2 Küründüj

Ngwujaꞌri ngwanni ngwullu je Bulij

Küründüj giꞌra rom

Änï kitabanu

Bulij gwullu ngwujaꞌri ngwee ngwuje üllïjï ngwïkïrïjïnä kündär gani Küründüj, giru gündär gipa ken gidi Ngwügïrïg anni jung kay gwadi ele ꞌdenggen. Nginde gwuru gwanni gwüꞌdïꞌrü yiiru ye a giꞌdoonga gidi Ngwaalu ji ngenone ngwuje be orꞌtemaji ating je ïlïjï ndi ombaja ating je ükäjï ngwujaꞌri ngwüllïnä. A be kajidi ji ꞌdenggenanu gwonyadu. No ngwulli ngwujaꞌri ngwee ngwuje ngwe enggaci gay gidi geꞌte yiꞌral aar ele kayalu ꞌdenggenanu gwerre nding obani.

Yiꞌral yiru nono ngwïkïrïjïn ngwoko Küründüj ngwüpäjä Bulijing yiꞌral nono ndi ari gwaꞌti ligor leꞌte pu ngwaalu ngwudi ngwüꞌrïny ngwudi giꞌdoonga na ndi ari gwäꞌtüdï dooꞌra dükäjäär ꞌdidanu. No ngwube ulli ngwujaꞌri ngwujaꞌranu ngwee ngwonyadu ngwani ligoꞌro lüngün na ngwani yiiru yidi ondaci ngwüjü ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwudi Yicu ngwanni ngwornaca je Ngwaalu. Nginde ꞌto gwenggaca ngwïkïrïjïnä ojeme gwe gwudi ape yiiru yidi ngwüꞌrïny aar ngwe gataji ngwüjü düwä ngwudi Ngwaalu na yiiru yidi Ngwaalu ngwaalu ngwoko ngwuꞌter (yiꞌraany 9–10).

Yajang yidi ngwujaꞌri

1. Bulij gwica Ngwaalinga yäy ꞌtu (1.1–11)

2. Bulij na giꞌdoonga gidi Küründüjïng (1.11—7.16)

3. Gataji ngwïkïrïjïnä düwä ngwudi Yäwüdiyäng (8.1—9.15)

4. Bulij gwuruca yelenya yüngün gwuru dooꞌra dükäjäär (10.1—13.16)

5. Aganni gwudi mïꞌrä (13.11–13)

Aganni na orꞌtemaji

¹Ngwujaꞌri ngwee ngwïndï ꞌdünggüny äny gwani Bulij gwubupa Ngwaalu ngwuru dooꞌra dükäjäär didi Yicu Kirictu, na gidiweengga dege dani Timijawuj.

Ngwükäcï nje giꞌdonga gidi Ngwaalu kündär gani Küründüj, ngwüjïngä le ꞌdar ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwujuꞌru ngwanni ngwati ji ngwaalu ꞌdar ngwani Akayiya.

²Ara je gu yïmïꞌrü ji ara je adatalu ji gwudi Papa gwege gwuru Ngwaalu na Deleny dege dani Yicu Kirictu.

³Ar ortada Ngwaalinga na Papang gwudi Deleny dege dani Yicu Kirictu, Papa gwanni gwuru dïnä ngwuru Ngwaalu ngwudi orꞌtemaji ꞌdar. ⁴Ngwaalu ngwanni gwati nje orꞌtemaji gïdïrbänü dege ꞌdar nunnu ꞌto ar orꞌtemaji ngwüjü ngwanni ngwa ji gïdïrbänü dere, ar je orꞌtemaji anaku orꞌtemajar nje gu Ngwaalu. ⁵Ndi ari anaku ma aar nje gu yiꞌrendeny yidi Kirictu ꞌdünggüngün aw nono ndi elelle gwege, yiru gu ꞌto ndi ari nginde gwe gwani Kirictu, aar nje orꞌtemaji gwüngün aw nono. ⁶Manari nyii gilo lïyü dïrbä, yiru gu gwani nga nga nunnu nga obe düwä de nga mbuji gilanging. Manari nyii gilo lübïdï düwä de, dübïdïïny de gwani orꞌtemaji gwalu gwanni gwata je gäbïcï ngaa määtä yiguri giyiꞌrendenyanu yeꞌte yeꞌte yanni yimbuji nje. ⁷Na geꞌtaji gwärï gwani nga nga, nggwo gwümätïnälü ndi ari nyii lïlïngïdï ndi ari anaku acajida gu giyiꞌrendenyanu yärï, no ꞌto ngaa la acajidi ndi orꞌtemaji gwärï.

⁸Nyii laꞌti bupa ndi aang ꞌti lïngïdï gwani ngweengga ndi ari yüündä yärï yanni yimbuji nje ngwaalu ngwani Ajiya. Nyii liju gïdïrbänü dacaji njalu dipana giyiima yärï ndi nyii üpïnï ꞌdi nyii gätïjï miding ngwäy. ⁹ꞌDidanu giyigoranu yärï nyii lïcïnänü ndi ari lübïdï nje gwälü lani yiꞌrany. A be yiꞌral giyee yimbuji nje nunnu aaꞌti nyii la gatada ngwäy giyigoꞌro yärï, nje be gatada Ngwaalu ngwanni ngwati ꞌdïꞌrïyï ngwüjälü giyiꞌranyanu. ¹⁰Nginde gwuminje gïlängïdïyä giyiꞌrany giyee yiki gwulleny a gwunje gïlängïdïyï. Gwumiiny gu geꞌtaji ndi ari gwa ji gwunje gïlängïdïyï, ¹¹anaku gataji nje gu düwä otaci gwe Ngwaalingalu gwalu gwani änyängä. Ya be gäbïcï ngwüjü ngwonyadu ngwunje cïjï Ngwaalinga yäy ꞌtu gwani gataji düwä gwanni gwuma aar nje gïꞌtïjï ꞌdingini gwe otacingalu gwudi ngwüjï ngwonyadu.

Bulij gwarra mung ꞌti oꞌra Küründüj?

¹²Ïrïngïnï gwärï gwuru be nggwee gwenene ndi ari yigor yärï yïcïnïïny yänü ndi ari elelle gwudi yigoꞌro yärï gïdïdlä na ꞌdanggalu, gwuru elelle gwanni gwujuꞌru ngwuru ꞌdidanu gwanni gwïndï Ngwaalu. Nyii larru gu no yaꞌti nje arru bebere gwe gwudi dïdlä, aar be ärrïnï yïmïrü ye yidi Ngwaalu. ¹³Ndi ari laꞌta je üllïjä ngwujaꞌri ngwere ngwanni ngwaꞌti linginna nda je uli ngaa je lenge. Äny gwugeꞌtaja ndi ari, ¹⁴anni minje lengeda nono yoko, ya ji ya je lenge ku nunnu ara je gäbïcïjï nje ïrïngïnï anaku nyängä je la ji la je ïrïngïnï komon nggäꞌdï gidi Deleny dani Yicu.

¹⁵Yiru giyee yanni yïgäbïcïny nyi be ïcïnänü nyi geꞌtaji ndi ari nyi ila ꞌdanggalu gwerre gwerre nunnu ngaa jayanu yomon rom. ¹⁶Nyi geꞌte ndi millida ꞌdanggalu kay ndi ele ngwaalu ngwani Majiduniya na ꞌto minyi ele minyi kwodalu Majiduniya. Nunnu nyii geꞌte kay nyi oꞌre Yäwüdïyä. ¹⁷Anni gegeꞌtiny gu no, yigegeꞌte nje ꞌtïꞌtïre? Na äny gwati gegeꞌte nono ngwüjï ngwudi dïdlä? Ngwujaꞌri ngwüny ru ngweꞌte ngweꞌte ndi ari nyi ari, “Yäy, yäy” na, “Bärï, bäre?”

¹⁸A be ꞌdidanu anaku ru gu Ngwaalu ligor leꞌte pu, ngwujaꞌri ngwärï ꞌdanggalu ngwaꞌti ani “Yäy” na “Bärï.” ¹⁹Ndi ari Gïjï gidi Ngwaalu Yicu Kirictu, gwanni gwondacara je gwe äny na Jiliwanij na Timijawuj, gwaꞌti ani “Yäy” na “Bärï,” aar be ru ndi ari ꞌdünggüngün yiru gu giyomonalu ꞌdar ndi ari yani “Yäy.” ²⁰Yere yaꞌti ngwujaꞌri ꞌdar ngwonyadu ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwaru ngwe, ngwani “Yäy” ndi Kirictu. Na no nginde gwe, ngwujaꞌri ngwani “Yiru gu” ngwati ar ngwe ari ar ngwe näjï Ngwaalinga. ²¹Gwenene Ngwaalu ngwuru ngwanni ngwadi nje gäbïcï alanga gwüpäng ar mätïnälü ꞌdïꞌdäny ndi Kirictu. Gwanni gwäbräjï nje, ²²aar nje ngïdä ar ru lüngün ngwugeꞌte Lïgïꞌrïmä lüngün giyigoranu yege lani änïjälü ngwudi yiꞌral yanni yadi ele ndi ji.

