Маттайны Инжили

Маттайны Инжили

Маттай

Янгы Разилешивдеги биринчи Инжилни язгъан Маттай Рум пачалыгъыны пайдасы учун ясакъ жыягъан адам болгъан. Бир керен, гьаман да йимик оьзюню ясакъ жыягъан еринде олтуруп турагъанда, о Исагъа ёлугъуп къала. Шо ёлугъув Маттайны яшавун бюс бютюнлей алышдырып къоя: шо замандан тутуп о даим Иса булан бола, Ону булан Паластинни шагьарларындан, юртларындан айлана. Маттай Инжилинде язагъан кёбюсю агьвалатланы оьзю шагьаты болуп токътай.

Иса бу дюнья учун ваъда этилген Къутгъарывчу экенни гёрсетмек учун, Маттай китабында Эсги Разилешивден кёп аятлар гелтире. Къутгъарывчуну гелмеклиги гьакъда буса Эсги Разилешивде алданокъ айтылгъан. Маттай Исаны Аллагь бу дюньяда парахатлыкъны гьакимлигин токъташдырма йиберген Месигь гьисапда гёрсете. Кёклердеги Атасы йиберип гелген Иса, Оьзюню гьакимлигин сезип, Аллагь йимик сёйлемеге бола ва сёйлеме де сёйлей. Маттай Исаны беш уллу ваъзасын, неде сёйлевюн, гелтире: 1) Тавдагъы ваъзасын (5 6 нчы бёлюклер); 2) Исаны Оьзюню якъчыларына берген тапшурувун (10 нчу бёлюк); Кёклердеги Гьакимликни гьакъындагъы масалларын (13 нчю бёлюк); якъчыларына тарыкълы болагъан таклифлерин (18 нчи бёлюк); фарисейлени юзюн ачгъанын ва гележекде дюньяны не зат къаравуллагъаны гьакъда алданокъ айтгъанын (23 25 нчи бёлюклер).

Исаны тайпа тухуму

¹Ибрагьимни наслусундан тувгъан Давутну наслусундан болгъан Исаны тайпа тухуму.

²Ибрагьим Исгьакъны атасы, Исгьакъ Якъубну атасы, Якъуб Ягьуданы да, ону агъа инилерини да атасы болгъан. ³Ягьуда Тамардан тувгъан Пересни де, Зарагьны да атасы, Перес Гьесронну атасы, Гьесрон Рамны атасы болгъан. ⁴Рам Аминадавну атасы, Аминадав Нагьшонну атасы, Нагьшон Салимонну атасы болгъан. ⁵Салимон Рагьавдан тувгъан Боазны атасы, Боаз Рутдан тувгъан Обедни атасы, Обед Ешайны атасы болгъан. ⁶Ешай Давут пачаны атасы, Давут Урияны къатынындан болгъан Сулайманны атасы болгъан. ⁷Сулайман Регьабиямны атасы, Регьабиям Абияны атасы, Абия Асатны атасы болгъан. ⁸Асат Егьошафатны атасы, Егьошафат Ёрамны атасы, Ёрам Узияны атасы болгъан. ⁹Узия Ётамны атасы, Ётам Агьазны атасы, Агьаз Гьезекияны атасы болгъан. ¹⁰Гьезекия Манашаны атасы, Манаша Амосну атасы, Амос Ёшияны атасы болгъан. ¹¹Ёшия Еконияны да, ону агъа инилерини де атасы болгъан. Олар ягьуди халкъы Бабилге сюргюн этилип йиберилгенде тувгъан.

¹²Екония Бабилге сюргюн этилген сонг тувгъан Шалтыйылны атасы, Шалтыйыл Зерубабилни атасы болгъан. ¹³Зерубабил Абигьудну атасы, Абигьуд Элгьакимни атасы, Элгьаким Азурну атасы болгъан. ¹⁴Азур Садокну атасы, Садок Агьимни атасы, Агьим Элигьудну атасы болгъан. ¹⁵Элигьуд Элиазарны атасы, Элиазар Маттанны атасы, Маттан Якъубну атасы болгъан. ¹⁶Якъуб Мариямны эри Юсупну атасы болгъан. Мариямдан да Месигь1:16 Месигь – бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан. Сёзлюкге де къара. деп айтылагъан Иса тувгъан.

¹⁷Ибрагьимден Давутгъа ерли он дёрт наслу бар болгъан. Давутдан да Бабилге сюргюн этилгинче он дёрт наслу бар болгъан. Бабилге сюргюн этилгенден сонг Месигьге ерли де он дёрт наслу бар болгъан.

Иса Месигьни тувмакълыгъы

¹⁸Иса Месигьни тувмакълыгъы булай болгъан: анасы Мариям Юсупгъа гелешинип турагъан заманда, болажакъ эри булан къошулгъанча, о Аллагьны Ругьуну гючю булан яшгъа токътагъаны аян бола. ¹⁹Мариямны гелешмиши Юсуп бир муъмин адам болгъан. О халкъгъа хабар салып, къатынын биябур этме сюймей, ондан яшыртгъын айрылып къалмагъа токъташа. ²⁰Юсуп шолай этме хыяллы болгъанда, огъар тюшюнде Раббибиз йиберген малайик гёрюнюп, булай дей:

– Гьей Давутну Наслусу Юсуп! Мариямны къатын этип алмагъа къоркъма, неге тюгюл ондан туважакъ яш Аллагьны Ругьундандыр. ²¹О Улан табажакъ, Огъар да сен Иса деп ат къоярсан. Неге тюгюл де, О Оьз халкъын гюнагьдан къутгъаражакъ.

²²Булар барысы да Раббибизни пайхаммардан таба айтгъан булай сёзлери яшавгъа чыкъсын учун болгъан гьакъ зат:

²³Бу къыз айлы болажакъ ва бир улан табажакъ.

Огъар Иммануйыл деп айтылажакъ.

Бу буса «Аллагь бизин булан» демекдир.

²⁴Юсуп юхусундан уяна. Раббибиз йиберген малайик оьзюне буюргъан кюйде этип, Мариямны къатын этип ала. ²⁵Амма къатыны улан тапгъынча, эри огъар ювукълашмай тура. Юсуп яшына Иса деп ат къоя.

Гюнтувуш алимлер Исагъа сужда этелер

¹Иса Гьирод пачаны девюрюнде Ягьудеяны Байтлагьам шагьарында тува. Шо заманда гюнтувушдан Ерусалимге алимлер2:1 Алимлер – юлдузлагъа къарап, не ерде не зат болагъанны билеген гьакъыллы адамлар, башгъачалай, юлдуз санавчулар. геле. ²Олар булай дей:

– Ягьудилени тувгъан пачасы къайдадыр? Биз гюнтувушда Ону юлдузу тувгъанны гёрюп, Огъар сужда этме гелгенбиз.

³Шону эшитгенде, Гьирод пача да, ону булан бирге Ерусалимни халкъыны кёп яны да адап къала. ⁴Бары да баш дин къуллукъчуланы2:4 Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан. да, дин алимлени де жыйып, Гьирод олагъа Месигь къайда тувмагъа болур деп сорай. ⁵Олар да булай дей:

– Ягьудеяны Байтлагьам шагьарында, неге тюгюл пайхаммар булай язгъан:

⁶Гьей сен Ягьудея топурагъындагъы Байтлагьам, Ягьудеяны баш

шагьарларыны арасында сен инг гиччиси саналмайсан.

Неге тюгюл де, исрайыл халкъымны гьайын этеген башчы

сенден чыгъажакъ.

⁷Шо заман Гьирод, алимлени де яшыртгъын чакъырып, олардан юлдуз не вакъти гёрюнгенин биле. ⁸Алимлени Байтлагьамгъа йибере туруп, о булай дей:

– Барып, яшны гьакъында тындырыкълы кюйде билип къарагъыз. Ону гёргенде, магъа билдиригиз, мен де барып Огъар сужда этейим.

⁹Пачаны сёзюне тынглап, алимлер ёлгъа тюшелер. Алимлер гюнтувушда гёрген бу юлдуз оланы алды булан юрюп тура, ахырда да яш бар ерни уьстюне гелип токътай. ¹⁰Юлдузну гёргенде, олар бек сююнелер! ¹¹Уьйге гирип, анасы Мариям да булан яшны гёрелер. Олар ерге къапланып, Огъар сужда этелер. Сандыкъларын ачып, Огъар савгъат этип алтын да, эки тюрлю арив ийисли зат да берелер. ¹²Олар тюшюнде Гьиродну янына къайтып бармасын деп буварыв ала, сонг башгъа ёл булан оьз уьлкесине къайталар.

Мисриге къачыв

¹³Алимлер ёлгъа тюшгенден сонг, Раббибиз йиберген малайик, Юсупгъа тюшюнде гёрюнюп, булай дей:

– Тур, яшны да, анасын да алып, Мисриге къач. Мен сагъа айтгъынча, онда тур. Яшны оьлтюрмек учун, Гьирод Ону излемеге сюе.

¹⁴Юсуп туруп, яшны да, анасын да алып, гече булан Мисриге гете. ¹⁵Гьирод оьлгюнче, Юсуп онда тура. «Мен Уланымны Мисриден чакъырып гелтирдим», – деп пайхаммардан таба Раббибиз айтгъан сёзлер шолай яшавгъа чыгъа.

¹⁶Алимлер оьзюн алдатгъанын гёрюп, Гьирод бек къазаплана. Байтлагьамда да, ону айланасында да тувгъан эки йылгъа ерли чагъындагъы, алимлерден оьзю билген вакътиде тувгъан бары да уланъяшланы оьлтюрсюнлер деп, онда адамлар йибере. ^17-18Шо заман Еремия пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

Рама деген шагьарда бир сес – йылав да, уллу яс да – эшитиле;

Рагьил оьзюню яшлары учун яс эте, сабурлукъ этме болмай,

неге тюгюл олар дагъы ёкъ.

Мисриден къайтыв

¹⁹Гьирод оьлген сонг, Раббибиз йиберген малайик Мисриде Юсупгъа тюшюнде гёрюне. ²⁰О булай дей:

– Тур, яшны да, анасын да алып, Исрайыл топурагъына къайт, неге тюгюл яшны оьлтюрме сюегенлер оьзлер оьлгенлер. ²¹Юсуп, туруп, яшны да, анасын да алып, Исрайыл топурагъына геле.

²²Ягьудеяда атасы Гьиродну ерине уланы Аргьелай пача болгъанны эшитгенде буса, Юсуп онда бармагъа къоркъа. Тюшюнде буварыв алып, о Галилеягъа чыгъып гете. ²³Онда гелип, о Назарет деген шагьарда ерлеше. «Огъар назаретли деп айтылажакъ» деген пайхаммарны сёзлери яшавгъа чыгъа.

Ягьия пайхаммарны Аллагьгъа къуллукъ этивю

¹Шо гюнлерде Ягьия пайхаммар арагъа чыгъып, Ягьудеяны дангылында булай сёйлемеге башлай:

²– Товба этигиз! Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура! ³Ягьияны гьакъында Ешая пайхаммар айтгъан сёз муна шудур:

Дангылда биревню гючлю сеси эшитиле:

Раббибизге ёл гьазирлегиз!

Огъар ёлланы тюз этигиз!

⁴Ягьияны тюе юнден этилген опурагъы, белинде къайыш белбаву болгъан. Ону ашы къыр бал ва ченгертки болгъан. ⁵Ону янына Ерусалимден, бютюн Ягьудеядан ва Ёрдан оьзенни айлана якъларындан адамлар гелелер. ⁶Адамлар гюнагьларына мюкюр болалар. Ягьия да оланы, Ёрдан оьзенде сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшура.

⁷Ягьия, сувгъа чомуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурсун деп янына гелеген бир хыйлы фарисейлени ва саддукейлени3:7 Фарисейлер ва саддукейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюклер. Сёзлюкге де къара. гёргенде, олагъа булай дей:

– Гьей йыланны наслулары! Аллагьны болажакъ жазасындан къутуларсыз деп сизге ким буварды? ⁸Сиз гертиден де товба этгенигизни гёрсетеген кюйде яшагъыз. ⁹Оьзюгюзге янгыз: «Атабыз Ибрагьимдир», – деп айтмакълыкъ таманлыкъ эте деп ойлашмагъыз. Неге тюгюл де, сизге айтаман: Аллагь Ибрагьимге бу ташлардан авлетлер яратмагъа да бола. ¹⁰Аллагь балтаны тереклеге тюзлеп тура. Яхшы емиш бермейген гьар бир терек гесилип, отгъа ташланыр.

¹¹Товба этгенигизни белгиси гьисапда мен сизин, сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшураман, амма менден де къудратлысы гележек. Мен Ону багъынчагъына да гелмеймен. О сизин Аллагьны Ругьуна ва отгъа чомажакъ. ¹²Иннырын тазаламакъ, будайын жыйып, беженине тёкмек учун, Ону къолунда кюреги бар, къувугъун буса сёнмежек отда яндыражакъ.

Ягьия, Исаны сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшура

¹³Шо заман Ягьия Оьзюн сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурсун деп, Галилеядан Ёрдан оьзенге ону янына Иса да геле. ¹⁴Ягьия:

– Сен мени сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурмагъа герек эдинг, Сен буса мени яныма Оьзюнг гелгенсен! – деп сёйлеп, Ону токътатмагъа сюе.

¹⁵Иса огъар булай жавап бере:

– Гьали къой, шолай болсун. Аллагь бизден сюеген затны шолай этербиз.

Шо заман Ягьия Огъар рази бола. ¹⁶Иса сувдан чыгъып гелегенде, кёклер ачылып, Аллагьны Ругьу гёгюрчюндей бир гёрюнюшде уьстюне багъып тюшюп гелегенин гёре ва ¹⁷кёкден:

– Бу Мени сююмлю Уланымдыр. О Мени къуванчымдыр! – деген бир сес чалына.

Иса сынала

¹Шондан сонг Аллагьны Ругьу, Исаны иблисге сынатып къарамакъ учун, дангылгъа элте. ²Къыркъ гюн ва къыркъ гече бир зат да ашамай тургъандан сонг, Иса бек ач бола. ³Ону сынайгъан иблис, ювукълашып, булай дей:

– Эгер Сен Аллагьны Уланы бусанг, бу ташлар ашлагъа айлансын деп буюр.

⁴Иса огъар булай дей:

– Сыйлы Язывларда: «Инсан янгыз бир аш булан яшамас, Аллагьны авзундан чыгъагъан гьар сёз булан яшар», – деп язылгъан.

⁵Сонг иблис, Ону сыйлы шагьар болгъан Ерусалимге алып гелип, ибадатхананы инг бийик къалкъысына миндире. ⁶Иблис Огъар булай дей:

– Эгер Сен Аллагьны Уланы бусанг, тюпге багъып атыл, неге тюгюл: «Сени сакъласын деп, О малайиклерине буйрукъ этежек» ва «Олар да, аягъынг ташгъа сюрюнмесин деп, сени къолуна гётерип юрюжеклер», – деп язылгъан чы.

⁷– «Раббибиз Аллагьны сынама», – деп де язылгъан, – дей Иса огъар.

⁸Сонг иблис Ону бир бек бийик тавну башына алып бара, Огъар дюньяны бары да пачалыкъларын ва олардагъы бары байлыкъланы гёрсете. ⁹О Исагъа:

– Эгер алдымда ятып, магъа сужда этсенг, буланы барын да Сагъа бережекмен, – дей.

¹⁰Шо заман Иса огъар булай дей:

– Ари тай Менден, иблис! «Раббибиз Аллагьгъа да сужда эт ва бир Огъар Оьзюне къуллукъ эт», – деп язылгъан Сыйлы Язывларда.

¹¹Шо вакъти иблис Ону къоюп гете. Малайиклер шоссагьат гелип, Исагъа къуллукъ этме гиришелер.

Иса Галилеяда

¹²Ягьияны тутуп туснакъгъа салгъанын эшитгенде, Иса къайтып Галилеягъа геле. ¹³Амма Назаретде токътамай, Зебулунну ва Нафталини ювугъунда Галилея кёлню ягъасындагъы Капернагьум деген юртгъа гёчюп токътай. ¹⁴Аллагь Ешая пайхаммардан таба айтгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

¹⁵Ёрдан оьзенни ари янында, кёлге барагъан ёлдагъы Зебулун

топурагъы, Нафтали топурагъы!

Ят халкълар яшайгъан Галилея!

¹⁶Къарангылыкъда яшагъан халкъ бир уллу шавла гёрген.

Оьлюмню гёленткисини тюбюнде яшагъанлагъа да ярыкъ

гёрюнген.

¹⁷Шо замандан тутуп Иса:

– Товба этигиз! Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура! – деп билдирмеге башлай.

Исаны башлапгъы якъчылары

¹⁸Бир керен Галилея кёлню ягъасындан оьтюп барагъанда, Иса эки агъа инини – Петер деп де айтылагъан Симонну ва ону иниси Андрейни кёлге тор ташлай туруп гёре. Олар балыкъчылар болгъанлар. ¹⁹Иса олагъа:

– Гелигиз! Мени артыма тюшюгюз! Мен сизин балыкъ тутагъанлар тюгюл, инсан тутагъанлар этермен, – дей. ²⁰Олар торларын да къоюп, шоссагьат Ону артына тюшелер.

²¹Ондан бираз ари бара туруп, Иса дагъы да эки агъа инини – Зеведейни уланы Якъубну ва ону иниси Югьанны гёре. Олар атасы Зеведей де булан къайыкъда торлар ямай тура болгъан. Иса оланы да чакъыра. ²²Агъа инилер де, къайыкъны ва атасын къоюп, шоссагьат Ону артына тюшелер.

Иса халкъгъа къуллукъ эте

²³Иса, синагогларда Аллагьны каламын англата туруп, Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы бу Сююнч Хабарны билдире туруп, адамланы гьар тюрлю аврувларын ва сыркъавларын сав эте туруп, бютюн Галилеядан айлана. ²⁴Ону гьакъындагъы хабар бютюн Суриягъа яйыла. Исаны янына бары да зайыпланы, гьар тюрлю аврувлардан ва сыркъавлардан азап чегип турагъанланы, жинлилени, аврув тутагъанланы, санлары тербенмейген болгъанланы гелтирелер. Иса да оланы сав эте. ²⁵Галилеядан, Оншагьардан, Ерусалимден, Ягьудеядан, Ёрдан оьзенни ари янындан да кёп халкъ Ону артына тюше.

Герти насип

¹Халкъны гёргенде, Иса тавгъа чыгъып олтура. Ону янына якъчылары геле. ²Оланы уьйрете туруп, Иса булай дей:

³– Насиплилердир ругь якъдан харлы болгъанлар! Аллагьны гьакимлиги олар учундур.

⁴Насиплилердир яслы болгъанлар! Аллагь оланы гёнгюн алажакъдыр.

⁵Насиплилердир саламат адамлар! Дюнья оланыки болажакъдыр.

⁶Насиплилердир муъминликге ачыгъып сувсайгъанлар! Аллагь оланы тойдуражакъдыр.

⁷Насиплилердир рагьмулулар! Аллагь олагъа рагьму этежекдир.

⁸Насиплилердир юреги тазалар! Олар Аллагьны гёрежекдир.

⁹Насиплилердир ярашывлукъ учун чалышагъанлар! Олагъа Аллагьны авлетлери деп айтылажакъдыр.

¹⁰Насиплилердир Аллагь сюйгенни этгени учун гьызарланагъанлар! Аллагьны гьакимлиги олар учундур.

¹¹Мени якъчыларым деп сизин хорлап, гьызарлап, сизге гьар тюрлю яла ябагъан заманда сиз насиплилерсиздир! ¹²Сююнюгюз ва къуваныгъыз! Неге тюгюл де, кёклерде сизин уллу савгъат къаравуллагъандыр. Сизден алда болгъан пайхаммарланы да шолай гьызарлагъандыр.

Туз булан шавла

¹³– Сиз дюньяны тузусуздур. Амма туз тузлу татывун тас этсе, огъар тузлу татывну не булан бермеге болур? О бир затгъа да ярамайгъан болур. Ону инсанланы аякъ тюбюне ташлар!

¹⁴Сиз дюньяны шавласысыздыр. Тавну уьстюнде къурулгъан шагьар гёрюнмей къалмагъа болмас. ¹⁵Бирев де янагъан чыракъгъа къаплап савутну салмас. Терсине, уьйдегилеге барына да ярыкъ берсин учун, чыракълыкъгъа салыр. ¹⁶Сизин шавлагъыз инсанлагъа ярыкъ берсин дагъы. Шолайлыкъда, олар сизин яхшы ишлеригизни гёрер ва сизин кёклердеги Атагъызгъа алгъышлар этер.

Мусаны Къануну гьакъында

¹⁷– Мен Мусаны Къанунун5:17 Мусаны Къануну – Аллагь Муса пайхаммардан таба берген дин насигьатлар ва буйрукълар. яда пайхаммарланы язгъанларын бузмагъа гелген деп ойлашмагъыз. Мен бузмагъа тюгюл, олар айтгъанны яшавгъа чыгъармагъа гелгенмен! ¹⁸Гертисин сёйлеймен сизге: кёк де, ер де тайып, ёкъ болмай туруп, бары да зат тамамланмай туруп, Къанундан гиччи бир гьарп яда бир гьыз таймажакъ. ¹⁹Къанундагъы буйрукъланы инг гиччилерини бирин буса да ким бузуп, башгъаланы да шогъар уьйретсе, Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилерден о лап гиччиси деп саналажакъ. Къанундагъы буйрукъланы ким кютюп, башгъаланы да шогъар уьйретсе, Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилерден о уллусу деп гьисапланажакъ. ²⁰Сизге айтаман: эгер сиз Аллагь сюегенни фарисейлерден ва дин алимлерден эсе яхшы кютмесегиз, сиз Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмежексиз.

Ачувну гьакъында

²¹– Сизин ата бабаларыгъызгъа: «Адам оьлтюрме! Ким оьлтюрсе, шо этген иши саялы дуванны алдында жавап бережек», – деп айтгъанны сиз билесиз. ²²Сизге айтаман: оьзюню къардашына къаршы къазапланагъан гьар ким дуванны алдында жавап бережек. Ким оьзюню къардашын мысгъылласа, о оьр мажлисни алдында жавап бережек. Ким биревге гьайгев деп айтса, огъар жагьаннемни оту тийишлидир. ²³Эгер Аллагьгъа этеген къурбанынгны къурбанлыкъны салагъан ерни алдына гелтирген заманда, къардашынгны сагъа хатири къалгъаны эсинге гелсе, ²⁴къурбанынгны онда къоюп къой. Бир башлап барып къардашынг булан яраш, сонг къайтып гелип къурбанынгны эт.

²⁵Эгер де сени бирев дуванханагъа элте буса, ону булан ёлда ярашма къара. Ёгъесе, о сени дуванчыны янына гелтирер, дуванчы сени туснакъчыны къолуна берер, туснакъчы да сени туснакъгъа салар. ²⁶Гертисин сёйлеймен сагъа: лап ахырынчы нохуратынга ерли борчунгну бермесенг, сен туснакъдан чыкъмассан.

Эр къатынны гьакъында

²⁷– Сиз: «Зина этме!» – деп айтылгъанны эшитгенсиз. ²⁸Мен буса айтаман сизге: къатынгишиге гёз салгъан гиши де юрегинден ону булан зина этген болур. ²⁹Эгер онг гёзюнг сени гюнагьгъа тарта буса, ону чыгъарып ташла! Неге тюгюл де, сени бютюн къаркъаранг жагьаннемге тюшгенден эсе, санларынгдан бириси ёкъ болмакълыгъы оьзюнг учун яхшыдыр. ³⁰Эгер онг къолунг сени гюнагьгъа тарта буса, ону гесип ташла! Неге тюгюл де, сени бютюн къаркъаранг жагьаннемге тюшгенден эсе, санларынгдан бириси ёкъ болмакълыгъы оьзюнг учун яхшыдыр.

³¹«Ким къатынындан айрыла буса, ону булангъы гебини бузулгъанны гьакъында шагьатнама берсин», – деп айтылгъан. ³²Мен буса айтаман сизге: зинадан башгъа бир себепге гёре де къатынындан айрылагъан адам ону зина этмеге борчлу этедир. Ким эрден айрылгъан къатынны алса, шо оьзю де зина этеген боладыр.

