Mãrákõ

Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké

Mãrákõ

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri Yũwánĩ MãrákõYũwánĩ Mãrákõ: Yũwánĩ Mãrákõ pi mụkí Páũlũ be, Bãrụ́nábã sĩ Sáyípũrãsĩ gé, ꞌbo Mãrákõ ku ẹ̃zị́ rĩ ã ngangárá Pãmĩfĩlíyã gá. Vụ́drị̃ ni gé, Páũlũ ãꞌyĩ Mãrákõ ri jịị́ mụzú ĩ vúgá sĩ ĩndĩ kuyé. ꞌBo Páũlũ kã adrií jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní Tĩmõtéyõ ri zịzú, ẽ íjị́ Mãrákõ ri ímụ́ ꞌí vúgá, ꞌî ĩzã koó. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:25; Ẹ̃zị́ 15:37-39; 2 Tĩmõtéyõ 4:11. sĩ nĩ. Yẹ́sụ̃ kã adrií Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ị́sụ́ ãkũdẽ Mãrákõ ri drĩ kẹ̃rị́mvá rú. Mãrákõ újá ꞌi ícá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi gõkí rií ẹ̃zị́ ngaá Páũlũ be trụ́. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi gõkí rií ẹ̃zị́ ngaá Pétẽró be. Yẹ́sụ̃ vé tã ĩri ní sĩí ꞌdĩri agá, ũlũ tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rií átá rĩ, ãzini ũlũ mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, kúru índré sụ̃ sĩ búkũ ꞌdĩri ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ ĩzã kozú.

Búkũ ꞌdĩri agá, Mãrákõ ũlũ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ pi, ndẽ tã Yẹ́sụ̃ ní átá tị sĩ rĩ pi rá. Búkũ ꞌdĩri agá, ꞌbá ị́sụ́kí lãá, Yẹ́sụ̃ ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni pi kárákará, ídrí ꞌbá kárákará, údró índrí ũnjí rĩ pi ũfũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ, ãzini trũ ꞌbá rĩ pi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Tã ĩri ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée agá, lũ ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ũkpõ be, íbí íngá Múngú vúgá, sẽ ꞌi ꞌdịị́ drãá ꞌbá rĩ pi trũzú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.

Mãrákõ ũlũ tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ, ãzini ũlũ tã Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ. Ũlũ tã rĩ pi mụzú uletere cĩmgbá cazú ụ̃dụ̃ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ gbãkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri pẹtị alambaku sị́gé kuyé, búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, ũlũ tã Yẹ́sụ̃ ní íngázú gõzú ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ, ãzini ũlũ ĩrivé ngangárá mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ vé tã.

Yũwánĩ sẽ tị Múngú vé rĩ

(Mãtáyo 3:1-12; Lúkã 3:1-18; Yũwánĩ 1:19-28)

¹Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ Múngú Mvọ́pị vé tã sĩí rĩ íꞌdó ꞌi ꞌdíni.1:1 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ: Rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri ꞌbâ paápi rĩ. Kúrísítõ ri ꞌbá ĩ ní ũdu dãá drị̃ ni gé, lũzú kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri adrií ꞌbãgú rú. Ẽbérẽ tị sĩ Kúrísítõ ri ĩ zị Mãsíyã. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:41.

²Nẹ́bị̃1:2 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní. Ĩsáyã sĩ ívé búkũ agá ꞌdíni,

“Ma mávé ꞌbá áyúãyũ ni pẽ mụzú mí ní drị̃drị̃,

ĩri mụ mí ní lẹ́tị údé.”1:2 Mãlákĩ 3:1

³“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzi vé ni ri ọ́ꞌụ́ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá kĩnĩ,

‘Ĩmi údékí lẹ́tị Úpí ní,

ĩmi útúkí lẹ́tị ĩrivé rĩ ã adri pịrị.’ ”1:3 Ĩsáyã 40:3

⁴Yũwánĩ ní kúru ĩfũzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní rizú tị sẽzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi újákí ẹ́sị́, ĩmi kukí ũnjĩkãnyã ãní, Múngú ã trũ rí ĩmi ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Ĩri ní ꞌdezú rizú ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ1:4 Bãtízĩmũ: Ĩ ri ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽ lũzú kínĩ, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri gí. sẽzú.” ⁵ꞌBá rĩ pi ní ímụ́zú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ, ãzini kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agásĩ céré Yũwánĩ vúgá nõó. Kộpi ní ĩvé ũnjĩkãnyã ũlũzú, Yũwánĩ ní kộpi ní bãtízĩmũ sẽzú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ agá ꞌdãá. ⁶Bõngó Yũwánĩ ní suú rĩ, údékí kámĩlõ ã ꞌbí. ꞌYĩ gõ lãꞌbú rú ni ꞌí ụ́pị́lẹ́ gá, ĩrivé ãnyãngã rií nyaá rĩ, úmbí, ãzini ọ̃nyụ́ ásé agá rĩ. ⁷Yũwánĩ ní áyúzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ri ímụ́ mâ vụ́drị̃ gé ꞌdĩíꞌdĩ, ĩri ũkpõ be ambamba, ndẽ ma ũkpõ sĩ rá, má ícó ọ̃vụ̃ụ́ ĩrivé ngá pá gá ã bãá ọyụụ́ bã ku. ⁸Á sẽ ĩmi ní bãtízĩmũ yị̃ị́ sĩ, ꞌbo ĩri ímụ́ ĩmi ní bãtízĩmũ sẽ ũkpõ Índrí Uletere rĩ1:8 Índrí Uletere rĩ: Índrí Uletere rĩ Índrí Múngú vé ni. Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, Ẹ́tẹ́pị ri Múngú ꞌi, ĩrivé mvá Yẹ́sụ̃ ri Múngú ꞌi, ãzini Índrí Uletere rĩ Múngú ꞌi. Ẹ́tẹ́pị ri, Mvọ́pị ri, ãzini Índrí Uletere rĩ, kộpi Múngú ãlu. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:1-18; Yũwánĩ 8:41-42; Ẹ̃zị́ 5:3-4. vé rĩ sĩ.”

Yũwánĩ sẽ Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ

(Mãtáyo 3:13-17; Lúkã 3:21-22)

⁹Lókí ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ímụ́ Nãzẽrétã gálésĩla, Nãzẽrétã ri ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá. Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú ĩri ní yị̃ị́ Yárídénĩ agá ꞌdãá. ¹⁰Yẹ́sụ̃ kã rií ĩfũú yị̃ị́ rĩ agásĩ, ndre ꞌbụ̃ zị̃ ꞌi kú mgbọ. Índrí Uletere rĩ ní ísị́zú ímụ́zú sụ̃ ãmámũ tị́nị, úrízú drị̃gé ni gé. ¹¹Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Mi Mvá mávé ni, á lẽ mi ambamba, ma ãyĩkõ sĩ mí sĩ.”

Sãtánã ụ̃ꞌbị̃ Yẹ́sụ̃ ri

(Mãtáyo 4:1-11; Lúkã 4:1-13)

¹²Índrí Uletere rĩ ní Yẹ́sụ̃ ẽ tị pẽzú mụzú mbẽlẽŋá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá. ¹³Yẹ́sụ̃ mụ adrií ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ̃, Sãtánã1:13 Sãtánã: Sãtánã ri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, Múngú ídró ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9. ri ĩri ụ̃ꞌbị̃ị́ ásé agá ꞌdãá. Fi mụụ́ adrií ãꞌá ásé agá rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbo mãlãyíkã rĩ pi1:13 Mãlãyíkã rĩ pi: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní. rikí ĩri ũtẽé nĩ.

Yẹ́sụ̃ vé ẹ̃zị́ íꞌdóngárá

(Mãtáyo 4:12-17; Lúkã 4:14-15)

¹⁴Kâ Yũwánĩ ri ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá gí, Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, ĩri ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú mụzú. ¹⁵Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí, ĩmi újákí ẹ́sị́, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú nõri.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní íꞌdó zịị́ drị̃drị̃ ímụ́ ꞌî pámvú ũbĩí rĩ pi

(Mãtáyo 4:18-22; Lúkã 5:1-11)

¹⁶Yẹ́sụ̃ kã rií ẹ́cị́ yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã gãrã gá sĩ, ĩri ní ꞌbá ị̃rị̃ ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá ni pi ndrezú, ꞌbá rĩ Sị̃mọ́nã pi ẹ́drị́pị Ãndẽréyã be, kộpi ri ị̃ꞌbị́ ꞌbe ímbá sĩ. ¹⁷Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí mâ pámvú ũbĩí, ma sẽ ĩmi ímụ́ ꞌbá ísé íjị́ má ní sụ̃ ĩmi ní ị̃ꞌbị́ ꞌbeé rĩ tị́nị.” ¹⁸Koro kộpi ní ĩvé ímbá kuzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

¹⁹Yẹ́sụ̃ kã ꞌi útrú mụzú drị̃drị̃, ĩri ní Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi ndrezú ẹ́drị́pị Yũwánĩ be, kộpi ri ĩvé ímbá aꞌdi kũlúmgba agá ꞌdãá ị̃ꞌbị́ ꞌbezú ãní. ²⁰Yẹ́sụ̃ ní koro kộpi zịzú, kộpi ní ĩ ẹ́tẹ́pị Zẽbẽdáyõ ri kuzú ĩvé ꞌbá ẹ̃zị́ vé rĩ pi be kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, kộpi ní mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

Yẹ́sụ̃ dro índrí ũnjí ágó ãzi drị̃gé sĩ

(Lúkã 4:31-37)

²¹Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Kãpãrãnãụ́mã gá. ꞌBo ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ1:21 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16. kã ícá, Yẹ́sụ̃ ní mụzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ1:21 Jó Múngú ri Zịzú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi kárákará kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, kộpi ri ĩ úmú Búkũ Múngú vé rĩ lã, ãzini kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌdezú rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú. ²²ꞌBá rĩ pi ãyãkí tã ĩri ní ímbá rĩ sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩri ní ímbá rĩ ũkpõ be ambamba, ndẽ ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi vé rĩ rá. ²³Ágó ãzi índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni ri adrií ĩvé Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, ágó rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, ²⁴“Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ, ngá mí ní rizú ꞌbâ drị̃ izazú rĩ ãꞌdi? Mí ímụ́ ꞌbâ úꞌdị́ ũdrãá? Á nị̃ mi rá, mi ꞌBá Uletere Múngú vé ni.”

²⁵Yẹ́sụ̃ ní trezú índrí ũnjí rĩ drị̃gé kĩnĩ, “Mí újí kíri, ꞌí fũ ágó rĩ drị̃gé sĩ rá.” ²⁶Índrí ũnjí rĩ ní ágó rĩ ayazú ũkpõ sĩ, ĩri ní ngazú fũzú ágó rĩ drị̃gé sĩ útréngárá be ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá.

²⁷ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, sẽ kộpi ní céré ãyãngárá. Kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ímbángárá úꞌdí ĩ ní ímbá ũkpõ be índrí ũnjí rĩ pi ní tã ni ꞌdụụ́ ẹ̃zị́ ngazú rá ꞌdĩri, ímbángárá íngóni ni?” ²⁸Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri íré ꞌi mụzú mbẽlẽŋá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará

(Mãtáyo 8:14-17; Lúkã 4:38-41)

²⁹Yẹ́sụ̃ pi Yõkóbũ be Yũwánĩ sĩ, ngakí fũú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ, kộpi ꞌdekí mụụ́ Sị̃mọ́nã pi vé ãngá Ãndẽréyã be. ³⁰Kộpi kâ mụụ́ caá ꞌdãlé, lũkí Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, Sị̃mọ́nã ị̃drẹ́pị ri ãzó rú, rụ́ꞌbá ni ko gbírílílí, la kú gbọ́lọ́ drị̃gé. ³¹Yẹ́sụ̃ ní mụzú ũkú rĩ vúgá ꞌdãá, drị́ ni rụzú, ĩri ingazú ụrụgégé. Drã rĩ ní dẹzú ũkú rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ, ĩri ní ínyá áꞌdízú sẽzú kộpi ní.

³²Ũndréŋá Sãbátã vé rĩ kã dẹẹ́, ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé gí, ꞌbá rĩ pi ũlĩkí ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi, ꞌbá índrí ũnjí ní fií kộpi drị̃gé rĩ pi be ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. ³³ꞌBá kụ̃rụ́ Kãpãrãnãụ́mã agá rĩ pi úmúkí ĩ céré ímụ́ adrií kuú jó rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá. ³⁴Kúru Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be rĩ pi kárákará, drã ꞌbá ꞌdĩꞌbée rụꞌbá gá rĩ pi drã ãndíãndí ni pi, ãzini Yẹ́sụ̃ údró índrí ũnjí1:34 Índrí ũnjí rĩ pi: Índrí ũnjí rĩ pi ándúrú mãlãyíkã Múngú vé ni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ŋõkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9. kárákará ũfũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ. ꞌBo índrí ũnjí rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri nị̃ị́ rá rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ ãꞌyĩ kộpi átángá átá kuyé.

Yẹ́sụ̃ sẽ tị mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ

³⁵Kã mụụ́ caá drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Yẹ́sụ̃ ní íngázú ụrụ, ĩri ní mụzú adrizú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ꞌdãlé ri Múngú ri zịị́. ³⁶Vụ́drị̃ ni gé, Sị̃mọ́nã pi ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị be, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ ri ndãzú. ³⁷Kộpi kâ ĩri ị́sụ́, kộpi kínĩ, “ꞌBá rĩ pi ri mi ndã.”

³⁸Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ mụkí vũrã ãzi túngú ni gé, mâ ũlũ rí kpá tị Múngú vé rĩ mụzú kụ̃rụ́ ụrụkọꞌbée agásĩ ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌdĩri ẹ̃zị́ Múngú ní ma ĩpẽzú rĩ.” ³⁹Yẹ́sụ̃ ní kúru ẹ́cị́zú Múngú vé tị ũlũzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ céré, ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũfũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ũfú ní nyaá ni

(Mãtáyo 8:1-4; Lúkã 5:12-16)

⁴⁰Ágó ãzi ũfú1:40 Ũfú: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ, ĩri ãzãvũ rú, ãꞌyĩkí ĩri adrií ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé ku. Drã ũfú vé rĩ dẹ dõ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí, lẽ ã mụ ꞌi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, átálágú rĩ ĩri ndre, ĩri ꞌyo drã rĩ dẹ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 14:1-32. ní nyaá ni ímụ́ kũmũcí ũtị̃ị́ Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Mí ãꞌyĩ dõ rá, mí sẽ mâ rụ́ꞌbá ẽ ícá ule fô.”

⁴¹Tã ꞌdĩri sẽ Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ambamba, ĩri ní drị́ suzú ágó rĩ úlózú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ rá, mî rụ́ꞌbá ẽ ícá ule.” ⁴²Koro ũfú rĩ ní dẹzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ, rụ́ꞌbá ni ní ícázú ule.

⁴³Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ pẽzú mụzú, ẹzịzú ĩri ní trị̃trị̃, ⁴⁴ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ mî lũ tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku. ꞌÍ mụ mi iꞌdaá ꞌbá átálágú1:44 Átálágú: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá. rú ni ẹndrẹtị gé, ꞌí jị ngá ãzi mụzú rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú mí drị́gé sĩ ĩndĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ1:44 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24. vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, ꞌbá céré ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, mî rụ́ꞌbá ícá ule gí.” ⁴⁵ꞌBo ágó rĩ kã ꞌdeé mụzú, íꞌdó rií tã rĩ ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní. Ãní sẽ Yẹ́sụ̃ gõ fií mụụ́ ẹ́cị́ kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ andrekelemgbe kuyé. Yẹ́sụ̃ ã ugo dõ ꞌi fingárá kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá rĩ sĩ ugogo drãáãsĩyã, ꞌbá rĩ pi rikí nyo ẹ́cị́ ĩri vúgá nõó íngázú vũrã rĩ pi gé sĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni

(Mãtáyo 9:1-8; Lúkã 5:17-26)

¹Ụ́ꞌdụ́ mãdã ã vú drị̃gé, Yẹ́sụ̃ ní kpá gõzú fizú Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãá dị̃ị́. ꞌBá rĩ pi yịkí kínĩ, Yẹ́sụ̃ ícá ĩgõó ꞌbẹ̃tị́ gí. ²ꞌBá rĩ pi ní ĩ úmúzú kárákará, sẽ vũrã rĩ ca ku. ꞌBá rĩ pi gakí jó rĩ agá ꞌdãá tré, cĩmgbá cazú kẹ̃ẹ́tịlé gá ãmvé ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú kộpi ní. ³Ãgõ ụrụkọꞌbée sụ íꞌdụ́kí ágó ãzi ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú ni íjị́ Yẹ́sụ̃ vú nõó. ⁴ꞌBá rĩ pi ní adrií bị́trị́ká rĩ sĩ, kộpi ndãkí ũꞌdũ tí, kộpi ní tụzú jó drị̃gé ꞌdãá,2:4 Tụzú jó drị̃gé ꞌdãá: Yãhụ́dị̃ rĩ pi jó sị drị̃ be kpãkpã, ꞌbá ri ícó tụ mụ úrí drị̃ ni gé rá. kộpi ní jó rĩ ẽ drị̃ ĩŋãnyãzú, kộpi ní ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ísúzú ímụ́zú ĩrivé pọ́rọ̃sị̃ ĩri ní laá drị̃ ni gé rĩ be vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé nõó. ⁵Yẹ́sụ̃ kã nị̃ị́ ámá ꞌyoó kínĩ, ãgõ ꞌdĩꞌbée ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌi gí, ĩri ní ꞌyozú ágó ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ ní kĩnĩ, “Mvá ágó ꞌdĩri, á trũ mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”

⁶ꞌBá riꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi úríkí kuú ꞌdãá, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ẹ́sị́sị́lé sĩ kínĩ, ⁷“Ngá ágó ꞌdĩri ní rizú átázú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ágó ꞌdĩri ị̃njị̃ Múngú ri ku! ꞌBá ãzi ãluŋáni ãngũ trũúpi ũnjĩkãnyã agásĩ ni ꞌdãáyo, ꞌyéŋá Múngú ꞌi ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.”

⁸Koro Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ ámá bá. Kúru ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú tã ụ̃sụ̃zú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? ⁹Mâ ꞌyo rí tã rĩ íngóni? Mâ ꞌyo rí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle nõri ní, ‘Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí ꞌdíni,’ dõku mâ ꞌyo, ‘ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí ꞌde mụụ́’ ꞌdíni? ¹⁰ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ma ꞌBá Mvá ꞌi,2:10 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14. ma ũkpõ be ũnjĩkãnyã trũzú vũ drị̃gé nõgó” Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, ¹¹“Á ꞌyo mí ní, ꞌí nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí mvi ꞌbẹ̃tị́.” ¹²Ágó rĩ ní ngazú ụrụ, ĩri ní ívé pọ́rọ̃sị̃ ꞌdụzú, ĩri ní ꞌdezú mụzú, ꞌbá rĩ pi rikí ĩri ndreé mụzú. Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá, ãzini sẽ kộpi rikí Múngú ri íngú kínĩ, “ꞌBá ndrekí tã ãzi ụ̃kụ ni ꞌdĩri tị́nị kuyé.”

Yẹ́sụ̃ zị Lẹ́vị̃ ri

(Mãtáyo 9:9-13; Lúkã 5:27-32)

¹³Yẹ́sụ̃ gõ ꞌi ẹndịị́ mụụ́ yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã tị gé ꞌdãá dị̃ị́. ꞌBá rĩ pi ní ĩ úmúzú kárákará Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, ĩri ní íꞌdózú kộpi ímbázú. ¹⁴Yẹ́sụ̃ kã rií ẹ́cị́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ ã gãrã gá sĩ, ĩri ní Lẹ́vị̃ Ãlãfáyõ mvọ́pị riípi mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi rĩ ndrezú, ãkũdẽ úrí kuú ívé jó rizú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụzú rĩ agá ꞌdãá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.” Koro Lẹ́vị̃ ní ngazú ꞌdezú mụzú ĩri vúgá sĩ.

¹⁵Lẹ́vị̃ zị Yẹ́sụ̃ pi ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be mụụ́ ínyá nyaá ívé ãngá. ꞌBá kárákará mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi,2:15 ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi: ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, kộpi Yãhụ́dị̃ riꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ. Kộpi ri mũfẽngã rĩ uꞌdụ ãmbúgú ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó kộpi ã uꞌdụkí rĩ ndẽ. ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be, kộpi ínyá rĩ ã nyangárá gá ꞌdãá ĩndĩ. ¹⁶ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá adriꞌbá Fãrụ́sị̃2:16 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8. rĩ pi kâ ndreé Yẹ́sụ̃ pi ri ínyá nya ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be trụ́, kộpi ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kínĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ínyá nyazú ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ rĩ ãꞌdi?”

¹⁷Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá drã ãkó rĩ ndã ꞌbá ũjó sẽépi ni ku, ꞌbá drã be rĩ, ĩri ꞌbá ũjó sẽépi ni ndã nĩ. Má ímụ́ ꞌbá tã be pịrị rĩ pi zịị́ kuyé, má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi zịị́ ẹ́sị́ újá.”

ꞌBá rĩ pi zịkí Yẹ́sụ̃ ri ãnyãngã aꞌbingárá vé tã sĩ

(Mãtáyo 9:14-17; Lúkã 5:33-39)

¹⁸ꞌBá Yũwánĩ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ri ĩ aꞌbi2:18 Aꞌbi: Sâ ãzi sĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ĩ aꞌbi, nyakí ínyá ku, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú Múngú ri zịzú. ãnyãngã ã nyangárá sĩ aꞌbiaꞌbi. ꞌBá ụrụkọ ímụ́kí Yẹ́sụ̃ ri zịị́ kínĩ, “ꞌBá Yũwánĩ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ri ĩ aꞌbi ãnyãngã nyangárá sĩ aꞌbiaꞌbi, ꞌbo mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi aꞌbikí ĩ ku ãsĩ?”

¹⁹Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi mụkí dõ ũkú jengárá gá, ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú dõ ãjẽ rĩ gé ꞌdãlé anigé, ĩrivé ũndĩ mụꞌbá vú ni gé sĩ rĩ pi ícókí ĩ aꞌbií ngá nyangárá sĩ ku.” ²⁰ꞌBo sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kádõ ímụ́ ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú ꞌdụụ́ kộpi ãsámvú gé sĩ, kúru ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi ímụ́ ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ.

²¹“ꞌBá ãzi ícó bõngó úꞌdí ĩsĩí bõngó dẽépi kú ị́rị́kọ́ rú ni vé úlẽ ící ọ̃zụ̃ụ́ ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã bõngó ꞌi nyaápi kú ị́rị́kọ́ rú gí rĩ, ícíkí dõ úlẽ ni ọ̃zụ̃ụ́ bõngó úꞌdí2:21 Bõngó úꞌdí: Ũjĩkí dõ bõngó ụ̃kụ ĩ ní bõngó úꞌdí ící rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri gí, bõngó úꞌdí ĩ ní ící rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri gõ ícá mãdãŋá, ĩri ãsĩ bõngó ụ̃kụ rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá. sĩ, ĩri gõ ãsĩ mụzú drị̃gélé. ²²ꞌBá ãzi ícó vị́nyọ̃ ĩ ní zoó úꞌdí rú rĩ tõó lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá ku. ꞌBá rĩ tõ dõ vị́nyọ̃ rĩ lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá, vị́nyọ̃ rĩ íngá kọ̃fụ́tọ̃ be, ĩri sẽ jũrú rĩ ãfĩ rá, vị́nyọ̃ rĩ dã vũgá. Lẽ ã tõkí vị́nyọ̃ rĩ jũrú úꞌdí2:22 Jũrú úꞌdí: Yẹ́sụ̃ vé ímbángárá ꞌdĩri adri sụ̃ vị́nyọ̃ ĩ ní dãá jũrú úꞌdí agá rĩ tị́nị. ni agá.”

Fãrụ́sị̃ rĩ pi zịkí Yẹ́sụ̃ ri Sãbátã vé tã sĩ

(Mãtáyo 12:1-8; Lúkã 6:1-5)

²³Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ pi rikí ẹlịị́ mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ọ́mvụ́ ãnyá vé ni agásĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọꞌbée ní rizú ãnyá rĩ pi ẽ drị̃ ucezú anyizú cizú. ²⁴Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBávé tãị́mbị́ kĩnĩ, ã ngakí ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku pírí, ngá ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní tãị́mbị́ rĩ ŋõzú, ãnyá ẽ drị̃ ucezú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ãꞌdi?”

²⁵Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lãkí tã ꞌbãgú Dãwụ́dị̃2:25 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2. ní ꞌoó ívé ꞌbá rĩ pi be lókí ẹ̃bị́rị́ ní kộpi fụzú rĩ gé rĩ kuyé? ²⁶Lókí átálágú ãmbúgú2:26 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9. Ãbĩyãtárĩ vé rĩ gé, Dãwụ́dị̃ nga fií Jó Múngú vé rĩ2:26 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. agá ꞌdãá, ꞌdụ pánga ĩ ní ꞌbãá Múngú ẹndrẹtị gé, ĩ ní nyaá bãdãrú ku, ꞌyéŋá atala rĩ pi ní rií nyaá nĩ rĩ nyaá, sẽ kpá ụrụkọ ni nyaá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní.”

²⁷Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Múngú údé ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ꞌbá rĩ pi ã uvukí rí ãní, ꞌbã ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rú ꞌbá rĩ pi drị̃gé kuyé. ²⁸Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ2:28 Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ígá kínĩ, Múngú gbi ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi vũ drị̃gé rĩ pi be céré ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, kúru ĩri ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. Múngú ri ꞌyéŋá Úpí Sãbátã vé ni, kúru Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, ꞌi Úpí Sãbátã vé ni, kĩnĩ ꞌi Múngú ꞌi. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11. drị̃gé ãmbúgú nĩ.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó drị́ be ꞌbẽléꞌbéle ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

(Mãtáyo 12:9-14; Lúkã 6:6-11)

¹Ụ́ꞌdụ́ ãzi gé, Yẹ́sụ̃ gõ mụụ́ fií Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá dị̃ị́, ị́sụ́ ágó ãzi drã ní drị́ ni nyií kuú ꞌbẽléꞌbéle ni adri kú ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá. ²Fãrụ́sị̃ rĩ pi ã ụrụkọ rikí lẹ́tị ndãá, ĩ tõkí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní bẽnĩ, kộpi tẽkí nyo rií Yẹ́sụ̃ ri ndreé, dõ tãnâ ĩri ágó ꞌdĩri ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá. ³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó drã ní drị́ ni nyií kuú ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “Mí íngá ụrụ, mí ímụ́ pá tuú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé nõgó.”