²³Ngwaalu ngwuru ngwanni ngwänggädïny ndi ari, ngaa lïnädïny ngaa je ꞌti be oꞌraca kündär gani Küründüj nunnu aaꞌti ngaa la ji gïyüündä. ²⁴Aaꞌti ngaa la ari nunnu nyii linyaca je yiima ye ndi ämnï Ngwaalu gwalu, aar be ru ndi ari a lapajidu yiiru gwani jayanu gwalu, ndi ari ämnï gwe Ngwaalu gwalu, ngaa lïmätïnälü.

¹Äny gwuma dinga kay ndi ari nggwa ꞌta be gwa je ïlïjä manari ila gwüny gwadi ru gwada je gäbïcï ngaa runi. ²Ma be ari äny gwuma je gäbïcï ngaa runi, amne yärü gwuru gwanni gwadiny gäbïcï nyi jayanu nga nga läꞌtüde lanni liminje runiye? ³No äny gwüllïjä je ngwujaꞌri ngwanni ngwullu nje, ndi ari ma ji manari äny gwuma ila, aaꞌti ngaa liny kiyi liguri ngaa lanni laadiny gäbïcï nyi jayanu. A äny gwïcïnä je gwänü ꞌdar, ndi ari jayanu gwüny gwalu gwuru ꞌto ꞌdar. ⁴Ndi ari nggwüllïjä je ngwujaꞌri ngwanni ngwullu nje gwerre, runi gwe gwupa gwulleny, ligor le lümä, yal ye ngwäy, aaꞌti nunnu nga je runiyi, aar be ru ndi ari nga je enggaci ngaa lenge ämnïng gwanni gwämnä je gwe ꞌtuꞌtu giligoranu lüny.

Düdänïjï dïjänü danni diki

⁵Manari dïjï dere ndo dima geꞌte runing, daꞌti nyi runiya gwulleny nono runiyara je gu ꞌdar, yiru gu maani a be yaꞌti yinje gendajani. ⁶Reraji gwanni gwuma gwe reraji lonyadana, gwumbutu nono. ⁷Gwenene yiru gu ndi ari gwadi aang manni düdänïjänü aang orꞌtemaji, ndi ari aaꞌti gwa runi anaji ligoralu. ⁸Yäy gu no, nggwa je päcälü ndi ari ämnär mana. ⁹Yanni yïgäbïcïny ngaa je be üllïjä ngwujaꞌri, yiru ndi ari nyi engga ngaa gilo lïmätïnälü ꞌdïꞌdäny ndi ïdäjï ngaa ꞌdengenaji yiꞌral ꞌdar. ¹⁰Manari ngaa lima düdänïjï dïjänü dere, diny düdänïjï ꞌto. Na manari gwanni gwuminy düdänïjänü giyiꞌral yere, manari yiju yere ndinje düdänïjänü, gwuminy düdänïjänü ngwäyänü ngwudi Kirictu gwani nga nga. ¹¹Nunnu aaꞌti dijegoꞌrr dinje gu mbojaji. Ndi ari a laꞌti ïꞌdädänü gay ge gidi dijegoꞌrr.

Ligor lïpïdï Bulijanu Trawuj

¹²Gwenene anni miny obani kündär gani Trawuj ndi ondaci ngwüjü ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwani Kirictu, nyi mbuji ndi ari Ngwaalu ngwuminy ïgïtïjï gay ndi ape yiiru. ¹³Nyi ꞌtina ädïyä liguralu ndi ari äny gwaꞌti mbuju diwengga dani Tïtüj, nyi ele nyi aganni ngwïkïrïjïnä nyi be ꞌdïꞌrï nyi ele Majiduniya.

Ndi dami gwudi Kirictu

¹⁴Nyi be ci Ngwaalinga yäy ꞌtu, ngwanni ngwati nje üktïnï yomon ꞌdar ndi dami gwudi Kirictu. A bebere gwe gwege gwani nginde aar gwe ape ngwaalinganu ꞌtuur nono düwä dami nunnu ngwulinginni ngwüjänü ꞌdar. ¹⁵Ndi ari Ngwaalu, a liru giꞌreꞌreny gami düwä didi Kirictu ngwüjänü ngwanni ngwadi gïlängïdïnï na ngwanni ngwadi ayi. ¹⁶Ngwüjï ngwoko ngwanni ngwadi ayi, a liru düwä diki didi yiꞌrany na ngwüjï ngwoko ngwanni gïlängïdïnï, ar ru düwä dami didi midi. Na yärü gwuru gwanni gwubidaranu yiiru ye yiru gu no? ¹⁷A läꞌtüdï nono ngindeng je lonyadu ndi ari a lapu yiiru ngwujaꞌri ngwe ngwudi Ngwaalu ar gu bila. Aar be ru manni ndi ari ndi Kirictu, a londaja ngwäyänü Ngwaalu yigor ye ꞌdidanu ar ru nono ngwüjï ngwükäjä je Ngwaalu.

A liru ngwïnäd ngwudi gekajidi gwanni gwuyang

¹A la oꞌre mana ndi aalu ndi orta yigoꞌro yege? Na a gilo länggädï ndi ari a lïmïnä ngwujaꞌri ngwudi ola nono ngwüjï ngwoko ngwuꞌter aar ila ꞌdanggalu nje inggidi ngwüjï ngwuꞌtere? ²Nga nga yigoꞌro yalu, ngaa liru ngwujaꞌri ngwärï ngwanni ngwüllïnä giyigoranu yärï aar linginni a je ngwüjï ꞌdar uli. ³Nga nga linggida ndi ari nga nga liru ngwujaꞌri ngwanni ngwïndï ndi Kirictu, ngwani yiiru yärï ꞌdanggalanu. Ngwujaꞌri ngwee ngwaꞌti üllïnä yebo ye aar be üllïnï Lïgïꞌrïm le lidi Ngwaalu ngwanni ngwumidu. Ngwaꞌti üllïnä kimindi giru güꞌrï aar be üllïnï kimindi giru ligor lidi dïjï dümnä.

⁴Ïcïnänü gwanni gwuru gu no, gwege gwuru gwïndï ndi Kirictu ngwäyänü Ngwaalu. ⁵Yaꞌti ani nunnu alanga yigoꞌro ye yege a lätï yiima ndi ari yiꞌral yere, aar be ani ndi ari yiima yege ꞌdar yïndï Ngwaalu. ⁶Nginde gwätädï nje yiima liru ngwïnäd ngwapu yiiru yidi gekajidi gwanni gwuyang,3.6 Ärmïyä 31.31–34; 32.40 gwäꞌtüdï gwudi ngwujaꞌri ngwüllïnä, ngwube ru gwudi Lïgïꞌrïm. Ndi ari ngwujaꞌri ngwanni ngwüllïnä ngwati ꞌrinyidi a be ngwujaꞌri ngwani Lïgïꞌrïm gwati midiyi.

⁷A be gwenene manari yiiru yanni yati ꞌrinyidi yanni yüllïnä kimindi, yätï näjïng gwuru gu no, ꞌdi a ngwüjï ngwudi Yïjïräyïl amiꞌrati ndi ombaji Müjäng ngwäyänü aar ꞌti burnu ndi ombaji gwani näjï gwudi buri gwanni gwuju ngwäyänü ngwube aji ngwüꞌrätï, ⁸yiiru ya be ruꞌtani awa yidi Lïgïꞌrïm lanni lätï näjïng gwupana? ⁹Manari yiiru yanni yati obalu dïjï de yïnäjïnä gu no, a be yiiru yanni yati dünïyï dïjälü ya be ruꞌtani awa! ¹⁰Ndi ari yele yätï näjïng gwerre, yaꞌti ba be ätï näjïng gwenene ma aar je ïdïyï näjï gwe gwanni gwupana. ¹¹Na manari yiiru yanni yati üꞌrätï yïndï näjï gwe no, gwa be ruꞌtani awa gwanni gwati ꞌti medadu!

¹²Yäy gu no, anni ätär geꞌtajing nggwee gwuru gu no, a la be ꞌranu. ¹³Alanga laꞌti la ru nono Müjäng gwanni gwügwüꞌrübänä direda ngwäy nunnu aaꞌti ngwüjï ngwudi Yïjïräyïl ngwombaji näjïng anni ma buri ji ndi ele gwadi üꞌrätï ngwabralu ngwäyänü ngwüngün.3.13 Gwuruj 34.33¹⁴A be ngindenga lïrïmïdü yaꞌranya ndi ari ꞌdi komon gidi gweneneng, lima je dired ndee deꞌte deꞌte danni düllälü ngwäyänü ngwudi Müjä ndo düllälü ngwuje rïmïyï ngwäy ma ji ma aar uli ngwujaꞌri ngwudi gekajidi gwudi gwerreng. Dima ꞌti äbrïnä kay ndi ari dadi äbrïnï kay ꞌdogo ndi Kirictu. ¹⁵ꞌDi komon gidi gweneng, dired ndee ndona dimilliding je ngwäy ngwudi yigor yegen manari lima uli gitab gidi Ngwaalu ganni gullu Müjä. ¹⁶A be manari dïjï dere dima gwürlï ligor lüngün ngwoꞌraci Delenya, dired ndee da äbrïnï ngwäyänü. ¹⁷Gwenene, Deleny diru dani Lïgïꞌrïm, a ngwaalu ngwanni ngwati gu Lïgïꞌrïm lidi Deleny ji, gätïnï linginalu gwati ji. ¹⁸Na alanga lanni laꞌti gwüꞌrübänä direda ngwäy a lombaja näjïng nggwo nono kalmandranu. Nunnu aar nje näjï gwürlädä ꞌdünggüngün ar linganni ngindeng näjï gwe gwanni nggwo gwugendadu gwïndï Gideleny danni diru Lïgïꞌrïm.

