerre ndi aar ape, gwondaja gwe yitab ndi ari gwuru dïjï danni dïjädï Ngwaalinganu. ⁶Manari nga gwaꞌti ätï ämnïng Ngwaalu, nga gwaꞌti gwa burni ndi olati ndi jayiyi Ngwaalinganu. Ndi ari dïjï danni dadi ila Ngwaalu, gwerre gwerre ngwämnï Ngwaalu ndi ari Ngwaalu ngwo na ndi ari ngwati ätädä ngwüjü ngwanni ngwati bupi ꞌdünggüngün ꞌdiꞌdidanu.

⁷Ämnï gwe Ngwaalu ꞌto gwudi Nuuwa, gaji ganni gima ge Ngwaalu ondaci yiꞌral ye yanni yiki yadi ele ndi ji yaꞌting je na änggädï, a yedeny eny ngwuꞌdengenaji Ngwaalinga, ngwoda bälükä gwupa, gwanni gwuma gïlängïdïyï ngwüjü ngwüngün. Na ämnï gwe gwüngün Ngwaalu, ngwobalu ngwüjï ngwe ngwudi dïdlä, ngwuru gwuma ape yuꞌrina yidi ngwüjï ngwanni ngwüdünälü gwanni gwati ila ämnï gwe Ngwaalu.

⁸Ämnï gwe Ngwaalu, Äbräyïm gwuꞌdengenaca Ngwaalinga, anni urnidaar ngwüꞌdïꞌrï ngwugatani geno güngün ngwele ken giꞌter ganni gica ge Ngwaalu ndi ari ga aar ätädä yuꞌrina, gwuma ꞌdïꞌrï ngwele ngwaalu ngwaꞌting je lïngïdï ngwüjädï ne. ⁹Ämnï gwe Ngwaalu, nginde gwuju ken nggoo nono mung ru dïrnü ken gidi ngwüjï ngwuꞌter a mine Ngwaalu ru ngwuca gading ätädä ngindeng. Ating ji gïyäꞌtänü a gu Ijaaginga Yagub gwe ji lanni gwati aar le ape yuꞌrina yanni yaru ye Ngwaalu. ¹⁰Ndi ari nginde gwügätädï kündär ngwäyänü ganni gätï yidingo Ngwaalu ngwuru ngwugeꞌta aar oda.

¹¹Ämnï gwe Ngwaalu ꞌto, a daw düngün dani Jarra gwanni gwuru dïmäyïn ngwuru gurrum burni ndi lenge ndi ari gwänggädï ndi ari Ngwaalu ngwanni ngwaru ngwujaꞌri, ngwuru ligor leꞌte pu. ¹²Na a gu no gïdïjï ndee deꞌte pu aar lenge Äbräyïm gwe anaku rung gu dïmäyïn gwaꞌti ba be ätï yiima ndi lenge yïjü yonyadu ꞌdi aar ru nono yuurrumu kerala na nono dïjïcïrä gidibirta danni dati ꞌti da düꞌränä.

¹³Ngwüjï ngwee ꞌdar ngwuju na ndi elelle ämnï gwe Ngwaalu gwerre gwerre ndi aar ayi. Ngwaꞌti apu ngwujaꞌri ngwanni ngwuca je ngwe Ngwaalu, ngwänggädäär je ꞌdogo ngwola ngwaalinganu aar je ape giyigoranu. Aar ämnädä ndi ari liru ꞌter aar ru ngwïrnü ngene gïdïyängälü. ¹⁴Ngwüjï ngwanni ngwati gu ari yiꞌral no, ngwülïngïdï ndi ari ngindenga gilo ndi dünïcï geno gegen ganni gadi aar gu ji. ¹⁵Adinari liju ndi ïräjï ngwäy ken ngene gïdïyängälü ganni gima aar gatani, laadi gu be mbojaji gay ndi oꞌraci. ¹⁶Aar be manni ji ndi mïnï geno ganni gijayana gidi gerala. Yäy gu no, Ngwaalu ngwaꞌti je yaaru apu ndi aar ci Ngwaalu ngwegen ndi ari ngwuming je gïꞌtïjä gündärä mama.

