Mãtáyo

Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké

Mãtáyo

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Mãtáyo ri Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ọ́gụ́pị. Tã ã pá ãmbúgú ĩri ní búkũ ꞌdĩri sĩzú rĩ, lẽ lũú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá ꞌbâ paápi ni, (ĩri Mãsíyã) Múngú sõ ũyõ ni nĩ, ĩpẽ Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ kộpi ní. Sẽ búkũ rĩ vé íꞌdóngárá gá, Mãtáyo ní rụ́ Yẹ́sụ̃ ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ sĩzú ãní, búkũ rĩ agásĩ céré, iꞌda kĩnĩ, tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ũlũú búkũ Múngú vé Ũndĩ Ụ̃kụ rĩ rụzú rĩ agá rĩ, tã ni nga ꞌi fũú tị ni gé gí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá gá.

Mãtáyo ũlũ kpá ꞌbá ní tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá kínĩ, mãlũngã Múngú vé rĩ ĩri adri ꞌbá tã Múngú ní lẽé rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi vé ni ãngũ rĩ pi agásĩ céré ꞌdĩri rá. Cápĩtã 5-7 agá, Yẹ́sụ̃ ri mãlũngã Múngú vé rĩ vé ífífí ũlũú. Cápĩtã 10 agá, ímbá tã mãlũngã rĩ ní ímụ́zú ꞌi írézú mụzú vũ drị̃gé sĩ rĩ vé tã. Cápĩtã 13 agá, ímbá mãlũngã rĩ vé tã nãpí sĩ. Cápĩtã 18 agá, ímbá lẹ́tị ꞌbá ní adrizú mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ. Cápĩtã 24-25 agá, iꞌda lẹ́tị mãlũngã Múngú vé rĩ ní ímụ́zú vũ drị̃gé nõgó rĩ.

Búkũ ꞌdĩri ũlũ úꞌdógúꞌdógú Yẹ́sụ̃ vé adrizú rĩ. Búkũ rĩ vé íꞌdóngárá gá, ũlũ Yẹ́sụ̃ vé tịngárá, ĩrivé bãtízĩmũ ã rụngárá, ãzini tã ãdróko ní ĩri ụ̃ꞌbị̃zú rĩ. Ũlũ kpá tị ĩri ní sẽé rĩ ã tã, tã ĩri ní ímbá rĩ ã tã, ãzini tã ĩri ní ꞌbá ídrízú Gãlĩláyã gá rĩ vé tã. Búkũ rĩ agá, sĩkí ẹ̃cị̃ Yẹ́sụ̃ ní ngazú Gãlĩláyã gá, ĩri ní cazú Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ vé tã, ãzini sĩkí tã ꞌi ngaápi rụ́ꞌbá ni gé sẹ̃bị́tị̃ ụ̃dụ̃ vé rĩ agá vũ drị̃gé nõgó rĩ vé tã. Búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, sĩkí Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé tã, ãzini ĩrivé íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vé tã.

Ẹ́ꞌbị́pị́ị Yẹ́sụ̃ vé rĩ pi ã rụ́

(Lúkã 3:23-38)

¹Ẹ́ꞌbị́pị́ị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri úyú Dãwụ́dị̃ vé ni, Dãwụ́dị̃ ri úyú Ãbũrámã vé ni.

²Ãbũrámã tị Ĩsákã ri,

Ĩsákã tị Yõkóbũ ri,

Yõkóbũ tị Yụ́dã pi ẹ́drị́pị́ị be,

³Yụ́dã tị Pẽrézĩ pi Zérã be, kộpivé ẹ́ndrẹ́pị Tãmárã ꞌi,

Pẽrézĩ tị Ẽzĩrónã ri,

Ẽzĩrónã tị Rámã ri,

⁴Rámã tị Ãmĩnãdábã ri,

Ãmĩnãdábã tị Nãsónã ri,

Nãsónã tị Sãlĩmónĩ ri,

⁵Sãlĩmónĩ tị Bõójã ri,

Bõójã vé ẹ́ndrẹ́pị Rábã ꞌi,

Bõójã tị Õbédẽ ri,

Õbédẽ vé ẹ́ndrẹ́pị Rụ́tã ꞌi,

Õbédẽ tị Yésẽ ri,

⁶Yésẽ tị ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ ri, Dãwụ́dị̃ tị Sõlõmónã ri, Sõlõmónã vé ẹ́ndrẹ́pị ĩri ọ́tụ́ ũkú Ụ̃rị́yã vé ni,

⁷Sõlõmónã tị Rõbámã ri,

Rõbámã tị Ãbíjã ri,

Ãbíjã tị Ásã ri,

⁸Ásã tị Yõsĩpátã ri,

Yõsĩpátã tị Yõrámã ri,

Yõrámã tị Ụ̃zị́yã ri,

⁹Ụ̃zị́yã tị Yõtómã ri,

Yõtómã tị Ãkázã ri,

Ãkázã tị Ĩjĩkíyã ri,

¹⁰Ĩjĩkíyã tị Mãnásẽ ri,

Mãnásẽ tị Ãmónã ri,

Ãmónã tị Yõsíyã ri,

¹¹Yõsíyã tị Yékóníyã pi ẹ́drị́pị́ị be lókí kộpi ní ápázú mụzú Bãbẽlónã gá rĩ gé.

¹²Kộpi ní ápázú mụzú Bãbẽlónã gá ꞌdãlé rĩ ã vụ́drị̃ gé,

Yékóníyã tị Sãlĩtĩyélẽ ri,

Sãlĩtĩyélẽ tị Zẽrũbãbélã ri,

¹³Zẽrũbãbélã tị Ãbị̃yụ́dã ri,

Ãbị̃yụ́dã tị Ẽlĩyãkímã ri,

Ẽlĩyãkímã tị Ãzórã ri,

¹⁴Ãzórã tị Zãdókã ri,

Zãdókã tị Ãkímũ ri,

Ãkímũ tị Ẹ̃lị̃yụ́dã ri,

¹⁵Ẹ̃lị̃yụ́dã tị Ẽlẽzárã ri,

Ẽlẽzárã tị Mãtánã ri,

Mãtánã tị Yõkóbũ ri,

¹⁶Yõkóbũ tị Yõsépã Mãríyã ágó ni ri, Mãríyã ní Yẹ́sụ̃ ĩ ní zịị́ Kúrísítõ ri tịzú.

¹⁷Íꞌdózú Ãbũrámã vúgá cazú Dãwụ́dị̃ vúgá, ca úyú mụdrị́ drị̃ ni sụ. Íꞌdózú Dãwụ́dị̃ vúgá cazú ĩ ní ꞌbá rĩ pi urụzú mụzú Bãbẽlónã gá rĩ gé, ca úyú mụdrị́ drị̃ ni sụ. Íꞌdózú ĩ ní ꞌbá rĩ pi urụzú mụzú Bãbẽlónã gá rĩ gé cazú Kúrísítõ vúgá, ca úyú mụdrị́ drị̃ ni sụ.

Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé tịngárá

(Lúkã 2:1-7)

¹⁸Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ1:18 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ: Rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri ꞌbâ paápi rĩ. Kúrísítõ ri ꞌbá ĩ ní ũdu dãá drị̃ ni gé, lũzú kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri adrií ꞌbãgú rú. Ẽbérẽ tị sĩ Kúrísítõ ri ĩ zị Mãsíyã. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:41. vé tịngárá ĩri ꞌdíni, Yõsépã ãꞌyĩ Mãríyã Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị ri jeé ꞌí ní ũkú rú. ꞌBo kộpi ní drĩ ĩ úmúzú trụ́ kuyé rĩ gé, ị́sụ́ Mãríyã ri ꞌa be, ꞌa ꞌdĩri Mãríyã ị́sụ́ Índrí Uletere rĩ1:18 Índrí Uletere rĩ: Índrí Uletere rĩ Índrí Múngú vé ni. Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, Ẹ́tẹ́pị ri Múngú ꞌi, ĩrivé mvá Yẹ́sụ̃ ri Múngú ꞌi, ãzini Índrí Uletere rĩ Múngú ꞌi. Ẹ́tẹ́pị ri, Mvọ́pị ri, ãzini Índrí Uletere rĩ, kộpi Múngú ãlu. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:1-18; Yũwánĩ 8:41-42; Ẹ̃zị́ 5:3-4. vé ũkpõ sĩ. ¹⁹Yõsépã ní adrií ꞌbá tã be pịrị rĩ sĩ, lẽ tã ꞌdĩri áyú gúnyá agá drị̃njá sẽzú Mãríyã ní ku, ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé, ꞌí lẽ Mãríyã ri gãá, ꞌbá ãzi ã nị̃ ku. ²⁰Yõsépã kã tã ꞌdĩri ụ̃sụ̃ụ́ ꞌdíni, Úpí vé mãlãyíkã1:20 Mãlãyíkã: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní. ní ꞌi iꞌdazú ĩri ní urobí agá, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Yõsépã Dãwụ́dị̃1:20 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2. ã mvá rĩ, lẽ mî ru ku, ꞌí je Mãríyã ri mí ní ũkú rú, ꞌa ĩri ní ị́sụ́ ꞌdĩri, ị́sụ́ Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ. ²¹Ĩri ímụ́ mvá rĩ tĩ ágó, mi rụ́ ni ꞌda Yẹ́sụ̃ ꞌi, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ímụ́ ꞌbá rĩ pi pa ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.”

²²Tã ꞌdĩri ꞌo ꞌi ꞌdíni, átángá Úpí ní átá nẹ́bị̃1:22 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní. tị gé ꞌdãri ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ. ²³Átángá rĩ kĩnĩ, “Ũkú kácáŋá rú ni ímụ́ ꞌa ị́sụ́, ĩri mvá ágó tị, kộpi ímụ́ rụ́ ni ꞌda Ẽmánũẽlẽ ꞌi.”1:23 Ĩsáyã 7:14 Ífífí ni Múngú ri ꞌbá be trụ́.

²⁴Yõsépã kã aruú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ Úpí vé mãlãyíkã ní ẹzịị́ ꞌí ní rĩ tị́nị, jị Mãríyã ri mụzú ꞌbẹ̃tị́ ꞌí ní ũkú rú, ²⁵ꞌbo kộpi úmúkí ĩ trụ́ kuyé cĩmgbá Mãríyã ní mváŋá rĩ tĩngárá gá. Mãríyã kã mváŋá rĩ tĩí, Yõsépã ní mváŋá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Yẹ́sụ̃ ꞌi.

ꞌBá úmĩ be rĩ pi

¹Tịkí Yẹ́sụ̃ ri Bẽtẽlémẽ gá, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ị́sụ́ ãkũdẽ Ẽródẽ ri ꞌbãgú2:1 ꞌBãgú Ẽródẽ: ꞌBãgú ꞌdĩri vé rụ́ ĩ zị Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ kã drãá, ĩrivé mvá Ẽródẽ Ãnĩtípã gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-23. rú nĩ. Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá úmĩ be ni pi íngákí ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, kộpi ícákí Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá. ²Kộpi ní zịzú kínĩ, “ꞌBá ĩ ní tịị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌbãgú rú rĩ íngãá? ꞌBá ndrekí ĩrivé línyã dị̃ị́pi rĩ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gá ꞌdãlé, ꞌbá ímụ́kí ĩri ị̃njị̃ngárá gá.”

³ꞌBãgú Ẽródẽ kã tã ꞌdĩri yịị́, sẽ ĩri ní tã ụ̃sụ̃ngárá ambamba, sẽ kpá ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi ní tã ụ̃sụ̃ngárá ambamba. ⁴ꞌBãgú rĩ ní atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be ꞌí vúgá nõlé, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩ ímụ́ Kúrísítõ ri tị íngũgá?” ⁵Kộpi ní újázú kínĩ, “Ĩ ímụ́ ĩri tị Bẽtẽlémẽ gá, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ ĩri ꞌdíni,

⁶“ ‘Mi kụ̃rụ́ Bẽtẽlémẽ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ,

mi kụ̃rụ́ tã be ãmbúgú ni,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ímụ́ ꞌbá ãngũ rụụ́pi ni tị mí agá,

ĩri ímụ́ mávé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi úcé nĩ.’ ”2:6 Míkã 5:2

⁷Kúru Ẽródẽ ní ꞌbá úmĩ be ꞌdĩꞌbée zịzú gãrã gá, lẽ nị̃ị́ kộpi vúgá línyã rĩ ĩfũ dõ pịrị ni sâ ngõri gé. ⁸Ĩri ní kúru kộpi pẽzú mụzú Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ĩmi mụkí mváŋá rĩ ndãá múké múké, ĩmi ị́sụ́kí dõ ĩri gí, koro ĩmi íjị́kí tã ni lũú má ní, mâ mụ rí kpá ĩri ị̃njị̃ị́ bẽsĩnĩ.

⁹Kộpi kâ tã ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, kộpi ní ꞌdezú mụzú, línyã kộpi ní ndreé ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gá ꞌdãri ri dị̃ị́ mụzú kộpi ẹndrẹtị gé sĩ drị̃drị̃, línyã rĩ mụ pá tuú vũrã mváŋá rĩ ní adrizú rĩ gé. ¹⁰Kộpi kâ línyã rĩ ndreé, ãyĩkõ fụ kộpi agaá rá. ¹¹Kộpi kâ fií jó agá ꞌdãlé, kộpi ndrekí mváŋá rĩ pi ẹ́ndrẹ́pị Mãríyã be, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá, ĩri ị̃njị̃zú. Kộpi ní kúru ĩvé sọ̃ndụ́kụ̃ ãꞌbú vé rĩ pi ẽ tị ũzị̃zú, kộpi íꞌdụ́kí dábũ, ngá ĩ ní zãá ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni, ãzini mị́rẹ̃ sẽé mváŋá rĩ ní fẽfẽ rú. ¹²Múngú ní átázú kộpi ní urobí agá kĩnĩ, kộpi ã újákí ĩ gõó vúlé Ẽródẽ vúgá ꞌdãlé ku, kộpi ní gõzú ꞌdezú mụzú ĩvé ãngũ gé ꞌdãlé lẹ́tị ãzi túngú ni gé sĩ.

Ápákí mụụ́ Yẹ́sụ̃ be Ẽjẽpétõ gá

¹³ꞌBá úmĩ be ꞌdĩꞌbée kâ ꞌdeé mụụ́ gí, Úpí vé mãlãyíkã ní ímụ́zú átázú Yõsépã ní urobí agá kĩnĩ, “ꞌÍ nga, ꞌí ꞌdụ mváŋá rĩ pi ẹ́ndrẹ́pị be, mí ápá mụzú Ẽjẽpétõ gá. Mí adri ꞌdãlé, cĩmgbá á lũ dõ mí ní ụ́ꞌdụ́ mí ní ĩgõzú rĩ gí ká, ãꞌdiãtãsĩyã Ẽródẽ lẽ lẹ́tị ndãá mváŋá rĩ ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá.” ¹⁴Yõsépã ní ẹ̃cị̃ íꞌdózú, ĩri ní mváŋá rĩ pi jịzú ẹ́ndrẹ́pị be ị́nị́ŋá sĩ mụzú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá. ¹⁵Yõsépã adri ꞌdãlé cĩmgbá Ẽródẽ drã ĩri ị́sụ́ ꞌdãá. Kúru tã ọ́tụ́ Úpí ní ẹzị nẹ́bị̃ rĩ tị gé rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ, “Á zị mávé mvá ĩfũú Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé.”2:15 Õséyã 11:1

¹⁶Ẽródẽ kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ ꞌbá úmĩ be rĩ pi ũꞌbãkí ꞌî mị gí, ẹ́sị́ ni ve ũnjí ũnjí, ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ãngáráwá rĩ pi ní, kộpi ã mụkí anji ãgõ ílí be ị̃rị̃, dõku ílí be caꞌbá ị̃rị̃ kuyé Bẽtẽlémẽ agá rĩ pi úꞌdị́, ãzini anji Bẽtẽlémẽ gãrã gá sĩ rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá céré ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá úmĩ be rĩ pi ũlũkí ĩri ní kínĩ, ĩ ndrekí línyã rĩ, vụ́drị̃ ni ꞌdụ nóni caá ílí ị̃rị̃. ¹⁷Tã Múngú ní ẹzịị́ nẹ́bị̃ Yẽrẽmíyã tị gé rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ,

¹⁸“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ãá vé ni íbí íkụ́ Rámã gá ꞌdãásĩ,

ꞌbá rĩ pi rikí ngoó ĩzãngã ĩzãngã rú, rikí lụ̃ụ́lụ́ gaá ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá,

Rãélẽ ri ngoó ívé anjiŋá rĩ pi sĩ, lẽ ꞌbá ãzi ã ũmĩ ꞌî ẹ́sị́ ku,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní anjiŋá rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá gí rĩ sĩ.”2:18 Yẽrẽmíyã 31:15

Yõsépã pi Mãríyã be újákí ĩ gõó vúlé Nãzẽrétã gá

¹⁹Ẽródẽ kã drãá, Úpí vé mãlãyíkã ní ímụ́zú átázú Yõsépã ní urobí agá Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé, ²⁰kĩnĩ, “ꞌÍ nga, ꞌí ꞌdụ mváŋá rĩ pi ẹ́ndrẹ́pị be, ꞌí ꞌde mụụ́ ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá lẽꞌbá mváŋá rĩ ꞌdịꞌbá rĩ pi ũdrãkí gí.”

²¹Kúru Yõsépã ní mváŋá rĩ pi ꞌdụzú ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ní ĩ újázú gõzú ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá. ²²Yõsépã kã yịị́ kínĩ Ãrãkãláwũ rụ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ nĩ ẹ́tẹ́pị Ẽródẽ ã vũrã gá, gõ ꞌoó ụ̃rị̃ sĩ mụngárá ꞌdãlé rĩ sĩ. Kúru ĩ ní lũzú Yõsépã ní urobí agá kínĩ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé. ²³Kộpi ní ꞌdezú mụzú adrizú kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ agá, tã ọ́tụ́ nẹ́bị̃ rĩ pi ní átá ꞌbá ꞌbâ paápi rĩ ã tã sĩ rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ, “Ĩ ímụ́ ĩri zị Nãzẽrétãgú.”

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ímụ́ lẹ́tị útú

(Mãrákõ 1:1-8; Lúkã 3:1-18; Yũwánĩ 1:19-28)

¹Ílí ꞌdãꞌbée ã vụ́drị̃ gé, Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ímụ́ rií tị sẽé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá ꞌdãá. ²Kĩnĩ, “Ĩmi újákí ẹ́sị́, ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.” ³ꞌBá nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní tã ni átá rĩ, ĩri adriípi ꞌdĩ.

“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzi vé ni ri ọ́ꞌụ́ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá kĩnĩ,

‘Ĩmi údékí lẹ́tị Úpí ní,

ĩmi útúkí lẹ́tị ĩrivé rĩ ã adri pịrị.’ ”3:3 Ĩsáyã 40:3

⁴Bõngó Yũwánĩ ní suú rĩ údékí kámĩlõ ã ꞌbí, gõ ĩri ní ꞌyĩí ꞌí ụ́pị́lẹ́ gá rĩ údékí lãꞌbú. Ĩrivé ãnyãngã ĩri ní rií nyaá rĩ, úmbí, ãzini ọ̃nyụ́ ásé agá ꞌdãá rĩ. ⁵ꞌBá kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá rĩ pi, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi, ãngũ Yárídénĩ vé rĩ agá rĩ pi be céré ꞌdekí mụụ́ Yũwánĩ vúgá ꞌdãá, ⁶kộpi ũlũkí ĩvé ũnjĩkãnyã, Yũwánĩ ní kộpi ní bãtízĩmũ3:6 Bãtízĩmũ: Ĩ ri ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽ lũzú kínĩ, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri gí. sẽzú, ri bãtízĩmũ rĩ sẽé yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ agá.

⁷Yũwánĩ kã ndreé Fãrụ́sị̃3:7 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8. rĩ pi Sãdókẽ3:7 Sãdókẽ: Sãdókẽ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi, ꞌbo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí índrí rĩ pi vé tã kuyé, ẹ̃ꞌyị̃kí mãlãyíkã rĩ pi vé tã kuyé, ãzini kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí kpá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá ꞌdíni kuyé. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8. rĩ pi be ri ímụ́ kárákará ꞌí vúgá vũrã ꞌí ní rizú bãtízĩmũ sẽzú rĩ gé nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adriꞌbée sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị ꞌdĩꞌbée, ãꞌdi ĩmgbẽ ĩmî mị ápázú Múngú vé jĩkó úmvúlésĩ ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ gé sĩ nĩ? ⁸Lẽ ĩmi ꞌokí tã lũúpi ꞌyozú kínĩ, ĩmi újákí ẹ́sị́ ũnjĩkãnyã agásĩ gí ni áyu. ⁹Lẽ ĩmi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãlé ꞌyozú kínĩ, ‘Ãbũrámã3:9 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25. ri ĩmivé ẹ́tẹ́pị ꞌdíni’ ku. Á ꞌyo ĩmi ní, Múngú ri ícó írã nõri újá ízú úyú Ãbũrámã vé ni pi rú rá.3:9 Úyú Ãbũrámã vé ni pi: Múngú ri ꞌbá rĩ ãꞌyĩ adri pịrị tã ĩri ní ꞌoó pịrị rĩ sĩ, adri ꞌyozú kínĩ ĩri ní adrií úyú Ãbũrámã vé rĩ sĩ ku.¹⁰Múngú íꞌdụ́ ụ̃bọ́lụ́ pẹtị ã úlá ugazú rĩ ꞌí drị́gé gí, pẹtị ꞌaꞌbée ũꞌa be múké ku rĩ pi ãrẽvú céré ĩ uga vũgá, ĩ kộpi ꞌdụ úꞌbé ãcí agá.

¹¹“Ma ri ĩmi ní bãtízĩmũ sẽ yị̃ị́ sĩ lũzú kínĩ, ĩmi újákí ẹ́sị́ ũnjĩkãnyã agásĩ gí. ꞌBo ꞌbá ãzi ri ímụ́ mâ vụ́drị̃ gé ꞌdĩíꞌdĩ, ĩrivé ãmbũgũ ndẽ mávé rĩ rá, má ícó ĩrivé ngá pá gá ꞌdụụ́ bã ku. Ĩri ímụ́ bãtízĩmũ rĩ sẽ Índrí Uletere rĩ sĩ, ãzini ãcí sĩ. ¹²Ĩri kọ́bị ngá ụ́ꞌbị́zú ni be drị́gé, ĩri ímụ́ ívé ãnyá ụ́ꞌbị́ ãní. Ãnyá rĩ vé fí,3:12 Ãnyá rĩ vé fí, ãzini ꞌbí ni: Ãnyá rĩ vé fí, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbí ni, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi. ĩri dã ĩrá agá, ꞌbí ni, ĩri zã ve ãcí sĩ, ãcí ꞌdĩri ícó drãá ku.”

Sẽkí Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ

(Mãrákõ 1:9-11; Lúkã 3:21-22)

¹³Yẹ́sụ̃ ní íngázú ímụ́zú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãásĩ, ĩri ní ímụ́zú Yũwánĩ vúgá Yárídénĩ gé nõlé, lẽ Yũwánĩ ã sẽ ꞌí ní bãtízĩmũ. ¹⁴ꞌBo Yũwánĩ lẽ kõdô gãá ĩri ní bãtízĩmũ sẽgá sĩ. Yũwánĩ kĩnĩ, “Mi té ícó má ní bãtízĩmũ sẽ nĩ, ngá mí ní ímụ́zú má vúgá ꞌyozú kínĩ mâ sẽ mí ní bãtízĩmũ rĩ ãꞌdi?”

¹⁵Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Lẽ tã rĩ ã ꞌdụ ꞌi ngaá sụ̃ má ní ꞌyoó ꞌdĩri tị́nị, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú lẽ ꞌbâ ꞌdụkí tã rĩ pi ãrẽvú céré ngaá pịrị sụ̃ ꞌí ní lẽé rĩ tị́nị.” Kúru Yũwánĩ ní ĩri ní bãtízĩmũ rĩ sẽzú.

¹⁶Yũwánĩ kã Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ rĩ sẽé, Yẹ́sụ̃ ní ĩfũzú yị̃ị́ rĩ agásĩ ãmvé. Koro sâ ꞌdãri gé, ꞌbụ̃ rĩ zị̃ ꞌi kú mgbọ, Índrí Múngú vé rĩ ní ísị́zú ímụ́zú sụ̃ ãmámũ tị́nị, úrízú ĩri drị̃gé. ¹⁷Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé ni, á lẽ ĩri lẽlẽ, ma ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ.”

Ãdróko ụ̃ꞌbị̃ Yẹ́sụ̃ ri

(Mãrákõ 1:12-13; Lúkã 4:1-13)

¹Kúru Índrí Uletere rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú ásé agá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ãdróko4:1 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9. ní ĩri ụ̃ꞌbị̃zú. ²Yẹ́sụ̃ aꞌbi4:2 Aꞌbi: Sâ ãzi sĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ĩ aꞌbi, nyakí ínyá ku, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú Múngú ri zịzú. ꞌi caá ụ̃tụ́ŋá pụ̃kụ́ sụ ị́nị́ŋá pụ̃kụ́ sụ, nya ngá ãzi kuyé, ẹ̃bị́rị́ fụ ĩri káyĩ. ³Ãdróko ní ímụ́zú ĩri ụ̃ꞌbị̃zú, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mi dõ Mvá Múngú vé ni, ꞌí ꞌyo írã anji ꞌdĩꞌbée ní, kộpi ã újákí ĩ ufuú pánga rú.”

⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘ꞌBá ícó adrií ídri rú ꞌyéŋá pánga sĩ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku, ꞌbá rĩ adri ídri rú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú ní átá ĩfũú ꞌí tị gé sĩ rĩ sĩ.’ ”4:4 Dẽtõrõnómẽ 8:3

⁵Kúru Ãdróko ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú kụ̃rụ́ uletere Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú tụzú Jó Múngú vé rĩ4:5 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. drị̃gé ụrụ ꞌdãá, ⁶ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi dõ Mvá Múngú vé ni, ꞌí wa vũgá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Múngú ri ívé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ

ímụ́ mî ĩzã ko rá,

kộpi mi ko ĩ drị́gé ụrụ ꞌdĩgé,

mî sị̃ rí mî pá írã rụ́ꞌbá gá ku.’ ”4:6 Sãwụ́mã 91:11-12

⁷Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí kpá Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî ụ̃ꞌbị̃ Úpí Múngú mívé rĩ ku.’ ”4:7 Dẽtõrõnómẽ 6:16

⁸Ãdróko rĩ gõ kpá ĩri jịị́ tụụ́ írã ãco ni drị̃gé ụrụgégé ꞌdãá, ĩri ní ãngũ ꞌbãgú rĩ pi ní rụụ́ vũ drị̃gé nõgó rĩ pi iꞌdazú Yẹ́sụ̃ ní céré, ãzini kộpivé ngá ũnyĩ be vũ drị̃gé nõgó rĩ pi iꞌdazú ĩri ní. ⁹Ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ũtị̃ dõ kũmũcí má ẹndrẹtị gé ma ị̃njị̃zú rá, ma ngá vũ drị̃gé rĩ pi ãrẽvú sẽ céré mí ní.”

¹⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Sãtánã,4:10 Sãtánã: Sãtánã ri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, Múngú ídró ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9. ꞌí dẹ mi má gãrã gá ꞌdĩísĩ rá! Ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî ị̃njị̃ ꞌyéŋá Úpí Múngú mívé rĩ áyu, mî nga ĩri ní ẹ̃zị́.’ ”4:10 Dẽtõrõnómẽ 6:13

¹¹Kúru Ãdróko rĩ ní ĩri kuzú, mãlãyíkã rĩ pi ní ímụ́zú ĩri ẽ ĩzã kozú.

