Külüjï

Ngwujaꞌri ngwanni ngwullu je Bulij

Külüjï

Änï kitabanu

Külüjï gwuru gündär ngwaalu ngwucaar je gweneno Türkïyä. Gündär nggee gïjädï gïtäny gwe kündär gani abijuj. Bulij gwuru nono mung millidi külüjï ngwuꞌti be jalu ngenone. Ngwüjï ngwudi Külüjïng ngwuꞌdingina ngwujaꞌri ngwudi ngwaalu ngwanni ngwujaw kur gani Ababraj gwanni gwati ji Külüjï gwujaar Bulij gwe korkon gaji ganni gullu ge Bulij ngwujaꞌri ngwee.

Ngwoorta ngwuju ngwanni ngwuru ngwuꞌduru ngwïkïrïjïnänü Külüjï ngwanni ngwati ari nunnu aar lenge Ngwaalinga, a dïjï äpïjï yiiru yobo na yiima yiꞌter. A loko ji lanni linana ngwïkïrïjïnä ndi gwuji dïmürä didi Ngwüyäwüd. Anni ma Bulij ꞌdingini ngwoorta ngwe ngwee ngwuru ngwuꞌduru, ngwulli ngwujaꞌri ngwuje diwayiniyi ndi ari Kirictu gwuru Deleny didi Yiima gïdïdlä na ndi ari aar äpïjï Kirictung yobo jücü.

Yajang yidi ngwujaꞌri

1. Aganni (1.1–2)

2. Otaci Ngwaalingalu gwani yäy ꞌtu (1.3–8)

3. Drü na yiiru yidi Kirictu (1.9—2.19)

4. Midi gwanni gwuyang ndi Kirictu (2.20—4.6)

5. Aganni gwudi mïꞌrä (4.7–18)

Bulij gwaganna giꞌdonga gidi Külüjïng

¹Äny gwuru gwani Bulij, gwuru dooꞌra dükäjäär didi Yicu Kirictu anaku bupa gu Ngwaalu na diweengga dani Timijawuj. ²Lükäjä ngwujaꞌri ngwee, ngwükäcärä je lanni liru ngwüjï ngwujuꞌru ngwudi giꞌdoonga gidi Ngwaalu kündär gidi Külüjïng lanni lämnä ndi Kirictu.

Ara je gu yïmïꞌrü ji ara je gu adatalu ji gwudi Papa gwuru Ngwaalu gwege.

Otaci Ngwaalingalu na yäy ꞌtu gwani giꞌdoonga gidi Külüjïng

³Nyii lati ci Ngwaalinga yäy ꞌtu ngwanni ngwuru Papa gwudi Deleny dege dani Yicu Kirictu yomon reny minyii otaci Ngwaalingalu gwani nga nga ⁴ndi ari nyii liꞌdingina ämnï gwe gwalu ndi Yicu Kirictu a nyii ꞌdingini ämnï gwe gwalu ngwüjü ngwanni ngwujuꞌru ngwudi Ngwaalu. ⁵Ämnï Ngwaalu na ämnäjïdï gwanni gwüꞌtüdï ndi geꞌtaji gwanni gwügïꞌtïjärä je Ngwaalu kerala ngwanni gwuꞌdingina gwe gwerre ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwuru ꞌdidanu ⁶ngwanni ngwuma obana ꞌdanggalanu. Ngwaalu ꞌdar gïdïdlä, ngwüjï ngwonyadu ngwuma ämnï ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwuma gwürlï yigoꞌralu yegen aar jada Ngwaalinganu. Ngwujaꞌri ngwanni ngwapu yiiru aar ꞌtänü nono apar gu yiiru ꞌdanggalanu ꞌto ꞌtuꞌtu gomon ganni gima je ge ꞌdingini aang leneg yïmïꞌrä yidi Ngwaalu ꞌdidanu gwe ꞌdar. ⁷Yïmïꞌrü yidi Ngwaalu yanni ma aar je diweengga dämnïny dani Ababraj enggaci gwanni gwuru nyii le ngwïnäd ngwuru dooꞌra däpïjä Kirictung yiiru ligor le leꞌte pu ngwumandi ꞌdänggärï gwani nga nga. ⁸Nginde gwuru gwanni gwondaci nje ꞌto ämnï gwe gwalu gïlïgïꞌrïm.