Антны гьакъында

³³– Сиз: «Антынгны бузма! Раббибизни алдында этген антларынгны кют!» – деп айтылгъанны да эшитгенсиздир. ³⁴Мен буса айтаман сизге: негьакъ ант этмегиз. Не кёклер булан ант этмегиз, неге тюгюл о Аллагьны тахыдыр. ³⁵Не ер булан ант этмегиз, неге тюгюл о Ону аякъ басагъан еридир. Не Ерусалим булан ант этмегиз, неге тюгюл о уллу Пачаны шагьарыдыр. ³⁶Башыгъыз булан да ант этмегиз, неге тюгюл сиз бир тюгюгюзню де я акъ, яда къара этип болмайсыздыр. ³⁷Сени сёзюнг дюр буса, «дюр», тюгюл буса, «тюгюл» болсун; мундан артыгъы иблисдендир.

Оьч алывну гьакъында

³⁸– Сиз: «Гёз учун – гёз, тиш учун – тиш», – деп айтылгъанны да эшитгенсиздир. ³⁹Мен буса айтаман сизге: сагъа яманлыкъ этген гишиге къаршылыкъ этме. Ким сени онг яягъынга ура буса, огъар урма сол яягъыгны да бакъдыр. ⁴⁰Ким сени булан дувангъа тюшюп, гёлегингни чыгъарып алмагъа сюе буса, огъар уьст гийимингни де бер. ⁴¹Ким сени оьзю булан бир минг абат ёл юрюмеге борчлу эте буса, ону булан эки минг абат ёл юрю. ⁴²Эгер сенден бирев бир зат тилесе, бер. Сенден борчгъа алма сюегенден де юзюнгню бурма.

Душманланы сююв

⁴³– Сиз: «Ювукъларынгны сюй! Душманларынгны буса сюйме!» – деп айтылгъанны эшитгенсиздир. ⁴⁴Мен буса айтаман сизге: душманларыгъызны сююгюз, сизин гьызарлагъанлар учун дуа этигиз. ⁴⁵Шолайлыкъда, сиз кёклердеги Атагъызны авлетлери болурсуз. Неге тюгюл де, О гюнешге яман адамланы да, яхшы адамланы да уьстюнде тув деп буйрукъ этедир, муъмин болгъанлар учун да, гюнагьлылар учун да янгур явдурадыр. ⁴⁶Эгер сиз янгыз оьзюгюзню сюегенлени сююп къойсагъыз, сизге Аллагь не учун савгъат бермеге болур? Ясакъчылар да шолай этмейми дагъы? ⁴⁷Сиз янгыз къардашларыгъызгъа илиякълы бола бусагъыз, онда башгъа тамаша къалдырардай не зат бар дагъы? Имансызлар да шолай этмейми дагъы? ⁴⁸Кёклердеги Атагъыз нечик камил буса, сиз де шолай камил болугъуз.

Садагъаны гьакъында

¹Иса булай давам эте:

– Вёрегиз, муъмин ишлеригизни адамлагъа гёрсетип айланмагъыз, ёгъесе кёклердеги Атагъыз сизге тийишлисин бермес. ²Садагъа этеген заманда, халкъны алдында макътав къазанмакъ учун, экиюзлю адамлар синагогларда да, орамларда да этеген кюйде, гьогьой этип айланма тарыкъ тюгюл. Гертисин сёйлеймен сизге: олар тийишлисин алгъандыр. ³Сен пакъырлагъа садагъа береген заманда сол къолунг онг къолунг не этегенни билмесин. ⁴Береген садагъанг яшыртгъынлыкъда къалсын, яшыртгъынлыкъны гёреген Атанг да сагъа тийишлисин бережек.

Дуаны гьакъында

⁵– Дуа этеген заманда экиюзлюлер йимик болма. Адамлагъа гёрюнмек учун, олар синагогларда да, орамланы буччакъларында да токътап дуа этмеге сюелер. Гертисин сёйлеймен сизге: олар тийишлисин алгъандыр. ⁶Сен буса дуа этеген заманда, уьюнге гирип, эшигингни де бегитип, гёзге гёрюнмейген Атанга дуа эт. Гёзге гёрюнмейгенни де гёреген Атанг да сагъа тийишлисин бережек.

⁷Дуа этегенде, имансызлар йимик бош сёзлер сёйлеп турма. Кёп сёйлесе, олар Аллагь оьзлени эшитежек деп ойлайлар. ⁸Олагъа ошамагъыз. Сиз Оьзюнден тилегинчокъ да Атагъыз сизге не тарыкъны биледир. ⁹Сиз булай дуа этигиз:

Гьей кёклердеги Атабыз!

Инсанлар Сени сыйлы атынгны гьюрметлесин дагъы.

¹⁰Сени гьакимлигинг токъташсын дагъы.

Кёкде йимик, ерде де Сени айтгъанынг болсун дагъы.

¹¹Бугюн бизге гюнлюк азыгъыбызны бер.

¹²Бизин гюнагьларыбыздан геч!

Бизге яманлыкъ этгенлерден барындан да биз де гечебиз.

¹³Бизин артыкъ сынавлагъа салма, иблисден де бизин сакъла.

¹⁴Башгъаланы гюнагьларындан гечсегиз, кёклердеги Атагъыз да сизин гюнагьларыгъыздан гечер. ¹⁵Эгер башгъаланы гюнагьларындан гечмесегиз, Атагъыз да сизин гюнагьларыгъыздан гечмес.

Оразаны гьакъында

¹⁶– Ораза тутагъан заманда экиюзлюлер йимик мунглу болмагъыз. Ораза тутагъанын башгъалагъа гёрсетмек учун, олар бетлерин мунгайталар. Гертисин сёйлеймен сизге: олар тийишлисин алгъандыр. ¹⁷Сен буса ораза тутгъанда, башынга май сюртюп, бетингни жув. ¹⁸Шолайлыкъда, ораза тутагъанынгны башгъалагъа гёрсетмейген боларсан. Яшыртгъынлыкъдагъы Атанг ораза тутгъанынгны гёрежек. Яшыртгъынлыкъда этилеген бары да затны гёреген Атанг да сагъа тийишлисин бережек.

Аллагь ва байлыкълар

¹⁹– Дюньяда оьзюгюзге байлыкълар жыймагъыз. Мунда оланы гюе де тийип, тот да ашап бузар яда уьюгюзге уручулар гирип урлар. ²⁰Оьзюгюзге кёклерде байлыкъ жыйыгъыз. Онда оланы не гюе тийип, не тот ашап бузмас, неде уручулар урламас. ²¹Неге тюгюл де, байлыгъынг къайда буса, юрегинг де шонда болур.

²²Гёз къаркъара учун бир чыракъ йимикдир. Эгер гёзлеринг сав буса, къаркъаранг да бютюнлей ярыкъдан толур. ²³Эгер гёзлеринг бузукъ болса, къаркъаранг да къарангылыкъдан толур. Демек, сени ичингдеги ярыкъ къарангылыкъ буса, шо къарангылыкъ нечик уллудур дагъы!

²⁴Бирев де бир вакътини ичинде эки гьакимге къуллукъ этме болмас: о бирин сюежек, башгъасын буса сюймежек; я бирине амин болажакъ, башгъасына буса намартлыкъ этежек. Сиз де эки затгъа – Аллагьгъа да, байлыкъгъа да бирче къуллукъ этме болмассыз.

²⁵Шогъар гёре сизге айтаман: яшамакъ учун не ашажагъыгъызны, не ичежегигизни, чархыгъыз учун не гиежегигизни де гьайын этмегиз. Яшав ашдан, чарх да опуракъдан артыкъдыр. ²⁶Кёкдеги къушлагъа бир къарагъыз чы: олар не чачмайлар, не ормайлар, неде жыйып беженлеге тёкмейлер. Сизин кёклердеги Атагъыз оланы ашатып сакълай. Сиз къушлардан хыйлы да артыкъ тюгюлмюсюз дагъы? ²⁷Башыгъызгъа къайгъы этмек булан къайсыгъыз оьмюрюгюзню бираз сама да узатып болажакъсыз?

²⁸Опуракъны да не учун къайгъысын этесиз? Авлакъ чечеклени нечик оьсегенине бир къарагъыз чы: не загьмат тёкмейлер, неде йип ийирмейлер, ²⁹амма сизге айтаман: Сулайман оьзюню инг макъталгъан заманында да оланы бири йимик де гийинмеген. ³⁰Эгер бугюн авлакъда оьсюп, тангала ялламагъа ташланып къалагъан отну сама Аллагь шолай гийиндиреген болгъан сонг, гьей имандан языкълар, сизин дагъы да артыкъ гийиндирмежекми?

³¹Шолайлыкъда: «Биз не ашайыкъ?», яда: «Не ичейик?», яда: «Не гиейик?» – деп дагъы къайгъы этмегиз ва сёйлемегиз. ³²Бу дюньяны бары да имансыз халкълары шоланы гьайын этип айланалар. Кёклердеги Атагъыз буса сизге шолар бары да тарыкъ экенни биле. ³³Инг башлап Аллагьны гьакимлигине таби болмагъа ва О сюегенни этмеге къаст этигиз. Къалгъан затланы барысын да сизге О Оьзю бережек. ³⁴Шогъар гёре тангалагъы гюнню гьайын этмегиз! Тангалагъы гюн оьзюню къайгъысын оьзю этежек: гьар гюнге оьзюню аварасы таманлыкъ эте.

Башгъаланы айыпламакъны гьакъында

¹Иса булай давам эте:

– Башгъаланы айыпламагъыз, Аллагь сизин де айыпламас. ²Башгъаны сиз нечик айыпласагъыз, Аллагь сизин де шолай айыплар. Не оьлчев булан оьлчесегиз, сизге де шо оьлчев булан оьлченер. ³Къардашынгны гёзюндеги чёпню сен неге гёресен, оьзюнгню гёзюнгдеги аркъалыкъны гёрмейсен? ⁴Яда къардашынга: «Къардашым, къайда, сени гёзюнгдеги чёпню тайдырайым», – деп нечик айтма боласан, оьзюнгню гёзюнгде аркъалыкъ бар тура? ⁵Гьей экиюзлю! Башлап оьзюнгню гёзюнгдеги аркъалыкъны тайдыр, къардашынгны гёзюндеги чёпню нечик тайдырма герекни шо заман гёрерсен.

⁶Сыйлы затланы итлеге бермегиз, олар уьстюгюзге чабып, сизин паралар. Жавгьарланы донгузланы алдына ташламагъыз, олар шоланы аякъ тюбюне салып таптар.

«Тилегиз, излегиз, къагъыгъыз»

⁷– Тилегиз – сизге берер, излегиз – табарсыз, эшикни къагъыгъыз – сизге ачар. ⁸Неге тюгюл де, гьар тилеген – алар, излеген – табар, эшикни къакъгъангъа да – ачылар.

⁹Арагъыздан къайсы ата уланы аш тилегенде, таш берер? ¹⁰Яда балыкъ тилегенде, балыкъны орнуна йылан берер? ¹¹Шолайлыкъда, эгер сиз оьзюгюз яман бусагъыз да, авлетлеригизге яхшы савгъатлар берип бола бусагъыз, кёклердеги Атагъыз буса дагъокъ да Оьзюнден тилейгенлеге яхшы савгъатлар берер!

¹²Шогъар гёре, адамлар сизин учун не этгенни сюе бусагъыз, олар учун сиз де шолай этигиз. Бютюн Къанун да, пайхаммарланы сёзлери де шогъар асаслана!

Тар къапулар

¹³– Тар къапудан гиригиз, неге тюгюл жагьаннемге элтеген къапу генгдир ва ёл эркиндир. Ондан гирегенлер кёпдюр. ¹⁴Яшавгъа элтеген къапу тардыр ва ёл тыгъысдыр. Ону табагъанлар аздыр.

Терек емишинден танылар

¹⁵– Ялгъан пайхаммарлардан сакъ болугъуз! Олар сизин яныгъызгъа къойгъа ошап гелирлер, гьакъыкъатда буса олар йыртгъыч бёрюлердир. ¹⁶Оланы сиз емишине, демек ишлерине, къарап таныжакъсыз. Гоган уьлкюлерден юзюм яда тегенек уьлкюлерден инжир жыямы? ¹⁷Яхшы терек яхшы емиш берер, яман терекни де емиши яман болур. ¹⁸Яхшы терек яман емиш бермес, яман терек де яхшы емиш бермес. ¹⁹Яхшы емиш бермейген гьар терек, гесилип, отгъа салынар. ²⁰Шолайлыкъда, оланы емишине къарап таныжакъсыз.

²¹Магъа: «Я Раббим! Я Раббим!» – дейген гьар ким Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмежек. Онда янгыз кёклердеги Атамны сюегенин этегенлер болажакълар. ²²Шо заман кёплер Магъа: «Я Раббим! Я Раббим! Биз Сени атынгдан сёйледик. Сени атынг булан жинлени къуваладыкъ. Сени атынг булан бир кёп муъжизатлар гёрсетдик!» – деп айтажакълар. ²³Шо заман Мен де олагъа: «Мен сизин бир заманда да танымай эдим. Менден ари тайыгъыз, сиз барыгъыз да яманлыкъ этегенлерсиз!» – деп тувра айтажакъман.

²⁴Шолайлыкъда, Мени бу сёзлериме тынглап, буланы кютеген гьар ким ташны уьстюнде уьй къургъан гьакъыллы адамгъа ошап къалажакъ. ²⁵Янгурлар явду, оьзенлер ташыды, еллер эшди, олар барысы да шо уьйге бакъды. Амма о авмады, неге тюгюл о ташны уьстюнде къурулгъандыр. ²⁶Мени бу сёзлериме тынглап, буланы кютмейген адам буса оьзюню уьюн къайырны уьстюнде къургъан гьайгев адамгъа ошап къалажакъ. ²⁷Янгурлар явду, оьзенлер ташыды, еллер эшди, олар барысы да шо уьйге бакъды. Уьй буса, авуп, бюс бютюнлей бузулду.

²⁸Иса бу сёзлени сёйлеп битгенде, барысы да О англатагъан затлагъа гьайранлыкъ этелер. ²⁹О дин алимлер йимик тюгюл, Аллагь берген гьакимлиги булангъы бир адам йимик уьйретген.

Яман гён аврувлуну сав этив

¹Иса тавдан тюшгенде, Ону арты булан кёп халкъ бара. ²Яман гён аврувлу бир адам, Огъар ювукълашып, тизден туруп:

– Я Раббим! Эгер сюйсенг, Сен мени сав этип болажакъ эдинг, – деп ялбара.

³Иса, къолун узатып, авруйгъан адамгъа тийип:

– Сюемен, сав бол, – дей. Шоссагьатына ону авруву тайып къала. ⁴Сонг Иса огъар:

– Вёре, биревге де айтмассан, барып дин къуллукъчугъа гёрюн. Аврувдан тазалангъанынг саялы, Муса буюргъан кюйде къурбан эт. Къурбан этгенинг сени къолай болгъанынга шагьатлыкъ этежек, – дей.

Юз асгерни башчысыны къулун сав этив

⁵Иса Капернагьумгъа гиргенде, юз асгерни башчысы гелип, Огъар:

⁶– Я Раббим! Мени бир къулум авруп ятгъан, тербенип болмай, кёп азап чегип тура, – дей.

⁷Иса огъар:

– Мен гелип ону сав этермен, – дей.

⁸Амма юз асгерни башчысы огъар булай дей:

– Я Раббим! Сен мени уьюме гирмеклигинге мен лайыкълы тюгюлмен. Тек Сен бир сёз сёйлесенг, мени къулум сав болуп къалажакъ эди. ⁹Мен де оьзюмню гьакимимни табилигиндеги бир адамман, мени табилигимде де асгерлер бар. Бирине: «Гет!» – деймен – гете, башгъасына: «Гел!» – деймен – геле, къулума да: «Муну эт!» – деймен – эте.

¹⁰Бу сёзлени эшитгенде, Иса огъар тамашалыкъ этип, Оьзюню арты булан гелеген халкъгъа булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: гьатта Исрайылда да Мен бу къадар уллу имангъа къаршы болмадым. ¹¹Сизге айтаман: гюнтувушдан да, гюнбатышдан да бир хыйлылар гележеклер. Аллагь гьакимлик этеген ерге гелип, тепсини айланасында Ибрагьим де, Исгьакъ да, Якъуб да булан бирче олтуражакълар. ¹²Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге герекли болгъанлар буса тыш янгъа, къарангылыкъгъа ташланажакъ. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ.

¹³Сонг Иса юз асгерни башчысына:

– Уьюнге къайт, сагъа иманынга гёре болсун, – дей. Шоссагьат ону къулу да сав болуп къала.

Иса кёплени сав эте

¹⁴Петерни уьюне гелгенде, Иса ону къайнанасы иссиликден авруп ятгъанны гёре. ¹⁵Иса къатынны къолуна тийгендокъ, ону иссилиги тайып къала. Сонг къатын да туруп, Огъар тепси къура.

¹⁶Ахшам болгъанда, Исаны янына бир хыйлы жинли гишилени гелтирелер. О сёз булан жинлени къувалай ва бары да авруйгъанланы сав эте. ¹⁷«О зайыплыкъларыбызны тайдырды, аврувларыбызны алды», – деп Ешая пайхаммар айтгъан сёзлер яшавгъа шолай чыгъа.

«Мени артыма тюш!»

¹⁸Айланасына кёп халкъ жыйылгъанын гёрюп, Иса якъчыларына кёлню бириси ягъына юзюп чыкъмакъны буюра. ¹⁹Шо заман бир дин алим гелип, Огъар:

– Устазым! Сен къайда барсанг да, мен Сени артынг булан гележекмен, – дей.

²⁰Иса огъар:

– Тюлкюлени инлери, кёкде учагъан къушланы уялары сама бар. Мени, Инсанны Уланыны, буса башымны сыйындырмагъа ерим де ёкъ, – дей.

²¹Якъчыларындан бир башгъасы Огъар:

– Я Раббим! Бир алдын уьйге барып, атамны гёмюп гелмеге изну бер, – дей.

²²Иса да огъар:

– Гел! Мени артыма тюш! Оьлюлени оьзлер оьлюлер гёмсюнлер, – дей.

Иса алатолпанны токътата

²³Иса къайыкъгъа мине. Арты булан якъчылары да минелер. ²⁴Бирден кёл бек гьалекленип гете, гьатта къайыкъны толкъунлар батдырып къойма аз къала. Иса буса юхлап тура. ²⁵Якъчылары гелип, Ону уятып:

– Я Раббибиз! Бизин къутгъар, бата турабыз! – дейлер.

²⁶Иса олагъа:

– Гьей имандан языкълар, мунча неге къоркъасыз? – дей. Сонг туруп, елни ва кёлню гьалекленгенин токътата. Бир шыплыкъ болуп къала. ²⁷Якъчылары буса:

– Еллер де, кёл де Оьзюне таби болагъан Бу Кимдир? – деп гьайранлыкъ этелер.

Жинлилени сав этив

²⁸Иса Галилея кёлню бириси ягъасында ерлешген гадаренлилени топурагъына гелген заманда Ону къабурлардан чыкъгъан эки жинли адам къаршылай. Олар о даражада бек къутургъан болгъан чы, гьатта шо ёлдан бирев де юрюп болмай болгъан. ²⁹Олар:

– Гьей Аллагьны Уланы, бизден не сюесен? Мунда бизге белгиленген болжалдан алда азап берме гелгенмисен? – деп къычыралар.

³⁰Олардан бираз ариде отлайгъан бир уллу донгуз сирив болгъан. ³¹Жинлер Исагъа:

– Бизин къувалай бусанг, шо сиривдеги донгузланы ичлерине гирме сама изну бер! – деп тилейлер.

³²Иса олагъа:

– Барыгъыз! – дей.

Жинлер де, адамлардан чыгъып, донгузланы ичлерине гирелер. Шонда савлай донгуз сирив, чабып йиберип, учурумдан таба кёлге тюшюп, сувгъа батып къала. ³³Донгуз сакълагъанлар буса, шагьаргъа къачып, донгузлагъа ва жинли адамлагъа болгъан бары да затны хабарлайлар. ³⁴Шо заман Исаны къаршыламагъа бютюн шагьар чыгъа. Ону гёрюп, Огъар оьзлени ерлеринден ариде турсун деп тилей.

Иса тербенип болмайгъан аврувну сав эте

¹Къайыкъгъа да минип, Иса бириси якъгъа чыгъа ва Оьзюню шагьарына геле. ²Шонда Ону янына тербенип болмай авруйгъан бир адамны ятывдагъы кююнде гелтирелер. Аврувну гелтиргенлени иманы барын гёрюп, Иса тербенмейген шо адамгъа:

– Балам, къаст этип йибер! Сени гюнагьларынгдан гечилди! – дей.

³Шо заман дин алимлерден бир нечеси:

– Бу Адам капир затланы сёйлей, – деп ойлашалар.

⁴Оланы ойларын билип, Иса олагъа булай дей:

– Неге юрегигизге яман затланы аласыз? ⁵Къайсы рагьатдыр айтмагъа: «Сени гюнагьларынгдан гечилди», – демекми, ёгъесе: «Туруп, юрюп йибер», – демекми? ⁶Мени, Инсанны Уланыны, бу дюньяда гюнагьлардан гечмеге къудратым барны сиз гьали гёрерсиз.

Сонг тербенип болмай авруйгъан адамгъа:

– Туруп, ятывунгну да алып, уьюнге бар, – дей. ⁷О да туруп, уьюне гете. ⁸Шону гёргенде, халкъ къоркъа. Инсанлагъа шолай къудрат берген Аллагьгъа макътав эте.

Иса Маттайны сайлай

⁹Иса ондан оьтюп барагъанда, ясакъ жыягъан ерде олтургъан Маттай деген бир адамны гёрюп, огъар:

– Гел, Мени артыма тюш! – дей. Маттай да туруп, Ону артына тюше.

¹⁰Иса Маттайны уьюнде олтуруп ашап турагъанда, онда бир кёп ясакъчылар да, гюнагьлылар да гелип, Иса ва Ону якъчылары булан бирче олтуралар. ¹¹Шону гёргенде, фарисейлер ону якъчыларына:

– Сизин устазыгъыз неге ясакъчылар да, гюнагьлылар да булан бирче олтуруп ашай? – деп сорай.

¹²Шону эшитгенде, Иса олагъа булай дей:

– Эмчи савлагъа тюгюл, аврувлагъа тарыкълы бола. ¹³Барыгъыз, «Къурбанны тюгюл, Мен рагьмуну сюемен» деген сёзлени маънасын уьйренип гелигиз. Мен муъминлени тюгюл, гюнагьлыланы чакъырмакъ учун гелгенмен.

Оразаны гьакъында

¹⁴Шо заман Ягьияны якъчылары Ону янына гелип:

– Биз де, фарисейлер де не учун ораза тутабыз, Сени якъчыларынг буса ораза тутмайлар? – деп сорайлар.

¹⁵Иса олагъа булай жавап бере:

– Тойда болгъан адамлар оьзлени янында гиев бар тура, ораза да тутуп, пашман болуп боламы? Амма оланы янындан гиевню алып гетеген гюн гелер, шо заман олар да ораза тутарлар.

¹⁶Гьеч бирев де эсги опуракъгъа янгы къумачдан ямав салмас, неге тюгюл янгы къумачдан салынгъан ямав гирип, гиччи болур, эсгисин тартышдырып йыртар, йыртыгъы да дагъы да уллу болур. ¹⁷Гьеч бирев де эсги тулукълагъа янгы чагъырны тёкмес. Тёксе, тулукълар йыртылар, чагъыр ерге тёгюлер ва тулукълар ярахсыз болур. Янгы чагъырны янгы тулукълагъа тёгер. Шолай этсе, экиси де сакъланыр.

Гьакимни къызы ва авруйгъан къатын

¹⁸Иса олагъа бу сёзлени сёйлейгенде, янына бир гьаким адам гелип, Огъар:

– Буссагьат къызым оьлюп къалды. Гелип, огъар къолунгну бир тийдирсенг, о сав болуп къалажакъ эди! – деп, тизден туруп тилей. ¹⁹Иса, туруп, якъчылары да булан ону артына тюшюп гете.

²⁰Он эки йылдан берли къаны гетип авруйгъан бир къатын, артдан таба гелип, Исаны опурагъыны этегине тие.

²¹– Ону опурагъына бир сама тийсем, сав болуп къалажакъ эдим, – дей о оьз оьзюне.