Yẹ́sụ̃ íꞌdó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú

(Mãrákõ 1:14-15; Lúkã 4:14-15)

¹²Yẹ́sụ̃ kã yịị́ kínĩ ꞌbekí Yũwánĩ ri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá gí, ĩri ní ꞌi újázú gõzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá ũzi. ¹³Ĩri ní fũzú Nãzẽrétã agásĩ, ꞌdezú mụzú adrizú Kãpãrãnãụ́mã gá, ĩnyiŋá yị̃ị́ bãlãlã rĩ ã gãrã gá, ãngũ Jẽbũlúnã pi vé Nãfãtálĩ be rĩ gé, ¹⁴tã nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ọ́tụ́ ꞌyoó rĩ ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ kĩnĩ,

¹⁵“Ãngũ Jẽbũlúnã vé rĩ, ãngũ Nãfãtálĩ vé rĩ,

lẹ́tị mụzú ãní yị̃ị́ bãlãlã rĩ gé rĩ, ãngũ yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ vé rĩ ã gãrã gá rĩ,

ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi,

¹⁶ãzini ꞌbá adriꞌbá ị́nị́ŋá agá rĩ pi

ndrekí ụ̃tụ́ŋá ãngũ ĩmgbẽrẽépi uletere rĩ gí,

ꞌbá drã ruꞌbá ruru rĩ pi

ndrekí ụ̃tụ́ŋá ãngũ ĩmgbẽrẽépi uletere rĩ gí.”4:16 Ĩsáyã 9:1-2

¹⁷ꞌÍꞌdózú sâ ꞌdãri gé mụzú drị̃drị̃, Yẹ́sụ̃ íꞌdó rií tị sẽé mụzú kĩnĩ, “Lẽ ĩmi újákí ẹ́sị́, ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní íꞌdó zịị́ drị̃drị̃ ímụ́ ꞌî pámvú ũbĩí rĩ pi

(Mãrákõ 1:16-20; Lúkã 5:1-11)

¹⁸Yẹ́sụ̃ kã rií ẹ́cị́ yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ ã gãrã gá sĩ, ndre ꞌbá ị̃rị̃, ꞌbá ꞌdĩꞌbée ị̃rị̃trọ́ ẹ́drị́pị. ꞌBá rĩ Sị̃mọ́nã ĩ ní zịị́ Pétẽró pi ẹ́drị́pị Ãndẽréyã be, kộpi ri ímbá ꞌbe yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbá riꞌbá ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá ímbá sĩ ni pi. ¹⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí mâ pámvú ũbĩí, ma sẽ ĩmi ímụ́ ꞌbá ísé íjị́ má ní sụ̃ ĩmi ní ị̃ꞌbị́ ꞌbeé rĩ tị́nị.” ²⁰Koro kộpi ní ĩvé ímbá rĩ pi kuzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

²¹Yẹ́sụ̃ kã ꞌi útrú mụzú drị̃drị̃, ndre ꞌbá ụrụkọ ị̃rị̃, kộpi ị̃rị̃trọ́ ẹ́drị́pị, ꞌbá rĩ Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, kộpi anji Zẽbẽdáyõ vé ni. Kộpi úríkí kuú kũlúmgba agá ꞌdãá ĩ ẹ́tẹ́pị Zẽbẽdáyõ be trụ́, kộpi ri ĩvé ímbá aꞌdi. Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí má vúgá nõó.” ²²Koro kộpi ní kũlúmgba rĩ kuzú, ĩ ẹ́tẹ́pị ri kuzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be rĩ pi

(Lúkã 6:17-19)

²³Yẹ́sụ̃ ri ẹ́cị́ mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ, ri ꞌbá rĩ pi ímbá kộpivé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi4:23 Jó Múngú ri Zịzú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi kárákará kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, kộpi ri ĩ úmú Búkũ Múngú vé rĩ lã, ãzini kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. agásĩ, ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã vé rĩ ũlũú mụzú, ãzini ri ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi ídrí mụzú ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ. ²⁴Yẹ́sụ̃ vé tã ã kụ́bị́ kụ mụzú ãngũ Sírĩyã vé rĩ agásĩ céré. ꞌBá rĩ pi ní ꞌbá drã be ũnjí ũnjí rĩ pi íjị́zú ímụ́zú ĩri vúgá nõlé, ꞌbá riꞌbá drị̃ cịꞌbá drã ũkpó ũkpó ni sĩ rĩ pi, ꞌbá índrí ũnjí 4:24 Índrí ũnjí: Ĩri ándúrú mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi vé ãzi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ŋõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9. ní fií kộpi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá drã ní nyií kuú ꞌbẽléꞌbéle rĩ pi be, Yẹ́sụ̃ ídrí kộpi rá. ²⁵ꞌBá kárákará íngáꞌbá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi, kụ̃rụ́ Dẽkãpólĩsĩ vé rĩ agá rĩ pi, Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ pi, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi, ãzini ãngũ Yárídénĩ vé álésĩ rĩ agá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌdekí mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi írã drị̃gé

(Lúkã 6:20-23)

¹Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ndreé, ĩri ní ꞌdezú mụzú írã drị̃gé ꞌdãlé, ĩri ní úrízú vũgá. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ĩri vúgá nõlé. ²Ĩri ní íꞌdózú kộpi ímbázú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

³“ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée Múngú drị̃gé rĩ pi, Múngú ri kộpi ní tãkíri sẽ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã kộpi fi mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá rá.

⁴ꞌBá riꞌbá ngoꞌbá ĩzãngã ĩzãngã rú rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ímụ́ kộpi ẽ ẹ́sị́ ũmĩ rá.

⁵ꞌBá adriꞌbée tã be mãdã rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ímụ́ ngá Múngú ní ẹzịị́ rĩ ị́sụ́ vũ drị̃gé nõgó rá.

⁶ꞌBá ẹ̃bị́rị́ be, ãzini úvá ꞌbãꞌbá tã pịrị ꞌozú rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã tã pịrị kộpi ní lẽé rĩ, kộpi ị́sụ́ rá.

⁷ꞌBá ẹ́sị́ be múké rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ímụ́ ẹ́sị́ múké ꞌbã kộpi ní rá.

⁸ꞌBá ẹ́sị́ be ule rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ímụ́ Múngú ri ndre rá.

⁹ꞌBá tãkíri íjị́ꞌbá ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ímụ́ kộpi zị anji ívé ni.

¹⁰ꞌBá ĩ ní ọ̃cụ̃ụ́ ĩzãngã nyaá tã pịrị ã tã sĩ rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri kộpivé ni.

¹¹“Ĩmi ꞌbá ĩ ní rií uꞌdaá, ĩ ní rií ọ̃cụ̃ụ́ ĩzãngã nyaá, ãzini ĩ ní rií ũnjõ ụ́lị́ ĩmi drị̃gé mâ tã sĩ rĩ pi, ĩmi tãkíri ị́sụ́ rá. ¹²Ĩmi únjíkí, ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ãndẽma ãmbúgú ĩmi ũfẽzú rĩ, ĩri ĩmi tẽ ꞌbụ̃ gé ꞌdãáꞌdã. Nẹ́bị̃ ọ́tụ́ ĩmi sĩ drị̃drị̃ rĩ pi, ọ̃cụ̃kí nyo kộpi ĩzãngã nyaá sụ̃ ĩmi ní nyaá ꞌdĩri tị́nị.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi adrikí sụ̃ ẹ̃ꞌyị́ tị́nị ãzini ụ̃tụ́ŋá tị́nị

(Mãrákõ 9:50; Lúkã 14:34-35)

¹³“Ĩmi adrikí sụ̃ ẹ̃ꞌyị́ tị́nị vũ drị̃gé nõgó. ꞌBo ẹ̃ꞌyị́ rĩ vé sị́ asuúpi asuasu rĩ ícá dõ ãlákála gí, ĩ ícó gõ ĩri údé, ã asu rí asuasu íngóni? Gõ adrií múké ngá áꞌdízú ãní ku, ĩ ꞌdụ dã vũgá, ꞌbá rĩ pi utu pá sĩ.”

¹⁴“Ĩmi adrikí sụ̃ụ́ ụ̃tụ́ŋá riípi ãngũ ĩmgbẽrẽépi vũ drị̃gé nõgó rĩ tị́nị. Kụ̃rụ́ ĩ ní sịị́ ánga drị̃gé rĩ, ĩri índré ku ãngũ ule gá. ¹⁵ꞌBá ãzi ícó lámbã ꞌyũú ũdrí ụ̃pị̃ị́ drị̃ ni gé cí ku, ĩri lámbã rĩ ꞌbã mísá drị̃gé, ĩri ãngũ ĩmgbẽrẽ ku uletere ꞌbá rĩ pi ní jó agá ꞌdãá. ¹⁶Lẽ kpá ĩmivé ãcí ã dị̃ dị̃ ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ã ndrekí rí tã múké ĩmi ní ꞌoó rĩ, kộpi ẽ íngúkí rí ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ãní.

Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ

¹⁷“Lẽ ĩmi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ má ímụ́ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ fụụ́ drãá ꞌdíni ku, dõku má ímụ́ tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ fụụ́ drãá ꞌdíni ku, má ímụ́ ĩmi ní tã rĩ vé ífífí ũlũú. ¹⁸Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, tã ã fí tãị́mbị́ rĩ vé ĩ ní sĩí rĩ ícó ãvĩí ãluŋáni ku, cĩmgbá cazú ꞌbụ̃ pi ní áfízú vũ be rĩ gé, tã ĩ ní sĩí tãị́mbị́ rĩ agá rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ ĩ nga rá. ¹⁹ꞌBá tãị́mbị́ ĩ ní ndreé kuú mãdãŋá rĩ ŋõópi, gõópi ꞌbá rĩ pi ímbápi tã ãlu ãlu ꞌdĩri ꞌdụụ́pi ngaápi rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ndre ku mãdãŋáŋá mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbo ꞌbá tã ĩ ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ꞌdụ ꞌbã ãmbúgú mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé ꞌdãá. ²⁰Lẽ ĩmi ꞌdụkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá pịrị, ã ndẽ Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní rií ꞌdụụ́ ngaá rĩ rá, ãzini ã ndẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ní rií ꞌdụụ́ ngaá rĩ rá. Ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni ku, á sõ ũyõ, ĩmi ícókí fií mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ꞌdãá ku.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌa vengárá vé tã

²¹“Ĩmi yịkí rá, ꞌyokí ꞌbá ị́nọ́gọ́sị́ ꞌdãꞌbée ní kínĩ, ‘Lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, ꞌbá rĩ ꞌdị dõ ꞌbá, ĩ ĩri ĩrĩŋã rá.’5:21 Wụ̃ngárá 20:13; Dẽtõrõnómẽ 5:17²²ꞌBo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ẽ ẹ́sị́ ve dõ ẹ́drị́pị ní, ĩ ꞌbá ꞌdĩri ĩrĩŋã rá. ꞌBá rĩ ꞌda dõ ẹ́drị́pị ri, átá dõ átángá ũnjí ĩri ní, ĩ ꞌbá ꞌdĩri jị ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi5:22 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi: Átálágú ãmbúgú rĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi, kộpi ri ĩ úmú tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lị. ẹndrẹtị gé. ꞌBo ꞌbá rĩ ꞌyo dõ, ‘Mi azakaza rú!’ ĩ ꞌbá ꞌdĩri ꞌdụ ꞌbe ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ5:22 Ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ: Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ꞌdụ úꞌbé ãcí ꞌdĩri agá. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 20:7-15. agá.

²³“Kúru mi dõ ri fẽfẽ jị sẽ Múngú ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ5:23 Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ: Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni anigé Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, átálágú rĩ ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã ãní Múngú ní ꞌbá rĩ pi trũzú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. Vũrã ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú ni anigé Vũrã Uletere rĩ gé Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, átálágú rĩ ri ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zã ãní Múngú ní ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ, ãzini ũndréŋá sĩ sâ Múngú ri zịzú rĩ gé. gé ꞌdãá, ꞌí mụ dõ ígá mí ẹ́sị́ agá ꞌdãá, mí ꞌo mí ẹ́drị́pị ri ũnjí, ²⁴ꞌí ku fẽfẽ mí ní lẽé jịị́ sẽé Múngú ní rĩ kú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé ꞌdãá, drị̃drị̃ ni, ĩmi údékí ĩmi ãsámvú mí ẹ́drị́pị be rĩ ũgbále, kúru ꞌí gõ rí mụụ́ fẽfẽ mí ní lẽé sẽé Múngú ní rĩ sẽé ndõ.

²⁵“ꞌBá ãzi lẽ dõ mi tõó, lẽ dõ mi jịị́ jó ĩ ní tã lịzú rĩ agá, ĩmi kádõ rií mụụ́ ĩri be lẹ́tị gé ꞌdĩgé, ĩmi údékí ĩmivé tã ĩmi ãsámvú gé ĩri be rĩ mbẽlẽŋá, ꞌí ꞌo dõ ꞌdíni kuyé, ꞌbá mi tõópi rĩ, ĩri mi jị pá tu ꞌbá tã lịị́pi rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌbá tã lịị́pi rĩ mi sẽ ũgalaku drị́gé, ũgalaku rĩ mi jị ꞌbe jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. ²⁶Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌdụkí dõ mi ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá gí, mí ĩfũ ãmvé ku, mi ngá ĩ ní lịị́ mí drị̃gé rĩ ũfẽ ũgbále ká, mi íbí ĩfũ ãmvé ndõ.

Yẹ́sụ̃ ímbá ọ̃wụ̃ vé tã

²⁷“Ĩmi yịkí rá tãị́mbị́ rĩ kĩnĩ, ‘Lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku.’5:27 Wụ̃ngárá 20:14; Dẽtõrõnómẽ 5:18²⁸ꞌBo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ndre dõ ũkú mụzú gbĩígbĩí, ꞌbá ꞌdĩri ẹ́sị́ agá ꞌdãá ꞌbã ọ̃wụ̃ gí. ²⁹Mívé mị drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ sẽ dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ, lẽ mî ínjé ĩri ꞌbeé ꞌdĩísĩ ãmvé. ꞌÍ nje dõ ĩgélé ãzi mî rụ́ꞌbá gá rĩ ꞌbeé vũgá, ĩri múké, ndẽ mí ní fizú mî rụ́ꞌbá be ngị ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá rĩ. ³⁰Mívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị sẽ dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ, lẽ mî lị ĩri ꞌbeé ꞌdĩísĩ rá. ꞌÍ lị dõ ĩgélé ãzi mî rụ́ꞌbá gá rĩ ꞌbeé vũgá, ĩri múké, ũnjí ni mí ní fizú mî rụ́ꞌbá be ngị ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá rĩ.

Ayingárá ágó pi vé ũkú be rĩ

(Mãtáyo 19:9; Mãrákõ 10:11-12; Lúkã 16:18)

³¹“Ĩmi yịkí rá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ‘ꞌBá rĩ dro dõ ívé ũkú, lẽ ã sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé ũkú rĩ drị́gé ĩri drozú ãní.’5:31 Dẽtõrõnómẽ 24:1³²ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ dro dõ ívé ũkú gí, ꞌdĩri lũ ũkú rĩ ní lẹ́tị ọ̃wụ̃ ꞌbãzú ni. Ũkú rĩ adri dõ ágó ãzi be ká, ꞌbá rĩ íbí ũkú rĩ dro ndõ, ꞌbá ũkú ꞌdĩri jeépi rĩ, ꞌbã ꞌdĩri ꞌbã ọ̃wụ̃ ꞌbá ãzi vé ũkú sĩ.

Yẹ́sụ̃ ímbá ũyõ vé tã

³³“Ĩmi yịkí kpá rá ꞌyokí ꞌbá ị́nọ́gọ́sị́ rĩ pi ní kínĩ, ‘Mí sõ dõ ũyõ, lẽ mî ŋõ ũyõ mí ní sõó rĩ ku, ũyõ mí ní sõó Úpí ẹndrẹtị gé rĩ, lẽ mî ꞌdụ tã ni ngaánga. ³⁴ꞌBo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi sõkí ũyõ ku. Lẽ ĩmi rikí ꞌbụ̃ ã rụ́ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbụ̃ rĩ lúpá Múngú vé ni, ³⁵dõku ĩmi rikí vũ ã rụ́ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã vũ rĩ Múngú vé ni, ĩri pá ꞌbã ãní, dõku ĩmi rikí Yẹ̃rụ́sãlémã ã rụ́ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri kụ̃rụ́ ꞌBãgú ãmbúgú rĩ vé ni. ³⁶Lẽ mî ri mî drị̃ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku,5:36 Lẽ mî ri mî drị̃ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku: ꞌBá ụrụkọꞌbée vé mẽrẽ agá, kộpi ꞌdụkí drị̃ vé tã ꞌbãá ãmbúgú ũyõ sõzú ãní. ãꞌdiãtãsĩyã mí ícó mî drị̃ꞌbí újá ícá imve dõku ịnị ku. ³⁷Tã mí ní újá rĩ, ĩri dõ ẽ, ã adri ẽ, dõ kuyé, ã adri kuyé. Tã rĩ dõ ũꞌdũ be túngú, tã ꞌdĩri íbí íngá ãdróko vúgálésĩ.

ꞌBá rĩ ꞌo dõ mi ũnjí, ã ꞌokí ĩri ũnjí ku

(Lúkã 6:29-30)

³⁸“Ĩmi yịkí rá ọ́tụ́ ꞌyokí kínĩ, ‘ꞌBá ãzi sõ dõ mî mị ọfụụ́, ꞌbá ãzi ri kpá ĩri ẽ mị sõ ọfụ rá, ꞌbá ãzi kpu dõ mî sị́, ꞌbá ãzi ri kpá ĩri ẽ sị́ kpu rá.’5:38 Wụ̃ngárá 21:24; Lẹ̃vị̃tị́kã 24:20; Dẽtõrõnómẽ 19:21³⁹ꞌBo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ꞌo dõ mi ũnjí, ã ꞌokí ĩri ũnjí sụ̃ ĩri ní mi ꞌoó rĩ tị́nị ku. ꞌBá rĩ sa dõ mî gbángírí drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, lẽ mî újá kpá mî gbángírí drị́ ị̃jị́ gé rĩ ã sa. ⁴⁰ꞌBá ãzi lẽ dõ mi jịị́ mụụ́ ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌî ꞌdụ rí mívé bõngó ágá vé rĩ, lẽ mî sẽ kpá ĩri ní mívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ ĩndĩ. ⁴¹ꞌBá ãzi si dõ mi ũkpõ sĩ, kĩnĩ mî jị ꞌi máyĩlĩ ãlu, lẽ mî jị ĩri caá máyĩlĩ5:41 Máyĩlĩ: ꞌBá ri ícó ẹ̃cị̃ tu ca máyĩlĩ na sâ ãlu agá. ị̃rị̃. ⁴²ꞌBá ãzi zị dõ ngá mí tị gé, lẽ mî sẽ ĩri ní ngá ĩri ní zịị́ rĩ, ꞌbá ãzi lẽ dõ ngá ẹ́ꞌyị́ mí vúgá, lẽ mî uga ĩri ní ngá rĩ ku.

Lẽ mî lẽ ariꞌba mívé rĩ pi lẽlẽ

(Lúkã 6:27-28, 32-36)

⁴³“Ĩmi yịkí ándúrú rá kínĩ, ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mí gãrã gá rĩ lẽlẽ,5:43 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18 ãzini lẽ mî ndre mívé ariꞌba rĩ pi ũnjí.’ ⁴⁴ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi lẽkí ariꞌba ĩmivé rĩ pi lẽlẽ, ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi, lẽ ĩmi zịkí kộpi ní Múngú ri. ⁴⁵Ĩmi ꞌokí dõ tã rĩ ꞌdíni, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ ádarú ĩmi anji ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ꞌbụ̃ gé rĩ vé ni. Múngú ri ụ̃tụ́ sẽ ka ꞌbá múké rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ũnjí rĩ pi ní ĩndĩ, ãzini ĩri yị̃ị́gọ́ sẽ ꞌdị ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ní, ãzini ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ní ĩndĩ. ⁴⁶ꞌÍ ri dõ ꞌyéŋá ꞌbá mi lẽꞌbá rĩ pi lẽé áyu, mi nyo ícó tã múké ị́sụ́ ãní rá? ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi5:46 ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi: ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, kộpi Yãhụ́dị̃ riꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ. Kộpi ri mũfẽngã rĩ uꞌdụ ãmbúgú ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó kộpi ã uꞌdụkí rĩ ndẽ. lẽkí kpá ꞌbá ĩ lẽꞌbá rĩ pi lẽlẽ ĩndĩ. ⁴⁷Mi dõ ꞌyéŋá ri mõdó sẽ mí ẹ́drị́pị́ị ní, tã múké mí ní ị́sụ́ ꞌa ní gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? Pãgánõ rĩ pi ꞌokí nyo tã sụ̃ụ́ ꞌdĩri tị́nị ku? ⁴⁸Sâ céré sĩ, lẽ ĩmi ꞌokí tã pịrị, sụ̃ sâ céré sĩ ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ní tã ꞌoó pịrị rĩ tị́nị.”

Yẹ́sụ̃ kĩnĩ ã sẽkí ngá ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní

¹“Lẽ ĩmi ndrekí múké, ĩmi dõ ri tã múké ꞌo, tã ĩmi ní ꞌoó rĩ, lẽ ĩmi rikí ꞌoó ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé andrekelemgbe kộpi ã ndrekí rí ꞌyozú kínĩ, ĩmi ri tã múké ꞌo ꞌdíni ku. Ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni, ĩmi ícókí ngá ĩmi Ẹ́tẹ́pị ní úmvúlésĩ lẽé sẽé ĩmi ní ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ị́sụ́ ku.

²“Mi dõ ri ngá sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, lẽ mî ri tã ni áyú mụzú ꞌbá rĩ pi ní sụ̃ ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị riꞌbá ngá ĩ ní sẽé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní rĩ ã tã áyúꞌbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãzini lẹ́tị drị̃gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ẽ íngúkí rí ĩ ãní rĩ pi tị́nị ku. Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ngá ꞌyéŋá kộpi ní ị́sụ́ rĩ, ĩri tã ꞌbá rĩ pi ní kộpi íngúzú ꞌdãri. ³ꞌBo mi dõ ri ngá sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, lẽ ꞌbá ãzi ã nị̃ ngá mí ní sẽé rĩ vé tã ku. ⁴Lẽ mî sẽ ngá rĩ kíri, ꞌbá ãzi ã nị̃ tã ni ku. Kúru mí Ẹ́tẹ́pị riípi tã ĩ ní ꞌoó kíri rĩ ndreépi rĩ, ĩri mi ũfẽ rá.

Múngú ri zịngárá

⁵“Ĩmi kádõ rií Múngú ri zịị́, lẽ ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị rĩ pi tị́nị ku, kộpi lẽkí rií pá tuú ụrụ sĩ Múngú ri zịị́ Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãzini lẹ́tị drị̃gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ẽ íngúkí rí ĩ ãní bẽnĩ. Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, Ngá ꞌyéŋá kộpi ní ị́sụ́ rĩ, ĩri tã ꞌbá rĩ pi ní kộpi íngúzú ꞌdãri. ⁶Mi dõ ri Múngú ri zị, lẽ mî fi jó agá, mî ụ̃pị̃ kẹ̃ẹ́tị rĩ cí, ꞌí zị mí Ẹ́tẹ́pị ĩ ní rụ́ꞌbá ni ndreé ku rĩ, kúru mí Ẹ́tẹ́pị riípi tã ĩ ní ꞌoó kíri rĩ vé tã nị̃ị́pi céré rĩ, ĩri mi ũfẽ rá. ⁷Ĩmi kádõ rií Múngú ri zịị́, lẽ ĩmi rikí átángá ífífí ãkó ni pi ẹndịị́ zịị́ mụzú dị̃ị́ dị̃ị́ sụ̃ ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi tị́nị ku, kộpi ụ̃sụ̃kí Múngú ri ícó ĩvé átángá ĩ ní átá kárákará ꞌdĩꞌbée yị rá. ⁸Lẽ ĩmi adrikí sụ̃ kộpi tị́nị ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩmi lẽé zịị́ rĩ, ĩmi Ẹ́tẹ́pị nị̃ ị́nọ́gọ́sị́ gí.

⁹“Ĩmi lẽkí dõ Múngú ri zịị́, ĩmi zịkí ꞌdíni,

“ ‘ꞌBávé Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ,

rụ́ mívé rĩ ẽ ị̃njị̃kí ị̃njị̃njị̃.

¹⁰Lẽ mãlũngã mívé rĩ ẽ ímụ́ ĩyí,

lẽ ã ngakí tã mî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ

vũ drị̃gé nõgó sụ̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdĩlé rĩ tị́nị.

¹¹ꞌÍ sẽ ꞌbá ní ãnyãngã ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé.

¹²ꞌÍ trũ ꞌbâ ũnjĩkãnyã ꞌbá ní ꞌoó rĩ agásĩ rá,

sụ̃ ꞌbá ní ꞌbá ꞌbâ ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi trũú rĩ tị́nị.

¹³Lẽ mî sẽ tã ũnjí ã ụ̃ꞌbị̃ ꞌbâ ku, lẽ mî pa ꞌbâ ãdróko drị́gé sĩ rá.6:13 Búkũ Mãtáyo vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ pi ụrụkọ agá, sĩkí kpá, “mãlũngã rĩ, ũkpõ rĩ, ãzini íngúngárá rĩ ĩri mívé ni, ã adri mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ rá. Ãmĩnã.”’

¹⁴Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi trũkí dõ ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi rá, ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ kpá ĩmi trũ rá. ¹⁵ꞌBo ĩmi trũkí dõ ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ku, ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ trũ kpá ĩmi ku.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi ínyá aꞌbingárá vé tã sĩ

¹⁶“Ĩmi dõ ri ĩmi aꞌbi ngá nyanya sĩ, lẽ ĩmi rikí adrií ĩzãngã sĩ sụ̃ ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị rĩ pi tị́nị ku, kộpi ri adri ku ĩzãngã ĩzãngã rú, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ꞌyozú kínĩ ĩ ri ãnyãngã aꞌbi. Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ngá ꞌyéŋá kộpi ní ị́sụ́ rĩ, ĩri tã ꞌbá rĩ pi ní kộpi íngúzú ꞌdãri. ¹⁷ꞌBo mi dõ ri mi aꞌbi ngá nyangárá sĩ, lẽ mî inga mî drị̃ꞌbí inganga, mî ũjĩ mî ẹndrẹtị yị̃ị́ sĩ, ¹⁸ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ mi ri mi aꞌbi ngá nyangárá sĩ ꞌdíni ku. ꞌBo ꞌyéŋá mí Ẹ́tẹ́pị riípi tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ vé tã nị̃ị́pi céré rĩ, ĩri mi ũfẽ rá.

Ãꞌbú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ vé tã

(Lúkã 12:33-34)

¹⁹“Lẽ ĩmi rikí ãꞌbú ꞌbãá kuú ĩmi ní vũ drị̃gé nõgó ku, vũ drị̃gé nõgó, ị́jị́rị́kọ́ ri ngá mbembe, ngá ri ụ́drị́drị̃, ụ̃gụ́ꞌbá ri ngá ụ̃gụ̃gụ̃. ²⁰Lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmi ní ngá múké rĩ pi kú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, vũrã ị́jị́rị́kọ́ ní ngá izazú ku, ngá ní ụ́drị́zú ku, ụ̃gụ́ꞌbá ní ngá ụ̃gụ̃zú ku rĩ gé ꞌdãá. ²¹Ãꞌdiãtãsĩyã mi mî ẹ́sị́ ꞌbã ku vũrã mí ní mívé ãꞌbú ꞌbãzú rĩ drị̃gé.

(Lúkã 11:34-36)

²²“Mị ri lámbã rụ́ꞌbá nõri vé ni. Mî mị dõ múké, ĩri sẽ tã mî rụ́ꞌbá gá rĩ pi céré adri múké. ²³Mî mị dõ ũnjí, ĩri sẽ mî rụ́ꞌbá ri céré adri ị́nị́ŋá agá. Mí újá dõ mi rií tã ị́nị́ŋá vé ni ꞌoó, tã mívé rĩ gõ adri ũnjíkãnyãkãnyã.