Yuꞌrin giyimo yiru gilu

¹Yäy gu no, anni ape nyii yiiru giyee ïnä gwe gwudi Ngwaalu, nyii laꞌti la muli nono. ²Nyii lima be manni gäbïcï elelleng yuꞌrimi gwanni gwuru yaaru nyii ꞌti ïꞌdäjä ngwüjänü nyii ꞌti gwürlü ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu. Nje be geꞌtalu gilingenalu yanni yiru ꞌdidanu nyii olada yigoꞌro yärï giyigoranu yidi ngwüjï ꞌdar ngwänyänü Ngwaalu. ³Na manari ngwujaꞌri ngwärï ngwanni ngwujaw ngwülïbïnä ngwüjï ngwülïbïnä ngwüjï ngwanni ngwayu. ⁴Lanni laꞌti ätï ämnïng Ngwaalu, lima je ngwaalu ngwudi dïdlä ndee rïmïyï yaꞌranya nunnu aaꞌti la engga buri gwudi Ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwudi näjï gwudi Kirictu, gwanni gwuru giꞌremna gidi Ngwaalu.

⁵Ndi ari nyii laꞌti ondaja gwani yigoꞌro yärï, aar be ani Yicu Kirictu gwuru Deleny na gwani yigoꞌro yärï liru ngwïnäd ngwalu läpïjä je yiiru gwani Yicu. ⁶Ndi ari Ngwaalu ngwanni ngwaru, “A buri oꞌrralu gïdïrïmänü,”4.6 Täküwïn 1.3 ngwuru gwanni ngwadi gäbïcï buri ngwoꞌrralu giyigoranu yege aar nje oꞌrracalu ndi bebere gwudi näjï gwudi Ngwaalu ngwäyänü ngwudi Kirictu.

⁷A be änyängä liru ꞌdogo yimo yiru gilu yapaar gu yuꞌrina giyee ndi inggidi ndi ari yiima giyee yipa yïndï Ngwaalu yaꞌti ïndï ꞌdänggärï. ⁸Dïrbä dimbuji nje ngwaalu ꞌdar aar nje be ꞌti ïꞌdïyü nyi anadalu, aar nje gwe ngwaalu elalu gïdïrbänü därï nyi ꞌti be mulu nono nyii gwalli ngwäy. ⁹A nje ngwüjï übïnälü, a nje ꞌti be Ngwaalu dodanu. Aar nje pï nyii ꞌti be geradalu. ¹⁰Yomon reny lüpïnä yiꞌrany yidi Yicu ngwanginu ngwärï, nunnu a midi gwüngün ꞌtädïnälü ꞌto ngwanginu ngwärï. ¹¹Ndi ari nyängä limidu, aar nje be yiꞌrany gwagilli ngwäy yomon ꞌdar gwani Yicu nunnu a midi gwudi Yicu ꞌtädälü ngwanginu ngwärï ngwanni ngwati ayi. ¹²Yäy gu no, yiꞌrany yapu yiiru ꞌdänggäränü, a be midi ape yiiru ꞌdanggalanu.

Orꞌtemajar ndi ape Yiiru

¹³Yüllïnä ndi ari, “Äny gwämnä Ngwaalu, yäy gu no nyi gwuma be ondaji.”4.13 Mäjïmür 116.10 Gïlïgïꞌrïm gilee leꞌte leꞌte lidi ämnï Ngwaalu, a lima ämnï ꞌto na yäy gu no ar be ondaji, ¹⁴ndi ari a lïlïngïdï ndi ari dïjï danni dïꞌdïꞌrïyä Yicungalu giyiꞌranyanu nginde gwunje ꞌdïꞌrïyälü ꞌto aar nje dünäjalü ngwäyänü ngwüngün nga nga le. ¹⁵Giyee ꞌdar yani mbuji gwalu gwanni gwujaw, nunnu a yïmïꞌrü yanni giyo ndi olati ngwüjï ꞌdar mana na mana, aar gäbïcï yäyïng ꞌtu ngwïrälü gwudi näjï Ngwaalinga.

¹⁶Yäy gu no, aaꞌti a la miꞌri yigor! Anni adi ngwanginu ngwege poor ꞌdigiꞌri, a be ngïnäꞌdänü ꞌdengge, a la gwürlïnänü yomon ꞌdar liyang. ¹⁷Ndi ari dïrbä dege ndee dängränü gwenene dooko na daꞌti olanu, diru dadi nje gäbïcï ar mbuji guꞌru ganni gipa gani näjï gwudi gwurꞌtaling ¹⁸ar äbrï ngwäy ndi ombaji ngwony ngwanni ngwo ngwenggana ar ombaji ngwony ngwanni ngwo ngwaꞌti enggana ndi ari ngwong ngwanni ngwo ngwenggana ngwadi medadi a be ngwong ngwanni ngwo ngwaꞌti enggana, ngwudi gwurꞌtaling ngwuru.

Midi gwege gwudi gerala

¹A lïlïngïdï ndi ari manari lingeno lege lidi dïyängälü mung medadi lanni lijar gwanu gwenene, a lätï ngwuꞌduna Ngwaalu, ngwuꞌdun ngwudi gwurꞌtaling kerala, ngwanni ngwaꞌti odana ngwuy ngwe ngwudi dïjï dümnä. ²A be gwenene, a gilo lärnü ar jada gwulleny ndi aar nje giki lingina lanni liyang liru ngwuꞌdun ngwege ngwudi gerala. ³Ndi ari manari lima ar genne, a laꞌti la mbüjïnï lijalu ngwanginu ngwanu. ⁴No, alanga lanni gilona gilingeno gilee, a lärnä ar üpïnï gwünï ndi ari a laꞌti mïnä ndi aar nje gwallalu mbüny ar be mïnï ndi ar nje gika ngwuꞌdunala ngwudi gerala nunnu a midi gwüꞌrübäjï ngwanginalu ngwanni ngwati ayi ꞌdenggenanu.

⁵Ngwaalu ngwuru ngwanni ngwugeꞌte nje gwani yiꞌral giyee aar nje be ätädä Lïgïꞌrïmä lani änïjälü ꞌto nunnu aar nje gïꞌtïjï yiꞌralalu yanni yarung ye. ⁶Yäy gu no, ar gu ïcïnädä ar gu lenge giyomon ꞌdar ndi ari anni jarna gilingeno, alanga gilona ngwaalu ngwolanu Gideleny. ⁷Ndi ari alanga lïndï ämnï gwe Ngwaalu, alanga laꞌti ïndï ngwong ngwängädär je ngwäy ngwe ngwudi ngwanginu. ⁸Alanga lïcïnädï gwänü, nyi gwaru no, nyi jada ndi erne ndi ji gilingeno ndi nyii ji ꞌdunu Deleny de. ⁹No ar je be geꞌte aar ru bupi ndi jayiyi ngindenganu manari alanga gilo gilingeno na manari alanga gilo ngwaalu ngwolanu gilingeno. ¹⁰Ndi ari alanga ꞌdar, a la dünäcï diduꞌralu didi pï yelenya didi Kirictu, yiꞌral ya ꞌtädälü ꞌdar. Ndi ari alanga ꞌdar ati dïjï ape guꞌru gani yiiru yüngün yanni yijung ji ndi ape gwele gilingeno. Manari yapung je yanni yijaw na manari yapung je yanni yiki.5.10 Rumiya 14.10

Oꞌrajidar Ngwaalinga le

¹¹A lïlïngïdï ndi ari yiru ange yani denya Kirictung yiru yanni yati nje gäbïcï ar gwäꞌrä ngwüjü ngwujaꞌri ngwe gwani nginde. Ngwaalu ngwülïngïdï yigor yärï gilingenalu na äny gwüjädï gu ꞌto ndi ari yigor yärï yinginni gilingenalu ꞌdanggalu. ¹²Änyängä laꞌti ba be ndi orta yigoꞌro yärï ꞌdanggalu, ara je be gïꞌtïjï gay nunnu nje le ïrïngïnï ara je gäbïcï aang ätï ngwujaꞌri ngwadi ngwe ondaci ngwüjü ngwanni ngwati ïrïngïnï gilingeno aar be erne giligoranu. ¹³Manari änyängä gilo lïrlälü giyiꞌranu, lïrlälädï kay gidi Ngwaalu. Na manari änyängä luꞌru giyiꞌranu, yijuꞌru nje gwani nga nga! ¹⁴Ämnï gwudi Kirictu gwuru gwümätï nje nyii lenge ndi ari gweꞌte pu gwayu gwani ngwüjü ꞌdar yäy gu no, ngwüjü ꞌdar ngwayu. ¹⁵Na yanni yïgäbïcä ngwayi gwani ngwüjï ꞌdar, yiru ndi ari a ngwüjü ꞌdar ngwanni ngwo, aar midi, aa ꞌti ngwa midi gwani yigoꞌro yegen mana, aar be midi gwani nginde gwanni gwayu ngwüꞌdïꞌrä gwumidu gwani ngindenga.

