Abijuj

Ngwujaꞌri ngwanni ngwullu je Bulij

Abijuj

Änï kitabanu

Bulij gwükäcä ngwïkïrïjïnä kündär gani Abijuj ngwaalu ngwucaar je gweneno Türkïyä. Gündär gani Abijuj giru ngwaalu ngwati aar gu äpïjï giꞌremna yobo gicaar ngwaalu ngwani Artimaj (Diyana). Anni ïndï Bulij yïrnü ngenone Abijuj, ngwele ngwänï ngwämrä ndi otajidalu Ngwüyäwüd ngwe (Yiiru 18.19–21). Ele gwüngün gwudi gwodaning ngenone, ngwujalu Abijuj gaji golanu a Ngwüyäwüd na ngwüjï ngwuru garany ämnï ndi Yicu (Yiiru 19). Nid mïrä gwüngün ngwoꞌre Üräjälïm, ngwabingaci mbumbung je lidi giꞌdoonga Abijuj ndi aar le mbudi ngwaalu ngwani Milituj ngwuj gu geꞌte kuyanu gidi Ngwaalu ngwuje ci jarbalu (20.18–38).

Bulij gwullu ngwujaꞌri ngwee gaji ganni gijung ge korkon Ruma (Abijuj 3.1). Gwullu ndi ari nu, gaji gidi mïꞌrä gidi yiꞌralalu ꞌdar gadi ji yeleny ye yidi Kirictu. Manari ngwüjï ngwuma gwujani Yicung, ngwugekajidu ndi Kirictu na ngwuma ru ngwüjï ngweꞌte pu. Bulij gwüpäcä ngwanni ngwadi uli ngwujaꞌri ngwe ngwüngün ndi ari aar ämnäjïdï aar ülläcïdälü. Garatani gay gidi elelle gwegen gidi yiꞌduru nayidigany gidi gwerreng. Aar be manni ru nono ngwaaꞌri ngwuꞌriꞌru aar jayi yiguri aar düdänïjïdänü.

Yajang yidi ngwujaꞌri

1. Aganni (1.1–2)

2. Kirictu gwati ätä onjacing gwudi lïgïꞌrïm (1.3—3.21)

3. Midi gwanni gwuyang ndi gekajidi ndi Kirictu (4.1—6.20)

4. Aganni gwudi mïꞌrä (6.21–24)

Aganni gwudi Bulij

¹Äny gwuru gwani Bulij, gwuru dooꞌra dükäjäär didi Yicu Kirictu anaku bupa gu Ngwaalu. Nggwuru gwükäjä ngwujaꞌri ngwee. Ngwükäcä je ngwüjü ngwanni ngwujuꞌru ngwudi giꞌdoonga gidi Ngwaalu kündär gidi Abijujing lanni lämnä ndi Yicu Kirictu. ²Ara je Ngwaalu ngwani ngwuru Papa gwege na Deleny dani Yicu Kirictu, ätä yïmïꞌrä ara je ätä adatingalu.

Onjaci ngwudi Lïgïꞌrïm

³Ar näjï Ngwaalinga ngwanni ngwuru Papa gwudi Deleny dege dani Yicu Kirictu, gwanni gwuminje onjaci giyiꞌralalu ꞌdar yidi lïgïꞌrïm lidi yeleny yidi gerala, ji gwe gwege ndi Kirictu. ⁴Ndi ari nginde gwäbrü nje ar nje gïlängïdïyï Kirictu gwe ꞌtuꞌtu gwerre anni aaꞌting na geꞌte dïdläyü nunnu aar nje juꞌriyi ar jayi nono ngwäyänü ngwüngün. Ämnï gwe gwüngün, ⁵nginde gwügïꞌtïnï nje ndi ari aar nje aniji yïjï yüngün Yicu Kirictu gwe. Jada gwe na bupi gwe gwüngün. ⁶Ndi ari ar ortada näjï gwe gïyïmïꞌrü yüngün, yanni yätädäär nje aꞌtur ndi Yicu gwanni gwämnïng. ⁷Nginde gwüꞌrädï njälü yïn ye yüngün, yiꞌrany ye yüngün ndi ari aar nje Ngwaalu düdänïjänü ndi ke gwege ïrälü gwe gwudi yïmïꞌrü yüngün. ⁸Yanni yïbäläjäär nje nono bebere gwe ꞌdar na lenge. ⁹A nginde gwuru Ngwaalu gwuminje ꞌtäcï yujimidalu yidi bupi gwüngün anaku geꞌteng gu gwerre ndi bupi gwüngün gwanni gwujaw ndi Kirictu. ¹⁰Nunnu aar gïꞌtïnï giyiiru ma gaji ila ganni gegeꞌta Ngwaalu ngwumedadi ndi ari ganni gading ge gwägïꞌrïꞌtä ngwony ꞌdar kerala na gïdïyängälü Gideleny deꞌte pu dani Kirictu.