(Lúkã 16:13)

²⁴“ꞌBá ãlu ícó ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá ị̃rị̃ pi ní ku. Sâ ãzi sĩ, ĩri ãzi rĩ gã sĩ, ĩri ãzi rĩ lẽlẽ, dõku ĩri ẹ̃zị́ nga ãzi rĩ ní, ĩri ãzi rĩ idede. Mi dõ ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ ãmbúgú mũfẽngã drị̃gé ku.

Lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã sĩ ku

(Lúkã 12:22-31)

²⁵“Kúru á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá rụ́ꞌbá nõri vé tã sĩ ku. Ãnyãngã vé tã, ngá mvụụ́mvụ rĩ vé tã, ãzini bõngó sũúsu rĩ vé tã, ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá ãní ku. Ĩmi kádõ ụ̃sụ̃ụ́, ídri vé tã ndẽ nyo ãnyãngã ꞌbá ní rií nyaá rĩ kuyé? Rụ́ꞌbá ꞌbávé rĩ ndẽ nyo bõngó ꞌbá ní rií suú ꞌbâ rụ́ꞌbá gá rĩ kuyé? ²⁶Ĩmi ndrekí drĩ ãríŋá ungaꞌbá ụrụ ꞌdĩꞌbée ká, kộpi ꞌãkí ọ́mvụ́ ku, dõku kộpi ĩkũnãkí ãnyãngã ku, dõku kộpi ꞌbãkí ãnyãngã ĩrá agá ku. Ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ri kộpi ní ãnyãngã sẽ nĩ. Múngú mịlé gá ꞌdãá, ĩmivé tã ndẽ ãríŋá rĩ pi vé rĩ rá, ĩri ngá ĩmi ní lẽé rĩ sẽ ĩmi ní rá. ²⁷Ĩmi dõ ri ĩmi ụ̃sụ̃ drã tã sĩ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi nyo ícó adri ca lókí be ãco rá?

²⁸“Ngá ĩmi ní rizú ĩmi ụ̃sụ̃zú drãzú bõngó ã tã sĩ rĩ ãꞌdi? Ĩmi ndrekí drĩ pẹtị ã fũ ásé agá ꞌdĩꞌbée ká. Kộpi ngakí ẹ̃zị́ ku, dõku kộpi údékí bõngó ku. ²⁹ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbãgú Sõlõmónã ri ọ́tụ́ bõngó ũnyĩ be ni suú, bõngó ĩri ní suú rĩ vé ũnyĩ ndẽ fũ rĩ pi vé rĩ kuyé. ³⁰Múngú ri dõ pẹtị ã fũ zoópi ãndrũ, drụ̃ ĩri ụ́nyụ́ rá rĩ pi ã tã mba rá pírí, Múngú ícó nyo ĩmi ní bõngó sẽé suú ku? Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmivé rĩ mãdãŋá. ³¹Kúru lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá ꞌyozú kínĩ, ‘ꞌBâ ãꞌdi nya?’ dõku ‘ꞌBâ ãꞌdi mvụ?’ dõku ‘ꞌBâ ãꞌdi su yã ꞌdíni ku?’ ³²Pãgánõ rĩ pi ri tã ꞌdĩꞌbée ꞌo nĩ. Ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ nị̃ ngá ĩmi ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré gí. ³³Drị̃drị̃ ni, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ céré rizú mãlũngã Múngú vé rĩ vé ẹ̃zị́ ngazú, lẽ ĩmi ꞌokí tã pịrị, ngá ĩmi ní lẽé rĩ pi, Múngú ri ícó sẽ ĩmi ní rá. ³⁴Lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã drụ̃ vé rĩ sĩ ku, tã drụ̃ vé rĩ, ĩri ꞌi nga drụ̃. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ri ívé ĩzãngã be.

à lịkí ꞌbá ãzi vé tã ũnjí ku

(Lúkã 6:37-38, 41-42)

¹“à lịkí ꞌbá ãzi vé tã ꞌyozú kínĩ ĩri ũnjí ku, Múngú ã lị rí mívé tã ũnjí ku. ²Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi lịkí dõ ꞌbá ụrụkọꞌbée vé tã ꞌyozú kínĩ kộpi ũnjí, Múngú ri kpá ĩmivé tã lị ũnjí, sụ̃ ĩmi ní kộpivé tã lịị́ ꞌyoó kínĩ kộpi ũnjí rĩ tị́nị. Tã ĩmi ní ꞌoó ꞌbá ụrụkọꞌbée ní rĩ, Múngú ri kpá ꞌo ĩmi ní sụ̃ ĩmi ní ꞌoó kộpi ní rĩ tị́nị.

³“Mi ngá mãdãŋá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé rĩ ndre rá pírí, ꞌbo ngá ꞌdeépi mí mị gé usegúgú ꞌdĩri, ꞌí ndre ku ãsĩ? ⁴Mi ícó ꞌyo ꞌí lẽ ngá mãdãŋá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé ꞌdĩri ĩpẽé rá, ꞌbo mí ícó ngá usegúgú ꞌdeépi mí mị gé ꞌdĩri ĩpẽé ku ãsĩ? ⁵Mi ꞌbá mi ꞌbãápi kú tã be pịrị ꞌdĩri, lẽ mî ĩpẽ ngá usegúgú ꞌdeépi mí mị gé ꞌdĩri ũgbále, mî ndre rí ãngũ uletere, mí íbí rí ngá mãdãŋá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé ꞌdĩri ĩpẽé ndõ.

⁶“Ngá múké ĩ ní lẽé sẽé Múngú ní rĩ, ã sẽkí ꞌbá adriꞌbée sụ̃ ũcógú tị́nị rĩ pi ní ku. Mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi,7:6 Mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi: Pálĩ índré sụ̃ írã ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ũnyĩ be ãjẽ be ãmbúgú rĩ tị́nị. Títíríkó ri kộpi údé nĩ ívé kókóꞌbõ agá. ã sẽkí ꞌbá adriꞌbée sụ̃ ĩgá tị́nị rĩ pi ní ku, ĩmi sẽkí dõ ꞌbá sụ̃ ꞌdĩꞌbée tị́nị rĩ pi ní, kộpi utu ị́nị́ pá sĩ, kộpi gõ ĩmi nya drị̃ ni gé kpãá.

ꞌÍ zị, ꞌí ndã, ꞌí ga kẹ̃ẹ́tị rĩ

(Lúkã 11:9-13)

⁷“Ĩmi zịkí, ĩ sẽ ĩmi ní rá, ĩmi ndãkí, ĩmi ị́sụ́ rá, ĩmi gakí kẹ̃ẹ́tị rĩ, ĩ zị̃ ĩmi ní rá. ⁸ꞌBá rĩ zị dõ ngá, ĩ sẽ ĩri ní rá. ꞌBá rĩ ndã dõ ngá, ĩri ị́sụ́ rá. ꞌBá rĩ ga dõ kẹ̃ẹ́tị rĩ, ĩ zị̃ ĩri ní rá.

⁹“Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, mívé mváŋá zị dõ pánga mí tị gé, mi nyo ícó ĩri ní írã sẽ áyu rá? ¹⁰Dõku zị dõ ị̃ꞌbị́, mi ícó ĩri ní ị̃nị̃ sẽ áyu rá? ¹¹Ĩmi ꞌbá adriꞌbée ũnjĩkãnyã be ꞌdĩꞌbée, ĩmi dõ ícó ngá múké sẽ ĩmivé anjiŋá rĩ pi ní fẽfẽ rú rá pírí, kúru ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ícó nyo ngá múké sẽé fẽfẽ rú ꞌbá ngá zịꞌbá ꞌí vúgá rĩ pi ní ku? ¹²Lẽ ĩmi ꞌokí ꞌbá rĩ pi múké, sụ̃ ĩmi ní lẽé ꞌbá rĩ pi ã ꞌokí ĩmi múké rĩ tị́nị. Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ, ãzini tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ vé ífífí adriípi ꞌdĩ.

Kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ

(Lúkã 13:24)

¹³“Lẽ ĩmi fikí kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ agásĩ. Ãꞌdiãtãsĩyã kẹ̃ẹ́tị ẹ̃pị rĩ, ãzini lẹ́tị ẹ̃pị rĩ, ĩri ꞌbá rĩ jị fi drãngárá agá, ꞌbá kárákará pi fi mụzú ꞌa ni gé sĩ nĩ. ¹⁴ꞌBo kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ, ãzini lẹ́tị ure rĩ, ꞌbá rĩ mụ ãní ídríngárá ị́sụ́, ꞌbá kíníkiniŋá ni pi ꞌyéŋá fi ídri rĩ ị́sụ́ nĩ.

Ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ

(Lúkã 6:43-45)

¹⁵“Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ nẹ́bị̃ ũnjó rú ꞌdĩꞌbée sĩ. Kộpi ri ĩ ꞌbã adri sụ̃ kãbĩlõ ĩdríkídri rĩ tị́nị, ꞌbo ẹ́sị́ gélésĩ, kộpi índrékí sụ̃ ãrãkíla ãngũ ũndĩípi kpélékpélé rĩ tị́nị. ¹⁶Mi kộpi nị̃ ámá tã kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ, sụ̃ mí ní pẹtị rĩ pi nị̃ị́ ámá ĩvé ũꞌa sĩ rĩ tị́nị. ꞌBá rĩ pi nyo ícó ũꞌa vị́nyọ̃ vé rĩ, dõku fị́gị̃ vé rĩ ũtĩ pẹtị ũcékúcé be rĩ sị́gé rá? ¹⁷Pẹtị múké rĩ, ũꞌa ni ri adri múké, ꞌbo pẹtị ũnjí rĩ, ũꞌa ni ri adri ũnjí. ¹⁸Pẹtị múké rĩ ícó ꞌaá ũꞌa be ũnjí ku, ãzini pẹtị ũnjí rĩ ícó ꞌaá ũꞌa be múké ku. ¹⁹Pẹtị ꞌaápi múké ku rĩ, ĩ ĩri ga íꞌdé vũgá, ĩ ꞌdụ ꞌbe ãcí agá. ²⁰Ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ũꞌa ĩrivé rĩ sĩ, kúru ĩ ꞌbá ũnjó rú rĩ pi nị̃ ámá tã kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ gã ꞌbá ívé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá ku rĩ pi sĩ

(Lúkã 13:26-27)

²¹“ꞌBá riꞌbá ma zịꞌbá tị sĩ ‘Úpí, Úpí,’ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ụrụkọꞌbée ícókí fií mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ku, ꞌyéŋá ꞌbá riꞌbá tã má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ní lẽé ã ꞌdụkí ngaá rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi ícó fi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá nĩ. ²²Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú ꞌdãri sĩ, ꞌbá kárákará pi ma zị, ‘Úpí, Úpí, ꞌbá ũlũkí nyo ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mî rụ́ sĩ kuyé? Ãzini ꞌbá údrókí nyo índrí ũnjí rĩ pi mî rụ́ sĩ kuyé? Ãzini ꞌbá ꞌokí nyo tã ãyãzú ãyãyã ni ũkpõ mívé rĩ sĩ kuyé?’ ²³Kúru ma ímụ́ ꞌyo kộpi ní, ‘Á nị̃ ĩmi kuyé. Ĩmi ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí ꞌdĩꞌbée, ĩmi dẹ̃kí ĩmi ꞌdĩísĩ rá!’

ꞌBá ị̃rị̃ jó sịꞌbá rĩ pi

(Lúkã 6:47-49)

²⁴“ꞌBá tã mávé rĩ yịị́pi rá, ãzini tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, adri sụ̃ ꞌbá úmĩ be, jó sịị́pi ndụ̃ụ́ ni ãꞌbãápi ũkpó ũkpó írã sĩ rĩ tị́nị. ²⁵Yị̃ị́gọ́ ꞌdị ãmbúgú, yị̃ị́ tị jó rĩ ĩmũlũú, ũlí vị jó rĩ, ꞌbo jó rĩ árí kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã sị jó rĩ ũkpó ũkpó. ²⁶ꞌBá tã má ní ímbá rĩ yịị́pi ku, ãzini tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi ku rĩ, adri sụ̃ ꞌbá azakaza rú, jó sịị́pi cínyáfã agá rĩ tị́nị. ²⁷Yị̃ị́gọ́ ꞌdị ãmbúgú, yị̃ị́ tị̃ jó rĩ ĩmũlũú, ũlí vị jó rĩ, jó rĩ árí rụ̃yụ̃ vũgá.”

²⁸Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́ gí, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãyãkí ãyãyã tã ĩri ní ímbá ꞌdĩri sĩ, ²⁹ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ímbá tã rĩ ũkpõ be, ímbá tã rĩ sụ̃ ꞌbá Mósẽ vé tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ní ímbá rĩ tị́nị kuyé.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ũfú ní nyaá rĩ

(Mãrákõ 1:40-45; Lúkã 5:12-16)

¹Yẹ́sụ̃ kã ísị́ írã drị̃gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, ꞌbá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú vụ́drị̃ ni gé sĩ. ²Ágó ãzi ũfú8:2 Ũfú: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ, ĩri ãzãvũ rú, ãꞌyĩkí ĩri adrií ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé ku. Drã ũfú vé rĩ dẹ dõ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí, lẽ ã mụ ꞌi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, átálágú rĩ ĩri ndre, ĩri ꞌyo drã rĩ dẹ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 14:1-32. ní nyaá ni ímụ́ kũmũcí ũtị̃ị́ Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, mí ãꞌyĩ dõ rá, mí ídrí ma.”

³Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ suzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá úlózú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ãꞌyĩ rá, lẽ mî rụ́ꞌbá ã adri ule.” Koro ũfú rĩ ní dẹzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ. ⁴Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ mî lũ tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku. ꞌÍ mụ mi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌí ꞌyo ĩri ní mî rụ́ꞌbá ícá múké gí. Kúru ꞌí jị fẽfẽ sẽé átálágú8:4 Átálágú: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá. rĩ ní, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ8:4 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24. ní sẽé rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ mî rụ́ꞌbá ícá múké gí.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ũgalaku rĩ vé ãtíꞌbá

(Lúkã 7:1-10; Yũwánĩ 4:43-54)

⁵Yẹ́sụ̃ kã fií Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãá, ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ8:5 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni. ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ. ⁶Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, mávé ãtíꞌbá la kú gbọ́lọ́ drị̃gé, ícó ẹ̃cị̃ tuú ꞌbã ku, ĩri ri ĩzãngã nya ambamba.”

⁷Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ma mụ ĩri ídrí rá.”

⁸Ũgalaku rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, má ícó mi ãꞌyĩí mụụ́ mávé ãngá ꞌdãá ku. Mí átá átángá rĩ nõgó, mávé ãtíꞌbá rĩ ícó ídrí rá. ⁹Ũgalaku ambugu ni pi anigé má drị̃lé gá, ma ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi drị̃gé, kộpi tã yị má tị gé. Ma ícó ꞌyo ãlu ni ní, ‘ꞌÍ mụ,’ ĩri ícó mụ rá. Ma ícó ꞌyo ãzini ní, ‘Mí ímụ́,’ ĩri ímụ́ rá, Ma ícó ꞌyo mávé ãtíꞌbá ní, ‘ꞌÍ ꞌdụ tã ꞌdĩri ngaá,’ ĩri tã rĩ ꞌdụ nga rá.”

¹⁰Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, sẽ ĩri ní ãyãngárá, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, Ĩsẽrélẽ rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi má ní ị́sụ́ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ágó nõri vé rĩ tị́nị ꞌdãáyo. ¹¹Á ꞌyo mí ní ꞌdíni, ꞌbá kárákará pi íbí íngá ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩ, ãzini ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálésĩ, kộpi ímụ́ ĩ úmú ụ̃mụ̃ nya Ãbũrámã pi be, Ĩsákã pi be Yõkóbũ pi be, mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá. ¹²ꞌBo Yãhụ́dị̃ Múngú rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi dro fũ mãlũngã Múngú vé rĩ agásĩ ãmvé, kộpi mụ adri vũrã bĩípi nịị́pi cịcị rĩ agá, kộpi ímụ́ ngo, ãzini sị́kányá ci ãcí rĩ vé fingárá ĩ rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ.”

¹³Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mvi gõó ꞌbẹ̃tị́, sụ̃ mí ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ ꞌyozú kínĩ, ãtíꞌbá mívé rĩ ídrí rá rĩ tị́nị, ãtíꞌbá rĩ ídrí gí.” Ãngáráwá rĩ pi vé ãmbúgú rĩ ca mụụ́ ị́sụ́ ívé ãtíꞌbá rĩ ídrí gí, ídrí sâ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdãri gé.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará

(Mãrákõ 1:29-34; Lúkã 4:38-41)

¹⁴Yẹ́sụ̃ kã fií Pétẽró vé jó agá ꞌdãá, ị́sụ́ Pétẽró ị̃drẹ́pị la kú gbọ́lọ́ drị̃gé, rụ́ꞌbá ni ko gbírílí. ¹⁵Yẹ́sụ̃ ní ũkú rĩ ẽ drị́ rụzú, drã rĩ ní dẹzú ũkú rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ. Kúru ĩri ní íngázú ụrụ, ĩri ní ínyá áꞌdízú sẽzú Yẹ́sụ̃ ní.

¹⁶Ũndréŋá ꞌdãri sĩ, íjị́kí ꞌbá kárákará índrí ũnjí be ni pi ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, Yẹ́sụ̃ kã átá, índrí ũnjí rĩ pi fũkí ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé sĩ rá. Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be rĩ pi ãrẽvú céré. ¹⁷Tã ọ́tụ́ Múngú ní ẹzịị́, nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ꞌyoó rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ,

“Sẽ ꞌbávé drã dẹ ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí,

ãzini ꞌdụ drã dẹꞌbá ku rĩ pi ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí.”8:17 Ĩsáyã 53:4

Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩngárá tã ni mbamba

(Lúkã 9:57-62)

¹⁸Yẹ́sụ̃ kã ndreé ꞌbá kárákará trakí ꞌî gãrã kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, lẽ ꞌbâ zokí yị̃ị́ bãlãlã rĩ mụzú álé ꞌdãá. ¹⁹Kúru ꞌbá riípi tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbápi rĩ ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ímbápi, ma ꞌde mụzú mí vúgá sĩ ĩndĩ vũrã mí ní lẽzú mụzú rĩ gé ꞌdãá.”

²⁰Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ũfá pi ꞌbụ́ be rizú lazú ãní, ãríŋá ungaꞌbá ụrụ sĩ rĩ pi ĩvé jó be, ꞌbo ma ꞌBá Mvá ꞌi,8:20 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14. vũrã má ní mâ drị̃ suzú adrizú ni ꞌdãáyo.”

²¹ꞌBá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Úpí, mâ mụ drĩ má ẹ́tẹ́pị ri sị̃ị́ ũgbále ká.”

²²ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí, ꞌí ku ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ã sị̃kí ĩvé ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi.”8:22 ꞌÍ ku ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ã mụkí ĩvé ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi sị̃ngárá gá: Yẹ́sụ̃ ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni ãꞌdiãtãsĩyã ĩri múké ꞌbá rĩ ní Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩzú ãndrũ ndẽ ĩri ní tẽzú cĩmgbá ẹ́tẹ́pị ní drãzú ũgbále.

Yẹ́sụ̃ uga ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ

(Mãrákõ 4:35-41; Lúkã 8:22-25)

²³Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní tụzú kũlúmgba agá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be. ²⁴Koro ũlí ní íngázú vịzú ũkpõ be, sẽ yị̃ị́ rĩ úvá ngũyá ngũyá, lẽ tị̃ị́ kũlúmgba rĩ agá. ꞌBo ị́sụ́ ãkũdẽ Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́ ko. ²⁵Ĩrivé ꞌbá ĩri ãpámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri aruzú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Úpí, ꞌbâ ri tĩ yị̃ị́ ã ndụ́gé, ꞌí pa ꞌbâ fô!”

²⁶Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní adrizú ụ̃rị̃ sĩ rĩ ãꞌdi? Ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá mãdãŋá.” Kúru ĩri ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní átázú ũkpõ be kĩnĩ, ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdĩri, ãzini yị̃ị́ riípi úvápi ngũyá ngũyá ꞌdĩri ã tu pá, ũlí vịị́pi rĩ, ãzini yị̃ị́ riípi úvápi ngũyá ngũyá rĩ gõ pá tuú rá!

²⁷Ãgõ kũlúmgba agá rĩ pi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi ní zịzú kínĩ, “Ágó ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdĩri ugaápi, ãzini yị̃ị́ riípi úvápi ngũyá ngũyá ꞌdĩri ugaápi pá tuúpi ꞌdĩri ꞌbá íngóni ni?”

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá ị̃rị̃ índrí ũnjí be ni pi

(Mãrákõ 5:1-20; Lúkã 8:26-39)

²⁸Yẹ́sụ̃ kã yịị́ bãlãlã rĩ zoó caá ãngũ Gẽrásã vé rĩ gé ꞌdãá, ãgõ ị̃rị̃ índrí ũnjí be ni pi ri adri ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Kộpi ọ̃jọ́gọ́ ọ̃jọ́gọ́, ꞌbá ãzi ícó ẹlịị́ lẹ́tị ꞌdãri gé sĩ ku. ²⁹Ãgõ ꞌdĩꞌbée ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Yẹ́sụ̃ Mvá Múngú vé rĩ, ngá mí ní lẽé ꞌbá vúgá rĩ ãꞌdi? Mí ímụ́ ꞌbá ní ĩzãngã sẽé ị́sụ́zú sâ ni ícó drĩ kuyé?”

³⁰Vũrã ꞌdãri ĩ ri ĩgá úcé ãní, ãsámvú ni vụ̃ kộpi be kuyé. ³¹Índrí ũnjí rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, “ꞌÍ lẽ dõ ꞌbâ droó fũú ãmvé, ꞌí pẽ ꞌbâ mụụ́ úfí ĩgá rĩ pi agá.”

³²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí!” Índrí ũnjí rĩ pi ní fũzú ãgõ ꞌdĩꞌbée rụ́ꞌbá gá sĩ, mụzú úfízú ĩgá rĩ pi agá, ĩgá rĩ pi ní njuzú mụzú ọ́ngụ́ sĩ ãngũ úlúpi úlúlũ rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní uꞌdezú ũdrãzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá. ³³ꞌBá riꞌbá ĩgá rĩ pi úcéꞌbá rĩ pi ní njuzú mụzú kụ̃rụ́ agá ꞌdãá, kộpi ní mụzú tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ũlũzú, ãzini kộpi ní tã ꞌi ngaápi ãgõ ị̃rị̃ índrí ũnjí be ꞌdĩꞌbée rụ́ꞌbá gá rĩ pi ũlũzú. ³⁴ꞌBá kụ̃rụ́ agá rĩ pi céré ngakí ĩfũú ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Kộpi kâ Yẹ́sụ̃ ri ndreé, kộpi mãkí Yẹ́sụ̃ ri kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã fũ ĩvé ãngũ agásĩ ꞌdĩísĩ rá.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni

(Mãrákõ 2:1-12; Lúkã 5:17-26)

¹Yẹ́sụ̃ ní tụzú kũlúmgba agá, gõ yị̃ị́ bãlãlã rĩ zoó mụzú álé kụ̃rụ́ ĩri ní rizú adrizú rĩ agá ꞌdãá. ²Ãgõ ụrụkọꞌbée ní ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni íꞌdụ́zú pọ́rọ̃sị̃ sĩ íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Yẹ́sụ̃ kã kộpivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá nị̃ị́ ámá, ĩri ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, mí adri ĩzãngã sĩ ku! Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”

³ꞌBá Mósẽ vé tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní rizú átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ị̃njị̃ Múngú ri ku! Ágó rĩ ụ̃sụ̃ ꞌi Múngú ꞌi?”

⁴Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú tã ũnjí ụ̃sụ̃zú ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdíni rĩ ãꞌdi? ⁵Mâ ꞌyo rí tã rĩ íngóni? Mâ ꞌyo rí, ‘Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí ꞌdíni,’ dõku mâ ꞌyo, ‘ꞌÍ nga ụrụ ẹ̃cị̃ tuú’? ⁶ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ũkpõ be ũnjĩkãnyã trũzú vũ drị̃gé nõgó” Ĩri ní kúru ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí mvi ꞌbẹ̃tị́.” ⁷Ágó rĩ ní kúru ngazú ụrụ, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbẹ̃tị́. ⁸ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, sẽ kộpi ní ụ̃rị̃, kộpi ngakí rií Múngú ũkpõ sẽépi ꞌbá rĩ pi ní ꞌdĩri íngú.

Yẹ́sụ̃ zị Mãtáyo ri

(Mãrákõ 2:13-17; Lúkã 5:27-32)

⁹Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụzú lẹ́tị gé sĩ, ĩri ní Mãtáyo ri ndrezú, úrí kuú jó ĩ ní rizú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ agá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni,” Mãtáyo ní koro ngazú ụrụ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

¹⁰Yẹ́sụ̃ pi kâ rií ínyá ũndréŋá vé rĩ nyaá Mãtáyo vé ãngá ꞌdãá, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be, ímụ́kí úrí ínyá nyaá Yẹ́sụ̃ pi be trụ́, ãzini ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be trụ́. ¹¹Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé ꞌdíni, kộpi ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kínĩ, “Ĩmivé ꞌbá riípi ãngũ ímbápi rĩ ri ínyá nya ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ ãꞌdiãtãsĩ?”

¹²Yẹ́sụ̃ kã ta kộpivé ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá drã ãkó rĩ ndã ꞌbá ũjó sẽépi ni ku, ꞌbá drã be rĩ, ĩri ꞌbá ũjó sẽépi ni ndã nĩ ¹³ꞌBo ĩmi mụkí tã ĩ ní sĩí ꞌdĩri ã fífí ụ̃nị̃ị́, ‘Á lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri, adri ꞌyozú kínĩ á lẽ ĩmi zãkí má ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ yã ꞌdíni kuyé.’9:13 Õséyã 6:6 Má ímụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi zịị́ kuyé, má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi zịị́.”

ꞌBá rĩ pi zịkí Yẹ́sụ̃ ri ngá nyanya aꞌbingárá ã tã sĩ

(Mãrákõ 2:18-22; Lúkã 5:33-39)

¹⁴Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌbá Yũwánĩ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBâ Fãrụ́sị̃ rĩ pi be ri ꞌbâ aꞌbi ngá nyanya sĩ rá pírí, mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi aꞌbikí ĩ ngá nyangárá sĩ ku ãsĩ?”

¹⁵Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Kẹ̃rẹ́gú ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé rĩ dõ drĩ ụ̃mụ́ ímụ́ꞌbá ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ jengárá gá rĩ pi ãsámvú gé anigé, ụ̃mụ́ rĩ pi nyo ícó adri ĩzãngã sĩ rá? Sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kádõ ímụ́ ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú ꞌdụụ́ kộpi ãsámvú gé sĩ, kúru kộpi ímụ́ ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ.

¹⁶“Bõngó dẽépi gí rĩ, ícókí bõngó úꞌdí ĩsĩí vũrã ãsĩípi gí rĩ ící ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã bõngó ꞌi nyaápi kú ị́rị́kọ́ rú gí rĩ, ícíkí dõ úlẽ ni ọ̃zụ̃ụ́ bõngó úꞌdí ni sĩ, ĩri gõ ãsĩ mụzú drị̃gélé, úlẽ ni gõ adri ãmbúgú. ¹⁷ꞌBá ãzi ícó vị́nyọ̃ ĩ ní zoó úꞌdí rú rĩ tõó lãꞌbú9:17 Lãꞌbú: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé mẽrẽ gá, kộpi ri lãꞌbú ící jũrú rú vị́nyọ̃ tõzú. Tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá ꞌdĩri ĩri vị́nyọ̃ úꞌdí rĩ vé tã iꞌda, ãzini jũrú ụ̃kụ rĩ, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ iꞌda. ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá ku. ꞌBá rĩ tõ dõ vị́nyọ̃ rĩ lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá, jũrú rĩ ãfĩ rá, ĩri sẽ vị́nyọ̃ rĩ dã vũgá. Lẽ ã tõkí vị́nyọ̃ rĩ jũrú úꞌdí ni agá, ĩri sẽ lãꞌbú rĩ ícó ãfĩí ku, vị́nyọ̃ rĩ ícó dãá vũgá ku.”