²²Иса, бурулуп къарап, ону гёрюп:

– Къаст этип йибер, къызым! Иманынг сени сав этди, – дей. Шо сагьатдан тутуп къатын сав болуп къала.

²³Иса гьаким адамны уьюне гелген заманда, зурнай согъагъанланы ва къавгъалайгъан халкъны гёрюп, ²⁴олагъа:

– Мундан чыгъыгъыз! Къыз оьлмеген, юхлап тура! – дей. Олар Исаны мысгъыллап кюлейлер. ²⁵Халкъ къыргъа чыкъгъанда, Иса, уьйню ичине гирип, къызны къолун тута, къыз да шоссагьат аякъгъа тура. ²⁶Шону гьакъындагъы хабар бютюн бу уьлкеге яйыла.

Эки сокъурну сав болуву

²⁷Иса ондан къайтып гелегенде, Ону арты булан эки сокъур адам юрюй. Олар:

– Гьей Давутну Наслусу Иса, бизге бир рагьму эт! – деп къычыралар. ²⁸Иса уьйге гиргенде, Ону янына эки де сокъур геле. Иса олагъа:

– Мен сизин гёреген этер деп инанамысыз? – деп сорай.

Сокъурлар да Огъар:

– Инанабыз, я Раббибиз, – дейлер.

²⁹Шо заман Иса, оланы гёзлерине тийип:

– Сизге де иманыгъызгъа гёре болсун, – дей. ³⁰Олар да гёреген болуп къалалар. Иса олагъа:

– Вёрегиз, шуну бирев де билмесин, – деп бек бувара. ³¹Олар буса чыкъгъандокъ, Ону гьакъындагъы хабарны айланадагъы бары да ерлерде билдирелер.

Тилсизни сав болуву

³²Олар гетегенде, Исаны янына жинли бир тилсиз адамны гелтирелер. ³³Жин къувалангъанда, тилсиз сёйлемеге башлай. Халкъ, бек гьайран болуп:

– Исрайылда булай иш бир заманда да болмагъан! – деп сёйлей.

³⁴Фарисейлер буса:

– Жинлени О жинлени башчысыны гючю булан къувалай, – дейлер.

³⁵Иса бары да шагьарлагъа ва юртлагъа барып айлана. Олардагъы синагогларда адамлагъа Аллагьны каламын англата ва Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы Сююнч Хабарны билдире. О адамланы гьар тюрлю аврувларын ва гьар тюрлю зайыплыкъларын сав эте. ³⁶Жыйылгъан кёп халкъны гёргенде, Исаны олагъа языгъы чыгъа, неге тюгюл олар, къойчусуз къалгъан къойлар йимик, инжинген ва кёмексиз къалгъан болгъан. ³⁷О заман Иса якъчыларына:

– Тюшюм кёп, амма ишчилер аз. ³⁸Шолай болгъанда Оьзюню тюшюмюн жыймагъа ишчилер йиберсин деп тюшюмню Есине тилегиз! – дей.

Он эки элчисине тапшурув

¹Он эки де якъчысын янына чакъырып, олагъа элчилер10:1 Элчи (грекче «апостолос») – Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы элчилер болуп токътагъанлар. деп ат бере. Иса олагъа жинлени къуваламагъа ва гьар аврувну да, гьар зайыплыкъны да сав этмеге къудрат бере. ²Он эки де элчини атлары булардыр: биринчиси Петер деп де айтылагъан Симон булан ону иниси Андрей, Зеведейни уланы Якъуб булан ону иниси Югьан, ³Филип булан Бартолмай, Тома булан ясакъчы Маттай, Алфайны уланы Якъуб булан Тадай, ⁴Элинсюер10:4 Элинсюер – он эки элчиден бириси болгъан Симон алда «Элинсюерлер» деген дин жамият къурумну ортакъчысы болгъан буса ярай. Шо къурум Ягьудеяны румлуланы зулмусундан савутну гючю булан къутгъармагъа къаст эте болгъан. деп айтылагъан Симон ва артда Исагъа хыянатлыкъ этген Ягьуда Искариет.

⁵Иса бу он эки де якъчысын булай буварып ёлгъа сала:

– Ят халкълагъа элтеген ёллардан юрюмегиз ва самариялыланы шагьарына гирмегиз. ⁶Инг башлап адашгъан къойлагъа ошагъан исрайыл халкъыны янына барыгъыз. ⁷Барагъанда гьар ерде: «Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура!» – деп билдиригиз. ⁸Авруйгъанланы сав этигиз, оьлгенлени тирилтигиз, яман гён аврувланы тазалагъыз, жинлени къувалагъыз. Тегин тюшгенни тегин беригиз. ⁹Оьзюгюз булан не алтын, не гюмюш, не багъыр акъча алмагъыз. ¹⁰Ёлгъа не хуржун, не эки гийим опуракъ, не аякъгийим, не таякъ алмагъыз. Олар ишлейген адамгъа оьз къыйыны учун гьакъгъа тийишлидир.

¹¹Къайсы шагьаргъа яда юртгъа гирсегиз де, ким лайыкълы экенни ахтарып, шо шагьардан яда юртдан чыкъгъынча, шону уьюнде къалыгъыз. ¹²Уьюне гирегенде буса, уьйдегилеге: «Уьюгюзге яхшылыкъ», – деп гиригиз. ¹³Эгер лайыкълы буса, о уьйдегилеге шо яхшылыкъ болажакъ, эгер лайыкълы болмаса, яхшылыкъ сизге къайтажакъ. ¹⁴Сизин къабул этмеген ва сёзлеригизге тынгламагъан уьйден яда шагьардан чыкъгъанда, аякъларыгъыздагъы чангны силкип тайдырыгъыз. ¹⁵Гертисин сёйлеймен сизге: къыяматгюн Содом булан Гьоморада яшагъан адамланы гьалы о шагьардагъы адамланыкинден къолай болажакъ.

¹⁶Муна, Мен сизин бёрюлени арасына къойланы йимик йиберемен. Гьасили, йыланлар йимик гьакъыллы, гёгюрчюнлер йимик гьилласыз болугъуз. ¹⁷Адамлардан сакъ болугъуз: олар сизин тутуп дуванханалагъа бережеклер ва оьзлени синагогларына элтип, къамучу булан тюежеклер. ¹⁸Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, сизин гьакимлени ва пачаланы янына алып баражакълар. Сиз оланы ва ят халкъланы алдында Мени гьакъымда шагьатлыкъ этежексиз. ¹⁹Сизин дувангъа алып баргъанда, нечик ва не сёйлежегигизни гьайын этмегиз. Не сёйлежегигиз сизге шоссагьат билдирилежек. ²⁰Неге тюгюл де, оьзюгюз сёйлемежексиз, сизден таба Атагъызны Ругьу сёйлежек.

²¹Агъасы инисин, атасы авлетин оьлюмге тарытажакъ. Авлетлери, ата аналарына къаршы чыгъып, оланы оьлтюртежеклер. ²²Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, олар барысы да сизин гёрюп ярамайгъан болажакъ. Ахырына ерли чыдагъан къутгъарылажакъ. ²³Сизин бир шагьарда гьызарласа, башгъасына къачыгъыз. Гертисин сёйлеймен сизге: сиз Исрайылны шагьарларын айланып битгинче, Мен, Инсанны Уланы, гележекмен.

²⁴Муталим муаллиминден оьр болмас, къул да оьзюню есинден оьр болмас. ²⁵Муталимге оьз муаллими йимик, къулгъа да оьз еси йимик болмакълыкъ таманлыкъ эте. Эгер уьй есине Зензебил10:25 Зензебил – иблисге айтылагъан атлардан бириси. деп айта буса, уьюндегилеге не деп де айтмажакъмы?

²⁶Буса да олардан къоркъмагъыз! Бир яшыртгъын зат да билинмей къалмажакъ, бир сыр да ачылмай къалмажакъ. ²⁷Къарангылыкъда сизге сёйлейгенимни сиз гюнню ярыгъында сёйлегиз. Къулагъыгъызгъа шыбышлагъанда эшитгенлеригизни къалкъыгъа чыгъып къычырып айтыгъыз. ²⁸Чархын оьлтюрегенлерден, амма жанын оьлтюрюп болмайгъанлардан къоркъмагъыз. Янгыз жанын да, чархын да жагьаннемге салып ёкъ этмеге болагъан къудраты булангъы Аллагьдан къоркъугъуз! ²⁹Эки жымчыкъ бир багъыр акъчагъа сатылмаймы? Кёклердеги Атагъыздан изну болмай туруп, жымчыкъланы бириси де ерге тюшмес. ³⁰Сизин буса башыгъыздагъы бары да тюклеригиз саналгъан. ³¹Къоркъмагъыз! Бары да жымчыкълардан сиз хыйлы артыкъсыз.

³²Инсанланы алдында Магъа ачыкъдан ачыкъ мюкюрлюк этген гьар кимге кёклердеги Атамны алдында Мен де шолай мюкюрлюк этежекмен. ³³Инсанланы алдында Мени инкар этген гьар кимни кёклердеги Атамны алдында Мен де инкар этежекмен.

Парахатлыкъ тюгюл – къылыч

³⁴– Мен бу дюньягъа парахатлыкъ алып гелген деп ойлашмагъыз. Мен парахатлыкъ тюгюл, къылыч алып гелгенмен.

³⁵Уланын – атасындан, къызын – анасындан,

гелинин къайнанасындан айырмагъа гелгенмен.

³⁶Уьюндегилери адамны душманлары болажакъ.

³⁷Атасын яда анасын Менден артыкъ сюеген адам Магъа лайыкълы тюгюлдюр. Уланын яда къызын Менден артыкъ сюеген адам да Магъа лайыкълы тюгюлдюр. ³⁸Оьзюню хачын10:38 Оьлюм дуван гесилген адам оьлтюрюлеген ерге ерли хачын оьзю гётерип юрюй болгъан. Бу аятда «хачын гётермек» деген сёз тагъым гёчюм маънасында къоллангъан. Сёзлюкге де къара. да гётерип, Мени артыма тюшмейген адам Магъа лайыкълы тюгюлдюр. ³⁹Ким оьзюню жанын къутгъармагъа айланса, о ону тас этер. Ким Мени учун оьзюню жанын тас этсе, о ону къутгъарар.

⁴⁰Сизин къабул этеген Мени де къабул этер. Мени къабул этеген буса Мени йиберген Атамны да къабул этер. ⁴¹Пайхаммарны пайхаммар деп къабул этеген гиши шо пайхаммар йимик тийишлисин алажакъ. Муъмин адамны муъмин деп къабул этеген гиши шо муъмин адам йимик тийишлисин алажакъ. ⁴²Мени якъчым экени саялы, бу гиччилерден бирин янгыз сувукъ сув берип ичирген гьар ким, Гертисин сёйлеймен сизге, тийишлисин алажакъ.

Иса ва Ягьия пайхаммар

¹Он эки де якъчысына насигьат берип битгенден сонг, башгъа шагьарларда Сююнч Хабарны билдирмек учун, Иса ондан гете.

^2-3Туснакъдагъы Ягьия, Месигьни ишлерини гьакъында эшитип, якъчыларын Огъар:

– Гелмеге герекли Сенмисен яда биз башгъасын гёзлейикми? – деп сорамагъа йибере.

⁴Иса да олагъа булай жавап бере:

– Барып, эшитген ва гёрген затларыгъызны Ягьиягъа айтыгъыз: ⁵Сокъурлар гёз ачалар, акъсакълар юрюйлер, яман гён аврувлулар сав болалар, сангыравлар эшителер, оьлюлер тирилелер ва пакъырлагъа Сююнч Хабар билдириле. ⁶Насиплидир Магъа шеклик этмейген.

⁷Олар гетгенде, Иса халкъгъа Ягьияны гьакъында айтмагъа башлай:

– Дангылгъа не гёрмеге деп баргъан эдигиз? Ел чайкъайгъан бир къамушну гёрмегеми? ⁸Дагъы кимни гёрмеге баргъан эдигиз дагъы? Тизив опуракълар гийген адамны гёрмегеми? Тизив опуракълар гиегенлер пачаланы къалаларында болалар. ⁹Кимни гёрмеге деп баргъан эдигиз? Пайхаммарны гёрмегеми? Дюр! Сизге айтаман: сиз гёрген адам пайхаммардан да уллудур. ¹⁰Ягьия пайхаммарны гьакъында Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Муна, Мен Сени алдынга Оьзюмню чавушумну йиберемен.

О Сени алдынгда ёлунгну гьазирлежек.

¹¹Гертисин сёйлеймен сизге: инсанланы арасында Ягьиядан оьр болуп дагъы бирев де ёкъдур, амма Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилени инг гиччиси де ондан уллудур. ¹²Ягьия арагъа чыкъгъан гюнлерден тутуп гьалиге ерли Аллагьны гьакимлигине къаршы ябушув юрюле. Гючлюлер буса ону гюч булан елемеге къаст этелер11:12 Бу аятны «Аллагьны гьакимлигине къаршы ябушув юрюле» деген гесеги грек тилден булай таржума этилмеге де бола: «Аллагьны гьакимлиги оьзюне къаныгъывлу кюйде ёл сала» яда «Аллагьны гьакимлигин бары да гюч булан ала». . ¹³Неге тюгюл де, бары да пайхаммарлар да, бютюн Мусаны Къануну да Ягьия арагъа чыкъгъанча не болмагъа тарыгъы гьакъында алданокъ билдире эди. ¹⁴Эгер де сиз шо алданокъ билдирилген затланы къабул этмеге рази бусагъыз, гелмеге герекли болгъан Илияс да Ягьия оьзюдюр. ¹⁵Къулакълары барлар эшитсинлер!

^16-17Бу наслуну адамларын Мен ким булан тенглешдирейим? Олар майданларда олтуруп, ёлдашларына: «Биз сизге зурнай сокъдукъ, сиз буса бийимедигиз. Биз сизге мунглу йырлар йырладыкъ, сиз буса тююнюп йыламадыгъыз», – дейген яшлагъа ошайлар. ¹⁸Ягьия гелгенде, ораза тутду ва чагъыр ичмеди, амма адамлар: «О жинли адам», – деп айтдылар. ¹⁹Мен, Инсанны Уланы, гелгенде, ашама да ашадым, ичме де ичдим. Адамлар буса: «Къарагъыз, ашама да, чагъыр ичме де сюеген адам, ясакъчыланы да, гюнагьлыланы да къурдашы!» – деп айтдылар. Амма Аллагьны гьакъылыны гертилиги Ону ёлуна тюшгенлени ишлеринде гёрюнедир.

Товба этмеген шагьарлар

²⁰Сонг Иса Оьзю бир хыйлы аламатлар гёрсетген шагьарланы халкълары товба этмегени саялы, олагъа айып этмеге башлай.

²¹– Адаршай сагъа, гьей Гьоразин! Адаршай сагъа, гьей Байтсайда! Эгер сизде болгъан аламатлар Сурда ва Сайданда болгъан эди буса, олар тезокъ товба этер эди. Шону гёрсетмек учун, кирлер де гийип, кюлню ичинде олтурар эди. ²²Амма сизге айтаман: къыяматгюн Сурда ва Сайданда яшайгъан адамланы гьалы сизинкинден къолай болажакъ. ²³Сен де, Капернагьум, кёклеге ерли гётерилежекмен деп эсинге гелеми? Сен жагьаннемге ерли тёбен тюшюрюлежексен. Неге тюгюл де, сенде болгъан аламатлар Содомда болгъан эди буса, о бугюнге ерли сакъланар эди. ²⁴Шо саялы сагъа айтаман: къыяматгюн Содомда яшагъан адамланы гьалы сеникинден къолай болажакъ!

Иса береген яллыкъ

²⁵Шо заман Иса булай дей:

– Гьей кёкню де, ерни де Раббиси болгъан Атам! Бу затланы гьакъыллылардан ва англавлулардан яшырып, яшлагъа ачгъанынг саялы, Сагъа шюкюр этемен. ²⁶Дюр, Атам! Сени сюегенинг де тап шолай эди.

²⁷Атам Магъа бары да затны инанып тапшурду. Атадан башгъа гьеч бирев Уланын танымас. Атаны да Уланындан ва Уланы Ону оьзюне аян этмеге сюеген гишиден къайры бирев де танымас.

²⁸Гьей бары да къавшалгъанлар ва юклери авур болгъанлар! Мени яныма гелигиз, Мен сизге яллыкъ берермен! ²⁹Мен егилген боюнсаны, Менден алып, оьзюгюз егилигиз. Мен сизин юрютейим. Неге тюгюл де, Мен юваш хасиятлыман, ачыкъ гёнгюллюмен, сиз де жанларыгъызгъа яллыкъ табарсыз. ³⁰Мен сизге къоягъан боюнсам енгил чи, сизин уьстюгюзге салагъан югюм де авур тюгюл чю.

Месигь ва сонгугюн

¹Шо заман сонгугюн12:1 Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Сёзлюкге де къара. Иса ашлыкъ чачылгъан авлакъдан оьтюп бара болгъан. Ону якъчылары, ач болуп, будай башланы юлкъуп ашамагъа башлайлар. ²Фарисейлер шону гёрюп, Огъар:

– Гёремисен, Сени якъчыларынг сонгугюн гьарам затны этелер, – дейлер.

³Иса олагъа булай жавап бере:

– Оьзю де, ону булангъылар да ач болгъан заманда Давут этген затны гьакъында сиз охумагъанмысыз? ⁴Аллагьны уьюне гиргенде, о не оьзюне, не оьзю булан бирче болгъанлагъа ашама гьарам этилген, янгыз дин къуллукъчулар учун гьалал этилген экмеклени ашагъан. ⁵Яда дин къуллукъчулар, сонгугюнлер ибадатханада оьзлени къуллугъун этсе, олар гюнагьлы болмайгъаны гьакъда Къанунда язылгъанны сиз охумагъанмысыз? ⁶Сизге айтаман: гьали мундагъысы ибадатханадан да уллудур! ⁷Эгер сиз «Мен къурбанны тюгюл, рагьмуну сюемен» деген сёзлени маънасын биле эдигиз буса, гюнагьсыз адамланы гюнагьламас эдигиз. ⁸Неге тюгюл де, Мен, Инсанны Уланы, сонгугюнню де уьстюндеги гьакиммендир.

Къолу къуругъан адамны сав болуву

⁹Ондан гетип, Иса синагоггъа геле. ¹⁰Онда къолу къуругъан бир адам болгъан. Исаны айыпламакъ учун, фарисейлер Огъар:

– Сонгугюнлер аврувланы сав этмеге яраймы? – деп сорай.

¹¹Иса олагъа булай дей:

– Эгер биригизни биргине бир къоюгъуз бар буса, о да сонгугюн къуюгъа тюшюп къалса, къайсыгъыз ону тутуп чыгъармай къояр эдигиз? ¹²Къойдан эсе инсан нечакъы артыкъдыр! Шолай болгъанда, сонгугюнлер де яхшылыкъ этмеге ярар.

¹³Сонг Иса о адамгъа:

– Къолунгну узат, – дей.

О да узата. Бириси къолу йимик, о да сав болуп къала. ¹⁴Фарисейлер буса, къыргъа чыгъып, Исаны оьлтюрмек учун, Огъар къаршы бир питне къуралар.

Аллагь сайлагъан къуллукъчу

¹⁵Амма шону билип, Иса ондан гете. Ону арты булан кёп халкъ да гете. Иса авруйгъанланы барын да сав эте. ¹⁶Иса олагъа Оьзюню гьакъында башгъалагъа билдирмесин деп бувара. ¹⁷Ешая пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

¹⁸Будур Мени сайлангъан, Мен Оьзюн сюеген къулум. О Мени

жанымны къуванчыдыр. Ругьумну Огъар бережекмен.

О бары да халкълагъа Аллагьны адиллиги етише турагъаны

гьакъда билдирежек.

¹⁹О не эришмежек, не къычырмажакъ, бирев де орамларда Ону

сесин эшитмежек.

²⁰Адиллик уьстюн болмай туруп, О иелген къамушну да

сындырмажакъ, сёне турагъан мелтени де сёндюрмежек.

²¹Халкълар оьзлени умутларын Ону аты булан байлавлу

этежеклер.

Иса ва Зензебил

²²Сонг Исаны янына сокъур ва тилсиз жинли адамны алып гелелер. Иса ону сав эте. Шо адам гёрмеге ва сёйлемеге башлай. ²³Бары да адамлар бек гьайран болуп:

– Бу Давутну Наслусу сама тюгюлмю? – деп сорайлар.

²⁴Фарисейлер муну эшитгенде:

– Жинлени О жинлени башчысы болгъан Зензебилни гючю булан къувалай, – деп сёйлейлер.

²⁵Иса буса, фарисейлер не ойлашагъанны билип, олагъа булай дей:

– Ичинде душманлыкъ болуп ярплашгъан гьар къайсы пачалыкъ да бузулмай къалмас. Ичинде душманлыкъ болуп ярплашгъан бир шагьар яда уьй бирикмес. ²⁶Эгер иблис иблисни къувалай эди буса, о оьзюне оьзю къаршы чыгъагъан болур эди. Шолай болгъанда, ону пачалыгъы бузулмай нечик сакъланыр? ²⁷Эгер Мен жинлени Зензебилни гючю булан къувалай бусам, сизин якъчыларыгъыз оланы кимни гючю булан къувалай дагъы? Шогъар гёре сизге дуванны якъчыларыгъыз эте турсун. ²⁸Эгер де Мен жинлени Аллагьны Ругьу булан къувалай бусам, шо Аллагьны гьакимлигини бир белгисидир. ²⁹Бир адам, оьзюнден гючлю башгъа биревню уьюне гирип, ону малын нечик урламагъа болур? Бир алдын къуватлы гишини къолун бутун байласа, янгыз шо заман ону уьюн урламагъа болур.

³⁰Мени булан тюгюллер Магъа къаршылардыр, Мени булан жыймайгъанлар яягъанлардыр. ³¹Шону учун сизге айтаман: инсанланы бары да гюнагьлары да, капирлик де гечилежек. Амма Аллагьны Ругьуна къаршы этилген капирлиги гечилмес. ³²Инсанны Уланына къаршы капир сёз сёйлеген гишиден гечилежек. Аллагьны Ругьуна капир сёйлегенден не бу дюньяда, не гележекде гечилмес.

³³Сиз яхшы терекге ва ону емишине яхшы деп яда яман терекге ва ону емишине яман деп айтмагъа тарыкъсыз. Неге тюгюл де, терек емишине къарап танылыр. ³⁴Гьей йыланны балалары! Оьзюгюз яман да бола туруп, яхшы затланы нечик сёйлемеге боласыз! Неге тюгюл де, юрекде бар зат тилинден таба чыгъар. ³⁵Яхшы адам юрегини яхшы хазнасындан яхшы затлар чыгъарыр. Яман адам буса юрегини яман хазнасындан яман затлар чыгъарыр. ³⁶Сизге айтаман чы: гьар ойлашмай айтгъан сёзю учун инсанлар къыяматгюн жавап бережеклер. ³⁷Неге тюгюл де, Аллагь сен айыплы экенингни яда айыпсыз экенингни оьзюнгню сёзлеринг булан токъташдыражакъ.

Юнус пайхаммарны аламаты

³⁸Шо заман дин алимлерден ва фарисейлерден бирлери:

– Устаз! Сенден бир аламат гёрме сюер эдик, – дейлер.

³⁹Иса олагъа булай жавап бере:

– Бу гьалиги яман, имансыз наслу аламат гёрмеге сюе! Огъар Юнус пайхаммарны аламатындан башгъа аламат гёрсетилмес. ⁴⁰Юнус уьч гече, уьч гюн хортманы къарнында къалгъаны йимик, Мен де, Инсанны Уланы, уьч гече, уьч гюн ерни къарнында къалажакъман. ⁴¹Къыяматгюн ниневиялы адамлар, гьалиги наслу булан туруп йиберип, о наслуну айыплажакълар. Неге тюгюл де, Юнусну сёйлевюнден сонг олар товба этгенлер. Гьали буса Юнусдан да уллусу мундадыр. ⁴²Шебаны пача къатыны, къыяматгюн туруп йиберип, бу наслуну айыплажакъ, неге тюгюл о, Сулайманны гьакъыллы сёзлерине тынгламакъ учун, дюньяны бир къырыйындан гелген. Гьали буса Сулаймандан да уллусу мундадыр!

