1 Täjlänükï

Ngwujaꞌri ngwanni ngwullu je Bulij

Täjlänükï giꞌra geꞌte

Änï kitabanu

Bulijinga Jiliwanij gwe lïꞌdïꞌrü aar ele kündär gani Täjlänükï gïjädï kängïr ngwaalu ngwani Gïrïg. Bulij gwondaca gu ngwüjü ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwani Yicu ngwämrä ngwudi Ngwüyäwüd komon Kwoꞌra täꞌrïl yomonanu täꞌrïl. A Ngwüyäwüd ngwoko ämnï ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw, a ꞌto lonyadu liru Garany ngwäpïjä Ngwaalinga yobo na ngwaw ngwonyadu ngwulinginna aar ru ngwïkïrïjïn ngwudi Kirictu (Yiiru 17.1–4). A ngwïkïrïjïn ngwee ngwuyang ndi Kirictu, bädïyï ngwujaꞌralu ngwani Yicu mbüny mbüny ngwaalu ngwoo (1.8).

Ngwüjï ngwoko ngwudi Täjlänükï ngwïnïjä Bulijing, no a je Bulij gatani ngwele kündär gani Ätïnä. Ngwube aji ngwele kündär gani Küründüj (Yiiru 17.5–15; 18.1). A nginde bupi ndi lenge manari ngwïkïrïjïn Ngwudi Täjlänükïng ngwo ngwümätïnälü ꞌdïꞌdäny ndi ämnï Ngwaalu gwegen, no ngwube ükäjï dimaada düngün diru damal dani Timijawuj ngwoꞌre Täjlänükï (3.1–5). Anni ma Timijawuj oꞌra ndi Bulij, ngwütïjï yiꞌral ꞌdar yijaw ndi ämnï Ngwaalu gwegen na ämnï gwegen (3.6–10). Anni ma Bulij ꞌdingini yiꞌral giyee ndi Timijawuj, ngwube üllïjï ngwïkïrïjïnä ngwujaꞌri ngwee Täjlänükï. Ngwujaꞌri ngwee ngwa ru ngwanni ngwullu je Bulij gwerre gwerre.

Ngwïkïrïjïn ngwoko ngwüdünü ndi ape yiiru, aar geꞌte ndi ari Deleny dadi oꞌra puprang (4.11–12). A ngwoko a je yigor pänü gwani ngwüjï ngwegen na ngwumaad ngwegen ngwanni ngwuma ayi gwerre gwerre ndi Kirictu oꞌra. No, a je be Bulij enggaci aar lengedani mama yiru ange yanni yadi ji ma Deleny oꞌra (4.13–15) na ndi ari awa aar elelle ꞌdi a Deleny oꞌra (5.1–11).

Yajang yidi ngwujaꞌri

1. Aganni (1.1–3)

2. Ämnï Ngwaalu na dïlä didi giꞌdonga gidi Täjlänükïng (1.4—3.13)

3. Elelle gwanni gwüjädï Ngwaalinganu (4.1–12)

4. Yiru ange yanni yadi ji ma Deleny oꞌra (4.13—5.11)

5. Enggaci gwudi mïꞌrä na aganni (5.12–28)

¹Ngwujaꞌri ngwee ngwïndï ꞌdänggärï äny gwani Bulij na ngweengga ngwani Jiliwanij na Timijawuj, ngwükäcï nje giꞌdonga gidi Täjlänükïng gidi Ngwaalu ngwuru Papa gwege na Deleny dani Yicu Kirictu. Ara je gu yïmïꞌrü na adatalu ji.

Yäy ꞌtu gwani giꞌdoonga gidi Täjlänükïng

²Yomon reny nyii lati ci Ngwaalinga yäy ꞌtu gwani nga nga ara je diwayini ndi otaci Ngwaalingalu gwärï. ³Nyii lati diwayini yiiru yalu giyomonalu ꞌdar ngwäyänü Ngwaalu ngwege ngwuru Papa yanni yima je ätï ämnï gwe Ngwaalu. Nyii diwayini yiiru yanni yunda gu ngwäy ämnï gwe, nyii diwayini orꞌtemajing gwalu gwanni gwugeꞌtajangaa Gideleny dege dani Yicu Kirictu.