⁹Yäy gu no, yiru giyee yanni yïgäbïcï nje anni ma ara je le ꞌdingini, nyii ꞌti dünädï ndi otaci Ngwaalingalu gwani nga nga. Nyii otaci Ngwaalingalu nunnu ara je onjajala bebere gwe gwani bupi gwüngün bebere gwe na lenge gwe ꞌdar gwudi lïgïꞌrïm lüngün. ¹⁰A lotaca Ngwaalingalu ngwujaꞌri ngwe ngwee nunnu ngaa elelle elelleng gwudi ngwüjï ngwädï Gideleny ngaa jadanu giyiꞌral ꞌdar. Nyii otacalu ꞌto ndi ari ngaa ape yiiru yanni yätï ngwäyänü giyiꞌral ꞌdar yanni yijaw ngaa pe ndi lenge ngwujaꞌri ngwani Ngwaalu. ¹¹Nyii otacalu ꞌto ndi ari ara je ojemeye nono yiima ye ꞌdar yiima yidi näjï gwüngün. Nunnu ngaa burni ndi määtä yigor yalu ngaa orꞌtemaji gïdïrbänü dalu ꞌdar ngaa jayanu. ¹²Ngaa ci Ngwaalinga yäy ꞌtu ngwuru Papa ngwanni ngwuma je jaꞌrima ara je acajidiyi giyuꞌrinanu yidi ngwüjï ngwanni ngwujuꞌru giyelenyanu yidi gerala.

Kirictu gwupana guꞌru

¹³Nginde gwanni gwuminje üꞌrälü giyiima yidi dïrïm aar nje äbrï aar nje apada giyelenyanu yidi Gïjï güngün ganni gämnïng. ¹⁴Üꞌrälü gwe gwudi yïn yüngün, Ngwaalu ngwuminje äbräjï keng gwege.

¹⁵Nginde gwuru dïꞌrïmbïl didi Ngwaalu ngwanni ngwaꞌti enggana ngwuru giꞌra gidi yiꞌral ꞌdar yanni yigeꞌta je Ngwaalu. ¹⁶Ndi ari nginde gwe, yiꞌral ꞌdar yïgïꞌtïnä kerala aar gïꞌtïnï gïdïyängälü. Yanni yenggana na yanni yaꞌti enggana. Ya gu ru yani ngwuduꞌri, yiima, ngweleney na yeleny. ꞌDar yïgïꞌtïnä nginde gwe ndi ari aar näjï ngindeng. ¹⁷Nginde gwuru gwuju gwerre gwerre giyiꞌral ꞌdar. ¹⁸A nginde gwe a gu yiꞌral mätïnï ꞌdar. Nginde gwuru giꞌra gidi ngwanginu ngwudi giꞌdoonga. Nginde gwuru gwanni gwädäälü ngwuru giꞌra gidi ꞌdïꞌrï gwudi ngwüjï nunnu ngwuru gwanni gwuru giꞌra giyiꞌral ꞌdar. ¹⁹Ndi ari nginde gwe, Ngwaalu ngwüjädï gu ndi ari ngwugeꞌte drü düngün ꞌdar ngwuji ndi Kirictu. ²⁰Ndi ari Gïjï ge güngün, Ngwaalu ngwuma gu gwäꞌräjïdï yiꞌralalu ꞌdar ꞌdünggüngün gïdïyängälü na kerala, geꞌte gwe adatingalu ngwuji yïn ye yüngün yanni yïrädälü küꞌrälä ganni gimamindanu. ²¹Nga nga gwele gwerre liru ngwïrnü lïꞌtüdänü ngaa ru güwän Ngwaalu gwani yaꞌrany na elelle gwalu gwanni gwuki. ²²Ngwaalu ngwuma je be gwäꞌräjïdï gweneno ngindenga le ngwanginu ngwe ngwudi Kirictu yïn ye yidi yiꞌrany yüngün. Nunnu ara je Kirictu inggidi lijuꞌru ngwäyänü ngwüngün lijaw nono laꞌti ätï yiꞌral nono yere. ²³Manari ngaa lïmätïnälü ꞌdidanu ndi ämnï Ngwaalu gwalu ngaa odanalu ndom, ngaa ꞌti gatana geꞌtajing gwudi Ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw. Ngwujaꞌri ngwuru ngwee ngwanni ngwuꞌdingina je ngwondacara je ngwüjü ꞌdar gïdïdlä gïdïyängälü, ngwanni ngwurucu nje äny gwani Bulij dïnäd.