⁴Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmivé tãị́mbị́ ní lẽé ã ꞌokí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku rĩ ãꞌdi? Ĩri tã múké ꞌongárá, dõku tã ũnjí ꞌongárá? Ĩri ꞌbá drã be ꞌdíni ꞌdĩri kuzú drãzú, dõku ẽ ídríkí ĩri?” Kộpi zị̃kí ĩ tị átángá ꞌyozú kuyé.

⁵Yẹ́sụ̃ kã ãngũ ndreé kộpi vúgá ꞌdãá, ẹ́sị́ ni ve kộpi ní ambamba. Tã ní fií kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ku rĩ sĩ, sẽ Yẹ́sụ̃ ní ĩzãngã ambamba. Ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí ũjũ mî drị́.” Ágó rĩ ní ꞌî drị́ ũjũzú. Ágó rĩ ẽ drị́ ní ícázú múké. ⁶Koro Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní fũzú mụzú ꞌbá Ẽródẽ ri ẹ̃tị̃ꞌbá rĩ pi be Yẹ́sụ̃ ã tã lizú, lẽzú ĩri ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá.

ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ

⁷Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá kárákará íbíkí íngá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, ãzini ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé, kộpi ꞌdekí mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ. ⁸Kộpi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri yịị́, ꞌbá kárákará ímụ́kí Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi íbíkí íngá Yụ̃dáyã gá, Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ãngũ Ĩdũmíyã vé rĩ gé, gụ́rụ́ Yárídénĩ vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ gé, ãzini kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ gé. ⁹Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ ndreé ꞌbá rĩ pi gakí ambamba, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ẽ íꞌdụ́kí kũlúmgba mãdãŋá ni ꞌbãá tẽétẽ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẽ ímụ́kí rí ĩ ĩmũlũú ku. ¹⁰Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará, ãní sẽ ꞌbá drã be rĩ pi rikí ĩ ĩmĩí ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó ũkpõ sĩ, ĩ úlókí rí ĩri ã rụ́ꞌbá bẽnĩ. ¹¹ꞌBá índrí ũnjí ní fií kộpi drị̃gé rĩ pi kádõ Yẹ́sụ̃ ri ndreé, índrí ũnjí rĩ pi kộpi ꞌdụ aꞌbe vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, kộpi útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, “Mi Mvá Múngú vé ni.” ¹²ꞌBo Yẹ́sụ̃ átá índrí ũnjí rĩ pi ní ũkpõ sĩ kĩnĩ, kộpi ã lũkí ꞌî tã ꞌbá ãzi ní ku.

Yẹ́sụ̃ ũpẽ ꞌbá áyúãyũ ni pi mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃

(Mãtáyo 10:1-4; Lúkã 6:12-16)

¹³Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ tụ mụụ́ írã drị̃gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá ꞌî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ pi zịzú mụzú ꞌí vú sĩ, kộpi ní mụzú Yẹ́sụ̃ vú sĩ. ¹⁴Ĩri ní ꞌbá ũpẽzú mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, kộpi ã adrikí rí ívé ꞌbá áyúãyũ3:14 ꞌBá áyúãyũ rĩ pi: ꞌBá áyúãyũ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, ri kộpi pẽé mụụ́ ꞌbá rĩ pi ímbá, índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌoó. ni pi rú, ĩri ní kộpi pẽzú mụzú, kộpi ã ũlũkí rí tị Múngú vé rĩ mụzú. ¹⁵Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, kộpi ã údrókí rí índrí ũnjí rĩ pi fũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ ãní. ¹⁶ꞌBá ĩri ní ũpẽé mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé rụ́ pi ꞌdĩ, Sị̃mọ́nã ꞌi, Yẹ́sụ̃ gõ ĩri ní rụ́ ãzi ꞌdaá Pétẽró ꞌi, ¹⁷Yõkóbũ Zẽbẽdáyõ mvọ́pị pi ẹ́drị́pị Yũwánĩ be, Yẹ́sụ̃ gõ kộpi ní rụ́ ãzi ꞌdaá Bõnãgésĩ ꞌi, rú ꞌdĩri vé ífífí, anji ũvi vé ni pi. ¹⁸ꞌBá rĩ ãzi Ãndẽréyã ꞌi, Pĩlípũ ꞌi, Bãtĩlĩmáyõ ꞌi, Mãtáyo ꞌi, Tómã ꞌi, Yõkóbũ Ãlãfáyõ mvọ́pị ꞌi, Tãdáyõ ꞌi, Sị̃mọ́nã úvá ꞌbãápi ꞌbá ívé rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã rĩ ꞌi, ¹⁹ãzini Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã gõópi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ pi vé tã Bẽlẽzẽbúlã be rĩ

(Mãtáyo 12:22-32; Lúkã 11:14-23; 12:10)

²⁰Kúru Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá gõó ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, ĩri ní fizú jó agá, ꞌbá bị́trị́ká bịkí mụzú vú ni gé sĩ, sẽ Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ị́sụ́kí sâ ãnyãngã nyazú ni kuyé. ²¹Yẹ́sụ̃ ẹ́ꞌdị́páa kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri yịị́, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ábá gí, ĩ lẽkí ĩri jịị́ mụzú ꞌbẹ̃tị́.

²²ꞌBá riꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá, ímụ́ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gálésĩla rĩ pi kínĩ, “Ágó ꞌdĩri Bẽlẽzẽbúlã3:22 Bẽlẽzẽbúlã: Bẽlẽzẽbúlã vé rụ́ ãzi rĩ Sãtánã ꞌi, ĩri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé. fi drị̃ ni gé gí, ĩri ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũkpõ ãdróko vé rĩ sĩ.”

²³Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú, ĩri ní átázú kộpi ní nãpí sĩ kĩnĩ, “Sãtánã ri ícó ꞌí ọ́gụ́pị Sãtánã ri dro fũ íngóni ngóni? ²⁴ꞌBá ãngũ ãlu agá ni pi acokí dõ ĩ rií ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be, mãlũngã kộpi ní rụụ́ ꞌdĩri ícó pá tuú ku. ²⁵ꞌBá jó ãlu tị gé rĩ pi acokí dõ ĩ gí, ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩri ícó pá tuú ku. ²⁶Sãtánã vé mãlũngã aco dõ ꞌí ãsámvú ị̃rị̃ rií ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́, mãlũngã ꞌdĩri ícó pá tuú ku, ĩrivé ụ̃dụ̃ dẹẹ́pi ꞌdĩ. ²⁷ꞌBá adriípi ọ̃jọ́gọ́ ọ̃jọ́gọ́ rĩ, ꞌbá ãzi ícó ĩrivé ngá alií ku, úmbékí dõ ĩri vũgá ká, ĩ íbí ĩrivé ngá ali ndõ. ²⁸Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ꞌo dõ ũnjĩkãnyã, ãzini ide dõ ãngũ, ĩ ícó ĩri trũ rá. ²⁹ꞌBo ꞌbá rĩ ide dõ Índrí Uletere rĩ, ícókí ĩri trũú ãluŋáni ku, ũnjĩkãnyã ĩrivé rĩ áwí adri mụzú ꞌdániꞌdáni.”

³⁰Yẹ́sụ̃ ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi rikí átá kínĩ, “Yẹ́sụ̃ ri índrí ũnjí be.”

Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi ẹ́drị́pị́ị be

(Mãtáyo 12:46-50; Lúkã 8:19-21)

³¹Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị ní ícázú Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị́ị be, kộpi áwíkí pá tuú kuú ãmvé ꞌdãá. Kộpi ní ꞌbá ãzi pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri zịzú. ³²ꞌBá kárákará úríkí kuú Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. Kộpi ní lũzú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mí ẹ́ndrẹ́pị pi mí ẹ́drị́pị́ị be tukí pá kuú ãmvé ꞌdãáꞌdã, kộpi lẽkí mi ndreé.”

³³Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ĩmi ní ꞌyoó ĩri má ẹ́ndrẹ́pị, ãzini má ẹ́drị́pị́ị ꞌdĩꞌbée ãꞌdi pi?”

³⁴Ĩri ní ꞌbá úríꞌbá ꞌî gãrã gá sĩ ꞌdĩꞌbée úndrézú kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Mávé ẹ́ndrẹ́pị ãzini mávé ẹ́drị́pị́ị, kộpi ꞌbá úríꞌbá má gãrã gá sĩ nõꞌbée. ³⁵ꞌBá Múngú vé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rĩ, ĩri má ẹ́drị́pị, ĩri má ọ́mvụ́pị, ãzini ĩri má ẹ́ndrẹ́pị.”

Nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:1-9; Lúkã 8:4-8)

¹Yẹ́sụ̃ gõ íꞌdó ꞌbá rĩ pi ímbá yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã tị gé ꞌdãá dị̃ị́. ꞌBá kárákará úmúkí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, sẽ Yẹ́sụ̃ tụ mụụ́ úrí kũlúmgba agá yị̃ị́ agá ꞌdãá. ꞌBá rĩ pi tukí pá kuú yị̃ị́ rĩ tị gé. ²Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi ní tã kárákará nãpí sĩ. Tã ĩri ní ímbá rĩ pi ꞌdíni kĩnĩ, ³“Ĩmi yịkí drĩ ká! Ágó ãzi mụ úri rií ívé ọ́mvụ́ agá. ⁴Kã rií úri rĩ rií, úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí lẹ́tị drị̃gé, ãríŋá rĩ pi tekí kộpi rá. ⁵Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé ni agá, úri rĩ pi ĩfũkí mbẽlẽŋá, ãꞌdiãtãsĩyã nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ní adrií nyetele rĩ sĩ. ⁶ꞌBo ụ̃tụ́ rĩ kã koó gbírílí, úri ĩfũꞌbá rĩ pi ꞌwikí ũdrãá céré, ãꞌdiãtãsĩyã úlá ni pi ní fií vũgá ꞌdãá kuyé rĩ sĩ. ⁷Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí ũcékúcé ãsámvú gé, ũcékúcé rĩ dụ amuú, ọ̃zụ̃ úri ĩfũꞌbá dụꞌbá rĩ pi rá, sẽ úri ĩfũꞌbá rĩ pi ꞌakí kuyé. ⁸Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ múké múké ni agá, dụkí ꞌaá mị be gbálígbálí. Ụrụkọ ni pi ꞌakí caá mị be pụ̃kụ́ na, ụrụkọ ni pi pụ̃kụ́ ázíyá, ụrụkọ ni pi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu.”

⁹Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

Tã ã pá Yẹ́sụ̃ ní tã rĩ ũlũzú nãpí sĩ rĩ

(Mãtáyo 13:10-17; Lúkã 8:9-10)

¹⁰Kâ Yẹ́sụ̃ ri kuú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ĩrivé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi, ꞌbá ụrụkọ ĩ traꞌbá ĩri ã gãrã gá rĩ pi be, kộpi ní Yẹ́sụ̃ rĩ zịzú kínĩ, “Nãpí mí ní ũlũú ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?” ¹¹Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má iꞌda ĩmi ní mãlũngã Múngú vé ĩ ní tã ni ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ ãmvé gí. ꞌBo ma ꞌbá ụrụkọ ní tã rĩ átá nãpí sĩ, ¹²tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽsĩnĩ kĩnĩ,

“ ‘Kộpi tã má ní ꞌoó rĩ ndre rá, ꞌbo kộpi nị̃kí ífífí ni ku,

kộpi tã má ní ꞌyoó rĩ yị rá, ꞌbo fi kộpi drị̃gé ku.

Kộpi ã nị̃kí té dõ tã rĩ vé ífífí rá,

kộpi té ẹ́sị́ újá, Múngú ri té kộpi trũ rá.’4:12 Ĩsáyã 6:9-10 ”

Yẹ́sụ̃ ũlũ nãpí rĩ vé ífífí

(Mãtáyo 13:18-23; Lúkã 8:11-15)

¹³Yẹ́sụ̃ ní kúru kộpi zịzú kĩnĩ, “Nãpí má ní ũlũú ꞌdĩri, ĩmi nị̃kí nyo ífífí ni kuyé? Má átá dõ ĩmi ní nãpí rĩ ãzi, ĩri ícó fi ĩmi drị̃gé íngóni? ¹⁴ꞌBá úri riípi rĩ, ĩri ꞌbá Múngú vé tị ũlũúpi rĩ. ¹⁵Úri uꞌdeꞌbá lẹ́tị drị̃gé rĩ pi vé ífífí, ĩri ꞌbá Múngú vé tị yịꞌbá rá rĩ pi, vụ́drị̃ ni gé, koro Sãtánã ri ímụ́ Múngú vé tị kộpi ní yịị́ ꞌdĩri iza kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ rá. ¹⁶Úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé rĩ agá rĩ vé ífífí, ĩri ꞌbá Múngú vé tị̃ yịꞌbá ãyĩkõ sĩ rĩ pi. ¹⁷ꞌBo kộpi kádõ tị Múngú vé rĩ yịị́, tị Múngú vé rĩ ní vũrã ị́sụ́ úrízú kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kuyé rĩ sĩ, tã ãzi ũkpó ũkpó kãdõ kộpi ayaá, tị Múngú vé rĩ gõ ãvĩ kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ rá. ¹⁸Úri uꞌdeꞌbá ũcékúcé ãsámvú gé sĩ rĩ pi, ĩri ꞌbá Múngú vé tị yịꞌbá, ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi. ¹⁹ꞌBo kộpi ní rií tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ụ̃sụ̃ụ́ áyu rĩ sĩ, ãzini kộpi ní rií ãꞌbú vé tã ꞌdụụ́ ꞌbãá ãmbúgú rĩ sĩ, ãzini kộpi ní rií ẹ́sị́ ꞌbãá ngá ụrụkọꞌbée drị̃gé rĩ sĩ, sẽ kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ tị Múngú vé rĩ yịzú ku, ĩri sẽ kộpi adri sụ̃ pẹtị ꞌaápi ku rĩ tị́nị. ²⁰Úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ múké agá rĩ pi, kộpi ꞌbá Múngú vé tã yịꞌbá rá, ꞌbãꞌbée ĩ ẹ́sị́ agá tị́tị́ rĩ pi. Kộpivé tã ꞌoó múké rĩ índré sụ̃ ãnyá ꞌaápi mị be gbálígbálí rĩ tị́nị, drị̃ ni ãlu rĩ gé, ꞌa caá pụ̃kụ́ na, pụ̃kụ́ ázíyá, dõku mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu.”

Nãpí lámbã vé rĩ

(Lúkã 8:16-18)

²¹Yẹ́sụ̃ ní gõzú kộpi ní nãpí ãzi ũlũzú kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ri nyo ícó lámbã ꞌyũ su gbọ́lọ́ ã ndụ́gé, dõku ũdrí íꞌdụ́ lámbã dị̃ị́pi ãngũ ĩmgbẽrẽépi rĩ ẽ drị̃ ako ãní cí rá? Ícó ꞌoó ꞌdíni ku, ĩri lámbã rĩ ꞌyũ ꞌbã mísá drị̃gé, vũrã ĩri ní ícózú ãngũ ĩmgbẽrẽzú jó agásĩ céré rĩ gé. ²²Ụ́ꞌdụ́ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, tã ꞌbá rĩ pi ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ, ĩ ímụ́ iꞌda ãmvé, tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ pi ãrẽvú céré, ĩ ímụ́ iꞌda ãmvé. ²³ꞌBá rĩ dõ bị́ be, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

²⁴Yẹ́sụ̃ gõ kpá ꞌyoó kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbãkí bị́ rizú tã má ní ũlũú ĩmi ní ꞌdĩꞌbée yịzú múké múké. Múngú ri ĩmi ní úmĩ sẽ ĩmi ní ẹ̃bị́rị́ ꞌbãá lẽzú ĩrivé tã nị̃zú rĩ sĩ. Ádarú Múngú ri ĩmi ní tã nị̃ngárá sẽ ambamba. ²⁵ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi tã má ní ímbá rĩ drị̃gé rĩ, ma ĩri ní tã nị̃ngárá sẽ ãmbúgú, ꞌbo ꞌbá mávé tã yịị́pi ku rĩ, ma ĩrivé tã nị̃ngárá ꞌdụ úmĩ ni gé sĩ rá.”

Nãpí úri dụụ́pi rĩ vé rĩ

²⁶Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ ágó úri riípi ívé ọ́mvụ́ agá rĩ tị́nị. ²⁷Kãdõ adrií ị́nị́ sĩ, dõku ụ̃tụ́ sĩ, ágó rĩ dõ ụ́ꞌdụ́ ko yã, dõ ko ụ́ꞌdụ́ ku yã, úri rĩ ĩfũ, ĩri dụ mụzú dụdụ, ágó rĩ nị̃ kuyé dõ úri ĩfũúpi rĩ ri dụ ngóni ngóni. ²⁸Nyọ̃ọ́kụ́ rĩ sẽ úri rĩ ĩfũ dụ múké, drị̃drị̃ ni, bị́ ni ri íꞌdó ĩfũ, ãnyá rĩ ẽ drị̃ ri kúru íꞌdó ayi, ụ̃dụ̃ ni gé, ĩri kúru ꞌa mị be gbálígbálí. ²⁹Ãnyãngã rĩ ka dõ gí, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ri méngẽlẽsĩ íꞌdụ́ ãnyãngã rĩ lịzú ãní, ãꞌdiãtãsĩyã sâ ãnyãngã ĩkũnãzú rĩ ícá gí.”

Nãpí marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:31-32; Lúkã 13:18-19)

³⁰Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú dị̃ị́ kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ ãꞌdi tị́nị? Dõku Mâ áyú rí nãpí ngóni ni mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũzú ãní? ³¹Mãlũngã Múngú vé rĩ índré sụ̃ marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ tị́nị. ³²Kádõ ĩri saá, ĩri ĩfũ dụ mba ãmbúgú, ĩri pẹtị ọ́mvụ́ agá rĩ pi ndẽ céré, drị́tị ni pi ĩgãrã ãcoco, ãríŋá rĩ pi ímụ́ jó sị sị́ ni gé.”

Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá rĩ pi ímbá nãpí sĩ

(Mãtáyo 13:34-35)

³³Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi nãpí ãndíãndí ni pi sĩ, ãzini lẹ́tị ãndíãndí ni pi sĩ, kộpi ã ámákí rí tã rĩ ãní. ³⁴Yẹ́sụ̃ kãdõ rií tị Múngú vé rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní, ĩri ũlũ mụzú nãpí sĩ. ꞌBo ĩri dõ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ĩri tã rĩ vé ífífí ũlũ kộpi ní céré.

Yẹ́sụ̃ uga ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ

(Mãtáyo 8:23-27; Lúkã 8:22-25)

³⁵Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ꞌdãri sĩ ũndrésĩ, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ zokí mụụ́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ agásĩ álé ꞌdãá.” ³⁶Kộpi ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi kuzú, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní tụzú kũlúmgba Yẹ́sụ̃ ní tụzú rĩ agá, kộpi ní ꞌdezú zozú mụzú yị̃ị́ rĩ agásĩ. Kũlúmgba ã ụrụkọ anigé ꞌdekí mụụ́ kộpi ã vụ́drị̃ gé sĩ. ³⁷Kúru ũlí vịị́pi ũkpõ be ni ní íngázú vịzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ drị́gé sĩ. Yị̃ị́ rĩ ní ꞌbãzú úvázú kũlúmgba rĩ úvị́zú ngẽlé ngẽlé. Yị̃ị́ ní íꞌdózú tị̃zú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, sẽ kũlúmgba rĩ lẽ tĩí ãní yị̃ị́ ã ndụ́gé. ³⁸Ị́sụ́zú Yẹ́sụ̃ la ụ́ꞌdụ́ koó kũlúmgba rĩ agá vúlé ꞌdãá, ẹ̃tị̃ ꞌî drị̃ mãkádã sĩ. Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ímbápi, ꞌbâ ri tĩ yị̃ị́ ã ndụ́gé, mí ásí ꞌbá sĩ ku ãsĩ?”

³⁹Yẹ́sụ̃ ní aruzú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, ĩri ní trezú ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ drị̃gé kĩnĩ, “ꞌÍ tu pá, ꞌdĩri ícó gí.” Koro ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ ní pá tuzú, ãngũ rĩ ní újízú kíri.

⁴⁰Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní adrizú ụ̃rị̃ sĩ rĩ ãꞌdi? Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó?”

⁴¹ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi, ụ̃rị̃ fi kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ambamba, kộpi ní ꞌdezú ĩ uzịzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ꞌbá íngóni ni, átángá átápi ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ ní tị ni yịị́ ĩndĩ ꞌdĩri?”

Yẹ́sụ̃ dro índrí ũnjí fũú ágó ãbãbã rú ni drị̃gé sĩ

(Mãtáyo 8:28-34; Lúkã 8:26-39)

¹Yẹ́sụ̃ pi ní kúru zozú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be yị̃ị́ bãlãlã rĩ agásĩ, kộpi ní cazú ãngũ Gẽrásã vé rĩ gé. ²Yẹ́sụ̃ kã ĩfũú kũlúmgba rĩ agásĩ, koro ágó índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni ní ĩfũzú vũrã ĩ ní rizú ãvũ sị̃zú rĩ gé ꞌdãásĩ, ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. ³Ágó rĩ ri adri ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌbá ãzi ícó ĩri úmbé ímvẽ sĩ bã ku. ⁴Ándúrú ĩ njị̃ị́ ri ágó rĩ ẽ drị́ pi úmbé pá ni pi be ímvẽ sĩ, ꞌbo ĩri ímvẽ ĩ ní ꞌî drị́ pi úmbézú ꞌî pá be ꞌdĩꞌbée ũŋõ kpélékpélé ꞌdĩísĩ rá, ꞌbá ãzi ícópi ágó ꞌdĩri ã ũkpõ ndẽépi ni ꞌdãáyo. ⁵Ụ̃tụ́ŋá sĩ ãzini ị́nị́ŋá sĩ, ágó rĩ ri ẹ́cị́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi ãsámvú gé sĩ, ãngũ ánga rú rĩ pi ãsámvú gé sĩ, pí útréngárá be, ĩri ri írã anjiŋá íꞌdụ́ ꞌî rụ́ꞌbá ũsĩ ãní.

⁶Ágó rĩ kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé rárá rú ꞌdãá, ĩri ní njuzú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé. ⁷Ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, Mvá Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé rĩ, ngá mí ní lẽé má vúgá rĩ ãꞌdi? ꞌÍ sõ ũyõ Múngú ẹndrẹtị gé ꞌyozú kínĩ, mí ícó ma ꞌoó ũnjí ku!” ⁸Ágó rĩ átá ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó índrí ũnjí rĩ pi ní, kộpi ã fũkí ágó rĩ drị̃gé sĩ rá rĩ sĩ.

⁹Yẹ́sụ̃ ní kúru ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Mî rụ́ ãꞌdi ꞌi?”

Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mâ rụ́ Bị́trị́ká ꞌi, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbâ kárákará.” ¹⁰Kúru índrí ũnjí rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã dro ĩ fũú ãngũ rĩ agásĩ ãmvé ku.

¹¹Ánga ꞌdãri ã pálé gá ꞌdãá, ĩ ri ĩgá úcé, ĩgá rĩ pi kárákará. ¹²Índrí ũnjí rĩ pi ní rizú Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, “ꞌÍ pẽ ꞌbâ mụụ́ adrií ĩgá ꞌdãꞌbée ãsámvú gé fô, mí ãꞌyĩ ꞌbá ní, ꞌbâ mụkí úfí ĩgá rĩ pi agá.” ¹³Yẹ́sụ̃ ní ãꞌyĩzú kộpi ní. Índrí ũnjí rĩ pi ní úkpúzú ágó rĩ drị̃gé sĩ, mụzú úfízú ĩgá rĩ pi agá. Ĩgá rĩ pi élĩfũ ị̃rị̃. Ĩgá rĩ pi ní njuzú mụzú ọ́ngụ́ sĩ ãngũ úlúpi úlúlũ rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní uꞌdezú yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá.

¹⁴ꞌBá riꞌbá ĩgá úcéꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi ngakí únjú mụzú tã ꞌdĩri ũlũú ꞌbá kụ̃rụ́ agá ꞌdãlé rĩ pi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbá gụ́rụ́ kụ̃rụ́ rĩ ã gãrã gá sĩ rĩ agá rĩ pi ní. ꞌBá rĩ pi ní mụzú tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri ndrezú. ¹⁵Kộpi kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí ágó índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé kárákará rĩ ícá múké gí, úrí kuú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, su bõngó ꞌî rụ́ꞌbá gá, úmĩ ni ícá múké gí. Tã ꞌdĩri sẽ kộpi ní ụ̃rị̃. ¹⁶ꞌBá tã ꞌi ngaápi ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá rĩ ndreꞌbá, ãzini ĩgá rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá rĩ ndreꞌbá ĩ mị sĩ rĩ pi ní mụzú tã rĩ ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní. ¹⁷Kúru ꞌbá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã nga mụụ́ ĩvé ãngũ agásĩ ꞌdĩísĩ rá.

¹⁸Yẹ́sụ̃ kã rií tụụ́ kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ágó Yẹ́sụ̃ ní índrí ũnjí droó fũú drị̃ ni gé sĩ rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, ꞌí lẽ mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ ĩndĩ. ¹⁹ꞌBo Yẹ́sụ̃ ãꞌyĩ ĩri mụụ́ ꞌí vúgá sĩ kuyé, pẽ ĩri ẽ tị kĩnĩ, “ꞌÍ mvi ꞌbẹ̃tị́, ꞌí mụ tã ãyãzú ãyãyã Úpí ní ꞌoó mî rụ́ꞌbá gá, ãzini ẹ́sị́ ĩdríkídri ĩri ní ꞌbãá mí ní ꞌdĩri vé tã ũlũú mívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní.” ²⁰Ágó rĩ ní kúru ꞌdezú ẹ́cị́zú tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌí ní rĩ ũlũzú mụzú kụ̃rụ́ mụdrị́ ĩ ní zịị́ Dẽkãpólĩsĩ vé rĩ agásĩ. Tã ágó rĩ ní ũlũú rĩ sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá.