⁴Nunnu a lïlïngïdï lani ngweengga ngwämnä je Ngwaalu ndi ari nginde gwuma je äbrï, ⁵ndi ari ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwondacara je, ngwaꞌti ara je ondacu ngwulem ngwe ꞌdogo, ara je be ondaci ꞌto yiima ye Lïgïꞌrïm le lanni Lijuꞌru ngaa gu ïcïnädänü ꞌdidanu. Ngaa lïlïngïdï ndi ari awa nyii lelella ꞌdanggalanu gwani nga nga. ⁶Ngaa liminje ärnänü ndi elelle gwärï ngaa ärnï elelleng gwudi Deleny, ngaa ji gïdïrbänü dipa. Ngaa liꞌdingina ngwujaꞌri ngwätädärä je yigor ye yijayanu ngwïndï Gïlïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru. ⁷A gu no, ngaa lima ru gora gidi ngwïkïrïjïn ꞌdar Majiduniya na Akayiya. ⁸Ngwujaꞌri ngwudi Deleny ꞌdanggalanu ngwuma ꞌtü ngwuma badalu Majiduniya na Akayiya ämnï Ngwaalu gwalu gwuma linginni ngwaalu ꞌdar. Yäy gu no, yere yaꞌti yadi nyii ye ari gwani ämnï Ngwaalu gwalu. ⁹Ndi ari ngindenga yigoꞌro yegen londaja ndi ari awa ngaa läpïjï nje yiiru na awa ngaa lima oꞌraca Ngwaalinga kay gidi äpïjï yiꞌremna yobo ngaa äpïjï Ngwaalinga yiiru ngwanni ngwumidu ngwuru ꞌdidanu. ¹⁰Ngaa jici Gïjälü güngün gani Yicu ganni gïꞌdïꞌrïyïngälü giyiꞌranyanu ndi üllä kerala gwanni gwati nje gätäjï gündä ganni nggo gïndï.

Yiiru yidi Bulij Täjlänükï

¹Ngaa lïlïngïdï lani ngweengga ndi ari ila gwärï ꞌdanggalu gwäꞌtüdï ꞌtur. ²Anaku lïngïdä gu gwerre ndi ari nyii liju gïdïrbänü dipa aar nje ngwüjï ngwudi Bïlïpïng loda, aar nje gu be Ngwaalu ji nyii ädïnï ndi ara je ondaci ngwujaꞌri ngwüngün ngwanni ngwujaw ngwanni ngwübïnäär jälü gwulleny.2.2 Bulij na Jiliwanij kündär gani Bïlïpï (Yiiru 16.12–40). Bulij na Jiliwanij kündär gani Täjlänükï (Yiiru 17.1–9).³Ndi ari päcälü gwärï gwaꞌti äpïnä ngwujaꞌri ngwe ngwudi dudi na yigor ye yïrngü, ara je ꞌti mïmïnäjänü. ⁴Aar be manni ru ndi ari londaca je liru ngwüjï ngwügwällïnä ngwe Ngwaalu ndi ari ngwundu ngwäy ngwuje ätädä ngwujaꞌri ngwüngün ngwanni ngwujaw. Nyii laꞌti bupa ndi jada ngwüjänü, libupa ndi jada Ngwaalinganu ngwanni ngwüdïdïmä yigor yärï. ⁵Ngaa lïlïngïdï ndi ari laꞌta je mamiꞌranu ngwujaꞌri ngwe, laꞌti änïjä yigoꞌralu yärï nyii gu arri ꞌtïꞌtïr gwani ubanu, Ngwaalu ngwuru ngwänggädï nje. ⁶Laꞌti bupa ngwüjü, ara je ꞌti bupa na ngwüjï ngwuꞌter ndi nje ortada. ⁷Anaku ru nyii gu ngwooꞌra ngwükäjäär je ngwudi Kirictu, laada je äbïngïnänü. Nyii be ji ꞌdanggalu lïjïlänü nono nanning gwarngana yïjü yüngün yanni yooko. ⁸Lämnä je gwulleny ꞌdi nyii ꞌti jädï ndi ar acajidi ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ꞌdogo, nyii be jada ꞌto ndi ar acajidi ndi elelle gwärï ndi ari lämnä je gwulleny. ⁹ꞌDidanu ngaa lidiwayina lani ngweengga yiiru na dïrbä därï, nyii lapu yiiru dilu de nje ape lingen le nunnu aaꞌti nyii läbïngïnï dïjänü dere gaji ganni giju nyii ge ndi ara je ondaci ngwujaꞌri ngwe ngwanni ngwujaw ngwudi Ngwaalu.