Yẹ́sụ̃ ri ũkpõ be ꞌbá ídrízú

(Mãrákõ 5:21-43; Lúkã 8:40-56)

¹⁸Yẹ́sụ̃ kã rií átá, drị̃koma ãzi ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé kĩnĩ, “Mávé mvá ũkúŋá drã sâ ꞌdĩri sĩ gí. Mí ímụ́ drị́ ꞌbãá drị̃ ni gé, ẽ ídrí rí gõó ũzi.” ¹⁹Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú vụ́drị̃ ni gé sĩ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be.

²⁰Sâ ꞌdãri gé, ũkú ãzi ãrí ri ẹ́cị́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ caá ílí mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ũkú rĩ ímụ́ Yẹ́sụ̃ ã úgóró gálésĩ, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ ẽ tị úlózú. ²¹Ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, “Má úló dõ Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoóko rĩ ẽ tị, ma ícó ídrí rá.”

²²Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ĩri ndrezú, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá ũkúŋá ꞌdĩri, mí adri ĩzãngã sĩ ku, mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sẽ mí ídrí gí.” Sâŋá ꞌdãri gé, ãrí rĩ vé ẹ́cị́ngárá gõ pá tuú rá.

²³Yẹ́sụ̃ kã fií drị̃koma rĩ vé jó agá ꞌdãá, kã yịị́ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ri ẹ́rị́ co ãvũ rĩ ngozú, ²⁴ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi fũkí ãmvé, mvá ũkúŋá rĩ drã kuyé, ĩri ri ụ́ꞌdụ́ ko.” ꞌBo kộpi rikí gụụ́gụ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri sĩ. ²⁵Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá kárákará rĩ pi pẽé fũú mụzú ãmvé ꞌdãá gí, ĩri ní fizú mụzú jó agá ꞌdãá, ĩri ní mvá ũkúŋá rĩ ẽ drị́ rụzú, mvá ũkúŋá rĩ ní íngázú ụrụ. ²⁶Tã ꞌdĩri ayi mụzú kụ̃rụ́ ꞌdãri agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá ị̃rị̃ mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi

²⁷Yẹ́sụ̃ kã ngaá mụzú, ꞌbá ị̃rị̃ mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ,9:27 Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ: Múngú ẹzị kĩnĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩfũ úyú ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16:1-13; Sãwụ́mã 132:11-12. ꞌí ndre ĩzãngã ꞌbávé rĩ fô!”

²⁸Yẹ́sụ̃ kã fií mụzú jó agá ꞌdãá, ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi ní fizú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌyozú kínĩ ma ícó ĩmî mị zị̃ rá ꞌdíni rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Úpí, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí rá, mi ꞌbâ mị zị̃ rá.”

²⁹Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi ẽ mị úlózú ãlu ãlu céré, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ma ĩmi ídrí rá.” ³⁰Koro kộpi ẽ mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ũlũkí tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku.” ³¹Kộpi ní ꞌdezú mụzú, ꞌbo kộpi gõkí tã rĩ ũlũú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó átápi ku ni

³²Yẹ́sụ̃ pi kâ rií ꞌdeé mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, ꞌbá ụrụkọ ní ágó ãzi índrí ũnjí be átápi ku ni íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. ³³Yẹ́sụ̃ ní índrí ũnjí rĩ drozú fũzú ágó rĩ drị̃gé sĩ, ágó ándúrú átápi ku rĩ ní íꞌdózú átázú. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Tã ãzi nga drĩ ꞌi ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị kuyé!”

³⁴ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũkpõ ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi vé rĩ sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá rĩ pi ní

³⁵Yẹ́sụ̃ ní ẹ́cị́zú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ, ãzini gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã vé rĩ ã tã ũlũú, ri ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi ídrí mụzú. ³⁶Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ndreé, sẽ ĩri ní ĩzãngã, ãꞌdiãtãsĩyã ĩzãngã kộpivé rĩ aga rá, ꞌbá ãzi kộpi ẽ ĩzã koópi ni ꞌdãáyo, kộpi índrékí sụ̃ kãbĩlõ ꞌbá úcépi ni ní adrií ꞌdãáyo rĩ tị́nị. ³⁷Ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ãnyãngã rĩ ka ambamba, ꞌbo ꞌbá ãnyãngã rĩ ĩkũnãꞌbá rĩ pi gãrú.”9:37 ꞌBá ãnyãngã rĩ ĩkũnãꞌbá rĩ pi gãrú: Tã ꞌdĩri vé ífífí ꞌdíni, ꞌbá lẽꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rĩ pi kárákará, ꞌbo ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũꞌbá rĩ pi gãrú.³⁸Lẽ ĩmi zịkí Úpí ọ́mvụ́ ꞌdị́pa rĩ, ã pẽ rí ꞌbá rĩ pi mụụ́ ívé ọ́mvụ́ agá ꞌdãá ãnyãngã rĩ ĩkũnãá.

Yẹ́sụ̃ pẽ ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi

(Mãrákõ 3:13-19; Lúkã 6:12-16)

¹Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi zịzú, sẽ kộpi ní ũkpõ índrí ũnjí rĩ pi údrózú, ãzini ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi ídrízú.

²Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi10:2 ꞌBá áyúãyũ rĩ pi: ꞌBá áyúãyũ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, ri kộpi pẽé mụụ́ ꞌbá rĩ pi ímbá, índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌoó. vé rụ́ pi ꞌdĩ, ꞌbá drị̃drị̃ rĩ, Sị̃mọ́nã ꞌi, ĩrivé rụ́ ãzi Pétẽró ꞌi, ãzi rĩ Pétẽró ẹ́drị́pị Ãndẽréyã ꞌi, Yõkóbũ Zẽbẽdáyõ mvọ́pị ꞌi, Yõkóbũ ẹ́drị́pị Yũwánĩ ꞌi, ³Pĩlípũ ꞌi, Bãtĩlĩmáyõ ꞌi, Tómã ꞌi, Mãtáyo ꞌi, Mãtáyo ri ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni, Yõkóbũ Ãlãfáyõ mvọ́pị ꞌi, Tãdáyõ ꞌi, ⁴Sị̃mọ́nã ẹ́sị́ ꞌbãápi ꞌbá ívé rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã rĩ ꞌi, ãzini Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã gõópi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ímbá ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi

(Mãrákõ 6:7-13; Lúkã 9:1-6)

⁵Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée pẽzú mụzú, ĩri ní ẹzịzú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi mụkí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá ku, dõku lẽ ĩmi fikí kụ̃rụ́ ꞌbá Sãmãríyã vé rĩ pi ní adrizú rĩ agá ꞌdãá ku. ⁶Ĩmi mụkí Ĩsẽrélẽ adriꞌbá sụ̃ kãbĩlõ ãvĩꞌbá gí rĩ pi tị́nị rĩ pi vúgá. ⁷Ĩmi cakí dõ gí, ĩmi ũlũkí kộpi ní kínĩ, ‘Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.’ ⁸Ĩmi ídríkí ꞌbá drã be rĩ pi, ĩmi ingakí ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõó ídri rú, ĩmi ídríkí ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ pi, ĩmi údrókí índrí ũnjí rĩ pi. Á sẽ ĩmi ní ũkpõ ꞌdĩri kána, ꞌbo lẽ ĩmi kokí kpá ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kána. ⁹Ã ꞌdụkí mũfẽngã jịị́ mụzú ĩndĩ ku. ¹⁰Ĩmi kádõ mụụ́ ẹ̃cị̃ rĩ gé ꞌdãá, ã ꞌdụkí jũrú mụzú ĩndĩ ku, dõku ã ꞌdụkí bõngó ãzi ãndõ rú mụzú ĩndĩ ku, dõku ã ꞌdụkí ngá pá gá ni pi mụzú ĩndĩ ku, dõku ã ꞌdụkí túré mụzú ĩndĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi, lẽ ã sẽkí kộpi ní ngá nyanya.

¹¹“Kụ̃rụ́ ĩmi ní caá ꞌa ni gé rĩ, ãzini gụ́rụ́ ĩmi ní caá ꞌa ni gé rĩ, lẽ ĩmi ndãkí ꞌbá múké ni ị́sụ́ vũrã ꞌdãri agá, ĩmi adrikí ĩrivé ãngá ꞌdãá, cĩmgbá ĩmi ní ngazú mụzú rĩ gé. ¹²Ĩmi fikí dõ caá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri agá, ĩmi sẽkí mõdó ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi ní. ¹³ꞌBá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí dõ ĩmi rá, ĩmi sẽkí kộpi ní tãkíri, dõ ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi gãkí ĩmi ẹ́ꞌyị́gá sĩ, ã sẽkí kộpi ní tãkíri ku. ¹⁴ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ĩmi kuyé, dõku gã dõ ĩmivé tã yịgá sĩ, ĩmi kádõ ĩfũú ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri agásĩ, dõku kụ̃rụ́ ꞌdãri agásĩ, lẽ ĩmi wekí nyọ̃ọ́kụ́ ĩmi pá ágélé gá rĩ kú ꞌdĩgé.10:14 Lẽ ĩmi wekí nyọ̃ọ́kụ́ ĩmi pá ágélé gá rĩ kú ꞌdĩgé: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri nyọ̃ọ́kụ́ we ĩ pá gá sĩ ꞌbá ĩ ẹ́ꞌyị́ꞌbá kuyé rĩ pi ní, lũzú kínĩ kộpi ã ve ꞌbá ĩ ẹ́ꞌyị́ꞌbá kuyé ꞌdĩꞌbée ní gí, ĩri kpá lũ ꞌyozú kínĩ Múngú ri tã lị ꞌbá ĩ ẹ́ꞌyị́ꞌbá kuyé rĩ pi drị̃gé.¹⁵Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú rĩ gé, kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ, ãzini Gõmórã vé rĩ,10:15 Sõdómõ ãzini Gõmórã: Múngú iza kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée ũnjĩkãnyã ꞌbá kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée agá rĩ pi ní ꞌoó rĩ sĩ lókí Ãbũrámã vé rĩ gé. ꞌÍ lã ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 18:20-19:28. ĩ tã lị kộpi drị̃gé mãdã, ꞌbo ĩ ímụ́ tã lị kụ̃rụ́ ꞌdãri drị̃gé aga rá.

Ĩzãngã ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ

(Mãrákõ 13:9-13; Lúkã 21:12-17)

¹⁶“Ma ĩmi pẽ mụzú sụ̃ ĩ ní kãbĩlõ pẽé ãrãkíla rĩ pi ãsámvú gé rĩ tị́nị, kúru lẽ ĩmi adrikí úmĩ be sụ̃ ị̃nị̃ vé rĩ tị́nị, ãzini ĩmi adrikí tã be pịrị sụ̃ ãmámũ tị́nị. ¹⁷ꞌBo ĩmi ndrekí múké! ꞌBá rĩ pi ímụ́ ĩmi urụ jị tõ ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé rá, kộpi ĩmi ũgbã ĩvé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá ꞌdãá rá. ¹⁸Ĩmi ní rií mâ pámvú ũbĩí rĩ sĩ, ĩ ímụ́ ĩmi jị tõ gávãnã ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbãgú rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩri sẽ ĩmi ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũ ãní kộpi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. ¹⁹ꞌBo kộpi rụkí dõ ĩmi gí, lẽ ĩmi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ ĩmi átá íngóni yã ꞌdíni ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩmi ní lẽé átá sâ ꞌdãri gé rĩ, Índrí Uletere rĩ ũlũ ĩmi ní nĩ. ²⁰Ĩmi átákí tã rĩ nĩ ku, tã ĩmi ní lẽé átá rĩ, Índrí ĩmi Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ átá ĩmi ní nĩ.

²¹“Ẹ́drị́pị ri ímụ́ ẹ́drị́pị ã ũli ꞌbe, ĩri ẹ́drị́pị ri sẽ ꞌdị drã rá. Ẹ́tẹ́pị ri ímụ́ ívé anjiŋá rĩ pi ã ũli ꞌbe, ĩri kộpi sẽ úꞌdị́ ũdrã rá, anjiŋá rĩ pi ímụ́ ufu ku ariꞌba rú, kộpi ꞌbá ĩ tịꞌbá rĩ pi sẽ úꞌdị́ ũdrã rá. ²²ꞌBá rĩ pi céré ímụ́ ĩmi gã sĩ mâ tã sĩ, ꞌbo ꞌbá pá tuúpi tị́tị́ ívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá cĩmgbá ụ̃dụ̃ gé rĩ, Múngú ri ímụ́ ĩri pa rá. ²³ꞌBá rĩ pi ꞌokí dõ ĩmi ũnjí kụ̃rụ́ ãzi agá, ĩmi ápákí mụzú kụ̃rụ́ ãzi agá. Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ní drĩ ícázú kuyé rĩ gé, ĩmi ícókí ẹ́cị́ kụ̃rụ́ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi agásĩ céré ku.

²⁴“ꞌBá ĩ ní rií ímbá rĩ ícó ꞌbá ꞌi ímbápi rĩ ndẽé tã sĩ ku, ãtíꞌbá ícó adrií ꞌbá ꞌí ní rií ẹ̃zị́ ngaá vú ni gé rĩ drị̃gé ãmbúgú rú ku. ²⁵Lẽ ꞌbá ĩ ní rií ímbá rĩ ã adri sụ̃ ꞌbá riípi ꞌi ímbápi rĩ tị́nị, lẽ ãtíꞌbá rĩ ã adri sụ̃ ívé ãmbúgú tị́nị. Ma adriípi jó ꞌdị́pa nõri, ꞌbá rĩ pi dõ ri ma zị Bẽlẽzẽbúlã,10:25 Bẽlẽzẽbúlã: Bẽlẽzẽbúlã vé rụ́ ãzi rĩ Sãtánã ꞌi, ĩri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé. ĩmi ꞌbá adriꞌbée mávé jó ãsámvú gé nõꞌbée, kộpi ímụ́ rụ́ ũnjí ꞌda ĩmî rụ́ꞌbá gá rá!

Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku

(Lúkã 12:2-7)

²⁶“ꞌBo lẽ ĩmi adrikí ꞌbá ꞌdĩꞌbée sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku. Ngá ãzi ícópi ꞌi zụ̃ụ́pi, ꞌi iꞌdaápi ãmvé ku ni ꞌdãáyo, dõku ngá ãzi ꞌi zụ̃ụ́pi ĩ ní ícó nị̃ị́ ku ni ꞌdãáyo. ²⁷Tã má ní ũlũú ĩmi ní kíri nõri, lẽ ĩmi jịkí mụụ́ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. Átángá má ní átá ĩmi ní ũyõkõyõ sĩ nõri, ĩmi mụkí áyú ꞌbá rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá. ²⁸Lẽ ĩmi rukí ꞌbá riꞌbá ãngũ úꞌdị́ꞌbá rĩ pi ku, kộpi ícókí índrí rĩ ꞌdịị́ drãá ku. Lẽ ĩmi rukí ꞌyéŋá Múngú índrí rĩ sẽépi fiípi ãcí agá, ãzini rụ́ꞌbá rĩ sẽépi fiípi ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá rĩ áyu. ²⁹Ãríŋá mãdã mãdã ị̃rị̃ ĩ ꞌyéŋá ụzị mũfẽngã ã fí ãlu. ꞌBo ãlu ni ícó drãá ku, ĩmi Ẹ́tẹ́pị ãꞌyĩ dõ tã ni nĩ ká, ĩri íbí drã ndõ. ³⁰Múngú lã drị̃ꞌbí ĩmi drị̃gé rĩ pi céré gí. ³¹Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩmivé tã ndẽ ãríŋá kárákará rĩ pi vé rĩ rá.

ꞌBá Kúrísítõ ri ãꞌyĩípi dõku gãápi ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé rĩ

(Lúkã 12:8-9)

³²“ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ma rá ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌyo dõ ꞌí ãꞌyĩ ma gí, ma kpá ĩri ãꞌyĩ má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ ẹndrẹtị gé rá. ³³ꞌBá rĩ gã dõ ma sĩ vũ drị̃gé nõgó, ma kpá ĩri gã sĩ má Ẹ́tẹ́pị ẹndrẹtị gé ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé.

Yẹ́sụ̃ vé tã íjị́ acongárá

(Lúkã 12:51-53; 14:26-27)

³⁴“Ĩmi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ, má íjị́ tãkíri vũ drị̃gé nõgó ꞌdíni ku. Má íjị́ tãkíri kuyé, mávé ímụ́ngárá nõri, ꞌbá rĩ pi ẽ ímụ́kí rí ĩ ngụ̃ụ́ ãní ũnjí mâ tã sĩ bẽnĩ. ³⁵Mávé ímụ́ngárá nõri ĩri sẽ,

“ ‘mvá ágó pi ímụ́ ĩ aco ẹ́tẹ́pị be,

mvá ũkú pi ímụ́ ĩ aco ẹ́ndrẹ́pị be,

ũkú ágó tị gé rĩ, kộpi ímụ́ ĩ aco ị̃drẹ́pị be.

³⁶Ãríꞌbá mívé rĩ pi íbí ĩfũ mívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ꞌdĩgé.’10:36 Míkã 7:6

³⁷“ꞌBá rĩ lẽ dõ ꞌí ẹ́tẹ́pị ri dõku ꞌí ẹ́ndrẹ́pị ri ma ndẽé, ꞌbá ꞌdĩri ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku. ³⁸ꞌBá rĩ gã dõ ívé pẹtị alambaku10:38 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé. ꞌdụgá sĩ, ãzini gã dõ mâ pámvú ũbĩgá sĩ, ꞌbá ꞌdĩri ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku. ³⁹ꞌBá riípi ívé ídri ã tã mbaápi nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ, ícó ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ku. ꞌBá rĩ adi dõ ívé ídri sẽé drãá mâ tã sĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.

Ĩ ícó ãꞌdi ri ũfẽ?

(Mãrákõ 9:41)

⁴⁰“ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ĩmi, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri ma, ꞌbá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ma, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ. ⁴¹ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ nẹ́bị̃ riípi tã Múngú vé rĩ ũlũúpi rĩ ívé ãngá, ĩ ímụ́ ĩri ũfẽ sụ̃ ĩ ní nẹ́bị̃ rĩ ũfẽé rĩ tị́nị. Ãzini ꞌbá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ꞌbá tã be pịrị Múngú vé ni ívé ãngá, ĩri ní tã ꞌoó pịrị rĩ sĩ, ĩ ímụ́ ĩri ũfẽ sụ̃ ĩ ní ꞌbá tã be pịrị ꞌdĩri ũfẽé rĩ tị́nị. ⁴²ꞌBá rĩ sẽ dõ yị̃ị́ ĩdríkídri ni mvụụ́ ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá tã be mãdã rĩ pi vé ãlu ni ní rá, ádarú ĩ ímụ́ ĩri ũfẽ rá.”

Yũwánĩ pẽ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá

(Lúkã 7:18-35)

¹Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ẹzịị́ dẹẹ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi ní gí, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbá rĩ pi ímbázú, ãzini tị sẽzú mụzú kụ̃rụ́ Gãlĩláyã vé rĩ pi agásĩ.

²Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi ĩ ní ꞌyĩí kuú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ kã tã Kúrísítõ ní rií ꞌoó rĩ yịị́, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú ³Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBá ĩ ní ꞌyoó kínĩ ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ, ĩri mi ꞌi, dõku ꞌbá ĩ ní ꞌyoó ĩri ímụ́ rĩ túngú?”

⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi újákí ĩmi gõó vúlé Yũwánĩ vúgá ꞌdãá, ĩmi ũlũkí ĩri ní tã ĩmi ní yịị́, ãzini ĩmi ní ndreé rĩ. ⁵ꞌBá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, kộpi nóni ãngũ ndre rá. ꞌBá pá be ábáꞌbá gí rĩ pi, kộpi nóni ẹ̃cị̃ tu rá. ꞌBá ũfú ní nyaá rĩ pi, kộpi ã rụ́ꞌbá ícá nóni ule gí. ꞌBá bị́ be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, kộpi nóni tã yị rá. ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõkí íngá ídri rú gí. Ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ, ĩ ri ũlũ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní rá. ⁶ꞌBá ma gãꞌbá kuyé rĩ pi, Múngú ri kộpi ní tãkíri sẽ rá.”

⁷Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ ꞌdeé mụụ́ gí, Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú átázú Yũwánĩ vé tã sĩ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ĩmi ní mụụ́ ndreé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá rĩ ãꞌdi ꞌi? Ĩmi ị́sụ́kí ꞌbá rĩ ndreé adri sụ̃ ásé mbaápi ãco ũlí ní bị̃ị́ vũgá rĩ tị́nị? ⁸Dõ adri ꞌdíni kuyé, ngá ĩmi ní ndreé rĩ aꞌdi? Ĩmi ị́sụ́kí ágó ãzi su bõngó ũnyĩ be ni rá? Adri ꞌdíni kuyé, ꞌbá adriꞌbée ꞌbãgú vé ãngá rĩ pi bõngó ũnyĩ be ni pi su nĩ. ⁹Kúru ngá ĩmi ní mụụ́ ndreé rĩ ãꞌdi? Ĩmi mụkí nẹ́bị̃ ri ndreé? Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ĩmi ní mụụ́ ndreé rĩ ndẽ nẹ́bị̃ ri rá. ¹⁰ꞌBá ꞌdĩri Yũwánĩ ꞌi, ĩ ní tã ni sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kínĩ:

“ ‘Ma mávé ꞌbá áyúãyũ ni pẽ mụzú mí ní drị̃drị̃,

ĩri mụ mí ní lẹ́tị údé.’11:10 Mãlákĩ 3:1

¹¹Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ĩ ní tịị́ vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ndẽépi ãmbũgũ sĩ ni ꞌdãáyo. ꞌBo ꞌbá ĩ ní ĩrivé tã ꞌdụụ́ ꞌbãá mãdãŋá mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé ꞌdãlé rĩ, ndẽ Yũwánĩ ri ãmbũgũ sĩ rá. ¹²Íꞌdózú lókí Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé rĩ gé ꞌdãá, cĩmgbá ãndrũ sĩ, ꞌbá rĩ pi rikí ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ã tã sĩ, ꞌbá ũnjí rĩ pi lẽkí mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ẹ́rị́ ĩ ní ũkpõ sĩ. ¹³Búkũ nẹ́bị̃ rĩ pi vé rĩ, ãzini tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ, ũlũ tã ímụ́pi ꞌi ngaápi rĩ cĩmgbá cazú lókí Yũwánĩ vé rĩ gé. ¹⁴Ĩmi ãꞌyĩkí dõ tã má ní átá ꞌdĩri rá, Ẽlíyã11:14 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3. ĩ ní ꞌyoó kínĩ ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ, ĩri Yũwánĩ ꞌi. ¹⁵ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.

¹⁶“Mâ ụ̃ꞌbị̃ rí ꞌbá lókí ãndrũ nõri vé rĩ pi ngá íngóni ni sĩ? Kộpi adrikí sụ̃ anjiŋá úríꞌbá jọ̃kọ́nị̃ agá, riꞌbá ĩ ọ̃gụ̃pị́ị zịꞌbá rĩ pi tị́nị, kộpi ri ꞌyo,

¹⁷“ ‘ꞌBá rikí ĩmi ní ẹ́rị́ coó,

ꞌbo ĩmi gãkí úngó tugá sĩ,

ꞌbá ngokí ĩmi ní úngó ĩzãngã vé ni,

ꞌbo ĩmi gãkí ãá ngogá sĩ.’

¹⁸Yũwánĩ riípi bãtízĩmũ sẽépi rĩ ri ꞌi aꞌbií, nya ngá kuyé, ãzini mvụ ngá kuyé, ꞌbo kộpi kínĩ, ‘Índrí ũnjí fi drị̃ ni gé gí.’ ¹⁹ꞌBo ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ri ngá nya rá, ãzini ma ri ngá mvụ rá, kộpi kínĩ, ma ri ngá nya ambamba, ãzini ma ri ĩmẽrẽ ambamba, ma ũndĩ ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi vé ni, ãzini ma ũndĩ ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi vé ni. ꞌBá tã ꞌoópi pịrị rĩ, ĩ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ádarú ĩri úmĩ be.”

Ĩ tã lị ꞌbá ẹ́sị́ újáꞌbá kuyé rĩ pi drị̃gé

(Lúkã 10:13-15)

²⁰Kúru Yẹ́sụ̃ ní kụ̃rụ́ ꞌí ní tã ãyãzú ãyãyã ꞌozú ꞌa ni agá kárákará rĩ pi vé tã átázú ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ pi agá rĩ pi gãkí ẹ́sị́ újágá sĩ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. ²¹“Ĩmi ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ Kõrãzínĩ vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée, ãzini kụ̃rụ́ Bẽtẽsãyídã11:21 Kõrãzínĩ ãzini Bẽtẽsãyídã: Yãhụ́dị̃ rĩ pi rikí adrií kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée agá, ꞌbo ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi rikí adrií kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ agá, ãzini Sĩdónã vé rĩ agá. vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya rá! Tã ãyãzú ãyãyã má ní ꞌoó ĩmi ní ꞌdĩꞌbée, mâ ꞌo té dõ kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ agá, ãzini kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ agá, ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ pi agá rĩ pi újákí té ẹ́sị́ ị́nọ́gọ́sị́ Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú gí. Kộpi té bõngó ị́rị́kọ́ rú ni pi úsú ĩ rụ́ꞌbá gá, kộpi úfúrágú úmvú dã ĩ drị̃gé. ²²ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú rĩ gé, ĩ ímụ́ ĩmi ĩrĩŋã ꞌbá kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ agá, ãzini kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ agá rĩ pi vé rĩ ndẽ rá. ²³Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Kãpãrãnãụ́mã agá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩmi nyo ícó fi ꞌbụ̃ gé rá? Ĩmi ícókí fií ku, ĩmi fi mụ adri ꞌbụ́ ãvũ rĩ pi vé rĩ agá. Tã ãyãzú ãyãyã má ní ꞌoó ĩmi ní ꞌdĩꞌbée, mâ ꞌo té dõ kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ agá, ꞌbá Sõdómõ vé rĩ pi té ẹ́sị́ újá rá, kộpivé kụ̃rụ́ ri té adri ũgõgõ. ²⁴Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú rĩ gé, ĩ ímụ́ ĩmi ĩrĩŋã Sõdómõ vé rĩ ndẽ rá.”

Ĩmi ímụ́kí má vúgá uvungárá gá

(Lúkã 10:21-22)

²⁵Sâ ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, Úpí mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ rụụ́pi vũ drị̃gé rĩ be rĩ, õwõꞌdĩfô mí ní tã áda rĩ ũzụ̃ụ́ ꞌbá úmĩ be rĩ pi ní, ãzini ꞌbá tã nị̃ꞌbá ambamba rĩ pi ní rĩ sĩ, ãzini mí ní tã rĩ iꞌdaá ꞌbá tã be mãdã sụ̃ anjiŋá nyíríŋá tã ãkó rĩ pi tị́nị rĩ pi ní rĩ sĩ. ²⁶Ẽ, má Ẹ́tẹ́pị, ꞌí lẽ tã rĩ ã nga ꞌi sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩri mí ní ãyĩkõ sẽ.

²⁷“Má Ẹ́tẹ́pị sẽ ngá rĩ pi ãrẽvú céré kú má drị́gé, ma Mvá rú, ꞌbá ãzi nị̃ ma kuyé, ꞌyéŋá má Ẹ́tẹ́pị nị̃ ma nĩ, ꞌbá ãzi nị̃ má Ẹ́tẹ́pị ri kuyé, ꞌyéŋá ma Mvá rú, á nị̃ má Ẹ́tẹ́pị ri nị̃, ãzini ꞌbá má ní ũpẽé rĩ pi nị̃kí ĩri nĩ.”