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ũkú Yáyĩrõ vé rĩ, ãzini ũkú drã be rĩ

(Mãtáyo 9:18-26; Lúkã 8:40-56)

²¹Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá gõó zoó mụzú álé ꞌdãá kũlúmgba sĩ, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí ĩ úmú adrií Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃ yị̃ị́ tị gé ꞌdãá. ²²Ágó ãzi rụ́ ni Yáyĩrõ ꞌi, ĩri drị̃koma Jó Múngú ri Zịzú rĩ vé ni, ĩri ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ²³ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Mávé mvá ũkúŋá rĩ ꞌdãlé drã be ũnjíkãnyãkãnyã, lẽ drãádrã, ꞌí mụ drị́ tị̃ị́ drị̃ ni gé, ẽ ídrí rí bẽnĩ fô.” ²⁴Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ĩri be ĩrivé ãngá ꞌdãá.

ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụụ́ ĩri vúgá sĩ ĩndĩ, kộpi rikí ĩri ũmĩí mụzú ũmĩmĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ní adrií tré rĩ sĩ. ²⁵Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri sĩ, ũkú ãzi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, mbãá ụ́ꞌdụ́ ri ẹ́cị́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ, gã dẹgá sĩ, ꞌdụ caá ílí mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. ²⁶Ũkú rĩ ẹ́cị́ ꞌbá kárákará ũjó sẽꞌbá ni pi vúgá sĩ ílí be aco, iza ívé mũfẽngã ambamba ũjó ãrẽgá sĩ drã ꞌdĩri vé tã sĩ, ꞌbo ꞌbá ãzi ícópi ĩri ní ũjó sẽépi ĩrivé drã ꞌdĩri ní dẹzú ni ꞌdãáyo. ²⁷Ũkú rĩ kã Yẹ́sụ̃ vé tã yịị́, ĩri ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋá Yẹ́sụ̃ ã úgóró gá ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoóko rĩ úlózú. ²⁸Ũkú rĩ ụ̃sụ̃ kĩnĩ, “Má úló dõ Yẹ́sụ̃ vé bõngó, ma ídrí rá.” ²⁹Ũkú rĩ kã Yẹ́sụ̃ vé bõngó ẽ tị úló, mbẽlẽŋá ãrí ẹ́cị́pi rụ́ꞌbá ni gé sĩ rĩ ní pá tuzú, koro ũkú rĩ gõ ámá ꞌî rụ́ꞌbá ícá múké gí.

³⁰Sâŋá ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, ívé ũkpõ fũ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ gí. Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ãngũ ndrezú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ãꞌdi úló mávé bõngó nĩ?”

³¹Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Mí nị̃ rá ꞌbá rĩ pi kárákará ri ĩ mĩ ímụ́zú mî rụ́ꞌbá gá nõó, ngá mí ní ꞌbâ zịzú ꞌyozú kínĩ, ãꞌdi úló mívé bõngó nĩ rĩ ãꞌdi?”

³²ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá ívé bõngó úlópi rĩ úndré ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ. ³³Ũkú rĩ kã tã ꞌi ngaápi ꞌî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri nị̃ị́ ámá, ụ̃rị̃ sĩ, rụ́ꞌbá ni íꞌdó rií yãáyã. Ĩri ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní tã ꞌí ní bõngó rĩ úlózú rĩ ũlũzú Yẹ́sụ̃ ní céré. ³⁴Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mvá ũkú ꞌdĩri, ẹ̃ꞌyị̃ngárá mívé rĩ sẽ mí ídrí gí. ꞌÍ mụ ĩyí, tãkíri Múngú vé rĩ ã adri mí be, mî rụ́ꞌbá ã adri ule.”

³⁵Yẹ́sụ̃ kã rií átá ũkú rĩ be, koro ãgõ ụrụkọꞌbée ní ícázú, kộpi íbíkí ímụ́ Yáyĩrõ vé ãngá ꞌdãásĩ, kộpi ní ꞌyozú Yáyĩrõ ní kínĩ, “Mívé mvá ũkúŋá rĩ drã gí, lẽ mî ri sâ izaá átázú ꞌbá riípi ãngũ ímbápi rĩ be ku.”

³⁶Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú Yáyĩrõ ní kĩnĩ, “Lẽ mî ẹ́sị́ ã ũtĩ ku, mí ẹ̃ꞌyị̃ mávé tã.”

³⁷Yẹ́sụ̃ lẽ ꞌbá ãzi ã mụ ꞌí vúgá sĩ ku, ãꞌyĩ ꞌyéŋá Pétẽró pi, Yõkóbũ be, Yũwánĩ Yõkóbũ ẹ́drị́pị sĩ. ³⁸Kộpi kâ mụụ́ caá Yáyĩrõ vé ãngá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ndre ꞌbá rĩ pi ri lụ̃ụ́lụ́ gá. ³⁹Yẹ́sụ̃ ní fizú jó agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú lụ̃ụ́lụ́ gazú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Mvá ũkúŋá rĩ drã kuyé, ĩri ụ́ꞌdụ́ ko.” ⁴⁰ꞌBo ꞌbá rĩ pi rikí gụụ́ ĩri sĩ gụgụ.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã fũkí céré ãmvé, ãꞌyĩ ꞌyéŋá ãvũ rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, ãzini ívé ꞌbá áyúãyũ na ꞌdĩꞌbée be, kộpi fikí mụzú jó ãvũ rĩ ꞌbãzú rĩ agá ꞌdãá nĩ. ⁴¹Ĩri ní mvá ũkúŋá rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tãlítã kụ́mị̃!” Ífífí ni kĩnĩ, “Mvá ũkúŋá mãdãŋá ꞌdĩri, á ꞌyo mí ní, ꞌí nga ụrụ.” ⁴²Mvá ũkúŋá rĩ ní koro íngázú ụrụ, ĩri ní ꞌdezú ẹ́cị́zú ụrụ sĩ. Mvá ũkúŋá rĩ ílí be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá. ⁴³ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní átázú kộpi ní ũkpó ũkpó kĩnĩ, lẽ kộpi ã ũlũkí tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku. Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã sẽkí mvá ũkúŋá rĩ ní ngá nyaá.

ꞌBá Nãzẽrétã vé rĩ pi gãkí Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãtáyo 13:53-58; Lúkã 4:16-30)

¹Yẹ́sụ̃ ní ngazú ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Nãzẽrétã gá, kụ̃rụ́ ĩri ní mbazú rĩ gé. Kộpi mụkí ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be trụ́. ²Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ kã ícá, Yẹ́sụ̃ íꞌdó rií ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá. ꞌBá kárákará ĩrivé tã yịꞌbá rĩ pi ãyãkí tã ĩri ní átá ꞌdĩri sĩ ãyãyã.

Kộpi rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ị́sụ́ tã nị̃ngárá, ãzini ũkpõ tã ãyãzú ãyãyã ꞌozú ꞌdĩri íngũgá? ³Ágó ꞌdĩri adri nyo Mãríyã mvọ́pị ándúrú riípi párángi faápi ꞌdĩgé rĩ ꞌi kuyé? Yõkóbũ pi Yósẽ be, Yụ́dã be, Sị̃mọ́nã sĩ, adrikí ĩri ẹ́drị́pị kuyé? Ĩrivé ọ́mvụ́pị́ị riꞌbá adriꞌbée ꞌbá be kụ̃rụ́ ꞌbávé rĩ agá nõꞌbée kuyé?” Tã ándúrú Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée sĩ, ꞌbá rĩ pi gãkí ĩri sĩ.

⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩ nẹ́bị̃ rĩ pi ị̃njị̃ vũrã ụrụkọ agásĩ ị̃njị̃njị̃, ꞌbo kụ̃rụ́ ĩrivé rĩ agá, ị̃njị̃kí ĩri ku, ꞌbá ĩrivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ĩrivé máríté rĩ pi be, kộpi ị̃njị̃kí ĩri ku.” ⁵Yẹ́sụ̃ gõ tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoó ãngũ ꞌdãri gé dị̃ị́ kuyé, tã ĩri ní ꞌoó rá rĩ, Yẹ́sụ̃ tị̃ drị́ ꞌbá drã be ni pi drị̃gé, kộpi ídríkí rá, ꞌbá ĩri ní drị́ tị̃ị́ kộpi drị̃gé rĩ pi vé kãlãfe mãdãŋá. ⁶Tã ꞌdĩri sẽ Yẹ́sụ̃ ní ãyãngárá, ꞌbá rĩ pi ní gãá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ pẽ ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi mụụ́ ẹ̃zị́ ngaá

(Mãtáyo 10:5-15; Lúkã 9:1-6)

Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌdezú rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú mụzú gụ́rụ́ ãlu ãlu agásĩ. ⁷Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi zịzú ímụ́zú vũrã ãlu gé, pẽ kộpi mụzú ị̃rị̃ ị̃rị̃, sẽ kộpi ní ũkpõ índrí ũnjí rĩ pi údrózú.

⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ꞌdụkí ngá ãzi mụzú ĩmi drị́gé sĩ ĩndĩ ku, ꞌyéŋá ĩmi ꞌdụkí túré ẹ̃cị̃ tuzú ni áyu. Ĩmi kádõ rií mụụ́, lẽ ĩmi ꞌdụkí kũmvũ mụzú ĩndĩ ku, ĩmi ꞌdụkí ãnyãngã dõku mũfẽngã mụzú ĩndĩ ku. ⁹Ĩmi úsúkí ngá pá gá ni pi mụzú, ꞌbo ã ꞌdụkí bõngó ãzi ãndõ rú mụzú ĩndĩ ku. ¹⁰Kụ̃rụ́ ãlu ãlu ĩmi ní cazú rĩ agá, ꞌbẹ̃tị́ ĩ ní ĩmi ẹ́ꞌyị́zú drị̃drị̃ rĩ, ĩmi áwíkí adrií ꞌdãgá, cĩmgbá ĩmi ní fũzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ rĩ gé. ¹¹Vũrã ãlu ãlu ĩmi ní fizú cazú rĩ agá, ꞌbá rĩ pi gãkí dõ ĩmi ẹ́ꞌyị́gá sĩ, ãzini gãkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩmi ní ũlũú rĩ yịgá sĩ, ĩmi kádõ ngaá mụụ́, ĩmi wekí nyọ̃ọ́kụ́ ĩmî pá ágélé gá rĩ kú ꞌdĩgé. Ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ĩmi gãkí ꞌbá gụ́rụ́ ꞌdãri agá rĩ pi sĩ.”

¹²Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní kúru ꞌdezú mụzú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũngárá gá kínĩ, lẽ ꞌbá rĩ pi ã újákí ẹ́sị́, kộpi ã kukí ũnjĩkãnyã ãní. ¹³Kộpi údrókí índrí ũnjí kárákará ũfũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ, ũbẽkí ũdu ꞌbá drã be rĩ pi rụ́ꞌbá gá sĩ, kộpivé drã dẹ ãní rá.

Yũwánĩ vé ꞌdịngárá ã tã

(Mãtáyo 14:1-12; Lúkã 9:7-9)

¹⁴ꞌBãgú Ẽródẽ6:14 ꞌBãgú Ẽródẽ: Ẽródẽ ꞌdĩri Ẽródẽ Ãnĩtípã ꞌi, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá, gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi anigé rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1. yị ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré rikí átá Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ. ꞌBá rĩ pi ụrụkọ rikí átá kínĩ, “Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ingakí ĩri gõó ídri rú drãngárá gálésĩ gí, ĩri ní rizú tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée ꞌozú ũkpõ be ꞌdíni ãní.”

¹⁵ꞌBá ụrụkọꞌbée rikí ꞌyoó kínĩ, “ꞌBá rĩ Ẽlíyã6:15 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3. Múngú ẹzị kĩnĩ, ꞌí lẽ Ẽlíyã ri ĩpẽé ĩgõó vũ drị̃gé nõó ũzi. ꞌÍ lã Mãlákĩ 4:5. ꞌi.”

Ụrụkọꞌbée kínĩ, “ꞌBá rĩ índré sụ̃ nẹ́bị̃ ọ́tụ́ ụ̃kụ rĩ pi vé ãzi tị́nị.”

¹⁶Ẽródẽ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Índrézú ꞌbá ꞌdĩri Yũwánĩ má ní ọ́tụ́ drị̃ ni lịị́ ꞌdãri íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ nĩ!”

¹⁷Ọ́tụ́ Ẽródẽ sẽ tãị́mbị́ kĩnĩ, ã rụkí Yũwánĩ ri, ã ꞌbekí ĩri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. Ẽródẽ ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí ní ẹ́drị́pị Pĩlípũ6:17 Pĩlípũ: Pĩlípũ ri ꞌbãgú Ẽródẽ Ãnĩtípã ẹ́drị́pị, sâ ẹ́drị́pị Ẽródẽ ní ĩrivé ũkú Ẽrõdíyã ri ꞌdụzú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Pĩlípũ ri ídri rú. vé ũkú Ẽrõdíyã ri jeé ꞌí ní ũkú rú rĩ sĩ. ¹⁸Ãꞌdiãtãsĩyã Yũwánĩ ri ꞌyoó Ẽródẽ ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ kuyé ꞌyozú kínĩ, mí ní mí ẹ́drị́pị vé ũkú jezú.” ¹⁹Ãní sẽ Ẽrõdíyã ꞌbã ẹ́sị́ ũnjí Yũwánĩ ní, lẽ ĩri ꞌdịị́ drãá ꞌdĩísĩ rá. ꞌBo Ẽródẽ ní ãꞌyĩí kuyé rĩ sĩ, Yũwánĩ vé ꞌdịngárá ã tã mba Ẽrõdíyã ní mbamba. ²⁰Ẽródẽ ru Yũwánĩ ri ruru, nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, Yũwánĩ ri ꞌbá tã be pịrị ni, ãzini ꞌbá uletere ni, sẽ Ẽródẽ ri Yũwánĩ ã tã mbaá múké. Ẽródẽ kã tã Yũwánĩ ní átá rĩ yịị́, sẽ drị̃ ni ábá ãní céré céré, ꞌbo ꞌbã úvá rizú Yũwánĩ vé tã yịzú.

²¹Kúru Ẽródẽ ní ụ̃mụ̃ údézú ívé ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ꞌi tịzú rĩ ị̃njị̃zú ãní. Ĩri ní ũgalaku ambugu rĩ pi zịzú ũgalaku ambugu ãngáráwá rĩ pi vé rĩ pi6:21 Ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá élĩfũ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni. be, ãzini drị̃koma ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi be ímụ́zú ụ̃mụ̃ rĩ gé. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri zị̃ nóni lẹ́tị Ẽrõdíyã ní Yũwánĩ ri ꞌdịzú drãzú ãní. ²²Ẽrõdíyã vé mvá ũkúŋá rĩ ní ífízú úngó tuzú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, sẽ ãyĩkõ fụ Ẽródẽ pi ívé ụ̃mụ́ rĩ pi be ambamba.

Ẽródẽ ní ꞌyozú mvá ũkúŋá rĩ ní kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé rĩ, ma sẽ mí ní rá.” ²³Ẽródẽ ní ũyõ sõzú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé rĩ, ma ícó sẽ mí ní rá, mãlũngã má ní rụụ́ nõri, ma ĩgélé ni ãmbúgú rĩ sẽ mí ní rá.”

²⁴Mvá ũkúŋá rĩ ní fũzú mụzú ẹ́ndrẹ́pị ri zịzú kĩnĩ, “Mâ zị ngá íngóni ni?”

Ẹ́ndrẹ́pị ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo ã lịkí mí ní Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ẽ drị̃ sẽé.”

²⁵Mvá ũkúŋá rĩ ní gõzú ꞌi újázú mụzú rụ́ꞌbá sĩ Ẽródẽ vúgá ꞌdãá, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ngá má ní lẽé mî sẽ má ní úꞌdíkírĩŋá nõgó rĩ, ã lịkí Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ẽ drị̃ ꞌbãá ĩgã agá.”

²⁶Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbãgú rĩ ní ĩzãngã ambamba, ꞌbo lẽ ũyõ ꞌí ní sõó ụ̃mụ́ rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩri ŋõó ku. ²⁷Koro ĩri ní ãngáráwá ãlu pẽzú mụzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ã lị Yũwánĩ ẽ drị̃ íjị́ ꞌí vú nõó. Ãngáráwá rĩ ní kúru mụzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní Yũwánĩ ẽ drị̃ lịzú. ²⁸Ĩri ní Yũwánĩ ẽ drị̃ ꞌbãzú ĩgã agá, íjị́zú sẽzú mvá ũkúŋá rĩ ní. Mvá ũkúŋá rĩ ní kúru Yũwánĩ ẽ drị̃ jịzú mụzú sẽzú ẹ́ndrẹ́pị drị́gé. ²⁹Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ní mụzú Yũwánĩ vé ãvũ ꞌdụzú jịzú mụzú sị̃zú vũrã ĩ ní rizú ãvũ sị̃zú rĩ agá ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní

(Mãtáyo 14:13-21; Lúkã 9:10-17; Yũwánĩ 6:1-14)

³⁰Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ ímví ĩgõó vúlé nõó, kộpi ꞌdekí rií ẹ̃zị́ ĩ ní ngaá, ãzini tã ĩ ní ímbá rĩ vé tã ũlũú Yẹ́sụ̃ ní. ³¹ꞌBá bị́trị́ká riꞌbá ẹ́cị́ꞌbá rĩ pi, ụrụkọꞌbée dị̃ ífí be, ụrụkọꞌbée dị̃ fũ be mụzú, sẽ Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be ị́sụ́kí sâ ãnyãngã nyazú ni kuyé. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ngakí, ꞌbâ mụkí uvuú vũrã kíri ni gé.”

³²Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní tụzú ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be kũlúmgba agá, kộpi ní mụzú adrizú vũrã kíri ꞌbá ãkó ni gé. ³³ꞌBo ꞌbá rĩ pi kâ ndreé Yẹ́sụ̃ pi ꞌdekí mụzú gí, ꞌbá rĩ pi ngakí njuú mụzú ọ́ngụ́ sĩ, íngázú kụ̃rụ́ ãndíãndí ni pi agásĩ, kộpi njukí caá vũrã Yẹ́sụ̃ pi ní lẽzú mụzú uvuzú rĩ gé ꞌdãá drị̃drị̃. ³⁴Yẹ́sụ̃ ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ, kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ndreé, kộpivé tã fi ẹ́sị́ ni gé ĩzãngã rú, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi índrékí sụ̃ kãbĩlõ ꞌbá úcépi ni ní adrií ꞌdãáyo rĩ tị́nị. Yẹ́sụ̃ ní kúru íꞌdózú kộpi ímbázú, ímbá kộpi ní tã kárákará.

³⁵Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá ímụ́kí kuú rárá rú ãngũ ꞌbá ãkó ni gé, ụ̃tụ́ rĩ ꞌde nóni gí. ³⁶Lẽ mî pẽ ꞌbá rĩ pi mụzú, kộpi ã mụkí rí ĩ ní ãnyãngã ndãá gụ́rụ́ ĩnyiŋá rĩ pi agásĩ.”

³⁷ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi sẽkí kộpi ní ngá nyanya, kộpi ã nyakí.”

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBâ ị́sụ́kí rí mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃6:37 Mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ. mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ ãnyãngã jezú ꞌbá bị́trị́ká nõꞌbée ní ngũgá?”

³⁸Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Pánga ĩmi vúgá ꞌdĩlé ngõpí? Ĩmi mụkí ndreé.”

Kộpi kâ ị́sụ́ nị̃ị́, kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ngá ꞌbá ní ị́sụ́ anigé rĩ, ĩri ꞌyéŋá pánga tọ̃wụ́, ị̃ꞌbị́ be ị̃rị̃.”

³⁹Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ĩmi lũkí ꞌbá rĩ pi ã úríkí vũgá ngúlúmũ rú ngúlúmũ rú ásé drị̃gé. ⁴⁰Kộpi ní kúru ꞌbá rĩ pi trazú úrízú ngúlúmũ rú ngúlúmũ rú. Ngúlúmũ ụrụkọ agá, ꞌbá rĩ pi úríkí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu ãlu, ụrụkọ ni agá, ꞌbá rĩ pi úríkí pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ tọ̃wụ́. ⁴¹Yẹ́sụ̃ ní pánga tọ̃wụ́ ꞌdĩꞌbée íꞌdụzú ị̃ꞌbị́ ị̃rị̃ rĩ be, ĩri ní ingazú suzú ụrụ, ĩri ní ãngũ ndrezú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní pánga rĩ ũndĩzú sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, ĩri ní kpá ị̃ꞌbị́ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zú sẽzú kộpi drị́gé, kộpi ní kúru awazú mụzú ꞌbá rĩ pi ní. ⁴²ꞌBá ãlu ãlu ị́sụ́ ãnyãngã nyaá ẹ́pị́zú ãní rá. ⁴³ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí pánga, ãzini ị̃ꞌbị́ ĩ ní awaá nyaá ꞌbá rĩ pi ní rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. ⁴⁴Ãgõ6:44 Ãgõ: Lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé. ãnyãngã rĩ nyaꞌbá rĩ pi vé kãlãfe ca élĩfũ tọ̃wụ́.

Yẹ́sụ̃ mụ yị̃ị́ drị̃gé sĩ pá sĩ

(Mãtáyo 14:22-33; Yũwánĩ 6:15-21)

⁴⁵Koro Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi sẽzú tụzú kũlúmgba agá, kộpi ã ꞌdekí mụụ́ Bẽtẽsãyídã gá ꞌdãlé drị̃drị̃, ị́sụ́zú ĩri ri ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ayi vúlé nõó. ⁴⁶Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá rĩ pi ayií gí, ĩri ní mụzú írã drị̃gé Múngú ri zịngárá gá.

⁴⁷Kã mụụ́ caá ị́nị́ŋá sĩ, ị́sụ́ kũlúmgba rĩ fi caá Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá bị̃lị́bị́lị ꞌdãá gí, kukí Yẹ́sụ̃ ri kú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ ãmvé nõó. ⁴⁸Yẹ́sụ̃ ndre ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ĩzãngã ị́sụ́ ambamba kũlúmgba rĩ ã sõngárá gá, ãꞌdiãtãsĩyã ũlí rĩ ri kũlúmgba rĩ vịị́ ayaá ũkpõ sĩ. Ãngũ rĩ ní drĩ ọ́wụ́zú kuyé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ní rizú ímụ́zú kộpi vúgá nõó yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, lẽ kõdô agaá kộpi ã gãrã gá sĩ, ⁴⁹ꞌbo kộpi kâ ndreé Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, kộpi ngakí rií útré ụ̃rị̃ sĩ, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ tãnâ ngá rĩ índrí. ⁵⁰Kộpi kâ ndreé Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, kộpi adrikí céré ụ̃rị̃ sĩ.

Koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌbá rĩ ma ꞌi, ĩmi úmbékí ẹ́sị́.” ⁵¹Yẹ́sụ̃ ní kúru tụzú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ũlí rĩ ní pá tuzú. Sẽ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá. ⁵²Kộpi nị̃kí ãnyãngã Yẹ́sụ̃ ní sẽé vaápi ꞌdĩri vé ífífí kuyé, ọ̃zụ̃kí kộpivé úmĩ rá, sẽ kộpi nị̃kí tã ꞌdĩri ámá kuyé.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be ni pi Gẽnẽsãrétã gá

(Mãtáyo 14:34-36)

⁵³Yẹ́sụ̃ pi kâ yị̃ị́ bãlãlã rĩ zoó, kộpi ní mụzú ísị́zú Gẽnẽsãrétã gá, kộpi ũꞌyĩkí ụ̃mgbụ̃ aya rú ni pi bãákú sĩ, úꞌbé yị̃ị́ agá ꞌdãá, kũlúmgba rĩ ní pá tuzú ꞌdãgá. ⁵⁴Kộpi kâ ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ, ꞌbá rĩ pi nị̃kí Yẹ́sụ̃ ri ámá bá. ⁵⁵ꞌBá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi ní ínjúzú céré ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi uꞌdụzú íjị́zú ĩri vúgá nõó pọ́rọ̃sị̃ sĩ vũrã kộpi ní yịị́ ĩri ní adrizú rĩ gé. ⁵⁶Yẹ́sụ̃ ri ẹ́cị́ mụzú gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, ãzini ꞌbẹ̃tị́ rĩ pi agásĩ. Vũrã ĩri ní ẹ́cị́zú ꞌdĩꞌbée agásĩ, ꞌbá rĩ pi rikí ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi íjị́ ímụ́zú vũrã jọ̃kọ́nị̃ vé rĩ gé. ꞌBá rĩ pi rikí Yẹ́sụ̃ ri mãá kínĩ, ꞌbá drã be rĩ pi ã úlókí ĩrivé bõngó ẽ tị. ꞌBá céré Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoóko rĩ ẽ tị úlóꞌbá rá rĩ pi, kộpivé drã dẹ kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá.

Mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 15:1-9)

¹Fãrụ́sị̃ rĩ pi ã ụrụkọ ãzini ꞌbá Mósẽ vé tãị́mbị́ ímbáꞌbá íngáꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gálésĩ rĩ pi ã ụrụkọꞌbée be, ímụ́kí ĩ traá Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. ²Kộpi ndrekí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi íꞌdókí rií ínyá nyaá, ũjĩkí ĩ drị́ kuyé. ³Fãrụ́sị̃ rĩ pi Yãhụ́dị̃ ụrụkọꞌbée be, kộpi kádõ íꞌdó ínyá nyaá, kộpi céré ĩ drị́ ũjĩ ꞌdéꞌdé sụ̃ ĩvé mẽrẽ ĩ ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị, kộpi íbí ínyá rĩ nya ndõ. ⁴Kộpi jekí dõ ngá ãzi jọ̃kọ́nị̃ gé, ũjĩkí dõ kuyé, ꞌbá ãzi ícó drĩ nyaá ku. Mẽrẽ ꞌdĩri kộpivé ni, kộpi áwíkí tã ni ꞌbãá kuú ũkpó ũkpó, kộpi ri ĩvé ngá ãnyãngã nyazú sụ̃ kópõ, sákãnĩ, ãzini bị̃nị́gã tị́nị rĩ pi ã ꞌa ũjĩ céré ũjĩjĩ.

⁵Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdụkí tã ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ímbá rĩ ngaá ku ãsĩ? Kộpi kádõ rií ngá nyaá, kộpi ũjĩkí ĩ drị́ ku ãsĩ?”

⁶Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée! Tã nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ꞌyoó ĩmi tã sĩ rĩ, ĩri pịrị. Sĩ ꞌdíni kĩnĩ,

“ ‘ꞌBá ꞌdĩꞌbée ri ma íngú tị sĩ kána,

ꞌbo kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ má drị̃gé kuyé.