Bulij undi ngwäy giyiiru

²⁴Äny gweneno, gwujayanu gïdïrbänü danni dijiny gwanu gwani nga nga ndi ari yiꞌrendeny ngwanginu ngwüny aar medaji yündä yidi Kirictu yanni yïꞌdälü kiꞌdoonga güngün ganni giru ngwanginu ngwüngün. ²⁵Ganni giminy ruci dïnäd gegeꞌte gwe gwudi Ngwaalu giyiiru yanni yätädäär nje gwani nga nga nunnu ngaa je enggaci ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu aar mbuti ꞌdar ²⁶ngwanni ngwuru yujimid yanni yändälü ngwüdlä a kimaad ganni gima ele. A be gweneno, yiming je be ꞌtäcä ngwüjälü ngwanni ngwujuꞌru. ²⁷Ngwüjï ngwüngün ꞌdar, Ngwaalu ngwugeꞌta ndi ngwe inggidi yujimida yüngün. Ngwubuping je ꞌdar ndi aar lenge ndi ari yujimid yüngün yojema guꞌru ngwuye gataji ngwüjü düwä ngwuru Garany. Yujimid yüngün giyee yiru ndi ari a Kirictu ji ꞌdanggalanu ꞌto nga nga lanni liru Garany, yäy gu no, ngaa ïcïnänü ndi ari ngaa la mbuji näjïng gwudi Ngwaalu gwanni gwaru nggwe. ²⁸A londaca ngwüjü ꞌdar ngwujaꞌri ngwe ndi Kirictu. Aar girinya ngwüjü ꞌdar ndi aar ꞌdengenaci Kirictung, aar je enggaci ꞌdar bebere gwe ꞌdar ngwanni gwätäär. A lärrä yiꞌral giyee ꞌdar nunnu a ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwugekajidu ndi Kirictu, aji aar mbuti kaji ganni gadi aar je ge inggidi Ngwaalu. ²⁹Yiru giyee yanni yïgäbïcïny nyi ündïjï ngwäy yiima ye ꞌdar yüngün yanni giyo yapu yiiru ꞌdünggünyänü.

¹Nyi be mïnï ndi aang lenge ndi ari nggwundu ngwäy nunnu ngaa je gataji düwä na ngindenga lidi gündär gidi Lädükïyäng na ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwaꞌtiny ngwe lingididu ngwäyänü gilingeno. ²Nggwundu ngwäy nunnu ngaa orꞌtemaji giyigoranu ar gikajidi ndi ämnäjïdï. Äny gwümïnä je aang ätï onjacing gwanni gwujaw gwanni gwati ji manari ngaa lenge ngwujaꞌri ꞌdiꞌdidanu ngwudi Ngwaalu ngaa gu ïcïnädä ꞌdidanu. Nggwümïnä je ngaa ïcïnänü ꞌdiꞌdanu ngwujaꞌri ngwee nunnu ngaa lenge geꞌteng gwudi Ngwaalu gwanni gwaꞌting ꞌtäcä ngwüjälü gwerre a geꞌte nggwee, gwuru gwani Kirictu. ³Gwanni gwülïbädï gu yuꞌrinalu yidi bebere na lenge ꞌdar.