¹⁷Ämnï gwe Ngwaalu gwudi Äbräyïm, ngwügäbïcï anni ma Ngwaalu ïdäjï, ngwape gïjü güngün gani Ijaag ngwümïnï nding ge mïꞌrïnï nono ngwügätïjï Ngwaalingalu. Ngwube ru ngwanni gwapu ngwujaꞌri ngwuca ngwe Ngwaalu ngwube mïnï ndi mïꞌrïnï nono gïjï ge güngün ꞌdogo giru geꞌte pu ngwügätïjï Ngwaalingalu.

¹⁸Nginde gwülïngïdï gu ndi ari gwuca Ngwaalu, “Ndi Ijaag nga gwadi ätï gilinge ganni garu nyi ge.”11.18 Täküwïn 21.12¹⁹A be Äbräyïm geꞌte ndi ari Ngwaalu ngwätï yiima yanni yadi ꞌdïꞌrïyä dïjü dayu mana. Na yima gu ru ꞌdidanu ndi ari Äbräyïm gwuma gwäꞌrä Ijaaging giyiꞌranyanu na yiꞌral giyee yiru giꞌremna.

²⁰Ämnï gwe Ngwaalu, a Ijaag onjaci Yagubinga je Yiiju gwe gwani elelle gwegen gwudi gweereng.

²¹Ämnï gwe Ngwaalu, a Yagub gwüdïrnädï kibro ngwukwuci Ngwaalinganu gwadi ayi ngwonjaci yïjü yidi Yüjïb rom (2).11.21 Täküwïn 47.31

²²Ämnï gwe Ngwaalu, Yüjïb anni mung ji gito gwadi ayi, ngwondajani gwani ꞌtü ngwudi Yïjïräyïl ken gani Mijir ngwuje ondacani gwani yuya yüngün aar je apani.

²³Ämnï gwe Ngwaalu papanga nanni gwe lidi Müjä anni ma aar lenge Müjäng aar ape aar änïjälü ngwätï ngwüüwäyü täꞌrïl, ndi ari gwänggädäär gwäꞌtüdï ꞌtur, a je ꞌti yedeny ïtï ngwujaꞌri ngwudi deleny.

²⁴Ämnï gwe Ngwaalu, Müjä anni mung pe ngwuꞌdonya ndi aar ci gwuru gïjï gidi gera gidi deleny didi Mijiring. ²⁵A nginde ämnï ndi aar acajidi giyeꞌrendenyanu yidi yïnäd ngwüjï ngwe ngwudi Ngwaalu ndi ari ngwuji ndi jayanu gwudi ke gwobla gajanu. ²⁶Nginde gwänggädï ndi ari ji gïyïrïgïnä gwani nginde gwudi Ngwaalu gwanni Gwubrutaar yelenya, yipana guꞌru giyuꞌrin yidi Mijiring ndi ari gwombajidu kuꞌru güngün gweere ganni gïdünïcä. ²⁷Ämnï gwe Ngwaalu gwüngün, ngwugatani Mijiring aaꞌti yedeny ïtï küündä gidi deleny didi Mijiring ngwüꞌdïꞌrï ngwele ndi ari gwänggädï Ngwaalinga ngwanni ngwaꞌti enggana. ²⁸Ämnï gwe Ngwaalu gwüngün, a Müjä enggaci ngwüjü awa ndi ape dïmürä didi Dambdani na gwürä gwudi yïn nunnu yiꞌrany yanni yïꞌrïnyïtï yïjü yanni yiru yiꞌra yidi Ngwumijir, aaꞌti ya akani yïjü nono yanni yiru yiꞌra yidi Yïjïräyïl.11.28 Gwuruj 12.12–13

²⁹Ämnï gwe Ngwaalu, a ngwüjï ꞌdar üꞌrü yaanu yidi Bar Alamring nono ma aar ele gïdïyängälü dundalu. A be anni ma ngwüjï ngwudi Mijiring mïnï ndi aar je gwuji, a je yaw ïꞌdätïyï ꞌdar aar ayi.