⁷Kộpi ma ị̃njị̃ ku kána,

tãị́mbị́ kộpi ní rií ímbá rĩ pi, ꞌbá áda ụ̃tị̃ nĩ.’7:7 Ĩsáyã 29:13

⁸Ĩmi gãkí tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ. Ĩmi ꞌdụkí ĩmivé tã mẽrẽ vé rĩ ꞌbãá tã ãmbúgú rú.”

⁹Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi kínĩ, ĩmi úmĩ be tãị́mbị́ Múngú vé rĩ gãzú, ĩmi áwíkí rí tã ĩmivé mẽrẽ vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá áyu! ¹⁰Mósẽ sẽ tãị́mbị́ ꞌdíni kĩnĩ, ‘Lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃,’7:10 Wụ̃ngárá 20:12; Dẽtõrõnómẽ 5:16 ãzini ‘ꞌBá ẹ́tẹ́pị ri triípi, dõku ẹ́ndrẹ́pị ri triípi rĩ, ã ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá.’7:10 Wụ̃ngárá 21:17; Lẹ̃vị̃tị́kã 20:9¹¹ꞌBo ĩmi ri ꞌbá rĩ pi ímbá, kộpi ícó ꞌyo ĩ ẹ́tẹ́pị́ị ní, ãzini ĩ ẹ́ndrẹ́pị́ị ní, ‘Má ícó ĩmi ĩzã koó ku, ãꞌdiãtãsĩyã á sõ ũyõ gí, fẽfẽ kõdô má ní lẽé sẽé ĩmi ní rĩ, ma sẽ Múngú ní.’7:11 Fẽfẽ kõdô má ní lẽé sẽé ĩmi ní rĩ, ma sẽ Múngú ní: Fẽfẽ ĩ ní sẽé Múngú ní rĩ, ĩ ĩri zị Kõrõbánĩ.¹²Ĩmi ãꞌyĩkí ku ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ĩ ẹ́tẹ́pị́ị ẽ ĩzã kozú, ãzini ĩ ẹ́ndrẹ́pị́ị ẽ ĩzã kozú. ¹³Ĩmi gãkí tã Múngú ní ẹzịị́ ĩmi ní rĩ sĩ, ĩmi ꞌdụkí rí tã mẽrẽ vé rĩ pi ngaá áyu. Tã ĩmi ní rií ngaá kárákará ꞌdĩꞌbée ĩri tã ũnjí.”

Ngá sẽépi ꞌbá rĩ ní adrizú ãzãvũ rú rĩ

(Mãtáyo 15:10-20)

¹⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó dị̃ị́, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi yịkí ma, ĩmi ꞌdụkí tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩri ꞌbãá ĩmi drị̃gé. ¹⁵Ngá ꞌbá rĩ ní nyaá fií ꞌí agá rĩ sẽ adri ãní ãzãvũ rú ku, tã ãmbúgú rĩ, átángá ĩri ní átá ĩfũú ꞌí tị gé sĩ rĩ sẽ ĩri adri ãzãvũ rú nĩ. ¹⁶ꞌBá rĩ dõ bị́ be, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”7:16 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 16 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.

¹⁷Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi kuú, ĩri ní fizú jó agá. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịkí ĩri kínĩ, ã ũlũ ĩ ní nãpí rĩ vé ífífí. ¹⁸Ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã má ní rií átá ꞌdĩri fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé? Ádarú ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ngá ĩmi ní nyaá rĩ sẽ ĩmi adrií ãzãvũ rú ku ꞌdíni kuyé? ¹⁹Ngá ĩmi ní nyaá rĩ ícó fií ĩmî ẹ́sị́ agá ku, ĩri fi ĩmi ꞌa agá, ĩri kúru fũ ĩmi agásĩ ãmvé.” Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí, ãnyãngã rĩ pi ãrẽvú céré ãzãvũ ãkó, ĩ ícó nya rá.7:19 Ãnyãngã ãzãvũ rú rĩ: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãꞌyĩ ꞌyozú kínĩ, ã nyakí ãnyãpá ụrụkọ ĩ ní ꞌyoó kínĩ, kộpi ãzãvũ rú ꞌdĩꞌbée ku. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 11:1-32.

²⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã ĩfũúpi mí ẹ́sị́ agásĩ rĩ, ĩri sẽ mi adri ãzãvũ rú nĩ. ²¹Tã ĩfũꞌbá ꞌbá rĩ vé ẹ́sị́ agá rĩ pi ꞌdĩ, yị̃kị̂ ũnjí, ọ̃wụ̃ ꞌbãngárá, ụ̃gụ̃, ꞌbá ꞌdịngárá, ²²ágó ũkú be rĩ ní lazú ũkú ãzi sĩ, dõku ũkú ágó be rĩ ní lazú ágó ãzi be, ẹ́sị́ ãmbúgú, yị̃kị̂ tã ũnjí ꞌozú ni, mị ũꞌbãngárá, ẹ̃bị́rị́ ũkú vé ni, dõku ẹ̃bị́rị́ ágó vé ni, ẹ́sị́ ꞌbãngárá ꞌbá ãzi vé ngá drị̃gé, ãꞌyóngárá, ãfú, ãzini tã ꞌongárá azakaza rú rĩ. ²³Tã ũnjí ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée céré, ĩri íbí ĩfũ ꞌbá rĩ vé ẹ́sị́ agá, tã ꞌdĩꞌbée sẽ ꞌbá rĩ adri ãní ãzãvũ rú.”

Ũkú ẹ̃ꞌyị̃ngárá be rĩ

(Mãtáyo 15:21-28)

²⁴Yẹ́sụ̃ nga fũú Gãlĩláyã agásĩ, ꞌde mụụ́ ãngũ Táyã vé rĩ gé, ꞌdãlé mụ rií adrií ꞌbá ãzi vé jó agá. Yẹ́sụ̃ lẽ ꞌbá ãzi ã nị̃ ꞌyozú kínĩ, ꞌi ꞌdãáꞌdã ꞌdíni ku, ꞌbo ꞌbá rĩ pi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ꞌdãáꞌdã. ²⁵Ũkú ãzi ĩrivé mvá ũkúŋá índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni kã mụụ́ vũrã Yẹ́sụ̃ ní adrizú rĩ nị̃ị́ ámá, ĩri ní mụzú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé. ²⁶Ũkú ꞌdĩri adri Yãhụ́dị̃zị́ ku, tịkí ĩri Sírĩyã gá, vũrã ĩ ní zịị́ Fõnísĩyã rĩ agá. Ũkú rĩ mã Yẹ́sụ̃ ri kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ã dro índrí ũnjí rĩ fũú ívé mvá ũkúŋá rĩ drị̃gé sĩ rá.

²⁷Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Drị̃drị̃ ni, lẽ ã sẽkí ãnyãngã nyaá anjiŋá rĩ pi ní, adri múké kuyé ĩ ní ãnyãngã anjiŋá úcézú rĩ úꞌbézú ũcógú ní.”7:27 Ãnyãngã sẽngárá ũcógú ní rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí ꞌbá adriꞌbée Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée ũcógú.

²⁸Ũkú rĩ ní újázú kĩnĩ, “Úpí, ũcógú ulaꞌbá mísá ã ndụ́gé rĩ pi nyakí ínyá uꞌdeꞌbá anjiŋá rĩ pi drị́gé sĩ vúgá rĩ ĩndĩ.”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní újá múké ꞌdĩri sĩ, á dro índrí ũnjí rĩ fũú mívé mvá ũkúŋá rĩ drị̃gé sĩ ãmvé gí, ꞌí mụ ꞌbẹ̃tị́.”

³⁰Ũkú rĩ ꞌde mụụ́ ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, ca mụụ́ ị́sụ́ ívé mvá ũkúŋá rĩ la kú gbọ́lọ́ drị̃gé, índrí ũnjí rĩ fũ drị̃ ni gé sĩ gí.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó bị́ be ẹ̃sị̃ị́pi gí átápi ku ni

³¹Yẹ́sụ̃ ní fũzú ãngũ Táyã vé rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Sĩdónã gá, ĩri ní úlúzú mụzú yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ gé, ĩri ní cazú ãngũ Dẽkãpólĩsĩ vé rĩ gé. ³²ꞌDãlé ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ágó bị́ be ẹ̃sị̃ị́pi gí átápi ku ni íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá. Kộpi mãkí Yẹ́sụ̃ ri kínĩ, ã ꞌbã ꞌî drị́ ágó rĩ drị̃gé, ágó rĩ ẽ bị́ ã zị̃ rí, ã átá rí bẽnĩ.

³³Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ jịzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé sĩ gãrã gá, ĩri ní ꞌî drị́ suzú ágó rĩ ẽ bị́ úlózú ãní, ãzini we tụ̃sụ́ ꞌí drị́gé ágó rĩ ã ádra úlózú ãní. ³⁴Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní áꞌázú fụ̃, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ẽfátã!” Ífífí ni kĩnĩ, “Mî bị́ ã zị̃ ꞌi.” ³⁵Koro ágó rĩ ẽ bị́ ní ꞌi zị̃zú, ádra ni ní ꞌi ọyụzú, ĩri ní íꞌdózú átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be uletere.

³⁶Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, ã lũkí tã má ní ágó ꞌdĩri ídrízú rĩ ꞌbá ãzi ní ku. ꞌBo Yẹ́sụ̃ kã ꞌyoó kộpi ã lũkí tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku, kộpi rikí nyo tã rĩ ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní ũlũlũ. ³⁷Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá. Kộpi gõkí rií átá kínĩ, “Tã ágó ꞌdĩri ní ꞌoó ꞌdĩri, ĩri múké. Ídrí ꞌbá bị́ be ẹ̃sị̃ị́pi gí, átápi ku rĩ, ĩri tã yị rá, ĩri átá rá.”

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ sụ pi ní

(Mãtáyo 15:32-39)

¹Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá bị́trị́ká trakí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá. Ãnyãngã kộpi ní nyaánya ni ꞌdãáyo. Kúru Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ²“Ma ĩzãngã sĩ ꞌbá nõꞌbée sĩ, ꞌbá nõꞌbée adrikí caá má be ụ́ꞌdụ́ na, kộpi nyakí ngá ãzi kuyé. ³ꞌBá nõꞌbée ụrụkọ íngákí rárá rú, á pẽ dõ kộpi mụụ́ ẹ̃bị́rị́ sĩ, kộpi mụ ĩdrãkã lẹ́tị gé.”

⁴Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌBo ãngũ vụ̃ụ́pi rárá rú ꞌbá ãkó nõri gé, ꞌbâ ãnyãngã ị́sụ́ ngũgá caápi ꞌbá nõꞌbée ní céré?”

⁵Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Pánga ĩmi vúgá ꞌdĩí ngõpí?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Pánga ꞌbá vúgá nõó ẹ́zị̂rị̃.”

⁶Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ã úríkí vúgá. Ĩri ní pánga ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zú ꞌí drị́gé, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní ꞌa ni pi ũndĩzú, ꞌdụzú sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ã jịkí mụụ́ ũꞌbãá ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé sĩ, kộpi ꞌdụkí ngaá sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. ⁷Ị̃ꞌbị́ mãdãŋáŋá kộpi vúgá anigé, ꞌbo ị̃ꞌbị́ rĩ pi nyírínyírí. Yẹ́sụ̃ ní ị̃ꞌbị́ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní kpá õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ã jịkí awaá ꞌbá rĩ pi ní. ⁸ꞌBá rĩ pi nyakí ínyá rĩ ẹ́pị́zú rá. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí ãnyãngã ĩ ní nyaá rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa ẹ́zị̂rị̃. ⁹Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ãgõ8:9 Ãgõ: Lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé. rĩ pi ícó ca élĩfũ sụ rá. Kộpi kâ ãnyãngã rĩ nyaá dẹẹ́, Yẹ́sụ̃ ní kộpi pẽzú mụzú ꞌbẹ̃tị́. ¹⁰Koro vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ pi ní ngazú tụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be kũlúmgba agá, kộpi ní ꞌdezú mụzú ãngũ Dãlãmãnútã vé rĩ gé.

Fãrụ́sị̃ rĩ pi lẽkí Yẹ́sụ̃ ã ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni

(Mãtáyo 16:1-4)

¹¹Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ yịị́ kínĩ Yẹ́sụ̃ ícá gí, kộpi ícákí ímụ́ íꞌdó rií ãgátá gãá ĩri be, ĩri ụ̃ꞌbị̃zú. Kộpi lẽkí Yẹ́sụ̃ ã ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã íngápi ꞌbụ̃ gélésĩ ni. ¹²Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní áꞌázú fụ̃, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní kĩnĩ, “Úyú lókí ãndrũ nõri gé rĩ pi lẽkí mâ ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni ãsĩ? Ádarú ã lẽ lũú ĩmi ní, á ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni ĩmi ní ku.” ¹³Kúru ĩri ní ꞌbá ꞌdĩꞌbée kuzú, ĩri ní tụzú kũlúmgba agá, yị̃ị́ bãlãlã rĩ zozú mụzú álé ꞌdãá.

Ãkụ́fị́ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé Ẽródẽ be rĩ vé tã

(Mãtáyo 16:5-12)

¹⁴ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã tã ãvĩ, kộpi íjị́kí pánga ímụ́zú ĩndĩ kuyé, ngá kộpi vúgá anigé rĩ ꞌyéŋá pánga ãlu kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá. ¹⁵Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí mị be kọwụ ãkụ́fị́8:15 Ãkụ́fị́: Ãkụ́fị́ vé ífífí ĩri ímbángárá ũnjí Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé rĩ, ãzini Ẽródẽ vé rĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 16:12; Lúkã 12:1. Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé rĩ ã tã sĩ, ãzini Ẽródẽ vé rĩ ã tã sĩ.”

¹⁶Kộpi rikí tã ꞌdĩri átá ĩ ãsámvú gé sĩ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be kínĩ, “Yẹ́sụ̃ átá tã rĩ ꞌdíni, ꞌbá ní pánga íjị́ ĩndĩ kuyé rĩ sĩ.”

¹⁷Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií átá rĩ rá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú átázú ĩmi ãsámvú gé sĩ ꞌyozú kínĩ pánga ꞌdãáyo rĩ ãꞌdi?” Tã ꞌdĩri fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé? Ĩmi úmĩ ãkó tã ꞌdĩri nị̃zú ámázú? ¹⁸Ĩmi kõdô mị be pírí, ĩmî mị ndre ãngũ ku? Ĩmi kõdô bị́ be pírí, ĩmî bị́ yị tã ku? Ĩmi ícókí tã má ní ãnyãngã sẽzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní ꞌdãri ígá ku? ¹⁹Má kã pánga tọ̃wụ́ rĩ ũndĩí sẽé nyaá ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ rĩ pi ní, ĩmi ĩkũnãkí pánga ĩ ní nyaá tí rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa ngõpí?

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá ĩkũnãkí caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃.”

²⁰Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Pánga má ní ũndĩí sẽé nyaá ꞌbá élĩfũ sụ pi ní rĩ, ĩmi ĩkũnãkí pánga ĩ ní nyaá tí rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa ngõpí?”

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá ĩkũnãkí caá ũvú ã ꞌa ẹ́zị̂rị̃.”

²¹Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã ꞌdĩri fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé?”

Yẹ́sụ̃ zị̃ ágó mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ẽ mị

²²Yẹ́sụ̃ pi kâ caá Bẽtẽsãyídã gá ꞌdãlé, ꞌbá ụrụkọ íjị́kí ágó ãzi mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Kộpi mãkí Yẹ́sụ̃ ri, ã úló rí ágó rĩ ã rụ́ꞌbá, ágó rĩ ẽ mị ã zị̃ rí ꞌi bẽnĩ. ²³Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri sẽzú fũzú mụzú gụ́rụ́ rĩ agásĩ ãmvé. Yẹ́sụ̃ ní kúru tụ̃sụ́ wezú ágó rĩ mị gé, ĩri ní ꞌî drị́ tị̃zú ágó rĩ drị̃gé, ĩri ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Mi nóni ícó ãngũ ndre rá?”

²⁴Ágó rĩ ní ãngũ ndrezú ụrụ, ĩri ni ꞌyozú kĩnĩ, “Á ndre ꞌbá, kộpi ri ẹ́cị́ má gãrã gá sĩ sụ̃ pẹtị ní rií ẹ́cị́ má gãrã gá sĩ kụ́rụ̃ rĩ tị́nị.”

²⁵Yẹ́sụ̃ gõ ꞌî drị́ ꞌbãá ágó rĩ ẽ mị gé dị̃ị́, ágó rĩ ẽ mị ní kúru ꞌi zị̃zú gõzú ãngũ ndrezú uletere. ²⁶Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ pẽzú mụzú ꞌbẹ̃tị́, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Lẽ mî újá mi gõó vúlé gụ́rụ́ agá ꞌdãá ku.”

Pétẽró ꞌyo kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ

(Mãtáyo 16:13-20; Lúkã 9:18-21)

²⁷Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní ꞌdezú mụzú ẹ́cị́zú gụ́rụ́ Sĩzérĩyã Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ pi agásĩ. Kộpi kâ rií mụụ́ lẹ́tị gé ꞌdĩgé, Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ma ãꞌdi ꞌi?”

²⁸Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní, “Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi Yũwánĩ riípi bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi. Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi Ẽlíyã ꞌi. Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi nẹ́bị̃ rĩ pi vé ọ́gụ́pị.”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌdĩꞌbée, ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ma ãꞌdi ꞌi?”

Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Mi Kúrísítõ ꞌi.”

³⁰Yẹ́sụ̃ átá kộpi ní ũkpó ũkpó kĩnĩ, kộpi ã lũkí ꞌi ꞌbá ãzi ní ku.

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã

(Mãtáyo 16:21-28; Lúkã 9:22-27)

³¹Yẹ́sụ̃ ní átázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ ĩzãngã nya lẹ́tị be ãndíãndí, ꞌbá ambugu rĩ pi, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ímụ́ ma gã sĩ, kộpi ímụ́ ma ꞌdị drã rá. ꞌBo ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ma ímụ́ íngá gõ ídri rú.” ³²Yẹ́sụ̃ ũlũ kộpi ní tã rĩ ẽ mị uletere, Pétẽró ní Yẹ́sụ̃ ri sezú gãrã gá, ĩri ẽ drị̃ ãvãzú.

³³ꞌBo Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní trezú Pétẽró drị̃gé kĩnĩ, “Mi Sãtánã! ꞌÍ dẹ mi ꞌdĩísĩ rá, mívé tã rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ adri tã Múngú vé ni kuyé, ĩri tã ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi vé ni.”

³⁴Kúru ĩri ní ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée zịzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ímụ́zú ꞌí vúgá nõlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ mâ pámvú ũbĩí, ã adi ꞌî rụ́ꞌbá, ã ꞌdụ ívé pẹtị alambaku,8:34 Ã ꞌdụ ívé pẹtị alambaku rĩ: Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí ꞌdíni, lẽ mî útú mi ĩzãngã nyaá. ã ũbĩ mâ pámvú. ³⁵ꞌBá riípi sụụ́pi ꞌî rụ́ꞌbá gá ꞌî drã rí ku rĩ, ị́sụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ku. ꞌBá ꞌi sẽépi drãápi mâ tã sĩ, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ã tã sĩ rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ³⁶ꞌBá rĩ ꞌbã dõ ẹ́sị́ céré ngá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ drị̃gé, api dõ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sĩ, ngá múké ĩri ní ị́sụ́ ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? ³⁷Ngá ãzi mí ní ícó sẽé Múngú ní mî drị̃ jezú ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́zú ni nyo anigé? ³⁸ꞌBá rĩ ẽ drị̃ ri dõ nja má sĩ, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ sĩ ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá lókí nõri gé rĩ pi ẹndrẹtị gé, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩgõzú má Ẹ́tẹ́pị vé dị̃ngárá be, ãzini mãlãyíkã uletere rĩ pi be rĩ gé, ma adri ĩri sĩ drị̃njá sĩ.”

¹Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá pá tuꞌbá ꞌdĩꞌbée, ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ụrụkọ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ícókí drĩ drãá ku, kộpi mãlũngã Múngú vé ímụ́pi ũkpõ be rĩ ndre drị̃drị̃ ũgbále.”

Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá újá ꞌi dị̃ị́ imvesírílílí

(Mãtáyo 17:1-13; Lúkã 9:28-36)

²Ụ́ꞌdụ́ ázíyá ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ní Pétẽró pi jịzú Yõkóbũ be Yũwánĩ sĩ mụzú ꞌí vú sĩ, kộpi ní tụzú mụzú írã drị̃gé ụrụ ꞌdãá, ĩ mụkí rí adrií túngú ĩ drị̃kã sĩ. Kộpi kâ tụụ́ caá írã drị̃gé ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá újá ꞌi índré ũꞌdũ be túngú ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. ³Ĩrivé bõngó újá ꞌi ọ́gụ́ imvesírílílí, bõngó rĩ vé mvengárá aga ngá céré ĩ ní údé nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi rá. ⁴Ẽlíyã pi ní ĩfũzú Mósẽ be ímụ́zú ĩ iꞌdazú Yẹ́sụ̃ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ní rizú átázú Yẹ́sụ̃ be.

⁵Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ĩri múké ꞌbá ní adrizú nõgó, lẽ ꞌbâ ꞌbekí mõrõgó na, ãlu ni mí ní, ãlu ni Mósẽ ní, ãlu ni Ẽlíyã ní.” ⁶ꞌBo ụ̃rị̃ fụ Pétẽró pi ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị be ambamba, sẽ Pétẽró nị̃ tã ꞌí ní átá rĩ ã pámvú ámá kuyé.

⁷Ị́rị́bị́tị ní ísị́zú ímụ́zú kộpi ọ̃zụ̃zú, ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ị́rị́bị́tị rĩ agá ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé ni má ní lẽélẽ rĩ. Lẽ ĩmi yịkí tị ni yịyị!”9:7 Mãtáyo 17:5; Lúkã 9:35; 2 Pétẽró 1:17

⁸Koro Pétẽró pi kâ ĩ gãrã úndré kụ́rụ̃, Mósẽ pi Ẽlíyã be kộpi ãsámvú gé ꞌdãáyo, ꞌbá ĩ ní kuú kộpi ãsámvú gé rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.

⁹Yẹ́sụ̃ pi kâ rií ísị́ ímụ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be írã drị̃gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, Yẹ́sụ̃ ní átázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩmi ní ndreé ĩmî mị sĩ ꞌdĩꞌbée, ã lũkí ꞌbá ãzi ní ku. Ĩmi úcíkí tã ꞌdĩri kú ĩmî ẹ́sị́ agá, cĩmgbá cazú lókí ꞌBá Mvá ní ímụ́zú drãzú gõzú íngázú ídri rú rĩ gé.” ¹⁰Kúru kộpi úcíkí tã rĩ kú ĩ ẹ́sị́ agá, ꞌbo kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌi drã, ꞌi gõ íngá ídri rú ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?”

¹¹Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ꞌyokí kínĩ, Ẽlíyã ri ímụ́ drị̃drị̃ nĩ ãsĩ?”

¹²Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú Ẽlíyã ri ímụ́ drị̃drị̃, ĩri ímụ́ tã rĩ pi ãrẽvú útú céré ícá pịrị. Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ꞌBá Mvá ri ímụ́ ĩzãngã nya, ꞌbá rĩ pi ĩri gã sĩ ãsĩ? ¹³ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní, Ẽlíyã9:13 Ẽlíyã: Ẽlíyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri, ꞌbá rĩ Yũwánĩ bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi. ꞌÍ lã Mãtáyo 11:13-14; Mãrákõ 1:1-9; 6:14-29. ícá ị́nọ́gọ́sị́ gí, ꞌbá rĩ pi ꞌokí ĩri ũnjí sụ̃ ĩ ní ĩrivé tã sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị.”

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ágó índrí ũnjí be ni

(Mãtáyo 17:14-20; Lúkã 9:37-43a)

¹⁴Yẹ́sụ̃ pi kâ ísị́ ímụ́zú írã drị̃gé ꞌdãásĩ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be vũgá nõó, kộpi ndrekí ꞌbá bị́trị́ká trakí ĩ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá, ĩri ní kuú vúlé ꞌdãá rĩ pi ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. ꞌBá Mósẽ vé tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ri ãgátá gã kộpi be. ¹⁵ꞌBá rĩ pi kâ Yẹ́sụ̃ ri ndreé, sẽ kộpi ní ãyãngárá, kộpi ní njuzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri ẹzịzú.

¹⁶Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ãgátá gãzú rĩ ãꞌdi?”

¹⁷Ágó ãzi ãlu ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní újázú kĩnĩ, “Ímbápi, má íjị́ mávé mvá ágóŋá nõri ímụ́ mí vúgá, mî ídrí rí ĩri, ãꞌdiãtãsĩyã índrí ũnjí rĩ sẽ tị ni ọ̃zụ̃, átá ku. ¹⁸Índrí ũnjí rĩ kãdõ fií drị̃ ni gé, índrí ũnjí rĩ ĩri ꞌdụ ꞌbe vũgá, ĩri ꞌî sị́ nya, ụ́ꞌbụ́rụ́sã ri kpu tị ni gé sĩ, rụ́ꞌbá ni ri mba ku potokonyo. Má ẹ́ꞌyị́ mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi índrí ũnjí rĩ droó mvá ágóŋá rĩ drị̃gé sĩ, ꞌbo kộpi ụ̃ꞌbị̃kí droó tí.”

¹⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó ꞌdĩꞌbée, mâ adri rí caá ĩmi be lókí be gbã ngõpí? Mâ ẹ́sị́ ã nya rí ĩzãngã caá lókí be gbã ngõpí ĩmî tã sĩ? Ĩmi íjị́kí mvá ágóŋá rĩ ímụ́ má vúgá nõó.”

²⁰Kúru kộpi ní mvá ágóŋá rĩ íjị́zú Yẹ́sụ̃ vú nõó. Índrí ũnjí rĩ kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ĩri ní mvá ágóŋá rĩ ꞌdụzú aꞌbezú vũgá ꞌdãá ũkpõ sĩ, ĩri ní rizú ꞌi úlízú nyọ̃ọ́kụ́ gé sĩ pí ụ́ꞌbụ́rụ́sã be tị gé.

²¹Yẹ́sụ̃ ní mvá ágóŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị zịzú kĩnĩ, “Índrí ũnjí rĩ ri mvá ágóŋá rĩ úꞌbé sụ̃ụ́ ꞌdĩri tị́nị vụ̃ụ́ caá lókí be gbã ngõpí?”