¹⁰Ngaa länggädï a Ngwaalu engga ꞌto ndi ari awa nyii lijuꞌru, nyii dünälü, nyii jayi nono, awa nyii liju ꞌdanggalanu lanni lämnä Ngwaalu. ¹¹Ndi ari ngaa lïlïngïdï lärrä je ꞌdar nono gwele ati gu papa ärrï yïjü yüngün, ¹²ara je ojemeye nono ara je orꞌtemaji ara je päcälü ndi aang elelle elelleng gwanni gwädï Ngwaalu ngwanni ngwurnida je giyelenyanu yüngün na ndi näjï gwüngün.

¹³Änyängä lica Ngwaalinga yäy ꞌtu ꞌto gwurꞌtal ndi ari, anni ma aang ape ngwujaꞌri ngwudi Ngwaalu ngwanni ngwuꞌdingina je ꞌdänggärï, ngwaꞌta je apu nono ma aar ru ngwujaꞌri ngwudi ngwüjï ngwümnä, aar be ru ꞌdidanu aar ru ngwujaꞌri ngwanni ngwo ngwapu yiiru ꞌdanggalanu lanni lämnä Ngwaalu. ¹⁴Ndi ari nga nga lani ngweengga, loꞌrana yiꞌdonga yidi Ngwaalu Yäwüdïyä yanni giyo ndi Yicu Kirictu. Ngwüjï ngwalu ngwïcä je dïrbä deꞌte deꞌte danni dïcä Ngwüyäwüd yiꞌdonga Yäwüdïyä gwerre, ¹⁵ngwanni ngwüꞌrïnyïtï Delenya dani Yicu aar ꞌrinye ngwïjïrä ꞌto aar nje linynya poor. Ngwaꞌti je Ngwaalu jädänü aar ïnïjï ngwüjü ꞌdar ¹⁶yiima ye yegen aar nje etaci ndi ondaci ngwüjü ngwuru Garany nunnu aaꞌti ngwa mbuji gilanging. Gay ge nggee, lati maa keng gwegen ngwuje mbuti nono. Güündä gidi Ngwaalu gima je ïꞌdädä nono gwodanalu.

A Bulij jada ndi engga Ngwäjlänükï

¹⁷A be lani ngweengga, anni ma ar badatanu gaji gooko gilingeno a laꞌti badatanu giyigoranu, jada gwe gwärï gwulleny gwani nga nga, nyii bupi yiima ye yärï ꞌdar ndi oꞌra ara je engga. ¹⁸Ndi ari nyii libupa ndi ila ꞌdanggalu, ꞌdidanu gwece gwece äny gwani Bulij nggwubupa gu nyi oꞌre nyi gu bupi, a nje be dijegoꞌrr jici kay. ¹⁹Ndi ari geꞌtaji gwärï gwani yärü, jayanu gwärï gwani yärü, na giꞌriba gidi yeleny ganni gadi nyii ge ïrïngïnï ngwäyänü Gideleny dege dani Yicu ma ji mung ila, gani yärü? Nga nga läꞌtüde? ²⁰ꞌDidanu, nga nga liru lani näjï gwärï ngaa ru jayanu gwärï.