²⁸Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ãndẽꞌbá ọgụ ꞌdụngárá sĩ gí ꞌdĩꞌbée, ĩmi ímụ́kí má vúgá nõó, ma sẽ ĩmi ímụ́ uvu rá.” ²⁹Ĩmi ꞌdụkí ọgụ má ní ꞌdụụ́ nõri áyu, ĩmi ụ̃nị̃kí tã má ní ꞌoó rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ma ẹ́sị́ be mãdã, ãzini tã be mãdã, ĩmî ẹ́sị́ ri ícó uvungárá ị́sụ́ rá. ³⁰Ọgụ mávé nõri vé ꞌdụngárá ẹ̃njị̃ ku, ꞌdụngárá ni kọ̃wụ́kọ́wụ.

Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ vé tã

(Mãrákõ 2:23-28; Lúkã 6:1-5)

¹Sâ ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be rikí ẹlịị́ mụzú ọ́mvụ́ ãnyá vé ni agásĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé,12:1 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16. ẹ̃bị́rị́ fụ ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi káyĩ, kộpi ní ãnyá rĩ pi ẽ drị̃ ucezú anyizú cizú. ²Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ícókí té ãnyá rĩ pi ẽ drị̃ uceé ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãꞌyĩ ku ĩ ní ẹ̃zị́ ngazú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé.”

³Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lãkí tã Dãwụ́dị̃ pi ní ꞌoó ívé ꞌbá rĩ pi be sâ ẹ̃bị́rị́ ní kộpi fụzú rĩ gé ꞌdãri kuyé? ⁴Dãwụ́dị̃ fi Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, kộpi nyakí pánga ĩ ní ꞌbãá kuú Múngú vé jó agá rĩ ívé ꞌbá rĩ pi be, pánga ꞌdãri ꞌbãkí ꞌyéŋá kuú atala rĩ pi ní, kộpi ícókí kõdô nyaá ku. ⁵Ĩmi lãkí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agá ꞌyozú kínĩ, atala rĩ pi ri ẹ̃zị́ nga Jó Múngú vé rĩ aga ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ĩndĩ, kộpi tã ãkó ꞌdíni kuyé? ⁶Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá Jó Múngú vé rĩ ndẽépi rá rĩ nõgó anigé.12:6 ꞌBá Jó Múngú vé rĩ ndẽépi rá rĩ nõgó anigé: ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ndẽ Jó Múngú vé rĩ rá, ĩri nõgó anigé rĩ, ꞌbá ri Yẹ́sụ̃ ri ꞌi ꞌyo.⁷Ĩmi nị̃kí té dõ tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá ĩ ní ꞌyoó kínĩ, ‘Á lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri, adri ꞌyozú kínĩ á lẽ ĩmi zãkí má ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ yã ꞌdíni kuyé,’12:7 Õséyã 6:6 ꞌdĩri vé ífífí rá, ĩmi ícókí té tã lịị́ ꞌbá tã ãkó rĩ pi drị̃gé ũnjí ku. ⁸Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ12:8 Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ígá kínĩ, Múngú gbi ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi vũ drị̃gé rĩ pi be céré ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, kúru ĩri ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. Múngú ri ꞌyéŋá Úpí Sãbátã vé ni, kúru Yẹ́sụ̃ kĩnĩ ꞌi Úpí Sãbátã vé ni, kĩnĩ ꞌi Múngú ꞌi. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11. drị̃gé ãmbúgú nĩ.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ãzi ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

(Mãrákõ 3:1-6; Lúkã 6:6-11)

⁹Kúru Yẹ́sụ̃ ní ngazú fũzú vũrã ꞌdãri agásĩ, ĩri ní mụzú fizú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá, ¹⁰ị́sụ́ ágó ãzi ꞌdãá, drị́ ni ábá kuú ꞌbẽléꞌbéle. Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ nyo ĩ ícó ꞌbá ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá?” Kộpi zịkí ĩri ꞌdíni, ĩ ị́sụ́kí rí tã ũnjí vú ni gé, ĩ tõkí rí ĩri ãní.

¹¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ vé kãbĩlõ ꞌde dõ ꞌbụ́ agá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, ícó kãbĩlõ rĩ ísé ꞌbụ́ agá ꞌdãásĩ ãmvé ku?” ¹²ꞌBo ꞌbá ndẽ kãbĩlõ ri tã sĩ rá! Tãị́mbị́ ãꞌyĩ rá, ĩ ícó tã múké ꞌo ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá.

¹³Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí ũjũ mî drị́.” Ágó rĩ ní ꞌî drị́ ũjũzú, drị́ ni gõ ícá múké sụ̃ ĩrivé drị́ ãzi rĩ tị́nị. ¹⁴ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní fũzú mụzú ãmvé ꞌdãá, kộpi rikí lẹ́tị ĩ ní lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú rĩ ndãá.

Yẹ́sụ̃ ri ãtíꞌbá, Múngú ĩpẽ ĩri nĩ

¹⁵ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní lẽé ꞌoó rĩ rá, ĩri ní fũzú vũrã ꞌdãri agásĩ rá. ꞌBá kárákará ꞌdekí mụụ́ vụ́drị̃ ni gé sĩ, ídrí ꞌbá drã be rĩ pi céré, ¹⁶ꞌbo ímbá kộpi kĩnĩ, lẽ kộpi ã lũkí ívé tã ꞌbá ãzi ní ku. ¹⁷Tã ọ́tụ́ Múngú ní ẹzịị́, nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ꞌyoó rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ,

¹⁸“Ĩri ãtíꞌbá mávé ni, má ĩpẽ ĩri nĩ,

á lẽ ĩri lẽlẽ, ma ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ,

ma sẽ Índrí Uletere rĩ, ĩri ní ũkpõ sẽ,

ĩri ímụ́ ꞌyo ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ã ꞌokí tã pịrị.

¹⁹Ícó ãwãá ꞌbá ãzi ní ku, dõku ícó útré ꞌbá ãzi drị̃gé ku,

ícó átá ụ́ꞌdụ́kọ́ ãsĩrã rú ni sĩ ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ku.

²⁰Ícó ꞌbá ẹ́sị́ be ŋõꞌbá gí rĩ pi ꞌoó ũnjí ku,

dõku ĩri ẹ́sị́ múké ꞌbã ꞌbá adriꞌbá ũkpõ ãkó rĩ pi ní,

ꞌbo ĩri ímụ́ ꞌbá rĩ pi vé tã lị pịrị.

²¹Sụ́rụ́ ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi céré ímụ́ ẹ́sị́ ꞌbã drị̃ ni gé.”12:21 Ĩsáyã 42:1-4

Yẹ́sụ̃ pi Bẽlẽzẽbúlã be

(Mãrákõ 3:20-30; Lúkã 11:14-23; 12:10)

²²Kúru ꞌbá rĩ pi ní ágó ãzi mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí, átápi ku ni íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ágó rĩ índrí ũnjí be, Yẹ́sụ̃ ídrí ágó rĩ rá, ágó rĩ ẽ mị gõ ãngũ ndreé rá, gõ kpá átá rá. ²³ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ngakí ãyãá tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri adri nyo Dãwụ́dị̃ Mvọ́pị ꞌi kuyé?”

²⁴Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũkpõ Bẽlẽzẽbúlã vé rĩ sĩ, Bẽlẽzẽbúlã ri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi vé rĩ.”

²⁵Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá mãlũngã rụꞌbá rĩ pi rikí dõ ĩ fụụ́ ĩ drị̃kã sĩ, ĩri sẽ kộpivé mãlũngã ri ábá rá. ꞌBá kụ̃rụ́ agá rĩ pi, dõku ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi rikí dõ ĩ fụụ́ ĩ drị̃kã sĩ, ĩri sẽ kụ̃rụ́ ꞌdĩri, dõku ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩri ábá rá. ²⁶Sãtánã dro dõ ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị índrí ũnjí rĩ pi, kộpi ri ĩ fụ ĩ drị̃kã sĩ, ĩrivé mãlũngã ri ícó pá tu íngóni? ²⁷Ma dõ ri índrí ũnjí rĩ pi dro ũkpõ Bẽlẽzẽbúlã vé rĩ sĩ pírí, kúru ꞌbá ĩmivé rĩ pi ri índrí ũnjí rĩ pi dro ãꞌdi vé ũkpõ sĩ? ꞌBá ĩmivé rĩ pi ímụ́ ĩmivé tã lị, kộpi ꞌyo tã ĩmi ni ꞌyoó rĩ adri pịrị ku. ²⁸ꞌBo ma dõ ri índrí ũnjí rĩ pi dro Múngú vé Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩmi ãsámvú gé gí.

²⁹“Dõku ꞌbá ri ícó fi ꞌbá ũkpõ be ni vé jó agá mụ ĩrivé ngá ali íngóni íngóni? Drị̃drị̃ ni, ĩri drĩ ꞌbá ũkpõ be ꞌdĩri rụ úmbé, ĩri kúru íbí mụ ngá ĩrivé jó agá rĩ pi ali ndõ.

³⁰“ꞌBá rĩ adri dõ má be trụ́ ku, ꞌbá ꞌdĩri mávé ãríꞌbá, ꞌbá rĩ úmú dõ kãbĩlõ rĩ pi adrií má be trụ́ ku, ꞌbá ꞌdĩri kãbĩlõ rĩ pi írérẽ. ³¹Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ꞌo dõ ũnjĩkãnyã, ãzini ide dõ ꞌbá ãzi, ĩ ícó ĩri trũ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ ide dõ Índrí Uletere rĩ vé tã, ícókí ĩri trũú ãluŋáni ku. ³²Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ꞌbá rĩ átá dõ mávé tã ũnjí, ĩ ícó ĩri trũ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ átá dõ Índrí Uletere rĩ vé tã ũnjí, ícókí ĩri trũú ku, íꞌdózú ãndrũ, dõku lókí ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩí rĩ gé.

Ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ

(Lúkã 6:43-45)

³³“Pẹtị rĩ dõ múké, ĩrivé ũꞌa ri adri múké, pẹtị rĩ dõ ũnjí, ĩrivé ũꞌa ri adri ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ. ³⁴Ĩmi adriꞌbée sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ícó tã múké átá íngóni? Tã ĩmi ní rií átá rĩ, ĩri íbí íngá ĩmî ẹ́sị́ agá. ³⁵ꞌBá adriípi múké rĩ, tã ĩri ní rií átá ĩfũú ꞌí ẹ́sị́ agásĩ rĩ pi céré múké, ꞌbá adriípi ũnjí rĩ, tã ĩri ní rií átá ĩfũú ꞌí ẹ́sị́ agásĩ rĩ pi céré ũnjí. ³⁶ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá riípi átángá átápi, tã ni ụ̃sụ̃ụ́pi drị̃drị̃ ku rĩ, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní tã lịzú rĩ gé, ĩri ímụ́ tã ꞌí ní átá rĩ ũlũ ꞌî tị sĩ. ³⁷Átángá ĩfũúpi mí tị gé sĩ múké rĩ, ĩri sẽ ĩ mi trũ ãní rá, ꞌbo átángá ĩfũúpi mí tị gé sĩ ũnjí rĩ, ĩri sẽ ĩ tã lị ãní mí drị̃gé.”

Bị́lẹ́mị Yónã vé rĩ

(Mãrákõ 8:11-12; Lúkã 11:29-32)

³⁸Kúru Fãrụ́sị̃ ụrụkọꞌbée, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi ã ụrụkọꞌbée be, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ímbápi, ꞌbá lẽkí mî ꞌo ꞌbá ní tã ãyãzú ãyãyã ni.”

³⁹ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Úyú ũnjĩkãnyã be riꞌbá ọ̃wụ̃ ꞌbãꞌbée rĩ pi kínĩ mâ ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni! ꞌBo tã ãyãzú ãyãyã má ní lẽé ꞌoó kộpi ní rĩ, ĩri tã nẹ́bị̃ Yónã12:39 Yónã: Yónã ri nẹ́bị̃, Múngú pẽ ĩri mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũú ꞌbá Nĩnéwẽ vé adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. Drị̃drị̃ ni Yónã ní drĩ mụzú Nĩnéwẽ gá kuyé rĩ gé, ị̃ꞌbị́ ãmbúgú te ĩri, la ị̃ꞌbị́ rĩ agá ꞌdãlé ụ́ꞌdụ́ na, Múngú pa ĩri rá. Tịkí ĩri ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ẹ́zị̂rị̃ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ (750) gé, ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Yónã 1:17; Mãtáyo 12:39-40; Mãtáyo 16:1-4; Lúkã 11:29-32. vé rĩ. ⁴⁰Sụ̃ Yónã ní laá caá ị̃ꞌbị́ ãmbúgú rĩ agá ụ̃tụ́ŋá na ị́nị́ŋá na rĩ tị́nị, kúru ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ la ca ꞌbụ́ agá ụ̃tụ́ŋá na ị́nị́ŋá na. ⁴¹Kúru ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ní ẹ́sị́ újá gí rĩ sĩ, kộpi ímụ́ úyú ãndrũ nõri tõ nĩ, ãzini kộpi tã lị úyú ãndrũ nõri drị̃gé nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi újákí ẹ́sị́ tị Yónã ní sẽé rĩ sĩ gí, ꞌbo ꞌbá Yónã ri ndẽépi ãmbũgũ sĩ rĩ, ĩri nõgónõ. ⁴²ꞌBãgú ũkú rú ãngũ ándrélé rú rĩ gé rĩ úmvúlésĩ ímụ́ pá tu tã lị úyú ãndrũ nõri drị̃gé nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã íbí ímụ́ ãngũ rárá rú ni gélésĩ, ímụ́ Sõlõmónã vé úmĩ tã ꞌozú rĩ yịị́, ꞌbo ꞌbá ãzi nõgónõ ndẽ Sõlõmónã rĩ ãmbũgũ sĩ rá.

Índrí ũnjí vé ĩgõngárá fizú ꞌbá rĩ ẹ́sị́ agá rĩ

(Lúkã 11:24-26)

⁴³“Índrí ũnjí ĩfũ dõ ꞌbá ãzi agásĩ gí, ĩri ꞌde mụ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ĩri mụ vũrã uvuzú ni ndã, ꞌbo ị́sụ́ vũrã uvuzú ni ku. ⁴⁴Ĩri kúru ꞌyo, ‘Á lẽ ma újá gõó mụụ́ adrií jó má ní ĩfũzú rĩ agá.’ Ca dõ mụụ́ jó rĩ ã ꞌa ị́sụ́ kálámgbá rú, ꞌbá ãzi ꞌa ni agá ꞌdãáyo, wekí ꞌa ni kú uletere, ⁴⁵ĩri mụ ꞌî ọ̃gụ̃pị́ị índrí ũnjí be agaꞌbée rá ẹ́zị̂rị̃ ni pi bĩ, kộpi fi mụ adri jó rĩ agá ꞌdãá. ꞌBá ꞌdĩri vé adringárá ũnjĩkãnyã ni gõ drị̃drị̃ ꞌdãri agá rá. Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi ngá úyú ũnjĩkãnyã be nõꞌbée rụ́ꞌbá gá.”

Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị́ị be

(Mãrákõ 3:31-35; Lúkã 8:19-21)

⁴⁶Yẹ́sụ̃ kã rií átá ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní, ẹ́ndrẹ́pị pi ẹ́drị́pị́ị be tukí pá kuú ãmvé ꞌdãá, kộpi lẽkí átá ĩri be. ⁴⁷ꞌBá ãzi ní lũzú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ẹ́ndrẹ́pị pi mí ẹ́drị́pị́ị be tukí pá kuú ãmvé ꞌdãáꞌdã, kộpi lẽkí átá mí be.”

⁴⁸Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Má ẹ́ndrẹ́pị ri ãꞌdi ꞌi? Má ẹ́drị́pị́ị ãꞌdi pi?” ⁴⁹Yẹ́sụ̃ ní drị́ suzú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vú ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mávé ẹ́ndrẹ́pị, ãzini mávé ẹ́drị́pị́ị kộpi adriꞌbá nõ. ⁵⁰ꞌBá rĩ ꞌdụ dõ tã má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ní lẽé rĩ ngaá rá, ꞌbá ꞌdĩri ĩri adri má ẹ́drị́pị, ĩri adri má ọ́mvụ́pị, ĩri adri má ẹ́ndrẹ́pị.”

Nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ

(Mãrákõ 4:1-9; Lúkã 8:4-8)

¹Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ꞌdãri sĩ, Yẹ́sụ̃ nga fũú jó rĩ agásĩ, mụ adrií yị̃ị́ bãlãlã rĩ ã gãrã gá. ²ꞌBá bị́trị́ká trakí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, Yẹ́sụ̃ ní ngazú tụzú kũlúmgba agá, ĩri ní úrízú vũgá, ꞌbá rĩ pi áwíkí pá tuú kuú yị̃ị́ rĩ ã gãrã gá. ³Yẹ́sụ̃ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní tã kárákará nãpí sĩ kĩnĩ, “Ágó ãzi ọ́mvụ́ be ni mụ úri rií ívé ọ́mvụ́ agá. ⁴Ágó rĩ kã úri rĩ rií, úri rĩ pi ụrụkọ uꞌdekí lẹ́tị drị̃gé, ãríŋá rĩ pi ímụ́kí úri uꞌdeꞌbá lẹ́tị drị̃gé rĩ pi teé céré. ⁵Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé ni agá. Úri rĩ pi ĩfũkí mbẽlẽŋá, nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ní adrií nyetele rĩ sĩ. ⁶ꞌBo ụ̃tụ́ rĩ kã koó gbírílí, úri ĩfũꞌbá rĩ pi ꞌwikí ũdrãá céré, ãꞌdiãtãsĩyã úlá ni pi ní fií vũgá ꞌdãá kuyé rĩ sĩ. ⁷Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí ũcékúcé ãsámvú gé, ũcékúcé rĩ dụ amuú, ọ̃zụ̃ úri ĩfũꞌbá dụꞌbá rĩ pi rá. ⁸Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ múké ni agá, kộpi dụkí ꞌaá mị be gbálígbálí. Drị̃ ni ãlu rĩ gé, ụrụkọ ni ã fí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ụrụkọ ni pụ̃kụ́ ázíyá, ụrụkọ ni pụ̃kụ́ na. ⁹ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

Yẹ́sụ̃ ri átángá rĩ átá nãpí sĩ ãsĩ

(Mãrákõ 4:10-12; Lúkã 8:9-10)

¹⁰Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ĩri zịzú kínĩ, “Mi ri átá ꞌbá rĩ pi ní nãpí sĩ ãsĩ?”

¹¹Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Sẽkí ĩmi ní úmĩ mãlũngã ꞌbụ̃ vé ĩ ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ vé tã nị̃zú ámázú rĩ rá, ꞌbo sẽkí úmĩ ꞌdĩri ꞌbá ụrụkọ ní kuyé. ¹²ꞌBá tã má ní ímbá rĩ yịị́pi rá rĩ, ĩ ĩri ní tã nị̃ngárá sẽ ãmbúgú, ꞌbo ꞌbá tã mávé rĩ yịị́pi ku rĩ, ĩ ĩrivé tã nị̃ngárá ꞌdụ úmĩ ni gé sĩ rá. ¹³Ma kộpi ní tã rĩ átá nãpí sĩ ãꞌdiãtãsĩyã,

“ ‘Kộpi mị ꞌbã tã má ní ꞌoó rĩ ndrezú rá, ꞌbo kộpi ndrekí ku,

kộpi bị́ ꞌbã tã rĩ yịzú rá, ꞌbo kộpi yịkí ku, dõku tã rĩ fi kộpi drị̃gé ku.’

¹⁴Tã ꞌdĩri nga ꞌi fũú tị ni gé gí, sụ̃ nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní átá rĩ tị́nị kĩnĩ,

‘Ĩmi mávé ụ́ꞌdụ́kọ́ yị rá, ꞌbo ĩmi ícókí ífífí ni nị̃ị́ ámá ku,

ĩmi tã má ní ꞌoó rĩ ndre rá, ꞌbo ĩmi ícókí tã ni nị̃ị́ ámá ku.

¹⁵ꞌBá ꞌdĩꞌbée ẽ ẹ́sị́ tete,

kộpi ẽ bị́ yị tã ku,

kộpi bĩkí ĩ mị cí,

kộpi ã bĩkí té dõ ĩ mị cí ku,

kộpi ẽ mị ri té ãngũ ndre rá,

kộpi ẽ bị́ ri té tã yị rá,

kộpi ẽ ẹ́sị́ ri té tã nị̃ ámá rá,

kộpi ã újákí dõ ẹ́sị́ rá, ma té kộpi ídrí rá.’13:15 Ĩsáyã 6:9-10

¹⁶ꞌBo nóni Múngú sẽ ĩmi ní tãkíri gí, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmî mị ri ãngũ ndre rá, ãzini ĩmî bị́ ri tã yị rá. ¹⁷Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, nẹ́bị̃ kárákará, ãzini ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị kárákará ándúrú rĩ pi ꞌbãkí úvá lẽzú tã ĩmi ní ndreé ꞌdĩri ndrezú, ꞌbo kộpi ndrekí kuyé, ãzini kộpi lẽkí tã ĩmi ní yịị́ ꞌdĩri yịị́, ꞌbo kộpi yịkí tã rĩ kuyé.

Yẹ́sụ̃ ũlũ nãpí úri vé rĩ vé ífífí

(Mãrákõ 4:13-20; Lúkã 8:11-15)

¹⁸“Kúru ĩmi yịkí ífífí nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ. ¹⁹Úri uꞌdeꞌbá lẹ́tị drị̃gé rĩ vé ífífí, ĩri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã vé rĩ ã tã yịꞌbá rá, tã ni ní fií kộpi drị̃gé kuyé rĩ pi. Ãdróko ímụ́ úri rĩ pi uꞌdụụ́ kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ rá. ²⁰Úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé rĩ agá rĩ pi, ĩri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịꞌbá rá, ãzini ãꞌyĩꞌbá ãyĩkõ sĩ rĩ pi. ²¹Kộpi ã úlá ní fií vũgá ꞌdãá kuyé rĩ sĩ, kộpi ícókí adrií lókí be ãco ku. Tã ũkpó ũkpó kãdõ kộpi ị́sụ́, dõku kádõ kộpi ọ̃cụ̃ụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ vé tã sĩ, kộpi gõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ adi ĩ drị́gé sĩ rá. ²²Úri uꞌdeꞌbá ũcékúcé ãsámvú gé rĩ pi, ĩri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịꞌbá rá rĩ pi. ꞌBo kộpi ní rií tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ụ̃sụ̃ụ́ áyu rĩ sĩ, ãzini kộpi ní rií ãꞌbú vé tã ꞌdụụ́ ꞌbãá ãmbúgú rĩ sĩ, sẽ úri múké rĩ adri kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ku. ²³ꞌBo úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ múké rĩ agá rĩ pi, ĩri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịꞌbá rá, tã ni ní fií kộpi drị̃gé múké múké rĩ pi, ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ãnyãngã ri ka, drị̃ ni ãlu rĩ gé, fí ni ri adri mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ụrụkọ ni pụ̃kụ́ ázíyá, ụrụkọ ni pụ̃kụ́ na, ĩ ní úri rĩ saá rĩ vú sĩ.”

Nãpí jõótã dụụ́pi ãnyá agá rĩ vé rĩ

²⁴Yẹ́sụ̃ gõ kộpi ní nãpí ãzi ũlũú dị̃ị́ kĩnĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ꞌbá úri múké ni riípi ọ́mvụ́ agá rĩ tị́nị. ²⁵ꞌBá rĩ pi kâ céré ꞌdeé ụ́ꞌdụ́ kongárá gá, ĩrivé ãríꞌbá ímụ́ jõótã fí rií ĩrivé ãnyá agá, gõ ꞌdeé mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, jõótã rĩ vé fí ĩfũ dụụ́ ãnyá rĩ agá. ²⁶Ãnyá rĩ kã ĩfũú, jõótã rĩ ní kpá ĩfũzú.

²⁷“Ãtíꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ọ́mvụ́ ꞌdị́pa rĩ zịzú kínĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, úri mí ní rií mívé ọ́mvụ́ agá rĩ adri úri múké ni pi kuyé? Jõótã ĩfũúpi rĩ íbí íngá ngũgá?’

²⁸“Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ãríꞌbá ꞌo tã ꞌdĩri nĩ.’

“Ãtíꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, ‘Mí ãꞌyĩ ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ mụkí jõótã rĩ unjeé ãnyá rĩ agásĩ ãmvé ꞌdíni rá?’

²⁹“Ọ́mvụ́ ꞌdị́pa rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘Adri ꞌdíni kuyé, ĩmi unjekí dõ jõótã rĩ pi ãnyá rĩ agásĩ ãmvé, ĩmi kpá ãnyá rĩ pi unje ĩndĩ. ³⁰Ĩmi kukí jõótã rĩ ã dụ mụzú ãnyá rĩ be trụ́ cĩmgbá cazú sâ ĩ ní ímụ́zú ãnyá rĩ lịzú rĩ gé. Kádõ ímụ́ ãnyá rĩ lịị́, ma lũ ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ní, “Drị̃drị̃ ni, ĩmi unjekí jõótã rĩ ãnyá rĩ agásĩ, ĩmi úmbékí, ĩmi zãkí veé ãcí sĩ. Kúru ĩmi ĩkũnãkí ãnyá rĩ íjị́ ímụ́ ꞌbãá mávé ĩrá agá.” ’ ”

Nãpí marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ vé rĩ

(Mãrákõ 4:30-32; Lúkã 13:18-21)

³¹Yẹ́sụ̃ átá kpá kộpi ní nãpí ãzi kĩnĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã adri sụ̃ marígó ã fí mãdãŋáŋá ĩ ní saá ọ́mvụ́ agá rĩ tị́nị. ³²Marígó rĩ ã fí ã adri dõ kíníkiniŋá drãáãsĩyã, kãdõ dụụ́, ĩri dụ ọ́mvụ́ agá ꞌdãá ícá ãmbúgú. Ãríŋá rĩ pi mụ ĩvé jó sị drị́tị ni pi gé sĩ.”

Nãpí ãkụ́fị́ vé rĩ

³³Yẹ́sụ̃ ũlũ nãpí ãzi dị̃ị́ kĩnĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ãkụ́fị́ ũkú rĩ ní íꞌdụ́ dãá íwá ĩ ní uruú gí rĩ agá rĩ tị́nị, ãkụ́fị́ rĩ sẽ íwá rĩ dra kọ̃fụ́tọ̃ be.”

Tã ã pá Yẹ́sụ̃ ní tã rĩ ũlũzú nãpí sĩ rĩ

(Mãrákõ 4:33-34)

³⁴Yẹ́sụ̃ ri tã ꞌdĩꞌbée ũlũú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní céré nãpí sĩ. Tã ãzi ĩri ní átá ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní nãpí sĩ kuyé ni ꞌdãáyo. ³⁵Tã Múngú ní átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní rĩ fũ tị ni gé gí kĩnĩ:

“Ma ĩmi ní tã rĩ ũlũ nãpí sĩ,

Tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ íꞌdózú ĩ ní vũ ri gbingárá gá ꞌdãá rĩ, ma ífífí ni ũlũ ĩmi ní rá.”13:35 Sãwụ́mã 78:2

Yẹ́sụ̃ ũlũ jõótã ĩfũúpi ãnyá agá rĩ vé ífífí

³⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní fũzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé sĩ, ĩri ní fizú mụzú adrizú jó agá. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ĩri vúgá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Mí ũlũ ꞌbá ní nãpí jõótã dụụ́pi ãnyá agá rĩ vé ífífí.”

³⁷Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ágó úri múké rĩ riípi rĩ, ĩri ma ꞌi. ³⁸Ọ́mvụ́ rĩ, ĩri ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi, úri múké rĩ, ĩri ꞌbá fiꞌbá mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá rĩ pi. Jõótã dụụ́pi ãnyá agá rĩ, ĩri ꞌbá ãdróko vé rĩ pi. ³⁹Ãríꞌbágú jõótã riípi ãnyá agá rĩ, ĩri ãdróko ꞌi. Ãnyá rĩ vé ĩkũnãngárá, ĩri ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ, ꞌbá ãnyá ĩkũnãꞌbá rĩ pi, mãlãyíkã rĩ pi.