⁴³Адамны ичинден чыкъгъан сонг, жин къургъакъ дангылларда айлана, оьзюне сыйынма ер ахтара, амма тапмай. ⁴⁴Сонг о: «Мен чыкъгъан уьюме къайтып бараман», – дей. Къайтып гелгенде буса, уьйню бош, сибирилип, жыйылып таба. ⁴⁵Сонг о барып оьзюнден де яман дагъы да етти жинни алып гелип, адамны ичине гирип яшай. Натижада, адамны гьалы алдын болгъандан да бузукъ бола. Бу яман наслуну адамларына да лап шолай болажакъ!

Исаны анасы ва инилери

⁴⁶Иса халкъгъа шолай сёйлеп турагъанда, Ону булан сёйлемеге сююп, анасы ва инилери гелип, къырда токътайлар. ⁴⁷Бирев гелип, Исагъа:

– Сени булан сёйлеме сююп, ананг да, инилеринг де гелип, къырда токътап туралар, – дей.

⁴⁸Иса шону айтгъан адамгъа:

– Мени анам кимдир, Мени инилерим кимлердир? – дей.

⁴⁹Къолу булан якъчыларын гёрсетип:

– Мени анам ва инилерим муна булардыр. ⁵⁰Ким кёклердеги Атамны сюйгенин эте буса, шо Мени иним де, къызардашым да, анам да дюрдюр, – дей.

Чачывчуну гьакъында

¹Шо гюн Иса, уьйден чыгъып, кёлню ягъасына барып олтура. ²Ону янына кёп халкъ жыйыла, шо саялы Огъар къайыкъгъа минип олтурмагъа тюше. Къалгъан халкъ кёлню ягъасында токътай.

³Иса олагъа, масаллар булан хыйлы затланы уьйрете туруп, булай дей:

– Муна, чачывчу чачмагъа чыгъа. ⁴О чачагъанда, урлукъланы бирлери ёл ягъагъа тюше. Къушлар гелип оланы чёплеп ашайлар. ⁵Бирлери, топурагъы аз ташкъатыш ерге тюшюп, узакъ къалмай чыгъа, неге тюгюл онда топуракъны къатлаву сай. ⁶Гюн чыкъгъанда оьсюмлюклер сёнюп къала. Тамуру терен болмагъангъа гёре, олар къуруп къала. ⁷Бирлери тегенекликге тюше. Тегенеклер оьсюп, урлукъланы оьсме къоймай, янча. ⁸Башгъа урлукълар берекетли топуракъгъа тюше. Оланы да бирлери юз, оьзгелери алтмыш, башгъалары буса отуз керен артыкъ тюшюм бере. ⁹Къулакълары барлар эшитсинлер!

¹⁰Якъчылары ювукълашып, Исагъа:

– Неге олагъа масаллар булан сёйлейсен? – деп сорайлар.

¹¹Иса булай жавап бере:

– Аллагь нечик гьакимлик этегенни сырларын сизге билмеге гюч берилген, олагъа буса берилмеген. ¹²Кимники бар буса, огъар дагъы да берилип, онуки артдырылажакъ. Кимники ёкъ буса, барлары да алынажакъ. ¹³Мен олагъа масаллар булан сёйлейгенимни себеби – олар тынглап туражакълар, амма англамажакълар, къарап туражакълар, амма гёрмежеклер. ¹⁴Ешая пайхаммарны айтгъан булай сёзлери олардан таба яшавгъа чыгъа:

Сиз тынглап туражакъсыз, амма англамажакъсыз;

къарап туражакъсыз, амма гёрмежексиз.

¹⁵Неге тюгюл де, бу халкъны юреги ташгъа дёнген, оланы

къулакълары гьаран эшите, олар гёзлерин де юмгъанлар.

Ёгъесе, гёзлери булан гёрер эди, къулакълары булан эшитер эди,

юреги булан англар эди, Магъа багъар эди, Мен де

оланы сав этер эдим.

¹⁶Сизин гёзлеригиз насиплидир – олар гёрелер, къулакъларыгъыз да насиплидир – олар эшителер. ¹⁷Гертисин сёйлеймен сизге: кёп пайхаммарлар ва муъмин адамлар сиз гёреген затланы гёрмеге сюйгенлер, тек гёрмегенлер, сиз эшитеген затланы эшитмеге сюйгенлер, тек эшитмегенлер.

¹⁸Энни сиз чачывчуну гьакъындагъы масалны маънасына тынглагъыз. ¹⁹Бирев, Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы каламны эшитип, ону англамаса, иблис гелип йиберип, ону юрегине чачылгъан урлукъланы урлап къачар. Шо адам ёл ягъагъа чачылгъан урлукълагъа ошар. ²⁰Ташкъатыш ерлеге чачылгъаны буса, каламны эшитип, ону сююнч булан шо гьазиринде къабул этеген адамдыр. ²¹Ону тамуру ёкъдур, шо саялы о бираз замангъа инанар. Амма калам учун къыйынлыкъгъа яда гьызарлавгъа тарыса, о шоссагьат иманындан таяр. ²²Тегенекли ерге чачылгъанлары буса каламны эшитеген адамдыр, амма бу дюньяны къайгъысы ва байлыкъгъа дамагькарлыкъ сёзню сёндюрер, о да асувсуз болар. ²³Берекетли топуракъгъа чачылгъаны каламны эшитеген ва англайгъан адамдыр. О яхшы тюшюм гелтирер, бириси юз, оьзгеси алтмыш, башгъасы буса отуз керен артыкъ тюшюм гелтирер.

Чёп отланы гьакъында

²⁴Иса олагъа башгъа бир масал айта:

– Аллагьны гьакимлиги оьзюню авлагъына яхшы урлукъ чачагъан бир адамгъа ошайдыр. ²⁵Гече адамлар юхлама ятгъанда, ону душманы гелип, о чачгъан будайны арасына чёп отлар чачып гете. ²⁶Будай оьсюп башкъусгъанда, оланы арасында чёп отлар да оьсюп гёрюне. ²⁷Уьй есини къуллары гелип, огъар: «Бийибиз, сен авлагъынга яхшы урлукъ сама чачгъанмы эдинг? Мунда мунчакъы чёп отлар къайдан гелген?» – деп сорай. ²⁸О да къуллагъа: «Бу ишни душманым этгендир», – дей. Къуллары да огъар: «Сюе бусанг, биз барып, шо отланы юлкъуп тайдырайыкъ», – дейлер. ²⁹О да: «Тарыкъ тюгюл, чёпню юлкъабыз деп, огъар къошуп будайны да юлкъуп къоярсыз. ³⁰Оргъунча, экисин де бирче оьсюп турмагъа къоюгъуз. Оракъны заманы етишгенде, оракъчылагъа: Бир башлап чёпню жыйып алып, кюлтелер этип байлагъыз, сонг оланы яллатарсыз, будайны буса жыйып мени беженлериме тёгерсиз», – деп айтарман.

Гиччинев урлукъну ва маяны гьакъындагъы масаллар

³¹Иса олагъа бирдагъы бир масал айта:

– Аллагьны гьакимлиги оьзюню авлагъына гиччинев урлукъ чачгъан адамгъа ошайдыр. ³²Шо урлукъ бары да урлукълардан инг де гиччиси, оьсген заманда буса, бары да оьсюмлюклерден бек оьсюп, терек йимик бола. Къушлар, учуп гелип, ону бутакъларыны уьстюнде уялар тигелер.

³³Иса олагъа башгъа бир масал айта:

– Аллагьны гьакимлиги бир къатынгиши уьч оьлчев унну ичине къошгъан бир увуч маягъа ошайдыр. Шо бары да хамурну гёпюрте.

³⁴Иса буланы барын да халкъгъа масаллар булан айта. Масалсыз олагъа гьеч бир зат да айтмай. ³⁵Пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

Мен олагъа масаллар булан сёйлежекмен.

Мен олагъа дюнья яралгъандан берли яшырылып къалып

тургъан затланы билдирежекмен.

Чёп отланы гьакъындагъы масалны баяны

³⁶Сонг халкъны йиберип, Иса уьйге къайта. Якъчылары Огъар ювукъ барып:

– Авлакъдагъы чёп отланы гьакъындагъы масалны бизге англат, – дей.

³⁷Иса олагъа булай жавап бере:

– Яхшы урлукъну чачгъан Инсанны Уланыдыр. ³⁸Авлакъ демек дюньядыр. Яхшы урлукъ демек Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилердир. Чёп отлар демек иблисни адамларыдыр. ³⁹Оланы чачгъан душман иблисдир. Оракъ заман дюньяны ахырыдыр. Оракъчылар буса малайиклердир. ⁴⁰Чёп отланы жыйып, от салып яллатагъанда йимик, бу дюньяны ахырында да шолай болажакъ. ⁴¹Инсанны Уланы малайиклерин йибережек, олар да адамланы гюнагь ишлер этдирегенлени де, яманлыкъ этегенлени де барын да дюньядан жыяжакълар, ⁴²оланы яллайгъан отгъа ташлажакълар. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ. ⁴³О заман муъминлер Атасыны гьакимлигини тюбюнде гюнеш йимик шавлаланып къалажакълар. Къулакълары барлар эшитсинлер!

Яшырылгъан хазнаны ва багьалы жавгьарланы гьакъында

⁴⁴– Аллагьны гьакимлиги авлакъда яшырылгъан бир хазнагъа ошайдыр. Бирев ону табып, къайтарып басдырып къоя. О шондан бек сююнюп, барып бар чакъы затын да сатып, шо авлакъны оьзюне сатып ала.

⁴⁵Дагъы да Аллагьны гьакимлиги яхшы жавгьарлар излейген бир савдюгерчиге ошайдыр. ⁴⁶О бек багьалы бир жавгьарны таба. Оьзюню бары да затын сатып, шону сатып ала.

Балыкъ тутагъан торну гьакъында

⁴⁷– Дагъы да Аллагьны гьакимлиги кёлге ташланып ондан гьар тюрлю балыкълар тутгъан бир торгъа ошайдыр. ⁴⁸Тор балыкъдан толгъан заманда ону ягъагъа чыгъаралар. Сонг балыкъчылар олтуруп, яхшыларын сайлап, земгиллеге салалар, яманларын буса ари ташлайлар. ⁴⁹Дюньяны ахырында да шолай болажакъ. Малайиклер гелип, муъминлени арасындан яманланы айырып алып тайдыражакълар. ⁵⁰Малайиклер оланы яллайгъан отгъа ташлажакълар. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ.

⁵¹Иса олагъа:

– Буланы барын да сиз англадыгъызмы? – деп сорай.

– Англадыкъ, – деп жавап бере олар.

⁵²О да якъчыларына:

– Шолайлыкъда, Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшген гьар дин алим оьзюню гьамарындан янгы ва эсги затланы чыгъарагъан уьй есине ошайдыр, – дей.

Пайхаммарны оьз ватанында абуру болмас

⁵³Бу масалланы айтып битген сонг, Иса ондан гете. ⁵⁴Оьзюню шагьарына гелип, синагогда адамлагъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай. Бек гьайранлыкъ этип, олар булай сорайлар:

– Бу Адамгъа булай гьакъыл, муъжизатлар гёрсетмеге булай къудрат къайдан гелген? ⁵⁵Бу агъач устаны уланы тюгюлмю? Ону анасыны аты Мариям тюгюлмю? Инилери Якъуб, Юсуп, Симон ва Ягьуда тюгюлмю? ⁵⁶Ону бары да къызардашлары мунда, бизин арабызда, яшамаймы? Бу затлар бары да Огъар къайдан гелген?

⁵⁷Олар да Исагъа абур этмеген. Шо заман Иса олагъа:

– Пайхаммарны бары да ерлерде абуру болар, янгыз оьз ватанында да, оьз уьюнде де ону абуру болмас, – дей.

⁵⁸Шагьардагъыланы иманы ёкъ саялы, Иса онда кёп аламатлар гёрсетип болмай.

Ягьияны оьлюмю

¹Шо заман Исаны гьакъындагъы хабарлар Гьирод гьакимге етише. ²О къуллукъчуларына:

– Оланы этеген Ягьиядыр. О оьлюп тирилген, шо саялы да Ону шо аламатланы этмеге къудраты бар, – дей.

^3-4Ягьия Гьиродгъа: «Сагъа агъанг Филипни алдынгъы къатыны Гьиродияда булан уьйленмеге ярамай», – деп бир нече керенлер айтгъан болгъан. Гьиродияда себеп болуп, Гьирод, Ягьияны тутуп бугъавлап, туснакъгъа салмагъа буйрукъ берген. ⁵Гьирод Ягьияны оьлтюрмеге де сюйген. Амма халкъдан къоркъгъан, неге тюгюл де халкъ ону пайхаммар деп гьисап эте болгъан.

⁶Гьиродну тувгъан гюнюн белгилейген заманда Гьиродияданы къызы ортагъа чыгъып бийиген. Шо Гьиродну бек хошуна гелген. ⁷Шогъар гёре о къыз не зат тилесе де бережекге ант этген. ⁸О да анасы айтгъангъа тынглап: «Магъа буссагьат тепсиге салып, Ягьия пайхаммарны башын гелтир», – деген. ⁹Пача пашман болгъан. Амма къонакъланы алдында ант этгени саялы, о шо тилевню кютмеге буюргъан. ¹⁰Жаллатны йиберип, туснакъдагъы Ягьияны башын гесдирген. ¹¹Ону башын тепсиге салып гелтирип, къызгъа берген. Къыз да ону элтип анасына берген. ¹²Ягьияны якъчылары гелип, сюегин алып, ону гёмгенлер. Сонг барып о гьакъда Исагъа хабар бергенлер.

Беш минг адамны тойдурув

¹³Шону эшитгенде, Иса къайыкъгъа да минип, янгыз къалмакъ учун, ондан бир чет ерге гете. Бу хабарны эшитген халкъ буса, шагьарлардан чыгъып, Ону артындан яяв гете. ¹⁴Къайыкъдан ягъагъа чыкъгъанда, Иса бир кёп адамланы гёре. Адамлагъа языгъы чыгъып, Иса оланы авруйгъанларын сав эте.

¹⁵Ахшам болгъанда, якъчылары Ону янына гелип:

– Бу чет ер де дюр, геч де болгъан. Халкъны къайтар, айланадагъы юртлагъа барып, оьзлеге ашамагъа зат алсынлар, – дейлер.

¹⁶Амма Иса олагъа:

– Олагъа гетмеге тарыкъ тюгюл, олагъа ашама затны сиз беригиз, – дей.

¹⁷– Бизин мунда янгыз беш экмегибиз де, эки балыгъыбыз да тюгюл ёкъ, – деп жавап берелер якъчылары.

¹⁸Иса булай дей:

– Оланы мунда Магъа алып гелтиригиз. ¹⁹Иса халкъгъа отну уьстюнде олтурмагъа буюра. О беш экмекни де, эки балыкъны да алып, кёкге багъып къарап, шюкюр дуа эте. Сонг, сындырып, экмеклени якъчыларына бере, олар да халкъгъа пайлайлар. ²⁰Барысы да ашап тоялар. Къалгъан гесеклени жыйып, он эки земгилни толтуралар. ²¹Ашайгъанлар буса, къатынлардан да, яшлардан да къайры, беш мингге ювукъ адам болгъан.

Иса сувну уьстю булан юрюй

²²Иса шоссагьат, халкъны йибергинче, якъчыларына, къайыкъгъа минип, Оьзюнден алда кёлню бириси ягъына чыгъып турмагъа буюра. ²³Халкъны йибергенден сонг, дуа этмек учун, Иса тавгъа чыгъа. Ахшам болгъанда да онда янгыз къала. ²⁴Къайыкъ ягъадан арекде бола. Ону толкъунлар чайкъай, неге тюгюл огъар къаршы гючлю ел эше.

²⁵Танг къатгъынча Иса, кёлню уьстю булан юрюп, якъчыларыны янына бара. ²⁶Кёлню уьстю булан юрюп гелегенин гёргенде, якъчылары адап къалалар. Къоркъмакълыкъдан:

– Бу бир сюлдюрдюр, – деп къычырып йиберелер.

²⁷О буса шоссагьат олагъа булай дей:

– Гьалекленмегиз! Менмен! Къоркъмагъыз!

²⁸Шо заман Огъар Петер:

– Я Раббим! Эгер Сен бусанг, сувну уьстю булан юрюп, Сени янынга гелмеге магъа да буйрукъ эт, – дей.

²⁹– Гел, – дей Иса.

Петер, къайыкъдан чыгъып, Исаны янына бармакъ учун, сувну уьстю булан юрюй. ³⁰Тек гючлю елни гёргенде, къоркъа. Батмагъа башлагъанда:

– Я Раббим! Мени къутгъар! – деп къычырып йибере.

³¹Иса, шоссагьат къолун узатып, Петерни тутуп, огъар:

– Гьей имандан языкъ! Неге шеклик этдинг? – деп сорай.

³²Олар къайыкъгъа минген заманда ел сел бола. ³³Къайыкъдагъы якъчылары буса:

– Сен гертиден де Аллагьны Уланысан, – деп, ювугъуна барып, Исагъа сужда этелер.

Генисарет деген ерде аврувланы сав этив

³⁴Кёлню бириси ягъасына чыкъгъан сонг, олар Генисаретге баралар. ³⁵О ерни адамлары Исаны таныгъанда, бютюн айлана якълагъа хабар яялар. Ону янына бары да аврувланы гелтирелер. ³⁶Аврувлар да, янгыз Оьзюню опурагъыны этегине сама бир тиймеге къойсун деп, Исагъа ялбаралар. Тийгенлени барысы да сав болалар.

Ата бабаларыбызны адатлары

¹Шо заман Ерусалимден бир бир фарисейлер ва дин алимлер Исаны янына гелип:

²– Сени якъчыларынг ата бабаларыбызны адатларын неге бузалар? Аш ашайгъанда къолларын жувмайлар, – дейлер.

³Иса олагъа булай жавап бере:

– Сиз де оьзюгюзню адатларыгъыз саялы Аллагьны буйругъун неге бузасыз? ⁴Аллагь: «Атанга да, ананга да гьюрмет эт» ва: «Атасына яда анасына яман сёйлейген адам оьлюмге тарылма герек», – деп буюргъан. ⁵Сиз буса атасына яда анасына: «Менден кёмек къаравулламагъыз. Мен сизге берме болагъан чакъы затымны Аллагьгъа къурбан этип бергенмен», – деп айтма ярай дейсиз. ⁶Атасына яда анасына гьюрмет этмесе де ярай деп айтасыз. Шолайлыкъда, адатыгъыз саялы Аллагьны буйругъун оьзюгюз бузасыз. ⁷Гьей экиюзлюлер! Ешая пайхаммар сизин гьакъыгъыздан алданокъ не яхшы айтгъан дагъы:

⁸Бу халкъ Магъа авзу булан гьюрмет эте,

амма оланы юреклери Менден йыракъда.

⁹Олар этеген ибадат негьакъ:

олар Мени насигьатларыма тюгюл, инсанлар ойлашып

чыгъаргъан насигьатлагъа уьйрете.

¹⁰Янына халкъны чакъырып, Иса булай дей:

– Тынглагъыз, англама да къарагъыз: ¹¹инсанны мурдар этеген авзуна гиреген зат тюгюл, ону мурдар этеген авзундан чыгъагъан сёзлеридир.

¹²Шо заман, якъчылары гелип, Огъар:

– Сени сёзлерингни эшитгенде, фарисейлени хатири къалгъанны билемисен? – деп сорайлар.

¹³– Кёклердеги Атам орнатмагъан гьар бир оьсюмлюк тамуру булан чыгъарылып алынажакъ. ¹⁴Оланы къоюгъуз! Олар сокъурланы башын тутгъан сокъурлар. Эгер сокъурну башын сокъур тутса, экевю де чунгургъа тюшюп гетер, – деп жавап бере Иса.

¹⁵– Бизге бу масалны маънасын англат, – дей Петер Огъар.

¹⁶Иса булай дей:

– Гертилей де, сиз шону гьали де англамаймысыз? ¹⁷Инсанны авзундан таба гиреген бары да зат, къарнына барып, сонг ондан таба къыргъа чыгъагъанны да англамаймысыз? ¹⁸Инсанны мурдар этеген ону авзундан, юрегинден чыгъагъан сёзлеридир. ¹⁹Неге тюгюл де, инсанны юрегинден чыгъагъан яман хыяллар оьлтюрювге, зинагъа, пасатлыкъгъа, уругъа, ялгъан шагьатлыкъгъа, капир сёзлени айтывгъа гелтире. ²⁰Инсанны мурдар этеген затлар шолардыр. Жувулмагъан къоллар булан ашамакъ инсанны мурдар этмес.

Гьананлы къатынны иманы

²¹Иса ондан Сур булан Сайдан якълагъа чыгъып гете. ²²Шо ерлерде яшап турагъан гьананлы15:22 Бу къатын исрайыл халкъындан алда Паластинде яшайгъан гьанан деген ят халкъдан болгъан. бир къатын, Ону янына гелип:

– Я Раббим, гьей Сен Давутну Наслусу! Магъа бир рагьму эт. Къызым жинли болуп, бек азап чегип тура, – деп ялбарып тилей.

²³Иса огъар гьеч бир сёз де жавап бермей. Якъчылары, ону янына гелип:

– Шо къатынгъа гет деп айт. Къычыра туруп, артыбыздан айрылмай чы, – деп тилейлер.

²⁴– Мен янгыз адашгъан къойлагъа ошагъан исрайыл халкъны янына йиберилгенмен, – деп жавап бере О.

²⁵Къатын буса, ювугъуна гелип:

– Я Раббим! Магъа бир кёмек эт! – деп, Ону алдында къапланып ята.

²⁶– Яшланы ашын алып, итлеге бермек тюз тюгюл, – деп жавап бере Иса.

²⁷– Я Раббим! Итлер де есилерини тепсисинден тюшген аш увакъланы ашай чы, – дей къатын.

²⁸Шо заман Иса огъар:

– Гьей къатын! Сени иманынг уллу. Сагъа сен сюеген кюйде болсун дагъы, – деп жавап бере. Шоссагьатына ону къызы сав болуп къала.

Дёрт минг адамны тойдурув

²⁹Ондан чыгъып, Иса Галилея кёлню ягъасына геле. Тавгъа чыгъып, онда олтура. ³⁰Ону янына бир кёп халкъ геле. Халкъ акъсакъланы, сокъурланы, тилсизлени, сакъатланы, хыйлы оьзгелени де алып геле. Оланы Исаны алдында ятдырып салалар. Иса да оланы сав эте. ³¹Тилсизлени сёйлейгенин, сакъатланы сав болгъанын, акъсакъланы юрюйгенин, сокъурланы гёрегенин гёрген заманда, халкъ гьайранлыкъ этип къала ва Исрайылны Аллагьына алгъыш эте.

³²Иса, якъчыларын янына чакъырып, олагъа булай дей:

– Адамлагъа языкъсынаман. Мени янымда турагъаны муна уьч гюн бола, олагъа ашама зат ёкъ. Ёлда гьалсыз болмасын деп, ач кюйде йибермеге де сюймеймен.

³³Якъчылары Огъар:

– Бу къадар халкъны тойдурмагъа чакъы ашны бирев де ёкъ ерден къайдан табайыкъ? – деп сорайлар.

³⁴– Сизин нече экмегигиз бар? – деп сорай Иса олагъа.

– Етти экмегибиз де, бираз балыгъыбыз да бар, – деп жавап берелер олар.

³⁵Шо заман Иса халкъгъа ерде олтурсун деп буюра. ³⁶Етти экмекни де, балыкъны да алып, бир башлап шюкюр дуа эте, сонг сындырып якъчыларына бере, олар да халкъгъа пайлайлар. ³⁷Барысы да ашап тоялар. Артыкъ къалгъан гесеклени жыйып, етти земгилни толтуралар. ³⁸Ашайгъанлар буса, къатынлардан да, яшлардан да къайры, дёрт минг адам болгъан. ³⁹Халкъны ёлгъа салгъандан сонг, къайыкъгъа да минип, Иса Магъдала якълагъа чыгъып гете.