¹¹Nginde gwe, alanga lanni liru Ngwüyäwüd liru ngwïkïrïjïn, a lima ape guꞌru ꞌdünggüngün ꞌto anni ma aar nje äbrï anaku gegeꞌteng gu yiꞌral, gwanni gwati geꞌte yiꞌral ꞌdar anaku buping gwüngün gwanni gwümïnïng. ¹²Ndi ari nunnu alanga lanni limadinana ar ätï dünïcïng ndi Kirictu ndi ari ar ru lanni ladi ortada näjïng gwüngün. ¹³Na nga nga ꞌto lanni liru Garany, lima ru ngwüjï ngwudi Ngwaalu kaji ganni gima ge ꞌdingini ngwujaꞌri ngwanni ngwuru ꞌdidanu. Ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwudi gilang gwalu. Anni ma aang ämnï ndi Yicu, lima je ngïdä ꞌdünggüngün dilge de diru lïgïꞌrïm lanni lijuꞌru laru le Ngwaalu ¹⁴lïgïꞌrïm gilee lani änïjälü gwüngün ꞌdengge gwudi yuꞌrin yege yanni yadi ar je mbuji komon ganni gadi ge Ngwaalu üꞌrä ngwüjälü ngwüngün pupud aar ortada näjïïng gwüngün.

Yäy ꞌtu na otacalu

¹⁵Yäy gu nu ꞌto nggwuꞌdingina ngwüjï ämnï gwe gwalu Gideleny dani Yicu na ämnï gwe gwalu ngwüjü ꞌdar ngwanni ngwujuꞌru ngwudi Ngwaalu. ¹⁶Yiru giyee yanni yïgäbïcïny ati nyi ꞌti dünädï ndi ci Ngwaalinga yäy ꞌtu gwani nga nga, nda je angidani ndi otaci Ngwaalingalu gwüny. ¹⁷Äny gwati otaci Ngwaalingalu gwudi Deleny dege dani Yicu Kirictu, papa gwanni gwätï näjïng, ara je ätädä lïgïꞌrïmä lidi bebere na lidi ꞌtäälü, nunnu nga lengedani ngindeng. ¹⁸Äny gwotaca Ngwaalingalu ꞌto ndi ari ara je orꞌraci ngwäy ngwudi yigor yalu nunnu nga lenge geꞌtajing gwanni gwornacara je, ïrälü gwudi näjï gwudi yuꞌrin yüngün ngwüjï ngwanni ngwujuꞌru ngwudi Ngwaalu. ¹⁹A yiima yüngün yanni yipana, yaꞌti ätï guꞌranu ꞌdengge lanni lämnä ꞌdünggün. ²⁰Yiima giyee yiru nono yiima yüngün yanni yapu yiiru yani ojeme nono yanni yigeꞌteng je ndi Yicu Kirictu anni mung ꞌdïꞌrïyä giyiꞌranyanu ngwugeꞌtalu kaama güngün giyelenyanu yidi gerala. ²¹Yipana giyartan ꞌdar na giyeleny ꞌdar giyiima ꞌdar na giyurꞌtu na ngwürïny ngwudi yeleny yere ꞌdar, aaꞌti nu gïdïdlä ꞌdogo, a be ꞌto gïdïdlä ndäꞌdï dadi oꞌra. ²²A Ngwaalu ngwuma geꞌte yiꞌral ꞌdar giyoranu yüngün ngwümätï yelenya nunnu ngwuru giꞌra gidi yiꞌral ꞌdar yidi giꞌdoonga gidi Ngwaalu ²³ganni giru ngwanginu ngwüngün mbuti gwüngün, nginde gwanni gwati onjaji yiꞌral ꞌdar ngway ngwe ꞌdar.

Ngaa layu gwerre gweneno ngaa limidu

¹A be nga nga gwele gwerre, ngaa liru ngwüjï ngwayu gïlïgïꞌrïm gwani nyurtanu gwalu a gwani yiꞌral yalu yanni yiki. ²Yanni yata gu elellanu gaji ganni gija ge ndi gwuji gay gidi ngwüjï ngwudi dïdlä. Ngaa gwuji dijegoꞌro danni diru deleny didi ngwüꞌrïllä ngwudi dirun. Lïgïꞌrïm lanni gilo ndi ape yelenya ngwüjänü ngwanni ngwunyurtanu. ³ꞌDidanu alanga ꞌdar lelella gu giyiꞌralanu yanni yiki. Gaji gijar ge ndi gwuji drü danni diki. Ati ar gwüjïnï amiꞌrang gwudi lingeno a bupi gwudi yigor yege. Nono ngwüjü ngwudi dïdlä lingeno le, a liru ngwüjü ngwïꞌdädï je güündä nono gidi Ngwaalu. ^4-5A be anaku ïnädär gu Ngwaalinga gwulleny na ndi ari ïnä gwüngün ꞌdengge gwïrälü na ndi ari ämnï gwanni gwämnäär nje gwe gwulleny, gwuminje midiyi Kirictung le a lanni liru ngwüjï ngwayu gwele gïlïgïꞌrïm gwani nyurtanu gwege. Yïmïꞌrü ye yidi Ngwaalu, ngaa lima gïlängïdïnï. ⁶A Ngwaalu ngwuminje ꞌdïꞌrïyï Kirictunga le gwuma aar nje le geꞌtalu kerala ndi Yicu Kirictu. ⁷Nunnu ngwinggidi ngwüdlä ꞌdar ngwanni ngwïndï, ïrälü gwudi yïmïꞌrü yüngün yanni yiralu ꞌter yipana. Yanni yinggiding je gïyïmïꞌrü yüngün ꞌdengge ndi Yicu Kirictu. ⁸Ndi ari yiru yïmïꞌrü ye yidi Ngwaalu, ngaa lima gïlängïdïnï ämnï gwe gwalu ndi Yicu. A yaꞌti ani yigoꞌro ye yalu, aar be ani angidaji gwudi Ngwaalu. ⁹Yaꞌti ani yiiru nunnu aaꞌti dïjï dere da ïrïngïnï. ¹⁰Ndi ari alanga, Ngwaalu gwuru ngwugeꞌte nje guy ge ndi Yicu Kirictu. Nunnu ar ärrï yiiru yanni yijaw, yanni yïgïꞌtïjäär nje Ngwaalu ꞌtuꞌtu gwerre nunnu ar je ärrï.