⁴⁰“Ĩkũnãkí jõótã ãnyá agá rĩ zãá ãcí sĩ, tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé. ⁴¹Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma mávé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ ímụ́ ngá sẽépi ꞌbá rĩ pi ní tã ꞌozú pịrị ku, ãzini ꞌbá rĩ pi sẽépi fiípi ũnjĩkãnyã agá rĩ pi unje mávé mãlũngã agásĩ rá. ⁴²Mãlãyíkã rĩ pi ímụ́ kộpi ꞌdụ úꞌbé ãcí ciípi kú nyãlũ rĩ agá, ꞌdãlé kộpi ímụ́ útré ãcí rĩ vé fingárá kộpi rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ, ãzini kộpi ímụ́ sị́kányá ci rá. ⁴³ꞌBo ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi, kộpi ímụ́ dị̃ ĩ Ẹ́tẹ́pị vé mãlũngã agá ꞌdãá sụ̃ ụ̃tụ́ ní dị̃ị́ rĩ tị́nị. ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.

Nãpí ngá ãjẽ be ãmbúgú rĩ vé rĩ

⁴⁴“Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ngá ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zụ̃ụ́ kuú nyọ̃ọ́kụ́ agá rĩ tị́nị. Ágó rĩ kã ngá ãjẽ be ãmbúgú ꞌdĩri ị́sụ́, gõ mụụ́ zụ̃ụ́ dị̃ị́. Ãyĩkõ fiípi ẹ́sị́ ni agá rĩ sĩ, sẽ ngá rĩ jeé, mụ nyọ̃ọ́kụ́ ꞌdãri jeé ãní.

⁴⁵“Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ꞌbá riípi mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ13:45 Mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi: Pálĩ índré sụ̃ írã ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ũnyĩ be ãjẽ be ãmbúgú rĩ tị́nị. Títíríkó ri kộpi údé nĩ ívé kókóꞌbõ agá. rĩ pi ndãá rĩ tị́nị. ⁴⁶Kã mụụ́ mãyãkã múké ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ꞌdĩri ị́sụ́, ụzị ívé ngá ãrẽvú céré, gõ mụụ́ írã ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ꞌdãri jeé ãní.

Nãpí ímbá vé rĩ

⁴⁷“Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri kpá sụ̃ ímbá ĩ ní ꞌbeé yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ị̃ꞌbị́ ọ̃sụ̃kã be ãndíãndí rĩ pi urụzú rĩ tị́nị. ⁴⁸Ị̃ꞌbị́ rĩ pi kâ ĩ tõó gaá ímbá rĩ agá ꞌdãá tré, ãgõ ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá rĩ pi ísékí ímbá rĩ yị̃ị́ rĩ agásĩ ãmvé nõó. Kộpi ní kúru úrízú vũgá, kộpi ní ị̃ꞌbị́ múké múké rĩ pi ũpẽzú ũꞌbãzú ũvú rĩ pi agá, ꞌbo kộpi úꞌbékí ị̃ꞌbị́ ũnjí rĩ pi ásé agá. ⁴⁹Lókí ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, tã rĩ ímụ́ ꞌi nga sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. Múngú ri ímụ́ mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ ímụ́ ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ãsámvú aco ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi be. ⁵⁰Kộpi ímụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi úꞌbé ãcí ciípi kú nyãlũ rĩ agá, kộpi ímụ́ ngo ãzini sị́kányá ci ãcí rĩ vé fingárá ĩ rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ.”

⁵¹Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã má ní átá ꞌdĩꞌbée fi nyo ĩmi drị̃gé rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ẽ, tã rĩ fi ꞌbá drị̃gé rá.”

⁵²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãlu ãlu riípi tãị́mbị́ ímbápi rĩ, ímbákí ĩri mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã sĩ gí, ꞌbá ꞌdĩri adri sụ̃ jó ꞌdị́pa ívé ngá úꞌdí rĩ íꞌdụ́pi ngá ụ̃kụ rĩ be13:52 Jó ꞌdị́pa ívé ngá úꞌdí rĩ íꞌdụ́pi ngá ụ̃kụ rĩ be rĩ: Ngá úꞌdí rĩ, ĩri mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã, ngá ụ̃kụ rĩ, ĩri tãị́mbị́ rĩ vé tã. Ĩri múké ĩ ní tãị́mbị́ rĩ ímbázú, ãzini ĩ ní mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã ímbázú. ívé jó agásĩ ãmvé rĩ tị́nị.”

ꞌBá Nãzẽrétã vé rĩ pi gãkí Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãrákõ 6:1-6; Lúkã 4:16-30)

⁵³Yẹ́sụ̃ kã nãpí rĩ ũlũú dẹẹ́, ĩri ní fũzú ãngũ ꞌdãri agásĩ ãmvé. ⁵⁴Gõ ꞌdeé mụụ́ Nãzẽrétã gá kụ̃rụ́ ĩri ní mbazú rĩ gé, ĩri ní íꞌdózú ꞌbá rĩ pi ímbázú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ị́sụ́ úmĩ rizú tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri ꞌozú rĩ íngũgá?” ⁵⁵Kộpi ní kpá gõzú zịzú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri adri ꞌbá riípi párángi faápi rĩ vé mvá kuyé? Ágó ꞌdĩri vé ẹ́ndrẹ́pị adri Mãríyã ꞌi kuyé? Ĩrivé ẹ́drị́pị́ị adri Yõkóbũ ꞌi, Yõsépã ꞌi, Sị̃mọ́nã ꞌi, ãzini Yụ́dã ꞌi kuyé? ⁵⁶Ĩrivé ọ́mvụ́pị́ị ꞌdĩꞌbée rikí nyo adrií ꞌbá be trụ́ kuyé? Ágó ꞌdĩri ị́sụ́ tã ꞌdĩꞌbée íngázú íngũgá?” ⁵⁷ꞌBá rĩ pi ã ꞌa vekí ũnjí ũnjí tã ĩri ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée sĩ.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Nẹ́bị̃ rĩ dõ vũrã ãzi gé, ꞌbá rĩ pi ĩri ị̃njị̃ rá, ꞌbo ĩri dõ ꞌbá ívé rĩ pi ãsámvú gé, ị̃njị̃kí ĩri ku.”

⁵⁸Yẹ́sụ̃ ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni ãngũ ꞌdãri agá kárákará kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó.

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé drãngárá

(Mãrákõ 6:14-29; Lúkã 9:7-9)

¹Sâ ꞌdãri gé, ꞌbãgú Ẽródẽ14:1 ꞌBãgú Ẽródẽ: Ẽródẽ ꞌdĩri Ẽródẽ Ãnĩtípã ꞌi, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá, gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi anigé rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1. ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ rụụ́pi rĩ kã Yẹ́sụ̃ vé tã yịị́, ²ĩri ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ꞌdĩri Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ íngá gõó ídri rú nĩ! Sẽzú ĩri ní rizú tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée ꞌozú ꞌdíni ãní.”

³Ãꞌdiãtãsĩyã ọ́tụ́ Ẽródẽ rụ Yũwánĩ ri, úmbé ĩri, jị ĩri mụụ́ ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌí ẹ́drị́pị Pĩlípũ14:3 Pĩlípũ: Pĩlípũ ri ꞌbãgú Ẽródẽ Ãnĩtípã ẹ́drị́pị, sâ ẹ́drị́pị Ẽródẽ ní ĩrivé ũkú Ẽrõdíyã ri ꞌdụzú ꞌí ní ũkú rú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Pĩlípũ ri ídri rú. vé ũkú Ẽrõdíyã ã tã sĩ. ⁴Yũwánĩ ꞌyo ándúrú Ẽródẽ ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ãꞌyĩ ku mí ní mívé ẹ́drị́pị vé ũkú jezú mí ní ũkú rú.” ⁵Ẽródẽ lẽ Yũwánĩ ri ꞌdịị́, ꞌbo ri ꞌoó ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá rĩ pi sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ãꞌyĩkí rá ꞌyozú kínĩ, Yũwánĩ ri nẹ́bị̃.

⁶Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní Ẽródẽ ri tịzú rĩ kã ícá, údékí ụ̃mụ̃, ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, mvá ũkúŋá Ẽrõdíyã vé rĩ tu úngó Ẽródẽ ẹndrẹtị gé, sẽ Ẽródẽ ní ãyĩkõ. ⁷Ẽródẽ sõ ũyõ kĩnĩ, ngá mvá ũkúŋá rĩ ní lẽé rĩ, ꞌi sẽ ĩri ní rá. ⁸Ẽrõdíyã ní ꞌyozú ívé mvá ũkúŋá rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo Ẽródẽ ní, ã sẽ mí ní Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ẽ drị̃ sákãnĩ agá.” ⁹Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbãgú Ẽródẽ ní ĩzãngã, ꞌbo ĩri ní ũyõ sõó ívé ụ̃mụ́ rĩ pi ẹndrẹtị gé gí rĩ sĩ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ngá mvá ũkúŋá rĩ ní lẽé rĩ, ã sẽkí ĩri ní. ¹⁰Ĩri ní ãngáráwá rĩ pi pẽzú mụzú Yũwánĩ ẽ drị̃ lịzú jó ĩ ní ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá. ¹¹Ãngáráwá rĩ pi ní Yũwánĩ ẽ drị̃ íꞌdụ́zú íjị́zú sákãnĩ agá, ímụ́ sẽé mvá ũkú rĩ drị́gé, mvá ũkú rĩ ní jịzú sẽzú ẹ́ndrẹ́pị ní. ¹²Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yũwánĩ vé ãvũ ꞌdụzú jịzú mụzú sị̃zú. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi ní mụzú tã ni ũlũzú Yẹ́sụ̃ ní.

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní

(Mãrákõ 6:30-44; Lúkã 9:10-17; Yũwánĩ 6:1-14)

¹³Yẹ́sụ̃ kã tã Yũwánĩ vé rĩ yịị́, ĩri ní ꞌdezú mụzú kũlúmgba sĩ, mụ adrií vũrã ãzi gé ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ngakí fũú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, kộpi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ pá sĩ. ¹⁴Yẹ́sụ̃ kã ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ vũgá nõó, kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ndreé, sẽ ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã ambamba, ĩri ní kúru ꞌdezú rizú ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú.

¹⁵Kã mụụ́ adrií ũndréŋá rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ụ̃tụ́ rĩ ꞌde nóni gí, ãngũ nõri ásé agá, lẽ mî pẽ ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée mụụ́ ãnyãngã jeé kụ̃rụ́ mãdã mãdã rĩ pi agásĩ.”

¹⁶Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã mụkí vũrã ãzi gé ku. Ĩmi sẽkí kộpi ní ngá nyanya, kộpi ã nyakí.”

¹⁷Kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ngá ꞌbá vúgá nõgó anigé rĩ ꞌyéŋá pánga tọ̃wụ́ ị̃ꞌbị́ be ị̃rị̃.”

¹⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi íjị́kí má vúgá nõó.” ¹⁹Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní, kộpi ã úríkí vũgá ásé drị̃gé ꞌdĩgé. Ĩri ní pánga tọ̃wụ́ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zụ́ ị̃ꞌbị́ ị̃rị̃ rĩ be, ĩri ní ãngũ ndrezú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní pánga rĩ ãndĩzú, ĩri ní sẽzú ị̃ꞌbị́ rĩ be ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní awazú ꞌbá rĩ pi ní. ²⁰ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré nyakí ãnyãngã rĩ ẹ́pị́zú ãní rá, ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí ãnyãngã ĩ ní nyaá rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. ²¹Ãgõ ãnyãngã nyaꞌbée rĩ pi vé kãlãfe ri ícó ca élĩfũ tọ̃wụ́ (5,000) rá, kãlãfe ꞌdĩri agá ꞌdĩgé, lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé.

Yẹ́sụ̃ mụ yị̃ị́ drị̃gé sĩ pá sĩ

(Mãrákõ 6:45-52; Yũwánĩ 6:15-21)

²²Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ã tụkí gõó kũlúmgba agá ꞌdãá ũzi, kộpi ã zokí yị̃ị́ bãlãlã rĩ mụzú álé ꞌdãá. Vúlé ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá rĩ pi ayizú mụzú ĩvé ãngá sĩ. ²³Kã ꞌbá rĩ pi ayií mụzú gí, ĩri ní tụzú mụzú írã drị̃gé ꞌdãá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ĩri ní Múngú rĩ zịzú. Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé, ị́sụ́ ĩri ꞌdãlé ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ. ²⁴Sâ ꞌdãri gé, kũlúmgba rĩ vụ̃ rárá rú nyọ̃ọ́kụ́ rĩ be. Ũlí ní vịzú ũkpõ be, sẽ yị̃ị́ rĩ úvá ãní ngũyá ngũyá, sẽ kũlúmgba rĩ ícó mụụ́ ãní bã ku.

²⁵Ãngũ rĩ kã lẽé ọ́wụ́, Yẹ́sụ̃ ní rizú ímụ́zú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá nõlé yị̃ị́ bãlãlã rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ. ²⁶ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ Yẹ́sụ̃ ri ndreé ĩri ri ímụ́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, ụ̃rị̃ fi kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ambamba. Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ngá rĩ índrí.” Ụ̃rị̃ fiípi kộpi ẽ ẹ́sị́ agá rĩ sĩ, kộpi ní ngazú útrézú.

²⁷ꞌBo koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã wa ku! ꞌBá rĩ ma ꞌi. Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku.”

²⁸Pétẽró ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, ádarú ꞌbá rĩ dõ mi ꞌi, lẽ mî ꞌyo, mâ mụ mí vúgá ꞌdĩí yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ.”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Mí ímụ́.”

Kúru Pétẽró ní ísị́zú kũlúmgba rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ. ³⁰Pétẽró kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ũlí rĩ vị ũkpõ be, gõ rií ꞌoó ụ̃rị̃ sĩ, íꞌdó rií tĩí mụzú yị̃ị́ ã ndụ́gé ꞌdãá, ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Úpí, ꞌi pa ma!”

³¹Koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ suzú Pétẽró ri ísézú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá mãdãŋá, ngá mí ní ꞌozú ụ̃rị̃ sĩ mávé tã ãꞌyĩzú ku rĩ ãꞌdi?”

³²Yẹ́sụ̃ pi kâ tụụ́ Pétẽró be kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ũlí rĩ ní pá tuzú. ³³ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌdezú ĩri ị̃njị̃zú, kộpi kínĩ, “Ádarú mi Mvá Múngú vé ni.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be ni pi Gẽnẽsãrétã gá

(Mãrákõ 6:53-56)

³⁴Kộpi kâ zoó álé ꞌdãá, kộpi ní ĩfũzú kũlúmgba rĩ agásĩ ãmvé, kộpi ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Gẽnẽsãrétã vé rĩ gé. ³⁵ꞌBá kụ̃rụ́ ꞌdãri agá rĩ pi kâ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi, kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú mụzú ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ ꞌdãri ã gãrã gá sĩ rĩ pi ní. ꞌBá rĩ pi ní ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi íjị́zú ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. ³⁶ꞌBá drã be rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, lẽ Yẹ́sụ̃ ã ãꞌyĩ ĩ ní, ĩ úlókí rí ĩrivé bõngó akoóko rĩ ẽ tị. ꞌBá céré ĩrivé bõngó úlóꞌbá rĩ pi vé drã dẹ̃ kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá.

Mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ

(Mãrákõ 7:1-13)

¹Vụ́drị̃ ni gé, Fãrụ́sị̃ ụrụkọ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be íbíkí ímụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gálésĩ, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, ²“Ngá mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní mẽrẽ ꞌbá ambugu rĩ pi vé rĩ ŋõzú rá rĩ ãꞌdi? Ãꞌdiãtãsĩyã kộpi kádõ rií ngá nyaá, kộpi ũjĩkí ĩ drị́ sụ̃ ꞌbávé mẽrẽ ní lẽé rĩ tị́nị ku!”

³Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní tãị́mbị́ Múngú ní ꞌyoó rĩ ŋõzú ĩmivé mẽrẽ ã tã sĩ rĩ ãꞌdi? ⁴Múngú ẹzị kĩnĩ, ‘Lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃.’15:4 Wụ̃ngárá 20:12; Dẽtõrõnómẽ 5:16 ‘ꞌBá átángá átápi ẹ́tẹ́pị ní, dõku ẹ́ndrẹ́pị ní ũnjí rĩ, ã ꞌdịkí ĩri drã ꞌdĩísĩ rá.’15:4 Wụ̃ngárá 21:17; Lẹ̃vị̃tị́kã 20:9⁵ꞌBo ĩmi kínĩ ꞌbá rĩ ꞌyo dõ ẹ́tẹ́pị ní, dõku ẹ́ndrẹ́pị ní kĩnĩ, ‘Fẽfẽ má ní kõdô lẽé sẽé ĩmi ní rĩ, á sẽ Múngú ní gí,’ ⁶ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌdĩri ị̃njị̃ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be kuyé. Ĩmi gãkí ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ sĩ, ĩmivé mẽrẽ ã tã sĩ. ⁷Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée, tã Múngú ní lũú nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní átá ĩmi tã sĩ ꞌdĩri ĩri tã áda kĩnĩ,

⁸“ ‘ꞌBá ꞌdĩꞌbée ri ma íngú tị sĩ kána,

ꞌbo kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ má drị̃gé kuyé.

⁹Kộpi ma ị̃njị̃ ku kána,

tãị́mbị́ kộpi ní rií ímbá rĩ pi, ꞌbá áda ụ̃tị̃ nĩ.’ ”15:9 Ĩsáyã 29:13

Átángá ũnjí rĩ ĩri ũnjĩkãnyã íjị́ ꞌbá drị̃gé

(Mãrákõ 7:14-23)

¹⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbãkí bị́ tã má ní ꞌyoó rĩ yịzú, tã rĩ ã fi rí ĩmi drị̃gé ꞌdãá múké múké. ¹¹Ngá nyanya ꞌbá rĩ ní nyaá rĩ íjị́ ũnjĩkãnyã ku, átángá ũnjí ĩfũúpi ꞌbá rĩ tị gé sĩ rĩ, ĩri ũnjĩkãnyã íjị́ nĩ.”

¹²ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní Yẹ́sụ̃ rĩ zịzú kínĩ, “ꞌÍ nị̃ kuyé ꞌyozú kínĩ, átángá mí ní átá ꞌdĩri sĩ, Fãrụ́sị̃ rĩ pi ã ꞌa ve rá?”

¹³Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi kĩnĩ, “Ngá ãrẽvú céré má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ní saá nĩ kuyé rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi unje céré vũgá. ¹⁴Lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée vé tã ku, kộpi drị̃koma mị ãkó ni pi. ꞌBá rĩ dõ mị ãkó, ícó ọ́gụ́pị ẽ drị́ rụụ́ sẽé ku, ĩri sẽ kộpi ị̃rị̃trọ́ mụ uꞌde ꞌbụ́ agá.”

¹⁵Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ũlũ ꞌbá ní nãpí mí ní ꞌyoó kínĩ ngá ụrụkọ ĩri ꞌbá ní ũnjĩkãnyã íjị́ ꞌdĩri vé ífífí.”

¹⁶Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi nyo tã má ní átá nõri nị̃ị́pi kuyé ni anigé? ¹⁷Ĩmi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, ngá ꞌbá ní nyaá fií ꞌbá agá rĩ, ĩri fũ ꞌbá agásĩ ãmvé ꞌdíni kuyé? ¹⁸ꞌBo átángá ĩfũúpi ꞌbá tị gé sĩ rĩ, ĩri íbí íngá ꞌbá ẹ́sị́ agá, ĩri sẽ ꞌbá rĩ tã ‘ãzãvũ rú’ ni ꞌo. ¹⁹Ãꞌdiãtãsĩyã yị̃kị̂ ũnjí rĩ, ĩri íbí ĩfũ ẹ́sị́ agálésĩ, ĩri sẽ ꞌbá rĩ ãngũ ꞌdị, ĩri la ꞌbá ãzi vé ũkú sĩ, dõku ũkú rĩ la ꞌbá ãzi vé ágó be, ĩri ọ̃wụ̃ ꞌbã, ĩri ngá ụ̃gụ̃, ĩri ũnjõ ụ́lị́, ãzini ĩri ãngũ ꞌyoꞌyo. ²⁰Tã ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée, ĩri sẽ ꞌbá rĩ adri ‘ãzãvũ rú’ Múngú ẹndrẹtị gé. ꞌBá rĩ nya dõ ngá ị́sụ́ ũjĩ ꞌî drị́ kuyé, sẽ ꞌbá rĩ ꞌo tã ‘ãzãvũ rú’ ni ku.”

Ũkú Kãnánãzị́ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be rĩ

(Mãrákõ 7:24-30)

²¹Yẹ́sụ̃ nga fũú vũrã ꞌdãri agásĩ, ꞌde mụụ́ ãngũ ãmbúgú Táyã vé rĩ agá, ãzini Sĩdónã vé rĩ agá. ²²Ũkú ãzi Kãnánãzị́, ĩri ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri mãzú, rizú ngozú ẹndrẹtị ni gé kĩnĩ, “Úpí, Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô, mávé mvá ũkúŋá ꞌdãáꞌdã índrí ũnjí fi drị̃ ni gé, índrí ũnjí rĩ ri ĩri ní ĩzãngã sẽ ambamba.”

²³Yẹ́sụ̃ zị̃ ꞌî tị átángá ꞌyozú kuyé. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri mãzú, kộpi kínĩ, “ꞌÍ pẽ ũkú ꞌdĩri mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, ĩri ri ngo ímụ́zú ꞌbâ vụ́drị̃ gé sĩ ambamba.”

²⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩpẽkí ma ímụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, kộpi índrékí sụ̃ kãbĩlõ ãvĩꞌbá gí rĩ pi tị́nị.”

²⁵Ũkú rĩ ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí ko mâ ĩzã!”

²⁶Yẹ́sụ̃ ní újázú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Adri múké ku ĩ ní ínyá anjiŋá úcézú rĩ pi íꞌdụ́zú15:26 Anjiŋá rĩ pi Ũcógú rĩ pi be: Yãhụ́dị̃ rĩ pi rikí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ide kínĩ kộpi adrikí sụ̃ ũcógú tị́nị. Úꞌdógúꞌdógú ꞌdĩri agá, Yẹ́sụ̃ átá kĩnĩ, ꞌbá ĩri zịị́ anjiŋá rĩ pi, ĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi, ꞌbá ĩri zịị́ ũcógú rĩ pi, ĩri ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi. sẽzú ũcógú rĩ pi ní.”

²⁷Ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, tã mí ní átá rĩ, ĩri tã áda, ꞌbo ũcógú rĩ pi ícó ínyá uꞌdeꞌbá ĩ ẹ́ꞌdị́páa vé mísá drị̃gé sĩ vũgá rĩ nya rá.”

²⁸Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ũkú ꞌdĩri, ẹ̃ꞌyị̃ngárá mívé rĩ ãmbúgú! Tã mí ní zịị́ má tị gé gí rĩ, ĩ ícó sẽ mí ní rá.” Sâ ꞌdãri gé, ũkú rĩ vé mvá ũkúŋá rĩ gõ ícá múké.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará

²⁹Yẹ́sụ̃ ní ngazú fũzú vũrã ꞌdãri agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní mụzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ ã gãrã gá sĩ. Ĩri ní tụzú mụzú írã drị̃gé, ĩri ní úrízú vũgá. ³⁰ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní ímụ́zú ĩri vúgá nõó, kộpi íjị́kí ꞌbá pá be ábáꞌbá gí rĩ pi, ꞌbá mị ãkó rĩ pi, ꞌbá ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ pi, ꞌbá átáꞌbée ku rĩ pi, ꞌbá ụrụkọꞌbée be ímụ́ ꞌbãá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, Yẹ́sụ̃ ídrí kộpi céré rá. ³¹ꞌBá rĩ pi kâ ndreé ꞌbá ándúrú átáꞌbá ku rĩ pi nóni ri átátã, ꞌbá pá be ábáꞌbá gí rĩ pi ã pá ícá nóni múké gí, ꞌbá adriꞌbá ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú ri pi nóni ri ẹ̃cị̃ tu rá, ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi nóni ãngũ ndre rá. Tã ꞌdĩri sẽ kộpi ní ãyãngárá, sẽ kộpi íngúkí Múngú Ĩsẽrélẽ vé rĩ ãní rá.

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ sụ pi ní

(Mãrákõ 8:1-10)

³²Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ĩzãngã sĩ ꞌbá nõꞌbée sĩ, kộpi adrikí má be nõgó caá ụ́ꞌdụ́ be na, ngá ãzi kộpi ní nyaánya ní ꞌdãáyo. Á lẽ kộpi pẽé mụzú nõósĩ ẹ̃bị́rị́ sĩ ku. Ĩri sẽ kộpi ícó ĩdrãkã ẹ̃bị́rị́ sĩ lẹ́tị gé rá.”

³³Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ãngũ nõri rárá rú ásé agá, ꞌbá nõꞌbée kárákará, ꞌbâ ị́sụ́kí rí ãnyãngã caápi kộpi ní rĩ íngũgá?”

³⁴Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Pánga ĩmi vúgá ꞌdĩí ngõpí?”

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Pánga ꞌbá vúgá nõó ẹ́zị̂rị̃ anigé, ãzini ị̃ꞌbị́ ꞌbá vúgá nõó nyíríŋá ni pi anigé, ꞌbo adri kárákará kuyé.”

³⁵Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ã úríkí vũgá. ³⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní pánga ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zú ị̃ꞌbị́ rĩ pi be, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní ũndĩzú, ĩri ní íꞌdụ́zú sẽzú ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ní awazú ꞌbá rĩ pi ní. ³⁷ꞌBá rĩ pi céré nyakí ãnyãngã rĩ ẹ́pị́zú ã ní rá. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí pánga ĩ ní ũndĩí ĩ ní nyaá rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa ẹ́zị̂rị̃. ³⁸ꞌBá ãnyãngã rĩ nyaꞌbée rĩ pi vé kãlãfe ca élĩfũ sụ, lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé. ³⁹Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ayií mụzú ꞌdĩísĩ gí, ĩri ní tụzú kũlúmgba agá, ĩri ní mụzú vũrã ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Mãgãdánã vé rĩ gé.

ꞌBá rĩ pi lẽkí tã ãyãzú ãyãyã ni ndreé

(Mãrákõ 8:11-13; Lúkã 12:54-56)

¹Fãrụ́sị̃ rĩ pi Sãdókẽ rĩ pi be ímụ́kí Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃ị́, kộpi zịkí ĩri kínĩ, ã ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni, ã lũ rí ĩ ní ꞌyozú kínĩ, ũkpõ ĩri ní tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri ꞌozú rĩ íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩla.

²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ꞌyo, ‘Ũndréŋá rĩ sĩ, ãngũ rĩ ka dõ kú mgbã, ãngũ rĩ adri ule, yị̃ị́gọ́ ꞌdị ku.’ ³Ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ĩmi ri ꞌyo, ‘Ãndrũ sĩ yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị rá, ãꞌdiãtãsĩyã ãngũ rĩ ẽ mịlẹ́tị índré ika, kú ị́rị́bị́tị rú.’ Ĩmi nị̃kí ãngũ rĩ vé mịlẹ́tị ã tã ũlũngárá rá, ꞌbo tã ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá ãndrũ nõri, ĩmi nị̃kí ífífí ni ámá kuyé. ⁴Úyú ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá, ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi, kộpi lẽkí ã ꞌokí ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni, ꞌbo á ꞌo kộpi ní tã ãyãzú ãyãyã ni ku, ma ꞌyéŋá tã ãyãzú ãyãyã Yónã16:4 Tã ãyãzú ãyãyã Yónã vé rĩ: Ị̃ꞌbị́ te nẹ́bị̃ Yónã ri, Yónã adri caá ụ́ꞌdụ́ na ị̃ꞌbị́ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Yónã 1:17; Mãtáyo 12:39-40; Lúkã 11:29-32. vé rĩ iꞌda kộpi ní áyu.” Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú, ĩri ní kộpi kuzú kú ꞌdĩgé.

Ãkụ́fị́ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé Sãdókẽ rĩ pi be rĩ

(Mãrákõ 8:14-21)

⁵Yẹ́sụ̃ pi kâ zoó yị̃ị́ bãlãlã rĩ agásĩ álé ꞌdãá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã tã ãvĩ, jịkí pánga mụzú ĩndĩ kuyé. ⁶Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ ãkụ́fị́ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé Sãdókẽ rĩ pi be rĩ ã tã sĩ.”

⁷ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Yẹ́sụ̃ átá ꞌbá ní tã rĩ ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ní pánga íjị́ ĩndĩ kuyé rĩ sĩ.”

⁸Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní átá ĩ ãsámvú gé sĩ rĩ rá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi adriꞌbée ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdã ꞌdĩꞌbée, ngá ĩmi ní rizú átázú ꞌyozú kínĩ pánga ꞌdãáyo rĩ ãꞌdi? ⁹Tã ꞌdĩri fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé? Ĩmi ndrekí pánga tọ̃wụ́ ándúrú ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní nyaá tí ꞌdãri kuyé? Ĩmi ĩkũnãkí ándúrú ị̃mbị́tã ni caá ũvú ã ꞌa ngõpí? ¹⁰Pánga ẹ́zị̂rị̃ ꞌbá élĩfũ sụ pi ní nyaá rĩ, ĩmi ĩkũnãkí ándúrú ị̃mbị́tã ni caá ũvú ã ꞌa ngõpí? ¹¹Má átá tã pánga vé ni ku. Tã má ní átá rĩ vé tã fi ĩmi drị̃gé ku ãsĩ? ꞌBo lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ ãkụ́fị́ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé Sãdókẽ rĩ pi be rĩ ã tã sĩ.” ¹²Kúru kộpi ní nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ, tã Yẹ́sụ̃ ní ũlũú ĩ ní ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ, ãkụ́fị́ ĩ ní pánga áꞌdízú rĩ kuyé, ĩri tã Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní rií ímbá ũnjí Sãdókẽ rĩ pi be rĩ vé tã ũlũ.

Pétẽró kĩnĩ Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ ꞌi

(Mãrákõ 8:27-30; Lúkã 9:18-21)

¹³Yẹ́sụ̃ pi kâ caá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó kínĩ ĩri ꞌBá Mvá ꞌi ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi?”

¹⁴Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá ụrụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi. Ụ̃rụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ Ẽlíyã ꞌi. Ụ̃rụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ Yẽrẽmíyã ꞌi, dõku ꞌbá rĩ nẹ́bị̃ rĩ pi vé ãzi.”

¹⁵Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBo ĩmi ꞌyo ma ãꞌdi ꞌi?”

¹⁶Sị̃mọ́nã Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Mi Kúrísítõ ꞌi, Múngú adriípi ídri rú rĩ vé Mvá.”

¹⁷Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã Yónã ã mvá rĩ, tãkíri ã adri mi be, tã ꞌdĩri ꞌbá áda lũ mí ní nĩ kuyé, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ lũ mí ní tã ꞌdĩri nĩ. ¹⁸Ãndrũ á ꞌyo mí ní ꞌdíni, mî rụ́ ri adri Pétẽró ꞌi, ífífí ni írã. Ma ímụ́ mávé kãnísã16:18 Kãnísã: Kãnísã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi. sị írã ꞌdĩri drị̃gé, drã ícó kãnísã rĩ ndẽé ũkpõ sĩ ku. ¹⁹Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé mãfũtá, ma sẽ mí drị́gé, tã mí ní úmbé vũ drị̃gé nõgó gí rĩ, Múngú ri úmbé ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá. ꞌBo tã mí ní ọyụụ́ vũ drị̃gé nõgó gí rĩ, Múngú rĩ kpá ọyụ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá.” ²⁰Yẹ́sụ̃ átá ũkpó ũkpó ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌbá ãzi ã lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi ꞌdíni ku.

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã

(Mãrákõ 8:31-9:1; Lúkã 9:22-27)

²¹Íꞌdózú lókí ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ri ũlũú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌí lẽ mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. ꞌDãlé ꞌi mụ ĩzãngã nya lẹ́tị be ãndíãndí ꞌbá ambugu rĩ pi drị́gé, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi drị́gé, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi drị́gé, ĩ ímụ́ ꞌi ꞌdị drã rá. Ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ꞌi gõ íngá ídri rú ũzi.

²²Pétẽró ní Yẹ́sụ̃ ri sezú gãrã gá, ĩri ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Úpí, lẽ mî átá ꞌdíni ku, tã ꞌdĩri ícó ꞌi ngaá mî rụ́ꞌbá gá sụ̃ụ́ ꞌdĩri tị́nị ku!”

²³Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ãngũ ndrezú Pétẽró vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi Sãtánã! Mi ri mâ lẹ́tị uga, yị̃kị̂ mívé rĩ, ĩri ꞌbá áda vé ni, yị̃kị̂ ꞌdĩri íbí íngá Múngú vúgálésĩ kuyé.”

²⁴Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ mâ pámvú ũbĩí, ã adi ꞌî rụ́ꞌbá, ã ꞌdụ ívé pẹtị alambaku, ã ũbĩ mâ pámvú. ²⁵ꞌBá rĩ ri dõ ívé ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ụ̃sụ̃ụ́ áyu, ĩri ímụ́ ívé ídri ꞌbe ãvĩ ꞌdĩísĩ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ adi dõ ꞌi drãá mâ tã sĩ, ĩri ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ²⁶ꞌBá rĩ ị́sụ́ dõ ngá múké nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbo ꞌbe dõ ívé ídri ãvĩí rá, ngá múké ĩri ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? Dõku ngá ꞌbá rĩ ní ícó sẽé ívé ídri ẽ drị̃ jezú rĩ ãꞌdi? ²⁷Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ mávé mãlãyíkã rĩ pi be, ma dị̃ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní dị̃ị́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ tị́nị, má ímụ́ ꞌbá ãlu ãlu ũfẽ tã ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ. ²⁸Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ụrụkọ pá tuꞌbá nõꞌbée ícókí drĩ ũdrãá ku, kộpi ꞌBá Mvá vé ímụ́ngárá ívé mãlũngã rụzú rĩ ndre ũgbále.”

Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá újá ꞌi dị̃ị́ imvesírílílí

(Mãrákõ 9:2-13; Lúkã 9:28-36)

¹Vụ́drị̃ ni kã caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, Yẹ́sụ̃ ní Pétẽró pi jịzú Yõkóbũ be, Yũwánĩ Yõkóbũ ẹ́drị́pị be ꞌí vúgá sĩ. Kộpi ní tụzú mụzú írã drị̃gé ụrụ ꞌdãá, ĩ mụkí rí adrií túngú ĩ drị̃kã sĩ. ²ꞌDãlé Yẹ́sụ̃ újá ꞌi índré ũꞌdũ be túngú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. Ẹndrẹtị ni dị̃ ọ́gụ́ imvesírílílí sụ̃ ụ̃tụ́ ní dị̃ị́ rĩ tị́nị, ĩrivé bõngó újá ꞌi dị̃ị́ imvesírílílí, sụ̃ ụ̃tụ́ ní dị̃ị́ rĩ tị́nị. ³ꞌDãlé Mósẽ pi ní ĩfũzú Ẽlíyã be kộpi ẹndrẹtị gé, Mósẽ pi Ẽlíyã be rikí átá Yẹ́sụ̃ be.

⁴Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, múké ni, lẽ ꞌbâ adrikí nõgó. Mí ãꞌyĩ dõ rá, á lẽ mõrõgó ꞌbeé na, ãlu ni mí ní, ãlu ni Mósẽ ní, ãlu ni Ẽlíyã ní.”

⁵Pétẽró kã rií átá, koro ị́rị́bị́tị imvesírílílí ĩmũlũ kộpi, ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ị́rị́bị́tị agá ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé ni má ní lẽélẽ rĩ, ma ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ. Lẽ ĩmi yịkí tị ni yịyị!”17:5 Mãrákõ 9:7; Lúkã 9:35; 2 Pétẽró 1:17

⁶ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri yịị́, ụ̃rị̃ sĩ, kộpi uꞌdekí ĩ ẹndrẹtị úsú vũgá. ⁷ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ímụ́zú kộpi úlózú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi íngákí ụrụ, ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku.” ⁸Kộpi kâ ĩ mị ingaá ãngũ ndreé ụrụ ꞌdãá, ꞌbá ãzi ãluŋáni ꞌdãáyo, ꞌbá rĩ ꞌyéŋá Yẹ́sụ̃ ꞌi.

⁹Kộpi kâ rií ísị́ ímụ́zú írã drị̃gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩmi ní ndreé ꞌdĩri, ã lũkí ꞌbá ãzi ní ku, cĩmgbá cazú ĩ ní ꞌBá Mvá ri ingazú drãngárá gálésĩla rĩ gé.”

¹⁰ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi ri ꞌyo kínĩ, Ẽlíyã ri ímụ́ Kúrísítõ sĩ drị̃drị̃ ãsĩ?”

¹¹Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú Ẽlíyã ri ímụ́ drị̃drị̃, ĩri ímụ́ tã rĩ pi ãrẽvú útú ku céré ũrẽ. ¹²ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, Ẽlíyã ímụ́ ị́nọ́gọ́sị́ gí, ꞌbo ꞌbá rĩ pi ámákí ĩri kuyé, ꞌbá rĩ pi ꞌokí ĩri ũnjí, sụ̃ ĩ ní lẽé rĩ tị́nị. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma kpá ímụ́ ĩzãngã nya kộpi drị́gé sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.” ¹³ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ní rií tã ni átá ꞌdĩri Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ágó índrí ũnjí be ni

(Mãrákõ 9:14-29; Lúkã 9:37-43a)

¹⁴Yẹ́sụ̃ pi kâ ĩ újá ĩgõó ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi vúgá nõó, ágó ãzi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé. ¹⁵Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí ndre mávé mvá ágó rĩ vé ĩzãngã fô, ãjĩꞌbílĩkí ri ĩri úꞌbé, ĩri ri ĩzãngã nya ambamba, ãjĩꞌbílĩkí ri njị̃ị́ ĩri úꞌbé ãcí agá, dõku yị̃ị́ agá. ¹⁶Má íjị́ mvá rĩ mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá, ꞌbo kộpi ídríkí ĩri kuyé.”

¹⁷Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá lókí ãndrũ nõri vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó ꞌdĩꞌbée, mâ adri rí ĩmi be vụ̃ụ́ caá lókí be gbã ngõpí? Mâ nya rí ĩzãngã ĩmi tã sĩ caá lókí be gbã ngõpí? Ĩmi íjị́kí mvá ágó rĩ má vúgá nõó.” ¹⁸Yẹ́sụ̃ ní átázú índrí ũnjí rĩ ní ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpó ũkpó ni sĩ, índrí ũnjí rĩ ní fũzú mvá ágó rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ. Sâŋá ꞌdãri agá, drã rĩ gõ dẹẹ́ mvá ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá.

¹⁹Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩ ínjézú ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó kíri, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBá ícókí íni índrí ũnjí rĩ droó fũú ãmvé ku ãsĩ?”

²⁰Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmivé rĩ mãdãŋáŋá. Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdãŋá anigé sụ̃ marígó ã fí ní adrií mãdãŋá rĩ tị́nị, ĩmi ícó ꞌyo írã ãmbúgú ꞌdĩri ã njị̃ ꞌi vũrã nõri gé sĩ mụụ́ vũrã ãzi gé, írã rĩ ꞌi njị̃ mụzú rá. Tã ãzi mbaápi mbamba ĩmi ní ꞌdãáyo.” ²¹Índrí ũnjí ꞌdíni ꞌdĩri, aꞌbikí dõ ngá nyanya ãní ku, ãzini zịkí dõ Múngú ri ku, ícó fũú ku.17:21 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 21 agá ꞌdĩri, búkũ Mãtáyo vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãtáyo vé vúlé rĩ agá rá.

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãrákõ 9:30-32; Lúkã 9:43b-45)

²²Yẹ́sụ̃ pi kâ ĩ úmú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe, ĩ ma sẽ ariꞌba rĩ pi drị́gé. ²³Kộpi ímụ́ ma ꞌdị drã rá, ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ma gõ íngá ídri rú ũzi.” Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã ambamba.

Mũfẽngã ĩ ní rií uꞌdụụ́ Jó Múngú vé rĩ agá rĩ

²⁴Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ caá Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãá, ꞌbá riꞌbá Jó Múngú vé rĩ vé mũfẽngã uꞌdụꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Pétẽró ri zịzú kínĩ, “Ĩmivé ágó riípi ãngũ ímbápi rĩ, ĩri nyo ri Jó Múngú vé rĩ vé mũfẽngã sẽ rá?”

²⁵Pétẽró ní újázú kộpi ní kĩnĩ “Ĩri ícó sẽ rá.”

Pétẽró kã fií jó agá ꞌdãá, ĩri ní drĩ átázú kuyé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ zị ĩri drị̃drị̃ kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã, mí ụ̃sụ̃ ngóni? ꞌBãgú vũ drị̃gé nõꞌbée ri mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụ ãꞌdi pi drị́gé sĩ? Kộpi ri uꞌdụ ĩvé anjiŋá rĩ pi drị́gé sĩ, dõku kộpi ri uꞌdụ ꞌbá ụrụkọ túngú ni pi drị́gé sĩ?”

²⁶Pétẽró ní újázú kĩnĩ “Kộpi ri mũfẽngã rĩ uꞌdụ ꞌbá ụrụkọ túngú ni pi drị́gé sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBãgú rĩ vé anji ãgõ rĩ pi ũfẽkí mũfẽngã rĩ ku.” ²⁷ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ sẽkí ꞌbá mũfẽngã uꞌdụꞌbá ꞌdĩꞌbée ẽ ẹ́sị́ ã ve ꞌbá ní ku, ꞌí mụ yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá, ꞌí ꞌbe mívé jãbádã yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá, ị̃ꞌbị́ mí ní íꞌbé drị̃drị̃ rĩ, ꞌí zị̃ tị ni, mi mũfẽngã ã fí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni17:27 Mũfẽngã ã fí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ caá ụ́ꞌdụ́ sụ, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã ã fí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdĩri sĩ. ị́sụ́ tị ni gé ꞌdãá. ꞌÍ ꞌdụ mũfẽngã ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdĩri, mí ũfẽ Jó Múngú vé rĩ vé mũfẽngã ãní, mí ũfẽ mávé rĩ, ãzini mí ũfẽ mívé rĩ ãní.”

Ãꞌdi ri adri ãmbúgú mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ꞌdãá nĩ?

(Mãrákõ 9:33-37; Lúkã 9:46-48)

¹Lókí ꞌdãri gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ꞌdãá, ãꞌdi ri mụ adri ãmbúgú nĩ?”

²Yẹ́sụ̃ ní mváŋá mãdãŋá ni zịzú ímụ́zú pá tuzú ĩ ãsámvú gé. ³Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ újá dõ ẹ́sị́ adrizú sụ̃ mváŋá mãdãŋá nõri vé rĩ tị́nị ku, ícó fií mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ku. ⁴Kúru ꞌbá rĩ ꞌbã dõ ꞌi kú tã be mãdã sụ̃ mváŋá mãdãŋá nõri tị́nị, ĩri mụ adri ãmbúgú mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ꞌdãá. ⁵ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ mváŋá mãdãŋá sụ̃ má andregá nõri tị́nị ni mâ rụ́ sĩ, ꞌbá ꞌdĩri ẹ́ꞌyị́ ma.

ꞌBá ãzi ã sẽ mváŋá fií ũnjĩkãnyã ꞌoó ku

(Mãrákõ 9:42-48; Lúkã 17:1-2)

⁶“ꞌBo mváŋá mãdãŋá ma ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí nõri, ꞌbá rĩ sẽ dõ ĩri fií ũnjĩkãnyã ꞌoó, múké ni kõdô lẽ ã úmbékí írã ãmbúgú umbe ni gé, ã ꞌbekí ĩri yị̃ị́ tafu agá. ⁷ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ ambamba, ãꞌdiãtãsĩyã tã vũ drị̃gé nõgó rĩ sẽ ꞌbá rĩ pi ri fi ũnjĩkãnyã ꞌo nĩ! Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga rá, ꞌbo ꞌbá ọ́gụ́pi ri sẽépi ꞌdeépi ũnjĩkãnyã agá rĩ, ĩri ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ ambamba. ⁸Mívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị sẽ dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ, lẽ mî lị ĩri ꞌbeé ꞌdĩísĩ ãmvé. Mî rụ́ꞌbá ĩgélé ãzi ábá dõ nĩ, ĩri múké, ndẽ mí ní fizú mî rụ́ꞌbá be ngị ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá rĩ. ⁹Mívé mị drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ sẽ dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ, lẽ mî nje ĩri ꞌbeé ꞌdĩísĩ ãmvé. Ĩgélé ãzi mî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩgé ábá dõ nĩ, ĩri múké, ndẽ mí ní fizú mî rụ́ꞌbá be ngị ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá rĩ.”

¹⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí múké, lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌyozú kínĩ anjiŋá nyíríŋá rĩ pi índrékí ĩmi mịlé gá ẹ̃zị́ ãkó ꞌdíni ku. ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, kộpivé mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé ꞌdãá anigé, kộpi ri njị̃ị́ átá má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ be anjiŋá rĩ pi vé tã sĩ. ¹¹Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi paá ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.18:11 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 11 agá ꞌdĩri, búkũ Mãtáyo vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãtáyo vé vúlé rĩ agá rá.

Nãpí kãbĩlõ ãvĩípi rĩ vé rĩ

(Lúkã 15:3-7)

¹²“ꞌBá rĩ dõ kãbĩlõ be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ãlu ni ãvĩ dõ gí, ĩri ꞌo íngóni? Ícó pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ (99) ꞌdĩꞌbée kuú ánga drị̃gé ꞌdĩgé, ꞌde mụụ́ ãlu ãvĩípi gí ꞌdãri ndãá ku? ¹³Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ị́sụ́ dõ ívé kãbĩlõ ãlu ãvĩípi rĩ gí, ãyĩkõ ri ĩri fụ aga rá, ndẽ ãyĩkõ ĩri fụụ́pi kãbĩlõ pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ (99) ãvĩꞌbá kuyé rĩ pi ã tã sĩ rĩ rá. ¹⁴Ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ lẽ anji nyíríŋá rĩ pi ã ãvĩkí sụ̃ kãbĩlõ ní ãvĩí rĩ tị́nị ku.

Mí ẹ́drị́pị, dõku mí ọ́mvụ́pị mi ꞌoópi ũnjí rĩ

(Lúkã 17:3)

¹⁵“Mí ẹ́drị́pị, dõku mí ọ́mvụ́pị ꞌo dõ mi ũnjí, ꞌí nga mụụ́ vú ni gé ꞌdãá, ꞌí lũ ĩri ní tã ĩri ní ꞌoó mí ní ũnjí rĩ. Lẽ mî lũ tã rĩ gúnyá agá ku. Yị dõ mi rá, ꞌyo dõ ꞌî tị sĩ kĩnĩ, ꞌí ꞌo mi ũnjí, ꞌbá ꞌdĩri gõ ꞌi újá ícá mí ní ẹ́drị́pị, dõku mí ọ́mvụ́pị. ¹⁶ꞌBo yị dõ mi kuyé, ꞌí jị ꞌbá ãlu, dõku ꞌbá ị̃rị̃ ụrụkọꞌbée mụzú mí vúgá sĩ ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ‘Tã ãrẽvú céré lẽkí dõ útú ícá pịrị, lẽ ꞌbá ị̃rị̃, dõku ꞌbá na tã rĩ ndreꞌbá ĩ mị sĩ rá ni pi ã adrikí ĩndĩ.’18:16 Dẽtõrõnómẽ 19:15¹⁷Gã dõ ꞌbá mí ní jịị́ ꞌdĩꞌbée ẽ tị yịgá sĩ, ꞌí jị tã ni mụụ́ ũlũú ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní. Gã dõ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẽ tị yịgá sĩ, ꞌí ku ã adri kú pãgánõ rú, dõku ã adri kú ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni tị́nị.

¹⁸“Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, tã ĩmi ní úmbé vũ drị̃gé nõgó gí rĩ, Múngú ri kpá úmbé ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá, tã ĩmi ní ọyụụ́ vũ drị̃gé nõgó gí rĩ, Múngú ri kpá ọyụ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá.

¹⁹“Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́, ꞌbá ị̃rị̃ úmúkí dõ ĩ tị tã ãzi zịzú vũ drị̃gé nõgó, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ kộpivé tã rĩ ãꞌyĩ rá. ²⁰Kúru ꞌbá ị̃rị̃, dõku ꞌbá na, úmúkí dõ ĩ mâ rụ́ sĩ, ma adri kộpi ãsámvú gé.”

Nãpí ꞌbá ọ́gụ́pị ri trũúpi ku rĩ vé rĩ

²¹Kúru Pétẽró ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Úpí, má ẹ́drị́pị ꞌo dõ ma ũnjí, mâ trũ ĩri caá vú be ngõpí? Mâ trũ ĩri caá vú be ẹ́zị̂rị̃?”

²²Yẹ́sụ̃ ní újázú Pétẽró ní kĩnĩ, “Adri ꞌyéŋá vú be ẹ́zị̂rị̃ ku, ꞌbo ã adri vú be pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃.

²³“Kúru ụ̃ꞌbị̃kí mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ꞌbãgú lẽépi mũfẽngã ꞌí ní sẽé ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní mẹ̃rị́ rú rĩ ã tã nị̃ị́pi rĩ sĩ. ²⁴ꞌBãgú rĩ kã íꞌdó ívé mũfẽngã rĩ úmú gõó, ĩ ní ágó mũfẽngã ẹ́ꞌyị́pi jũrú ãmbúgú sĩ élĩfũ mụdrị́ rĩ18:24 Mũfẽngã jũrú ãmbúgú élĩfũ mụdrị́ rĩ agá rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ílí mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu ni sĩ. íjị́zú ímụ́zú pá tuzú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé. ²⁵ꞌBo ãtíꞌbágú rĩ ní mẹ̃rị́ rĩ ũfẽé kuyé rĩ sĩ, ꞌbãgú rĩ kĩnĩ, ã ụzịkí ĩrivé ngá ãrẽvú céré, ã ụzịkí kpá ĩrivé ũkú anjiŋá rĩ pi be ĩndĩ, ã ũfẽ rí mẹ̃rị́ rĩ ãní.

²⁶“Kúru ãtíꞌbágú rĩ ní kũmũcí ũtị̃zú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌbãgú rĩ mãzú kĩnĩ, ‘ꞌÍ ku má ní sâ, ma ímụ́ mívé mũfẽngã ãrẽvú ũfẽ gõ céré rá!’ ²⁷ꞌBãgú rĩ ndre ĩrivé ĩzãngã, gõ mẹ̃rị́ rĩ vé tã kuú rá, ọyụ ãtíꞌbá rĩ mụzú rá.

²⁸“ꞌBo ãtíꞌbágú rĩ kã ꞌdeé mụụ́ gí, kộpi mụkí ĩ ị́sụ́ ọ́gụ́pị ãtíꞌbágú ívé mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ18:28 Mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ. ẹ́ꞌyị́pi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ be. Ĩri ní ãtíꞌbágú rĩ rụzú, ụ́lẹ́lẹ́ ni ínjízú. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mí ũfẽ mávé mũfẽngã úꞌdíkírĩŋá nõgó!’

²⁹“Ãtíꞌbágú rĩ ní kũmũcí ũtị̃zú ĩri ẹndrẹtị gé, ĩri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, ‘ꞌÍ ku má ní sâ, ma ímụ́ mívé mũfẽngã ũfẽ gõ vúlé rá.’

³⁰“ꞌBo ágó rĩ gã ĩrivé tã ãꞌyĩgá sĩ, gõ ĩri ꞌbeé jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ã mụ adrií ꞌdãlé cĩmgbá ũfẽ dõ ívé mũfẽngã ũgbále gí ká. ³¹Ãtíꞌbá ụrụkọ kâ tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, kộpi gõkí adrií ĩzãngã sĩ. Kộpi ní mụzú tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ũlũzú ꞌbãgú rĩ ní.

³²“Kúru ꞌbãgú rĩ ní ãtíꞌbágú drị̃drị̃ ꞌdãri zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mi ãtíꞌbá ũnjí, á ku ándúrú mẹ̃rị́ mí ní ꞌdụụ́ rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã mí ímụ́ ándúrú ngoó má ẹndrẹtị gé rá. ³³Mi té mí ọ́gụ́pị ãtíꞌbágú rĩ vé ĩzãngã ndre sụ̃ má ní mívé ĩzãngã ndreé rĩ tị́nị.’ ³⁴ꞌBãgú rĩ ẽ ẹ́sị́ ve ũnjí ũnjí, jị ãtíꞌbágú rĩ mụụ́ suú jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ã mụ adrií ꞌdãlé cĩmgbá ũfẽ dõ ívé mũfẽngã ũgbále gí ká.

³⁵“Ĩmi trũkí dõ ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ku, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ trũ kpá ĩmi ku.”

Ayingárá ágó pi vé ũkú be rĩ

(Mãrákõ 10:1-12)

¹Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩꞌbée átá dẹẹ́, ĩri ní fũzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ, ĩri ní mụzú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ vé rĩ ã wọ̃ọ́kọ̃ gá álésĩ. ²ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ, Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be rĩ pi rá.

³Fãrụ́sị̃ ụrụkọꞌbée ímụ́kí vú ni gé, kộpi lẽkí ĩri ụ̃ꞌbị̃ị́. Kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ nyo ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ágó ri ícó ívé ũkú dro tã ã pá ãzi sĩ ꞌdíni rá?”

⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lãkí búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyozú kínĩ, íꞌdóngárá gá ꞌdãá, ‘Múngú gbi ágó pi ũkú be’19:4 Íꞌdóngárá 1:27 ꞌdíni kuyé? ⁵Múngú ꞌyo kĩnĩ, ‘Tã ꞌdĩri sĩ, ꞌbá ágó ri ívé ẹ́tẹ́pị ku, ĩri ívé ẹ́ndrẹ́pị ku, kộpi ĩ úmú ũkú ni be, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ĩ úmú adri rụ́ꞌbá ãlu.’19:5 Íꞌdóngárá 2:24⁶ꞌBo kộpi acokí ĩ ku, kộpi adri rụ́ꞌbá ãlu. Kúru ꞌbá Múngú ní úmú gí ꞌdĩꞌbée, lẽ ꞌbá ãzi ã aco kộpi ãsámvú ku.”

⁷Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mósẽ sẽ tãị́mbị́ kĩnĩ, ‘Ágó ri kọ̃kọ̃bị́ sẽ ũkú ni ní, ĩri drozú ãní rá’19:7 Dẽtõrõnómẽ 24:1 ãsĩ?”

⁸Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Mósẽ ãꞌyĩ ĩmi ní, ĩmi ícó ĩmi ayi ĩmi ũkúpị́ị be rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmî ẹ́sị́ tete. ꞌBo íꞌdóngárá gá ꞌdãá, tã rĩ adri ꞌdíni kuyé. ⁹Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ívé ũkú droópi rá, gõópi ũkú ãzi túngú ni jeépi rĩ, ꞌo ꞌdĩri tã ũnjí ọ̃wụ̃ vé ni, tã ágó ní ícózú ívé ũkú drozú ãní rá rĩ, ũkú rĩ fũ dõ mụụ́ laá ágó ãzi túngú ni be ká.”

¹⁰ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Tã ágó pi vé ũkú be rĩ, ĩri dõ ꞌdĩri tị́nị, múké ni, lẽ ꞌbá rĩ ní adrizú ũkú ãkó.”