Исадан аламат гёрсетмекни тилейлер

¹Исаны янына фарисейлер ва саддукейлер гелелер. Исаны сынап къарамакъ учун, О оьзлеге кёкден бир аламат гёрсетсин деп тилейлер. ²Иса олагъа:

– Ахшам болгъанда сиз: «Кёк къызаргъан – чакъ исси болажакъ», – дейсиз. ³Тангда буса: «Кёк къызаргъан – чакъ бузулажакъ», – дейсиз. Кёкню гьалын айырып билесиз, бизин заманны аламатларын билме болмаймысыз? ⁴Бу гьалиги яман, имансыз наслу аламат гёрмеге сюе! Огъар Юнус пайхаммарны аламатындан башгъа аламат гёрсетилмес, – дей. Сонг Иса, оланы къоюп, ондан гете.

Фарисейлени ва саддукейлени маясы

⁵Исаны якъчылары кёлню бириси ягъына чыгъалар, экмеклени буса алмагъа унутуп къалалар. ⁶Иса олагъа:

– Вёрегиз, фарисейлени де, саддукейлени де маясындан сакъ туругъуз! – дей.

⁷Олар оьз арасында:

– Гьали биз экмеклени алмай къойгъаныбыз саялы, булай айтадыр, – деп сёйлейлер.

⁸Якъчылары не айтагъанны билип, Иса олагъа булай дей:

– Гьей имандан языкълар! Экмеклени гелтирмегенигизни гьакъында неге сёйлейсиз? ⁹Гертилей де, сиз шону гьали де англамаймысыз? Беш минг адамгъа беш экмекни ашатып тойдургъаныгъызны, артыкъ къалгъанындан дагъы да нече земгилни жыйгъаныгъызны унутгъанмысыз? ¹⁰Дёрт минг адамгъа ашатып тойдургъан етти экмекни, нече земгилни къойгъаныгъызны унутгъанмысыз? ¹¹Мен сизге экмекни гьакъында тюгюл, фарисейлени де, саддукейлени де маясындан сакъ туругъуз деп айтагъанны неге англамайсыз?

¹²Шо заман олар, экмек маясындан тюгюл, фарисейлер ва саддукейлер уьйретеген затлардан сакъ турма герекни айтагъанны англайлар.

Петер Иса Месигь къутгъарывчу экенге шагьатлыкъ эте

¹³Филиппа Къайсарияны къырыйларына гелген заманда, Иса якъчыларына:

– Халкъ Инсанны Уланын ким деп гьисап эте? – деп сорай.

¹⁴– Бирлери Ягьия пайхаммар, башгъалары Илияс, биревюлери буса Еремия яда пайхаммарланы бириси деп гьисап эте, – деп жавап берелер олар.

¹⁵– Сиз оьзюгюз Мени ким деп гьисап этесиз? – деп сорай Иса олагъа.

¹⁶Симон деп айтылагъан Петер:

– Сен гьакъ Аллагьны Уланысан, Месигьсен, – деп жавап бере.

¹⁷О заман Иса булай дей:

– Насипли адамсан сен, Юнусну уланы Симон. Неге тюгюл де, бу затны сагъа инсанлар тюгюл, Мени кёклердеги Атам ачыкъ этди. ¹⁸Шо саялы Мен де сагъа айтаман: сен Петерсен, ярсан16:18 Петер деген ат «Яр» демекдир. . Магъа иман салгъанланы жыйынын да Мен бу «Ярны» уьстюнде къуражакъман. Жагьаннемни гючлери ондан уьстюн чыкъмас. ¹⁹Аллагьны гьакимлигини ачгъычларын Мен сагъа бережекмен. Дюньяда сен гери ургъан зат кёклерде де гери урулажакъ, дюньяда сен изну берген затгъа кёклерде де изну берилежек.

²⁰Сонг Иса якъчыларына Оьзю Месигь экенни биревге де айтмасын деп бувара.

Иса Оьзю азап чегежегин ва оьлежегин алданокъ айта

²¹Шо замандан тутуп Иса якъчыларына Оьзю Ерусалимге барма, тамазаланы16:21 Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. , баш дин къуллукъчуланы ва дин алимлени къолундан кёп азап чекмеге, оьлтюрюлмеге, сонг уьчюнчю гюн къайтып тирилмеге гереги гьакъында сёйлемеге башлай.

²²Петер, Ону бир якъгъа чакъырып:

– Аллагь гёрсетмесин, я Раббим! Сени башынга бу балагьлар къопмасын! – деп, Огъар къаршы чыгъып сёйлемеге башлай.

²³О заман Иса, Петерге бурулуп:

– Менден ари тай, иблис! Сен Мени ёлумну къыркъып токътагъансан. Сени Аллагь сюеген затлар тюгюл, инсан сюеген затлар ойлашдыра! – дей.

²⁴Сонг Иса якъчыларына булай дей:

– Ким Мени булан гелмеге сюе буса, оьзюню хыялларын гери урсун, хачын да гётерип, Мени артыма тюшсюн. ²⁵Ким жанын къутгъармагъа сюе буса, о шону тас этер. Амма ким жанын Мени учун тас этсе, о шону къутгъарар. ²⁶Инсан, бютюн дюньяны къазанып, жанын тас этсе, шондан огъар не пайда бар? Инсан жанын не берип къайтарып бола? ²⁷Мен, Инсанны Уланы, Атасыны макътавуну шавласында Ону малайиклери де булан гелип, шо заман гьар кимге ишлерине гёре бережекмен. ²⁸Гертисин сёйлеймен сизге: мунда токътагъанланы арасында Инсанны Уланы нечик гьакимлик этежегин гёрмей туруп оьлмежеклер бар.

Исаны тюрленивю

¹Алты гюнден сонг, Иса Петерни, Якъубну ва ону иниси Югьанны да Оьзю булан алып, оланы бир бийик тавгъа чыгъара. ²Оланы гёз алдында бирден Исаны гёрюнюшю тюрленип йибере: юзю гюнеш йимик шавлалана, опуракълары гёз къамашдырагъан кюйде акъ бола. ³Бирден олагъа Иса булан сёйлеп турагъан Муса ва Илияс гёрюнелер. ⁴Шонда Петер Исагъа булай дей:

– Я Раббим! Бизин мунда болмакълыгъыбыз не яхшыдыр! Сен сюе бусанг, мен мунда уьч чатыр къурайым: бирин – Сагъа, бирин – Мусагъа, бирин де – Илиясгъа.

⁵О бу сёзлени сёйлеп турагъанда, кёкден нюрлю бир булут гелип, оланы уьстюнде салкъынлыкъ болдура. Булутдан таба:

– Бу Мени Сююмлю Уланымдыр, Бу Мени къуванчымдыр! Бугъар тынглагъыз, – деген бир сес чалына.

⁶Сесни эшитгенде, якъчылары бек къоркъалар ва ерге бёттёбен багъып яталар. ⁷Иса гелип, олагъа тийип:

– Туругъуз, къоркъмагъыз! – дей.

⁸Башларын гётерип, олар онда Исадан башгъа дагъы биревню де гёрмейлер. ⁹Тавдан энишлеп гелегенде, Иса олагъа:

– Мен, Инсанны Уланы, оьлюмден тирилгинче, гёрген затыгъызны биревге де сёйлемегиз, – деп буюра.

¹⁰Якъчылары Огъар:

– «Башлап Илияс гелме герек», – деп дин алимлер неге айталар дагъы? – деп сорайлар.

¹¹Иса олагъа:

– Герти, башлап Илияс гелмеге, бары да затны онгармагъа герек. ¹²Сизге айтаман: Илияс гелди, амма ону танымадылар, огъар сюйген сюйгенин этдилер. Шолай Мен де, Инсанны Уланы, оланы къолундан азап чегежекмен, – деп жавап бере. ¹³Шо заман якъчылары Иса оьзлеге Ягьияны гьакъында айтагъанны англайлар.

Жинли яшны сав болуву

¹⁴Олар халкъны янына къайтып гелгенде, бир адам гелип, Исаны алдында тизлеринден чёгюп, Огъар булай дей:

¹⁵– Я Раббим! Мени уланыма бир рагьму эт! Ону аврув тутагъаны бар, о бек азап чеге: о чакъ чакъда отгъа йыгъыла, сувгъа тюше. ¹⁶Мен ону якъчыларынгны янына да алып гелген эдим, амма олар сав этип болмадылар.

¹⁷Иса булай жавап бере:

– Гьей имансыз ва бузукъ адамлар! Къачан болгъунча Мен сизин булан туражакъман? Къачан болгъунча сизге чыдап туражакъман? Ону мунда, Мени яныма, гелтиригиз! ¹⁸Иса жинге чыкъ деп буюра, жин де яшдан чыгъып тая. Сонг яш шоссагьат сав болуп къала.

¹⁹Шо заман якъчылары Исаны янында янгыз къалгъанда:

– Неге биз ону чыгъарып болмагъан эдик дагъы? – деп сорайлар.

²⁰Иса олагъа булай дей:

– Иманыгъыз аз болгъаны саялы. Гертисин сёйлеймен сизге: эгер сизин бир гиччинев урлукъ чакъы иманыгъыз бар буса, сиз бу тавгъа: «Мундан онда йылыш», – деп айтсагъыз, о сизге таби болур эди. Сиз этип болмайгъан бир зат да болмас эди. [ ²¹]17:21 Бир бир грекче къолъязывларда «Амма бу жынс жинлени янгыз дуа ва ораза булан тюгюл къувалама бажарылмай» деген аят да ёлугъа.

²²Олар бары да бирче Галилеягъа къайтып гелген заманда, Иса якъчыларына:

– Мени, Инсанны Уланын, инсанланы къолуна бережек. ²³Мени оьлтюрежеклер, уьчюнчю гюн Мен къайтып тирилежекмен, – дей. Олар бек пашман болалар.

Ибадатхана учун ясакъ

²⁴Олар Капернагьумгъа гелген заманда, Петерни янына ибадатхана учун ясакъ жыягъанлар гелип:

– Сизин устазыгъыз ясакъ бермейми? – деп сорайлар.

²⁵– Бере, – деп жавап бере Петер.

Уьйге гиргенде, Иса ондан алдынлыкъ этип:

– Сени нечик эсинге геле, Симон: дюньяны пачалары ясакъны кимлерден ала – оьзюню уьягьлюсюндегилерденми, ёгъесе башгъаларданмы? – деп сорай.

²⁶– Башгъалардан, – деп жавап бере Петер Огъар.

Иса огъар булай дей:

– Олай буса, оьзюню уьягьлюсюндегилер ясакъдан эркиндир. ²⁷Амма оланы хатирин къалдырмайыкъ. Кёлге барып, къармакъ ташла. Башлап тутулгъан балыкъны алып, авзун ачып къара: ондан бир акъча табарсан. Шону алып, Мени учун да, оьзюнг учун да олагъа бер.

«Ким уллудур?»

¹Шо заман якъчылары, Исаны янына гелип:

– Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшгенлерден инг уллусу кимдир? – деп сорайлар.

²Иса, янына бир гиччи яшны чакъырып, оланы арасында эретургъуза. ³Сонг булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: эгер сиз, алышынып, яшлар йимик болмасагъыз, Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмессиз. ⁴Демек, ким оьзюн бу яшдай гиччи тутса, шо Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилени арасында уллусудур. ⁵Бу яшны Мени атымны гьюрметинден ким къабул эте буса, шо Мени де къабул этер. ⁶Амма Магъа иман салагъан бу гиччи яшлардан бирин ким гюнагь ёлгъа салса, бирев ону бойнуна тирменташ да тагъып, денгизге батылтса, оьзю учун яхшы болур!

⁷Адаршай инсанланы гюнагь ёл булан сынайгъан дюньяны гьалына! Бу дюньяда инсанлар гюнагь ёлгъа тюшмей къалмажакъ. Амма гюнагь ёл булан сынайгъан адамланы гьалына адаршай! ⁸Эгер сени къолунг яда аягъынг гюнагьгъа тарта буса, ону гесип ташла! Эки де къолунг да, эки де аягъынг да болуп, сёнмейген отгъа тюшмекден эсе, бир къолсуз яда бир аякъсыз болуп, даимлик яшавгъа гирмек оьзюнг учун яхшыдыр. ⁹Эгер сени гёзюнг гюнагьгъа тарта буса, ону чыгъарып ташла! Эки де гёзюнг де болуп, жагьаннемни отуна тюшгенден эсе, бир гёзюнг булан даимлик яшавгъа гирмек оьзюнг учун яхшыдыр. ¹⁰Вёрегиз, бу гиччилерден бирине де сансымай къарамакъдан сакъ болугъуз! Сизге айтаман: оланы кёклердеги малайиклери Мени кёклердеги Атамны юзюн даим гёрюп туралар. [ ¹¹]18:11 Бир бир грекче къолъязывларда «Неге тюгюл де, Мен, Инсанны Уланы, адашгъанланы къутгъармакъ учун гелгенмен» деген аят да ёлугъа.

¹²Сизин нечик эсигизге геле? Эгер биревню юз къою бар буса, оланы да бири, адашып гетип, тас болгъан буса, о адам, сиривдеги токъсан тогъузун тавларда да къоюп, тас болгъанын излемеге бармасмы? ¹³Тапгъанда буса, гертисин сёйлеймен сизге, тас болмагъан токъсан тогъузуна сююнегенден эсе, шо тас болуп табулгъанындан бек сююнежек. ¹⁴Шону йимик, кёклердеги сизин Атагъыз да бу гиччилерден гьеч бирин де Оьзюню алдындан тас болгъанын сюймей.

Гюнагь иш этген иман къардашынг

¹⁵– Эгер иман къардашынг сагъа къаршы бир гюнагь иш этсе, тюз тюгюл затын ону тувра бетине айып этип айт. Эгер о сагъа тынгласа, оьзюнге иман къардаш къайтаргъан болурсан. ¹⁶Эгер тынгламаса, «сёйлейген гьар сёз эки яда уьч адамны шагьатлыгъы булан токъташдырылсын» учун, оьзюнг булан дагъы да бир яда эки гиши алып бар. ¹⁷Эгер иман къардашынг олагъа да тынгламаса, Магъа иман салгъанланы жыйынындагъылагъа айт. Олагъа да тынгламаса, сен огъар бир имансыз адамгъа яда ясакъчыгъа йимик къара.

¹⁸Гертисин сёйлеймен сизге: дюньяда сен гери ургъан зат кёклерде гери урулажакъ ва дюньяда сен изну берген затгъа кёклерде изну берилежек. ¹⁹Дагъы да сизге айтаман: эгер сизин арагъыздан экигиз тилемеге сюйген гьар затыгъызны гьакъында дюньяда разилешсегиз, не зат тилесегиз де, кёклердеги Атам ону кютежек. ²⁰Неге тюгюл де, Мени атымны тутуп, не ерде буса да бир ерде эки яда уьч адам бирче жыйылса, Мен де онда, оланы арасында, болажакъман.

Гечмейген къулну гьакъында

²¹Шо заман Петер гелип, Огъар:

– Я Раббим! Магъа къаршы гюнагь ишлер этеген иман къардашымдан мен нече керен гечме герекмен? Етти керенми? – деп сорай.

²²Иса огъар булай дей:

– Етти керен демеймен, етмиш керен етти деп айтаман. ²³Шо саялы Аллагьны гьакимлиги къулларындан борчларын къайтарып алмагъа сюйген бир пачагъа ошайдыр. ²⁴Къайтармагъа башлагъанда, пачаны янына огъар элли миллион алтын акъча борчу болгъан биревню гелтирелер. ²⁵Оьзюню борчун тёлемеге гючю болмагъаны саялы, пача къулну да, ону къатынын да, яшларын да, бар чакъы бары да мал матагьын да сатып тёлесин деп буйрукъ эте. ²⁶Шо заман къул, ону алдында къапланып ятып: «Сабурлукъ эт! Мен сагъа барын да тёлежекмен», – деп ялбара. ²⁷Пача, къулуна рагьму этип, ону йибере, борчундан да гече.

²⁸Бу къул буса ондан чыкъгъанда, къул ёлдашларындан оьзюне юз гюмюш акъча борчлу болгъан башгъа бирисине къаршы болуп: «Борчунгну тёле!» – деп хырданындан тутуп, ону бува.

²⁹О заман ёлдашы, ону алдында тизлеринден туруп: «Биразгъа чыда, барын да тёлежекмен!» – деп ялбарып тилей. ³⁰Амма о чыдамагъа сюймей. Борчун тёлегинче, барып ону туснакъгъа салдыра. ³¹Болгъан бу ишлени гёргенде, ону ёлдашлары бек къыйналалар, болгъан бары да затны пачагъа айталар.

³²Шо заман пача, ону янына чакъырып, огъар: «Гьей нажжас къул! Сен менден тилегенинг саялы, мен бары да шо борчунгну гечген эдим. ³³Мен сенден гечгеним йимик, сен де ёлдашынга рагьмулу болма тюшмейми эдинг?» – дей. ³⁴Пача къазапланып, бары да борчун тёлегинче, жазаламакъ учун, ону жаллатланы къолуна бере.

³⁵Эгер гьар биригиз иман къардашыгъызны сизге къаршы этген гюнагь ишлеринден гьакъ юрекден гечмесегиз, кёклердеги Атам да сизге шолай этежек.

Айрылывну гьакъында

¹Бу сёзлени сёйлеп битгенден сонг, Иса, Галилеядан чыгъып, Ягьудеяны Ёрдан оьзенни ари ягъындагъы вилаятларына гете. ²Ону артындан кёп адам да гете. Иса онда о адамланы сав эте.

³Фарисейлер, Исаны янына гелип, Ону сынап къарамакъ учун, Огъар:

– Эргишиге къатынындан гьар не себепден де айрылмагъа Мусаны Къануну ихтияр береми? – деп сорайлар.

^4-5Иса олагъа булай жавап бере:

– Яратгъаныбыз инг башлап «адамланы эргиши ва къатынгиши этип яратгъан. Шогъар гёре, адам ата анасыны уьюнден чыгъып, къатыны булан бирлешежек, экевю де туташ бир къаркъара болуп къалажакъ», – деп Сыйлы Язывларда язылгъанны охумагъанмысыз? ⁶Олар экев тюгюл, туташ бир къаркъарадыр, биревдюр. Шолайлыкъда, Аллагь бирлешдиргенни инсан айырмасын!

⁷– Муса, айрылыв шагьатнама берип, къатындан айрылмагъа неге изну берген дагъы? – деп сорай фарисейлер Исагъа.

⁸Иса олагъа булай жавап бере:

– Юреклеригизни хырча болмакълыгъына гёре, Муса сизге къатынларыгъыздан айрылмагъа изну берген, амма башлап шолай болмагъан. ⁹Мен буса сизге айтаман: ким зинадан башгъа себеп булан къатынындан айрылып, башгъасы булан уьйленсе, о оьзю зина этген гиши болар.

¹⁰– Эгер къатынны алдында эрни борчу шолай буса, уьйленмей къалмакъ яхшы! – дейлер якъчылары.

¹¹Иса олагъа булай дей:

– Ким де бу сёзню къабул этип болмас, янгыз Аллагь оьзлеге имканлыкъ бергенлер къабул этерлер. ¹²Эргишилер къатын алып болмайгъанлыкъгъа тюрлю тюрлю себеплер бар. Бирлери шолай болуп тува, башгъаларын, адамлар оьзлер бичип, шолай этелер. Амма янгыз Аллагьгъа къуллукъ этмек учун, къатын алмайгъанлар да бар. Муну къабул этме болагъанлар къабул этсинлер!

Иса яшлар учун дуа эте

¹³Шо заман, уьстюне къолларын тийдирип дуа этсин деп, Исаны янына яшланы гелтирелер. Якъчылары буса оланы гирме къоймай, алып гелгенлеге урушма башлайлар. ¹⁴Амма Иса:

– Къоюгъуз, яшлар Мени яныма гелсинлер, олагъа пуршав этмегиз! Неге тюгюл де, Аллагьны гьакимлиги тап яшлар йимиклер учундур, – дей. ¹⁵Оланы уьстюне къолларын салып, олагъа Аллагьны рагьмусун тилеп дуа эте. Сонг Иса ондан гете.

Иса ва бай жагьил улан

¹⁶Шонда бир жагьил улан, Исаны янына гелип:

– Устаз, даимлик яшав алмакъ учун, мен не яхшылыкъ этме герекмен? – деп сорай Огъар.

¹⁷– Неге Магъа яхшылыкъны гьакъында сорайсан? Бир Аллагьдан башгъа дагъы бирев де яхшы тюгюлдюр. Эгер даимлик яшавгъа гирмеге сюе бусанг, Аллагьны буйрукъларын кют, – дей Иса огъар.

¹⁸– Къайсы буйрукъларын? – деп сорай о.

Иса да огъар бу буйрукъланы айта:

– Адам оьлтюрме, зина этме, урлама, ялгъан шагьатлыкъ этме, ¹⁹атанга ва ананга гьюрмет эт, ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй.

²⁰Жагьил улан Исагъа булай дей:

– Буланы барын да мен юрютюп гелгенмен, магъа дагъы да не зат етишмей?

²¹Иса огъар:

– Эгер камил болма сюе бусанг, барып бары да мюлкюнгню сатып, пакъырлагъа уьлеш. Шо заман кёклерде сени хазналарынг болур. Сонг гел, Мени артыма тюш! – дей.

²²Бу сёзлени эшитгенде, жагьил улан пашман болуп гете, неге тюгюл о бек бай болгъан. ²³Иса да якъчыларына булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: бай гишиге Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге нечик къыйындыр! ²⁴Дагъы да айтаман: бай гишиге Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмекден эсе, тюеге инени гёзюнден оьтмеге рагьатдыр.

²⁵Якъчылары муну эшитгенде, тамаша болуп:

– Олай буса, ким къутгъарылмагъа болур дагъы? – деп сорайлар.

²⁶Иса олагъа тикленип къарап:

– Инсанлар учун бу имкансыз зат, амма Аллагь учун бары да зат имканлы, – дей.

²⁷Шо заман Петер Огъар:

– Муна, биз бары да затларыбызны да къоюп, Сени артынг булан юрюп турабыз. Бизге не болажакъ дагъы? – деп сорай.

²⁸Иса да олагъа булай жавап бере:

– Гертисин сёйлеймен сизге: бары да зат янгыртылгъанда, Мен, Инсанны Уланы, Оьзюмню макътавлу тахымда олтургъан заманда, сиз де, артым булан юрюгенлер де, Исрайылны он эки къавумуна, демек савлай ягьуди халкъына дуван этмек учун, он эки тахгъа минип олтуражакъсыз. ²⁹Мени атымны гьюрметлеп, уьйлерин, агъаларын, инилерин, къызардашларын, аталарын, аналарын, яшларын, топуракъларын къойгъан гьар ким юз керен артыкъ этип алажакъ ва даимлик яшав алажакъ. ³⁰Амма биринчилени бир кёплери ахырынчы, ахырынчылар буса биринчи болажакълар.

Юзюм бавдагъы къуллукъчуланы гьакъында

¹Иса олагъа булай бир масал айта:

– Аллагьны гьакимлиги юзюмлюгюнде ишлетмек учун ишчилер тутмагъа эртен тез къыргъа чыкъгъан бир адамгъа ошайдыр. ²Гюнюне бир гюмюш акъча бережекге ишчилер булан разилешип, о адам оланы юзюмлюгюне йибере.

³Эртен сагьат тогъузларда къыргъа чыкъгъанда, о базар майдангъа гелип бош токътагъан дагъы да бир нече адамны гёре. ⁴О адам булагъа да: «Сиз де мени юзюм бавума ишлемеге барыгъыз, мен сизге тийишли гьагъыгъызны берирмен», – дей. ⁵Булар да гетелер. Сагьат он экиде де, уьчде де о дагъы да шолай эте. ⁶Сагьат бешлер вакътиде о дагъы да шо ерге бара. Онда гелип бош токътагъан адамланы гёрюп: «Сав гюн мунда бош токътап не этесиз?» – деп сорай. ⁷«Неге тюгюл де, бизин бирев де ялгъа тутмагъан», – деп жавап берелер олар. О адам булагъа да: «Буса сиз де мени юзюм бавума ишлемеге барыгъыз», – дей.

⁸Ахшам болгъанда, юзюмлюкню еси баш къуллукъчусуна: «Ишчилени чакъырып, артда гелгенлеринден башлап биринчилей гелгенлерине ерли тийишли гьагъын бер», – дей. ⁹Сагьат бешлерде ишге гелгенлер бирер гюмюш акъча алалар. ¹⁰Башлап гелгенлери буса оьзлер артыкъ гьакъ аларбыз деп ойлашалар, амма олар да бирер гюмюш акъча алалар. ^11-12Алгъан сонг, олар юзюмлюкню есине: «Бу артда гелгенлер бир сагьат ишлеген, бизин, гюнню лап яллав заманында ишни кёп янын кютгенлени, сен олар булан тенг этип къойдунг», – деп къаршы сёйлемеге башлайлар. ¹³Юзюмлюкню еси де оланы бирине булай жавап бере: «Ювугъум! Мен сени алдатмайман чы. Сен мени булан бир гюмюш акъчагъа разилешмегенми эдинг? ¹⁴Оьзюнгню гьагъынгны да алып гет. Мен буса бу артда гелгенине сагъа бергеним чакъыны бермеге сюемен. ¹⁵Оьз акъчам булан сюйгенимни этмеге ихтиярым ёкъму дагъы? Яда сен мени чомартлыгъымны гюллеймисен?» ¹⁶Муна шолай, биринчилер ахырынчы, ахырынчылар буса биринчи болажакълар.

Иса уьчюнчюлей Оьзюню оьлюмю ва тириливю гьакъында айта

¹⁷Иса Ерусалимге барагъанда, он эки де якъчысын янына чакъырып, олагъа:

¹⁸– Муна биз Ерусалимге бара турабыз. Мен баш дин къуллукъчуланы ва дин алимлени къолуна берилежекмен. Олар да Мени оьлтюрмеге дуван этип, ¹⁹ят халкъланы къолуна бережеклер. Олар Мени хорлажакълар, къамучу булан тюежеклер ва хачгъа илежеклер. Мен буса уьчюнчю гюн къайтып тирилежекмен, – дей.

Якъубну ва Югьанны тилевю

²⁰Сонг Зеведейни къатыны, уланлары булан бирче Исаны янына гелип, Ону алдында къапланып ятып, Ондан бир зат тилемеге сюе. ²¹Иса огъар:

– Сен не сюесен? – деп сорай.

– Сен пача болгъанда, мени эки де уланым бири онг янынгда, бириси буса сол янынгда олтурмагъа изну бер, – дей къатын.

²²Иса булай дей:

– Сиз не тилейгенигизни билмейсиз. Башыма тюшежек азаплардан Мен оьтежек йимик, сиз де оьтюп болурмусуз?

– Болурбуз, – деп жавап берелер олар.

²³– Мени йимик сиз де азаплардан оьтежексиз. Амма Мени онг янымда яда сол янымда олтурмагъа изну бермеклик Мени ихтиярымда тюгюл. О ерлер янгыз Мени Атам белгилегенлер учундур, – дей Иса.

²⁴Къалгъан он якъчысы шону эшитгенде, Якъубгъа ва Югьангъа къазапланмагъа башлайлар. ²⁵Иса буса, оланы барын да янына чакъырып, булай дей:

– Сиз билесиз: бу дюньяны башчылары халкъларына буйрукъ этелер, уллу гьакимлери де олагъа гьакимлигин гёрсетелер. ²⁶Амма сизин арагъызда олай болмасын! Арагъызда уллу болма сюегенигиз къалгъанларыгъызгъа къуллукъчу болуп къалсын! ²⁷Арагъызда биринчи болма сюегенигиз барыгъызгъа да къул болуп къалсын! ²⁸Инсанны Уланы да Оьзюне къуллукъ этдирмек учун тюгюл, башгъалагъа къуллукъ этмек, бир хыйлыланы къутгъармакъ ва Оьз яшавун къурбан этмек учун гелди.

Эки сокъурну сав болуву

²⁹Олар Еригьондан чыгъагъан заманда, Исаны арты булан кёп халкъ геле. ³⁰Шонда ёл ягъада олтургъан эки сокъур, Иса оьтюп барагъанны эшитип:

– Я Раббибиз! Гьей Давутну Наслусу! Сен бизге бир рагьму эт! – деп къычыралар. ³¹Халкъ урушуп, оланы тындырмагъа къарай. Амма олар:

– Я Раббибиз! Сен бизге бир рагьму эт! Гьей Давутну Наслусу! – деп бирден бир бек къычыралар.

³²Иса токътап, оланы чакъырып:

– Мен сизге не этгенни сюесиз? – деп сорай.

³³– Я Раббибиз! Биз гёрмеге сюебиз, – дейлер сокъурлар Огъар. ³⁴Рагьму этип, Иса оланы гёзлерине тие. Шоссагьат сокъурлар гёреген болуп къалалар, олар да Исаны арты булан гетелер.

Исаны Ерусалимге геливю

¹Ерусалимге ювукълашып, Зайтун тавну къырыйындагъы Байтагия деген юртгъа гелген заманда, эки якъчысын алгъа йибере туруп, ²Иса олагъа булай дей:

– Тувра къаршыгъыздагъы юртгъа барыгъыз. Онда байлангъан бир тиши эшекни, ону булан бир къодукъну табажакъсыз. Оланы чечип, Мени яныма гелтиригиз. ³Эгер сизге гьеч ким бир зат сёйлесе: «Булар Раббибизге тарыкъ», – деп айтарсыз. Шо адам шоссагьат оланы берер. ⁴Шолайлыкъда, пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

⁵Сион къызына21:5 Сион къызы – демек, Ерусалим. айтыгъыз:

янынга Пачанг геле тура.

О саламат кюйде эшекге минген.

Тиши эшекден тувгъан къодукъгъа минген.

⁶Якъчылары барып, оьзлеге Иса буюргъан кюйде этелер. ⁷Эшекни де, къодукъну да гелтирелер. Олагъа уьст опуракъларын юклейлер. Иса шоланы уьстюне де минип олтура. ⁸Кёп халкъ, уьст опуракъларын чечип, ёлгъа яя, оьзгелери буса, тереклерден бутакълар гесип алып, ёлгъа яялар. ⁹Исаны алды ва арты булан барагъан халкъ:

– Давутну Наслусуна гьосанна!21:9 Гьосанна – грек тилден тувра гёчюргенде, «бизин къутгъар» деген маънаны берсе де, «сююнч, къуванч, алгъыш этив» деген маъналарда къоллангъан. Раббибизни аты булан гелегенге Аллагьны яхшылыгъы болсун! Кёклердеги Аллагьгъа гьосанна! – деп къычыра.

¹⁰Иса Ерусалимге гирген заманда, бютюн шагьар чайкъалышып:

– Бу кимдир? – деп сорай.

¹¹Халкъ булай жавап бере:

– Бу Галилеяны Назарет деген шагьарындан чыкъгъан Иса пайхаммар.

Иса ибадатханада

¹²Иса, ибадатханагъа гирип, ондагъы сатывчуланы ва алывчуланы къуваламагъа башлай. О акъча алышдырагъанланы такъчаларын ва гёгюрчюн сатагъанланы шанжалларын авдара. ¹³Олагъа:

– Сыйлы Язывларда: «Мени уьюм дуа этеген уьйдюр», – деп язылгъан, сиз буса ону талавурчуланы уясына айландыргъансыз! – дей.

¹⁴Ибадатханада Исаны янына сокъурлар ва акъсакълар гелелер. Иса оланы сав эте. ¹⁵О этген гьайран ишлени ва ибадатханада: «Давутну Наслусуна гьосанна!» – деп къычырагъан яшланы гёргенде, баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер къазапланалар. ¹⁶Олар Исагъа:

– Булар не сёйлейгенни эшитемисен? – деп сорайлар.

Иса да олагъа:

– Эшитемен. Сиз бир заманда да Сыйлы Язывларда: «Сабийлени де, эмчек ичеген нарысталаны да авзу булан Сен Оьзюнге алгъыш гьазир этдинг», – деп язылгъанны охумагъанмысыз? – дей. ¹⁷Иса, оланы къоюп, Ерусалимден къыргъа, Байтаниягъа гетип, онда гече къала.

Къуругъан инжир терек

¹⁸Эртенине шагьаргъа къайтып барагъанда, Иса ач болуп, ашамагъа сюе. ¹⁹Ёл ягъада бир инжир терекни гёрюп, ону ягъына бара. Терекде япыракълардан къайры бир зат да тапмай. Сонг терекге:

– Энниден сонг сени дагъы емишинг болмасын! – дей.

Инжир терек шоссагьат къуруп къала. ²⁰Шону гёрюп, якъчылары тамаша болалар.

– Инжир терек шоссагьат нечик къуруп къалды? – деп сорайлар олар.

²¹Иса буса олагъа булай жавап бере:

– Гертисин сёйлеймен сизге: эгер иманыгъыз болуп, шекликге тюшмесегиз, янгыз бу инжир терекге болгъанны тюгюл, бу тавгъа: «Гётерилип, денгизге атыл!» – деп айтсагъыз, шо да болажакъ. ²²Иман да булан дуа эте туруп не зат тилесегиз де, алажакъсыз.

Исаны ихтияры гьакъында

²³Иса, ибадатханагъа гелип, Аллагьны каламын англатып турагъан заманда, баш дин къуллукъчулар ва тамазалар Ону янына гелип:

– Бу ишлени Сен кимден ихтияр булан этесен? Сагъа олай ихтиярны ким берген? – деп сорайлар.

²⁴Иса олагъа булай жавап бере:

– Мен де сизге бир зат сорайым, шогъар жавап берсегиз, бу ишлени кимден ихтияр булан этегенимни Мен де сизге айтарман. ²⁵Ягьияны, адамланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурмагъа ихтияры къайдан эди – Аллагьдан эдими яда инсанлардан эдими?

Олар бир бири булан эришмеге башлай:

– Эгер: «Аллагьдан эди», – десек, шо заман О: «Неге дагъы сиз огъар инанмадыгъыз?» – деп соражакъ. ²⁶Эгер: «Инсанлардан эди», – десек, халкъдан къоркъабыз, неге тюгюл барысы да Ягьияны пайхаммар деп гьисап эте, – деп сёйлешелер.

²⁷– Биз билмейбиз, – деп жавап берелер олар Исагъа.

– Бу ишлени кимден ихтияр булан этегенимни сизге Мен де айтмасман, – дей Иса олагъа.

Эки уланны гьакъында

²⁸Иса булай дей:

– Сизин нечик эсигизге геле? Бир адамны эки уланы бола. О барып биринчисине: «Уланым, бугюн барып юзюм бавда ишле», – дей. ²⁹О да: «Сюймеймен», – деп жавап да берип, артда гьёкюнюп, бара. ³⁰Экинчисини янына барып да, о шолай дей. О да: «Барайым, атам», – деп жавап да берип, бармай къала. ³¹Оланы экевюнден де атасы айтгъанны къайсы этген? – деп сорай.

– Биринчиси, – деп жавап берелер.

Иса олагъа булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: ясакъчылар да, къагьба къатынлар да Аллагьны гьакимлигини тюбюне сизден эсе алда тюшюп туралар. ³²Неге десегиз, Ягьия сизин яныгъызгъа Аллагьны тюз ёлун гёрсетмеге гелген. Сиз буса огъар инанмагъансыз, ясакъчылар да, къагьба къатынлар да огъар инангъанлар. Сиз бу затланы барын да гёргенде де, гьёкюнмегенсиз ва огъар инанмагъансыз.

Рагьмусуз юзюмчюлени гьакъындагъы масал

³³– Бирдагъы бир масалгъа тынглагъыз. Бир уьй еси бола. О юзюм бав орната, чал эшип, ону айланасын бегите. Юзюм сыкъмакъ учун, тёле къаза ва бийик къаравул къош къура. Бавну юзюмчюлеге ижарагъа да берип, оьзю сапар чыгъып гете. ³⁴Юзюм бишеген вакъти ювукълашгъанда, юзюмден оьзюню пайын алмакъ учун, о къулларын юзюмчюлени янына йибере. ³⁵Юзюмчюлер, ону къулларын тутуп, бирин тюе, бирин оьлтюре, бирин де таш урушгъа тута. ³⁶Юзюм бавну еси янгыдан алдындан да кёп къуллар йибере. Юзюмчюлер олагъа да шолай этелер.

³⁷Ахырда да о: «Уланыма сама абур этерлер», – деп ойлашып, оланы янына уланын йибере. ³⁸Юзюмчюлер буса уланны гёргенде, бир бирине: «Бу гелегени – варис. Гелигиз, ону да оьлтюрейик, шо заман ону мюлкю бизинки болуп къалыр!» – деп сёйлейлер. ³⁹Юзюмчюлер, ону тутуп, юзюм бавдан къыргъа чыгъарып, оьлтюрелер.

⁴⁰Энни юзюм бавну еси гелген заманда, бу юзюмчюлеге не этежек?

⁴¹Олар Исагъа:

– Бу яман адамланы яман кюйде оьлтюрежек. Оьз заманында оьзюне гелимин берсин учун, юзюм бавну башгъа юзюмчюлеге ижарагъа бережек, – деп жавап берелер.

⁴²Иса олагъа булай дей:

– Сиз Сыйлы Язывларда язылгъанны бир де охумагъанмысыз дагъы?

Усталар ташлап къойгъан таш

кюрчюню аслу ташы болуп токътады.

Раббибиз этген шо ишни гёрмеге де гьайран чы!

⁴³Шогъар гёре сизге айтаман: Оьзюню гьакимлигини тюбюне тюшмеге берген ихтиярны, Аллагь сизден алып, яхшы гелим берегенлеге бережек. ⁴⁴Бу ташгъа сюрюнюп йыгъылгъан гьар ким пара пара болажакъ, о кимни уьстюне тюшсе, ону янчажакъ.

⁴⁵Исаны масалын эшитгенде, баш дин къуллукъчулар ва фарисейлер О оьзлени гьакъында айтагъанны англайлар. ⁴⁶Олар Исаны тутмагъа сюелер, амма халкъдан къоркъалар. Неге тюгюл де, халкъ Ону пайхаммар деп гьисап эте болгъан.

Пачаны уланыны тою гьакъында

¹Иса олагъа бирдагъы бир масал айта:

²– Аллагьны гьакимлиги уланына къатын алагъанда той этген бир пачагъа ошайдыр. ³Тойгъа чакъырылгъанлагъа гел деп айтсын учун, пача къулларын йибере. Амма чакъырылгъанлар гелмеге сюймейлер.

⁴Пача, чакъырылгъанлагъа янгыдан башгъа къулларын йиберип, олагъа: «Мен тойгъа бары да затны гьазирлегенмен, семиз гьайванлар маллар союлгъан, бары да зат гьазир этилген, тойгъа гелигиз», – деп айтмагъа тапшура. ⁵Амма чакъырылгъанлар, ону сёзлерин тергевсюз къоюп, бирлери авлагъына, бирлери сатыв алыв ишлерине гетелер. ⁶Башгъалары буса, ону къулларын тутуп, токъалап, оьлтюрелер. ⁷Пача бек къазаплана. Асгерлерин йиберип, оланы оьлтюрте, шагьарын буса яллата.

⁸Сонг о къулларына булай дей: «Той учун бары да зат гьазир, амма чакъырылгъан къонакълар шогъар лайыкълы тюгюл эдилер. ⁹Энни ёл бойлагъа барыгъыз, къаршылашгъанланы барысын да тойгъа чакъырыгъыз». ¹⁰Къуллар орамлагъа чыгъып – яман болсун, яхшы болсун – къаршы болгъанланы барысын да жыйып гелтирелер. Той мажлиси де къонакълардан тола.

¹¹Пача гелген къонакълагъа къарамакъ учун гиргенде, о тойгъа гёре гийинмеген бир адамны гёре. ¹²Огъар: «Ювугъум! Той опуракълар гиймей, сен мунда нечик гелдинг?» – деп сорай. О буса сёйлемей токътай. ¹³Шо заман пача къулларына: «Муну тутуп, къолларын бутларын да байлап, йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ тыш яндагъы къарангылыкъгъа ташлагъыз», – деп буйрукъ эте. ¹⁴Неге тюгюл де, чакъырылгъанлар кёпдюр, сайлангъанлар буса аздыр.

Пачаныкин – пачагъа

¹⁵Шо заман фарисейлер чыгъып гетелер. Исаны терс сёзюн тапмакъны гьакъында ойлашалар. ¹⁶Олар Исаны янына Гьиродну якъчылары да булан оьзлени якъчыларын йиберелер. Олар Исагъа булай дей:

– Устаз! Сен туврасын айтагъан адам экенни, Аллагьны ёлунда тюз ва ачыкъ кюйде нечик яшама герекни уьйретегенингни билебиз. Биревден де къоркъмайгъанынгны, биревге де бет хатир этмейгенингни гёребиз. ¹⁷Энни бизге айт: Сени нечик эсинге геле, Румну пачасына ясакъ бермеге герекми яда тюгюлмю?

¹⁸Амма Иса, оланы яман хыялын билип:

– Сиз Мени не учун сынап къарама сюесиз, гьей экиюзлюлер? ¹⁹Ясакъгъа тёленеген акъчаны Магъа гёрсетигиз! – дей.

Олар Исагъа бир гюмюш акъча гелтирелер. ²⁰Иса олагъа:

– Бу сурат кимникидир? Мунда кимни аты язылгъан? – деп сорай.

²¹– Румну пачасыныки, – дейлер олар.

Шо заман Иса олагъа:

– Шолай буса, Румну пачасыныкин пачагъа, Аллагьныкин Аллагьгъа беригиз, – дей.

²²Олар муну эшитгенде, тамаша болуп, Ону къоюп гетелер.

Оьлюмден тирилмекни гьакъында

²³Оьлюмден сонг тирилмек ёкъ деп сёйлейген саддукейлени бирлери, шо гюн Исаны янына гелип, Огъар булай сорайлар:

²⁴– Устаз! Муса: «Бир адам авлети болмайлы оьлсе, иниси, ону къатынын алып, оьлген агъасыны наслусун узатсын», – деп язгъан. ²⁵Арабызда етти агъа ини болгъан буса, биринчиси къатын алып, авлети болмайлы оьле, къатыны инисине къала. ²⁶Экинчиси, уьчюнчюсю, гьатта еттинчиси де, шо къатынны алып, авлети болмайлы оьлелер. ²⁷Барысындан да сонг къатын да оьле. ²⁸Энни оьлюлер тирилегенде, о къатын етти де агъа иниден къайсыны къатыны болажакъ? Неге тюгюл де, оланы барысы да ону эри болгъан эди чи.

²⁹Иса олагъа булай жавап бере:

– Сиз не Сыйлы Язывланы, не Аллагьны къудратын билмейгенигиз саялы янгылышасыз. ³⁰Тирилген сонг, оьлюлер я къатын алмажакълар, я эрге бармажакълар, кёклердеги малайиклер йимик болуп къалажакълар. ^31-32Оьлюлени тирилмеклиги гьакъында Аллагь сизге: «Мен Ибрагьимни Аллагьыман, Исгьакъны Аллагьыман ва Якъубну Аллагьыман», – деп язгъан сёзлерин охумагъанмысыз? Аллагь оьлюлени Аллагьы тюгюл, савланы Аллагьы.

³³Буланы эшитген халкъ о уьйретеген затлагъа гьайран болуп къала.

Инг уллу буйрукъ

³⁴Иса саддукейлени пысдыргъанны эшитгенде, Ону айланасына фарисейлер жыйылалар. ³⁵Олардан бири, Къанундан яхшы англаву бары, Исаны терс сёзюн тапмакъ учун:

³⁶– Гьей Устаз, Мусаны Къанунундагъы инг агьамиятлы буйрукъ къайсыдыр? – деп сорай.

³⁷Иса огъар булай жавап бере:

– «Раббинг Аллагьны бютюн юрегинг булан, бютюн жанынг булан ва бютюн гьакъылынг булан сюй». ³⁸Бу биринчи ва инг агьамиятлы буйрукъдур. ³⁹Бугъар ошайгъан экинчиси будур: «Ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй». ⁴⁰Бютюн Мусаны Къануну ва пайхаммарланы бютюн уьйретивю бу эки де буйрукъгъа асаслана.

«Месигь кимни Уланыдыр?»

⁴¹Айланасына жыйылгъан фарисейлеге Иса:

⁴²– Месигьни гьакъында сиз не ойлашасыз? О кимни Уланыдыр? – деп сорай.

Фарисейлер Огъар:

– Давутну Наслусу, – деп жавап берелер.

⁴³Иса олагъа булай дей:

– Олай буса, Аллагьны Ругьуну таъсиринден Давут Огъар Рабби деп неге айтгъан? О булай сёйлеген чи:

⁴⁴Аллагь Мени Раббиме айтды:

«Мен Сени душманларынгны аякъ тюбюнге салгъынча,

гелип Мени онг ягъымда олтуруп тур».

⁴⁵Эгер Давут Исагъа Рабби деп айта болгъан сонг, О Давутну уланы нечик бола дагъы?

⁴⁶Бирев де Огъар дагъы жавап берип болмай. Шо гюнден сонг гьеч бирев де Огъар бир зат да сорамагъа болушлукъ этмей.

Фарисейлени юзюн ачыв

¹Сонг Иса халкъгъа ва якъчыларына булай сёйлемеге башлай:

²– Дин алимлер де, фарисейлер де Мусаны орнуна къалгъанлар. ³Шо саялы олар сизге буюрагъан бары да затны юрютюгюз ва сакълагъыз. Амма олар этеген ишлени этмегиз, неге тюгюл оланы сёйлейгени бирдир, этегени буса башгъадыр. ⁴Олар инсанлагъа къатты дин талаплар салып, оланы уьстюне авур, кютмеге къыйынлы намусланы салалар. Оьзлер буса оланы кютмек учун бармагъын сама тербетмеге де сюймейлер.

⁵Оьзлени ишлерин олар янгыз адамлар гёрсюн деп, гёземелик учун этелер: Мусаны Къанунундан алынып язылгъан гьайкеллерин23:5 Гьайкеллеге Сыйлы Язывлардан алынгъан бир бир аятлар салына. Ягьудилер дуа этегенде, оланы я башына, яда къолуна байлайлар. баргъан сайын генг, опуракъларыны чачакъларын да узун этелер. ⁶Шатлыкъ мажлислерде, синагогларда тёрге чыгъып олтурмагъа сюелер. ⁷Базар майданларда оьзлеге гьюрмет этгенни, адамлар оьзлеге: «Муаллимим!» – деп айтгъанны да сюелер. ⁸Сиз буса оьзюгюзге: «Муаллимим!» – деп айтдырмагъыз. Неге тюгюл де, сизин герти Муаллимигиз бирдир – Раббибиздир, сиз барыгъыз да къардашларсыздыр. ⁹Бу дюньяда биревге де сиз: «Атам!» – деп айтмагъыз. Сизин Атагъыз бирдир – кёклердеги Атагъыздыр. ¹⁰Сизге: «Устазым!» – деп де айтмасынлар. Устазыгъыз бирдир – Месигьдир. ¹¹Арагъыздан инг уллугъуз къалгъанларыгъызгъа къул болуп къалсын. ¹²Неге тюгюл де, оьз оьзюн оьр тутагъан гьар ким тёбен болажакъ, тёбен тутса, оьр болажакъ.

¹³Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Инсанланы Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге къоймай токътатасыз, оьзюгюз де тюшмейсиз, тюшме сюегенлени де къоймайсыз. [ ¹⁴]23:14 Бир бир грекче къолъязывларда «Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Сиз тул къатынланы уьйлерин талайсыз ва гёземелик учун узун дуалар этесиз. Шону учун дагъы да артыкъ налат алажакъсыз» деген аят да ёлугъа.

¹⁵Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Бир адамны имангъа гелтирмек учун, сиз денгизни де, къуруну да къыдырып айланасыз. Эгер гелтирсегиз, ону оьзюгюзден эки керен яман жагьаннем агьлю этесиз.

¹⁶Адаршай сизин гьалыгъызгъа! «Ким ибадатхананы атын тутуп ант этсе, ант саналмас, ким ибадатханадагъы алтынны атын тутуп ант этсе, оьз антын кютме герекли болур», – деп сёйлейген гьей сокъур башчылар! ¹⁷Гьей сиз агьмакълар булан сокъурлар! Къайсы агьамиятлыдыр: алтынмы яда алтынны да сыйлы этген ибадатханамы? ¹⁸Шолай: «Ким къурбанлыкъны салагъан ерни атын тутуп ант этсе, ант саналмас, ким къурбан этеген ерни уьстюндеги къурбанны атын тутуп ант этсе, оьз антын кютме герекли болур», – дейсиз. ¹⁹Гьей сиз сокъурлар! Къайсы агьамиятлыдыр: къурбанмы яда къурбанны да сыйлы этген къурбанлыкъны салагъан ерми? ²⁰Къурбанлыкъны салагъан ерни атын тутуп ант этеген адам шо къурбанлыкъны салагъан ерни де, ону уьстюндеги бары да затны атын тутуп ант этеген болур. ²¹Ибадатхананы атын тутуп ант этеген де шо ибадатхананы ва ону ичинде яшайгъан Аллагьны атын тутуп ант этеген болур. ²²Кёкню атын тутуп ант этеген адам Аллагьны тахыны атын ва ону уьстюнде Олтурагъанны атын тутуп ант этеген болур.

²³Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Гьатта нананы, оччамны, тавмичарини де ондан бир пайын секет чыгъарып бересиз. Къанунну лап агьамиятлы янлары болгъан адилликни, садагъаны ва иманны буса сансымайсыз! Бу агьамиятлы затланы юрютмеге герексиз, бирисилерин де унутуп къойма герек тюгюлсюз! ²⁴Сюйрюжибин ичигизге гетип къалмасын деп, сюзюп ичеген, тюени буса савлай ютагъан, гьей сокъур башчылар!

²⁵Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Сукараларыгъызны ва бошгъапларыгъызны тыш янларын тазалайсыз, ичигиз буса сутурлукъдан ва талавурчулукъдан толуп тура! ²⁶Гьей сокъур фарисей! Инг башлап сукарангны ичин тазала, сонг тыш яны да таза болур!

²⁷Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Сиз акъ чабылгъан къабур анакълар йимиксиз: тышдан къарагъанда, олар арив гёрюне, ичи буса оьлю сюеклерден ва гьар тюрлю чирикликден толуп бола! ²⁸Сиз де шолай: тышдан къарагъанда, адамлагъа муъмин гишилер йимик гёрюнесиз, ичигиз буса экиюзлюлюкден ва гюнагьдан толуп тура.

²⁹Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Сиз пайхаммарлагъа зияратлар ишлейсиз ва муъминлени сынташларын безендиресиз. ³⁰«Эгер биз ата бабаларыбызны заманында яшагъан болгъан эдик буса, пайхаммарланы оьлтюрювде ортакъчылар болмас эдик», – дейсиз сиз. ³¹Шоллукъда, сиз пайхаммарланы оьлтюргенлени наслусу экенигизге оьзюгюз мюкюрлюк этесиз. ³²Олай буса, ата бабаларыгъыз башлагъан ишни ахырына да чыгъарыгъыз! ³³Гьей йыланлар, йыланны наслусу! Сиз къыяматгюнден ва жагьаннемни азабындан нечик къутулар экенсиз? ³⁴Шо саялы Мен сизге пайхаммарлар, гьакъыллы адамлар ва муаллимлер йиберип тураман. Сиз оланы бирлерин оьлтюрежексиз, хачгъа илежексиз, бирлерин буса синагогларыгъызда къамучу булан тюежексиз, шагьардан шагьаргъа къувалажакъсыз. ³⁵Муъмин болгъан Гьабилни къанындан башлап ибадатхана булан къурбанлыкъны салагъан ерни арасында сиз оьлтюрген Баракияны уланы Закарияны23:35 Гьабил пайхаммар Сыйлы Язывларда эсгерилеген оьлтюрювню биринчи къурбаны, Закария пайхаммар буса ахырынчыларындан бириси болуп токътайлар. къанына ерли гьар муъмин адамны ер юзюнде тёгюлген бютюн къаны сизин уьстюгюзде къалажакъ! ³⁶Гертисин сёйлеймен сизге: бу затлар барысы да бу наслуну уьстюне тюшежек!

Раббибиз Ерусалимге болгъан ишге къайгъыра

³⁷– Гьей Ерусалим! Пайхаммарланы оьлтюреген ва оьзюнге багъып йиберилгенлени таш урушгъа тутагъан Ерусалим! Къуш оьзюню балаларын къанатларыны тюбюне жыягъанда йимик, Мен де сени авлетлерингни нече керен жыймагъа сюйген эдим, амма сиз жыйылма сюймедигиз! ³⁸Гьали, Ерусалим, Аллагь сени къоюп гетежек. ³⁹Сагъа айтаман: «Раббибизни атындан гелегенге Аллагьны яхшылыгъы болсун!» – деп сен айтажакъ заман болгъунча, Мени дагъы гёрмежексен.

Ерусалимни дагъылыву гьакъында

¹Иса ибадатханадан чыгъып гетип барагъанда, Ону янына якъчылары гелелер. Олар Исаны ибадатхананы биналарына тергевюн бакъдырмагъа сюелер. ²Иса олагъа булай дей:

– Буланы барын да сиз гёремисиз? Гертисин сёйлеймен сизге: мунда ташны уьстюнде таш да къалмажакъ, бары да зат дагъытылажакъ!

³Зайтун тавда янгыз олтуруп турагъанда, Исаны янына якъчылары гелелер. Олар:

– Шо къачан болажагъын айт чы бизге. Сени гелмеклигингни де, ахыр заманны да гёрсетеген не аламат болажакъ? – деп сорайлар.

⁴Иса олагъа булай жавап бере:

– Вёрегиз, сакъ болугъуз, сизин алдатмасынлар! ⁵Бир кёплер: «Мен Месигьмен», – деп, Мени атым булан гелип, хыйлыланы алдатажакълар. ⁶Сиз гележекде давланы ва оланы гьакъындагъы хабарланы эшитежексиз. Вёрегиз, къоркъмагъыз! Олар болмагъа герекли затлар. Амма шо заманда да ахыр заман гелип битмежек. ⁷Бир миллет башгъа миллетге, бир пачалыкъ башгъа пачалыкъгъа къаршы гётерилежек. Хыйлы ерлерде ачлыкъ ва ер тербенивлер болажакъ. ⁸Шолар барысы да, къатынгиши яш табагъанда азап чегегенде йимик, азапгъа тарывугъузну биринчи белгилери болуп токътажакъ.

⁹О заман сизге азап бережеклер, оьлтюрежеклер. Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, бары да халкълар сизин гёрюп ярамайгъан болажакълар. ¹⁰Шо заман кёплер иманындан чыгъажакълар, бир бирине хыянатлыкъ этежеклер, бир бирин гёрюп ярамайгъан болажакълар. ¹¹Шо заман бир хыйлы ялгъан пайхаммарлар арагъа чыгъып, хыйлыланы алдатажакълар. ¹²Яманлыкъны кёп болмакълыгъыны себебинден бир кёплени сюювю сёнежек. ¹³Амма ахыргъа ерли чыдагъан къутгъарылажакъ. ¹⁴Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы бу Сююнч Хабар бютюн дюньяда бары да халкълагъа билдирилежек. Сонг ахыр заман етежек.

Болажакъ азаплар

¹⁵– Даниял пайхаммардан таба айтылгъан кюйде, «мурдар этеген затны» Сыйлы Ерде токътагъанын гёрген заманда (охуйгъан англасын!), ¹⁶ягьудеядагъылар тавлагъа къачсынлар. ¹⁷Къалкъыдагъылар, уьйдеги затын алабыз деп, ерге тюшмесинлер. ¹⁸Авлакъдагъылар, уьст опуракъларын алабыз деп, уьюне къайтмасынлар. ¹⁹Шо гюнлерде айлы болгъан ва эмчек ичиреген къатынланы гьалына адаршай! ²⁰Къачывугъуз къышгъа яда сонгугюнге къаршылашмасын деп, дуа этигиз. ²¹Шо гюнлерде олай уллу бир балагь болажакъ чы! Шолай балагь Аллагь дюньяны яратгъан замандан гьалиге ерли бир де болмагъан, гьеч болма да болмажакъ! ²²Эгер шо гюнлер къысгъартылажакъ болмагъан эди буса, бары да жанлы зат ёкъ болажакъ эди. Амма Оьзюню сайлангъанлары себеп болуп, Раббибиз шо гюнлени къысгъартгъан.

²³Шо заманда сизге бирев: «Къарагъыз! Муна Месигь!» – яда, «Она О», – деп айтса, инанмагъыз. ²⁴Ялгъан месигьлер, ялгъан пайхаммарлар арагъа чыгъажакълар. Эгер имканлыкъ болса, аламатлар ва муъжизатлар гёрсетип, сайлангъанланы да алдатажакълар. ²⁵Муна, Мен сизге алданокъ айтып бувардым.

²⁶Гьасили, эгер сизге: «Къарагъыз! Месигь дангылда», – деп айтса, онда бармагъыз. Яда: «О уьйню ичинде», – десе де, инанмагъыз. ²⁷Яшмын гюнтувушда чыгъып, гюнбатышда да гёрюнегени йимик, Мени, Инсанны Уланыны, геливю де шолай болажакъ. ²⁸Къайда оьлю сюек болса, шонда къаракъуш да болур24:28 Бу айтыв «оьлю сюек бар ерде къаракъушлар болагъаны мекенли йимик, бу затлар болажагъы да мекенли» деген маънаны бере. .

Инсанны Уланыны геливю

²⁹– Шо гюнлени балагьындан сонг «бирден гюнеш къаралажакъ, айны ярыгъы сёнежек, юлдузлар кёкден тюшежек, кёклени къудратлары чайкъалажакъ». ³⁰Шо заман кёкде Инсанны Уланыны белгиси гёрюнежек. Ер юзюндеги бютюн халкълар тююнюп йылап яс этежеклер. Кёкдеги булутланы уьстюнде къудрат ва сыйлы нюр булан Инсанны Уланыны гелегенин гёрежеклер. ³¹О гючлю сесли сюрю булан малайиклерин йибережек. Олар дёрт де якъдан, кёклени бир къырыйындан бир къырыйына ерли, Ону сайлангъанларын бир ерге жыяжакълар.

³²Инжир терек сизге бир дарс болуп къалсын: ону бутакълары йымышап япыракълар чыгъарагъан заманда, яй ювукълашгъанны билерсиз. ³³Шолай сиз де бары да бу затланы гёргенде, Инсанны Уланы ювукъда экенни, етип геле турагъанны билигиз. ³⁴Гертисин сёйлеймен сизге: бу затлар барысы да, гьали бар наслу яшай туруп, яшавгъа чыгъажакъ. ³⁵Кёк де, ер де ёкъ болуп таяжакъ, амма Мени сёзлерим бир заманда да ёкъ болмажакъ.

³⁶О гюнню ва о сагьатны бирев де, гьатта кёклердеги малайиклер де, Оьзю Уланы да билмей, янгыз Атам биле. ³⁷Нугьну заманында нечик болгъан буса, Инсанны Уланыны геливю де шолай болажакъ. ³⁸Нугь гемеге минген гюнге ерли, сув алывну алдындагъы гюнлерде йимик, инсанлар ашап, ичип, къатын алып, эрге барып тургъанлар. ³⁹Сув алып, барын да ёкъ этгинче, олар бир затгъа да шекленмегенлер. Инсанны Уланы гелгенде де, шолай болажакъ.

⁴⁰Шо заман авлакъда болагъан экевден бири алынажакъ, бириси буса къалажакъ. ⁴¹Бирче тирмен тартагъан эки къатын болажакъ: бири алынажакъ, бириси буса къалажакъ. ⁴²Гьасили, айыкъ туругъуз! Раббигизни къайсы гюн гележегин билмейсиз.

⁴³Билип къоюгъуз, эгер уьй есине уручуну къачан гележеги белгили эди буса, о уручуну уьюне гирмеге къоймас эди. ⁴⁴Шо саялы сиз де гьазир болуп туругъуз. Инсанны Уланы сиз къаравулламайгъан бир заманда гелип къалажакъ.

Инамлы ва англавлу къул

⁴⁵– Оьзге къулларына заманында аш сув берип къарасын деп, оланы уьстюнде еси къоюп гетген инамлы ва англавлу къул йимик болугъуз. ⁴⁶Еси уьюне къайтгъанда, шолай ишлей туруп табулгъан къул насиплидир. ⁴⁷Гертисин сёйлеймен сизге: еси ону оьзюню бютюн малыны мюлкюню уьстюне салажакъ. ⁴⁸Эгер о, яман хыяллы бир къул болуп чыгъып, оьз оьзюне: «Есим тез гелмежек», – деп, ⁴⁹башгъа къулланы тюймеге, ичкичилер булан ашама ичме башласа, ⁵⁰о къулну еси гёзлемейген бир гюн, билмейген бир сагьатда гелип къалажакъ. ⁵¹Ону къатты кюйде жазалажакъ, экиюзлюлер булан бир къысматгъа тарытажакъ. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ.

Он къызны гьакъындагъы масал

¹Иса булай дей:

– Шо заман Аллагьны гьакимлиги дагъы да негер ошай? Он къыз, чыракъларын да алып, гиевню къаршылама чыгъа. ²Олардан бешевю гьакъыллы, бешевю де авлия. ³Авлиялары чыракълар алгъанда, оьзлер булан олагъа тёкмеге май алмайлар. ⁴Гьакъыллылары буса чыракълар булан бирге савутлагъа май да алалар. ⁵Гиев гелип битмейгенде, къызланы юху басып, юхлап къалалар. ⁶Гечортада: «Гиев геле тура, ону къаршылама чыгъыгъыз!» – деп къавгъа гётерилип гете. ⁷Шо заман шо он къыз туруп, чыракълары яхшы ялласын деп, мелтелерин онгаралар. ⁸Авлиялары гьакъыллыларына: «Бизге майыгъыздан беригиз хари, чыракъларыбыз сёнюп бара», – деп тилейлер. ⁹Гьакъыллылары буса: «Сизге берсек, май бизге де, сизге де етишмежек. Барып сатывчулардан алыгъыз», – деп жавап берелер. ¹⁰Олар май сатып алмагъа гетгенде, гиев гелип къала. Гиевню къаршылама гьазир болгъан къызлар, ону булан той йыбавгъа барып, гирип эшиклени бегите. ¹¹Сонг о бириси къызлар да гелип: «Есибиз! Есибиз! Бизге эшикни ач!» – деп тилейлер. ¹²О буса олагъа: «Гертисин сёйлеймен сизге: мен сизин танымайман», – деп жавап бере.

¹³Гьасили, айыкъ туругъуз, неге тюгюл сиз Инсанны Уланы гелеген я гюнню, я сагьатны билмейсиз.

Уьй къуллукъчуну гъакъындагъы масал

¹⁴– Аллагьны гьакимлиги ят уьлкеге барма ёл чыкъгъанда, къулларын чакъырып, олагъа малын мюлкюн аманат этген бир гиши йимик болмагъа бола. ¹⁵Шо гиши, къулларыны гьарисини бажарывлугъуна гёре, бирине беш минг, башгъасына эки минг, оьзгесине де минг алтын акъча да берип, оьзю ёлгъа чыгъа. ¹⁶Беш минг алтын акъча алгъаны, барып оланы пайдаландырып, дагъы да беш минг алтын акъча къазана. ¹⁷Эки минг алтын акъча алгъаны да, лап шолай этип, дагъы да эки минг алтын акъча къазана. ¹⁸Минг алтын акъча алгъаны буса, барып, еси оьзюне берген акъчасын къазып ерге басдырып яшыра.

¹⁹Узакъ замандан сонг, бу къулланы еси къайтып гелип, булардан гьисап талап эте. ²⁰Беш минг алтын акъча алгъаны гелип, дагъы да беш минг алтын акъча гелтирип: «Есим! Сен магъа беш минг алтын акъча берген эдинг. Муна, бу беш минг алтын акъчаны да мен шо акъчалар булан къазандым», – дей. ²¹Еси де огъар: «Яхшы, мени яхшы, инамлы къулум! Сен аз ишде магъа гьалал болдунг, мен де сагъа дагъы да уллу ишлер тапшурарман. Гел, есингни шатлыгъына ортакъчы бол», – дей. ²²Эки минг алтын акъча алгъаны да гелип: «Есим! Магъа сен эки минг алтын акъча берген эдинг. Оланы пайдаландырып, мен дагъы да эки минг алтын акъча къазандым», – дей. ²³Еси де огъар: «Яхшы, мени яхшы, инамлы къулум! Сен аз ишде магъа гьалал болдунг, мен де сагъа дагъы да уллу иш тапшуруп болурман. Гел, есингни шатлыгъына ортакъчы бол», – дей.

²⁴Сонг минг алтын акъча алгъаны да гелип: «Есим! Сен бир бек къатты адам экенингни мен биле эдим. Чачмагъан ерингден орасан, салмагъан ерингден аласан. ²⁵Мен сенден къоркъуп, барып минг алтын акъчангны ерге басдырып яшырдым. Муна, гьали сеники сагъа болсун», – деп, къайтарып бере. ²⁶Ону еси буса: «Гьей яман, эринчек къул! Чачмагъан еримден орагъанымны, салмагъан еримден алагъанымны сен биле болгъансан. ²⁷Шогъар гёре, акъчамны хайыр алмакъ учун, бай адамлагъа бермеге герек эдинг. Мен гелгенде, шо хайыры булан къайтарып алар эдим. ²⁸Энни акъчаны мундан алып, он минг алтын акъчасы барына беригиз! ²⁹Кимники бар буса, огъар берилежек, онукине дагъы да къошулажакъ, ёкънуки буса бар заты да алынажакъ. ³⁰Ярахсыз бу къулну буса къарангылыкъгъа чыгъарып ташлагъыз. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ», – дей.

Къыяматгюн

³¹– Мен, Инсанны Уланы, бары да малайиклер ва сыйлы нюрюм булан гелген заманда, Оьзюмню макътавлу тахымда олтуражакъман. ³²Мени алдыма бары да халкълар жыйылажакъ. Къойчу къойланы эчкилерден айырагъанда йимик, Мен оланы бир биринден айыражакъман. ³³Къойланы Оьзюмню онг ягъыма, эчкилени буса сол ягъыма чыгъаражакъман.

³⁴Шо заман Мен, Пача, онг ягъымдагъылагъа булай айтажакъман: «Гьей, Атам сизге рагьмусун гёрсетди! Дюнья яралгъандан берли сизин учун кёклерде гьазирлеген пачалыкъгъа ес болугъуз. ³⁵Мен ач болгъанда – Магъа ашама бердигиз, сувсагъанда – сув ичирдигиз, ят болдум – Мени сыйындырдыгъыз. ³⁶Ялангъач болдум – Мени гийиндирдигиз, аврудум – Мени гёрме гелдигиз, туснакъда болдум – яныма гелдигиз».

³⁷О заман муъминлер Магъа булай жавап бережеклер: «Я Раббибиз! Къачан Сени биз ач гёрюп, ашатдыкъ яда сувсап гёрюп, сув ичирдик? ³⁸Биз Сени ят болуп гёрюп, къачан сыйындырдыкъ яда ялангъач гёрюп, къачан гийиндирдик? ³⁹Сен авруп яда туснакъда болуп, биз янынга къачан гелдик?» ⁴⁰Мен олагъа: «Гертисин сёйлеймен сизге: буланы сиз Мени инг амалсыз якъчыларымдан бирине этгенигиз саялы Магъа этген боласыз», – деп жавап бережекмен.

⁴¹Сонг Мен сол ягъымдагъылагъа булай дежекмен: «Гьей налатлангъанлар! Мени янымдан гетигиз! Иблис ва ону малайиклери учун гьазирленген жагьаннемни отуна тюшюгюз! ⁴²Мен ач болгъанда – сиз Магъа ашама бермедигиз, сувсагъанда – сув ичирмедигиз. ⁴³Ят болуп гелгенде – сыйындырмадыгъыз, ялангъач болгъанда – гийиндирмедигиз, авругъанда – къарамадыгъыз, туснакъгъа тюшгенде де – гёрмеге гелмедигиз».

⁴⁴Шо заман олар да Магъа: «Я Раббибиз! Сени ач болуп, сувсап, ёлавчу яда ялангъач болуп, авруп, яда туснакъда болуп биз Сени къачан гёргенбиз, къачан гьайынгны этмей къойгъанбыз?» – деп соражакълар. ⁴⁵Мен буса олагъа: «Гертисин сёйлеймен сизге: буланы сиз Мени инг амалсыз якъчыларымдан бирине этмеген сонг, Магъа да этмеген боласыз», – деп жавап бережекмен. ⁴⁶Олар даимлик жазагъа тарыжакълар, муъминлер буса даимлик яшавгъа чыгъып къалажакълар.

Ягьудилени Исагъа къаршы этген питнеси

¹Сёйлеп битгенден сонг, Иса якъчыларына булай дей:

²– Сиз эки гюнден сонг ягьуди Пасха байрам болажагъын ва Мен, Инсанны Уланы, хачгъа илинмек учун къолгъа берилежегимни билесиз.

³Шо заман Кайафа деген дин къуллукъчуланы башчысыны абзарында баш дин къуллукъчулар ва халкъны тамазалары жыйылалар. ⁴Олар Исаны гьилла булан тутуп оьлтюрмеге сёйлешелер.

⁵– Халкъны арасында къазапланывлар болмасын учун, шо иш байрам гюнлерде этилмесин, – деп сёйлейлер олар.

Исагъа къыйматлы май сюртюле

⁶Иса Байтанияда яман гён аврувдан авруйгъан Симонну уьюнде турагъан заманда, ⁷Ону янына ичинде арив ийисли бек къыйматлы майы да булангъы чыны кажин булан бир къатын геле. О тепсиде олтуруп турагъан Исаны башына май тёге. ⁸Шону гёргенде, Ону якъчылары къазапланып:

– Бу негьакъ харж негер тарыкъдыр? ⁹Бу майны кёп акъчагъа сатып, пакъырлагъа садагъа этип бермеге ярай эди! – дей.

¹⁰Иса, якъчыларыны разисизлигин гёрюп, олагъа булай дей:

– Бу къатынгъа неге къайнашасыз? О Мени учун яхшы иш этди! ¹¹Пакъырлар даим яныгъызда болажакъ, Мен буса даим яныгъызда болмажакъман. ¹²Бу къатын, бу къыйматлы майны чархыма тёгюп, Мени гёммек учун гьазирледи. ¹³Гертисин сёйлеймен сизге: бу Сююнч Хабар бютюн дюньяны не еринде билдирилсе де, бу къатын этген иш сёйленежек ва оьзю де эсге алынажакъ.

Ягьуданы хыянатлыгъы

¹⁴Шо заман Исаны он эки якъчысыны бири болгъан Ягьуда Искариет, баш дин къуллукъчуланы янына барып:

¹⁵– Исаны къолугъузгъа берсем, магъа не бережексиз? – деп сорай.

Олар Ягьудагъа санап отуз гюмюш акъча берелер. ¹⁶Шо вакътиден тутуп, о Исагъа хыянатлыкъ этмек учун онгайлы мюгьлет ахтарып айлана.

Ягьуди Пасхагъа гьазирленив

¹⁷Маясыз Экмекни байрамыны биринчи гюнюнде якъчылары Исаны янына гелип:

– Сени учун ягьуди Пасха ашны ашайгъан ерни къайда гьазирлегенни сюесен? – деп сорайлар.

¹⁸О да булай дей:

– Шагьаргъа паланкесни янына барып, огъар: «Устаз булай деди: Заманым ювукълашып тура, ягьуди Пасха байрамны якъчыларым да булан сени уьюнгде этемен», – деп айтыгъыз. ¹⁹Якъчылары, Иса айтгъан кюйде этип, ягьуди Пасха ашны гьазирлейлер.

²⁰Ахшам болгъанда, Иса он эки якъчысы да булан тепсиде олтура. ²¹Олар ашап турагъанда, Иса:

– Гертисин сёйлеймен сизге: сизин биригиз Магъа хыянатлыкъ этежек, – дей.

²²Олар бек пашман бола. Гьариси:

– Я Раббим! Мен сама тюгюлменми? – деп сорамагъа башлайлар.

²³– Экмегин Мени булан бирче бир сукарагъа мандыражакъ адам Магъа хыянатлыкъ этежек. ²⁴Сыйлы Язывларда Оьзюню гьакъында язылгъаны йимик, Мен, Инсанны Уланы, оьлме герекмен. Амма Инсанны Уланына хыянатлыкъ этген адамны гьалына адаршай! О адам анадан тувмай къалгъан буса яхшы эди! – дей Иса.

²⁵Огъар хыянатлыкъ этежек Ягьуда бу арада:

– Устазым, шо мен тюгюлмендир чи? – деп сорай.

– Сен оьзюнг айтып бердинг чи! – деп жавап бере Иса огъар.