A liru leꞌte pu ndi Kirictu

¹¹Diwayinar be ndi ari gwele gwerre, nga nga gilee liru Garany lica je Ngwüyäwüd laꞌti üꞌrïꞌtänä, Ngwüyäwüd ngwanni ngwati ci yigoꞌro yegen lüꞌrïꞌtänä ndi inggidi ndi ari ngwäbrä je Ngwaalu. A be nggwadi ari, üꞌrïꞌtänï nggwee, gwäpïnä ngwanginu guy ge gidi dïjï dümnä. ¹²Diwayinar ndi ari kaji nggone, ngaa lüꞌrïdänü Kirictunga le ngaa ru Garany ngwüjänü ngwudi ꞌdunung ngwani Yïjïräyïl. Ngaa ru ngwïrnü ndi gekajidi2.12 Ngwaalu ngwugekajidar Äbräyïm gwe na Ijaag na Yagub ngwuji üꞌrïcï ngwujaꞌri na yïjï yegen. gwudi Ngwaalu ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwucu ngwe ngwügürnä ngwudi Ngwüyäwüd ngaa ꞌti ätï geꞌtajingalu gwere. Ngaa ꞌti ätï Ngwaalinga gïdïdlä. ¹³A be gweneno ndi Yicu Kirictu, ngaa lanni lïꞌtüdänü gwele Ngwaalu, lima je gwäꞌrä gito gito Ngwaalu yïn ye yidi Yicu Kirictu. ¹⁴Ndi ari nginde gwani Kirictu, gwuru adatalu gwege. Gwanni liming je gäbïcï lele rom lima ru leꞌte pu. Gwanni gwuma äbrï dirgaka kay danni düꞌrïdäjänü dani kajidi ngwäy, ¹⁵yiꞌrany ye yüngün. Nginde gwuma äbrï yobo ngwujaꞌri ngwanu ngwüngün na dïmürä na drü yïn ye yüngün nunnu ngwuje ꞌtüyï gilee rom giligoꞌro lüngün aar ru leꞌte pu liyang ngwugeꞌte yiꞌral aar adatalu. ¹⁶A nunnu ngwuje gwäꞌräjïdï gilee rom ngwanginu ngweꞌte pu Ngwaalinga le yiꞌrany ye yüngün küꞌrälä yani kajidi ngwäy gwegen, gilee ꞌdün liru Ngwüyäwüd na lani liru Garany. ¹⁷Yicu gwïndädï ndi ara je ondaci ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwani adajidalu ꞌdanggalu lele lïꞌtüdänü gwulleny Ngwaalu na ngwani adajidalu ngindenga lele liju gito gito ꞌdünggüngün. ¹⁸Yiru ndi ari Yicu gwe, alanga gwüpäng lanni liru Ngwüyäwüd na lanni liru Garany, a la burni ndi ꞌdongga ndi papa lïgïꞌrïm le leꞌte pu.

¹⁹Yäy gu no, ngaa laꞌta be rüdï Garany ngaa ru ngwïrnü, ngaa be ru ngwüjï ngwudi ꞌdunung ngwüjïngä le ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwujuꞌru lidi längïr lidi ngwuꞌdun ngwudi Ngwaalu ngweꞌte pu ²⁰ngwodana kidingala ganni gegeꞌta ngwooꞌra ngwükäjäär je na ngwïjïr a Yicu Kirictu ru goꞌrr ganni giru gidingo ganni giru giꞌra güngün. ²¹Nginde, gwümätïnä gu ngwuꞌdun ku gwüpäng ꞌdar aar odani aar ꞌtänü aar ru gobo ganni gijuꞌru Gideleny. ²²Acajidi gwe gwalu ndi Yicu ꞌto, lima je gekajidi gwüpäng ngaa lima ru nono ngwuꞌdun ngwanni gwati gu Ngwaalu ji lïgïꞌrïm le lüngün.