³⁰Ämnï gwe Ngwaalu gwegen, aar gäbïcï yundiꞌru yidi Ariyang aar ïꞌdï anni ma aar je landajalu aar je rekajalu yomonanu kwoꞌra täꞌrïl (7).

³¹Na ämnï gwe Ngwaalu, daw diru dedr dani Riyab anni mung ämnï ndi ülläjï ngwujimidalu ngwudi Yïjïräyïl yïrnü ngwanni ngwïndï ndi ombaji genanu, nginde gwuma aar ꞌrïnyïtï ngwüjïngä le ngwanni ngwünyürtïjä Ngwaalinganu.

³²Na yiru ange mana yonyadu yadi nyi ye ari? Gaji gaꞌti ndi nyi ondaji gwani Jiduun na Baarag na Jämïjün na Yapta na Däwüd na Jämüwïl na ngwïjïr, ³³ämnï gwe Ngwaalu gwegen, aar dami yelenya, aar übïdïyï ngwüjänü, aar ape guꞌru ganni gica je ge Ngwaalu, aar gäbïcï ngwiira aar määtä ngwulem. ³⁴Aar ꞌrinye yiima yidi lïgä na aar mbuji yiima ꞌto aar abri aar je ꞌti ꞌrïnyïtï. Ndi amiꞌrati gwegen, aar je ätädä yiima aar ru ngwongor ngwojema nono gïyääränü aar dïnyï ngwongora ngwudi yen poor.

³⁵Ämnï gwe Ngwaalu, ngwaw ngwoko gwäꞌrï ngwüjü ngwegen mana gwanni ngwayu aar ꞌdïꞌrälü mana ngwumidu. Na loko aar je pï ꞌdi aar ayi aar ꞌdonya ndi aar je gatalu ndi ari ngindenga lïlïngïdï ndi ari la mbuji guꞌru gidi ꞌdïꞌrï ndi midi gwanni gwujayana. ³⁶Loko lima aar je ärï ngwïmä aar je pï ngwacal ngwe na loko aar je ummi aar je gekajalu korkon. ³⁷Loko aar je aci yoꞌrr ye aar ayi na loko aar je üꞌränü rom aar je ꞌrinye na loko aar je pï yalal ye aar je ꞌrinye. Aar elellalu ligenna ngwurna ngwudi ngwangal na yooꞌra, aar nyangiralu, aar je übïnälü aar je ärrï yïrïgïnä. ³⁸Ngwüjï ngwee ngwujaw ꞌdi aaꞌti dïdlä ndee diki rüdï ngwaalu ngwädï je ngwäy, aar ꞌräꞌrälü gïtäny poor, giyenala ngwubanganu na ngwïyänü gïdïyängänü.

³⁹Ngwüjï ngwee ꞌdar, ngwondaja ngwe Ngwaalu gwani ämnï Ngwaalu gwegen a be daꞌti danni dapu guꞌru ngwujaꞌri ngwanni ngwuca je ngwe Ngwaalu. ⁴⁰Ngwaalu ngwugegeꞌta yiꞌral yanni yijayana nunnu ꞌdogo aji a nje le Ngwaalu mbütïyï gwüpäng ngindenga le.