¹⁶Yäy gu no, ꞌtuꞌtu gwenene, engga gwärï gwanni nggwo gwänggädïïny gwe ngwüjü, ngwaꞌti nje änggädï ngwäy ngwe ngwudi dïjï dümnä. Na manari nyii länggädï gu Kirictung no gwele gwerre, a be gwenene, gwaꞌti nyii ba be änggädï ngwäy ngwe ngwudi dïjï dümnä. ¹⁷Yiru ndi ari manari dïjï dere ndo ndi Kirictu, dima ru dïjï diyang. Yele yiru yuꞌrin, yima ele, yima ila yanni yiyang. ¹⁸Giyee ꞌdar, Ngwaalu ngwuru ngwärrä je ngwanni ngwoꞌrajidiyi nje ngindenga le Kirictu gwe, aar nje ätädänï yiiru yidi oꞌrajidiyi ngwüjü Ngwaalinga le. ¹⁹Äny gwadi ari Ngwaalu ngwoꞌrajidaar ngwüjïngä le Kirictu gwe ngwuje ꞌti gïꞌtïjï keng gwegen aar nje be aw ngwujaꞌri ngwe nunnu ar gwe oꞌrajidiyi ngwüjü Ngwaalinga le.

²⁰Yäy gu no, nyii liru ngwartan ngwudi Kirictu ngwükäjäär je, nono ma Ngwaalu giligoꞌro lüngün ngwata je päcälü änyängä le. Gwani Kirictu, lïpäcä jälü ndi ari, oꞌrajidar Ngwaalinga le. ²¹Ndi ari Kirictu gwanni gwaꞌti ki, gwugeꞌta Ngwaalu ar le acajidi ndi ke gwege nunnu ꞌdünggüngün ar le dünälü ar ru lidi Ngwaalu.

¹Anaku apajidar gu yiiru gwüpäng yidi Ngwaalu, Nggwa je päcälü ndi ari aaꞌti ngaa la ape yïmïꞌrä giyee yidi Ngwaalu ꞌtur. ²Ndi ari nginde gwaru,

“Kaji gidi jayi ngwäy gwüny, nggwuꞌdinginanga

na komon gidi gïlängïdïnï nggwugatajanga düwä.”6.2 Ajaya 49.8

Nggwa je ci gweneno gaji giru gidi jayi ngwäy gwudi Ngwaalu, gweneno, gomon giru gidi gïlängïdïnï.

Yüündä yidi Bulij

³Elelle gwärï gwäꞌtüdï gimle kay nda gu dïjï dere obalu nunnu aaꞌti yiiru yärï yätï yiꞌral nono yere. ⁴Nyii be manni ru ngwïnäd ngwudi Ngwaalu nyii ola yigoꞌro ngwaalu ꞌdar, ndi orꞌtemaji gwupa, gïdïrbänü, gïyüündänü, gïyïjülänü, ⁵ndi pïnï, giyirna ngwüjänü ngwüꞌdïꞌrü gündä ndi ape yiiru yïnï yar ye dilu de, na ngwamu ngwe, ⁶ndi juꞌri na ndi lenge ndi orꞌtemaji na ndi jayi liguri. Gïlïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru na ndi ämnï gwanni gwuru ꞌdidanu, ⁷ngwujaꞌri ngwanni ngwätï ngwäyänü na giyiima yidi Ngwaalu. Ngwäbländï ngwe ngwudi dünälü kuy gidi gaama na kuy gidi gängïr, ⁸näjï gwe na yïrïgïnä ye, ondaji gwe gwanni gwujaw na gwanni gwuki larru ꞌdidanu, aar nje be engga lidudiyu ngwüjü. ⁹Lilinginna, aar nje be engga laꞌti linginna. Nyii ru nono minyii ayi, nyii be ele limidu, lïpïnä, aar nje ꞌti be ꞌrïnyïtï. ¹⁰Lirunu gwulleny nyii be jayanu. Liru ngwayi nje be gäbïcï lonyadu aar nänü. Nyii ꞌti ätï gonyalu gere, nyii be ätï ngwonyalu ꞌdar.

¹¹Lïgätïjä je yigoralu ara je ondaci nga liru ngwüjï ngwudi Küründüjïng ara je ïgïtïjï ngwulem ngwärï ꞌdidanu. ¹²Laꞌti gwäꞌrïnä ämnïng gwärï ꞌdanggalu nga be ru lïgwäꞌrä ämnïng gwalu ꞌdänggärï, ¹³A be ndi ari ara je gu gwäꞌräcänü, a nggwa je ondaci nono yïjü, gäbïcï nje yigor yalu ꞌto aar ongranu.

Ngaa liru gobo gidi Ngwaalu ngwumidu

¹⁴Aaꞌti nga la gikajidi giyunggu ngwüjïngä le ngwäꞌtüdï ngwïkïrïjïn. Ndi ari dünälü na ke lati amatano? Buri na dïrïm lati gekajide? ¹⁵Yiru ange yidi Kirictu yätär je dijegor de? Yaꞌti aꞌtur. Yäy gu no, dïkïrïjïn daꞌti da aar acajidi dïjï däꞌtüdï dïkïrïjïn, ¹⁶Na gobo giru ngwuꞌdun ngwudi Ngwaalu gaꞌti aar ätï yiꞌremna ye yidi dïdülä. Ndi ari a liru ngwuꞌdun ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwumidu. Anaku ma gu Ngwaalu ari,

“Äny gwa ji ꞌdenggenanu

nyii elelle gidiliganu degen nyi ru Ngwaalu ngwegen

aar ru ngwüjï ngwüny.”6.16 Ngwullawi 26.12

A Deleny ari,

¹⁷“Yäy gu no, ꞌtüdär gwänü

ngaa ngedana,

Ngaa ꞌti akana ngwony nono ngwanni ngwürngü,

äny gwa je be ape.”6.17 Ajaya 52.11

A Deleny diru yiima ari,

¹⁸“Nyi gwa ru Papa ꞌdanggalu,

na ngaa la ru yïjï yüny yanni yiru ngwur na yera.”6.18 2 Jämüwïl 7.14

¹Anni ätär gu ngwujaꞌri ngwee ngwaru ngwe Ngwaalu lani ngwumaad ngwüny, ar be juꞌriyi yigoꞌro yege ar ꞌtänü giyiꞌralanu ꞌdar yanni yati rngïyï ngwangina na lïgïꞌrïmä, ar mbütïyï juꞌring gwani denya Ngwaalinga.

Bulij gwujayanu gwani joꞌrenyani

²Gïꞌtïjï nje ngwaalinga giyigoranu yalu. Nyii laꞌti ärrïjä dïjü dere yiꞌral yanni yiki, nyii laꞌti ꞌdïgüꞌrïdï dïjü dere, nyii laꞌti mbojaja gïdïjï dere. ³Äny gwaꞌti ondaja ngwujaꞌri ngwee nunnu a je gwe obalu, nggwondaca je gu gwerre ndi ari nyii ligeꞌta je giyigoranu yärï ndi ari ma aar ani midi ar midi ma aar ani ayi ar ayi. ⁴Äny gwïcïnä je gwänü gwulleny ngaa je le ïrïngïnï. Äny gwuma ojeme nono gwulleny, gïdïrbä därï ꞌdar, jayanu gwüny ꞌdar gwaꞌti ngwaalinga.

⁵Ndi ari anni minyii ila nyii obana Majiduniya, nyii laꞌti übïdï düwä de aꞌtur gilingeno lärï gilee, aar nje be yiꞌral mbuji yonyadu, na oktajidanu ji ngwaalu ꞌdar poor ngwügäbïcï yedenyo aar nje gu änänü. ⁶A be Ngwaalu ngwanni ngwati nje ätädä yiima yidi orꞌtemaji ngwüjü ngwanni ngwuralu ꞌtur, ngwuminje orꞌtemaji ükäcä gwe Tïtüjïng. ⁷Na yaꞌti yani ila gwüngün ꞌdogo, aar be ani ꞌto orꞌtemaji gwanni gwumbujiiny ꞌdanggalu. Nginde gwondaci nje ngwujaꞌri ngwani ndi ari ngaa lïjädï ndi nyi engga, runi gwalu gwulleny ara je yigor enyanu gwani äny, ꞌdi aar nyi gäbïcï nyi jayiyanu gwulleny.

⁸Manari ngwujaꞌri ngwuma je ümïyï yigor ngwanni ngwükäjï nje, nggwaꞌti gu gwäꞌrïnä ngwäyänü minyi ni gwäꞌrïnï ngwäy gwooko ngwänggädï ndi ari ngwujaꞌri ngwuma je gwüꞌrä kaji gooko. ⁹A be gwenene jayanu gwüny gwaꞌti ani nunnu ngaa likanu, aar be ru ndi ari runi gwalu gwuma je gäbïcï ngaa lima joꞌrenyana. Ndi ari ngaa lima runi anaku bupa gu Ngwaalu ndi ari yima je ꞌti mbuja yere yanni yiki gwani änyängä. ¹⁰Ndi ari runi gwanni gwïndï Ngwaalu, gwati apa joꞌrenyaning ngwügäbïcï ngwüjï aar gïlängïdïnï. Gwaꞌti ätï gwäꞌrïnïng ngwäyänü. A be runi gwudi dïdlä, gwati apa yiꞌrany. ¹¹Ombajar be runing gwanni gwïndï Ngwaalu gwuma ärrï ange ꞌdanggalanu. Gwuma je gäbïcï ngaa lima undi ngwäy gwuma je iye yigoranu. Ngaa lima gwalli ngwuy giyiꞌral yanni yiju yiki. Ara je güündä ape ngaa kanu, yima je be ꞌtäjälü ndi ari ngaa lämnïny ngaa ru lüny. No yiru yima je gäbïcï ngaa lima obalu dïjï de danni dapu gwuki. Yiꞌral ye giyee ꞌdar ngaa lima gwällïnï yigoꞌro yalu ndi ari ngaa lijaw nono giyiꞌral giyee. ¹²No ꞌdi ngwujaꞌri ngwanni ngwükäcä je yaꞌti ani dïjï ndoo danni därräär yiꞌral yanni yiki, aar be ru ndi ari äny gwubupa nda je enggaci ngwäyänü Ngwaalu aang engga yigoꞌro ye yalu ndi ari ngaa ligeꞌte nje gu ngwäyänü ꞌdidanu. ¹³Yiru giyee ꞌdar yanni yiminje gäbïcï nyii orꞌtemaji orꞌtemaji gwe gwalu.