Bulij gwondaca ngwüjü ngwuru Garany

¹Yiru giyee yanni yïgäbïcïny nyi be genne giyirna gwani Bulij ondaji gwe ngwürïny ngwudi Yicu Kirictu gwani nga nga liru Garany. ²Anaku ꞌdingina gu yiiru ye yidi yïmïꞌrü yidi Ngwaalu yanni yätädäär nje yani nga nga. ³Ndi ari yiru yujimid yanggacaar nje ꞌtäälü gwe anaku ca je gu gwerre gwoko ngwujaꞌri ngwanni ngwuminje ulli. ⁴Ma aang uli ngwujaꞌri ngwee, nga la be burni ndi lenge lengeng gwüny gwani yujimid yidi Kirictu. ⁵Yanni yaꞌti je Ngwaalu enggaca ngwüjü ngwudi gimaad ganni gimadinana anaku mung je gu enggaci lüngün gweneno lanni liru ngwooꞌra ngwükäjäär je na ngwïjïr ngwüngün lïgïꞌrïm le lüngün lanni Lijuꞌru. ⁶Yujimid giyee yiru ndi ari ngwujaꞌri ngwe ngwanni ngwujaw, lanni liru Garany gwele lima be emadi ngwüjï ngwe ngwudi Yïjïräyïl gwüpäng giyuꞌrinanu, lima ru ngwüjï ngwudi ngwanginu ngweꞌte pu lima ätï acajiding gwüpäng giyiꞌralanu yanni yaru ye Ngwaalu yani gilang ndi Yicu Kirictu ngwujaꞌri ngwe ngwanni ngwujaw. ⁷Ngwuru ngwanni ngwuruci nje dïnäd yïmïꞌrü ye yidi Ngwaalu yanni yangidacaar nje yiiru ye yidi yiima yüngün. ⁸Äny gwanni gwuru guꞌru gooko ngwüjänü ꞌdar ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwujuꞌru. Yïmïꞌrü giyee yätädär nje Ngwaalu ndi ari nyi ondaci ngwüjü ngwanni ngwuru Garany ngwujaꞌri ngwudi Kirictu ngwani ïrälü gwudi yeleny yüngün yanni yaꞌti amiꞌratu. ⁹A ndi enggaci ngwüjälü gilingenalu ꞌdar ndi ari, gegeꞌte gwudi yujimid giyee yanni yaꞌti je Ngwaalu ngwanni ngwugeꞌta ngwony ꞌdar, ꞌtäcälü ngwüdlä ngwe ꞌdar ngwee ngwuma ele. ¹⁰Ngwaalu ngwümïnä ndi ari gweneno giꞌdoonga ge güngün, a bebere gwani Ngwaalu giyiꞌral giyirel a je ngweleny na yiima yidi gerala lenge ¹¹anaku buping gwüngün gwudi gwurꞌtaling gwanni gwuming geꞌte ndi Deleny dege dani Yicu Kirictu. ¹²Ndi ari nginde gwe a ämnï gwe ꞌdünggüngün, a la gätïnï linginalu, yedeny yaꞌti yinje eny aar ꞌranu ndi ꞌdongga Ngwaalu. ¹³No, a je be otacalu ndi ari aaꞌti ngaa la muli nono la gwalli ngwäy gwani dïrbä düny. Yiru yani näjï gwalu.

Bulij gwotaca Ngwaalingalu gwani giꞌdoonga gidi Abijujing

¹⁴Yiru giyee yanni yïgäbïcïny nyi be kwuci Papangalu yirku ye. ¹⁵Gwanni gwuru Papa gwudi ngwüjï ꞌdar kerala na gïdïyängälü. ¹⁶Nggwotaca Ngwaalingalu ndi näjï gwüngün gwanni gwïrälü, ara je ojemeye nono yiima ye yidi lïgïꞌrïm lüngün giyigoranu yalu. ¹⁷Nunnu a Kirictu ji giyigoranu yalu ämnï gwe gwalu ꞌdünggüngün. A nggwotaca Ngwaalingalu ndi ari ngaa dïrnïnälü ngaa mätïnälü ndi ämnäjïdï ¹⁸ngaa mbuji yiima gwüpäng ngwüjïngä le ꞌdar ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwujuꞌru. Ngaa lenge ndi ari ämnï gwudi Yicu gwongranu, ngwolalu, ngwolala na ngwolanu. ¹⁹A ngaa lenge ndi ari ämnï nggwee gwudi Kirictu, gwuru gwanni gwitana bebereng gwudi ngwüjï ꞌdar nunnu ngaa mbuti giyiꞌral ꞌdar ndi mbütïyï gwudi Ngwaalu.

²⁰Gwenene ꞌdünggüngün, gwanni gwätï yiima ndi ärrï yiꞌral yanni yipana guꞌru giyiꞌral yanni yati ar ye otacalu ar gu jada. Yiima ye yüngün yanni giyo yapu yiiru ꞌdengganu. ²¹A Ngwaalu näjïnï kiꞌdoonga güngün ndi Yicu Kirictu kimaad ꞌdar yomonalu pipiꞌriꞌti! Yiru gu.

Acajidi gweꞌte pu ngwangina ngwudi Kirictu

¹Yäy gu no, nggwa je päcälü äny gwani Bulij gwanni nggwo gwugenna giyirna yani äpïjï Yicu Kirictung yiiru, elellar elelleng gwanni gwädï ndi urnidi gwanni gwurnacaara je Ngwaalu. ²Ülläränü ngaa ru looko giyomonalu ꞌdar ngaa ru ngwumulu, ngaa määtä yiguri ngaa orꞌtemajidi ämnäjïdï gwe. ³Jar ꞌdïꞌdäny ndi määtädä gekajiding gwudi Lïgïꞌrïm gekajidi gwe gwudi adatalu. ⁴Ngaa ru ngwüjï ngwanginu ngweꞌte pu na gïlïgïꞌrïm leꞌte pu anaku urnidara je gu ndi geꞌtaji gweꞌte pu. ⁵A lätï Deleny deꞌte pu, a ämnï Ngwaalu gweꞌte pu a ndi nyïnyïnï gweꞌte pu. ⁶Ar ätï Ngwaalinga ngweꞌte pu ngwuru Papa gwudi ngwüjï ꞌdar. Gwanni gwïllädälü ꞌdar, ngwape yiiru giyiꞌral ꞌdar ngwuji giyiꞌralanu ꞌdar ngwuji ꞌdengganu ꞌdar.