Ngwaalu ngwati reraji yïjü yüngün

¹Yäy gu no, anni ätär ngwüjü ngwee ngwonyadu ngwanni ngwinggidu ämnï gwe Ngwaalu gwegen, ngwo ngwiye nje, gäbïcär be ar gatu ꞌto yiꞌralalu ꞌdar mbüny yanni yati nje ümnïcï ar je gatana ꞌdar yanni yiki yanni yati nje gwüꞌrïnggïlïyï torneny, ar dokalata kay ganni gima aar nje üꞌrïcï ar gu orꞌtemaja. ²Ar ombajidi ndi Yicu gwanni gwuru dooꞌra ngwuru mbuti gwudi ämnï Ngwaalu gwege, gwanni gworꞌtemaja aar ꞌrinye küꞌrälä gwani jayanu gwanni gwüdünïcä ngindeng, aar ꞌrinye yiꞌrany yiru yaaru küꞌrälä gwuma jalu kaama gidi ngwuduꞌri ngwudi yeleny ngwudi Ngwaalu. ³Ïrïyär be ngwäyälü gwulleny gwani orꞌtemaji gwüngün ndi übïnälü gwanni gwübïnä gwe ngwüjälü ngwanni gwuki, nunnu aaꞌti ngaa la gakidi ngaa gatu yigor mbüny.

⁴Ndi kwudi gwalu yiꞌral ye yanni yiki yidi ngwüjï gïdïdlä, nga gilona laꞌti mbuja dïrbä ndi ari ara je ꞌrinye. ⁵Ngaa lima dodani ngwujaꞌri ngwanni ngworꞌtemaja je ngwe Ngwaalu ndi ari ngaa liru yïjï yüngüne? Nginde gwaru pa,

“Gwani gïjï güny, aaꞌti a gwa anidanu ola gwe gwudi Deleny

na aaꞌti a gwa gatu ligor mbüny ma aar ang girinyada giyiꞌral yanni yiki.

⁶Ndi ari nginde gwuru Deleny gwati reraji ngwüjü ngwanni ngwating je ämnï,

na gwati reraji dïjü dere danni dating ämnï nono gïjï güngün.”12.6 Gagitada 3.11–12

⁷Orꞌtemajar gïdïrbänü gwani reraji, Ngwaalu ngwärrä je nono yïjü yüngün. Ndi ari gïjï gïndï ne gati ꞌti mbumbu gwüngün reraja? ⁸Ma aar je ꞌti reraja, na nono ati aar gu reraji ngwüjü ꞌdar, ngaa läꞌtüdï yïjï yidi Ngwaalu ꞌdidanu ngaa läpïnälü mbüny ngaa liru ngwurdina. ⁹Yeꞌte yeꞌte mana, alanga ꞌdar, lätï papang je lidi dïyäng lanni lireraji nje ar je gu ꞌdengenaci. Ya ruꞌtana ndi ari ar denya Ngwaalinga ngwuru papa gwudi ngwügïꞌrïm ngwege nunnu ar midi! ¹⁰Papanga lege lati nje reraji gaji goko gwani yanni yänggädäär je yijayana gwani alanga, a be Ngwaalu ngwati nje reraji gwani jayi gwege nunnu ar le acajidi ndi juꞌri gwüngün. ¹¹Reraji gwati ꞌti jaw kaji gweneno, a be gwati ang büdïyï nono. A be gwodan ngwube aji ngwapa ꞌriꞌring gwudi dünälü ngwügäbïcï ngwüjü ngwanni ngwurerajaar je, aar ru ngwüjï ngwadatalu.

¹²Yäy gu no, ojemar be ngwuy nono ngwalu ngwanni ngwuju ꞌrigany na yirku yalu yanni giyo yiju ꞌrïbül ndi ari, ¹³“Ngaa gïꞌtïjï yora yalu gay gïdünälü,”12.13 Gagitada 4.26 nunnu gwanni gwuru dimjo, aaꞌti gwa ji ndi ele yimijonga, ngwube manni uꞌri nono.