⁴Äny gwaru gu no nunnu aaꞌti gwere gwa je ïꞌdäjänü ara je ꞌduꞌdi ngwujaꞌri ngwe ara je dudiyi. ⁵Minyi ni ari a laꞌti gilingeno, a gilo gwüpäng gïlïgïꞌrïm nggwujayanu ndi engga ndi ari ngaa gilo ligekajidu ngaa mätïnälü ꞌdïꞌdäny ndi ämnï ndi Kirictu.

Elelle gwanni gwumbutu ndi Kirictu

⁶A nono anaku ma gu ämnï ndi Yicu Kirictu gwuru Deleny, elellar gu be. ⁷Lïdïrnïnä gu ngaa gu odanalu ndom lïmätïnälü ndi ämnï Ngwaalu gwalu anaku enggacara je gu a ci Ngwaalinga yäy ꞌtu ji ꞌdanggalu gwïrälü.

⁸Arnganar ndi ari aaꞌti gwere gwa je ruji ngwïnäd ara je gatu mbüny bebere gwe gwudi dïdlä na ïrïngïnï gwe gwuru ꞌtur gwani yobo yidi ngwüjï na dïmürä didi dïdlä, yäꞌtüdï dïmürä dïndï kayalu didi Kirictu. ⁹Ndi ari nginde gwani Kiricu, drü ꞌdar didi Ngwaalu ndo gu. ¹⁰Na ngaa lima je gu mbutiyi. Nginde gwuru gwanni gwuru giꞌra gidi yeleny ꞌdar na gidi yiima ꞌdar.

¹¹A nginde gwe ꞌto, lima je üꞌrïdä üꞌrïdäng gwaꞌti äpïnä ngwuy ngwe ngwudi dïjï. Äbrï gwe kayanu drü dalu danni diki, üꞌrïdänï nggwee gwäpïnä Kirictu gwe. ¹²(Ndi ari) gwuma le gätïnï nyïnyïnï gwe gwani yiꞌrany yüngün ngaa le ꞌdïꞌrï ämnï gwe gwalu giyiima yidi Ngwaalu ngwanni ngwüꞌdïꞌrïyälü giyiꞌranyanu. ¹³Gwele gwerre, ngaa layu yiꞌrany yani ke gwalu, ngaa laꞌti üꞌrïdänä gïdrü danni diki, Ngwaalu ngwuma je be midiyi Kirictunga le. Ngwuminje düdänïjänü ꞌdar gwege gwanni gwuki ¹⁴anni mung brotada yobalu mbüny yanni yüllïnä dïmürä dänü düngün danni dïnïjï nje, ngwuje äbrï kayanu aar pänï küꞌrï. ¹⁵Anni mung je apada yiima na yelenya, liming je ꞌtäcï yaaralu yegen ngwuje roꞌtalu ngwuje dami yiꞌrany ye yüngün küꞌrï.

¹⁶Yäy gu no, aaꞌti ba be ngaa la gäbïcï dïjü dere ndi ara je üpäcï yiꞌral nono yere yani dïmürä ndi eny a ndi ïyï na yani yobo yidi yïꞌrïnyïnä, yijibeꞌrr yidi Düüwä Diyang a yani gomon Kwoꞌra täꞌrïl. ¹⁷Yiꞌral giyee yiru ngwüꞌrïmbïl ngwudi yiꞌral yanni yadi ji. A be yanni yiru ꞌdidanu, yiru yadi mbüjïnï ndi Kirictu. ¹⁸Aaꞌti nga la gäbïcï yigoꞌro yalu ndi ara je dïjï ci ngaa ru ngwumulu ꞌtïꞌtïr ngaa äpïjï yïꞌrrä yobo. Giyee ya je gäbïcï ngaa laꞌti la ape guꞌru ganni gicara je ge Ngwaalu. Dïjï danni dati gu enggaci ngwüjü no, yiꞌral yüngün yärrïnä yeleny ye yidi yiꞌral yanni yarung ye yänggädïng je ngwäy ngwe ngwüngün. Nginde dïrïngïnä yiꞌral ye yidi yaꞌrany yüngün yanni yïꞌtüyüng je a be yere yätïng je nding gu ïrïngïnä. ¹⁹Daꞌti mätïnälü kiꞌra ndi Kirictu gidi ngwanginu ku ngwanni ngwati gu digeꞌdani a gu ngwïrï na yirjeny mätïdänü gwüpäng a je Ngwaalu geꞌte aar ꞌtänü aar pe.