⁷A be alanga ꞌdar liminje adaci yïmïꞌrä. A dïjï deꞌte deꞌte dapu guꞌru güngün anaku mïnä gu Kirictu. ⁸Yiru giyee yanni yaru ye gitab ganni guꞌrin gidi Ngwaalu ndi ari, “Anni mung ꞌdïꞌrï ngwallu kerala gwudamu, gwuma oktani ngwüjü ngwanni ngwuju giyirna, (gwerre) ngwangidaci ngwüjü yiiru.”4.8 Yicu ngwujaꞌri ngwe gwuru nono deleny danni doꞌra gïyärä didamu ngwapana ngwüjü ngwonganu gïyärä ngwadaci ngwüjü ngwony. Mäjïmür 68.18

⁹Yiru ange yani, “Anni mung ꞌdïꞌrï ngwallu.” Yani ndi ari nginde ꞌto gwuru gwanni gwüllü kerala gwerre gwerre ngwüllädä gïdïyängälü gali ge. ¹⁰No nginde gwanni gwüllü, gwuru gweꞌte gweꞌte gwanni gwuma ꞌdïꞌrï ngwallu ngwandadala giyerala ꞌdar nunnu ngwümbütï ngwaalingalu ꞌdar ji gwe gwüngün. ¹¹Nginde gwuru gwanni gwati je adaci loko aar ru ngwooꞌra ngwükäjäär je a loko aar ru ngwïjïr a loko aar ru lanni lati ondaci ngwüjü ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw, a loko aar ru ngwooꞌra na ngwoorta ¹²ndi ari aar jaꞌrimada ngwüjü ngwudi Ngwaalu ndi ape yiiru, nunnu a ngwanginu ngwudi ngwïkïrïjïn ngwanni ngwuru ngwanginu ngwudi Kirictu odanalu ndom ¹³ꞌdi alanga ꞌdar ar ru leꞌte pu ndi gekajidi ngwaalu ngwani ämnï Ngwaalu a ngwaalu ngwani bebere gwani Gïjï gidi Ngwaalu ar ru ngwüjï ngwupa gwani bebere. Ar ru ngwüjï ngwumbutu ar mbuti kay ꞌdar ar ru nono Kirictung.

¹⁴A laꞌta be larri yogonga nono yïjï yanni yooko. Yanni yiru nono yanya na ngwuꞌrakar ngwadi je dirun ape aar je gatada gweere ya gwodan aar je ïdäjänü ngwujaꞌri ngwe ngwudi ngwüjï ngwanni ngwuru ꞌtur aar je dudiyi. ¹⁵Ma be ari a lïmätïnälü ngwujaꞌri ngwanni ngwuru ꞌdidanu, ämnäjïdï gwe, a la be pe ngwujaꞌri ꞌdar ꞌdi a la ru nono Kirictung gwanni gwuru giꞌra. ¹⁶ꞌDünggüngün gwanni mätïnädï gu ngwanginu ꞌdar gwüpäng. Ndi ari aar degeꞌdajidi gwüpäng ꞌdar aar apajidi yiiru. Nunnu a ngwanginu odani aar pe ämnäjïdï gwe.

Elelle nono yïjï yidi buri

¹⁷Äny gwa je ondaci ngwujaꞌri ngwee ngwäyänü nga je päcälü Gideleny ndi ari aaꞌti ngaa la ji ndi elelle nono ngwüjü ngwuru Garany ndi ari ngindenga lati ïräjï ngwäyälü giyiꞌral yanni yaꞌti ätï ngwäyänü. ¹⁸Ngindenga gilo gïdïrïmänü lima je dïrïm rïmïyï yigor ndi aar lenge ngwujaꞌri ngwanni ngwätï ngwäyänü. Ngindenga lima ru ngwuꞌdunggal ngwujaꞌri ngwudi midi gwudi Ngwaalu aar ꞌti lïngïdï elelleng gwani Ngwaalu gwani undi giyiꞌra yegen. ¹⁹Ngwüjï ngwee ngwati je ꞌti ba be yaaru apu ndi ari ngwuma gu äbräjï ndi elalu mbüny giyiꞌral yanni yiki lima ätädä lingina legen gay ndi ärrï yidiganya ꞌdar aar je übïjänü. ²⁰A be nga nga, yäꞌtüdï giyee yïndädä gu ndi lenge Kirictung ndi ari nga je ärrï. ²¹Äny gwülïngïdï gu ndi ari yätï ngwäyänü anni ma aang ꞌdingina nginde gwe na anni ma ara je gu enggaci ndi ari yiru ange yiru ꞌdidanu yani Yicu. ²²Yiru giyee yanni yenggacara je ndi ari gatanar elelleng gwudi lingeno gwudi gwerreng gwani lingeno lanni luꞌrin, gwani amiꞌra gwudi ligoꞌro lüngün gwanni gwuru ꞌtur. ²³Lenggaca je ndi ari ara je Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru ïcäjänü ïrïyï gwe ngwäyälü ngwanni ngwuyang. ²⁴Ngaa genne lingina lanni liyang lanni lïgïꞌtïnä ndi ru nono lidi Ngwaalu ngwuru ꞌdidanu ndi dünälü na ndi juꞌri.