²⁶Олар ашайгъанда, Иса экмек алып, шюкюр дуа да этип, сындырып якъчыларына пайлай. Сонг:

– Алып ашагъыз. Бу Мени къаркъарамдыр, – дей. ²⁷Аякъны алып, шюкюр дуа эте. Олагъа берип, булай дей:

– Барыгъыз да мундан ичигиз. ²⁸Бу аякъ хыйлыланы гюнагьларын гечдирмек учун тёгюлежек къанымдыр. О къан Аллагьны ва Ону халкъыны арасындагъы разилешивню белгисидир. ²⁹Сизге айтаман: Аллагь толу кюйде гьакимлик этеген заман гелгинче, Мен юзюмден этилген чагъырны дагъы ичмежекмен. О заман янгы чагъыр ичежекмен. ³⁰Аллагьгъа макътав йыр йырлагъандан сонг, олар Зайтун тавгъа гетелер.

Иса Оьзюн Петер инкар этежегин алданокъ айта

³¹Шо заман Иса олагъа булай дей:

– Бу гече сиз барыгъыз да Мени къоюп гетежексиз. Сыйлы Язывларда: «Къойчуну оьлтюрежек, сиривдеги къойлары чачылышажакъ», – деп язылгъан чы. ³²Мен оьлюп тирилген сонг, сизден алда Галилеягъа барып туражакъман.

³³Петер Огъар:

– Эгер Сени бары да инкар этсе де, бир заманда да мен инкар этмесмен! – дей.

³⁴– Гертисин сёйлеймен сизге: бу гече хораз къычыргъанча, сен Мени уьч керен инкар этежексен, – дей Иса огъар.

³⁵Амма Петер Огъар:

– Магъа Сени булан бирге оьлюп гетмеге тюшсе де, мен Сени инкар этмесмен, – дей. Къалгъан якъчылары да шолай дейлер.

Иса Гетсаманияда

³⁶Сонг Иса олар булан бирге Гетсамания деп айтылагъан бир ерге геле. О якъчыларына:

– Мен онда барып дуа этгинче, сиз мунда олтуруп туругъуз, – дей.

³⁷Иса Петерни ва Зеведейни эки де уланын Оьзю булан алып гете. О бек къайгъырмагъа ва гьалекленмеге башлай. ³⁸Шо заман Иса олагъа:

– Юрегимни терен къайгъы басгъан, мунда Мени булан къалып, юхламай туругъуз! – дей.

³⁹Бираз ари тайып, О ерге де къапланып, булай дуа эте:

– Атам! Эгер имканлы буса, Мени бу къысматдан къутгъар! Амма Мен сюеген кюйде тюгюл, Сен сюеген кюйде болсун.

⁴⁰Иса къайтып якъчыларыны янына гелгенде, оланы юхлай туруп таба. Петерге:

– Мени булан бирче бир сагьат сама юхламай туруп болмадыгъызмы? ⁴¹Юхламагъыз. Болажакъ сынавлардан оьтмек учун, дуа этигиз. Юрек хыял этсе де, къаркъараны буса гючю ёкъдур! – дей.

⁴²Иса янгыдан, бирдагъы керен ари тайып, булай дуа эте:

– Атам! Бу къысматдан Магъа оьтюп гетме имканлы тюгюл буса, Сен айтгъан кюйде болсун дагъы!

⁴³Къайтып гелгенде, якъчыларын дагъы да юхлай туруп таба. Олар юхусундан гёзлерин ачып болмайлар. ⁴⁴Оланы къоюп, дагъы да ари тая. Шо сёзлени де айтып, уьчюнчю керен де дуа эте. ⁴⁵Сонг Иса, якъчыларыны янына гелип, олагъа булай дей:

– Сиз гьали де ятып юхлап рагьатланамысыз? Муна, болжал ювукълашды. Мен, Инсанны Уланы, гюнагьлыланы къолуна бериле тураман. ⁴⁶Туругъуз, гетейик! Муна, гьали Магъа хыянатлыкъ этеген адам да ювукълашып геле.

Исаны тутулуву

⁴⁷Иса сёйлеп турагъанда, он эки якъчысыны бириси болгъан Ягьуда геле. Ону булан бирче баш дин къуллукъчулар ва халкъны тамазалары йиберген бир хыйлы адамлар гелелер. Олар къылычлары ва таякълары булан савутлангъан. ⁴⁸Исагъа хыянатлыкъ этеген Ягьуда олар булан:

– Мен Оьзюн оьбежек Адам Исадыр. Ону тутарсыз, – деп алданокъ сёйлешген болгъан. ⁴⁹Шоссагьат о Исагъа ювукълашып:

– Салам, Устаз, – деп, Ону оьбе.

⁵⁰– Ювугъум, этмеге деп гелген затынгны эт! – дей Иса огъар.

Шо заман Исаны туталар. ⁵¹Шонда Иса булан болгъанлардан бири, къылычын сувуруп, уруп дин къуллукъчуланы башчысыны къулуну къулагъын гесип тюшюре. ⁵²Иса огъар:

– Къылычынгны къайтарып къынына сукъ! Къолуна къылыч алгъанлар къылычдан оьлюп де гетежеклер. ⁵³Яда Мен Атамдан кёмек тилеп болмас деп, тилесем, шоссагьат О Магъа он эки мингден де артыкъ малайиклер йиберип гелмес деп ойлашамысан? ⁵⁴Булай болмагъа герек деп билдиреген Сыйлы Язывлардагъы затлар о заман нечик яшавгъа чыгъажакъ дагъы? – дей.

⁵⁵Сонг Иса халкъгъа:

– Мени тутмакъ учун, сиз, бир жинаятчыны тутагъанда йимик, къылычлар да, таякълар да булан чыкъгъансыз! Сизге Аллагьны каламын англата туруп, Мен чи гьар гюн ибадатханада олтуруп бола эдим. О заман Мени тутмадыгъыз. ⁵⁶Амма бу затлар барысы да пайхаммарланы язывларында айтылгъан кюйде яшавгъа чыкъмагъа тарыкъ, – дей. Шо заман бары да якъчылары Ону къоюп къачалар.

Иса ягьудилени оьр мажлисини алдында

⁵⁷Исаны тутгъанлар Ону дин къуллукъчуланы башчысы Кайафаны янына элтелер. Онда дин алимлер булан тамазалар да жыйылгъан болгъанлар. ⁵⁸Петер буса дин къуллукъчуланы башчысыны абзарына ерли, арекден туруп, Исаны арты булан юрюй. Ичине гирген сонг, муну ахыры не болажагъын гёрмек учун, къаравулланы арасына гирип олтура.

⁵⁹Баш дин къуллукъчулар ва бютюн ягьудилени оьр мажлиси буса, Исаны оьлтюрмек учун, Огъар къаршы ялгъан шагьатлар ахтарып айланалар. ⁶⁰Кёплер ялгъан шагьатлыкъ этсе де, Ону айыбын тапмайлар. Ахырда да эки ялгъан шагьат гелип, булай дей:

⁶¹– Бу Адам: «Мен Аллагьны ибадатханасын дагъытып, уьч гюнден къайтарып къуруп боламан», – дей эди.

⁶²Дин къуллукъчуланы башчысы туруп, Исагъа:

– Неге бир жавап да бермейсен? Буланы Сагъа айтагъанларына къаршы айтмагъа затынг ёкъму? – дей. ⁶³Амма Иса сёйлемей. Шо заман дин къуллукъчуланы башчысы Огъар:

– Герти Аллагьны атын тутуп ант эт. Айт бизге: Аллагьны Уланы, Месигь Сенмисен? – деп сорай.

⁶⁴Иса огъар булай жавап бере:

– Оьзюнг айтып бердинг чи. Ондан къайры да айтайым сизге: энниден сонг Инсанны Уланын бары да затгъа гючю етеген Аллагьны онг ягъында олтуруп, кёкню булутларыны уьстюнде гелегенин гёрежексиз.

⁶⁵Шо заман дин къуллукъчуланы башчысы, уьст опуракъларын йыртып йиберип:

– Бу Аллагьгъа къаршы капир затланы сёйлей! Бизге дагъы шагьатлар негер тарыкъдыр? Муна гьали эшитдигиз чи сиз Муну Аллагьгъа къаршы капир затланы сёйлейгенин! ⁶⁶Сиз нечик ойлашасыз? – деп къычыра.

– Гюнагьлы. Оьлтюрюлме герек, – деп жавап берелер олар.

⁶⁷Шо заман олар Исаны бетине тюкюрелер, юмурукъгъа туталар, башгъалары да Ону яякъларын къыздыралар. Огъар:

⁶⁸– Гьей Месигь, пайхаммар бусанг, Сагъа ургъан ким экенни бизге айтып бер, къарайыкъ, – дейлер.

Петер инкар эте

⁶⁹Петер буса къырда абзарда олтуруп тура болгъан. Бир къуллукъчу къыз ону янына гелип:

– Сен де галилеялы Иса булан бирче эдинг, – дей.

⁷⁰Амма Петер:

– Сен не айтагъанынгны билмеймен, – деп, барыны да алдында о айтгъан затны инкар эте. ⁷¹Къапудан къыргъа чыгъагъанда, ону башгъа бир къуллукъчу къыз гёрюп, ондагъылагъа:

– Назаретли Иса булан бу адам да бар эди, – дей.

⁷²– О Адамны мен танымайман! – деп, ант да этип, Петер бирдагъы керен инкар эте. ⁷³Бираздан сонг онда токътагъанлар гелип Петерге:

– Гертилей де, сен де оланы бирисен чи, неге тюгюл сёйлейген кююнг билдирип къоя, – дей.

⁷⁴Петер буса:

– О Адамны мен танымайман! – деп, ант этмеге башлай. Шоссагьат хораз къычырып йибере. ⁷⁵Петер: «Хораз къычыргъынча, сен Мени уьч керен инкар этежексен», – деп Иса айтгъан сёзлени эсине гелтире. Къыргъа чыгъып, гьынкъ этип йыламагъа башлай.

¹Эртен болгъанда, бары да баш дин къуллукъчулар ва халкъны тамазалары жыйылып, Исаны нечик оьлтюрмеге болагъанны арагъа салып ойлашалар. ²Байлап, элтип Ону Пилат деген гьакимге тапшуралар.

Ягьуданы гьёкюнчю ва оьлюмю

³Шо заман Огъар хыянатлыкъ этген Ягьуда, Исагъа оьлюм дуван этилгенин билгенде, гьёкюнюп, оьзю алгъан отуз гюмюш акъчаны къайтарып баш дин къуллукъчулагъа ва тамазалагъа бере. ⁴Ягьуда:

– Мен гюнагьсыз гишиге хыянатлыкъ этип, гюнагь иш этгенмен, – дей.

Олар да огъар:

– О бизге не аварадыр? О сени ишинг, – дей. ⁵Ягьуда гюмюшлени ибадатхананы ичине ташлап чыгъа, сонг барып асылып оьле.

⁶Баш дин къуллукъчулар, гюмюшлени алып:

– Оьлтюрювге себеп болгъан бу акъчаны ибадатхананы хазнасына салма ярамас, – дей.

⁷Оьз арасында сёйлешип, шо акъчагъа оьлген ятланы гёммеге къабурлар этмек учун, бир савут саба этеген адамдан сатып топуракъ алалар. ⁸Шону учун бу топуракъгъа бугюнлеге ерли де «Къан Топурагъы» деп айтыла. ^9-10О заман Еремия пайхаммардан таба: «Олар Исрайылны халкъы Огъар токъташдыргъан багьаны, отуз гюмюш акъчаны, алгъанлар ва, магъа Раббибиз айтгъаны йимик, оланы савут саба этеген адамны топурагъы учун бергенлер», – деп айтылгъан сёзлер яшавгъа чыкъгъан.

Иса Пилатны алдында

¹¹Иса Пилат гьакимни алдында токътай. Пилат Огъар:

– Сен ягьудилени пачасымысан? – деп сорай.

– Оьзюнг айтып бердинг чи! – деп жавап бере Иса огъар.

¹²Баш дин къуллукъчулар ва тамазалар айыплайгъан заманда, Иса бир жавап да бермей. ¹³Шонда Пилат Огъар:

– Сагъа къаршы нечакъы шагьат барны эшитемисен? – деп сорай.

¹⁴Иса ону бир сёзюне де жавап бермей. Гьаким буса бек тамашалыкъ этип къала.

Оьлюм дуван

¹⁵Гьакимни тутулуп туснакъ этилгенлени бирисин ягьуди Пасха байрамда халкъны тилевюне гёре азат этеген адаты болгъан. ¹⁶Шо гюнлерде Барабба деген тутулгъан бир белгили жинаятчы адам болгъан. ¹⁷Халкъ жыйылгъан заманда, Пилат:

– Кимни чыгъаргъанымны сюесиз: Бараббанымы яда Месигь деп айтылагъан Исанымы? – деп сорай. ¹⁸Неге тюгюл де, Пилат ягьудилени башчылары Исаны гюллемекликден тутдургъанын биле болгъан.

¹⁹Пилат дуванханада олтуруп турагъанда, къатыны огъар:

– О Муъмин Адамгъа бир зат да этме! Неге тюгюл де, бу гече тюшюмде О Адам саялы мен бек азап чекдим, – деп хабар йибере.

²⁰Амма баш дин къуллукъчулар ва тамазалар, адамлар Бараббаны чыгъармакъны, Исаны буса оьлтюрмекни тилесин деп, оланы мюкюр этелер. ²¹Шо заман Пилат халкъгъа: Экевюню де къайсын чыгъаргъанымны сюесиз? – деп сорай.

– Бараббаны, – деп жавап берелер олар.

²²– Олай буса, Месигь деп айтылагъан Исагъа мен не этейим дагъы? – деп сорай Пилат.

Барысы да бирче огъар:

– Хачгъа ил! – дейлер.

²³– Бу не яманлыкъ этген? – деп сорай о.

– Ону хачгъа ил! – деп дагъы да бек къычыралар олар.

²⁴Пилат гьеч затны этип болмайгъанын ва къазапланыв гючленегенни гёргенде, сув гелтиртип:

– Бу Адамны къаны учун мени гюнагьым ёкъ. Муну оьлюмюне сиз оьзюгюз жаваплысыз! – деп, халкъны алдында къолларын жува.

²⁵Бютюн халкъ:

– Ону оьлюмю учун тёгюлген къан оьзюбюзню ва яшларыбызны уьстюнде къалсын! – деп жавап бере.

²⁶Шо заман о Бараббаны чыгъара. Исаны буса, къамучу булан тюйдюрген сонг, хачгъа илмек учун, асгерлени къолуна бере.

Асгерлер Исаны хорлай

²⁷Сонг гьакимни асгерлери, Исаны бекликге элтип, оьзлени асгер бёлюгюн жыялар. ²⁸Исаны чечиндирип, олар ону уьстюне бир авур къызыл аба гийдирелер. ²⁹Тегенекден таж да эшип, Ону башына салалар, онг къолуна бир таякъ да тутдуралар. Ону алдында тизден чёгюп:

– Яшасын ягьудилени пачасы! – деп, Ону мысгъылламагъа башлайлар. ³⁰Огъар тюкюрелер, башына таякъ булан уралар. ³¹Ону мысгъыллап ялкъгъан сонг, авур къызыл абаны уьстюнден чечип алалар. Къайтара оьзюню опуракъларын гийдирип, хачгъа илмеге алып гетелер.

Исаны хачгъа илелер

³²Къыргъа чыгъагъанда, олар киринейли Симон деген биревге къаршы болалар. Исаны илежек хачны гётерип юрюмеге ону борчлу этелер. ³³Голгота, демек «Такъаны ери» деп айтылагъан ерге гелгенде, ³⁴ичмек учун Исагъа оьт къошулуп ярашдырылгъан чагъыр берелер. Иса, ону уртлап къарап, ичме сюймей.

³⁵Асгерлер Исаны хачгъа илген сонг, чёп салып, Ону опуракъларын пайлап алалар. ³⁶Онда олтуруп, Огъар къаравул этелер. ³⁷Ону уьстюне: «Ягьудилени пачасы Иса», – деп язып, айыбын гёрсетеген такъта салалар. ³⁸Ону булан бирге, бирин онг ягъында, биревюн де сол ягъында, эки талавурчуну да хачгъа илелер.

³⁹Ондан оьтегенлер, башларын чайкъай туруп, Огъар:

⁴⁰– Гьы, Сен чи, ибадатхананы дагъытып, уьч гюнден ону къайтарып къурагъан Адам эдинг! Энни Оьзюнгню къутгъар! Аллагьны Уланы бусанг, илинген хачынгдан тюш гьали! – деп мысгъыллап сёйлейлер.

⁴¹Баш дин къуллукъчулар, дин алимлер ва тамазалар булан бирге, Ону мысгъыллай туруп, булай сёйлейлер:

⁴²– Бу башгъаланы къутгъара эди, Оьзюн буса къутгъарып болмай! Бу Исрайылны пачасы чы! Гьали хачдан тюшсюн, шо заман биз де Огъар иман саларбыз! ⁴³О Аллагьгъа аркъа таяй эди. Эгер Аллагь Муну сюе буса, энни къутгъарсын дагъы. О: «Мен Аллагьны Уланыман», – дей эди чи. ⁴⁴Иса булан бирче хачгъа илинген талавурчулар да Огъар мысгъыл сёзлер айталар.

Исаны оьлюмю

⁴⁵Тюшде сагьат он экиден уьчге ерли бютюн уьлкени къарангылыкъ къуршай. Шо къарангылыкъ сагьат уьчге ерли таймай тура. ⁴⁶Сагьат уьчлер вакътиде Иса гючлю тавуш булан:

– Эли, Эли, лама сабакътаны? Демек, «Аллагьым, Аллагьым! Мени не саялы ташлап къойдунг?» – деп къычыра.

⁴⁷Онда болгъанлардан бирлери муну эшитгенде:

– О Илиясны чакъыра, – дей.

⁴⁸Оланы бири шоссагьат чабып барып чюпюрек гелтире. Ону ачыгъан чагъыргъа чомуп, таякъны башына да илип, Исагъа авзун бавукъ этмеге узата. ⁴⁹Бирлери буса:

– Къой! Къарайыкъ, Ону къутгъармагъа Илияс гелерми экен? – дей.

⁵⁰Иса, гючлю аваз булан дагъы да къычырып, жан бере. ⁵¹Шо мюгьлетде ибадатханадагъы перде, уьстден тюпге ерли ярылып, эки бёлюне, ер тербене, ярлар ярыла. ⁵²Къабурлар ачыла, Аллагьны хыйлы оьлген адамлары тириле. ⁵³Олар, къабурларындан чыгъып, Иса тирилгенден сонг, сыйлы шагьаргъа27:53 Сыйлы шагьар – демек, Ерусалим. гирип, бир хыйлы адамлагъа гёрюнелер.

⁵⁴Юз асгерни башчысы ва ону булан бирче Исагъа къаравул этегенлер ер тербенгенин ва болуп турагъан бары да бу гьарасатны гёрюп, бек къоркъуп:

– Гертилей де, О Аллагьны Уланы болгъан, – дейлер.

⁵⁵Онда Исагъа къуллукъ эте туруп Галилеядан Ону булан гелген бир кёп къатынгишилер де болалар. Олар бу гьарасатгъа арекден къарап туралар. ⁵⁶Оланы арасында Маждаллы Мариям, Якъуб булан Юсупну анасы Мариям ва Зеведейни уланларыны анасы бола.

Исаны гёмюв

⁵⁷Ахшам болгъанда, Исаны якъчысы болуп тургъан ариматеялы Юсуп деген бир бай гиши геле. ⁵⁸Пилатны янына барып, о Исаны сюегин бермекни тилей. Шонда Пилат огъар сюекни бермеге буйрукъ эте. ⁵⁹Сюекни алып, Юсуп Ону таза кетен гебинге чырмай. ⁶⁰Ону ярны ойдуруп оьзю этдирген янгы къабургъа сала. Къабурну алдына бир уллу таш да къаплап гете. ⁶¹Онда Маждаллы Мариям булан бириси Мариям да къабурну къаршысында олтуруп бола.

Къабурну къаравуллары

⁶²Артындагъы гюн, сонгугюн, баш дин къуллукъчулар ва фарисейлер, Пилатны янына жыйылып, булай дей:

⁶³– Гьакимибиз! Шо ялгъанчы сав заманында: «Уьч гюнден сонг Мен тирилежекмен», – деп айтгъаны эсибизге тюшюп гетди. ⁶⁴Шо саялы уьчюнчю гюнге ерли къабурну сакъламагъа буйрукъ бер. Ёгъесе, якъчылары, гече гелип, Ону урлап гетежеклер. Сонг халкъгъа: «Оьлюмден тирилди», – деп хабар салажакълар. Шо заман бу ахырынчы ялгъан башлапгъысындан да яман болажакъ.

⁶⁵Пилат олагъа:

– Муна сизге къаравуллар. Барып, тийишли гёрген кююгюзде оьзюгюз къаравул этигиз, – дей. ⁶⁶Олар барып къабурну янына къаравуллар салып, ташны уьстюне мюгьюр де басалар.

Исаны тириливю

¹Сонгугюн оьтюп, къаттыгюнню танг вакътисинде, Маждаллы Мариям булан бириси Мариям къабургъа къарамагъа баралар. ²Бирден бир уллу ер тербенив болуп гете. Раббибиз йиберген малайик, кёкден тюшюп, къабурну алдындагъы ташны да авдарып, ону уьстюнде олтуруп токътай. ³Малайикни гёрюнюшю яшмын йимик, гийими буса къар йимик акъ бола. ⁴Къаравуллар, ондан бек къоркъуп, къартылламагъа башлайлар ва оьлю гьаллы болалар.

⁵Малайик къатынлагъа булай дей:

– Къоркъмагъыз! Сиз хачгъа илинген Исаны излейгенигизни билемен. ⁶О мунда тюгюл. Оьзю де айтгъаны йимик, О тирилди. Ювукъ гелигиз. Къарагъыз: О мунда ятгъан эди. ⁷Тез барып, Ону якъчыларына: «Иса оьлюмден тирилген, сизден алда Галилеягъа барып туражакъ, Ону онда гёрежексиз», – деп айтыгъыз. Муна, гьали мен сизге айтдым.

⁸Къатынлар, къоркъув ва уллу сююнч булан алгъасап къабурдан гетип, Исаны якъчыларына хабар бермеге чабалар. ⁹Бирден олагъа Иса къаршылашып къала! О якъчыларына:

– Салам сизге! – дей. Олар да ювугъуна барып, Исаны алдында ерге къапланып, Ону аякъларын къучакълайлар ва Огъар сужда этелер. ¹⁰Шо заман Иса олагъа:

– Къоркъмагъыз! Барып иман къардашларыма билдиригиз, Галилеягъа гелсинлер, олар Мени онда гёрежеклер, – дей.

Къаравулланы билдиривю

¹¹Къатынлар гетгенде, къаравулланы бирлери шагьаргъа барып, бары да болгъан затны баш дин къуллукъчулагъа билдирелер. ¹²Олар да тамазалар булан бирче жыйылып, бир бири булан сёйлешген сонг, асгерлеге кёп акъча да берип, ¹³булай дейлер:

– Сиз: «Биз юхлайгъанда, гече якъчылары гелип, Ону сюегин урлап гетгенлер», – деп айтып къоярсыз. ¹⁴Эгер муну гьакъындагъы хабар гьакимге етишсе, биз ону инандырарбыз, сизге де гьеч зат болмажакъ. ¹⁵Акъчаны да алып, олар оьзлеге айтгъан кюйде этелер. Бу хабар бугюнге ерли ягьудилени арасында шо кюйде такрарланып тура.

Иса якъчыларына этген буйрукъ

¹⁶Он бир де якъчысы буса Галилеягъа, Иса айтгъан тавгъа, гете. ¹⁷Исаны гёрген заманда, Огъар сужда этелер, бирлери буса шеклик этелер. ¹⁸Иса да, олагъа ювукъ барып, булай дей:

– Кёкде ва дюньяда бютюн гьакимлик Магъа берилген. ¹⁹Шолайлыкъда, барыгъыз, бары да халкъланы Мени якъчыларым этигиз. Атаны, Уланны ва Аллагьны Ругьуну да аты булан оланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшуругъуз. ²⁰Оланы Мен сизге буюргъан бары да затны юрютмеге уьйретигиз. Мен де ахыр замангъа ерли даим сизин булан болажакъман.