Mvá ágóŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Índrí ũnjí rĩ íꞌdó mvá ágóŋá rĩ úꞌbé ꞌdíni íꞌdózú ãnjĩŋã gá ꞌdãá. ²²Índrí ũnjí rĩ ri mvá ágóŋá rĩ úꞌbé njị̃ị́ ãcí agá, ãzini yị̃ị́ agá, ã drã rí kõdô rá. ꞌBo mi dõ ícó mvá ágóŋá rĩ ídrí rá, lẽ mî ndre ꞌbávé ĩzãngã nõri.”

²³Yẹ́sụ̃ ní újázú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌyoó kínĩ, ma dõ ícó mvá ágóŋá rĩ ídrí rá ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi? ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ma rá, tã ãzi ícópi ma ndẽépi ni ꞌdãáyo.”

²⁴Koro mvá ágóŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị ní trezú ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, má ẹ̃ꞌyị̃ mi gí, ꞌbo ꞌí ko má ĩzã, á lẽ mi ẹ̃ꞌyị̃ị́ dị̃ị́ agaá rá!”

²⁵Yẹ́sụ̃ kã ndreé ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ri ímụ́ tã rĩ ã ndrengárá gá, Yẹ́sụ̃ ní trezú índrí ũnjí rĩ drị̃gé kĩnĩ, “Mi índrí ũnjí ꞌdĩri, ꞌí fũ mvá ágóŋá ꞌdĩri drị̃gé sĩ ãmvé, mî gõ fií drị̃ ni gé dị̃ị́ ku.”

²⁶Kúru índrí ũnjí rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, mvá ágóŋá rĩ ayazú, fũzú ĩri ã drị̃gé sĩ ãmvé. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ ndreé mvá ágóŋá rĩ la kú kpílíkpílí ꞌbá drãápi gí ni tị́nị. ꞌBá rĩ pi kínĩ, “Mvá ágóŋá rĩ drã gí.” ²⁷ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní mvá ágóŋá rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri ingazú pá tuzú ụrụ sĩ.

²⁸Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ kã mvií gõó ꞌbẹ̃tị́ gí, Yẹ́sụ̃ pi ní fizú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be jó agá, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ãkũdẽ ꞌbá ãzi kộpi ã gãrã gá ꞌdãáyo, kộpi kínĩ, “Ngá ꞌbá ní ícózú índrí ũnjí drozú ku rĩ ãꞌdi?”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Índrí ũnjí rĩ vé drongárá, lẽ ꞌbá rĩ ã zị9:29 Zị: Búkũ ĩ ní sĩí drị̃drị̃ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá, sĩkí Múngú vé zịngárá ã tã, ãzini ínyá aꞌbingárá vé tã. Múngú ri.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãtáyo 17:22-23; Lúkã 9:43b-45)

³⁰Yẹ́sụ̃ nga fũú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be vũrã kộpi ní adrizú ꞌdãri agásĩ, kộpi mụkí trãá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ. Yẹ́sụ̃ lẽ ꞌbá ãzi ã nị̃ vũrã ĩ ní mụzú adrizú ꞌdãri ku, ³¹ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ri ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ímbá kĩnĩ, “Ĩ ímụ́ ꞌBá Mvá ã ũli ꞌbe, ĩ ĩri rụ sẽ ꞌbá ẹ́sị́ be ũnjí rĩ pi drị́gé, ĩ ĩri ꞌdị drã rá. Ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ĩri ímụ́ íngá gõ ídri rú.” ³²Tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri fi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé ꞌdãlé kuyé. Ụ̃rị̃ sĩ, sẽ kộpi gõkí tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri vé ífífí zịị́ kuyé.

Ãꞌdi ri adri ãmbúgú nĩ?

(Mãtáyo 18:1-5; Lúkã 9:46-48)

³³Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní cazú Kãpãrãnãụ́mã gá, kộpi ní kúru fizú mụzú adrizú jó agá. Kộpi ní rizú adrizú jó agá ꞌdãá rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní té rizú ãgátá gãzú ímụ́zú lẹ́tị gé sĩ rĩ ãꞌdi?” ³⁴ꞌBo kộpi újíkí kíri, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ní rizú ímụ́ngárá gá lẹ́tị gé sĩ rĩ gé, kộpi rikí ãgátá gãá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ãꞌdi ri adri ãmbúgú rú nĩ.

³⁵Kúru Yẹ́sụ̃ ní úrízú vũgá, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée zịzú ímụ́zú úrízú ꞌî gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ꞌbá rĩ pi drị̃gé ãmbúgú rú, lẽ ã adri ꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã rú ni, ã adri ãtíꞌbá rú rií ꞌbá rĩ pi ní ẹ̃zị́ ngaá.”

³⁶Yẹ́sụ̃ ní mváŋá mãdãŋá ni íjị́zú pá tuzú ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌî drị́ ꞌbãzú mváŋá rĩ ã kị́dị́ gé. Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ³⁷“ꞌBá mváŋá mãdãŋá nõri ẹ́ꞌyị́pi mâ rụ́ sĩ rĩ, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri ma, ꞌbá ma ẹ́ꞌyị́pi rĩ, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ.”

ꞌBá ꞌbâ tã ndreépi ũnjí ku rĩ, ĩri ꞌbá ꞌbávé ni

(Lúkã 9:49-50)

³⁸Yũwánĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌbá ndrekí ágó ãzi ri índrí ũnjí údró mî rụ́ sĩ, ꞌbá ugakí ĩri sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ágó rĩ adri ꞌbá ọ́gụ́pị kuyé.”

³⁹Yẹ́sụ̃ ní újázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ugakí ágó rĩ ku, ꞌbá riípi tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoópi rĩ, ícó gõó ꞌi újá mâ tã átá ũnjí ku. ⁴⁰ꞌBá ꞌbâ tã ndreépi ũnjí ku rĩ, ĩri ꞌbá ꞌbávé ni. ⁴¹ꞌBá ĩmi ní yị̃ị́ sẽépi mvụụ́pi mâ rụ́ sĩ, ĩmi ní ma ẹ̃ꞌyị̃ị́ Kúrísítõ rú rá rĩ sĩ rĩ, ĩri ãndẽma ị́sụ́ rá.”

à sẽkí ꞌbá ãzi fií ũnjĩkãnyã agá ku

(Mãtáyo 18:6-9; Lúkã 17:1-2)

⁴²“ꞌBá ãzi úbé dõ anjiŋá nyíríŋá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí nõꞌbée ꞌdeé fií tã ũnjí agá, ã ꞌyĩkí írã usegúgú ni umbe ni gé, ã ꞌbekí ĩri yị̃ị́ agá. ⁴³Mî drị́ úló dõ ũnjĩkãnyã, lẽ mî ga ĩri ꞌdĩísĩ rá, ĩri múké mí ní fizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé drị́ be ãlu, ndẽ mí ní fizú ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ9:43 Ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ: Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ꞌdụ úꞌbé ãcí ꞌdĩri agá. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 20:7-15. agá drị́ be ị̃rị̃ rĩ. ⁴⁴Vũrã ꞌdãri agá, ụ̃ꞌbụ̃ rĩ pi ũdrãkí ku, ãzini ãcí vũrã ꞌdãri agá rĩ drã kpá ku.9:44 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 44 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.⁴⁵Mî pá jị dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó, lẽ mî ga ĩri ꞌdĩísĩ rá, ĩri múké mí ní fizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé pá be ãlu, ndẽ mí ní fizú ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá pá be ị̃rị̃ rĩ. ⁴⁶Vũrã ꞌdãri gé, ụ̃ꞌbụ̃ rĩ pi ũdrãkí ku, ãzini ãcí vũrã ꞌdãri gé rĩ drã kpá ku.9:46 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 46 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.⁴⁷Mî mị ndre dõ ngá ãzi mi sẽépi fiípi ũnjĩkãnyã agá ni, lẽ mî ínjé ĩri ꞌdĩísĩ rá, ĩri múké mí ní fizú mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá mị be ãlu, ndẽ mí ní fizú ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá mị be ị̃rị̃ rĩ. ⁴⁸Vũrã ꞌdãri gé, ụ̃ꞌbụ̃ rĩ pi ũdrãkí ku, ãzini ãcí vũrã ꞌdãri gé rĩ drã kpá ku.9:48 Ĩsáyã 66:24

⁴⁹“ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ĩ ímụ́ kộpi ụ̃ꞌbị̃ ãcí sĩ.

⁵⁰“Ẹ̃ꞌyị́ ri ngá múké, ꞌbo ẹ̃ꞌyị́ rĩ vé sị́ asuúpi asuasu rĩ ícá dõ ãlákála gí, ẹ̃ꞌyị́ rĩ gõ adri múké ngóni? Lẽ ĩmi adrikí ĩmi ãsámvú gé sĩ múké, sụ̃ ẹ̃ꞌyị́ sị́ be múké rĩ tị́nị, ãzini lẽ ĩmi adrikí ĩmi ãsámvú gé sĩ tã be kíri.”

Ayingárá ágó pi vé ũkú be rĩ

(Mãtáyo 19:1-12; Lúkã 16:18)

¹Yẹ́sụ̃ nga fũú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Kãpãrãnãụ́mã agásĩ, mụụ́ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé. Ĩri ní yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ vé rĩ zozú mụzú álé ꞌdãá. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi gõkí ímụ́ vú ni gé nõó dị̃ị́, ĩri ní kộpi ímbázú, sụ̃ ĩri ní rií kộpi ímbá njị̃ị́ rĩ tị́nị.

²Fãrụ́sị̃ ụrụkọꞌbée ímụ́kí Yẹ́sụ̃ ri zịị́ ĩri ụ̃ꞌbị̃zú ãní kínĩ, “Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãꞌyĩ nyo ágó ni ívé ũkú ayizú rá?”

³Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ átá tã ꞌdĩri drị̃gé íngóni?”

⁴Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mósẽ ãꞌyĩ rá kĩnĩ, ‘Ágó ri kọ̃kọ̃bị́ sĩ sẽ ũkú ni ní, ĩri ayizú ãní rá.’ ”10:4 Dẽtõrõnómẽ 24:1

⁵Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Mósẽ sĩ tãị́mbị́ ꞌdĩri ĩmi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmivé ẹ́sị́ ní teéte rĩ sĩ. ⁶Múngú ní íꞌdózú ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé, ‘Múngú gbi ágó pi ũkú be’10:6 Íꞌdóngárá 1:27⁷‘Tã ꞌdĩri sĩ, ꞌbá ágó ri ívé ẹ́tẹ́pị ku, ĩri ívé ẹ́ndrẹ́pị ku, kộpi ĩ úmú ũkú ni be. ⁸ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ĩ úmú adri rụ́ꞌbá ãlu.’10:8 Íꞌdóngárá 2:24⁹Ãjẽ Múngú ní úmú gí rĩ, lẽ ꞌbá ãzi ã ayi ãjẽ rĩ ku.”

¹⁰Yẹ́sụ̃ pi kâ ímví ĩgõó ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ꞌbẹ̃tị́ nõó, kộpi gõkí Yẹ́sụ̃ ri zịị́ ágó pi vé ayingárá ũkú be rĩ vé tã sĩ dị̃ị́. ¹¹Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ágó ívé ũkú ayiípi, gõópi ũkú ãzi jeépi rĩ, fi ꞌdĩri tã ọ̃wụ̃ vé ni ꞌoó. ¹²Ũkú ívé ágó gãápi sĩ, gõópi ágó ãzi jeépi rĩ, fi ꞌdĩri tã ọ̃wụ̃ vé ni ꞌoó.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã tãkíri anjiŋá nyíríŋá rĩ pi drị̃gé

(Mãtáyo 19:13-15; Lúkã 18:15-17)

¹³ꞌBá ụrụkọꞌbée íjị́kí ĩvé anjiŋá nyíríŋá rĩ pi Yẹ́sụ̃ vúgá, ã tị̃ rí drị́ kộpi drị̃gé, ã sẽ rí kộpi ní tãkíri. ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní trezú ꞌbá ĩvé anjiŋá íjị́ꞌbá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdĩꞌbée drị̃gé. ¹⁴Yẹ́sụ̃ kã tã kộpi ní ꞌoó ꞌdĩri ndreé, Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ve kộpi ní rá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi kukí anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ẽ ímụ́kí má vúgá nõó! Ĩmi ugakí kộpi ku. ꞌBá adriꞌbá sụ̃ anjiŋá nyíríŋá ꞌdĩꞌbée tị́nị rĩ pi, kộpi mãlũngã Múngú vé rĩ ị́sụ́ nĩ.” ¹⁵Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ãꞌyĩ dõ mãlũngã Múngú vé rĩ sụ̃ anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ní ãꞌyĩí rĩ tị́nị ku, ícó fií mãlũngã Múngú vé rĩ agá ku. ¹⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní anjiŋá rĩ pi íꞌdụ́zú ꞌí drị́gé, ĩri ní drị́ tị̃zú mụzú kộpi drị̃gé sĩ ãlu ãlu, ãzini ĩri ní tãkíri sẽzú kộpi ní.

Ágó ãꞌbú be rĩ zị fingárá ꞌbụ̃ gé rĩ vé tã

(Mãtáyo 19:16-30; Lúkã 18:18-30)

¹⁷Yẹ́sụ̃ kã ívé ẹ̃cị̃ íꞌdó, ágó ãzi ní njuzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kã caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ rĩ zịzú kĩnĩ, “Ímbápi, mi ꞌbá múké, mâ ꞌo ãꞌdi mâ ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní?”

¹⁸Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní ma zịzú ꞌbá múké ãꞌdi?10:18 Mi ma zị ꞌbá múké ãsĩ: Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí ꞌdíni, Yẹ́sụ̃ lẽ ágó ri ã ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, ꞌi Múngú ꞌi. ꞌBá ãzi múké ni ꞌdãáyo, ꞌyéŋá Múngú ri múké nĩ. ¹⁹Mí nị̃ tãị́mbị́ rĩ rá kĩnĩ, ‘Lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku, lẽ mî ụ̃gụ̃ ꞌbá ãzi ã ngá ku, lẽ mî úlị́ ũnjõ ꞌbá ãzi drị̃gé ku, lẽ mî ũꞌbã ꞌbá ãzi ẽ mị ĩrivé ngá ꞌdụzú ku, lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃.’ ”10:19 Wụ̃ngárá 20:12; Dẽtõrõnómẽ 5:16-20

²⁰Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, á ꞌdụ tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée vé tã ngaá céré rá, íꞌdózú má ní adrizú mváŋá rú rĩ gé ꞌdãá.”

²¹Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú ágó rĩ vúgá ꞌdãá, lẽ ágó rĩ lẽlẽ, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌoó kuyé rĩ ꞌyéŋá ãlu, ꞌí mụ, mí ụzị ngá mívé rĩ pi ãrẽvú céré, mí awa mũfẽngã ni ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, úmvúlésĩ mi mụ ãꞌbú ị́sụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé ambamba, mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.”

²²Ágó rĩ kã tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, mịlẹ́tị ni ísị́ kuú ãní kị̃njị̃, ĩri ní ꞌdezú mụzú, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã, ãꞌdiãtãsĩyã ágó rĩ ãꞌbú be ambamba.

²³Yẹ́sụ̃ ní ãngũ úndrézú ꞌî gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãlé rĩ, tã ni mbamba!”

²⁴Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá.10:24 Ãyãngárá: ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, Múngú sẽ ãꞌbú rĩ ꞌbá rĩ pi ní nĩ, ꞌbã tãkíri drị̃ ni gé gí. ꞌBo Yẹ́sụ̃ gõ tã rĩ ẹndịị́ ꞌyoó kộpi ní dị̃ị́ kĩnĩ, “Mâ anji rĩ, ꞌBá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãlé rĩ, tã ni ũkpó ũkpó! ²⁵Kámĩlõ vé fingárá sĩndánĩ ã úlẽ gá sĩ rĩ mbamba, ꞌbo ꞌbá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ mba ndẽé rá.”

²⁶ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ambamba, kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ĩ ní ícó paá ũnjĩkãnyã agásĩ ꞌbá ãsámvú gé nõgó rĩ, ĩri adri ãꞌdi ꞌi?”

²⁷Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ kộpi vũgá ꞌdãá gõgõ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá áda ícó tã ꞌdĩri ꞌdụụ́ ngaá ku, ꞌbo Múngú ri ꞌdụ nga rá, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ícó tã rĩ pi ãrẽvú ꞌdụ nga céré.”

²⁸Pétẽró ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, ꞌbá kukí ꞌbávé ngá ãrẽvú céré, ꞌbâ ri mî pámvú ũbĩ!”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ kuúpi, ívé ẹ́drị́pị kuúpi, ívé ọ́mvụ́pị kuúpi, ívé ẹ́tẹ́pị kuúpi, ívé ẹ́ndrẹ́pị kuúpi, ívé anjiŋá kuúpi, ívé ọ́mvụ́ kuúpi mâ tã sĩ, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mávé rĩ ã tã sĩ rĩ, ³⁰ĩri jó ị́sụ́, ẹ́drị́pị ị́sụ́, ọ́mvụ́pị ị́sụ́, ẹ́ndrẹ́pị ị́sụ́, anjiŋá ị́sụ́, ãꞌbú ị́sụ́ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ kárákará vũ drị̃gé nõgó. Ã nya dõ ĩzãngã drãáãsĩyã, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé ímụ́pi ꞌdãri gé, ĩri ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ³¹ꞌBá kárákará ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ drị̃drị̃ rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ụ̃dụ̃mbị́tã. ꞌBá adriꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ pi, kộpi ímụ́ adri drị̃drị̃.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãtáyo 20:17-19; Lúkã 18:31-34)

³²Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Yẹ̃rụ́sãlémã gálé rú, Yẹ́sụ̃ ko kộpi ẽ drị̃ mụzú nĩ. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ábákí céré céré, ãzini ꞌbá mụꞌbá vú ni gé sĩ rĩ pi, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi rá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée jịzú gãrã gá, ĩri ní tã lẽépi ímụ́pi ꞌi ngaápi ꞌî rụ́ꞌbá gá rĩ ũlũzú kộpi ní. ³³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá kãdõ mụụ́ caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe rá, ĩ ma jị pá tu atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. Kộpi ímụ́ mávé tã lị, ma ꞌdịzú ãní rá, kộpi ma jị pá tu ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẹndrẹtị gé. ³⁴Kộpi ímụ́ mâ drị̃ ínjá, kộpi tụ̃sụ́ úwé mâ rụ́ꞌbá gá, kộpi ma ũgbã, kộpi ma ꞌdị drã rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ma gõ íngá ídri rú.”

Yõkóbũ pi Yũwánĩ be zịkí tã ãzi Yẹ́sụ̃ tị gé

(Mãtáyo 20:20-28)

³⁵Kúru Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ímbápi, tã ãzi anigé ꞌbá lẽkí zịị́ mí tị gé, mî ꞌo ꞌbá ní.”

³⁶Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní lẽé mâ ꞌo ĩmi ní rĩ ãꞌdi?”

³⁷Kộpi ní újázú kínĩ, “Mí kãdõ úrí mívé lúpá mãlũngã vé ꞌbá rĩ pi ní mi íngúzú íngúngũ rĩ drị̃gé, lẽ mî ãꞌyĩ ꞌbá ãlu ã úrí mî drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ãzi rĩ ã úrí mî drị́ ị̃jị́ gé.”

³⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí ngá zị be ku. Ĩmi nyo ícó ngá kópõ agá draápi dradra má ní ímụ́ mvụụ́ ꞌdĩri mvụ rá? Dõku bãtízĩmũ ĩ ní sẽé má ní ĩzãngã nyazú ꞌdĩri, ĩmi nyo ícó ãꞌyĩ ã sẽkí ĩmi ní, sụ̃ ĩ ní sẽé má ní rĩ tị́nị rá?”

³⁹Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBâ ícó rá.” Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ícó ngá kópõ agá draápi dradra má ní mvụụ́ rĩ mvụ rá, ãzini bãtízĩmũ ĩ ní sẽé má ní ĩzãngã nyazú ꞌdĩri, ĩmi ícó ãꞌyĩ, ĩ sẽ ĩmi ní rá, ⁴⁰ꞌbo úríngárá mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ãzini mâ drị́ ị̃jị́ gé rĩ, má ícó tã ni ãꞌyĩí ĩmi ní nĩ ku. Vũrã ꞌdĩꞌbée Múngú údé îngá ꞌbá ꞌí ní ũpẽé gí rĩ pi ní.”

⁴¹ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ mụdrị́ rĩ pi kâ tã Yõkóbũ pi ní ꞌyoó Yũwánĩ be ꞌdĩri yịị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní rá. ⁴²Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú ímụ́zú vũrã ãlu gé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ĩ ní ꞌbãá ꞌbá rĩ pi drị̃gé ꞌbãgú rú ꞌdĩꞌbée, kộpi ri ũkpõ áyú ĩvé ꞌbá rĩ pi drị̃gé, ĩvé ũgalaku ambugu rĩ pi ri ũkpõ áyú ꞌbá ĩ ní rụụ́ rĩ pi drị̃gé. ⁴³Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, lẽ tã rĩ ã adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ku. Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ lẽ dõ adrií ꞌbá ãmbúgú rú, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií ãtíꞌbá ĩmivé ni, ⁴⁴ãzini ꞌbá rĩ lẽ dõ ꞌî adri ãmbúgú ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií tụ́gẹ̃rị̃ rú rií ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá rĩ pi ní céré. ⁴⁵Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ pi ã ngakí má ní ẹ̃zị́ ꞌdíni kuyé, má ímụ́ ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá rĩ pi ní, ãzini má ímụ́ ma sẽé ꞌdịị́ drãá ꞌbá kárákará pi ẽ drị̃ jezú.”

Yẹ́sụ̃ zị̃ Bãrĩtĩmáyõ mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ ẽ mị

(Mãtáyo 20:29-34; Lúkã 18:35-43)

⁴⁶Kúru Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní cazú kụ̃rụ́ Yẹ́rị̃kọ̃ vé rĩ gé. Kộpi kâ lẽé fũú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ꞌdekí mụụ́ kộpi ã vụ́drị̃ gé sĩ. Ágó ãzi mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni rụ́ ni Bãrĩtĩmáyõ ꞌi, ĩri Tĩmáyõ ã mvá, ĩri ri úrí lẹ́tị ã jẽlé gá, ri ngá mã ꞌbá rĩ pi vúgá. ⁴⁷Bãrĩtĩmáyõ kã yịị́ kínĩ, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ri ẹlị mụzú nĩ, ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃ Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô!”

⁴⁸ꞌBá ụrụkọꞌbée trekí ágó rĩ drị̃gé kínĩ, ã újí kíri. ꞌBo ágó rĩ gõ treé mụzú drị̃gélé kĩnĩ, “Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô!”

⁴⁹Yẹ́sụ̃ ní pá tuzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi zịkí ĩri.” Kộpi ní ágó mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ zịzú kínĩ, “Mí adri ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌí nga ụrụ, Yẹ́sụ̃ ri mi zị.” ⁵⁰Bãrĩtĩmáyõ ní ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ njezú ꞌbezú vũgá, ĩri ní wazú ụrụ, ĩri ní mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá.

⁵¹Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé mâ ꞌo mí ní rĩ ãꞌdi?”

Ágó mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ꞌdĩri ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, á lẽ ãngũ ndreé.”

⁵²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌde mụụ́ ĩyí, mí ní ma ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, mí ídrí gí.” Koro ágó rĩ ẽ mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ pi ã vụ́drị̃ gé sĩ.

Yẹ́sụ̃ vé fingárá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ

(Mãtáyo 21:1-11; Lúkã 19:28-40; Yũwánĩ 12:12-19)

¹Yẹ́sụ̃ pi ní cazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Bẽtẽfágẽ gá, ãzini Bẽtẽníyã gá, kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée ĩnyiŋá Írã Õlívẽ11:1 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní. vé rĩ jẽlé gá. Kộpi kâ mụụ́ caá ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi pẽzú mụzú drị̃drị̃. ²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí gụ́rụ́ ĩmi ẹndrẹtị gé ꞌdãri gé, ĩmi kádõ fií caá gụ́rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ĩmi dõngí mbaápi úꞌdí rú ꞌbá ãzi ní drĩ únjúzú ãní kuyé ni ị́sụ́ ꞌyĩkí kú ꞌdãáꞌdã, ĩmi ọyụkí dõngí rĩ íjị́ má vú nõó. ³ꞌBá ãzi zị dõ ĩmi, ‘Ngá ĩmi ní rií ꞌoó ꞌdíni rĩ ãꞌdi?’ Ĩmi újákí ĩri ní ꞌdíni, ‘Úpí lẽ dõngí rĩ nĩ, ĩ dõngí rĩ újá gõ ĩmi ní vúlé rá.’ ”

⁴ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní ꞌdezú mụzú, kộpi ní cazú dõngí mbaápi úꞌdí rú ni ị́sụ́zú ꞌyĩkí ĩri ĩnyiŋá kẹ̃ẹ́tịlé ãngũ ndreépi mụzú lẹ́tị ĩ ní fizú mụzú kụ̃rụ́ rĩ gé ꞌdãlé rĩ gé, kộpi ní dõngí rĩ ọyụzú. ⁵ꞌBá ụrụkọ pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi ní kộpi zịzú kínĩ, “Ĩmi ri dõngí rĩ ọyụ ãlé?” ⁶Kộpi ní tã rĩ újázú ꞌbá pá tuꞌbá rĩ pi ní sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ĩ ní rĩ tị́nị, ꞌbá pá tuꞌbá rĩ pi ní ãꞌyĩzú kínĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã jịkí dõngí rĩ mụzú ĩyí. ⁷Kộpi ní dõngí rĩ jịzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãlé, kộpi ní ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ꞌbezú dõngí rĩ ã úgóró gá, Yẹ́sụ̃ ní tụzú úrízú drị̃ ni gé. ⁸ꞌBá kárákará ajakí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi mụzú lẹ́tị rĩ drị̃gé sĩ, ụrụkọꞌbée vãkí ị̃bị́bị́ ọ́mvụ́ agá rĩ pi ũꞌbãá mụzú lẹ́tị rĩ drị̃gé sĩ. ⁹ꞌBá ꞌdeꞌbá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé drị̃drị̃ rĩ pi, ꞌdeꞌbá ĩri ã vụ́drị̃ gé rĩ pi be, rikí gbĩlílí gaá mụzú kínĩ,

“Hõsánã!”

“Tãkíri ã adri ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ11:9 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi. ní!”11:9 Sãwụ́mã 118:25-26

¹⁰“Múngú ã ꞌbã tãkíri mãlũngã úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ ní ímụ́ rụụ́ rĩ drị̃gé!”

“Hõsánã Múngú ụrụgégé ꞌbụ̃ gé rĩ!”

¹¹Kúru Yẹ́sụ̃ ní cazú kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní fizú Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌdezú rizú ngá rĩ pi úndrézú ánázú kụ́rụ̃. ꞌBo ụ̃tụ́ rĩ ní ꞌdeé gí rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi be gụ́rụ́ Bẽtẽníyã vé rĩ gé.

Yẹ́sụ̃ tri pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ

(Mãtáyo 21:18-19)

¹²Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Yẹ́sụ̃ pi ní fũzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be gụ́rụ́ Bẽtẽníyã vé rĩ agásĩ ãmvé, ẹ̃bị́rị́ fụ Yẹ́sụ̃ ri káyĩ. ¹³Ĩri ní pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ndrezú rárá rú, bị́ ni amu kú kụ̃mvụ̃, ĩri ní ꞌdezú mụzú pẹtị rĩ ã gãrã gá ĩnyiŋáŋá ꞌdãá, lẽ ndreé dõ pẹtị rĩ ꞌa rá. Kã mụụ́ caá pẹtị rĩ ã gãrã gá ꞌdãá, ị́sụ́ pẹtị rĩ ꞌa kuyé, ꞌyéŋá bị́ ni amu kú nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã lókí ꞌdãri adri pẹtị ní ꞌazú ni kuyé. ¹⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú pẹtị rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbá ãzi ã gõ mívé ũꞌa nyaá dị̃ị́ ãluŋáni ku.” ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi yịkí tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri rá.

Yẹ́sụ̃ údró ꞌbá mũfẽngã ufuꞌbá rĩ pi Jó Múngú vé rĩ agásĩ

(Mãtáyo 21:12-17; Lúkã 19:45-48; Yũwánĩ 2:13-22)

¹⁵Yẹ́sụ̃ pi kâ caá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ĩri ní fizú mụzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩri ní íꞌdózú ꞌbá riꞌbá ngá jeꞌbá, ãzini riꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi údrózú. Ĩri ní ꞌbá riꞌbá mũfẽngã ufuꞌbá rĩ pi vé mísá uzezú uꞌdezú ụ̃lị̃ rú, ãzini ꞌbá ãmámũ ụzịꞌbá rĩ pi vé kị́trị̃ uzezú uꞌdezú ụ̃lị̃ rú. ¹⁶Yẹ́sụ̃ ãꞌyĩ ꞌbá ãzi ní ngá jịzú ụzịzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá ku. ¹⁷Yẹ́sụ̃ ní kộpi ímbázú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Sĩkí nyo Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyozú kínĩ,

“ ‘Jó mávé rĩ ĩ zị

jó ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ní ma zịzú ni’ ꞌdíni kuyé?11:17 Ĩsáyã 56:7

ꞌBo ĩmi újákí jó rĩ ícá ‘vũrã ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi ní rizú adrizú ni.’ ”11:17 Yẽrẽmíyã 7:11

¹⁸Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri yịị́, kộpi íꞌdókí lẹ́tị ndãá lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú rá. ꞌBo kộpi ꞌokí ĩri sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá kárákará ãyãkí tã ĩri ní ímbá rĩ sĩ rá.

¹⁹Kã mụụ́ adrií ũndréŋá rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ pi ní fũzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé.

Pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ vé ꞌwingárá

(Mãtáyo 21:20-22)

²⁰Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, kộpi kâ rií ẹlịị́ mụzú pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ã gãrã gá sĩ, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní pẹtị Yẹ́sụ̃ ní trií ꞌdãri ndrezú, pẹtị rĩ íꞌdó ꞌwií úlá ni gélésĩla. ²¹Pétẽró ní tã ándúrú Yẹ́sụ̃ ní pẹtị rĩ trizú ꞌdãri ã tã ígázú. Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌí ndre drĩ ká! Pẹtị mí ní trií ꞌdãri ꞌwi gí.”

²²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri. ²³Ádarú á ꞌyo ĩmi ní, ꞌbá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ Múngú ri rá, yị̃kị̂ ni awa dõ ꞌi ị̃rị̃ kuyé, ĩri ícó ꞌyo írã ꞌdĩri ní ã njị̃ ꞌi ꞌdeé yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá, írã rĩ ícó ꞌi njị̃ ꞌde yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá rá. ²⁴ꞌÍ ꞌbã dõ ẹ́sị́ rizú ngá zịzú Múngú vúgá, ngá mí ní zịị́ rĩ, Múngú ri sẽ mí ní rá. ²⁵ꞌBo mi dõ ri Múngú ri zị, ꞌí ꞌbã dõ ꞌbá ãzi ã tã kú mí ẹ́sị́ agá, lẽ mî trũ ĩri rá, mí Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ã trũ rí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ bẽnĩ. ²⁶ꞌBo ꞌí trũ dõ mí ọ́gụ́pị ri ívé ũnjĩkãnyã agásĩ ku, mí Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ícó mi trũú mívé ũnjĩkãnyã agásĩ ku.”11:26 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 26 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.

Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí ũkpõ Yẹ́sụ̃ ní ẹ̃zị́ ngazú rĩ ã tã

(Mãtáyo 21:23-27; Lúkã 20:1-8)

²⁷Yẹ́sụ̃ pi ní gõzú cazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá dị̃ị́. Yẹ́sụ̃ kã rií ẹ́cị́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró agásĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, ꞌbá ambugu ụrụkọꞌbée be, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. ²⁸Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Ũkpõ mí ní ꞌbá ngá ụzịꞌbá ꞌdĩꞌbée údrózú Jó Múngú vé rĩ ã bóró agásĩ ꞌdĩri, mí ị́sụ́ íngũgá? Ãꞌdi sẽ mí ní ũkpõ ꞌdĩri nĩ?”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ma drĩ ĩmi zị, ĩmi újákí dõ tã má ní ĩmi zịzú ꞌdĩri rá, ma kúru ũkpõ má ní tã ꞌozú rĩ vé tã ũlũ ĩmi ní rá.” ³⁰Kúru ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ãꞌdi sẽ Yũwánĩ ní ũkpõ bãtízĩmũ sẽzú ꞌdĩri nĩ? Yũwánĩ vé bãtízĩmũ sẽé ꞌdĩri íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩla yã, dõku íbí íngá ꞌbá áda vúgálésĩ? Ĩmi újákí má ní!”

³¹Kộpi ní rizú átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌyokí dõ, ‘Ũkpõ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú ꞌdĩri íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩla,’ ĩri gõ ꞌbâ zị, ‘Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Yũwánĩ ri kuyé ãsĩ?’ ³²ꞌBo ꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó Yũwánĩ ri nẹ́bị̃ rĩ sĩ, ꞌbá ícókí ꞌyoó, bãtízĩmũ Yũwánĩ ní sẽé ꞌdĩri, ꞌbá áda sẽ ĩri ní ũkpõ ni nĩ ꞌdíni ku.”

³³Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá nị̃kí kuyé.”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má ícó ũkpõ má ní tã ꞌozú rĩ vé tã ũlũú ĩmi ní ku.”

Nãpí ãgõ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 21:33-46; Lúkã 20:9-19)

¹ Kúru Yẹ́sụ̃ ní átázú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ambugu ụrụkọꞌbée ní nãpí sĩ kĩnĩ, “Ágó ãzi sa pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ pi,12:1 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdụkí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ri ũꞌa ni zo vị́nyọ̃ sụ́ rú. Múngú ĩpẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrií ꞌbá ívé ni, kộpi ã adrikí rí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé Múngú ní saá ꞌaápi ũꞌa be rĩ tị́nị. Nãpí pẹtị vị́nyọ̃ vé ꞌdĩri, sẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ Yẹ́sụ̃ ri ĩvé tã átá. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 80:8-16; Ĩsáyã 5:1-7; Mãtáyo 21:33-46; Lúkã 20:9-19. sị ãbi ọ́mvụ́ rĩ ã gãrã sĩ kụ́rụ̃, ga ꞌbụ́ kụụ́ vũgá ꞌdãá, rizú vị́nyọ̃ rĩ zozú ãní, ãzini sị lágáráka ãco ụrụgégé ꞌdãá, rizú ãngũ úndrézú. Kúru ĩri ní ívé vị́nyọ̃ ọ́mvụ́ agá rĩ kuzú ꞌbá ụrụkọꞌbée ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ni pi ní ũkõlõ, kộpi ũfẽkí ĩri ní mũfẽngã, ĩri ní ꞌdezú mụzú ãngũ ãzi gé. ²Lókí ĩ ní rizú ũꞌa rĩ ũtĩzú pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ pi sị́gé sĩ rĩ kã ícó, ĩri ní ívé ãtíꞌbá pẽzú mụzú ꞌbá ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ũkõlõ ꞌdãꞌbée vúgá ꞌdãá, ãtíꞌbá rĩ mụ ĩrivé ũꞌa rĩ ã vúgú íjị́. ³ꞌBo ꞌbá ĩ ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ũkõlõ ꞌdãꞌbée ní ĩri rụzú, kộpi ní ĩri ũgbãzú, ĩri pẽzú mụzú drị́ be ule.

⁴“Ĩri ní ãtíꞌbá ãzi pẽzú mụzú kộpi vúgá ꞌdãlé dị̃ị́, ꞌbo kộpi ã gbãkí ĩri ẽ drị̃, kộpi uꞌdakí ĩri ũnjí ũnjí. ⁵Ĩri ní gõzú ãtíꞌbá ãzi pẽzú, kộpi ꞌdịkí ãtíꞌbá ꞌdĩri drãá rá. Ri nyo ãtíꞌbá rĩ pi ũpẽé mụzú dị̃ị́ dị̃ị́, kộpi ũgbãkí ụrụkọꞌbée, úꞌdị́kí ụrụkọꞌbée ũdrãá rá.

⁶“ꞌBá rĩ ẽ ị̃mbị́tã ace ãlu, ꞌbá aceépi rĩ, ĩri ọ́mvụ́ ꞌdị́pa rĩ vé mvá ĩri ní lẽé ambamba rĩ. Ĩri ní mvá rĩ pẽzú mụzú ꞌbá ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ũkõlõ rĩ pi vúgá ꞌdãá kĩnĩ, ‘Kộpi ícó mávé mvá ị̃njị̃ rá.’

⁷“ꞌBo ꞌbá ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ũkõlõ rĩ pi ní rizú átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ‘ꞌBá ímụ́pi ĩrivé ngá ẽ tị rụụ́pi rĩ, ĩri ímụ́ ꞌdã, lẽ ꞌbâ ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá, ꞌbâ ꞌdụkí rí ọ́mvụ́ rĩ ꞌbá ní.’ ⁸Kộpi ní ĩri rụzú, ĩri ꞌdịzú drãzú rá, kộpi ní ĩrivé ãvũ ꞌdụzú ọ́mvụ́ rĩ agásĩ, jịzú ꞌbezú ãmvé.”

⁹Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi kádõ ụ̃sụ̃ụ́, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ri gõ tã íngóni ni ꞌo? Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌbá ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ꞌdãꞌbée úꞌdị́ ũdrã rá, ĩri gõ ọ́mvụ́ rĩ sẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée ní. ¹⁰Ĩmi lãkí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kuyé? Búkũ rĩ kĩnĩ,

“ ‘Írã ándúrú ꞌbá jó sịꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ rĩ,

újá nóni ꞌi ícá írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó ni.

¹¹Úpí ꞌo tã ꞌdĩri nĩ,

sẽ ꞌbá ní ãyãngárá.’12:11 Sãwụ́mã 118:22-23 ”

¹²ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní átá kộpi be ꞌdĩꞌbée nị̃kí ámá rá, nãpí Yẹ́sụ̃ ní ũlũú ꞌdĩri, Yẹ́sụ̃ ri tã rĩ pi nãpí rú ĩ rụ́ꞌbá gá. Kộpi lẽkí kõdô ĩri rụụ́, ꞌbo kộpi rukí ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi, kộpi kukí ĩri ãní, kộpi gõkí mụụ́ ꞌdĩísĩ rá.

Mũfẽngã umbe jezú rĩ vé ũfẽngárá ꞌbãgú ãmbúgú rĩ ní rĩ

(Mãtáyo 22:15-22; Lúkã 20:20-26)

¹³Drị̃koma ꞌdĩꞌbée ní Fãrụ́sị̃ rĩ pi ã ụrụkọ pẽzú ꞌbá Ẽródẽ ri ẹ̃tị̃ꞌbá rĩ pi be mụzú Yẹ́sụ̃ ri uzịzú, ã ꞌyo rí tã, ĩ tõkí rí ĩri ãní bẽnĩ. ¹⁴Kộpi ní cazú ĩri vúgá ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ímbápi, ꞌbá nị̃kí rá mi ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni, ꞌbá ãzi ícó mívé yị̃kị̂ tã ꞌozú rĩ újá ku, mi ꞌbá rĩ pi vé tã ꞌdụ nga céré trõtrõ, átã dõ ꞌbá rĩ ãꞌdi ꞌi, mi ri tã áda Múngú vé rĩ ímbá. Ĩri nyo múké ĩ ní mũfẽngã umbe jezú rĩ ũfẽzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní,12:14 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé. ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã. dõku ã ũfẽkí ku? ¹⁵ꞌBâ ũfẽkí ĩyí, dõku ꞌbâ ũfẽkí ku?”

ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ẽ ẹ́sị́ agá rĩ rá. Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ri tã ndã mâ rụ́ꞌbá gá ꞌdíni ãsĩ? Ĩmi íjị́kí má ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu, mâ ndre drĩ ká.” ¹⁶Kộpi ní mũfẽngã ã fífí íjị́zú ãlu Yẹ́sụ̃ vú nõó, Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ ĩ ní údé mũfẽngã rụ́ꞌbá gá nõri, ãzini rụ́ ĩ ní sĩí rụ́ꞌbá ni gé nõri ãꞌdi vé ni?”

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ rĩ, ãzini rụ́ rĩ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vé ni.”

¹⁷Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá rĩ dõ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vé ni, ĩmi sẽkí ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní, ngá rĩ dõ Múngú vé ni, ĩmi sẽkí Múngú ní.”

Tã Yẹ́sụ̃ ní újá kộpi ní ꞌdĩri, sẽ kộpi ní ãyãngárá.

Íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ vé tã

(Mãtáyo 22:23-33; Lúkã 20:27-40)

¹⁸Kúru ꞌbá ĩ ní zịị́ Sãdókẽ,12:18 Sãdókẽ: Sãdókẽ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi, ꞌbo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí índrí rĩ pi vé tã kuyé, ẹ̃ꞌyị̃kí mãlãyíkã rĩ pi vé tã kuyé, ãzini kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí kpá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá ꞌdíni kuyé. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8. ꞌyoꞌbá kínĩ, ꞌbá rĩ drã dõ gí ícó gõó íngá ídri rú ku ꞌdĩꞌbée ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ¹⁹kínĩ, “Ímbápi, Mósẽ sĩ ꞌbá ní kínĩ, ‘ꞌBá rĩ vé ẹ́drị́pị drã dõ, ku dõ ọ̃wụ́zị́ kú mvá ãkó, ꞌbá drãápi rĩ vé ẹ́drị́pị rĩ gõ ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́ ꞌí ní ũkú rú, kộpi anji tị ọ̃wụ́zị́ rĩ be, anji kộpi ní tịị́ rĩ pi adri ẹ́drị́pị drãápi ꞌdãri vé ni.’12:19 Dẽtõrõnómẽ 25:5²⁰Ándúrú anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ẹ́drị́pị́ị rú, mvá kãyú rĩ je ũkú, ĩri ní drãzú, kộpi tịkí mvá ũkú rĩ be kuyé. ²¹Ẹ́drị́pị ãzi rĩ ní gõzú ũkú rĩ ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní kpá drãzú mvá ãkó, ẹ́drị́pị ãzi rĩ ní kpá ũkú rĩ ẹ́ꞌyị́zú, drã kpá ꞌdíni, kộpi tịkí mvá ũkú rĩ be kuyé. ²²Anji ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée ũdrãkí céré, tịkí anji ũkú rĩ be kuyé. Ụ̃dụ̃ ni gé, ũkú rĩ ní kpá drãzú. ²³Kúru ꞌí lũ ꞌbá ní, ãgõ ũdrãꞌbá ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée céré rikí ũkú ãlu ꞌdĩri jeé, kãdõ mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ ꞌbá rĩ pi ní íngázú gõzú ídri rú rĩ gé, ũkú ꞌdĩri adri ãꞌdi vé ni?”

²⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩmi ní átá ꞌdĩri adri pịrị ku! Ĩmi nị̃kí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kuyé! Ĩmi nị̃kí ũkpõ Múngú vé rĩ kuyé! ²⁵ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi kádõ íngá gõó ídri rú, ágó gõ ũkú jeé ku, ũkú gõ ágó jeé ku. Kộpi adri sụ̃ mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi tị́nị. ²⁶ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé íngángárá gõó ídri rú rĩ vé tã, ĩmi lãkí búkũ Mósẽ ní sĩí rĩ agá rá. Ĩmi nị̃kí tã ãcí ní dị̃zú rụ̃dụ́ agá rĩ rá, Múngú ꞌyo Mósẽ ní kĩnĩ, ‘Ma Múngú Ãbũrámã12:26 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25. vé rĩ, Múngú Ĩsákã12:26 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35. vé rĩ, ãzini Múngú Yõkóbũ12:26 Yõkóbũ: Yõkóbũ ri Ãbũrámã mvọ́pị Ĩsákã vé mvá, ĩri anji be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, Múngú újá rụ́ ni zịị́ Ĩsẽrélẽ, úyú ĩrivé rĩ zịkí anji Ĩsẽrélẽ vé ni. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, zịkí kộpi Yãhụ́dị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 25-50. vé rĩ,’12:26 Wụ̃ngárá 3:6²⁷Múngú adri ꞌyozú kínĩ, ĩri Múngú ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ni kuyé, ĩri Múngú ꞌbá ídri rú rĩ pi vé ni. Ĩmi Sãdókẽ ꞌdĩꞌbée, tã ĩmi ní ꞌyoó kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbée gí rĩ pi íngákí gõó ídri rú ku ꞌdĩri ũnjõ.”

Tãị́mbị́ tã be agaápi rá rĩ

(Mãtáyo 22:34-40; Lúkã 10:25-28)

²⁸ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi vé ãlu ní ícázú, ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ pi ri ãgátá gã Sãdókẽ rĩ pi be. Kã ímụ́ ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ újá tã rĩ pịrị, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée agásĩ céré, ngõri ndẽ nĩ?”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ agaápi rá rĩ, ĩri ꞌdĩ, ‘Ĩmi anji Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi yịkí drĩ ká! Úpí ꞌbávé rĩ, ĩri ꞌyéŋá Úpí Múngú ꞌi. ³⁰Lẽ mî lẽ Úpí Múngú mívé rĩ ẹ́sị́ be céré, índrí mívé rĩ be céré, yị̃kị̂ mívé rĩ be céré, ũkpõ mívé rĩ be céré.’12:30 Dẽtõrõnómẽ 6:4-5³¹Tãị́mbị́ ị̃rị̃ rĩ ꞌdíni, ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.’12:31 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18 Tãị́mbị́ ãzi tãị́mbị́ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ndẽépi rá ni ꞌdãáyo.”

³²Ágó riípi tãị́mbị́ ímbápi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ímbápi, tã mí ní ꞌyoó kínĩ, Múngú ri ꞌyéŋá ãlu, Múngú ãzi túngú ni ꞌdãáyo ꞌdĩri, ĩri tã áda. ³³Ádarú lẽ mî lẽ ĩri ẹ́sị́ be céré, yị̃kị̂ mívé rĩ be céré, ũkpõ mívé rĩ be céré, ãzini ꞌí lẽ dõ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị, ndẽ ngá mí ní sẽé rĩ pi rá, ãzini ndẽ rọ̃bọ̃ŋọ̃ mí ní zãá rĩ rá.”

³⁴Yẹ́sụ̃ kã ndreé ágó rĩ újá tã rĩ pịrị, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí ítrú nóni mi ícá ĩnyiŋá mãlũngã Múngú vé rĩ ã jẽlé gá gí.” Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá ãzi gõ Yẹ́sụ̃ ri zịị́ tã ãzi sĩ dị̃ị́ kuyé.

Kúrísítõ ri ãꞌdi ã Mvá?

(Mãtáyo 22:41-46; Lúkã 20:41-44)

³⁵Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ri ꞌyo kínĩ, Kúrísítõ ri ímụ́ ĩfũ úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá, tã kộpi ní ꞌyoó ꞌdĩri, kộpi ụ̃sụ̃kí ífífí ni aꞌdi? ³⁶Índrí Uletere rĩ ású Dãwụ́dị̃ ri, sẽ átá ꞌdíni kĩnĩ,

“ ‘Úpí Múngú ꞌyo mávé Úpí ní12:36 Úpí ꞌyo mávé Úpí ní: Tã ꞌdĩri vé ífífí, Dãwụ́dị̃ zị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ívé Úpí. kĩnĩ,

“Mí úrí mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị12:36 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé: ꞌBá úrípi drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, ĩri ũkpõ be, ĩ ĩri ị̃njị̃njị̃. gé,

cĩmgbá má ní mívé ariꞌba rĩ pi ꞌbãzú

mî pálé gá rĩ gé.” ’12:36 Sãwụ́mã 110:1

³⁷Dãwụ́dị̃ zị dõ Kúrísítõ ri ívé Úpí pírí, Kúrísítõ ri ícó adri Dãwụ́dị̃ ã mvá íngóni ngóni?”

ꞌBá kárákará ꞌbãkí úvá rizú tã ĩri ní ímbá ꞌdĩri yịzú ãyĩkõ sĩ.

Yẹ́sụ̃ kĩnĩ lẽ ꞌbá rĩ pi ã adrikí mị be kọwụ ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi vé tã sĩ

(Mãtáyo 23:1-36; Lúkã 20:45-47)

³⁸Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí mị be kọwụ ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée ã tã sĩ. Kộpi lẽkí ĩ úsú bõngó ãcoco ni pi sĩ, rií ẹ́cị́ jọ̃kọ́nị̃ agásĩ, ꞌbá rĩ pi kádõ ĩ ẹzịị́, kộpi ẽ ị̃njị̃kí rí ĩ ị̃njị̃njị̃. ³⁹Ãzini kộpi lẽkí ã ꞌbãkí ĩ úrí vũrã ꞌbá ambugu rĩ pi vé rizú úrízú Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá ꞌdãá rĩ gé, ãzini vũrã ꞌbá ị̃njị̃zú ị̃njị̃njị̃ rizú ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé. ⁴⁰Kộpi ri ọwụzị rĩ pi ẽ mị ũꞌbã rizú kộpivé ngá jó ãsámvú gé rĩ pi uꞌdụzú kộpi drị́gé sĩ. Kộpi ri Múngú ri zị sâ be ãco, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ĩ. ꞌBá tã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, Múngú ri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ũnjí ũnjí.”

Ngá ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ ní sẽé rĩ vé tã

(Lúkã 21:1-4)

⁴¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú úrízú sọ̃ndụ́kụ̃ ĩ ní ꞌbãá kuú Jó Múngú vé rĩ agá, ĩ ní rizú mũfẽngã ꞌbezú ꞌa ni gé rĩ ã gãrã gá. Tẽ rií ꞌbá kárákará mũfẽngã jịꞌbá ꞌbeꞌbá rĩ pi ndreé. Ndre ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi ꞌbekí mũfẽngã ĩvé rĩ ãmbúgú. ⁴²Kúru ọ̃wụ́zị́gọ́ ãzi íjị́ ívé rĩ mũfẽngã fífí nyíríŋá ẹ̃njị̃ị́pi ku ni ꞌbeé ị̃rị̃.

⁴³Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ũkú ọ̃wụ́zị́gọ́ ngá ãkó ꞌdĩri vé mũfẽngã ꞌbeé rĩ, ndẽ ꞌbá ꞌbeꞌbá ãmbúgú rĩ pi vé rĩ rá. ⁴⁴Ngá ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi ní sẽé rĩ, kộpi íꞌdụ́kí ĩvé ãꞌbú kárákará rĩ pi agá, ꞌbo ũkú ngá ãkó ꞌdĩri sẽ ívé ngá ꞌí ní kõdô ꞌî ĩzã kozú rĩ ãrẽvú céré.”

Ĩ ímụ́ Jó Múngú vé rĩ ũŋõ árí vũgá

(Mãtáyo 24:1-2; Lúkã 21:5-6)

¹Yẹ́sụ̃ kã rií fũú mụzú Jó Múngú vé rĩ agásĩ, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãlu ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌí ndre drĩ írã ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée ká, ãzini ꞌí ndre drĩ jó ĩ ní sịị́ jó Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ ã gãrã gá sĩ ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée ká!”

²Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Jó mí ní ndreé ambugu ambugu ꞌdĩꞌbée, ĩ ímụ́ kộpi ũŋõ céré uꞌde vũgá, írã ĩ ní jó rĩ pi ũꞌbãzú ãní ꞌdĩꞌbée, ĩ ímụ́ kộpi ũŋõ úꞌbé céré vũgá.”

Ĩzãngã ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ

(Mãtáyo 24:3-14; Lúkã 21:7-19)

³Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ mụ úrí kuú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé, ị́ꞌbụ́ŋá aco kộpi ãsámvú Jó Múngú vé rĩ be nĩ. Pétẽró pi Yõkóbũ be, Yũwánĩ sĩ, ãzini Ãndẽréyã sĩ, kộpi ní ĩ njezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá. ⁴Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga ngọ̃tụ́? Ngá ímụ́pi lũúpi kínĩ, tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga rá rĩ ãꞌdi?”

⁵Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí múké, lẽ ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku, ⁶ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá kárákará pi ímụ́ ũnjõ ụ́lị́ mâ rụ́ sĩ, kộpi ꞌyo, ĩ Kúrísítõ ꞌi. Kộpi ꞌbá kárákará pi ẽ mị ũꞌbã rá. ⁷Ĩmi kádõ tã ẹ̃ꞌdị́ vé ni yịị́, ãzini ĩmi kádõ tã ẹ̃ꞌdị́ vé ĩ ní rií átá rĩ ã tã yịị́, lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku. Tã ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga rá, ꞌbo adri ꞌyozú kínĩ, ụ̃dụ̃ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ĩri ꞌi dẹẹ́pi ꞌdĩ ꞌdíni kuyé. ⁸ꞌBá ãngũ ãzi agá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ĩ ãsámvú gé sĩ ꞌbá ãngũ ãzi agá rĩ pi be. ꞌBá mãlũngã rụꞌbá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ĩ ọ̃gụ̃pị́ị mãlũngã rụꞌbá rĩ pi be, dĩngídĩngí ri ímụ́ ãngũ aya vũrã kárákará ni pi agásĩ, ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ũnjí ũnjí. ꞌBo tã ꞌdĩꞌbée drĩ ĩzãngã rĩ vé íꞌdóngárá.

⁹“Ĩmi adrikí mị be kọwụ! Ĩ ímụ́ ĩmi urụ jị mụ tõ ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩ ĩmi ũgbã Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ kẹ̃lị́ŋá sĩ. Ĩ ímụ́ ĩmi jị mụ pá tu ũgalaku ambugu rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbãgú rĩ pi ẹndrẹtị gé mâ tã sĩ, ĩri adri drị̃lé múké ĩmi ní mávé tã ũlũzú kộpi ní. ¹⁰Ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ní drĩ ícázú kuyé rĩ gé, lẽ ã ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré. ¹¹Urụkí dõ ĩmi, ãzini tõkí dõ ĩmi ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá átángá ĩmi ní lẽé mụụ́ átá rĩ vé tã sĩ ku. Sâ ni kãdõ ícá, átángá ĩmi ní mụụ́ átá rĩ, Múngú ri ũlũ ĩmi ní nĩ. Ĩmi átákí átángá rĩ nĩ ku, Índrí Uletere rĩ átá nĩ.

¹²“Ẹ́drị́pị ri ímụ́ ẹ́drị́pị ã ũli ꞌbe, ĩri ẹ́drị́pị ri sẽ ꞌdị drã rá. Ẹ́tẹ́pị ri ímụ́ ívé anjiŋá rĩ pi ã ũli ꞌbe, ĩri kộpi sẽ úꞌdị́ ũdrã rá, anjiŋá rĩ pi ímụ́ ufu ku ariꞌba rú, kộpi ꞌbá ĩ tịꞌbá rĩ pi sẽ úꞌdị́ ũdrã rá. ¹³ꞌBá rĩ pi ímụ́ ĩmi ngụ̃ ũnjí mâ tã sĩ, ꞌbo ꞌbá pá tuúpi tị́tị́ ívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá cĩmgbá cazú ụ̃dụ̃ gé rĩ, Múngú ri ímụ́ ĩri pa rá.

Tã ũnjí ímụ́pi ꞌi ngaápi rĩ

(Mãtáyo 24:15-21; Lúkã 21:20-24)

¹⁴“Ĩmi kádõ ‘Ngá Ũnjí ãngũ izaápi’13:14 Dãnyélẽ 9:27; 11:31; 12:11 ni ndreé tu pá kuú vũrã ĩri ní kõdô pá tuzú ku rĩ gé, ꞌbá tã ni lãápi rĩ ã nị̃ tã ni vé ífífí múké. Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá adriꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi, lẽ kộpi ã ápákí mụzú írã drị̃gé. ¹⁵Tã ꞌdĩri ị́sụ́ dõ ꞌbá rĩ jó drị̃gé, ẽ ísị́ fií jó agá ꞌdãá, mụụ́ ngá ãzi íꞌdụ́ ku. ¹⁶Tã ꞌdĩri ị́sụ́ dõ ꞌbá rĩ ọ́mvụ́ agá, lẽ ꞌbá rĩ ã gõ vúlé mụụ́ ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ íꞌdụ́ ku. ¹⁷Lókí ꞌdãri gé, tã rĩ ímụ́ adri ũkpó ũkpó ũkú ꞌa be rĩ pi ní, ãzini ũkú anji be drĩ ũdéŋá rú bã ndruꞌbá ndrundru rĩ pi ní! ¹⁸Lẽ ĩmi zịkí Múngú ri, tã ꞌdĩꞌbée ã ngá rí ꞌi lókí kílóngóro vé rĩ13:18 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe. gé ku, ¹⁹ãꞌdiãtãsĩyã sâ ꞌdãri gé, ĩzãngã ꞌbá rĩ pi ní ímụ́ nyaá rĩ, Múngú ní íꞌdózú vũ rĩ gbingárá gá ꞌdãá, kộpi nyakí drĩ ãvũ ni kuyé. ꞌBo ĩzãngã sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ni, ícó gõó ꞌi ngaá dị̃ị́ ku. ²⁰Úpí ẽ ítrú dõ ụ́ꞌdụ́ ĩzãngã nyazú rĩ ícá ẹ̃lị́ŋá ku, ꞌbá ãzi ícó adrií ídri rú ku. ꞌBo ĩrivé ꞌbá ĩri ní îngá ũpẽé rĩ pi ã tã sĩ, ĩri ụ́ꞌdụ́ rĩ ítrú ícá ẹ̃lị́ŋá. ²¹Lókí ꞌdãri gé, ꞌbá rĩ ꞌyo dõ, ‘ꞌÍ ndre, Kúrísítõ ri nõ!’ dõku ‘Ĩri ꞌdã!’ lẽ mî ẹ̃ꞌyị̃ ĩrivé tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri ku. ²²ꞌBá ũnjó rú ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ Kúrísítõ ꞌi rĩ pi nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ pi be, kộpi ímụ́ ĩfũ ri tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌo ꞌbá Múngú ní ũpẽé rĩ pi ẽ mị ũꞌbãzú ãní, ꞌbo kộpi ícókí ũꞌbãá bã ku. ²³ꞌBo ĩmi adrikí mị be kọwụ! Má ũlũ ĩmi ní tã ímụ́ꞌbá ꞌi ngaꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré drị̃drị̃ gí.

Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

(Mãtáyo 24:29-31; Lúkã 21:25-28)

²⁴“Lókí ꞌdãri gé, ĩzãngã ꞌbá rĩ pi ní nyaá rĩ ã vụ́drị̃ gé,

“ ‘Ụ̃tụ́ rĩ ẽ mị ri ímụ́ bĩ nị ku ị́nị́ŋá rú,

mbãá rĩ gõ kaá ku.

²⁵Línyã rĩ pi ímụ́ lụ̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá,

ĩ ímụ́ ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi aya rá.’13:25 Ĩsáyã 13:10; 34:4

²⁶“Sâ ꞌdãri gé, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ꞌbá rĩ pi ímụ́ mávé ímụ́ngárá ị́rị́bị́tị agásĩ ũkpõ be ãmbúgú rĩ ndre, ãzini mávé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ndre ĩ mị sĩ. ²⁷Ma ímụ́ mávé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ ímụ́ ꞌbá ĩ ní ũpẽé gí rĩ pi tra vũ drị̃gé sĩ céré, cĩmgbá cazú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá.

Nãpí pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 24:32-35; Lúkã 21:29-33)

²⁸“Lẽ ĩmi nị̃kí tã ꞌdĩri ámá pẹtị rụ́ꞌbá gá, pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ẽ bị́ íꞌdó dõ rũú gí, mi ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ẹ̃ẹ́zụ̃ ícá ĩnyiŋá gí. ²⁹Kúru ĩmi ndrekí dõ tã má ní ũlũú ꞌdĩꞌbée ri ĩ ꞌo, ĩmi ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, lókí má ní ĩgõzú rĩ ícá ĩnyiŋáŋá gí. ³⁰Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ụrụkọ lókí nõri vé rĩ pi ũdrãkí drĩ ku, tã ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré ímụ́ ĩ nga drị̃drị̃ ũgbále ká. ³¹ꞌBụ̃ pi vũ be, kộpi ímụ́ dẹ rá, ꞌbo átángá má ní átá rĩ tã áda, ĩri adri mụzú ꞌdániꞌdáni.

ꞌBá ãzi nị̃ ụ́ꞌdụ́, dõku sâ má ní ímvízú rĩ kuyé

(Mãtáyo 24:36-44)

³²“ꞌBo ꞌbá ãzi nị̃ ụ́ꞌdụ́, dõku sâ tã ꞌdĩꞌbée ní ꞌi ngazú rĩ kuyé, mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé rĩ pi nị̃kí kpá kuyé, Ma Mvá rú, á nị̃ kpá kuyé, ꞌyéŋá má Ẹ́tẹ́pị Múngú nị̃ îngá nĩ. ³³Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ĩmi adrikí ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí sâ tã rĩ ní ímụ́zú ꞌi ngazú rĩ kuyé. ³⁴Tã má ní átá ꞌdĩri, ĩri adri sụ̃ ágó ãzi ní ívé ꞌbẹ̃tị́ kuú, ĩri ní ꞌdeé mụụ́ ẹ̃cị̃ gé rárá rú, ĩri ní ẹ̃zị́ awaá ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní, ĩri ní ꞌyoó ívé ãtíꞌbá kẹ̃ẹ́tịlé ũtẽépi rĩ ní, ã adri mị be mgbọ rĩ tị́nị.

³⁵“Kúru lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ, ãꞌdiãtãsĩyã lókí jó ꞌdị́pa ní ícázú rĩ, dõ ĩri ícá ũndréŋá sĩ yã, dõ ị́nị́ŋá útú gé yã, dõ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ yã, ĩmi nị̃kí kuyé. ³⁶ꞌBo jó ꞌdị́pa ícá dõ mbẽlẽŋá, ẽ ícá rí ĩmi ị́sụ́ ụ́ꞌdụ́ kongárá gá ku. ³⁷Tã má ní ꞌyoó ĩmi ní ꞌdĩri, á ꞌyo ꞌbá céré ní, lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ, ĩmi ũtẽkí ĩrivé ĩgõngárá!”

ꞌBekí Yẹ́sụ̃ ã ũli lẽzú ĩri ꞌdịzú

(Mãtáyo 26:1-5; Lúkã 22:1-2; Yũwánĩ 11:45-53)

¹Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ,14:1 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãtáyo 26:2; Mãrákõ 14:1; Lúkã 2:41; Yũwánĩ 2:13; Ẹ̃zị́ 12:4; 1 Kõrínítõ 5:7; Ẽbérẽ 11:28. ãzini Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ14:1 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nya ca ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ĩ pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ rĩ vé tã ígá ãní. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri ĩ íꞌdó nya Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-20. vé ụ́ꞌdụ́ kã aceé ị̃rị̃, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí Yẹ́sụ̃ ã tã ndrĩí lẽzú ĩri rụzú, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. ²Kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Lẽ ꞌbâ rụkí Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ímụ́ íngá ꞌbá drị̃gé gí.”

Ũkú ãzi dã ũdu Yẹ́sụ̃ drị̃gé

(Mãtáyo 26:6-13; Yũwánĩ 12:1-8)

³Yẹ́sụ̃ kã rií adrií Bẽtẽníyã gá ꞌdãá, ri adrií Sị̃mọ́nã ọ́tụ́ ũfú ní nyaá rĩ vé ãngá. Yẹ́sụ̃ kã úrí ínyá nyangárá gá, ũkú ãzi ní ímụ́zú ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni be drị́gé mãlãngĩ agá, ũdu rĩ ãjẽ be ãmbúgú. Ũkú rĩ ní mãlãngĩ rĩ ẽ tị zị̃zú, ĩri ní ũdu rĩ dãzú Yẹ́sụ̃ drị̃gé.

⁴Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá ụrụkọ ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãlé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ve rá, kộpi ní rizú unuzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ngá ũkú rĩ ní rizú ũdu rĩ izazú ꞌdíni rĩ ãꞌdi?” ⁵Kộpi íngákí ũkú rĩ drị̃gé mgbárãsĩ. Kộpi kínĩ, “Ũkú rĩ té ũdu rĩ ụzị mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ na, ĩri té mũfẽngã ni awa ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní.”

⁶Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi kukí ũkú rĩ, ngá ĩmi ní rizú ũkú rĩ ẽ drị̃ izazú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Tã ũkú rĩ ní ꞌoó má ní ꞌdĩri, ĩri tã múké, ⁷ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ céré ĩmi ri adri ꞌbá ngá ãkó rĩ pi be trụ́, ĩmi lẽkí dõ kộpi ẽ ĩzã koó, ĩmi ícó ko rá. ꞌBo má ícó áwí adrií ĩmi be nõgó rõ ku. ⁸Ũkú ꞌdĩri ꞌo ngá ꞌí ní lẽé ꞌoó má ní rĩ gí. Má ní drĩ adrizú ídri rú rĩ gé, ũkú rĩ dã ũdu mâ rụ́ꞌbá trịzú ãní, má kãdõ ímụ́ drãá, ị́sụ́ trị mâ rụ́ꞌbá ũdu rĩ sĩ ị́nọ́gọ́sị́ gí. ⁹Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ pi kádõ rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú mụzú vũ drị̃gé sĩ, kộpi tã ũkú rĩ ní ꞌoó rĩ ígá, kộpi ũlũ mụzú ꞌbá rĩ pi ní.”

Yụ́dã ꞌbe Yẹ́sụ̃ ã ũli

(Mãtáyo 26:14-16; Lúkã 22:3-6)

¹⁰Kúru Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi ní ꞌdezú mụzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi vúgá ꞌdãá, ꞌî ꞌbe rí Yẹ́sụ̃ ã ũli, kộpi ã rụkí rí ĩri. ¹¹Atala atala rĩ pi drị̃gé ꞌdĩꞌbée kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi adrikí ãní ãyĩkõ sĩ, kộpi ꞌyokí ĩ tị sĩ kínĩ, ĩ Yụ́dã ní mũfẽngã sẽ rá. Kúru Yụ́dã ní lẹ́tị ndãzú Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbezú ãní.

Ínyá ụ̃dụ̃ Yẹ́sụ̃ ní nyaá rĩ

(Mãtáyo 26:17-25; Lúkã 22:7-14, 21-23; Yũwánĩ 13:21-30)

¹²Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní íꞌdózú Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ gé, Yãhụ́dị̃ rĩ pi céré ãlu ãlu kãbĩlõ mvá14:12 Kãbĩlõ mvá: Múngú sẽ tãị́mbị́ Mósẽ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã zãkí kãbĩlõ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã trũkí rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Lúkã 22:7; Yũwánĩ 1:29-35; 1 Kõrínítõ 5:7; 1 Pétẽró 1:19. íꞌdụ́ lị rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mí lẽ ꞌbâ mụkí ínyá mí ní lẽé nyaá Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdí íngũgá?”

¹³Kúru Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi pẽzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá ꞌdãá, ĩmi ca mụ ágó ãzi ị́sụ́ ꞌdãlé, ĩri ri ũdrí ꞌdụ mụzú yịị́ be agá. Ĩmi ꞌdekí mụụ́ vú ni gé sĩ. ¹⁴Jó ꞌdị́pa rĩ kãdõ fií jó agá ꞌdãá, ĩmi lũkí ĩri ní kínĩ, ‘Ímbápi kĩnĩ, “ꞌBâ ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ nya mávé ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be íngũgá?” ’ ¹⁵Jó ꞌdị́pa ri ĩmi jị tụ mụzú jó ꞌa be ãmbúgú ụrụgégé, ĩ ní ngá ụ̃mụ̃ vé rĩ útú ũꞌbãá kuú ꞌa ni gé ị́nọ́gọ́sị́ gí rĩ agá ꞌdãá, ĩri ĩmi ní jó rĩ iꞌda. Kúru ĩmi áꞌdíkí ínyá rĩ, ĩmi ũꞌbãkí jó rĩ agá ꞌdãá.”

¹⁶Kúru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní ngazú ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, kộpi cakí tã rĩ ị́sụ́, sụ̃ nyo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Kộpi ní ínyá ĩ ní lẽé mụụ́ nyaá ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdízú, kộpi ní ũꞌbãzú jó rĩ agá ꞌdãá.

¹⁷Kã mụụ́ adrií ũndré sĩ, Yẹ́sụ̃ pi ní ícázú ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi be. ¹⁸Yẹ́sụ̃ pi kâ úrí ínyá rĩ nyangárá gá ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ꞌbá ní rií ngá nyaá ĩri be trụ́ rĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe nĩ.”

¹⁹Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ĩzãngã ambamba, ꞌbá ãlu ãlu ꞌde rí Yẹ́sụ̃ ri zịị́, “ꞌBá rĩ adri nyo ma ꞌi ku?”

²⁰Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ínyá dũúpi má be trụ́ sákãnĩ nõri agá rĩ, ꞌbá rĩ adriípi ꞌdĩ.” ²¹Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ ma ꞌdị drã rá, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị. ꞌBo ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ꞌbá mâ ũli ꞌbeépi rĩ vé ni! Ọ́tụ́ ã tịkí dõ ágó ꞌdĩri kuyé, ĩri té adri múké.

Ínyá Úpí vé uletere rĩ vé nyangárá

(Mãtáyo 26:26-30; Lúkã 22:14-23; 1 Kõrínítõ 11:23-25)

²²Yẹ́sụ̃ pi kâ úrí ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ngá nyangárá gá, ĩri ní pánga íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní ꞌa ni ãndĩzú, ĩri ní sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ẹ́ꞌyị́kí nyaá, ꞌdĩri rụ́ꞌbá mávé rĩ.”

²³Ĩri ní kpá kópõ vị́nyọ̃ be agá rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní sẽzú kộpi ní, kộpi ní céré ẹ́ꞌyị́zú mvụzú.

²⁴Kúru ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌDĩri mávé ãrí dãápi, má ní ũndĩ rụzú ꞌbá kárákará pi ã tã sĩ rĩ.14:24 ꞌDĩri mávé ãrí má ní ũndĩ rụzú ꞌbá kárákará pi be rĩ: Ãrí ꞌdĩri ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩ, ĩri sẽ kộpivé ũndĩ Múngú be rĩ adri múké. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí tị́, ãzini ndrị̃ị́ zãá Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã ũjĩ rí ĩvé ũnjĩkãnyã, ĩ adrikí rí ule. Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní zãá ꞌdĩri iꞌda Yẹ́sụ̃ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé sụ̃ Kãbĩlõ Mvá Múngú vé rĩ tị́nị rĩ. Ãrí Yẹ́sụ̃ vé dãápi rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌdĩri, ĩri ꞌbá céré ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 24:8; Lẹ̃vị̃tị́kã 16:11-19; Mãtáyo 26:28; Ẽbérẽ 9:15-22.²⁵Ádarú ã lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, á gõ vị́nyọ̃ mvụụ́ dị̃ị́ ku, ma mụ vị́nyọ̃ úꞌdí mvụ mãlũngã Múngú vé rĩ gé.”

²⁶Kúru kộpi ní úngó ngozú, kộpi ní ꞌdezú mụzú ánga ĩ ní zịị́ Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ kínĩ, Pétẽró ri ímụ́ ꞌi gã rá

(Mãtáyo 26:31-35; Lúkã 22:31-34; Yũwánĩ 13:36-38)

²⁷Kộpi ní rií mụngárá gá lẹ́tị gé ꞌdĩgé, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi céré ímụ́ ápá mâ rụ́ꞌbá gá sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Ma ímụ́ ꞌbá kãbĩlõ úcépi rĩ ꞌdị drã rá,

kãbĩlõ rĩ pi ímụ́ ayi kpélékpélé.’14:27 Zãkãríyã 13:7

²⁸ꞌBo má kãdõ íngá gõó ídri rú, ma ꞌde mụzú ĩmî drị̃lé gá sĩ drị̃drị̃ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãlé, ꞌbâ mụ ꞌbâ ị́sụ́ ĩmi be ꞌdãlé.”

²⁹Pétẽró ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi dõ céré ápá mî rụ́ꞌbá gá sĩ rá drãáãsĩyã, má ícó ápá ku.”

³⁰Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Pétẽró, ị́nị́ŋá ãndrũ nõri sĩ, mi ímụ́ ma gã ca vú na, vụ́drị̃ ni gé, lõgúlõgú ri ímụ́ cẽré ꞌbe vú ị̃rị̃.”

³¹Pétẽró gõ rií tã rĩ sií dị̃ị́ dị̃ị́ kĩnĩ, “Má ícó ãluŋáni ꞌyoó á gã mi sĩ ꞌdíni ku, ꞌbâ ũdrã mí be trụ́.” ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi céré ngakí ꞌyoó, sụ̃ Pétẽró ní ꞌyoó ꞌdĩri tị́nị.

Yẹ́sụ̃ zị Múngú ri Gẽtẽsẽmánĩ gé ꞌdãlé

(Mãtáyo 26:36-46; Lúkã 22:39-46)

³²Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ãngũ ĩ ní zịị́ Gẽtẽsẽmánĩ rĩ gé ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi úríkí ꞌdĩgé, ma drĩ mụ Múngú ri zị.” ³³Yẹ́sụ̃ jị Pétẽró pi Yõkóbũ be, Yũwánĩ sĩ mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ. Ĩzãngã ŋõ ẹ́sị́ ni ambamba. ³⁴Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩzãngã fi má ẹ́sị́ agá nõlé, lẽ ma ꞌdịị́ drãá. Ĩmi adrikí ꞌdĩgé, ꞌbo ĩmi adrikí mị be mgbọ, ã kokí ụ́ꞌdụ́ ku.”

³⁵Yẹ́sụ̃ gõ ꞌi útrú drị̃drị̃ mãdã, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ĩri ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Ícó dõ rá, lẽ tã ũkpó ũkpó ꞌdíni ꞌdĩri ã nga ꞌi mâ rụ́ꞌbá gá ku.” ³⁶Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ábã,14:36 Ábã: Ábã vé ífífí, Ãrãmáyĩkĩ tị sĩ, ẹ́tẹ́pị. má Ẹ́tẹ́pị, tã ãzi mi ndẽépi ni ꞌdãáyo. Ícó dõ rá, ꞌí ꞌdụ kópõ ĩzãngã vé ꞌdĩri mâ rụ́ꞌbá gá sĩ rá. ꞌÍ ꞌo tã mî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ, adri ꞌyozú kínĩ tã mâ ẹ́sị́ ní lẽé rĩ ku.”

³⁷Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ị́sụ́ kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko. Ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã Pétẽró ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ụ́ꞌdụ́ ko? Ĩmi ícókí nyo adrií mị be mgbọ sâ be ãlu ku? ³⁸Lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ, ĩmi zịkí Múngú ri, tã ũkpó ũkpó ni ẽ ímụ́ rí ĩmi ụ̃ꞌbị̃ị́ ku. Ẹ́sị́ ĩmivé rĩ lẽ kõdô tã ꞌoó pịrị, ꞌbo ĩmî rụ́ꞌbá ní adrií ũkpõ ãkó rĩ sĩ, ĩmi ícókí tã pịrị ꞌoó ku.”

³⁹Yẹ́sụ̃ gõ kpá ꞌdeé mụụ́ Múngú ri zịị́ dị̃ị́, sụ̃ ꞌí ní té zịị́ drị̃drị̃ rĩ tị́nị. ⁴⁰Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá gõó vúlé ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá dị̃ị́, ị́sụ́ kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ rĩ drĩ kộpi mị gé ꞌdãá ũgõgõ, sẽ kộpi ndãkí átángá ĩ ní lẽé átá rĩ tí.

⁴¹Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá caá kộpi vúgá ꞌdãá vú na ni gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi drĩ ri ụ́ꞌdụ́ rĩ koko, ãzini ĩmi drĩ ri uvuvu? Ĩmi kokí ụ́ꞌdụ́ rĩ ẹ̃sị́rị́! Sâ ĩ ní ꞌBá Mvá ri rụzú sẽzú ꞌbá ũnjí rĩ pi drị́gé rĩ ícó gí. ⁴²Ĩmi íngákí ụrụ! ꞌBá ꞌdekí mụụ́! ꞌBá mâ ũli ꞌbeépi rĩ ícá gí.”

Yẹ́sụ̃ vé rụngárá

(Mãtáyo 26:47-56; Lúkã 22:47-53; Yũwánĩ 18:3-12)

⁴³Yẹ́sụ̃ kã drĩ átángá rĩ átá dẹẹ́ ꞌí tị gé sĩ kuyé, koro Yụ́dã Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ní ícázú, Yụ́dã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi. ꞌBá kárákará ímụ́kí Yụ́dã pi be trụ́, kộpi íꞌdụ́kí ị́lị́ ãco ãco ni pi, ãzini túré pi be ímụ́zú ĩ drị́gé sĩ ĩndĩ. Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi, ãzini ꞌbá ambugu rĩ pi be, ĩpẽkí kộpi ímụ́zú nĩ.

⁴⁴Yụ́dã lũ ãngáráwá rĩ pi ní drị̃drị̃ kĩnĩ, “Ágó má ní mụụ́ uꞌdeé ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ rĩ, ꞌbá rĩ ĩri adriípi ꞌdĩ. Ĩmi rụkí ĩri, ĩmi jịkí ĩri mụzú, ĩmi ũtẽkí ĩri mụzú ũtẽtẽ.” ⁴⁵Kộpi kâ caá, koro Yụ́dã ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi!” Ĩri ní kúru Yẹ́sụ̃ ri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ. ⁴⁶Kúru ãgõ ímụ́ꞌbá Yụ́dã pi be ꞌdĩꞌbée ní Yẹ́sụ̃ ri rụzú. ⁴⁷Ãgõ pá tuꞌbá Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá ꞌdĩꞌbée vé ãlu14:47 Ãgõ ꞌdĩꞌbée vé ãlu: ꞌBá ꞌdĩri Pétẽró ꞌi. ꞌÍ lã Yũwánĩ 18:10-11. ní ívé ị́lị́ ãco rĩ ínjézú kẽréwũ rĩ agásĩ, ĩri ní átálágú ãmbúgú rĩ vé ãtíꞌbá ẽ bị́ gazú mvọ́rụ́ ꞌdezú vũgá ꞌdãá.

⁴⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá ꞌi rụꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní ímụ́zú ị́lị́ ãco ãco ni pi be, ãzini túré pi be drị́gé, ma rụzú sụ̃ ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi rĩ tị́nị rĩ ãꞌdi? ⁴⁹Ụ́ꞌdụ́ céré ꞌbá rikí adrií ĩmi be trụ́, á ri ĩmi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩmi rụkí ma kuyé. ꞌBo tã ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá ãndrũ nõri, ã sẽ rí tã ĩ ní sĩí kú Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị́nị gé bẽnĩ.” ⁵⁰Kúru Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ngakí ápá céré, kukí Yẹ́sụ̃ ri kú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.

⁵¹Kẹ̃rị́mvá ãzi ri ꞌdeé mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ, ndrã bõngó ꞌî rụ́ꞌbá gá. ꞌBá rĩ pi kâ lẽé ĩri rụụ́, ⁵²kẹ̃rị́mvá rĩ ánjó ꞌi kộpi drị́gé sĩ, ku ívé bõngó kuú kộpi drị́gé, ápá mụzú rụ́ꞌbá be ule.

Yẹ́sụ̃ tu pá Yãhụ́dị̃ ambugu tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 26:57-68; Lúkã 22:54-55, 63-71; Yũwánĩ 18:13-14, 19-24)

⁵³ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri rụꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú átálágú ãmbúgú rĩ vé ãngá. Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, úmúkí ĩ céré vũrã ãlu gé. ⁵⁴Pétẽró ri ꞌdeé mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ, se ꞌi gõó vúlé rú ãsámvú sĩ. Kã caá átálágú ãmbúgú rĩ vé bóró gá ꞌdãá, mụ úrí ꞌbá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi be trụ́, rií ãcí yuú.

⁵⁵Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi14:55 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi: Átálágú ãmbúgú rĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi, kộpi ri ĩ úmú tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lị. be céré, rikí lẹ́tị ndãá lẽzú tã ũnjí ị́sụ́zú Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá gá, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá ãní, ꞌbo kộpi ị́sụ́kí tã ũnjí rụ́ꞌbá ni gé kuyé. ⁵⁶ꞌBá kárákará ꞌdekí rií ũnjõ ụ́lị́ Yẹ́sụ̃ drị̃gé, ꞌbo átángá kộpivé rĩ, úmú ꞌi trụ́ kuyé.

⁵⁷Kúru ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ngazú pá tuzú ụrụ sĩ, ũnjõ úlị́zú Yẹ́sụ̃ drị̃gé, kộpi kínĩ, ⁵⁸“ꞌBá yịkí rá, Yẹ́sụ̃ ri ꞌyoó kĩnĩ, ‘Ma Jó Múngú vé ꞌbá áda ní sịị́ rĩ ũŋõ kpélékpélé, ma gõ ãzi ni sị ụ́ꞌdụ́ na agá, ꞌbá áda sị nĩ ku.’ ” ⁵⁹ꞌBo átángá kộpi ní átá rĩ úmú ꞌi trụ́ kuyé.

⁶⁰Átálágú ãmbúgú rĩ ní íngázú pá tuzú ụrụ sĩ ꞌbá tã lịꞌbá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Tã ãgõ ꞌdĩꞌbée ní rií ũmbĩí mí drị̃gé kárákará ꞌdĩꞌbée, ꞌí ꞌyo átángá mí tị gé sĩ ku ãsĩ?” ⁶¹ꞌBo Yẹ́sụ̃ újí kíri, zị̃ ꞌî tị átángá ꞌyozú ãluŋáni kuyé.

Átálágú ãmbúgú rĩ ní gõzú ĩri zịzú dị̃ị́ kĩnĩ, “Mi Kúrísítõ, Múngú ĩ ní íngúngũ rĩ vé Mvá?”

⁶²Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ma ꞌi, ma ꞌBá Mvá ꞌi, úmvúlésĩ ĩmi ímụ́ ma ndre, ma úrí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ma ĩgõ ímụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó ị́rị́bị́tị agásĩ.”

⁶³Átálágú ãmbúgú rĩ ní ívé bõngó ãsĩzú,14:63 Bõngó ãsĩzú: Átálágú ãmbúgú rĩ ãsĩ ívé bõngó lũzú kínĩ, ẹ́sị́ ni ve tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌi úrí Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ vé tã sĩ. ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá ꞌbá ní ãdúꞌbá ụrụkọ lẽzú dị̃ị́ rĩ ãꞌdi? ⁶⁴Ĩmi yịkí ĩmî bị́ sĩ rá, ị̃njị̃ Múngú ri ku. Ĩmi ụ̃sụ̃kí tã ꞌdĩri drị̃gé ngóni?”

Kộpi ngakí ãꞌyĩí céré kínĩ, ã ꞌdịkí ĩri drãá rá. ⁶⁵ꞌBá rĩ pi ã ụrụkọꞌbée íꞌdókí rií tụ̃sụ́ úwé Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá gá, kộpi úmbékí mị ni bõngó sĩ cí, kộpi íꞌdókí rií ĩri udịị́, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ꞌbá mi udịꞌbá rĩ pi ãꞌdi pi?” ꞌBá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú ꞌdĩísĩ rá, kộpi ní rizú ĩri ũgbãzú mụzú.

Pétẽró gã Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãtáyo 26:69-75; Lúkã 22:56-62; Yũwánĩ 18:15-18, 25-27)

⁶⁶Pétẽró kã rií adrií jó tã lịzú rĩ vé bóró gá ꞌdãá, átálágú ãmbúgú rĩ vé ãtíꞌbá ũkúŋá rú rĩ ní ímụ́zú. ⁶⁷Ĩri ní Pétẽró ri ndrezú, ĩri ri ãcí yu. Ãtíꞌbá ũkúŋá rú rĩ ndre Pétẽró ri gõgõ.

Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ãzi mi ꞌi, ĩmi rikí ándúrú adrií Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ be trụ́.”

⁶⁸Pétẽró gã, kĩnĩ, “ꞌBá rĩ adri ma ꞌi ku! Tã mí ní átá ꞌdĩri fi má drị̃gé ãluŋáni kuyé.” Pétẽró ní ꞌdezú mụzú kání rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, lõgúlõgú ní cẽré ꞌbezú.

⁶⁹Ãtíꞌbá ũkúŋá rú rĩ kã ndreé Pétẽró tu pá kuú ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá pá tuꞌbá ꞌí gãrã gá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi!” ⁷⁰Pétẽró gã kĩnĩ, “ꞌBá rĩ adri ma ꞌi ku!”

Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ mãdã, ꞌbá pá tuꞌbá Pétẽró gãrã gá rĩ pi ní ꞌyozú Pétẽró ní kínĩ, “Ádarú mi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi! Mi Gãlĩláyãgú!”

⁷¹Pétẽró ní ꞌi trizú, ĩri ní ũyõ sõzú kĩnĩ, “Múngú ẹndrẹtị gé, á nị̃ mâ ágó ĩmi ní rií tã ni ꞌyoó ꞌdĩri kuyé.”

⁷²Koro lõgúlõgú ní gõzú cẽré vú ị̃rị̃ ni ꞌbezú. Pétẽró ní tã Yẹ́sụ̃ ní ándúrú ꞌyoó ꞌí ní kínĩ, “Mi ímụ́ ma gã ca vú na, vụ́drị̃ ni gé, lõgúlõgú ri ímụ́ cẽré ꞌbe ca vú ị̃rị̃” ꞌdãri ígázú. Pétẽró íꞌdó rií ngoóngo.

Yẹ́sụ̃ tu pá Pĩlátõ ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 27:1-2, 11-14; Lúkã 23:1-5; Yũwánĩ 18:28-38)

¹Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi be, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi be céré úríkí átá trụ́, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri úmbézú, ĩri jịzú mụzú pá tuzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé.

²Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Mi ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú Pĩlátõ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo tã ꞌdĩri mi ꞌi.”

³Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi tõkí Yẹ́sụ̃ ri, kộpi úlị́kí ũnjõ drị̃ ni gé kárákará. ⁴Pĩlátõ ní gõzú ĩri zịzú dị̃ị́ kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo tã mí tị gé sĩ ku ãsĩ? ꞌÍ yị drĩ tã ĩ ní ũmbĩí mí drị̃gé kárákará ꞌdĩꞌbée ká!” ⁵Yẹ́sụ̃ újí tị́tị́, ꞌyo tã ãzi kuyé, ĩri ní ꞌî tị zị̃ị́ tã ꞌyozú kuyé rĩ sĩ, sẽ Pĩlátõ ní ãyãngárá.

Pĩlátõ lị Yẹ́sụ̃ vé drãngárá ã tã

(Mãtáyo 27:15-26; Lúkã 23:13-25; Yũwánĩ 18:39-19:16)

⁶Ílí ãlu ãlu, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní rizú ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ ã nyangárá gá, ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi ãsámvú gé, Pĩlátõ ri ꞌbá ãlu ꞌbá rĩ pi ní lẽé ẽ ĩtrũkí rĩ ĩtrũ. ⁷Ágó ãzi rụ́ ni Bãrãbã ꞌi, ágó ꞌdĩri ꞌyĩkí kộpi ꞌbá waꞌbá ariꞌba rú tã Rómã vé rĩ gãꞌbá sĩ rĩ pi be, ágó ꞌdĩri ꞌdị ꞌbá drãá rá. ⁸ꞌBá kárákará pi ní ímụ́zú Pĩlátõ vúgá nõó, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, lẽ Pĩlátõ ẽ ĩtrũ ĩ ní ꞌbá ãlu, ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, sụ̃ ĩri ní ándúrú rií ꞌoó rĩ tị́nị.

⁹Pĩlátõ ní ꞌbá kárákará ꞌdĩꞌbée zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí mâ ĩtrũ ĩmi ní ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?” ¹⁰Pĩlátõ nị̃ ámá múké ꞌyozú kínĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ĩpẽkí Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ꞌí vúgá nõlé nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ vé tã ꞌde kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ũnjí. ¹¹ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi rikí ꞌbá kárákará ꞌdĩꞌbée ĩcĩcĩkĩí, kộpi ã ꞌyokí rí, ẽ ĩtrũkí ĩ ní Bãrãbã ri áyu Yẹ́sụ̃ ã vũrã gá.

¹²Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBo á trũ dõ Bãrãbã ri gí, ágó ĩmi ní zịị́ ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌdĩri, mâ ꞌo ĩri íngóni?”

¹³ꞌBá rĩ pi ní ọ́ꞌụ́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé.”

¹⁴Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã ũnjí Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ ãꞌdi?” ꞌBo kộpi gõkí ọ́ꞌụ́ mụzú drị̃gélé kínĩ, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé!”

¹⁵Pĩlátõ ní lẽé ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée ẽ ẹ́sị́ ã ve ꞌí ní ku rĩ sĩ, ĩri ní Bãrãbã ri trũzú, ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ívé ãngáráwá rĩ pi ní, kộpi ã ũgbãkí Yẹ́sụ̃ ri kẹ̃lị́ŋá sĩ, kộpi ã jịkí ĩri gbãá pẹtị alambaku sị́gé.

Ãngáráwá rĩ pi ínjákí Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃

(Mãtáyo 27:27-30; Yũwánĩ 19:2-3)

¹⁶Ãngáráwá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú vũrã ꞌbãgú Pĩlátõ ní adrizú rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní ĩ ọ̃gụ̃pị́ị zịzú ímụ́zú céré vũrã ãlu gé. ¹⁷Kộpi ꞌyĩkí bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃15:17 Bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃ ni: ꞌBãgú rĩ pi ri bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃ ni su, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ, ĩ ꞌbãgú. ni Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá gá, kộpi údékí ũcékúcé suú drị̃ ni gé kụ̃lá rú. ¹⁸Kộpi íꞌdókí rií gụụ́ Yẹ́sụ̃ sĩ, kộpi ꞌyokí ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ĩ ndrekí drĩ ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ká!” ¹⁹Kộpi ní drị̃ ni ãgbãzú pẹtị sĩ, kộpi ní kpá tụ̃sụ́ úwézú rụ́ꞌbá ni gé, kộpi ũtị̃kí kũmũcí vũgá Yẹ́sụ̃ ri ị̃njị̃zú, ꞌbo adri ị̃njị̃ngárá áda ni kuyé. ²⁰Ãngáráwá rĩ pi kâ gụụ́ Yẹ́sụ̃ sĩ gí, kộpi ní bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃ rĩ njezú rụ́ꞌbá ni gé sĩ, kộpi ní gõzú ĩrivé bõngó íꞌdụ́zú suzú rụ́ꞌbá ni gé ũzi, kộpi ní ĩri jịzú mụzú vũrã ĩ ní lẽzú ĩri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé rĩ gé ꞌdãá.

²¹Ágó ãzi rụ́ ni Sị̃mọ́nã ꞌi, ĩri Kũrénẽgú, íbí ímụ́ ọ́mvụ́ gélésĩ, kộpi mĩkí ĩri pẹtị alambaku ĩ ní mụzú Yẹ́sụ̃ ri gbãzú rĩ ꞌdụụ́ mụzú. Sị̃mọ́nã ri Ãlẽkĩzándã pi vé ẹ́tẹ́pị Rụ́fãsĩ15:21 Rómã 16:13 be.

Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ

(Mãtáyo 27:31-44; Lúkã 23:27-43; Yũwánĩ 19:17-27)

²²Ãngáráwá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú vũrã ĩ ní zịị́ Gõlõgótã rĩ gé ꞌdãá (ífífí ni, vũrã drị̃ kọ́lọ̃mgbọ́ vé ni). ²³Kộpi sẽkí ĩri ní vị́nyọ̃, usakí pí ũjó be sẽé mvụụ́ ĩri ní, rụ́ꞌbá ni ásópi rĩ ã ndrĩ rí ãní, ꞌbo gã mvụgá sĩ. ²⁴Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé. Kộpi ꞌbekí ĩrivé bõngó jẽké sĩ, ꞌbá ngõri dõ ngõri ꞌdụ.

²⁵Kộpi gbãkí Yẹ́sụ̃ ri pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá sâ úrõmĩ ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ gé. ²⁶Sĩkí tã drị̃lé ni gé ꞌdíni, “ꞌBÃGÚ YÃHỤ́DỊ̃ RĨ PI VÉ RĨ.” ²⁷Ãngáráwá rĩ pi gbãkí kpá ụ̃gụ́ꞌbá ị̃rị̃ pẹtị alambaku sị́gé, ãzi rĩ Yẹ́sụ̃ vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla, ãzi rĩ ĩrivé drị́ ị̃jị́ gélésĩla. ²⁸Tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá, ĩ ní ꞌyoó, “Lãkí ĩri ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ ꞌdĩri, nga ꞌi fũú tị ni gé gí.15:28 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 28 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.”15:28 Ĩsáyã 53:12²⁹ꞌBá riꞌbá ẹlịꞌbá ẹlị ẹlị rĩ pi rikí ĩri uꞌdaá, kộpi rikí drị̃ yaá ĩri idezú ãní, kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Mi ándúrú ꞌyoópi, mi Jó Múngú vé rĩ ĩŋãnyã, mi gõ sị ụ́ꞌdụ́ na agá rĩ, mi adriípi ꞌdĩ? ³⁰ꞌÍ pa mi pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ, mí ísị́ vũgá nõó!”

³¹Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi gụkí kpá Yẹ́sụ̃ sĩ, kộpi kínĩ, “Ídrí ꞌbá ụrụkọ rá pírí, ꞌbo ídrí ꞌî ngúlúpí ku ãsĩ? ³²Kĩnĩ dõ ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ, lẽ ẽ ísị́ pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ vũgá nõó! ꞌBá ndrekí dõ gí, ꞌbâ íbí ẹ̃ꞌyị̃ ndõ.” Ụ̃gụ́ꞌbá ị̃rị̃ ĩ ní gbãá Yẹ́sụ̃ be trụ́ ꞌdĩꞌbée idekí kpá Yẹ́sụ̃ ri rá.

Yẹ́sụ̃ vé drãngárá

(Mãtáyo 27:45-56; Lúkã 23:44-49; Yũwánĩ 19:28-30)

³³Kã mụụ́ adrií ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, ãngũ rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị vũ drị̃gé sĩ céré, ãngũ rĩ nị caá sâ na ũndréŋá vé rĩ gé. ³⁴Kã mụụ́ adrií sâ na ũndréŋá vé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ẹ̃lọ́yị̃, Ẹ̃lọ́yị̃, lãmã sãbãkãtánĩ?” Ífífí ni kĩnĩ, “Múngú mávé rĩ, Múngú mávé rĩ, ngá mí ní ma adizú rĩ ãꞌdi?”15:34 Sãwụ́mã 22:1

³⁵ꞌBá ụrụkọ pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi yịkí tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri, kộpi nị̃kí ífífí ni kuyé, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, ĩri ri Ẽlíyã ri zị.

³⁶Ágó ãzi ní njuzú mụzú lífã suzú vị́nyọ̃ údrápi gí ni agá, ĩri ní suzú pẹtị sị́gé, suzú mụzú ụrụ Yẹ́sụ̃ tị gé pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá, ã mvụ rí, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá tẽkí drĩ ndreé ká, dõ Ẽlíyã ri ímụ́ ĩri pa pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ rá.”

³⁷Yẹ́sụ̃ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ĩrivé ídri ní kúru fũzú.

³⁸Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ15:38 Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ: Bõngó ꞌdĩri ẹlịkí Vũrã Uletere rĩ pi ãsámvú Vũrã Uleteretere rĩ be rĩ ãní. Átálágú ãmbúgú rĩ ꞌyéŋá aga fi bõngó rĩ agásĩ Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri adri Vũrã Uleteretere dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Mãtáyo 27:51; Lúkã 23:45; Ẽbérẽ 6:19-20; Ẽbérẽ 9:1-7. ní ꞌi ãsĩzú ị̃rị̃, íꞌdózú ụrụ ꞌdãá, cĩmgbá vũgá nõó. ³⁹Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé15:39 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni. pá tuúpi Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé rĩ kã ndreé Yẹ́sụ̃ drã gí, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú ágó ꞌdĩri Mvá Múngú vé ni.”

⁴⁰Ũkú ụrụkọꞌbée tukí pá kuú rárá rú, kộpi tẽkí nyo rí tã ꞌdĩri ndreé. Kộpi ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌbá rĩ Mãríyã Mãgãdẽlénã pi Mãríyã ãzi rĩ be, Sãlómẽ sĩ. Mãríyã ãzi ꞌdĩri Yõkóbũ mvá ụ̃dụ́ rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị, ẹ́drị́pị ri Yósẽ ꞌi. ⁴¹Ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãlé, ũkú ꞌdĩꞌbée rikí Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩí, kộpi rikí kpá ĩri ẽ ĩzã koó ẹ̃zị́ sĩ nĩ. Ũkú ụrụkọ kárákará mụkí kộpi be trụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé.

Yẹ́sụ̃ vé sị̃ngárá

(Mãtáyo 27:57-61; Lúkã 23:50-56; Yũwánĩ 19:38-42)

⁴²Kã mụụ́ adrií ụ́ꞌdụ́ tọ̃wụ́ sĩ, ụ̃tụ́ rĩ kã rií ꞌdeé, ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri ní adrií Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ni rizú ĩ útúzú cazú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ15:42 Útúzú cazú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ĩri íꞌdó ụ́ꞌdụ́ tọ̃wụ́ gé ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá. sĩ, ⁴³ágó ãzi rụ́ ni Yõsépã ꞌi, ĩri Ãrĩmãtáyõgú, ĩri ꞌbá ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ni Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ri mãlũngã Múngú vé úmvúlésĩ ímụ́pi rĩ ũtẽé. Nga mụụ́ ụ̃rị̃ ãkó Yẹ́sụ̃ vé ãvũ ã tã zịị́ Pĩlátõ tị gé. ⁴⁴Pĩlátõ kã yịị́ kínĩ Yẹ́sụ̃ drã gí, sẽ ĩri ní ãyãngárá. Ĩri ní ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ zịzú ímụ́zú, lẽ nị̃ị́ dõ ádarú Yẹ́sụ̃ drã gí. ⁴⁵Ũgalaku rĩ kã lũú ĩri ní, Yẹ́sụ̃ drã gí, ĩri ní kúru ãvũ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ọyụzú sẽzú Yõsépã drị́gé. ⁴⁶Yõsépã ní kúru bõngó jezú, ĩri ní ãvũ rĩ íꞌdụ́zú pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, ĩri ní ĩmũlũzú bõngó rĩ sĩ, jịzú mụzú sị̃zú ꞌbụ́ ĩ ní gaá lũú ị́nọ́gọ́sị́ írã rụ́ꞌbá gá rĩ agá. Ĩri ní kúru írã ãmbúgú ni ĩgũzú, ꞌbụ́ rĩ ẽ tị ọ̃zụ̃zú ãní cí. ⁴⁷Mãríyã Mãgãdẽlénã pi, Mãríyã Yósẽ ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ndrekí vũrã ĩ ní ãvũ rĩ sị̃zú rĩ rá.

Yẹ́sụ̃ vé íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ

(Mãtáyo 28:1-8; Lúkã 24:1-12; Yũwánĩ 20:1-10)

¹Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ kã dẹẹ́ gí, Mãríyã Mãgãdẽlénã pi Mãríyã Yõkóbũ ẹ́ndrẹ́pị be, Sãlómẽ sĩ, kộpi jekí ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni, kộpi lẽkí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vé ãvũ trịị́ ãní. ²Kã mụụ́ adrií Yĩngã sĩ ụ̃ꞌbụ́tị, ụ̃tụ́ ní rií ĩfũngárá gá ꞌdĩgé, kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá. ³Kộpi ní rií mụngárá gá lẹ́tị gé ꞌdĩgé, kộpi rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ãꞌdi ã gũ rí ꞌbá ní írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ ãmvé nĩ?

⁴ꞌBo kộpi kâ caá, kộpi ndrekí gũkí írã ãmbúgú ꞌdĩri ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ gãrã gá gí! ⁵Kộpi ní fizú mụzú ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãá, kộpi ndrekí kẹ̃rị́mvá16:5 Kẹ̃rị́mvá: Kẹ̃rị́mvá ꞌdĩri mãlãyíkã Múngú ní ĩpẽé rĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 28:2. ãzi úrí kuú drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩ, su bõngó imvesírílílí akoóko rụ̃kụ̃ ni. Sẽ kộpi ní ụ̃rị̃.

⁶Kẹ̃rị́mvá rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku! Á nị̃ rá ĩmi ri Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú ĩ ní gbãá pẹtị alambaku sị́gé rĩ ndã. Múngú inga ĩri gõó ídri rú gí! Ĩri nõgó ꞌdãáyo. Ĩmi ndrekí vũrã ĩ ní ĩrivé ãvũ ꞌbãzú rĩ ꞌdĩ. ⁷Lẽ ĩmi mụkí lũú ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní, agaápi rá rĩ, lẽ ĩmi lũkí Pétẽró ní kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ꞌde mụzú ĩmi ẹndrẹtị gé sĩ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãáꞌdã, sụ̃ ĩri ní lũú ĩmi ní rĩ tị́nị, ĩmi ca mụ ĩri ị́sụ́ ꞌdãlé.”

⁸Ũkú rĩ pi kâ ĩfũú ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãásĩ, kộpi ẽ drị̃ ábá céré céré, kộpi ã rụ́ꞌbá yã kpĩríkpĩrí, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi, kộpi ngakí njuú mụzú ọ́ngụ́ sĩ, kộpi lũkí tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní kuyé.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi Mãríyã Mãgãdẽlénã ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 28:9-10; Yũwánĩ 20:11-18)

⁹16:9-20 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 9-20 agá ꞌdĩꞌbée, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.Ụ̃ꞌbụ́tị Yĩngã sĩ, Yẹ́sụ̃ kã íngá drãngárá gálésĩ, ĩri ní ꞌi iꞌdazú Mãríyã Mãgãdẽlénã ándúrú ĩri ní índrí ũnjí ẹ́zị̂rị̃ droó fũú drị̃ ni gé sĩ rĩ ẹndrẹtị gé. ¹⁰Mãríyã Mãgãdẽlénã ní mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá, riꞌbá ĩzãngã ꞌbãꞌbá, ãá ngoꞌbá rĩ pi ní. ¹¹Kộpi kâ yịị́ kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ídri rú, Mãríyã ndre ĩri rá, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩrivé tã ꞌdĩri kuyé.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi ẹndrẹtị gé

(Lúkã 24:13-35)

¹²Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú índrézú ũꞌdũ be túngú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi ẹndrẹtị gé, ị́sụ́ kộpi ri fũ mụzú kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agásĩ ãmvé. ¹³ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ nị̃ị́ ámá ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi, kộpi ní njuzú gõzú vúlé, mụzú ũlũzú ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ní, ꞌbo ọ̃gụ̃pị́ị ẹ̃ꞌyị̃kí tã kộpi ní ũlũú ꞌdĩri kuyé.

Yẹ́sụ̃ ẹzị ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú rĩ vé tã

(Mãtáyo 28:16-20; Lúkã 24:36-49; Yũwánĩ 20:19-23; Ẹ̃zị́ 1:6-8)

¹⁴Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌi iꞌdazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ãlu, riꞌbá ngá nyaꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. Átá kộpi drị̃gé ũkpõ ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ívé íngángárá ndreꞌbá rá rĩ pi kâ ívé íngángárá ã tã ũlũú kộpi ní, kộpi ẽ ẹ́sị́ mbamba, kộpi gãkí tã rĩ ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ.

¹⁵Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní vũ drị̃gé sĩ céré. ¹⁶ꞌBá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá, ãzini bãtízĩmũ ị́sụ́pi rá rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ꞌBo ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé rĩ, ĩ tã lị drị̃ ni gé ũnjí. ¹⁷ꞌBá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, kộpi ícó tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌo rá. Mávé rụ́ sĩ, kộpi índrí ũnjí údró fũ ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ rá, kộpi ícó átá tị ãndíãndí ĩ ní nị̃ị́ kuyé ni pi sĩ rá. ¹⁸Kộpi ícó ị̃nị̃ rụ drị́ sĩ rá, kộpi mvụkí dõ kícú, kícú rĩ ícó kộpi ꞌoó ũnjí ku. Kộpi ícó drị́ tị̃ ꞌbá drã be rĩ pi drị̃gé, drã rĩ dẹ kộpi rụ́ꞌbá gá sĩ rá.”

Yẹ́sụ̃ nga mụụ́ ꞌbụ̃ gé

(Lúkã 24:50-53; Ẹ̃zị́ 1:9-11)

¹⁹Úpí Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be gí, Múngú ní ĩri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, mụ úrí Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé. ²⁰ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní mụzú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú mụzú ꞌbá rĩ pi ní céré, Úpí vé ũkpõ nga ẹ̃zị́ kộpi rụ́ꞌbá gá rá, tã ãyãzú ãyãyã kộpi ní ꞌoó rĩ lũ ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké kộpi ní ũlũú rĩ, ĩri tã áda.