²⁵Yäy gu no, gatanar be yiꞌduru ngaa abingajidi yengga yiꞌral yanni yätï ngwäyänü ndi ari alanga ꞌdar liru leꞌte leꞌte lidi ngwanginu ngweꞌte pu. ²⁶Manari güündä gima ji, aaꞌti be ya je ärrï yanni yiki, aaꞌti güündä ga ji ꞌdi a lingen üllï. ²⁷Aaꞌti ngaa lätädä dijegoꞌro gay ndi ara je oktada ndi ärrï yiꞌral yanni yiki. ²⁸A dïjï danni diru duꞌram gwele gwerre, aaꞌti ba be da ru duꞌram mana, ngwube manni ru danni dadi ape yiiru yere yijaw ngwuy ngwe ngwüngün, ndi ari ngwätï aar gu emadi ngindenga le lanni laꞌti ätï.

²⁹Aaꞌti ngaa la ꞌtüyï ngwujaꞌri ngwere ngwuki ngwulemanu, ngaa be ondaji ꞌdogo ngwujaꞌri ngwujaw ngwani bupi gwegen nunnu ngwüjï ngwanni ngwadi je ꞌdingini, aar je mbuji ngwuru yïmïꞌrä ꞌdeggen. ³⁰Aaꞌti ngaa la gäbïcï Lïgïꞌrïmä lidi Ngwaalu lanni Lijuꞌru ndi runi, Lïgïꞌrïm lanni lïrïngïdäjä je ndi ari ꞌdi a gomon ila gada je ge Ngwaalu üꞌrälü. ³¹Gätär ngwujaꞌri mbüny ngwani ꞌrati ngwäy, iyidanu, güündä, acidi dulu de, ari ngwulem ngwujaꞌri ngwanu ꞌdar ngwanni ngwati apa yiꞌral yanni yiki. ³²Jayidar ngwäy ngaa ïnäjïdï gwüpäng, düdänïjïdäränü giyiꞌral yanni yiki anaku düdänïjärä je gu Ngwaalanu ndi Yicu Kirictu.

Elelle gwudi ngwïkïrïjïn

¹Yäy ärïnär be Ngwaalinganu ngaa ru nono yïjï yanni yämnäär je. ²Ngaa elelle elelleng gwudi ämnäjïdï anaku ämnäär nje gu ꞌto Yicu Kirictu ꞌdi ngwayi gwani alanga. Ayi gwüngün gwuru mïꞌrïnïng nono gwuru deꞌreny dami düwä Ngwaalu.

³A be aaꞌti ondaji gwere gwa ji ꞌdanggalanu gwani yïjïn na rngï gwere na ubanu gwere gwa ji ꞌdanggalanu. Ndi ari yiꞌral yanni yiru gu no, yaꞌti jaw ndi ji ngwüjänü ngwanni ngwujuꞌru ngwudi Ngwaalu. ⁴Aaꞌti ngaa la ari ngwulem nga ondajalu yämbärä na ngwuꞌdera ngwanni gwaꞌti ädï. Ngaa be manni ortada Ngwaalinga giyigoranu ngaa je ci yäy ꞌtu. ⁵Ndi ari nunnu no, ngaa la lenge ꞌdidanu ndi ari gwere gwanni gwuru dïjïn, na gwanni gwuru didigany na gwanni gwubanu, ndi ari gwanni gwubanu, gwuru dïjï dati äpïjï dïdülä yobo gwaꞌti ätï ndi ape yuꞌrina yere giyelenyanu yidi Kirictu na Ngwaalu. ⁶Aaꞌti ngaa la gäbïcï dïjü dere ndi ara je ïdäjänü ngwujaꞌri ngwe ngwuru ꞌtur, ndi ari nunnu ngwujaꞌri ngwanni ngwuru gu no, ngwati gäbïcï a güündä ji gidi Ngwaalu ꞌdi ngwïꞌdädä ngwüjü nono ngwanni ngwati nyurtanu. ⁷Oꞌrar kora nggoo gidi ngwüjï ngwanni ngwuru gu no.

⁸Ngaa liru nono ngwüjü ngwuju gïdïrïmänü gwele a be anni ma aang ru yïjï yidi Ngwaalu, ngaa lima ji giburalu gwani Deleny. Elellar elelleng gwudi yïjï yanni yïndï giburalu ⁹ndi ari yuula yidi buri yiru giyee ꞌdar yani jayi, dünälü na ꞌdidanu. ¹⁰Ïräjär ngwäy giyiꞌral yanni yati gäbïcï Delenya dani Yicu Kirictu ngwujayanu. ¹¹Oꞌraralu giyiꞌral yanni yati je ngwüjï ärrï ngwudi dïrïm yanni yiru ꞌtur, ngaa je be manni ꞌtäjälü. ¹²Yiki ngwulemanu ndi ondaji ngwujaꞌri ngwanni ngwati je ngwüjï ngwanni ngwunyurtanu ape yuꞌrimi. ¹³A be yiꞌral ꞌdar yanni yati je buri oꞌrralu, yati enggani aar linginni giꞌra. ¹⁴Ndi ari buri gwuru gwati enyalu ngwügäbïcï ngwony ꞌdar aar enggani. Ngaa lanni liru ngwïkïrïjïn, liru gu no ngwüjï ngwanni ngwati ärrï yiꞌral yanni yiki. Yiru giyee yanni gäbïcä ngwüjü aar be elnge ari, “ꞌRitu nga nggwee gwundru, ꞌdïꞌrälü nggwee gwayu ara gu buri gwudi Kirictu oꞌrra.”5.14 Ngwujaꞌri ngwe ngweꞌte ngweꞌte ndi Ajaya 26.19 na Ajaya 60.1, ngwüjï ngwonyadu ngwaru deelnga diru.