A be yoko mana ndi orꞌtemaji gwärï, gwece gwece lijayananu ndi engga awa Tïtüj gwujayanu. Ndi ari nga nga ꞌdar lima gataji Tïtüng lïgïꞌrïmä lüngün düwä. ¹⁴Nggwïrïngïnä je gwe ndi Tïtüj na nga nga laꞌtiny apiyu yaaru gwani ngwujaꞌri ngwee. Na ꞌto yiꞌral ꞌdar yanni yicar je ye yiru ꞌdidanu na gwenene yima enggani ndi ari ïrïngïnï gwärï ꞌdanggalu ndi Tïtü gwuru ꞌto ꞌdidanu. ¹⁵Na ämnï gwüngün ꞌdanggalu gwojemana mung diwayini ndi ari awa nga nga ꞌdar, gwuꞌdengenacanga ngaa gwäꞌrï yïrnü yigor ye yijaw nga denya. ¹⁶Äny gwujayanu ndi ari nggwïcïnä je gwänü nda je gu gatada ngwäyänü giyiꞌral ꞌdar.

Ätä ligor le

¹Gwenene lani ngweengga, nyii linana je ndi ar je enggaci ngaa lenge yïmïꞌrä yanni yätädï je Ngwaalu yiꞌdonga yidi Majiduniyang. ²Ngindenga lïmïmïnnäär je nono aar ji gïdïrbänü dipa, aar be jayanu gwulleny giyiwayi yegen yiki aar gäbïcï aar geꞌte yigor ye ꞌdidanu aar ꞌti rüdï ngwuꞌrid ndi ätä. ³Äny gwuru gwänggädï nje ndi ari yïmäjïdäär je yanni yätäär je aar pani giyima yegen. Yigeꞌtaar je ꞌdar yigoꞌro ye yegen gwuꞌren, ⁴aar nje päcälü gwulleny ndi ari yipa guꞌru ꞌdenggen ndi emadi giyiiranu giyee ndi gataji ngwüjü düwä ngwanni ngwujuꞌru ngwudi Ngwaalu. ⁵Yaꞌti aar je gu ärrü anaku geꞌtaji nyii gu ndi aar je ärrï aar be ätädï Delenya yigoꞌro yegen gwerre gwerre, aar nje be ätädä anaku bupa gu Ngwaalu. ⁶No nyii be päcï Tïtüjïngalü, ndi ari ngwumedaji yiiru giyee yidi yïmïꞌrü ꞌto ꞌdanggalu yanni yiming ye ꞌdïꞌrï gwele gwerre. ⁷A be anaku gendadu gu giyiꞌral ꞌdar ngwaalu ngwani ämnï Ngwaalu na ngwaalu ngwani ondaji, na ngwaalu ngwani bebere, na ngwaalu ngwani undi ngwäy giyiꞌral ꞌdar, na ngwaalu ngwani ämnï gwalu ꞌdänggärï, ombajar be ndi ari ngaa gilo ꞌto ligendanu giyiiru giyee yiru yïmïꞌrü yani ndi ätä.

⁸Äny gwaꞌta je linyaca ngwujaꞌri ngwee yiima ye, nyi be bupi ndi ïdäjï ꞌdidanung gwudi ämnï gwalu ngwüjü ngwuꞌter ngwanni ngwïtï je yigoranu. ⁹Ndi ari ngaa lïlïngïdï yïmïꞌrä yidi Deleny dege dani Yicu Kirictu, ndi ari nginde gwünänü, a be gwani nga nga, ngwube ru diwayi, nunnu aar je nïyänü.

¹⁰Na ngene äny gwa je ola ngwujaꞌri ngwe ngwüny ndi ari yiru ange yanni yijayana ꞌdanggalu giyiꞌral giyee, nga nga lanni liru yiꞌra gwerre gwerre ätädä gwe ꞌtuꞌtu dïdläyü duubu, yaꞌti ani ndi aang ätädä ꞌdogo, aar be ani ꞌto ndi ari ngaa gu jada no. ¹¹Gwenene medajar yiiru giyee, nunnu a jada gwanni gwümïnängä ngwuru gwanni gwadi aar elati yiiru ye yalu a je medaji. ¹²Manari bupi gwuma ji ngenone, angidaji gwa aar ämnï anaku ätï gu dïjï, yaꞌti ya ru nono anaku aaꞌting gu ätï. ¹³Giyee yaꞌti ani ndi ari ngaa onjani loko a be loko amꞌratani aar be ani ndi ari ngaa ubidanu. ¹⁴A be gwenene onje gwalu gwa gendaci ngindeng je lanni laꞌti ätï gwegen, nunnu aji a onje gwegen gendaci ngwüjü ngwanni ngwaꞌti ätï, nunnu a ubidanu ji. ¹⁵Anaku üllïnäär gu ndi ari, “Gwanni gwati gwüꞌräjï giꞌdu gwonyadu gwulleny gwati ꞌti ätï gwonyadu gwulleny na gwanni gwati gwüꞌräjï giꞌdu gwooko gwulleny gwati ꞌti ätï gwooko gwulleny.”

Tïtüj gwükäjäär ngwele Küründüj

¹⁶A be nggwuca Ngwaalinga yäy ꞌtu ngwanni ngwätädï Tïtüjïng ligor gilee liru nono ligor lüny gwani nga nga. ¹⁷Ndi ari nginde gwaꞌti nje ꞌdengenaca päcïngälü gwärï ꞌdogo, nggwo be gwadi je elaca ligor le lüngün gwïtï ligoranu gwulleny. ¹⁸Nggwo gwükäjïïny diweengga de danni dati yiꞌdoonga ꞌdar ortada, gwani yiiru yüngün yidi ondaji ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw. ¹⁹Yanni yigendana ndi ari nginde gwäbrä giꞌdoonga gidi Ngwaalu ndi ari nyii le ru gimaad nyii le ape ngwony ngwanni ngwätädäär nje ndi inggidi enyanu gwudi yigor yalu ndi gataji ngwüjü düwä nunnu a Ngwaalu näjïnï. ²⁰Nyii larngana ndi ari aaꞌti dïjï dere dinje gatada ngwujaꞌri nono gwani äpïnï gwudi angidaji nggwee gwudi gätïnï yigoralu. ²¹Ndi ari nyii lapu yiꞌrendenya ndi ärrï yiꞌral yanni yïndï kayalu, yaꞌti ani nunnu ngwäyänü ngwudi Deleny ꞌdogo, aar be ani ꞌto ngwäyänü ngwüjï.

²²Äny gwa je ci ꞌto nunnu gwuminyii ükäjä aar ila diweengga de danni gwällïnä ꞌdengge yiiru yonyadanu ndi ari nginde gwati ligor enyanu, na gwenene gwitana ligoranu gwulleny gwani ïcïnänü gwüngün ꞌdanggalu. ²³Na gwani Tïtüj, gwuru gimaad güny giyiiru yanni yati nje ape yani nga nga. Na gwani ngweengga ngwege ngwuru ngwanni yiꞌra yidi yiꞌdonga yidi Ngwaalu na denya gwudi Kirictu. ²⁴Yäy gu no, inggidar be ämnïng gwalu gwani ngindenga ꞌreꞌdr nunnu a ngwïkïrïjïn engga ndi ari ngwujaꞌri ngwanni ngwuca je ngwe, ngwätï ngwäyänü na ïrïngïnï gwärï gwuru ange ꞌdanggalu.

Olada ngwüjü ndi ïmäjïdï

¹Yaꞌti yere yanni yada je üllïjä gwani äpïjï ngwüjü ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwujuꞌru yiiru. ²Ndi ari äny gwülïngïdï ngaa lïbüdü yigoranu ndi geꞌtajidi ngwuy, äny gwïrïngïnä yiꞌral ye giyee ngwüjänü ngwudi Majiduniyang, nje ci ndi ari ꞌtuꞌtu dïdläyü duubu nga nga ngwaalu ngwani Akayiya liju mama ndi geꞌtajidi ngwuy ndi ari enyanu gwudi yigor yalu gwuma ꞌritiya ngwüjü ngwonyadu gwani yiiru yidi ätä. ³A be äny nggwo gwükäcä je ngweengga nunnu aaꞌti ïrïngïnï gwärï ꞌdanggalu giyiꞌral giyee gwa ru ꞌtur ngaa be ji mama, anaku ci nje gu ngaa ladi gu ru. ⁴Ndi ari manari gwere gwudi Majiduniyang gwuminyii le ila ar je mbuji laꞌti ju mama, yaaru nje be ape. A be yaaru ya je apani, gwani ïcïnä gwanni gwïcïnädïïny gu ꞌdanggalu. ⁵No nyi be ari yiru guꞌru ndi päcï ngwenggalu aar madina aar ila ꞌdanggalu, ndi ari aar gegeꞌta yiꞌral mama aar mbuji ꞌto angidacing yigor ye yalu ꞌdidanu gwanni gwara gwe. Na ndi ari angidaci nggwee ji mama ligor le ꞌdidanu aaꞌti gwa ru ligor le lïnï!