¹Gwodanalu, anni minyii ꞌti burna ndi geraji länï gwani badatanu gilingeno, nyii ïrïyï ngwäyälü ndi ari yijayana aar nje gatanalu jücü nyii jalu Ätïnä.3.1 Yiiru 17.14–15²Nyii ükäjä diwengga dege dani Timijawuj, gwanni gwuru nyii le gimaad ndi ape yiiru Ngwaalinga le yidi bädïyï ngwujaꞌralu ngwanni ngwujaw ngwudi Kirictu, ndi ara je orꞌtemaji ara je ojemeye nono ndi ämnï Ngwaalu gwalu, ³nunnu aaꞌti gwere gwa ji gwaꞌti mätïnälü ndi mïmïnnï nono nggwee. Ngaa lïlïngïdï mama ndi ari alanga liru ngwïkïrïjïn gay gege giru ndi mbuji dïrbä no. ⁴Yiru gu ndi ari anni jar, lata je ondaci yomon ꞌdar ndi ari ngwüjï ngwunje übïnälü. A yima gu ru no anaku lïngïdä gu mama. ⁵Ndi ari yiru giyee yanni yïgäbïcïny anni minyi ꞌti burna ndi geraji länï, nyi ükäjïdä ndi nyi lenge ämnï gwe Ngwaalu gwalu yorta ye ngwaalinga. Yedeny yïtïny ndi ari ngwaalu ngwere rïgüm, dijegoꞌrr dima je ïdäjï na undi ngwäy gwärï ngwaalu ngwere gwuma ru ꞌtur.

A Timijawuj äpïjä Bulijing ngwujaꞌri

⁶A be anni ma Timijawuj oꞌra ꞌdanggalu gweneno, gwuminje äpïjä ngwujaꞌri ngwujaw ngwuminje ꞌdingini ngwani ämnï Ngwaalu gwalu na ämnï gwalu. Aar nje ondaci ndi ari ngaa lati nje diwayini giyomonalu ꞌdar diwayining gwujaw ndi ari ngaa lïmïnä ndi nje engga, nono raar gu ꞌto ꞌdänggärï ndi ari lïjädï ndi ara je engga. ⁷Yäy gu no, lani ngweengga, gïdïrbä därï ꞌdar na ndi übïnälü gwanni gwübïnäär nje gwe ngwüjälü, nyii lorꞌtemaja gwani ämnï Ngwaalu gwalu. ⁸A gweneno ꞌdiꞌdanu nyii lijalu limidu, anni määtïnängälü ꞌdïꞌdäny Gideleny. ⁹Awa nyii ci Ngwaalinga yäy ꞌtu gwonyadu gwani nga nga lanni liminje gäbïcï lima jayanu ngwäyänü Ngwaalu ngwege? ¹⁰Dilu de na lingen le lati otaci Ngwaalingalu gwonyadu yigor ye ꞌdar ndi ari a gay ji ara je engga mana ara je gu gendaci yanni yamiꞌrata gu ndi ämnï Ngwaalu gwalu.

¹¹Gwenene gäbïcär a Ngwaalu ngwege ngwuru Papa ligoꞌro le lüngün na Deleny dege dani Yicu, jaꞌrima gay ndi ari nyii ila ꞌdanggalu. ¹²Ara je Ngwaalu gendaci ämnïng gwalu ngwïrälü ꞌdanggalu na ngwüjï ngwuꞌter ꞌto anaku ru gu ämnï gwärï ꞌdanggalu. ¹³Ara je ojemeye yigor nono yalu nunnu ngaa ji nga jayi nono ngaa juꞌri ngwäyänü Ngwaalu ngwuru Papa gwege ma ji ma Deleny dege dani Yicu oꞌra ngwüjï ngwe ngwüngün ꞌdar ngwanni ngwujuꞌru. Yiru gu.

Elelle ngwanni gwüjädï Ngwaalinganu

¹Gwodanalu lani ngweengga, lenggaca je awa ndi aang elelle nunnu ngaa jada Ngwaalinganu, ꞌdidanu ngaa gilo lelella gu. La je otacalu gweneno ara je päcälü ngwürïny ngwe ngwudi Deleny dani Yicu nda je ärränï giyee mama. ²Ndi ari ngaa lïlïngïdï enggacing gwanni gwenggacara je yeleny ye yidi Deleny dani Yicu.