Arnganar aaꞌti ngaa la obe Ngwaalinga gora ge

¹⁴Jar ꞌdïꞌdäny ngaa geꞌte yiima ꞌdar ndi elelle ladatalu ngwüjïngä le ꞌdar ngaa juꞌri ndi ari ma juꞌri erne, gwere gwaꞌti ätï enggang Ngwaalinga. ¹⁵Arnganar ndi ari aaꞌti gwere gwa ji gwa amiꞌrati gïyïmïꞌrü yidi Ngwaalu ndi ari aaꞌti yigor yalu ya ru nono diꞌrokr ꞌdanggalanu ara je nyamidiyi ara je digang lonyadu. ¹⁶Arnganar ndi ari aaꞌti gwere gwa ji gwümïꞌrïdï ngwäyänü, dübïdï Ngwaalinga gora ge nono Yijung, gwanni gwüpïyä yuꞌrinanu yüngün gwuru gïjï giru giꞌra eny gwe gwudi gomon geꞌte pu.12.16 Täküwïn 25.29–34¹⁷Ngaa lïlïngïdï gu ndi ari anni mung aji ngwümïnï ndi gwäꞌrï yuꞌrina yidi onjaci giyoo, yima aar je ünyä. Ngwuje mïnï yal ye ngwuꞌti mbuja gay gere.12.17 Täküwïn 27.30–40

¹⁸Ngaa laꞌti ïndädï Ngwaalu ken ganni ga aar akani nono anaku arru gu ngwüjï ngwudi Yïjïräyïl ken gani Jïnä ganni güꞌdïnä lïgä, giru dïrïm, ngwuru dumbil na dirun diru dudu. ¹⁹Ngaa laꞌti ïndädï ngwaalu ngwanni ngwärïnä gu giil, na dulu danni dondaja ngwujaꞌri anni ma aar je ꞌdingini, aar ari, a je yedeny eny aar pälü ndi ari aaꞌti la je Ngwaalu ondaci mana. ²⁰Ndi ari ngindenga laꞌti ätï ngwangina ngwadi aar ngwe ꞌdingini ngwujaꞌri ngwündäjïnä aar ari, “ꞌDi ma gong akani geno nono, aar aci yoꞌrr ye ꞌdi aar ꞌrinye.”12.20 Gwuruj 19.12–13²¹A ngwaalu ngwoo ru yedeny ꞌdi aar gäbïcï Müjäng ngwondaji ngwari, “Äny gwudidiꞌru yedenyo.”12.21 Täjïnïyä 9.19

²²A be ngaa lima be ilada Ngwaalu ken gani Jäyün gani Üräjälïm gwudi gerala, gwuru gündär gidi Ngwaalu ngwanni ngwumidu. Ngaa lima ilada gïyïꞌrr ngwüüꞌrï ngwüüꞌrï, ndi oꞌrajidalu gwudi jayanu. ²³Ngaa lima ilada kiꞌdoonga gidi yïjï yidi Ngwaalu yanni yiru yiꞌra yanni yima aar je ulli ngwürïny ngwegen kerala. Ngaa lima ilada Ngwaalu ngwanni ngwati obalu ngwüjï ngwe ꞌdar. Ngaa lima ilada ngwaalu ngwudi ngwügïꞌrïm ngwudi ngwüjï ngwanni ngwüdünälü ngwanni ngwuma aar je geꞌte ngwumbutu. ²⁴Ngaa lima ilada gidartan dani Yicu gwanni gwuma ji gidiliganu aar nje gwäꞌräjïdï Ngwaalinga le ndi gekajidi gwanni gwuyang. Ngaa lima ilada gïyïn yidi Yicu yanni yïgwüränä yondaja ngwujaꞌri ngwujayana gïyïn yidi Äbïïl.