Kwoy ligor le ꞌdidanu

⁶Diwayinar ngwujaꞌri ngwee, ndi ari nginde gwanni gwati kwoy gwooko gwati mbuji ꞌto gwooko na gwanni gwati kwoy gwonyadu gwati mbuji ꞌto gwonyadu. ⁷Ati dïjï geꞌte anaku ca gu ligor lüngün, aaꞌti da geꞌte ligor le lïmänü yaa yiima ye, ndi ari Ngwaalu ngwati ämnï dïjü danni dati geꞌte ligor le lijayanu. ⁸Na Ngwaalu ngwätï yiima ndi aar je onjaci yïmïꞌrä yüngün ꞌdar aar ji ꞌdanggalu, nunnu ngaa mätïnälü giyiiru yanni yijaw giyiꞌral ꞌdar na kaji ꞌdar ngaa je mbuji ꞌdar yanni yïmïnä je. ⁹Anaku üllïnäär gu ndi ari,

“Nginde gwuma geꞌte angidajing gwüngün gwuma badalu

ngwüjï ngwonyadu ngwanni ngwuru ngwuwayi,

jayi gwüngün gwujalu gwurꞌtal!”9.9 Mäjïmür 112.9

¹⁰Gwenene nginde gwanni gwati ätä dïjü yuula ngwuje kwoy ngwätä dïjü yona ngweny, gwa je monaci ꞌto gwa je onjaci yuula gïyïlü gwa je üngrïjï girunyanu gidi jayi gwalu. ¹¹La je nïyänü giyiꞌral ꞌdar nunnu ngaa ätä ligor le lijayanu giyomon ꞌdar na ätä gwe gwudi ligor lalu lijayanu, ngwujaꞌri ngwee ngwägïbïcï ngwüjü ngwa ci Ngwaalinga yäy ꞌtu gwani alanga.

¹²Yiiru giyee yanni yati a je ärrï yaꞌti monaca ngwüjü ngwudi Ngwaalu ꞌdogo, yati ïrälü ngwujaꞌri ꞌdar ndi ondaji gwudi ci Ngwaalinga yäy ꞌtu. ¹³Ndi ari yiiru yanni yima ye inggidi yigoꞌro yalu, ngwüjï ngwa ortada Ngwaalu ꞌdengenaci gwe gwanni gwati gwujana inggiding gwalu gwani ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwudi Kirictu na gwani ätä ligor le lijayanu ndi a le acajidi na ndi acajidi gwalu ngwüjïngä le ngwuꞌter. ¹⁴Ngindenga ndi otaci Ngwaalingalu gwegen gwani bupi gwalu, yigor yegen ya ji ꞌdanggalu nunnu gwani yïmïꞌrü yidi Ngwaalu yanni yima ïrälü ꞌdanggalu. ¹⁵Yäy ꞌtu gwani Ngwaalu ndi angidaji gwüngün gwanni gwati ꞌti gwa ar gwe burni ndi ondaji!

Bulij gwuruca yiiru yüngün

¹Üllänü gwe jïlänü gwe gwudi Kirictu, äny gwa je päcälü äny gwani Bulij gwanni gwati gwe ari gwuru dideny ma le ji, mung be ji ngwaalu ngwolanu ngwube ꞌranu. ²Äny gwada je ci nyii ꞌti gäbïcä ndi nyi ꞌranu ma ar ji, ndi ari äny gwubupa ndi ꞌranu ndi ondaci ngwüjü ngwanni ngwati ari nyii lelella yiꞌral ye yidi dïdlä ndee. ³Anni raar gu ndi ari alanga gilo gïdïdlä ndee a be laꞌti dugidu yärä anaku ati gu ngwüjï dugidi yärä ngwudi dïdlä. ⁴Ngwäbländï ngwanni ngwudugidar ngwe, ngwäꞌtüdï ngwudi lingeno lidi dïdlä, aar be ru manni ngwäbländï ngwanni ngwuru yiima yidi lïgïꞌrïm ngwätï yiima ndi pä yundiꞌralu yanni yojema nono, ⁵alanga lätï yiima ndi dami garnating gwuru ꞌtur gwanni gwadi alliji ligoꞌrala ndi bebere gwudi Ngwaalu ar määtä yiꞌralalu yere ꞌdar ar je gekajalu ar je gäbïcï aar ꞌdengenaci Kirictung. ⁶Na ma ji ma ꞌdengenaci gwalu mbuti, nyii la be ji mama ndi reraji nyurtanu gwe gwere gwanni gwa ji.

⁷Nga nga lati ombaji ngwony nono poor ꞌdogo. Ma dïjï dere dïcïnänü ndi ari diru didi Kirictu, gäbïcär ngwengga mana ndi ari nyii lidi Kirictu liru ꞌto nono rung gu nginde. ⁸ꞌDi manari äny gwuma ïrïngïnï ngwaalu ngwere gwügätïnä linginalu yeleny ye yanni yïgïꞌtïjäär nje Ngwaalu nunnu ara je ye allijala ndi ari ara je ye ïꞌdïyï gïdïyängälü, ya ꞌti yiny apiyi yaaru. ⁹Äny gwaꞌti gu aru no, ngaa je iye yedenyo ngwujaꞌri ngwe ngwüny ngwee ngwulli nje. ¹⁰Loko ꞌdanggalanu lati ari, “Ngwujaꞌri ngwüngün ngwünï aar ojeme, ma ar le be ji ngwäyälü, ngwube oꞌralu ngwuru guꞌru gooko a ngwujaꞌri ngwüngün ru ꞌtur.” ¹¹Ngwüjï ngwanni ngwati gu ari no, aar lenge ndi ari nyii liru ngwujaꞌri minyi erne, minyii be ji ngwäyälü, nyii la be ru yiiru.

¹²Nyii laꞌti jädï ndi übïdï yigoꞌranu yärï ngwüjï ngwe ngwoko ngwanni ngwati näjï yiima yegen. Ma aar ïdï yigoꞌranu yegen yigoꞌro ye yegen na aar übïdï yigoꞌranu yegen yigoꞌro ye yegen, ngindenga laꞌti bebera. ¹³A be nyii laꞌti la ïrïngïnï giyiiru yanni yätädäär nje Ngwaalu gwelleny nyii dambdani garci, a be nyii gwäꞌrïnï ïrïngïnïng gwärï giyiiru yanni yïgïꞌtïjäär nje Ngwaalu yiiru yima ele ꞌdi yima obana ꞌdanggalu. ¹⁴Nyii laꞌti la dambdani gweere ndi ïrïngïnï gwärï anaku aadi aar gu ru adinari nyii lima ꞌti ïndï ꞌdanggalu, ndi ari lima je le ele gweere ngwujaꞌri ngwe ngwanni ngwujaw ngwudi Kirictu. ¹⁵Na nyii laꞌti la dambdani garci gärï nyii ïrïngïnï giyiiru yape je ngwüjï ngwuꞌter. Geꞌtaji gwärï gwuru ndi ari anaku gendadu gu ämnï Ngwaalu gwalu ndi ꞌtänü, ngwaalu ngwudi yiiru yärï ꞌdanggalanu ya gendadi ya ongranu, ¹⁶nunnu nyii ondaji ngwujaꞌri ngwe ngwanni ngwujaw ngwaalu gweere ꞌdanggalu. Ndi ari nyii laꞌti bupa ndi ïrïngïnï yiiru ye yäpïnä ngwaalu ngwudi dïjï diꞌter. ¹⁷A be, “Gäbïcär gwanni gwadi ïrïngïnï, ngwïrïngïnï Gideleny.”10.17 Ärmïyä 9.24¹⁸Ndi ari nginde gwäꞌtüdï gwanni gwati gwällïnï ligoꞌro lüngün gwati aar ämnï, ngwube ru nginde gwanni gwati Deleny gwällïnï.

Bulij na ngwooꞌra ngwükäjäär je ngwuru ngwuꞌduru.