Midi Kirictunga le

²⁰Yäy gu no, anni ma aang ayi Kirictunga le, gwani elelle gwudi yobo yidi dïdlä, ange gwuru mana ndi ari ngaa ji ndi elelle yobo ye yidi dïdlä. Ngaa üpïyï yigoꞌro yalu dïmürä danni dati ari, ²¹“Aaꞌti a gwa määtä gony! Aaꞌti a gwa ngille gony! Aaꞌti a gwa akani gony nono?” ²²Yiꞌral giyee ꞌdar yiru dïmürä didi ngwong ngwati äpïnï aar medadi. Ndi ari yïgïꞌtïnä yiru yobo aar ru ꞌdogo dïmürä didi dïjï dümnä. ²³Yobo giyee yiru nono ma aar ru ꞌdiꞌdanu yidi bebere yidi äpäjï Ngwaling yobo üllïyï gwe yigoꞌranu ꞌtïꞌtïr aar joꞌrenya ngwanginu ngwegen, aar ꞌti be ätï guꞌranu gere ndi määtä lingeno lidi dïjï.

Elelle gwudi dïkïrïjïn

¹Ngaa lima ꞌdïꞌrï Kirictunga le, gäbïcär be ngaa bupi yiꞌral yanni giyo kerala ngwaalu ngwanni ngwo gu Kirictu kaama gidi Ngwaalu gani yeleny. ²Ara je yigor päcï yiꞌralanu yidi gerala yani lïgïꞌrïm ngaa gu mätïnädä aaꞌti yani yiꞌral yidi lingeno gïdïyängälü. ³Ndi ari ngaa lima ayi a midi gwalu gwanni gwuyang nggwo gwändälü Ngwaalu Kirictunga le. ⁴Ma be aji ma Kirictu gwanni gwuru midi gwege ꞌtädälü, ngaa la be ꞌtädïnälü ꞌto ngindenga le ndi näjï gwüngün.

⁵A be no, ꞌrïnyïtär be yiꞌral yidi lingeno lalu lidi dïdlä yani yïjïn, rngï gwudi lingeno, amiꞌra gwudi lingeno, bupi gwanni gwuki na ubanu gwani yobo yidi dïdülä yidi dïdlä. ⁶Yiꞌral giyee yiru yanni yati gäbïcï Ngwaalinga a güündä ji. ⁷Ngaa lelella gu gwele gwerre ja gu gïdïdlä.

⁸A be gweneno, äbrär je be ngaa je gatu mbüny giyee yiki ꞌdar yani, güündä, ꞌre ngwäy, yüꞌdüny, kiyi ngwüjänü, lo, ondaji yidiganya. ⁹Aaꞌti ngaa lüꞌrïꞌtäjïdï yiꞌduru nono ndi ari ngaa lima gwällïnï lingina mbüny lanni luꞌrin a apepe gwüngün gwanni gwuki ¹⁰a ngaa lima genne lingina lanni liyang, gilo lïꞌtüdï liyang ndi lenge gwani giꞌremna gidi Ngwaalu ngwanni ngwugeꞌta. ¹¹ꞌDünggüngün, yaꞌti yere giyee ndi ari nggwee gwuru Dïgïrïg, na nggwee gwuru Dïyäwüd. Nggwee gwüꞌrïdänä na nggwee gwaꞌti üꞌrïdänä. Nggwee gwuru Garany a nggwee gwaꞌti bebera. Nggwee gwuru dïnäd na nggwee gwäꞌtüdï dïnäd, a be Kirictu ru ꞌdar ngwaalu ꞌdar.