¹⁵Arnganar be ndi ari ngaa gilo lelella awa aaꞌti ngaa lelelle liru ngwuꞌdunggal (nono ngwuꞌder) ngaa be ru lanni libebera. ¹⁶Nga bornanar linginayu ndi ärrï yiꞌral yanni yijaw ndi ari giyo yima ke yomon yanu giyee. ¹⁷No, aaꞌti ngaa lïꞌdädänü, ngaa be lenge ndi ari yiru ange yïmïnä je Deleny. ¹⁸Aaꞌti ngaa la rlälï diꞌrica de ara je gäbïcï ngaa arralu kräm. Ngaa be manni onjadi Lïgïꞌrïmälä lanni Lijuꞌru. ¹⁹Ati aang ondajidi ngwujaꞌri ngwudi Mäjïmür, ngaa elnge delnga didi orta na didi lïgïꞌrïm. Elngar ngaa jäyïjï Delenyanu giyigoranu. ²⁰Yomon ꞌdar ati aang ci Ngwaalinga ngwuru Papa yäy ꞌtu giyiꞌralalu ꞌdar, ngwürïny ngwe ngwudi Deleny dege dani Yicu Kirictu.

Bulij gwülädï ngwuru na ngwaw

²¹ꞌDengenajidar ꞌdar gwüpäng ndi Yicu Kirictu.

²²Lani ngwaw, ꞌdengenajar ngwuru ngwalu gwani Deleny. ²³Ndi ari dur diru giꞌra gidi daw nono anaku ru gu Kirictu giꞌra gidi giꞌdoonga ganni giru ngwanginu ngwüngün ngwanni ngwurucing je gilang. ²⁴Yäy no, nono anaku ati gu giꞌdoonga gidi Ngwaalu ꞌdengenaci Kirictung, ati ngwaw ꞌdengenaci ngwuru ngwegen giyiꞌral ꞌdar.

²⁵Lani ngwur, ämnär ngwayu ngwalu nono anaku ämnä gu Kirictu giꞌdonga güngün ꞌdi ngwududiyi ligoꞌro lüngün gwani giꞌdoonga. ²⁶Ndi ari ngwujuꞌriyi nono na ngwugaꞌru nono uyi gwe nono yaw ye yani ꞌdingini gwe ngwujaꞌri ngwüngün. ²⁷Ngwügïꞌtïjï ligoꞌro lüngün ngwuru giꞌdoonga gari nono ꞌrir ga ꞌti ätï yaaru nono yere ngwuꞌti judu nono ngwuꞌti ätï yiꞌral nono yere ngwube juꞌri ngwujayi nono. ²⁸Yiru gu yeꞌte yeꞌte ndi ari a ngwur ämnï ngwayu ngwegen anaku ati aar gu ämnï ngwangina ngwegen. Gwanni gwati ämnï dayu düngün, gwati ämnï ligoꞌro lüngün. ²⁹Na mine yärü gwanni gwati ngwanginu ngwüngün ke ngwäy. Ngwati ar je pa iye ar je arngani, anaku ati gu Kirictu ärrï giꞌdonga güngün. ³⁰Ndi ari a liru ngwüjï ngwudi ngwanginu ngwüngün. ³¹Yiru giyee yaru ye gitab, “Yiru yanni yati gäbïcï duru ngwube gatani papang gwüngün na nanning gwüngün aar acidi daw de düngün, a ngindenga rom aar ru ngwangina ngweꞌte pu.”5.31 Täküwïn 2.24³²Yiꞌral giyee yiru yujimid yojema a be yondajiny ye yani Kirictu na giꞌdoonga güngün. ³³A be gäbïcär ndi ari ati dur deꞌte deꞌte ꞌdanggalanu, ämnï dayu düngün anaku ating gu ämnï ligoꞌro lüngün na daw denya duru düngün.

Yïjï na mbumbunga

¹Lani yïjï, ꞌdengenajar papang na nanni anaku bupa gu Deleny dani Yicu Kirictu ndi ari yädï gu no. ²Yüllïnä kitabanu gidi Ngwaalu ganni guꞌrin ndi ari, “Dïnyädär papang na nanni.” Ngwujaꞌri ngwuru ngwee ngwanni ngwuru giꞌra ngwujaꞌranu ꞌdï (10) ngwanni ngwätï ngwujaꞌri ngwaru ngwe Ngwaalu, ³“Nunnu a ngwaalu jayanu ara je Ngwaalu gendaci yomon ndi midi ngaa midi gïdïdlä.”6.3 Täjïnïyä 5.16⁴A nga nga lani papanga, aaꞌti ngaa la kiyi yïjänü yalu ngaa je be manni ꞌrünïyï ngaa je enggaci ngwujaꞌri na gay gidi Deleny.