¹Nggweꞌtaja ndi ari ngaa geraji länï gwoko giyeꞌrr yüny. A be nggwülïngïdï gu ndi ari ngaa lima gu ru. ²Ligor lïtïnyänü gwulleny gwani nga nga, ligor le lidi Ngwaalu äny gwümïnïjä je gaga gidur deꞌte pu dani Kirictu, nunnu ngaa je gïꞌtïjï ngindeng kay nono guꞌtaara gijuꞌru. ³A be yedeny giyo yïtïny ndi ari anaku ïꞌdäjä gu düüngä Awang kaci gwe yiꞌrinya,11.3 Täküwïn 3.1–5,13 ndi ari aaꞌti nga la gäbïcï dïjü dere ndi gwürlï yigor yalu ndi ämnï gwanni gwuru ꞌdidanu na ämnï Ngwaalu ngwanni ngwujuꞌru ndi Kirictu. ⁴Ndi ari manari dïjï dere dima ila ara je ondaci Yicu gwe gwuꞌter gwäꞌtüdï gwanni gwondacara je gwe gwerre, na manari ngaa lima ape lïgïꞌrïmä liꞌter läꞌtüdï lanni lapanga gwerre na ngaa ämnï ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwuꞌter Ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwanni ngwämnä je gwerre, yata je ape puprang. ⁵A be äny gwaꞌti änggädï ndi ari nggwokana guꞌru ngindenga licaar je “ngwooꞌra ngwükäjäär je ngwupa.” ⁶Manari nggwaꞌti ubu kinene ndi ondaji, a be nggwaꞌti amiꞌratu bebereng. Yenggacara je giyee gilingenalu kaji ꞌdar.

⁷Yärrü nje yanni yiki anni minyi ülläjï ligoꞌralu lüny nunnu nga je allijala nga je ondaci ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwudi Ngwaalu nga je ꞌti mïnädï gony nono gere? ⁸Nggwügïrïdïnä yiꞌdoonga ye yiꞌter aar nyi ätädï gwani nga nga nunnu nga je äpïjï yiiru. ⁹Na gaji ganni gijar ge nyi bupi gony gere nggwaꞌti äbïngïnä dïjänü dere ꞌdanggalanu kong gere. Ndi ari ngweengga ngwanni ngwïndï Majiduniya, yätädär nje yanni yibupi nje. Nggwetaca ligoꞌro lüny nda je äbïngïnänü yiꞌral ye yere, a nggwaꞌti gwa je gu äbïngïnä aꞌtur.11.9 Bïlïpï 4.15–18¹⁰Anaku ꞌdidanung gwudi Kirictu ꞌdünggüny, dïjï dere daꞌti ngwaalu ꞌdar ngwani Akayiya, diny dünäjï ndi ïrïngïnï nggwee gwüny. ¹¹Ange gwuru? Ndi ari nggwaꞌta je ämna? Ngwaalu ngwuru ꞌdogo ngweꞌte pu ngwülïngïdï ndi ari nggwämnä je.

¹²Nggwadi gwuji yiiru giyee yape nje gweneno nje ärrï nunnu aaꞌti nggwa geꞌte gay a gu ngwüjï mbojaji aar ꞌtädälü ndi ari ngwubidiiny ngwanu giyiꞌralanu yanni yati aar gu ïrïngïnï. ¹³Ndi ari ngwüjï ngwanni ngwuru gu no, ngwäꞌtüdï ngwooꞌra ngwükäjäär je ꞌdidanu, ngwuru ngwüjï ngwapu yiiru aar ye ïꞌdäjï ngwüjänü, ngindenga lati arri nono ma aar ru ngwooꞌra ngwükäjäär je ngwudi Kirictu. ¹⁴Aaꞌti ya je allijalu ndïr ndi ari dijegoꞌrr giligoꞌro lüngün dati arri nono mung ru gïꞌrr gidi buri. ¹⁵Yäy gu no, yaꞌti ya ru yïrnü ndi ari ngwïnäd ngwüngün arri nono ma aar ru ngwïnäd ngwujaw. A be ndi mïꞌrä gwegen ngwadi ru nono yiiru yegen.

Bulij gwïrïngïnä gïdïrbänü düngün

¹⁶Nggwoꞌre nggwari mana aaꞌti dïjï dere da ji ndi ari äny gwuru deꞌrr. A manari ngaa lari äny gwuru deꞌrr, ämnäcïny be nono deꞌrra nunnu nyi ïrïngïnï gwooko. ¹⁷Yanni yaru nyi ye gweneno, yaꞌti ïndï ndi Kirictu a be yondaji nje nono dïjü diru deꞌrr diꞌranu ndi ïrïngïnï. ¹⁸Ndi ari lonyadu lanni lati ïrïngïnï yigoꞌro ye yegen nono ngwüjï ngwudi dïdlä a mine nggwarra nyi ꞌti be ïrïngïnï ꞌto. ¹⁹Ndi ari yiru gu ꞌdanggalu liru ngwüjï ngwätï bebereng ata be geraci ngweꞌrra länï ngaa jayanu. ²⁰ꞌDidanu ngaa lati geraci dïjü länï ma ara je ärrï yïnädä, ma ara je raji ꞌter, ma ara je gu mbojaji, ma ara je gu allija ligoꞌrala, ma ara je mïꞌrï dirke de ngwäyänü. ²¹Yaaru yapeny ndi nyi ari nyii lamiꞌrati ndi ara je gu ärrï no! A be anni runy nono dïjü dondaja yeꞌrra, amni ꞌdar yanni yibupa je ngwüjï ngwee ndi ari ye ïrïngïnï, yiny ye ïrïngïnï ꞌto. ²²Manari laru liru Ngwïbrü, äny gwuru Dïbrü ꞌto. Manari lari liru ngwüjï ngwudi Yïjïräyïl, äny gwuru dïjï didi Yïjïräyïl ꞌto. Manari lari liru yïjï yidi Äbräyïm, äny gwuru gu ꞌto. ²³Ngindenga laru liru ngwïnäd ngwudi Kiricto? Äny gwondaja nono miny rlälï kiꞌranu, äny gwujayana ꞌdenggegen! Äny gwupana yiiru ꞌdenggegen, nyi ji korkon yomon yonyadu, aar nyi pïdänï gwulleny, nyi ru gwadi ayi yomonanu yonyadu. ²⁴Yomonanu tudini (5 ) a nyi Ngwüyäwüd pï lacal le yomonanu küüꞌrï rom (40) ngwäbrïnï geꞌte. ²⁵Aar nyi pï guura ge yomonanu täꞌrïl (3). Aar nyi aci yoꞌrr ye gomon geꞌte. Nyi ke bälükä gwänü yomonanu täꞌrïl (3), nyi ji gidiliganu giyaanu gangin gangin na ngwülü ngwülü ꞌdi a ngwaalu uꞌri. ²⁶Nggwati ji gïdïlä giyomon ꞌdar, a nyi yiꞌral yiki mbuji ngwubirta ngwudi yaw, ngwuꞌram, ngwüjï ngwuru Ngwüyäwüd, ngwüjï ngwuru Garany, gïyündäränü, gïyundär poor, giyaanu na ngweengga ngwanni ngwuru ngwuꞌduru, ²⁷Nyi gwapu yiiru gwundu ngwäy, nyi jalu ngwäy ngwe dilu de, nyi jalu ngwamu ngwe, nyi jalu ngwäädä ngwe, nyi erne enying, a nyi dirun eny, nyi erne ngwureda. ²⁸ꞌDar giyee, nyi be oꞌre ati nyi ligor päcï yiꞌdonganu yidi ngwïkïrïjïn yomon ꞌdar ndi nje ombaji. ²⁹Gwïndï ne gwa muli nono nyii gwe ꞌti be mulu nono, gwïndï ne gwa ïꞌdï giyiꞌralanu yiki, aar nyi ꞌti be uꞌdiyanu nyi rünïjï.

³⁰Manari aar ani ïrïngïnï, nggwa be ïrïngïnï yiꞌral ye yanni yinggidiny gwamiꞌratu. ³¹Ngwaalu ngwuru Papa gwudi Deleny dege dani Yicu gwanni ngwortana gwurꞌtal, ngwuru gwülïngïdï ndi ari nggwaꞌti ondaju yiꞌduru. ³²Dartan didi gündär gidi Dimajiging danni dïmätï yeleny ye yidi Deleny dani Arataj, dïrädïny kündär gani Dimajig nunnu aar nyi määtä. ³³Aar nyi be ngweengga ꞌtüyä aar nyi üllïyä giꞌram ge kubuꞌru kundiꞌrr, nyi gwannada aar nyi ꞌti mätï.11.33 Yiiru 9.22–25

Yanni yänggädï je Bulij dilingidu

¹Äny gwätï ndi ïrïngïnï. Äny gwülïngïdï gu ndi ari yäꞌtüdï guꞌru, a be nggwada je ondaci gwenene ngwujaꞌri ngwudi Kirictu ngwenggacar nje dilingidu na ngwanni ngwüꞌtäjïng jälü. ²Äny gwülïngïdï guru geꞌte ndi Kirictu ngwüdlä ngwe ꞌdï na kwoꞌrongo ngwanni ngwuma ele, gïmätäär aar ge ele kerala. Gaꞌtiny ge lïngïdï yiꞌral ndi ari gïndï ngenone ngwanginu ngwe yaa ngwaꞌti ngwe ïndï, yaꞌti nje lïngïdï Ngwaalu ngwuru ngwülïngïdï je. ³Na äny gwülïngïdï ndi ari dïjï ndee ngwanginu na ꞌter ngwanginu, yaꞌti nje lïngïdï, a be Ngwaalu ru ngwülïngïdï ⁴gïmätäär aar ge allu bruduj ngwuꞌdingini yiꞌral ye yiru ꞌter yaꞌti ya ye dïjï dümnä ondajalu. ⁵Äny gwa ïrïngïnï dïjï de danni diru gu no, äny gwaꞌti gwa ïrïngïnï ligoꞌro le lüny nyi be ïrïngïnï ꞌdogo amiꞌrati gwe gwüny. ⁶Na manari äny gwätï ndi ïrïngïnï, äny gwaꞌti gwa ru deꞌrr, ndi ari äny gwadi ondaji ngwujaꞌri ngwanni ngwuru ꞌdidanu. Yinje be gäbïcï nunnu aaꞌti dïjï dere diny engga ndi ari äny gwurana guꞌru giyiꞌral yanni yänggädïng je ngwuje ꞌdingini ꞌdünggüny.