¹²Yäy gu no, anni ranga ngwüjï ngwujuꞌru ngwäbrä je Ngwaalu ngwämnïng je, rüdär be giyomon reny ngwüjï ngwätï ïnäng, jaying liguri, okeye ligoꞌro, yimulu na orꞌtemaji. ¹³Ngaa apajidi gwüpäng ngaa düdänïjïdänü gwüpäng giyiꞌral yere ꞌdar yanni yiki anaku ma ara je gu Deleny düdänïjänü. ¹⁴Giyee ꞌdar yijaw, ngaa gendani ämnäjïdïng, gwanni gwati gekajidi ngwüjü ꞌdar gwüpäng ngwuje mbütï kürtü geꞌte pu.

¹⁵A adatalu gwudi Kirictu ruyi yigor yalu anaku ra gu ngwüjï ngwudi ngwanginu ngweꞌte pu, lurnida je ndi aang jalu ladatalu. Ngaa ci Ngwaalinga yäy ꞌtu!

¹⁶A ngwujaꞌri ngwudi Kirictu ji ꞌdanggalanu ara je nïyänü ngaa enggacidi ngaa olajidi bebere gwe ꞌdar gwüpäng, ngaa elnge mäjïmür, na deelnga didi ortada didi lïgïꞌrïm ngaa ci Ngwaalinga yäy ꞌtu yigor ye yalu yijayanu. ¹⁷ꞌDar yere yanni yada je ärrï yani ondaji gwalu na apepe gwalu, ärrär je ꞌdar ngwürïny ngwe ngwudi Deleny dani Yicu, ngaa ci Ngwaalinga ngwuru Papa yäy ꞌtu nginde ngwe.

Ola gwudi gubu gidi ngwïkïrïjïn

¹⁸Lani ngwaw, ꞌdengenacar ngwuru ngwalu anaku mïnä gu Ngwaalu.

¹⁹Lani ngwur, ämnär ngwayu ngwalu aaꞌti ngwa je ärrälü tïꞌtïꞌdäng.

²⁰Lani yïjï, ꞌdengenacar papanga je lalu giyiꞌral ꞌdar, ndi ari no yati jada Ngwaalinganu.

²¹Lani papanga, aaꞌti ngaa la kiyi yïjänü yalu nunnu aaꞌti ya muli nono.

²²Lani ngwïnäd, ꞌdengenacar ngwelenya ngwalu ngwudi dïdlä giyiꞌral ꞌdar, ärrär je gu nunnu aaꞌti nono gwele ma ara je geꞌte ngwäy nono, a ndi ari ngaa je gäbïcï ara je ämnï, a je be ärrï yigor ye ꞌdiꞌdidanu yani denya Ngwaalinga. ²³Yere yanni ya je ärrï, ärrär je yigor ye ku lundu ngwäy nono ma je ärrïjï Delenya, yaꞌti ani ngwüjï ngwümnä. ²⁴Ndi ari ngaa lïlïngïdï ndi ari nga la mbuji yuꞌrina Gideleny yani guꞌru galu. Ngaa liru ngwïnäd ngwäpïjä Delenya dani Kirictu yiiru. ²⁵A gwere gwanni gwapu gwanni gwuki, gwa mbuji keng gwani guꞌru güngün na utanu gwaꞌti.

¹Nga nga lanni liru ngwoorta, ärrär ngwïnädä ngwalu yiꞌral yijaw a yanni yïdünälü ndi ari ngaa lïlïngïdï ꞌto ngaa lätï Doorta dalu kerala.

Otaci Ngwaalingalu gwani Bulij gwani ondaci ngwüjü

²Gwujar ndi otaci Ngwaalingalu ngaa jalu ngwäy ngwe nda je ci yäy ꞌtu. ³Ngaa otaci Ngwaalingalu gwani nyängä ndi ari aar nje ïgïtïjï gay nyii ondaci ngwüjü ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu ndi ari yäy nyii mbuji gay ndi ondaci ngwüjü yujimida yani Kirictu yanni yïgäbïcïny nyi be genne giyirna ⁴nunnu nje ondajalu gilingenalu anaku büpïnär gu ꞌdünggüny ndi nje ondaji.