³Bupi gwuru gwudi Ngwaalu ndi ari ngaa jüꞌrïnï ngaa gäbïcï yïjïnä. ⁴A dïjï deꞌte deꞌte lenge ndi määtä ngwangina ngwüngün4.4 Ngwujaꞌri ngwee ngwani ꞌto, a dïjï deꞌte deꞌte lenge awa ndi aar acidi daw de düngün. gay ge ganni gijuꞌru giru denya, ⁵aaꞌti ïcïnänü gwa ru gwudi ꞌduꞌdi gwudi lingeno nono ngwüjï ngwudi dïdlä ngwanni ngwaꞌti lïngïdï Ngwaalinga. ⁶Na yiꞌral ye giyee no, aaꞌti gwere gwa äpïjï gwenggen yiꞌral yanni yiki nggwe rtadanu ngwärräjï ngwiya goralu. Deleny daji da reraji ngwüjü gwani yiꞌral ꞌdar yanni yiki yiru gu no, anaku abingacara je gu gwerre ara je gu girnya. ⁷Ndi ari Ngwaalu ngwaꞌti nje ornaca yirledo ngwornaci nje elelleng gwanni gwujuꞌru. ⁸Yäy gu no, gwanni gwa obe ngwujaꞌri ngwee gora ge, gwaꞌti übïdï dïjü dümnä gora ge a be Ngwaalu ru ngwübïdïng je gora ge ngwanni ngwati je ätädä Lïgïꞌrïmä lüngün lanni Lijuꞌru.

⁹Gweneno gwani ämnäjïdï yengga, nyii laꞌti jädï ndi ara je üllïjä ndi ari nga nga yigoꞌro yalu Ngwaalu ngwuma je enggaci ndi ämnäjïdï. ¹⁰Na ꞌdidanu, ngaa lati ämnï ngwengga ꞌdar ngwudi Majiduniyang. Ara je be päcälü lani ngweengga nunnu ngaa gu gendadani.

¹¹Geꞌtar je giyee aar ru yigor yalu ndi ari ngaa elelle elelleng gwanni gwadatalu, ngaa ombaji yiiru yidi yigoꞌro yalu ngaa ape yiiru ngwuy ngwe ngwalu anaku ondacara je gu, ¹²nunnu a ngwüjï poor denya elelleng gwalu nunnu aaꞌti ngaa la ru ngwamiꞌri ndi äbïngïnï ngwüjänü.

Gomon gadi ge Deleny oꞌra

¹³Lani ngweengga, laꞌta je nana ndi aang ꞌti lïngïdï yiru ange yani ngwïkïrïjïn ngwanni ngwuma ayi, na aaꞌti ngaa la runi nono ngwüjü ngwuꞌter ngwanni ngwaꞌti ätï geꞌtajing gwere. ¹⁴A lämnä Ngwaalu ndi ari Yicu gwayu ngwüꞌdïꞌrä mana, no a lämnä Ngwaalu ndi ari Ngwaalu ngwa ji ngwa ꞌdïꞌrïyä ngwüjälü ngwanni ngwuma ayi ngwämnä ndi Yicu anaku ꞌdïꞌrïyüng Yicungalu. ¹⁵Anaku aru gu Deleny ngwulem ngwe ngwüngün, la je ci ndi ari alanga lanni gilona limidu, lanni gilo lijalu limidu ꞌdi ma Deleny oꞌra, ꞌdidanu a laꞌti la madina ngwüjü ngwanni ngwuma ayi. ¹⁶Ndi ari Deleny ligoꞌro le lüngün da üllä kerala dulu de dipa na urnidi dula gwudi deleny didi yïꞌrr na urnidi gwe gwudi giboꞌreny gidi Ngwaalu, lanni layu ndi Kirictu la ꞌdïꞌrälü gwerre gwerre. ¹⁷A be gwodanalu, alanga lanni gilona limidu lijalu, la aar nje le uti gïyïbäꞌrälä ar mbudi Delenyinga le gidurnala. A no, a la ji Delenyinga le bupud. ¹⁸Yäy gu no, orꞌtemajidar ngwujaꞌri ngwe ngwee.