⁷A be nunnu aaꞌti äny gwa ïrïngïnï gwani ꞌtäälü nggwee gwupa gwätädäär nyi, aar nyi be gïꞌtïjï dügï ngwanginu ngwüny dïndï gidijegoꞌrr nunnu aar nyi de gwüꞌrä nunnu aaꞌti äny gwa ïrïngïnï. ⁸Nyi be päcï Delenyalu yomonanu täꞌrïl (3) ndi ari aar nyi apada, ⁹aar nyi be Deleny ci nu, “Yïmïꞌrü yüny yimbutu ꞌdunggunga, ndi ari yiima yüny ya ang mbuti ndi amiꞌrati gwunga.” Yäy gu no, äny gwa be jayananu ndi ïrïngïnï ndi amiꞌrati gwüny, nunnu a yiima yidi Kirictu ji ꞌdünggüny. ¹⁰Yiru yanni yïgäbïcïny gwani Kirictu, nyi jayanu ndi ari äny gwamiꞌratu, nyi amiꞌrati ndi aar nyi lo, nyi amiꞌrati gïyüündänü, aar nyi übïnälü na giyiꞌrendenyanu. Ndi ari ndi amiꞌrati gwüny, äny gwojema nono.

Awa dooꞌra dükäjäär dati linginni

¹¹Äny gwarru nono deꞌrr. Nga nga liru lïgäbïcïny nyi gu be ru no, nga nga liru ladi nyi ortada ndi ari äny gwaꞌti okana guꞌru “Ngwooꞌra ngwükäjäär je ngwupa,” ꞌdi minyi ni ru ꞌtur. ¹²Yiꞌral yanni yati inggidi doꞌra dükäjäär, yiꞌremna, allijalu ndïr na yiima yärrïnä ꞌdanggalanu orꞌtemaji gwe gwupa. ¹³Nga nga lokana guꞌru awa giyiꞌdoonga yiꞌter, ꞌdogo ndi ari äny gwaꞌta je äbïngïnänü yiꞌral ye yere aꞌture? Düdänïjïnyänü manari yima je ärrïjï yanni yiki!

¹⁴Äny nggwo gweneno gwuju mama ndi ila ꞌdanggalu komonanu täꞌrïl (3). Äny gwaꞌti gwa je äbïngïnänü yiꞌral ye yere, ndi ari äny gwubupa je ꞌdogo, äny gwaꞌti bupa ngwony ngwalu. A be ꞌto yïjï yäꞌtüdï yadi gïkïjï papanga je, a be papanga ru ladi gïkïjï yïjü. ¹⁵No äny gwa jayanu nda je gïꞌtïjï yiꞌralalu ꞌdar yätï nje ꞌdi gwa je gïꞌtïjï ligoꞌro lüny ꞌto. Manari äny gwämnänä je, ii nyii be ämnänï gwooko? ¹⁶Aar gu be ru manari yiru gu ndi ari äny gwaꞌta je äbïngïnü yiꞌral ye yere. Nyi be ru dïjï dägädäjänü no, nga je gu mamiꞌranu ꞌtïꞌtïr! ¹⁷Äny gwumbojaja je gony nono gere ngwüjï ngwanni ngwükäcä je? ¹⁸Äny gwüpäcä Tïtüjïngälü ndi ari ngwila ꞌdanggalu, nje ükäjä diweengga de dege. Tïtüj gwaꞌta je gu mbojaja. Gwumbojaja je gu? Yaꞌti nje ärrü lïgïꞌrïm leꞌte leꞌte nyi gwuji gay geꞌte po?

¹⁹Ngaa liju ndi geꞌtaji kaji ꞌdar gwele ndi ari, änyängä liruca yigoꞌro yärï ꞌdanggalo? Bärï, nyii londaja ngwäyänü Ngwaalu liru ngwüjï ngwämnä ndi Kirictu. Na bupi gwärï lani ngwumaad, gwuru ndi ari ara je oda gïlïgïꞌrïm. ²⁰Yedeny giyo yïtïny ndi ari minyi ila ꞌdanggalu, äny gwa je mbuji giyiꞌral yaꞌti nje mïnü na ngaa liny mbuji yiꞌral ye yaꞌta je mïnü. Yedeny giyo yïtïny ndi ari minyi ila äny gwa je mbuji likadu, nggwa je mbuji gïyüꞌdüny, nggwa je mbuji güündä gapa je, nggwa je mbuji ngaa lüꞌrïꞌtïdänü, laru ngwulem, nggwa je mbuji länïjä ngwüjü nono, lipiya yigoꞌro, nggwa je mbuji ngaa lïꞌdïgwüꞌrïdï. ²¹Yedeny yïtïny manari nggwuma ila ꞌdanggalu mana, Ngwaalu ngwüny ngwuny okeye ngwäyänü ngwalu äny gwa be arada ngwüjü ngwoko ngwonyadu ngwanni ngwapu gwuki gwerre aar ꞌti be joꞌrenyana ndi rngï, gïyïjïn na giyidigany yegen yanni yärrï je.

Ola gwudi mïꞌrï ndi arngani

¹Yiru ndi ari gomon nggee gadi ru täꞌrïl (3) ndi ila ꞌdanggalu anni lïngïdär ndi ari gitab garu nu, “Yiꞌral yere ꞌdar a ngwüjï ji rom (2) na ji täꞌrïl (3) aar je ꞌdingini gilingla legen yanni yänggädär je.”13.1 Täjïnïyä 19.15²Nggwärngädä je gwerre anni jar gomon nggoo giru giꞌra rom na gwenene nggwaꞌti gito ꞌdanggalu, nggwoꞌre nggwa je arnga mana yiꞌral ye yeꞌte yeꞌte. Nga je ci manari äny gwuma ila, lele lanni lapu gwuki gomon nggoo na gwere gwuꞌter ngwüjänü, laꞌta be liny ïnä mana. ³Anni bupangaa yiima aar inggidi ndi ari Kirictu gwondaji nyi gwe. Nginde gwaꞌti amiꞌratu ꞌdanggalanu ngwube ätï yiima yipa ꞌdanggalanu! ⁴Ndi ari ꞌdidanu nginde gwüpädäär küꞌrï gwamiꞌratu, a be nggwo gwumidu yiima ye yidi Ngwaalu. Yiru gu yeꞌte yeꞌte ndi ari nyii gilo ꞌto lamiꞌratu a be yiima ye yidi Ngwaalu, nyii gilo limidu ndi ara je äpïjï yiiru.

⁵Dïdïmär yigoꞌro yalu ngaa engga ndi ari ngaa gilo lämnä Ngwaalu, mïmïnnär yigoꞌro yalu. Ngaa laꞌti gu lïngïdï ndi ari Yicu Kirictu nggwo ꞌdanggalanu, manari yaꞌti gu rüdï, ngaa lima be ru ngwüjï ngwuma je dïdïmï nggwee gwanna. ⁶Nyii lïcïnänü ndi ari ngaa la gu lenge ndi ari dïdïmï nggwee ngwaꞌti nje gwännädï. ⁷Nyii otaca Ngwaalingalu aaꞌti ngaa la ape yiꞌral yanni yiki. Nunnu aaꞌti ngwüjï ngwengga ndi ari nyii lïgwällïnä ndi dïdïmï, aar be ru ndi ari ngaa je ärrï yanni yiru ꞌdidanu, manari nyii lima ru nono lima ꞌti ïcä ndi dïdïmï. ⁸Ndi ari nyii laꞌti la burni ndi ape yiꞌral yere yanni yäꞌtüdï ꞌdidanu a be ꞌdidanu ru gwärrïïny. ⁹Nyii lati jayanu manari nyii lamiꞌratu ngwaalu ngwere, ngaa be ojeme nono. Nyii be otaci Ngwaalingalu ndi ari ngaa ru ngwüjï ngwumbutu. ¹⁰Na yanni yïgäbïcïny nga je be üllïjä ngwujaꞌri ngwee nggwaꞌti gito ꞌdanggalu, yiru ndi ari aaꞌti nggwa je gu linyaci yiima minyi ila, yiru gu no yeleny ye yanni yätädäär nje Kirictu nga je ye odada aaꞌti ya je ye gatu gïdïyängälü.

Aganni gwudi mïꞌrä

¹¹Gwodanalu, lani ngweengga, jayaranu. Ïndädär gweere ngaa olati, ꞌdengenacar päcïngälü gwüny ꞌdanggalu. Ngaa ru yigor yeꞌte pu. Jaralu ladatalu. Na Ngwaalu ngwudi ämnï na adatalu, ngwa ji ꞌdanggalu. ¹²Agannajidar giyinenanu agannajiding gwanni gwujuꞌru. ¹³Ngwïkïrïjïn ꞌdar ngwudi ngeng, ngwaganna je.

¹⁴Ara je gu yïmïꞌrü ji yidi Deleny dege dani Yicu Kirictu, ara je gu ämnï ji gwudi Ngwaalu, ara je gu acajidi ji ꞌdar gwudi Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru.