Rútã
Ádá ãpá ká ádá wárãgã yăkã
Wárãgã yăkã nëë, ă lëmë ádá nî ãpá ká ádá kũḷúbũtũ ká bẽdé éndé ë dírí nî Rútă, ëté ẽshẽ ká yõmó mömö Mõwáꞌbã, kójó ärä Ĩzrãyélẽ nî gĩ. Slãgã ndäkpá ë ëshé kõkõ ärä Ĩzrãyélẽ nî gĩ lülũ ëshé mbẽré Bétlẽmẽ, äŋá änjã äpá Mõwáꞌbã, ká ádá góvó gõgõ ë ꞌdéé, kĩjí kãpá áyä ïgï ã kã. Ĩshíí ꞌbälã ẽshẽ kõkõ ärä kõtó ŋgãŋgá nî õjõ ĩjĩ Rútă. Ĩshíí ẽshẽ bïyí ë ŋgá kã nëë, yõmó mömö nî öjó ïlí tírí ïshí, ĩshíí äꞌbã tá yãŋgá ëpë ïgï ꞌdéé, dírí nî Nãwúmĩ kã. Ĩshíí ká úgú ë ꞌdéé, Nãwúmĩ kĩŋí ádá gïpĩ ärä nẽ dõjõ ãpá Bétlẽmẽ ã kã nëë, Rútã ḷŏŋgö jũjũ nẽ, níí ëpë ïgï lüwũ öjó ká Nãwúmĭ, ká ádá ĩyí ãpá ká Mbájá ká Nãwúmĩ níí, ãꞌdá ãpá ká Mbájá ärä nẽ ĩshí. Ĩshíí kpíí ꞌdéé, ïgï kräyá käpá Bétlẽmẽ ĩshíí ꞌdéé, bẽdé ũŋgú ë kãzá áyä ïgï ní kã nëë, Mbájá ãḷã shẽshẽ lépẽ bẽdé gõzõ újũ ë bẽbé éyé dírí nî Bõwázã níí rõꞌbõ Rútă, ĩshíí níí ĕgbë ká Nãwúmĩ. Ĩshíí ꞌbälã ẽshẽ ká kõtó ílĩ kõtó kóshó ká Bõwázã ꞌdéé, ëté nî lĩtí tẽté ká Rútã kã nëë, ëté nî góvó ŋgérë Dévĩdĭ.
Kũḷúbũtũ ká Rútã yăkã nëë, ílĩ ëyí ãꞌdã Mbájá ă ndĩyí ãpá ká ndäkpá ë tírí ꞌdéé, ïgï kä jũjũ bũbũ ã kã, ĩshíí ă ndüwü glözö ũŋgú bï ïgï, ká ádá ë ꞌdéé, kïyí äpá ká ádá í ŋgá áyä nẽ kïshí ã kã, ĩshíí ä ndäꞌdá äpá ká ndäkpá áyä nî.
1Ŋgásá ïrí
1Sãrã ŋgêtâ ká úgú ë yõmó grötó ádá1:1 Yõmó grötó ádá: Ïgï yõmó grötó ádá yăkã nëë, ïgï äzá äyá yõmó grötó ádá ë kájâ kã ní, ĩshíí nëë, ïgï nî ndäkpá ë ꞌdéé, kä lätã ká ádá ärä Ĩzrãyélẽ nî gĩ kã. nî gĩ käꞌdá shẽŋgẽ käpá mömö Ĩzrãyélẽ nî kã nëë, gõgõ ĩjí ká úgú nî, ĩshíí bẽdé újũ ë ẽshẽ ká yõmó mbẽré Bétlẽmẽ ꞌdéé, kă dãꞌbã úgú ë Jũdéyã kã, ëté ĩshíí ĩyí ömö nẽ, ĩshíí rŏmó kõtó ŋgãŋgá í ŋgá áyä nẽ äŋá änjã ká ádá gäshá gãã äꞌbã bẽdé úgú ë dírí ëyí Mõwáꞌbã. 2Ĩshíí újũ yãŋgâ nëë, dírí nî Ãlmélẽkẽ ẽné ĩyí ömö nẽ Nãwúmĩ1:2 Nãwúmĩ: Ká lëmë Íbrũ nëë, ílĩ ëyí ãꞌdã gúyú ũŋgú. ãcá õgbó ká rŏmó kõtó ŋgãŋgá í ŋgá áyä nẽ Mãlónŏ, ĩshíí Kĩlónŏ, ïgï ëshé ká dãꞌbã úlú ärä yõmó Ẽfrátã ꞌdéé, kă mbẽré Bétlẽmẽ ã kã. Ĩshíí öjó lëtẽ änjã äshá gãã äꞌbã mömö Mõwáꞌbã.
3Ká löwó ë ꞌdéé, käpá yõ kã nëë, ïrí õjõ ẽné Ãlmélẽkẽ, ĩshíí ãꞌbã Nãwúmĩ ká rŏmó kõtó ŋgãŋgá í ŋgá áyä nẽ. 4Kõtó ŋgãŋgá nî öjó röꞌbõ lũkpú ëshé Mõwáꞌbã yõ, ïgï kõtó lũkpú yãŋgâ gĩ nëë, Órpã ĩshíí Rútă. Ká löwó ë käḷã ũŋgú ãyá kpú ríní käꞌbã yõ kïshí nëë, 5Mãlónõ ĩshíí Kĩlónõ öjó ïlí äpá õgõ bẽbé ëpë ïgï ïshí. Bïyí ëyí nëë, Nãwúmĩ õjõ ãꞌdá kínärä nẽ bïyí ïrí bẽbé ömö nẽ, ĩshíí rŏmó kõtó í ŋgãŋgá ŋgá áyä nẽ.
Nãwúmĩ ă yïpï ärä nẽ ãnjã Bétlẽmẽ ká Rútã
6Nãwúmĩ ãtá Mõwáꞌbã yõ ĩshíí õgó ãꞌdã, Mbájá Bẽbé ärä ïgï1:6 Mbájá Bẽbé ärä ïgï: Yáwẽ nî dírí Mbájá ká lëmë Íbrũ. Ĩshíí ägá Gbäyä gĩ nëë, mă yädä Yáwẽ mãpá ká Mbájá Bẽbé ärä ägâ. ãná ndäkpá ŋgá áyä nẽ ĩshíí, üfũ nõshó gõzõ ãtâ. Ãtâsh yää, Nãwúmĩ ãŋã rãshá löwó ká rŏmó lũkpú bïyí kõtó ŋgãŋgá í ŋgá áyä nẽ, ká ádá klüwũ gänjã Bétlẽmẽ yõ. 7Ëté ĩshíí lũkpú bïyí kõtó ŋgãŋgá ŋgá áyä nẽ, äŋá ëshé dĩ úgú ë ꞌdéé, käꞌdá dĩ gäshá nî käꞌbã ẽꞌdẽ ã kã, ĩshíí öjó ïjĩ ĩyí gbõḷõ ë ꞌdéé, kãŋã mömö Jũdéyã kã.
8Nãwúmĩ õjõ lĕmë bï ïgï ãꞌdã, “Yää Rútã ĩshíí Órpã mípĩ ärä ïgí mánjã mömö ká yãŋgá ïgí gĩ. Mä yöwö méshë ká Mbájá Bẽbé ärä mâ níí, ãḷã lõmó áyä nẽ bï ïgí tá ãyá ë máḷã bï römó ïgí gĩ ꞌdéé, kïlí këshé áyä ïgí ã kã, õgbó ká lõmó ë ꞌdéé, máḷã bï ámä kã. 9Mä yöwö méshë ká Mbájá Bẽbé ärä mâ níí, ŭwü glözö ŋgãŋgá bï därä ïgí tírí rŏmó ã kã.”
Ĩshíí õjõ ũꞌbũ sásá ãpá ḷẽké ïgï, ĩshíí ëndẽ göró ká gõró lëmë ëpë ïgï, 10ĩshíí äꞌdã, “Bă ꞌdĩ, ägá mă ndãnjã tá ká ŋgá úmü mãŋá mömö ká lõmó î gĩ.”
11Ĩshíí nëë, Nãwúmĩ ĭpï ãꞌdã, “Mípĩ ärä ïgí mánjã mömö yää kõtó lũkpú ámâ. Mă ndãnjã ꞌdë ká ŋgá ïgî, ká gïŋí ë ŋgá ïgí nëë, mä ndãkã ráŋã slãgã kõtó ŋgãŋgá ë nẽ níí ïjĩ ïgî? 12Mípĩ ärä ïgí mánjã mömõ yää, kõtó lũkpú ámâ, ká ádá mrógö mïshí, ĩshíí úgú ãzá ámá ká ádá gïjĩ bẽdé újũ ë tówó ní. Kpíí ꞌdéé, bẽdé újũ ë ĩjĩ ámä kájâ, ĩshíí mãkã slãgã kõtó ŋgãŋgá ë ká ŋgá ëté yää, 13má ndãmã ïgï ĩgí ká úgú ë kä ndlänjã nî kã? Slãgã ŋgãŋgá ë ä yïjĩ ïgí ꞌdĩ? Bă ꞌdĩ yää kõtó ámä. Ëté ádá yãŋgâ õwõ ámä õtõ ká ë ŋgá ïgí ĩshí. Ká ádá Mbájá Bẽbé ärä mâ, ĩshí ḷẽké nẽ ẽshẽ mâ ĩshí.”
14Ĩshíí öjó ëndẽ göró äpá ká ádá yăkã tá tówó. Ĩshíí Órpã õjõ ũjũ Nãwúmĩ ĩshíí ãꞌdã, áꞌdá ẽꞌdẽ gózõ. Ĩshíí Rútã ë ŋgá ëpẽ lãná ãꞌbã tá õgõ Nãwúmĭ.
15Nãwúmĩ ãꞌdã, “Ókö ꞌdé, bẽyẽ î ă yïpï ärä nẽ, ãnjã ká lõmó nẽ gĩ ká mbájá ärä nẽ gĩ nëë, mánjã ká ŋgá ëtê.”
16Ĩshíí nëë, Rútã ãꞌdã, “Áꞌbä grïndí ámä níí máꞌbä úmü, wãlã mípï ärä mâ méshë õgõ î ãꞌdá. Ägá mă ndãnjã ká ŋgá úmü mãŋá dë ká yãnjã ẽꞌdẽ ã kã ĩshíí, mă ndãshá ká ŋgá úmü mãꞌbã tá dĩ úgú ꞌbälã. Ndäkpá í ŋgá áyä ĩ ä ndäꞌdá ndäkpá ámâ, ĩshíí Mbájá ärä î ă ndãꞌdá Mbájá ärä ámâ. 17Mä ndĩlĩ máꞌbä tá dë ꞌdéé, ká ndĩlĩ káꞌbã ẽꞌdẽ ã kã, ĩshíí ä ndïꞌdĩ ámä äꞌbã tá gbõgbõ ärä î. Tá ïrí ká ndõŋó kõkõ ärä ägá ká ŋgá úmü. Ká ádá Mbájá Bẽbé ärä ägá ă ndrõtó ádá ãpá ámá ꞌdéé, máŋä méshë áyä ĩ mïshí yä.” 18Ká löwó ë Nãwúmĩ kõkõ Rútã kḷŏŋgö jũjũ nẽ ká ádá ë níí ëpë ïgï känjã ká ŋgá ëpẽ ĩshí ã kã nëë, ãꞌbã grïndí ëté ãꞌdá ĩshí.
19Ĩshíí öjó löwó yöö ĩshíí, úgú ë räyá äpá Bétlẽmẽ. Ká löwó ë käpá ílĩ mbẽré nî kã nëë, ndäkpá nî tírí äŋá ká gökõ äpá áyä ïgï, ĩshíí ãkpã lũkpú nî õjõ ũjú ämá kpóó ãtâ, ĩshíí äꞌdã, “Dú ë kã tämá Nãwúmĩ kákã?”
20Nãwúmĩ lĕmë bï ïgï ãꞌdã, “Máꞌbã gädã Nãwúmĩ mápá ámá tówó ãꞌdá, mádã mápá ámä nî Máră,1:20 Márá: Ílĩ ëyí ãꞌdã dánã ũŋgú. ká ádá Mbájá ꞌdéé, Kõnjó kõtõ ká ũŋgú nî gĩ tírí ĩshí ã kã, káḷã áshá í ŋgá ámá níí, ãꞌdá dánã nî ãtâ ŋgâ. 21Máŋä méshë dĩ úgú â ká yõmó mömö í ŋgá ámâ, ĩshíí nëë, Mbájá Bẽbé ärä ägá lŭwü ámä õjõ ẽꞌdẽ kínärä mâ. Ãtâsh yää, má ndădä Nãwúmĩ mápá ámá ká ádá ŋgã? ꞌDéé Mbájá Bẽbé ärä ägá ꞌdéé, Kõnjó kõtõ ká ũŋgú nî gĩ tírí ĩshí ã kã, kĭpï õgõ nẽ kãpá ámá ĩshíí ꞌdéé, kŭwü glĩmí dãꞌbã bï ámä ĩshí ã kã?”
22Ãtâsh yää, Nãwúmĩ lŭwü ãnjã Bétlẽmẽ ká Rútã ꞌdéé, kẽshẽ ká yõmó Mõwáꞌbã nî kã. Räyá yõ ká úgú ë ꞌdéé, ndäkpá nî kä yöcõ lãgá grötó shẽyírĩ nî kã.
2Rútã ländá ká Bõwázã
1Ãꞌdá ẽꞌdẽ bẽdé újũ ë ẽshẽ dãꞌbã õgõ Ãlmélẽkẽ römó Nãwúmĩ dírí nî Bõwáză. Ëté nî bẽbé éyé ĩshíí ndäkpá nî tírí ä yögó ádá áyä nî.
2Ká bẽdé ájã ë nëë, Rútã lĕmë bï Nãwúmĩ ãꞌdã, “Áꞌbä ámä níí mánjä mébë bïyí shẽyírĩ ꞌdĩ. Mónõ bẽdé ndákpã ë ă ndõkõ ãŋã mümü mâ ĩshíí ă ndãꞌbã ámä níí, mébë bïyí shẽyírĩ mótö ílĩ glãwã í ŋgá áyä nẽ.”
Nãwúmĩ õjõ lĕmë bï ëté ãꞌdã, “Ánjä yää Rútã.” 3Ĩshíí Rútã õjõ ãnjã ĩshíí ĕndë gëbẽ bïyí shẽyírĩ nî õtõ óŋgõ ärä yõmó grötó ëyî. Kă ndõkõ ärä nẽ nëë, ëpẽ ă ílĩ glãwã ká Bõwázã ꞌdéé, ëté kẽshẽ ká dãꞌbã úlú ärä Ãlmélẽkẽ ã kã.
4Tá gãã ãtâ ẽshẽ bïyí ë ŋgâ nëë, Bõwázã õjõ ẽshẽ Bétlẽmẽ, ĩshíí ũjũ yõmó nẽté nî ãꞌdã, “Mbájá Bẽbé ärä ägá ãná ïgî.”
Ĩshíí öjó ïpĩ äpá õgõ ëyí bï ëté äꞌdã, “Mbájá Bẽbé ärä ägá ãná mëŋgá úmü tánẽ.”
5Bõwázã õjõ ũjũ újũ í ꞌdéé, kă yõkõ kãpá õgõ yõmó gäḷã nẽté í ŋgá áyä nẽ kã ãꞌdã, “Ë kã gẽsẽ éndé ë ꞌdë kákãsh?”
6Ĩshíí bẽbé gökõ ãpá õgõ yõmó nẽté nî ĭpï ãpá õgõ ëyí bï ëté ãꞌdã, “Ë ŋgâ nî gẽsẽ éndé í ꞌdéé, Nãwúmĩ kẽné ëté kẽshẽ mömö Mõwáꞌbã kã. 7Õjõ ĩshíí lĕmë bï ámä ãꞌdã, máḷä lõmó ámá níí máꞌbä ëpẽ níí ëpẽ ẽbẽ bïyí shẽyírĩ nî õtõ óŋgõ ärä yõmó grötó ëyî. Ókö ꞌdéé, kãŋã kãnjã ílĩ glãwã nî yõ ꞌdéé, kãꞌdã dĩ gäḷã nẽté nî ẽshẽ ŋírí ká nẽnẽ kĩḷĩkõnjó ĩgí ꞌbákétâ kã. Ĩshíí nëë, ũsú ärä nẽ tá gãã ãtâ, ãpá ũmbũ lïlí nî.”
8Ãtâsh yää Bõwázã lĕmë bï Rútã ãꞌdã, “Ágá mbímbí î gõzõ ápá ká ádá í ŋgá ámá yää lĩtí ámä, áꞌbä gänjã gëbẽ bïyí shẽyírĩ áŋä ílĩ glãwã ká bẽdé ndákpã ë ãꞌdá, máꞌdá tá dĩ úgú â ká kõtó lũkpú yõmó gäḷã nẽté tẽꞌbé í ŋgá ámâ. 9Áꞌbä gëbẽ bïyí shẽyírĩ nî ótö dĩ ë ꞌdéé, ŋgãŋgá nî kä rötó shẽyírĩ nî kötó ẽꞌdẽ ã kã ãꞌdá, ĩshíí nëë, ébë bïyí ëyí ótö óŋgõ ärä kõtó lũkpú nî. Mlémë bï ŋgãŋgá nî níí, äꞌbã gätã gbõgbõ î ãꞌdá. Ĩshíí ꞌdéé, gõgõ ũyũ káḷã úmü yää, ánjä níí ómö ũyũ í ꞌdéé, ŋgãŋgá nî kägá käꞌbã ílĩ kärá nî gĩ kã.”
10Rútã õjõ ũsú ḷũŋgũ nẽ ãꞌbã dĩ mümü Bõwáză, ĩshíí lĕmë bï ëté ãꞌdã, “Ë kã ámä jájá jũjũ gãdã nëë, á ndõkõ ãŋã mümü mâ ãtâ ká ádá ŋgã?”
11Bõwázã ĭpï ãꞌdã, “Ũŋgú í ꞌdéé, káḷä bï Nãwúmĩ ká bïyí ïrí bẽbé ömö î ꞌdéé, káꞌbä bẽbé î ká yãŋgá î, ãcá õgbó ká dë käkã úmü käꞌbã ẽꞌdẽ ã kã ãꞌdá, ĩshíí ꞌdéé, kójö níí máshá ká ndäkpá ë ꞌdéé, máshá ká ŋgá ïgï ká ájã ꞌbälã ꞌdĩ kã nëë, lëmẽ ádá ëyí tírí bï ámä ïshí. 12Mä yöwö lõmó méshë ká Mbájá Bẽbé ärä ägâ, Mbájá ärä Ĩzrãyélẽ nî gĩ ꞌdéé, kójö ápá ũmbũ ärä nî ꞌbákétâ kã níí, ĕgbë áyä ĩ, ĩshíí níí õvó ádá glözö ũŋgú í ꞌdéé, káḷä bï ïgï ã kã bï úmü.”
13Rútã ãꞌdã, “Ë kã á ndõkõ ãŋã mümü mâ kpõrõ ãnjã góḷô yää, góvó újũ nî? Ká ádá áḷä shẽshẽ lépẽ mâ rĩsĩ ĩshí, ĩshíí lémë ádá nî bï ámä ká gõzõ gbõḷõ, kpíí ꞌdéé, bă mäzá ꞌbälã méshë ká kõtó lũkpú bõrõ í ꞌdéé, kä yäḷã nẽté nî bï úmü ní kã.”
14Ká löwó ë úgú göshó ũŋgú nî kõjõ ĩshí nëë, Bõwázã lĕmë bï ëté ãꞌdã, “Ójö köꞌdâ níí, éné gẽsẽ kpäꞌbäkä í yăkã níí, óló ká gácá ãyã2:14 Gácá ãyã: Ë ŋgâ nî nõshó kĩyĩ ká Ĩzrãyélẽ nî gĩ sãrã ŋgêtâ, ĩshíí ëté nî nõshó ká yõmó gäwã glãwã. nî níí, óshó.”
Ká löwó ë kõjõ kãꞌdá kãꞌbã gbõgbõ ärä yõmó gövõ nõshó nî kã nëë, Bõwázã ẽné gökpó kóyõ shẽyírĩ bï ëtê. Ĩshíí õjõ õshó tá ãyá ë ëté kă yẽbẽ nî kã, ĩshíí ãꞌbã sõkpõ ëyí ãꞌdá. 15Ká löwó ë kãŋã örõ ká ádá gëbẽ bïyí shẽyírĩ nî kã nëë, Bõwázã lĕmë bï yõmó nẽté í ŋgá áyä nẽ ãꞌdã, “Kpíí ꞌdéé, ëté ká yẽbẽ bïyí jũjũ shẽyírĩ nî õtõ gbõgbõ ärä ïgí yää, máꞌbã gäḷã nẽnẽ ndéné mápá mümü nî ãꞌdá. 16Mrówõ slãgã jũjũ shẽyírĩ ë ĩshíí níí, mrósó mótó kõkõ kḷáŋbá ëyí bï ëté níí rãjă. Máꞌbã grögbó mápá áyä nî ãꞌdá.”
17Rútã õjõ ẽbẽ bïyí shẽyírĩ nî õtõ ílĩ glãwã nî ĩgí ká lïlí úgú. Ká löwó ë ëté kãmbá shẽyírĩ nî kã nëë, õjõ ũŋgú ãyá ꞌbälã góvó zõḷõ.2:17 ꞌBälã góvó zõḷõ: Ëté ă yẽné ũŋgú ãyá kpú lẽmbẽ tötö kílõ.18Ĩshíí õjõ ĩzí shẽyírĩ nî ãnjã mbẽrê, ĩshíí Nãwúmĩ õjõ õkõ shẽyírĩ ë ꞌdéé, Rútã kẽné kõjõ ẽꞌdẽ ã kã nëë, õgõ nẽ. Ĩshíí bïyí ëyí nëë, Rútã õjõ ẽné bï ëté sõkpõ nõshó í ꞌdéé, ëpẽ kõshó ꞌdéé, kãsá ëpẽ ĩshí ã kã.
19Nãwúmĩ ũjũ ëté ãꞌdã, “Ë kã áḷä nẽté nî ápá ꞌdë kájâ? Áꞌdá dĩ gäḷã nẽté nî ápá ílĩ glãwã ká ꞌbí kájâ? Mbájá ũpú ndákpã ë kõkõ ãŋã mümü î kã.”
Rútã lĕmë bï Nãwúmĩ ãꞌdã, “Mäꞌdá dĩ gäḷã nẽté nî mäpá ílĩ glãwã ká bẽdé újũ ë dírí nî Bõwáză.”
20Nãwúmĩ lĕmë bï ëté ãꞌdã, “Mbájá Bẽbé ärä ägá ũpú Bõwázã ká ádá ă yãḷã lõmó bï yõmó ë ꞌdéé, ïgï tá gãshá nî õgbó ká yõmó ë ꞌdéé, kïlí ïshí ã kã.” Ĩshíí lĕmë bï ëté tówó ãꞌdã, “Bõwázã nî, tämá kpŏcó lõmó ägá nẽ, ëté nî ꞌbälã ẽshẽ ká yõmó ë ꞌdéé, kä yëgbẽ áyä ägá kã.”
21Rútã ãꞌdã, Bõwázã ká ärä nẽ, lĕmë bï ëpẽ ãꞌdã, ëpẽ ãꞌdá ká yõmó nẽté í ŋgá áyä nẽ ĩgí ká úgú ë ꞌdéé, kä ndövõ shẽyírĩ nî wäŋä këshé ílĩ glãwã nî kã.
22Nãwúmĩ lĕmë bï Rútã ãꞌdã, “ꞌDéé, máꞌdá ká kõtó lũkpú ë ꞌdéé, kä yövõ jũjũ shẽyírĩ í ŋgá áyä nî kã yää, ă ndõzõ mä, ká ádá ꞌdéé, ánjä ápá ílĩ glãwã ká bẽdé ndákpã ë nẽ yää, bẽdé ẽꞌdẽ ă ndãḷã gŏsĩꞌdí ũŋgú ãpá áyä ĩ.”
23Ãtâsh yää, Rútã ãꞌdá ká kõtó lũkpú yõmó gäḷã nẽté ká Bõwázã ĩgí ká úgú ë kövõ shẽyírĩ nî ĩshíí gémẽ nî kõyó tírí ã kã. Ĩshíí õjõ lŭwü ãnjã ãꞌdá tá ká Nãwúmĭ.
3Nãwúmĩ ă yẽbẽ gbõḷõ níí bẽdé ndákpã ë ĩjĩ Rútã
1Ká bẽdé ájã ë nëë, Nãwúmĩ lĕmë bï Rútã ãꞌdã, “Yää Rútã ë kã ꞌdéé, mébë gbõḷõ níí bẽdé újũ ë ĩjĩ úmü níí, máshá glözö nî ká ŋgá ëté yää ãyá ꞌdë? 2Ëté újũ í yãŋgâ nî Bõwázã lõmó ägá ꞌdéé, káꞌdá dĩ gäḷã nẽté nî kápá ílĩ glãwã í ŋgá áyä nî, ká kõtó lũkpú yõmó gäḷã nẽté tẽꞌbé í ŋgá áyä nî kã. Ókö ꞌdé, ă yãnjã ãpá dĩ úgú ë ꞌdéé, kä ndämbá shẽyírĩ í ŋgá áyä nî käpá ẽꞌdẽ kã ká njónjó kájâ. 3Ãtâsh yää, lóbö gõzõ ĩshíí níí, lálá kélẽ bãná gõŋõ yüyü ĩshíí níí, órö räyä tẽndẽ ĩshíí níí, áŋä ánjä dë ꞌdéé, báká shẽyírĩ nî kă ẽꞌdẽ ã kã. Áꞌbä gäꞌbã mümü nî níí ĩjí ãpá áyä ĩ ãꞌdá, ĩgí ká úgú ë kă ndõyó kẽshẽ ká göshó ũŋgú nî õgbó ká gömõ ũŋgú nî kã. 4Ókö dë ꞌdéé, kă ndĩndí nî kãꞌbã ẽꞌdẽ ã kã gõzõ ĩshíí níí, ánjä íꞌví tẽndẽ nî éshë ká lãgá nî ĩshíí níí, índí áꞌbä ẽꞌdẽ. Ĩshíí ă ndlĕmë ádá ũŋgú ë ꞌdéé, ká ndãḷã nî kã bï úmü.”
5Rútã ĭpï ãpá õgõ ëyí ãꞌdã, “Mä ndãḷã tá ãyá ádá í ŋgá áyä ĩ.” 6Ĩshíí õjõ ãŋã ãnjã gbõgbõ báká shẽyírĩ nî ãpá dĩ ë ꞌdéé, kä ndämbá shẽyírĩ nî käꞌbã ẽꞌdẽ ã kã, ĩshíí ãḷã tá ãyá ádá ë ꞌdéé, Nãwúmĩ klĕmë bï ëpẽ ã kã.
7Ká úgú ë Bõwázã kõyó kẽshẽ ká göshó ũŋgú nî, õgbó ká gömõ ũŋgú nî ĩshí ã kã nëë, därä kélẽ ärä nî, ĩshíí ãnjã ĩndí ꞌbáká ãꞌbã gbõgbõ báká shẽyírĩ nî. Rútã lẽlẽ wóô, ĩshíí ãnjã ĩꞌví tẽndẽ nî ẽshẽ dĩ lãgá nî, ĩshíí ĩndí ãꞌbã ẽꞌdẽ. 8Ká gũtú úgú nî nëë, bẽdé ũŋgú ë ŏrö Bõwázã ẽshẽ ká ꞌbíꞌbí nî, ĩshíí kă ndõkõ í nëë, õkõ bẽdé éndé ë ĩndí ãꞌbã dĩ lãgá nẽ.
9Ĩshíí õjõ ũjũ ëté ãꞌdã, “Ë kã ꞌbî?”
Rútã ĭpï ãꞌdã, “Ë kã ámä Rútã bõrõ í ŋgá áyä ĩ yää, góvó újũ nî. Úkü tẽndẽ nî ápá jũjũ mâ,3:9 Úkü tẽndẽ nî ápá jũjũ mâ: Ílĩ ádá yăkã ká kĩyĩ ká Ĩzrãyélẽ nî gĩ nëë, ãyá gïyí róꞌbö ámä. ká ádá úmü tämá shĩkĩ lõmó bẽbé ömö mâ, ĩshíí úmü ká ndãꞌdá bẽbé gëgbẽ ámâ.3:9 Bẽbé gëgbẽ ámâ: ꞌDéé, újũ ĩjĩ éndé ĩshíí ꞌdéé, ãkã kõtó ká éndé ꞌdĩ, ĩshíí ꞌdéé, ĩlĩ ĩshí yää, kpŏcó lõmó bẽbé ömö éndé bïyí ïrí nî ká ndĩjĩ éndé yãŋgâ níí, ãkã kõtó ká dírí lõmó nẽ ꞌdéé, kĩlĩ ã kã. Róꞌdö Dĩtrónõmĩ 25:5-10.”
10Bõwázã ĭpï ãꞌdã, “Mä yöwö méshë ká Mbájá Bẽbé ärä ägá níí ũpú úmü yää, gẽsẽ éndé ámâ. Lõmó í ꞌdéé, ká yãḷã nî bï ámä ꞌbákétâ kã nëë, õtõ ká lõmó í ꞌdéé, káḷä sãrã bï Nãwúmĩ kã ĩshí. Ká ádá bă ébë kõtó wãshũkũ ë ꞌdéé, ïgï yõmó éyé wãlã yõmó rĩyĩ nî kã ꞌdĩ. 11Lĩtí ámä, áꞌbä gïŋí ärä î ãꞌdá, ká ádá ndäkpá í ꞌdéé, käshá käꞌbã ílĩ mbẽré yăkã kã tírí nëë, ökõ úmü äná äpá ká gõzõ gẽsẽ éndé ïshí. 12Dú ámä shĩkĩ lõmó bẽbé ömö î bẽbé gëgbẽ ŋgá áyä ĩ, ĩshíí nëë, bẽdé ónjö ägá ãtá ẽꞌdẽ, ëté káꞌdá kpŏcó lõmó römó î kótõ ámâ. 13Índí áꞌbä dĩ úgú â ká sõkpõ njónjó yăkã, ĩshíí níí ká kĩḷĩkõnjó nî nëë, mä ndõkõ nî nëë, kútú dú ëté ă ndĩyí ãpá ká ádá gëgbẽ áyä ĩ yä. ꞌDéé ëté kíyí kápá ẽꞌdẽ kíshí yää gõzõ nî, ĩshíí ꞌdéé, ëté kánã kíshí yää, ãyá ë ꞌdéé, mä löꞌbö dírí Mbájá Bẽbé ärä ägá mäpá óꞌdõ mâ kã nëë, mä ndĕgbë áyä ĩ. Ãtâsh yää, ásá ärä î áꞌbä tá dĩ úgú â ĩgí ká kĩḷĩkõnjó nî.”
14Rútã õjõ ãsá ärä nẽ, ãꞌbã dĩ lãgá nî ĩgí ká kĩḷĩkõnjó nî, ĩshíí ãŋã ãnjã mömö ká jũjũ gãgã úgú, ká ádá Bõwázã lĕmë bï ëté ãꞌdã, “Áꞌbä gäꞌbã níí, ndäkpá ökõ äná äꞌdã éndé õjõ ãsá ärä nẽ ãꞌbã dĩ gämbá shẽyírĩ nî dĩ úgú â ãꞌdá.”
15Bõwázã lĕmë bï ëté ká löwó ë kă yẽbẽ ádá gäŋã nî kã ãꞌdã, “Íshí gḷäkpã tẽndẽ í ŋgá áyä ĩ éshë áyä ĩ ĩshíí níí, ásá bũbũ.” Rútã õjõ ãḷã ãtâsh. Bõwázã õjõ õdó shẽyírĩ túrú ká sálã lẽmbẽ ꞌbälã zõḷõ ĩshíí ũjú ãpá ílĩ gḷäkpã tẽndẽ ŋgá áyä nî, ĩshíí ũsú ãpá jũjũ nî. Ĩshíí Rútã ẽné ãnjã mbẽrê.
16Ká úgú ë krãyá mömõ nëë, Nãwúmĩ ũjũ ëté ãꞌdã, “Ë kã ãḷã ãyá ꞌdë kájâ yää Rútã?”
Ĩshíí õjõ lĕmë ádá ũŋgú í ꞌdéé, Bõwázã kãḷã bï ëpẽ ã kã tírí bï Nãwúmĩ. 17Ĩshíí lĕmë tówó ãꞌdã, “Õdó shẽyírĩ yăkã bï ámä túrú ká dĩtí sálã lẽmbẽ ꞌbälã zõḷõ, ĩshíí ũjú ãpá ílĩ tẽndẽ í ꞌdéé, mä ḷäkpä nî kã, ĩshíí ãꞌdã, ‘Áꞌbä glüwũ gänjã áŋä ká Nãwúmĩ ká ḷẽké î jájá ãꞌdá.’”
18Nãwúmĩ lĕmë bï ëté ãꞌdã, “Lépẽ î ãꞌbã gägã nî ãꞌdá yää Rútã, áꞌdá ĩshíí níí ókö nëë, kútú ëté ádá yãŋgâ ă ndãḷã ärä nẽ ãyá ꞌdë yä. Ká ádá shẽshẽ lépẽ Bõwázã ă rĩsĩ ꞌdĩ, ĩgí ká úgú ë ꞌdéé, kă ndõkõ gbõḷõ ãpá ká ëté ádá yãŋgâ kájâ kã.”
4Bõwázã ă yĩjĩ Rútã
1Bõwázã õjõ ãŋã ãnjã dĩ lóvö í ꞌdéé, kă ꞌbáká gbõgbõ ãkpã ĩjí ndũgũ4:1 Ãkpã ĩjí ndũgũ: Sãrã ŋgêtâ nëë, Ĩzrãyélẽ nî gĩ äꞌdá dĩ güꞌbũ góvó ndũgũ ẽshẽ ká ãŋbã dlãndá mbẽré ŋgá áyä ëpë ïgï. Ká ádá ë níí, kójó ärä ëpë ïgï äꞌbã gïjí lïlï äpá áyä ëpë ïgï ãꞌdá. mbẽré nî kã, ĩshíí ãꞌdá ãꞌbã yõ. Ká löwó ë kõkõ bẽbé gëgbẽ ká Rútã ꞌdéé, ëté klĕmë ádá ärä nî bï Rútã kã nëë, õjõ ădä ëté ĩshíí ãꞌdã, “Yää, lêmbé ãzá ójö níí áꞌdá bũbũ dĩ úgú â ꞌdé.” Ĩshíí ëté újũ yãŋgâ õjõ ĩshíí, ãꞌdá bũbũ.
2Bõwázã ãnjã ădä kpú kprãshã ndäkpá ẽshẽ ká yõmó ílĩ mbẽré nî, ĩshíí lĕmë bï ïgï níí äꞌdá bũbũ, ĩshíí öjó äḷã ãtâsh. 3Ĩshíí õjõ lĕmë bï mũnú ónjö nẽ ãꞌdã, “Nãwúmĩ ꞌdéé, kĭpï ärä nẽ kõjõ kẽshẽ mömö Mõwáꞌbã kã, ă lũjũ jũjũ bũbũ bïyí ónjö ägá ïrí â Ãlmélẽkẽ nẽ. 4Mïŋí mïyí ãŋgá áyä ĩ dĩ gökõ ádá yãŋgâ gäná nî ãtâsh yää, ꞌdéé, úmü ká yẽbẽ ádá gövó nî ĩshí yää, lémë níí ndäkpá yăkã ögó tírí. Ĩshíí ꞌdéé, úmü kébẽ ádá ëyí ꞌdĩ yää, lémë ká ádá úmü káꞌdá shĩkĩ bẽbé gövó ëyî. ꞌDéé ébë ádá ëyí ꞌdĩ yää, úgú ë mä ndõvó nî kãyã.”
Újũ yãŋgâ ãꞌdã, “Mä ndõvó méshë áyä nî.”
5Bõwázã ãꞌdã, “Gõzõ nî ꞌdéé, óvó jũjũ bũbũ nî éshë ká Nãwúmĩ íshí yää, ílĩ ëyí ãꞌdã Rútã éndé bïyí ïrí nî ꞌdéé, kẽshẽ ká yõmó Mõwáꞌbã nî kã, ă ndãꞌdá ĩyí ömö î, ká ádá ë níí dírí römó nî ãꞌdá ãpá tá ká nẽnẽ bïyí nî.”
6Mũnú ónjö nî ãꞌdã, “ꞌDéé, ãtâsh yää, mä yõvó ꞌdĩ, ĩshíí nëë, óvó ápá óꞌdõ î. Ká ádá ꞌdéé, máḷä ãtâsh mïshí yää, ílĩ ëyí ãꞌdã, kõtó í ŋgá ámâ, ä yökõ bẽdé ũŋgú ë ëshé ká nẽnẽ därä mâ ꞌdĩ.”
7Sãrã ŋgêtâ ꞌdéé, Ĩzrãyélẽ nî gĩ ä yëbẽ ádá gövó ũŋgú äpá kõkõ ärä ëpë ïgï wãlã, glüzú nẽnẽ därä ëpë ïgï yää, ndákpã ë kă yẽbẽ ádá gövó ũŋgú nî kã, ă ndĩshí tãmã lãgá nẽ, ĩshíí ă ndẽné bï ágbë ë kă yõvó ũŋgú nî kẽshẽ áyä nî kã. Äꞌdá dĩ gäḷã ãtâsh ká ádá glüsũ ãꞌdã nëë, gövó ũŋgú nî ãḷã ärä nẽ ĩshí.
8Ká löwó ë mũnú ónjö ïgï klĕmë bï Bõwázã kĩyí, “Óvó ápá óꞌdõ î kã nëë,” Ĩshí tãmã ẽshẽ lãgá nẽ, ĩshíí ẽné bï Bõwáză.
9Bõwázã õjõ lĕmë bï kprãshã ndäkpá nî õgbó ká sõkpõ ndäkpá ë kä yõ kã tírí ãꞌdã, “Ílĩ ájã ë kájâ nëë, mövó nẽnẽ bïyí ïrí ã Ãlmélẽkẽ ĩshíí Kĩlónõ ĩshíí Mãlónõ méshë ká Nãwúmĩ tírí mïshí, tá ãyá ë ꞌdéé, má yõkõ nî kã, níí máꞌdá mápá ká dümbú ádá ëyî. 10Ãtâsh yää, Rútã ꞌdéé, kẽshẽ ká yõmó Mõwáꞌbã nî ꞌdéé ëté éndé bïyí ïrí ã Mãlónõ ã kã, ãꞌdá ãpá ká ĩyí ömö mâ ĩshí, ká ádá ë níí, dírí Mãlónõ ãꞌdá ãpá tá ká nẽnẽ bïyí nî. Ká ádá ë níí, dírí nî ãꞌbã gïḷí lõmó nî gĩ ká ndäkpá í ꞌdéé, käshá käꞌbã ílĩ mbẽré nî kã ãꞌdá. Ĩshíí ïgí má ndãꞌdá dümbú ádá yăkã.”
11Kprãshã ndäkpá nî ãcá õgbó ká ndäkpá ë ꞌdéé, kä ílĩ ŋbãŋã nî kã äꞌdã, “Mõkõ dăcá ká mümü ägá mĩshí. Ĩshíí mă rãjã ãkpã ägá bï Mbájá Bẽbé ärä ägá níí, ãḷã éndé í ꞌdéé, kă yõjõ mömö í ŋgá áyä ĩ kã níí, ãꞌdá tá ãyá Rẽkélã ká Léyã lũkpú ömö Jákõꞌbõ ꞌdéé, ïgï nî tẽté ŋgöŋgö gbüḷú ká Ĩzrãyélẽ nî gĩ kã. Ĩshíí níí Mbájá ŭwü éyé bï úmü níí áꞌdá gḷĕshë ndákpã ápá kõkõ ärä kõtó Ẽfrátã, ĩshíí níí dírí î ũjũ õtõ Bétlẽmẽ. 12Ĩshíí níí kõtó í ꞌdéé, Mbájá Bẽbé ärä ägá kă ndüwü ïgï bï úmü õtõ õgõ ëté éndé yãŋgâ kã níí, äḷã mömö í ŋgá áyä ĩ níí, ãꞌdá ãyá mömö ká Pẽrézẽ gẽsẽ újũ ká Júdã ĩshíí Tãmáră.”
Kõtó ílĩ kõtó kóshó ká góvó ŋgérë Dévĩdĩ
13Ãtâsh yää, Bõwázã õjõ ĩjĩ Rútă, ĩshíí öjó äcá ärä ëpë ïgï ká ŋgá ëtê, ĩshíí Mbájá Bẽbé ärä ägá õjõ ãná Rútã ĩshíí õjõ ãkã gẽsẽ újũ. 14Ĩshíí lũkpú Bétlẽmẽ lëmẽ bï Nãwúmĩ äꞌdã, “Mrẽbé Mbájá Bẽbé ärä ägâ, ká ádá kájâ nëë, Mbájá ũpú úmü ĩshí, ĩshíí äkã lĩtí tẽté bï úmü, ká ádá ë níí ãꞌdá ãpá ká bẽbé gëbẽ áyä ĩ, Mbájá ãꞌbã ëté níí dírí nî ũjũ õtõ ílĩ mömö ká Ĩzrãyélẽ nî gĩ. 15Ëté ă ndãḷã úmü níí, shẽshẽ lépẽ î ãꞌdá kélẽ nî, ĩshíí ă ndëgbë áyä ĩ ká úgú ë ꞌdéé, ká ndrõgõ nî íshí ã kã, ká ádá ëté nî gẽsẽ újũ ká ĩyí ömö kópõ î. Ká ádá Rútã ãḷã ádá ärä î góvó õtõ ká ë ꞌdéé, bïjã kă ndãꞌdá ŋgá áyä ĩ sálã lẽmbẽ rŏmó shĩkĩ kõtó ŋgãŋgá í ŋgá áyä ĩ ꞌdéé, kä ndäḷã ádá ärä î kã.”
16Nãwúmĩ õjõ ẽné lĩtí nî ãpá jũjũ lãgá nẽ, ĩshíí ãnjã ũlú ëtê. 17Lũkpú í ꞌdéé, käshá kötó yõ kã äꞌdã, “Äkã gẽsẽ újũ bï Nãwúmĩ ïshí.” Ĩshíí öjó äsá dírí nî Õbédĕ. Ëté káꞌdá bẽbé Jésĕ, bẽbé Dévĩdĩ góvó ŋgérë nî kã.
18Ë kã nî dírí jũjũ kóshó Pẽrézĕ.
Pẽrézẽ nî bẽbé Ẽzrónŏ,
19ĩshíí Ẽzrónõ nî bẽbé Rámă,
ĩshíí Rámã nî bẽbé Ãmĩnãdábă,
20ĩshíí Ãmĩnãdábã nî bẽbé Nãshónŏ,
ĩshíí Nãshónõ nî bẽbé Sálmõnŏ.
21Ĩshíí Sálmõnõ nî bẽbé Bõwáză,
ĩshíí Bõwázã nî bẽbé Õbédĕ,
22ĩshíí Õbédẽ nî bẽbé Jésĭ, ĩshíí Jésẽ nî bẽbé Dévĩdĭ.4:22 Dévĩdĩ: Mbájá ĩshí ëté ká ádá ë níí, ãꞌdá ãpá ká góvó ŋgérë ká Ĩzrãyélẽ nî gĩ, ĩshíí ŏshö yöshö ãꞌdã, bẽdé góvó ŋgérë ë ă ndõjõ ẽshẽ ká dãꞌbã úlú ärä kõtó ílĩ kõtó kóshó ká Dévĩdĩ níí, ãꞌdá ãpá ká góvó ŋgérë nî kpõrõ ă yãnjã nî. Ëté góvó ŋgérë yãŋgâ nî Yézũ Krĭstŏ. Bïyí ë ꞌdéé, Dévĩdĩ kãꞌdá góvó ŋgérë nî ĩshí ã kã nëë, úgú ë öjó äkã Yézũ ká álĩfĩ (1,000) ríní. Róꞌdö Sálãmã 132:11-12; Nẽté ká Yõmó Yõpó 2:29-36; 1 Sámwẽlẽ 16-30; 2 Sámwẽlẽ 1-24; 1 Góvó Ŋgérë 1-2.