⁵Beberar ndi elelle gwalu ngwüjï ngwe ngwaꞌti aang ngwe rüdï giꞌdonga geꞌte pu, ngaa burnani gaji ndi ärrï yiꞌral yanni yijaw. ⁶Gäbïcär ondacing gwalu ngwüjï ngwe ngwonyadi yïmïꞌränü ngwuru nono enying gwami ngwümündä nunnu ngaa lenge ndi ari awa ma ara je dïjï otacalu, ngaa gwäꞌräcänü.

ꞌDingini na aganni

⁷Diweengga dämnär dani Tiyakuj da je enggaci ngwujaꞌri ꞌdar ngwani änyängä. Gwuru dooꞌra diru ligor leꞌte pu nyii le ru ngwïnäd nyii ru gimaad Gideleny. ⁸Gwükäcïny ꞌdanggalu ndi ara je abingaci gwani bupi nggwee ndi ari ngaa lenge änyängä gilo liru ꞌtaa a nunnu ara je ojemeye yigor nono yalu. ⁹Nggwo gwïndär Onejemo gwe gwuru diweengga dege diru ligor leꞌte pu dämnär gwanni gwacajida le kiꞌdoonga geꞌte pu. La je ondaci ngwujaꞌri ꞌdar ngwanni ngwo ngwärrïnä ngene.

¹⁰Gur giru gimaad güny gigenniiny ge gani Arictakuj, gaganna je a ꞌto Murkuj gwuru dïgrü ndi Birnaba (lima je ükäcä ngwujaꞌri ngwani nginde. Mung ila, ülläjärälü gora gijaw.) ¹¹Yicu gwani Yujtuj, gwaganna je ꞌto. Liru gilee ꞌdogo lanni liru Ngwüyäwüd ngwüjänü ngwüny ngwanni ngwuru nyii ngwe gimaad giyiiru yidi yeleny yidi Ngwaalu liru lundiyiny ngwäy aar nyi orꞌtemaji gwulleny.

¹²Ababraj, gwanni gwüꞌtüdï kiꞌdoonga galu gwuru dïnäd didi Yicu Kirictu, gwaganna je. Gwata je jicalu no ngwäy ngwe yomon reny ndi otaci Ngwaalingalu gwani nga nga ndi ari ngaa mätïnälü ꞌdïꞌdäny ndi bupi ꞌdar gwudi Ngwaalu ämnï gwe gwanni gwumbutu ngaa gu ojemada ngaa gu ïcïnädä mama. ¹³Gwa je gwe ci ndi ari nginde nggwo gwündïjä je ngwäy gwulleny ngwuje ündïjï ngwäy ꞌto gwulleny lidi giꞌdoonga gidi Lädükïyäng na lidi Arabulijing. ¹⁴Dimaad dege diru akim dani Luka, a diweengga dani Dimaj, laganna je.

¹⁵Agannar ngwengga ngwudi Lädükïyäng a gera giru diweengga gani Nimbaj na ꞌto giꞌdoonga gidi ngwïkïrïjïn ngwanni ngwati acajidi ngwuꞌdun ngwüngün.

¹⁶Ma ara je ülïjï ngwujaꞌri ngwee ngwükäcä je, ngaa je be dinga ꞌto aar je ülïjï ngwükïrjïnä kiꞌdoonga gidi Lädükïyäng, ngaa je apa ngwanni ngwo ꞌdenggen ngaa je uli ꞌto ꞌdanggalu. ¹⁷Car Arikipujing nu, “Arngana yiiru nga je medaji yanni yima je ape Gideleny.”

¹⁸Äny gwuru gwani Bulij gwullu aganning nggwee guy ge güny. Diwayiniiny giyirna yüny. Ara je gu yïmïꞌrü ji.