²⁵Arnganar gu be ndi ari aaꞌti gwa aang obe gora ge gwanni gwondaja. Manari ngindenga liru Ngwüyäwüd lima ꞌti gwännädï ngindeng gwanni gwübïdäär gora ge gwanni gwürngädï je ngene gïdïyängälü, ya ar je be mbuji yanni yiru ꞌtanaa manari gwuma ar gwürläcï luꞌra gwanni gwürngädï nje kerala? ²⁶Kaji nggoo, yal yüngün yilagaja dïyängälü, a be gweneno yiming ye yari nu, “Mana äny gwoꞌre gwaꞌti gwa lagaji dïyängälü ꞌdogo jücü gwene, äny gwa lagaji geralu ꞌto.”12.26 Aji 2.6²⁷Ngwujaꞌri ngwani, “Mana äny gwoꞌre” ngwinggida ndi ari yanni yati lagadalu, ya äbrïnï, yäbïngädï ngwong ngwanni ngwügïꞌtïnä nunnu aar jalu yanni yati ꞌti lagadalu.

²⁸Yäy gu no, anni raar gu ndi ari a lapu yelenya yanni yati aar je ꞌti lagajalu, a la be ci Ngwaalinga yäy ꞌtu gwonyadu. A gu no, ar je äpïjï yobo ye yanni yïndï kayalu ar denya aar nje yedeny eny ꞌdünggüngün. ²⁹Anaku aru gu yitab ndi ari, “Ngwaalu ngwege ngwuru lïgä lïtï.”12.29 Täjïnïyä 4.24

Ola gwudi Mïꞌrä

¹Mätïnärälü ndi ämnäjïdï yengga. ²Aaꞌti ngaa la dudanu ndi gwäꞌrï ngwïrnü ndi ari yïgäbïcä ngwüjü gwerre aar gu arri ꞌdi aar gwäꞌrï yïꞌrrä yïrnü aar ꞌti lïngïdï ndi ari yïꞌrr yiru. ³Diwayinar ngwüjü ngwanni ngwo giyorkon nono ma aang ngwe ji giyorkon gwüpäng. Ngaa runi ngwüjïngä le ngwanni ngwärräär je yündä nono ma aar je gu ärrï ꞌto.

⁴A ngwüjï ꞌdar denya agiding, a ngwümbür ngwudi ngwüjï ngwagidu jüꞌrïnï, ndi ari Ngwaalu ngwa ji ngwobalu dïjï de danni dïmïꞌrïdï ngwäyänü na ngwïjïn ꞌdar.

⁵Aaꞌti ngaa liru ngwïnäd ngwudi ngwüꞌrïny, ïtär je yalu yanni yätä je kuyanu ndi ari Ngwaalu gwaru nu,

“Äny gwaꞌti gwa gwe ïꞌdädänü

äny gwaꞌti gwa ang gatani aꞌtur.”13.5 Täjïnïyä 31.6

⁶No a la gu be ïcïnädä ar ari,

“Deleny diru gataji düwä gwüny,

yedeny yere yaꞌti yiny eny.

Ndi ari yiru ange yere ya aar nje dïjï ärrï?”13.6 Mäjïmür 118.6–7

⁷Giyomon ꞌdar, diwayinar ngwüjü ngwanni ngwondaca je ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu. Ngaa je engga ndi ari lelella awa gïdïlä ꞌdi aar ayi ngaa gwuji gora ndi ämnï Ngwaalu gwegen. ⁸Yicu Kirictu gwuru gweꞌte gweꞌte anaku rung gu gwerre, gwuru gweꞌte gweꞌte gwene na gwa ru gweꞌte gweꞌte gwurꞌtal.

⁹Aaꞌti la je dudiyi, ngaa la gatani ngwujaꞌri ngwanni ngwïndädä gu ngaa gwujani ngwujaꞌri ngwuꞌter. Yijaw gwulleny giyigor yege ndi ari ar ojeme nono yïmïꞌrü ye yidi Ngwaalu, aaꞌti yani dïmürä de dani ngwudagiꞌra ngwanni gwaꞌti ätï guꞌru gere ngwüjï ngwanni ngwati je eny. ¹⁰Alanga lätï dagada danni dati aar gu ape yiiru käꞌtänü laꞌti gu ätï yiima ndi eny.