¹Gweneno lani ngweengga, ngwujaꞌri ngwani gaji na yomon nyii laꞌti jädï ndi ara je üllïjä, ²ndi ari nga nga lïlïngïdï mama ndi ari gomon ganni gadi ge Deleny oꞌra, giru nono gwele ilang gwudi duꞌram dilu de. ³Gaji ma ngwüjï ji ndi ari, “Yiꞌral ꞌdar giyo yadatalu yere yaꞌti,” a je be dudi dibajalu nono gwele ati gu yajima dibaji dayalu diju lari le. Na laꞌti la mbuji gay gidi abri. ⁴A be nga nga, lani ngweengga, nga nga laꞌti gïdïrïmänü nunnu aadi ara je gomon nggäꞌdï dibajalu nono duꞌramu. ⁵Nga nga ꞌdar liru yïjï yidi buri ngaa ru yïjï yidi lingen. Läꞌtüdï yïjï yidi dilung na dïrïm. ⁶Yäy gu no aaꞌti a la ndri nono ngwüjü ngwuꞌter, ar be jalu ngwäy ngwe ar arngani ar määtä yigoꞌro yege. ⁷Lanni lati ndri, lati ndri dilu de, na lanni lati rlälï, lati rlälï dilu de. ⁸A be alanga liru ngwüjï ngwudi lingen, ar be määtä yigoꞌro yege, ar gwodananu ämnï gwe Ngwaalu ar ätï ämnïng ngwuru nono lärü ar le äꞌrïnyïnï ngwambanga, ar ätï geꞌtajing ndi gilang ngwuru nono gibumbu ar ge äꞌrïnyïnï yiꞌra.5.8 Abijuj 6.13–17⁹Ndi ari Ngwaalu ngwaꞌti nje utanu nunnu aar nje yiꞌrendeny eny nono yidi güündä güngün, aar be ru ndi ari ar mbuji gilanging Gideleny dege dani Yicu Kirictu. ¹⁰Ndi ari Kirictu gwayu gwani alanga nunnu ar le midi gwüpäng mung oꞌra aar nje mbuji gilona lijalu limidu yaa aar nje mbuji a lima ayi. ¹¹Yäy gu no, orꞌtemajidar ngaa olajidi giyigoꞌro yalu gwüpäng, nono anaku ꞌdidanu giyo yapa je gu.

Ola gwudi gwodaningalu

¹²Lotaca jalu gweneno, lani ngweengga, ndi ari dïnyädär je lanni gilo lapu yiiru ꞌdanggalanu lanni liru yiꞌra yalu na ngwoorta ngwalu ndi elelle gwalu Gideleny aar je ola. ¹³Dïnyädär je denyang gwupa ngaa je ämnï gwani yiiru yegen yanni yati aar je ape. Jaralu ladajidalu. ¹⁴La je päcälü lani ngweengga ndi ari, ülädär ngwamiꞌri, orꞌtemajar ngwudenyo, gatajar je düwä lanni lamiꞌratu, mätär yigor gwani ngwüjï ꞌdar. ¹⁵Arnganar ndi ari aaꞌti dïjï da gwäꞌräcï dïjänü giyiꞌral yüngün yanni yiki yiꞌral ye yanni yiki, ngaa be jayidi ngwäy giyomon ꞌdar na ngwüjï ꞌdar ngwuꞌter.

¹⁶Jayaranu giyomon ꞌdar, ¹⁷otacar Ngwaalingalu giyomon ꞌdar, ¹⁸car Ngwaalinga yäy ꞌtu giyiꞌralalu ꞌdar. Ndi ari Ngwaalu ngwuru ngwubupa gu no ndi Yicu Kirictu.

¹⁹Aaꞌti ngaa la ꞌrinye lïgä lidi yiiru yidi Lïgïꞌrïm ꞌdanggalanu. ²⁰Aaꞌti ngaa la ci yïjïrälü mireny, ²¹ngaa be ïrïyï yiꞌral ngwäy nono ꞌdar. Apar je yanni yijaw. ²²Abrar je yere ꞌdar yanni yiki.

²³Ara je Ngwaalu ngwanni ngwuru adatalu giligoꞌro lüngün juꞌriyi ꞌdar. Ngwurime lïgïꞌrïmä lalu, ngwurime lingina lalu ngwurime ngwangina ngwalu nunnu aar jayi nono komon gadi ge Deleny dani Yicu Kirictu oꞌra. ²⁴Gwanni gwurnida je gwuru ligor leꞌte pu ying je ärrï.

²⁵Lani ngweengga, otacar Ngwaalingalu gwani änyängä. ²⁶Agannar ngwengga ꞌdar giyenenanu aganni gwanni gwujuꞌru. ²⁷Nggwa je päcälü ngwäyänü ngwudi Deleny ndi ari ngaa ülïjï ngwengga ngwujaꞌri ngwee ꞌdar ngwüllïjä je. ²⁸Ara je gu yïmïꞌrü ji ku yidi Deleny dani Yicu Kirictu.