Ngwïnäd na Ngweleny

⁵Lani ngwïnäd, ꞌdengenajar ngwelenya ngwalu gïdïdlä yedeny ye lididiꞌru na yigor ye yanni yiru ꞌdidanu, nono ma aang je ärrïjï Kirictung. ⁶ꞌDengenacar je aaꞌti nunnu nono gwele ma ara je geꞌte ngwäy nono nunnu ngaa je gäbïcï ara je jäyïjänü, ngaa je be ärrï yigor ye ꞌdidanu ndi ari ngaa liru ngwïnäd ngwudi Kirictu ngaa lapu buping gwudi Ngwaalu yigor ye. ⁷Ngaa je ape yigor ye ꞌdar ndi ari yiiru yalu yäpïjä je Delenya yaꞌta je äpïjä dïjü dümnä. ⁸Ngaa diwayini ndi ari Deleny da je ätädä guꞌru gani ape yiiru yalu ꞌdar yere yanni yijaw ngaa lanni liru ngwïnäd na ngaa lanni läꞌtüdï ngwïnäd.

⁹A lani ngweleny, ärrär ngwïnädä ngwalu yiꞌral giyee yijaw. Aaꞌti ngwa je iye yedenyo anaku lïngïdä gu gweneno ndi ari gwätängä gweꞌte pu ꞌdogo gwanni gwuru Deleny dalu ngindenga le kerala gwanni gwati ꞌti utanu.

Gwomajidanu dijegoꞌrr nga le

¹⁰Yanni yadiny ye aralu gwodan lani ngwänggärï yiru ndi ari, ojemar nono Gideleny na giyiima yüngün yanni yojema. ¹¹Gwodanaranu ngwäbländï ngwe ngwudi Ngwaalu ꞌdar ngwätädärä je nunnu ngaa ji ꞌdäny ngaa gwoma yiꞌralanu yidi dijegoꞌrr. ¹²Ndi ari yäärä yege yaꞌti ani gwomajidanu dïjïngä le dümnä, aar be ani gwomajidanu ngwurꞌtunga le, gwomajidanu ngwelenyinga le, gwomajidanu ngwumanga le ngwudi dïrïm didi dïdlä, gwomajidanu yiimanga le yidi ngwügïꞌrïm ngwudi gere. ¹³No, gwodanar banu ngwäbländï ngwe ngwudi Ngwaalu nunnu ngaa ji ꞌdäny ngaa dugidi komon gidi yijegoꞌrr. A ma je be ape giyee ꞌdar, ngaa mbüjïnï lïdünälä yuru. ¹⁴Dïrnär bälü ꞌdïꞌdäny ngaa rüjïnänü ꞌdidanu ngwe ngwuru nono gennenalu jägïlïm gwe gidiriny, ngaa üllänï dünïngälü gwalu ngwuru etadi ngwambang ngwalu ¹⁵ngaa genne ngwüdänü giyora yalu ngwani ji mama gwalu ndi ape ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwudi adatalu ngaa je ondaci ngwüjü. ¹⁶Ngaa gendani giyiꞌralanu giyee, lärä lani ämnï Ngwaalu gwalu ngaa le gerani gwuꞌrijal gwuru lïgä lidi dijegoꞌrr. ¹⁷Ngaa üllänï gilanging ngwuru nono gibumbu gidi etadi kiꞌra aang ape ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu aar ru nono galala gidi lïgïꞌrïm.

¹⁸Na otacar Ngwaalingalu gïlïgïꞌrïm giyomon ꞌdar ngaa utalu otaci gwalu ꞌdar yiꞌral yiꞌranu ꞌdar a bupi, yiꞌral ye giyee giligoranu, nga arngani ati aang mätïnälü ndi otaci ngaa päcälü Ngwaalingalu ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwujuꞌru ngwudi Ngwaalu.

¹⁹Ati aang otaci Ngwaalingalu ꞌto gwani äny nunnu manari äny gwuma ïgïtï ngwulem ndi ondaji, aar nyi Ngwaalu ätä ngwujaꞌri nyi ꞌranu ndi enggaci ngwüjü yujimida yidi ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw. ²⁰Ngwanni ngwuruci nje dïjï dükäjäär yanni yïgäbïcïny nyi genne giyirna. Otacar Ngwaalingalu gwani äny ndi ari nyi ꞌranu nje ondaji anaku büpïnär gu.

Aganni gwudi Mïꞌrä

²¹Diweengga dämnär dani Tiyakuj gwanni gwuru dïnäd gwuru ligor leꞌte pu Gideleny, gwa je ondaci yiꞌralalu ꞌdar, nunnu ngaa lenge ndi ari äny nggwo gwuru ꞌtaa na äny nggwo ndi ärrï ange. ²²Yiru giyee yanni yïgäbïcïny nyi be ükäjä ꞌdanggalu nunnu ngaa lenge ndi ari änyängä gilo liru ꞌtaa na ara je ojemeye nono.

²³A adatalu ji ngweengga na ämnäjïdï, ämnï gwe Ngwaalu gwanni gwïndï Ngwaalu ngwuru Papa na Deleny dani Yicu Kirictu. ²⁴A yïmïꞌrü ji ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwati ämnï Delenya dege dani Yicu Kirictu ämnïng gwanni gwati ꞌti medadu.