¹¹Gwerre, dirꞌdal danni diru giꞌra dati ape yïnä yidi mïꞌrïnï nono ngwuye änï ngwaalu ngwanni Ngwujuꞌrana yidi gatalu gwudi ke, a be ngwanginu gwudi gong gidi mïꞌrïnï nono ngwube üꞌdïnï poor ngwaalu ngwudi üllälü.13.11 Ngwullawi 16.15–17,27¹²Yiru gu ꞌto ndi ari Yicu gwïtï yiꞌrendeny nono poor längïr lidi gündär nunnu ngwujuꞌriyi ngwüjü nono ngwudi Ngwaalu yïn ye yüngün. ¹³Ar be ꞌtü, ar ele ꞌdünggüngün poor, ar üpïnï yaaru yanni yüpïnïng je. ¹⁴Ndi ari ngene gïdïdlä, a laꞌti ätï gündärä gidi gwurꞌtaling, ar be mïnï gündärä ganni gadi ila.

¹⁵Yicu gwe, gäbïcä ar elada gweere ndi gätïjï Ngwaalingalu yomon ꞌdar mïꞌrïnïng nono gwudi ortada gwudi ngwulem ngwege ngwanni ngwati ondaji ngwürïny ngwüngün. ¹⁶Aaꞌti ngaa la dudanu ndi ärrï yiꞌral yanni yijaw ndi aang le emadi liꞌter, ndi ari mïꞌrïnï nono gwuru nggwee gwanni gwüjädï Ngwaalinganu. ¹⁷ꞌDengenacar ngwelenya ngwalu ngaa ꞌdengenaji yelenya yegen ndi ari yiiru yegen yiru ndi aar je arnga gïlïgïꞌrïm lalu gaji ꞌdar ndi ari ladi je Ngwaalu otacalu gwani yiiru yegen. ꞌDengenar je nunnu a yiiru yegen ru jayanu aaꞌti ya ru nï ndi ari yaꞌti ya gu jayi ꞌdanggalu.

¹⁸Otacar Ngwaalingalu gwani änyängä ndi ari a yigor yärï juꞌranu ndi ari nyii elelle giyomonalu ꞌdar lïꞌdïꞌräjä yiꞌrala. ¹⁹Gwece gwece nggwa je päcälü otacar Ngwaalingalu ndi ari aar nyi gwäꞌrä a je oꞌraca puprang.

²⁰A Ngwaalu ngwudi adatalu, yïn ye yidi gekajidi gwudi gwurꞌtaling gwanni gwuma ꞌdïꞌrïyä Delenyalu dege dani Yicu giyiꞌranyanu, gwuru dooꞌra dipa didi ngwangal, ²¹ara je jaꞌrima yiꞌral ye ꞌdar yanni yijaw ndi ärrï buping gwüngün. Ngwape yiiru ꞌdengganu yanni yïjädänü Yicu Kirictu gwe, gwanni gwünäjïnä giyomon ꞌdar. Yiru gu.

Aganni gwudi mïꞌrä

²²Ngwänggärï, nggwa je päcälü ndi nyi ämnïcï ngwujaꞌri ngworꞌtemaja je ngwe ndi ari ngwüllïjä je ꞌdogo ngwaꞌti olanu.

²³Äny gwubupa je ngaa lenge ꞌto ndi ari diweengga dege dani Timijawuj dima aar gatalu. Mung obana puprang, gwuny gwe ila ara je ombaja.

²⁴Agannar ngwüjü ꞌdar ngwanni gwuru yiꞌra yalu ngaa aganni ngwüjü ꞌdar ngwudi Ngwaalu. Ngindenga lidi Italiyang, laganna je.

²⁵Ara je gu yïmïꞌrü ji ꞌdar!