¹¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá céré ngakí tã ĩmi ní ꞌyoó ꞌdĩri ãꞌyĩí ku, Múngú ꞌbã dõ tã ꞌdĩri ꞌbá rĩ ẹ́sị́ agá nĩ ká, ícó ũkú jeé ku. ¹²Ãgõ ụrụkọꞌbée tịkí kộpi kú ꞌbáŋá rú. Ụrụkọꞌbée ícákí ꞌbáŋá rú ãꞌdiãtãsĩyã íꞌdụ́kí kộpi ágélé gí, ụrụkọꞌbée lẽkí ĩngá adrií ꞌdíni ũkú ãkó, mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ã tã sĩ. ꞌBá rĩ lẽ dõ tã ĩ ní ꞌyoó ꞌdĩri ꞌdụụ́ ngaá, ã ꞌdụ ngaá ĩyí.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã tãkíri anjiŋá nyíríŋá rĩ pi drị̃gé

(Mãrákõ 10:13-16; Lúkã 18:15-17)

¹³Kúru ꞌbá ụrụkọ ní ĩvé anjiŋá nyíríŋá rĩ pi íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, Yẹ́sụ̃ ã tị̃ rí drị́ kộpi drị̃gé, ãzini ã zị rí kộpi ní Múngú ri. ꞌBo Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kínĩ, lẽ ꞌbá rĩ pi ẽ íjị́kí anjiŋá rĩ pi Yẹ́sụ̃ vú nõó ku.

¹⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ã ugakí anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ní lẹ́tị ku, ĩmi kukí kộpi ẽ ímụ́kí má vúgá nõó! Ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ, ĩri adri ꞌbá adriꞌbée sụ̃ anjiŋá nyíríŋá nõꞌbée tị́nị rĩ pi vé ni.” ¹⁵Yẹ́sụ̃ ní drị́ tị̃zú anjiŋá nyíríŋá rĩ pi drị̃gé, vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní gõzú ꞌdezú mụzú ꞌdĩísĩ rá.

Ágó ãꞌbú be rĩ vé tã

(Mãrákõ 10:17-31; Lúkã 18:18-30)

¹⁶Ágó ãzi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ngá múké má ní ícó ꞌoó, mâ ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní rĩ ãꞌdi?”

¹⁷Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Ngá mí ní ma zịzú tã múké ã tã sĩ rĩ ãꞌdi? ꞌBá múké rĩ ꞌyéŋá Múngú ꞌi. ꞌÍ lẽ dõ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́, ngá múké rĩ, lẽ mî ꞌdụ tãị́mbị́ rĩ vé tã ngaá.”

¹⁸Ágó rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ngõri?”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ ‘Lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku, lẽ mî ụ̃gụ̃ ꞌbá ãzi ã ngá ku, lẽ mî úlị́ ũnjõ ꞌbá ãzi drị̃gé ku, ¹⁹lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃.’19:19 Wụ̃ngárá 20:12-16; Dẽtõrõnómẽ 5:16-20 ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.’ ”19:19 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

²⁰Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Á ꞌdụ tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée vé tã ngaá céré rá. Ngá ãzi nyo má ní gõó ꞌoó dị̃ị́ ni anigé?”

²¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ lẽ dõ mî adri múké ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ã ngangárá gá, mí ụzị ngá mívé rĩ pi ãrẽvú céré, mí awa mũfẽngã ni ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí, mi kúru ãꞌbú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ị́sụ́ rá.”

²²Ágó rĩ kã tã ꞌdĩri yịị́, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã, gõ ꞌdeé mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ãꞌbú be ambamba.

²³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá rĩ, tã ni ũkpó ũkpó. ²⁴Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́ kínĩ, kámĩlõ vé fingárá sĩndánĩ ã úlẽ gá sĩ rĩ mbamba, ꞌbo ꞌbá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ mba ndẽé rá.”

²⁵ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ẽ drị̃ ábá ãní rá,19:25 Sẽ kộpi ẽ drị̃ ábá ãní rá: ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ ẽ drị̃ ábá tã ꞌdĩri sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ꞌbá rĩ dõ ãꞌbú be, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, Múngú sẽ ĩri ní tãkíri gí, ĩri ícó fi ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá. kộpi ní zịzú kínĩ, “ꞌBá ĩ ní ícó paá rá rĩ, ĩri adri ãꞌdi ꞌi?”

²⁶Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú kộpi vúgá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ꞌdĩri mbamba ꞌbá áda ní, ꞌbo tã ãrẽvú céré Múngú ri ícó ꞌo rá.”

²⁷Pétẽró ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká! ꞌBá kukí ꞌbávé ngá ãrẽvú céré, ꞌbâ ri mî pámvú ũbĩ! Ngá úmvúlésĩ ꞌbá ní ị́sụ́ rĩ ãꞌdi?”

²⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ma ꞌBá Mvá ꞌi, sâ má ní ímụ́zú vũ rĩ údézú ícázú úꞌdí, ãzini má ní ímụ́zú úrízú mávé lúpá mãlũngã vé ĩ ní íngúngũ rĩ drị̃gé rĩ kãdõ ícó, ĩmi riꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi kpá ímụ́ úrí lúpá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi drị̃gé, ĩmi tã lị sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi drị̃gé nĩ. ²⁹ꞌBá céré ĩvé jó kuꞌbá, ẹ́drị́pị́ị kuꞌbá, ọ́mvụ́pị́ị kuꞌbá, ẹ́tẹ́pị́ị kuꞌbá, ẹ́ndrẹ́pị́ị kuꞌbá, anjiŋá kuꞌbá, ãzini ĩvé ọ́mvụ́ kuꞌbá mâ tã sĩ rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi ní ꞌbá kộpi ní kuú, ãzini ngá kộpi ní kuú rĩ pi ũfẽ vú be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ãzini kộpi ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ³⁰ꞌBá kárákará ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ drị̃drị̃ rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ụ̃dụ̃mbị́tã. ꞌBá kárákará adriꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ pi, kộpi ímụ́ adri drị̃drị̃.”

ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbá ọ́mvụ́ agá rĩ pi vé tã

¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã adri sụ̃ ágó ọ́mvụ́ ꞌãápi, mụụ́pi ụ̃ꞌbụ́tị ꞌbá ẹ̃zị́ vé ni ndãápi ꞌî ũfẽ rí kộpi ũfẽfẽ rĩ tị́nị. ²Ágó rĩ ãꞌyĩ ꞌbá ẹ̃zị́ vé rĩ pi ũfẽé mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ĩ ní rizú ãngũ ũfẽzú ãní ụ́ꞌdụ́ ãlu vé rĩ sĩ, ĩri ní kúru kộpi pẽzú mụzú ọ́mvụ́ agá ꞌdãá.

³“Kã mụụ́ adrií sâ úrõmĩ ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ gé, ĩri ní ꞌdezú mụzú jọ̃kọ́nị̃ gé, kã mụụ́ caá jọ̃kọ́nị̃ gé ꞌdãá, ị́sụ́ ꞌbá ụrụkọ tukí pá kuú jọ̃kọ́nị̃ agá ꞌdãá, ẹ̃zị́ kộpi ní ngaánga ni ꞌdãáyo. ⁴Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi mụkí ẹ̃zị́ ngaá mávé ọ́mvụ́ agá, ma ícó ĩmi ũfẽ múké rá.’ ⁵Kúru kộpi ní ꞌdezú mụzú.

“Gõ kpá ꞌdeé mụzú jọ̃kọ́nị̃ gé ꞌdãá dị̃ị́, ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, gõ kpá ꞌi ẹndịị́ mụụ́ dị̃ị́ sâ na ũndréŋá vé rĩ gé, átá kpá tã rĩ sụ̃ ꞌí ní átá drị̃drị̃ rĩ tị́nị. ⁶Sâ tọ̃wụ́ ũndréŋá vé rĩ gé, gõ kpá mụụ́ jọ̃kọ́nị̃ gé ꞌdãá dị̃ị́. Ị́sụ́ kpá ꞌbá ụrụkọ tukí pá kú jọ̃kọ́nị̃ agá ꞌdãá, ẹ̃zị́ kộpi ní ngaánga ni ꞌdãáyo. Ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, ‘Ngá ĩmi ní pá tuzú kuú jọ̃kọ́nị̃ agá nõgó ụ̃tụ́ njị̃ị́ ẹ̃zị́ ãkó rĩ ãꞌdi?’

⁷“Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, ‘ꞌBá ãzi zị ꞌbâ ẹ̃zị́ gé kuyé.’

“Ágó rĩ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi mụkí ẹ̃zị́ ngaá mávé ọ́mvụ́ agá.’

⁸“Ụ̃tụ́ rĩ kã mụụ́ ꞌdeé, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ní ágó ĩ ní ꞌbãá drị̃koma rú rĩ zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ zị ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi, mî ũfẽ kộpivé mũfẽngã, mí íꞌdó ꞌbá ímụ́ꞌbá vúlé rú rĩ pi ũfẽé drị̃drị̃, mí ũfẽ ꞌbá rĩ pi mụzú cĩmgbá cazú ímụ́ꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi vúgá.’

⁹“ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi kâ ẹ̃zị́ rĩ ngaá caá sâ tọ̃wụ́ ũndréŋá vé rĩ gé gí, ĩ ní ꞌbá ãlu ãlu ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sẽzú ụ́ꞌdụ́ ãlu vé ni. ¹⁰ꞌBá ĩ ní ꞌbãá ẹ̃zị́ rĩ ngaá drị̃drị̃ rĩ pi kâ ícá, kộpi ụ̃sụ̃kí déna ĩ mũfẽngã rĩ sẽ ĩ ní aga rá. ꞌBo kộpi ị́sụ́kí céré trõtrõ. ¹¹Kộpi kâ mũfẽngã rĩ ị́sụ́, kộpi ꞌdekí rií unuú ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ẹndrẹtị gé. ¹²Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, ‘ꞌBá ĩ ní íjị́ ẹ̃zị́ ngaá vúlé rú nõꞌbée ngakí ẹ̃zị́ rĩ ꞌyéŋá sâ ãlu, mí ũfẽ ꞌbâ kộpi be céré trõtrõ, ị́sụ́zú ꞌbá ngakí ẹ̃zị́ rĩ ụ̃tụ́ njị̃ị́, ụ̃tụ́ ri ꞌbâ zãá ọ́mvụ́ rĩ agá ꞌdãá.

¹³“ꞌBo ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ní újázú ãlu ni ní kĩnĩ, ‘Mâ ũndĩ, á ꞌo mi ũnjí kuyé. ꞌBá yịkí ꞌbâ mi be, mí ẹ̃ꞌyị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́ ãlu, mâ ũfẽ mi mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ ꞌdíni kuyé? ¹⁴Mí ẹ́ꞌyị́ mívé mũfẽngã, ꞌí ꞌde mụụ́ ꞌbẹ̃tị́. Á lẽ mũfẽngã rĩ sẽé ágó ẹ̃zị́ ngaápi vúlé rú nõri ní gbã má ní sẽé mí ní rĩ pí. ¹⁵Mũfẽngã mávé rĩ sĩ, ma ícó tã má ní lẽé ꞌoó rĩ ꞌo ãní rá. Ngá mí ní ẹ́sị́ ũnjí ꞌbãzú tã má ní ꞌoó múké ꞌbá rĩ pi ní rĩ sĩ rĩ ãꞌdi?’

¹⁶“ꞌBá adriꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ pi, kộpi ímụ́ adri drị̃drị̃, ꞌbá adriꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ụ̃dụ̃mbị́tã.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãrákõ 10:32-34; Lúkã 18:31-34)

¹⁷Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ pi zịzú gãrã gá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ¹⁸“ꞌBá kãdõ caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ímụ́ ꞌBá Mvá ã ũli ꞌbe rá. Kộpi ímụ́ ꞌyo, ã ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. ¹⁹Kộpi ímụ́ ĩri sẽ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị́gé, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ímụ́ gụ ĩri sĩ gụgụ, kộpi ĩri ũgbã, kộpi ĩri gbã pẹtị alambaku sị́gé. ꞌBo ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ĩri gõ íngá ídri rú drãngárá gálésĩ rá!”

ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ãmbúgú, ã ꞌbã ꞌi adrií ãtíꞌbá rú.

(Mãrákõ 10:35-45)

²⁰Kúru Zẽbẽdáyõ ũkú ni ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá ívé anji ãgõ ị̃rị̃20:20 Anji ãgõ ị̃rị̃: Anji ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ã rụ́, Yõkóbũ pi Yũwánĩ be. rĩ pi be, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Yẹ́sụ̃ ã ꞌo ꞌí ní tã múké.

²¹Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé mâ ꞌo mí ní rĩ ãꞌdi?”

Ũkú rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí kãdõ mívé mãlũngã rụụ́, lẽ mî ꞌbã mávé anji ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, ãlu rĩ ã úrí mívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ãzi rĩ ã úrí mívé drị́ ị̃jị́ gé.”

²²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí tã zịbe kuyé, ĩmi nyo ícó ãꞌyĩ ĩzãngã nya sụ̃ má ní nyaá rĩ tị́nị rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBâ ícó rá.”

²³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya sụ̃ má ní nyaá rĩ tị́nị, ꞌbo má ícó ĩmi ní vũrã sẽé mụzú úrízú mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, dõku mâ drị́ ị̃jị́ gé ꞌdíni ku, má Ẹ́tẹ́pị údé vũrã rĩ pi ꞌbá ꞌí ní ũpẽé kuú ị́nọ́gọ́sị́ gí rĩ pi ní, kộpi ã mụkí rí adrií vũrã rĩ pi agá.”

²⁴ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve ꞌbá ị̃rị̃ adriꞌbée ẹ́drị́pị́ị rú ꞌdĩꞌbée ní ũnjí ũnjí. ²⁵ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí rá, ꞌbãgú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi vé rĩ pi ri ĩvé ũkpõ iꞌda rizú tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌbãzú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị̃gé, kộpivé ũgalaku rĩ pi kpá ri tã ẹ̃njị̃ꞌbá ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni pi ũꞌbã ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị̃gé. ²⁶Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, lẽ tã rĩ ã adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ku. Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ lẽ dõ adrií ꞌbá ãmbúgú rú, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií ãtíꞌbá ĩmivé ni. ²⁷ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ãmbúgú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ céré, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií tụ́gẹ̃rị̃ ĩmivé ni. ²⁸Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́ adrií ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ pi ẽ ímụ́kí rí má ní ẹ̃zị́ ngaá yã ꞌdíni ku, má ímụ́ ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kozú, má adi mávé ídri ꞌbá kárákará pi ẽ drị̃ jezú ãní.”

Yẹ́sụ̃ zị̃ ꞌbá ị̃rị̃ mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi ẽ mị ãngũ ndreé

(Mãrákõ 10:46-52; Lúkã 18:35-43)

²⁹Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ rií fũú mụzú Yẹ́rị̃kọ̃ agásĩ, ꞌbá bị́trị́ká ꞌdekí mụụ́ kộpi ã vụ́drị̃ gé sĩ. ³⁰ꞌBá ị̃rị̃ mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi úríkí kuú lẹ́tị ã gãrã gá. Kộpi kâ yịị́ Yẹ́sụ̃ ri aga mụzú ĩ gãrã gá sĩ, kộpi ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Úpí, Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã ꞌbávé rĩ fô!”

³¹ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi trekí kộpi drị̃gé kínĩ, “Ĩmi újíkí kíri.” ꞌBo kộpi gõkí treé ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Úpí, Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã ꞌbávé rĩ fô!”

³²Yẹ́sụ̃ ní pá tuzú, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ lẽkí mâ ꞌo ĩmi ní ãꞌdi?”

³³Kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Úpí, ꞌbá lẽkí mî zị̃ ꞌbâ mị, ꞌbâ ndrekí rí ãngũ fô.”

³⁴Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã kộpi sĩ, ĩri ní kộpi ẽ mị úlózú. Koro kộpi ẽ mị ní ꞌi zịzú ãngũ ndrezú, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

Yẹ́sụ̃ vé fingárá Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ

(Mãrákõ 11:1-11; Lúkã 19:28-38; Yũwánĩ 12:12-19)

¹Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ rií mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, drị̃drị̃ ni, kộpi cakí kụ̃rụ́ mãdãŋá Bẽtẽfágẽ vé rĩ gé, Írã Õlívẽ21:1 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní. vé rĩ drị̃gé, kụ̃rụ́ rĩ ĩnyiŋá Yẹ̃rụ́sãlémã ã jẽlé gá. Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi pẽzú ị̃rị̃, ²ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí kụ̃rụ́ mãdãŋá ĩmî drị̃lé gá ꞌdãri agá, ĩmi ca mụ dõngí ị́sụ́ ꞌyĩkí kuú ꞌdãlé mvọ́pị be trụ́, ĩmi ĩtrũkí kộpi íjị́ má vúgá nõó. ³ꞌBá ãzi zị dõ ĩmi, ngá ĩmi ní rií ꞌoó ꞌdíni rĩ ãꞌdi, ĩmi ꞌyokí ĩri ní kínĩ, ‘Úpí lẽ kộpi nĩ,’ ꞌbá ꞌdãri ícó dõngí rĩ pi ĩpẽ ímụ́zú rá.”

⁴Tã ꞌdĩri nga ꞌi ꞌdíni, tã nẹ́bị̃ ní ꞌyoó rĩ ã nga rí ꞌi fũú tị́nị gé bẽnĩ,

⁵“ꞌÍ lũ ꞌbá Sĩónã21:5 Sĩónã: Sĩónã ri ĩ kpá zị Yẹ̃rụ́sãlémã. vé rĩ pi ní kínĩ,

‘Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩmivé ꞌbãgú ri ímụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩíꞌdĩ,

ĩri ꞌbá tã be mãdã ni,

ĩri ri ínjú ímụ́zú dõngí sĩ.’ ”21:5 Zãkãríyã 9:9

⁶ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị. ⁷Kộpi íjị́kí dõngí rĩ pi mvọ́pị be ị̃rị̃trọ́, kộpi ũtrũkí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ũꞌbãá dõngí rĩ pi ã úgóró gá, Yẹ́sụ̃ úrí bõngó rĩ drị̃gé. ⁸ꞌBá kárákará ũtrũkí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ũꞌbãá lẹ́tị drị̃gé, ụrụkọꞌbée mụkí ị̃bị́bị́ vãá ũꞌbãá mụzú lẹ́tị rĩ drị̃gé sĩ. ⁹ꞌBá bị́trị́ká ꞌdeꞌbá Yẹ́sụ̃ ẽ ẹndrẹtị gé drị̃drị̃ rĩ pi, ꞌdeꞌbá ĩri ã vụ́drị̃ gé rĩ pi be, kộpi ní rizú ọ́ꞌụ́zú mụzú kínĩ,

“Hõsánã Mvá Dãwụ́dị̃ vé rĩ!”

“Tãkíri ã adri ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ21:9 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi. drị̃gé!”21:9 Sãwụ́mã 118:26

“Ẽ íngúkí Múngú ụrụgégé ꞌbụ̃ gé rĩ!”

¹⁰Yẹ́sụ̃ ka fií caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, sẽ ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ní céré ãyãngárá. Kộpi ní zịzú kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi?”

¹¹ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní újázú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi, ĩri nẹ́bị̃, íbí íngá Nãzẽrétã gálésĩ, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá.”

Yẹ́sụ̃ fi Jó Múngú vé rĩ agá

(Mãrákõ 11:15-19; Lúkã 19:45-48; Yũwánĩ 2:13-22)

¹²Yẹ́sụ̃ ní fizú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, údró ꞌbá riꞌbá ngá jeꞌbá, ãzini ꞌbá riꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi céré. Uze mísá ꞌbá riꞌbá mũfẽngã ufuꞌbá, ãzini ãmámũ ụzịꞌbá rĩ pi vé rĩ céré uꞌdeé ụ̃lị̃ rú vũgá. ¹³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Múngú ꞌyo ívé búkũ agá kĩnĩ, ‘Jó mávé rĩ ĩ zị jó rizú ma zịzú ni,’21:13 Ĩsáyã 56:7 ꞌbo ĩmi újákí jó rĩ ícá vũrã ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi ní rizú adrizú ni.”21:13 Yẽrẽmíyã 7:11

¹⁴ꞌBá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbá pá be ábáꞌbá gí rĩ pi be, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá nõó, ĩri ní kộpi ídrízú. ¹⁵ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ tã ãyãzú ãyãyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri ndreé, ãzini kộpi kâ yịị́ anjiŋá rĩ pi ri útré Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, “Hõsánã Mvá Dãwụ́dị̃ vé rĩ,” tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ, sẽ kộpi ã ꞌa ve ũnjí ũnjí.

¹⁶Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌÍ yị nyo tã anjiŋá rĩ pi ní rií átá ꞌdĩri rá?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ẽ, ĩmi lãkí Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyozú kínĩ,

“ ‘Anjiŋá ambugu rĩ pi nyíríŋá rĩ pi be

ímụ́ úngó ãyĩkõ vé ni ngo ꞌdíni’21:16 Sãwụ́mã 8:2 kuyé?”

¹⁷Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi kuzú, ĩri ní ngazú mụzú kụ̃rụ́ Bẽtẽníyã vé rĩ gé, adri ꞌdãlé ị́nị́ be rã.

Yẹ́sụ̃ tri pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ

(Mãrákõ 11:12-14, 20-24)

¹⁸Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tị, Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá ꞌdãá, ẹ̃bị́rị́ fụ ĩri káyĩ. ¹⁹Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụzú lẹ́tị gé sĩ, ĩri ní pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ndrezú, ĩri ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋáŋá pẹtị rĩ ã gãrã gá ꞌdãá, ị́sụ́ pẹtị rĩ ꞌa ãluŋáni kuyé, ꞌyéŋá bị́ ni amu kú nĩ. Ĩri ní ꞌyozú pẹtị rĩ ní kĩnĩ, “Mî gõ ꞌaá dị̃ị́ ãluŋáni ku!” Koro pẹtị rĩ ní ꞌwizú.

²⁰ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ pẹtị rĩ ndreé, sẽ kộpi ní ãyãngárá. Kộpi ní zịzú kínĩ, “Pẹtị nõri ꞌwi mbẽlẽŋá ngóni ngóni?”

²¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, ãzini ĩmivé yị̃kị̂ awa dõ ꞌi ị̃rị̃ kuyé, ĩmi ícó tã má ní ꞌoó pẹtị ꞌdĩri ã rụ́ꞌbá gá rĩ ꞌo rá, ĩmi ícó tã ụrụkọꞌbée ꞌo rá. Ĩmi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, ĩmi ícó ꞌyo írã ꞌdĩri ní, ‘ꞌÍ njị̃ mi ngaá mụụ́ ꞌdeé yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá,’ ĩri ícó ꞌi nga rá. ²²Ĩmi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, ngá ĩmi ní zịị́ Múngú vúgá rĩ, ĩmi ícó ị́sụ́ rá.”

Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí ũkpõ Yẹ́sụ̃ ní ẹ̃zị́ ngazú rĩ vé tã

(Mãrákõ 11:27-33; Lúkã 20:1-8)

²³Yẹ́sụ̃ kã fií mụzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, kã íꞌdó ꞌbá rĩ pi ímbá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi be, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mí ị́sụ́ ũkpõ mí ní rizú tã ꞌdĩꞌbée ꞌozú rĩ ãꞌdi vúgá? Ãꞌdi sẽ mí ní ũkpõ rizú tã ꞌdĩꞌbée ꞌozú rĩ nĩ?”

²⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Á lẽ ĩmi zịị́ tã ãlu sĩ, ĩmi újákí dõ má ní gí, ma ícó ĩmi ní ũkpõ má ní rizú tã ꞌdĩꞌbée ꞌozú rĩ lũ rá. ²⁵Ũkpõ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú rĩ íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩ, dõku íbí íngá ꞌbá áda vúgá?”

Kộpi ní rizú tã ꞌdĩri átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌyokí dõ, ‘Ũkpõ ꞌdĩri íngá ꞌbụ̃ gélésĩ,’ ĩri ꞌbâ zị, ‘Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí dí ĩri kuyé ã sĩ?’ ²⁶ꞌBo ꞌbá ꞌyokí dõ, ‘Ũkpõ ꞌdĩri íngá ꞌbá áda vúgálésĩ,’ ꞌbá rĩ pi íngá ꞌbá drị̃gé ũnjí ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ụ̃sụ̃kí kínĩ, Yũwánĩ ri nẹ́bị̃.”

²⁷Kúru kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá nị̃kí kuyé.”

Kúru Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má ícó ũkpõ má ní tã ꞌozú rĩ lũú ĩmi ní ku.”

Nãpí anji ãgõ ị̃rị̃ rĩ pi vé rĩ

²⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ ĩmi ní úꞌdógúꞌdógú ãnji ãgõ ị̃rị̃ pi vé ni ũlũú, ĩmi kúru tã ĩmi ní ụ̃sụ̃ụ́ rĩ lũ má ní. Ágó ãzi anji ãgõ be ị̃rị̃, ágó ri ꞌde mụụ́ ívé mvá kãyú rĩ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mâ mvá rĩ, ãndrũ sĩ lẽ mî mụ ẹ̃zị́ ngaá ọ́mvụ́ agá.’

²⁹“Mvá rĩ ní újázú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, ‘Á mụ ku!’ ꞌBo gõ ꞌî úmĩ újá, ꞌdeé mụụ́ rá.

³⁰“Ẹ́tẹ́pị gõ ꞌdeé mụụ́ ívé mvá ãzi rĩ vúgá, ꞌyo kpá ĩri ní tã rĩ sụ̃ ĩri ní ꞌyoó mvá kãyú rĩ ní rĩ tị́nị. Mvá rĩ újá ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, ‘Bãbá, ma mụ rá,’ ꞌbo mụ kuyé.”

³¹Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Anji ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, mvá ẹ́tẹ́pị vé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ĩri mvá ngõri?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Mvá kãyú rĩ.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi ụrụkọ, ũkú ụrụkọ ọ̃wụ́ rú riꞌbá ĩ rụ́ꞌbá ụzịꞌbá rĩ pi be, kộpi fi mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá ĩmi sĩ drị̃drị̃. ³²Yũwánĩ ímụ́ ĩmi ní lẹ́tị pịrị Múngú vé rĩ ũlũú, ꞌbo ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri kuyé, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, ãzini ũkú ọ̃wụ́ rú riꞌbá ĩ rụ́ꞌbá ụzịꞌbá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri rá. Ĩmi ndrekí drĩ ká, ꞌbá mũfẽngã uꞌdụꞌbá rĩ pi, ãzini ũkú ọ̃wụ́ rú ĩ rụ́ꞌbá ụzịꞌbá rĩ pi újákí ẹ́sị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩri ní ũlũú rĩ sĩ rá, ꞌbo ĩmi újákí ẹ́sị́ ĩri ẹ̃ꞌyị̃zú kuyé.”

Nãpí ãgõ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi vé rĩ

(Mãrákõ 12:1-12; Lúkã 20:9-19)

³³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ãzini Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Nãpí ãzi ꞌdĩ, ĩmi yịkí drĩ ká, ágó ãzi ꞌã ọ́mvụ́, sa pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ pi21:33 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdụkí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ri ũꞌa ni zo vị́nyọ̃ sụ́ rú. Múngú ĩpẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrií ꞌbá ívé ni, kộpi ã adrikí rí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé Múngú ní saá ꞌaápi ũꞌa be rĩ tị́nị. Nãpí pẹtị vị́nyọ̃ vé ꞌdĩri, sẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ Yẹ́sụ̃ ri ĩvé tã átá. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 80:8-16; Ĩsáyã 5:1-7; Yẽrẽmíyã 2:21; Mãtáyo 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12; Lúkã 20:9-19. ọ́mvụ́ rĩ agá, sị ãbi ọ́mvụ́ rĩ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ga ꞌbụ́ rizú ũꞌa rĩ zozú vị́nyọ̃ rú. Sị lágáráka ụrụ ꞌdãá rizú ọ́mvụ́ rĩ ũtẽzú ãní. Kúru ĩri ní ꞌbá ꞌbãzú rizú ẹ̃zị́ ngazú ívé ọ́mvụ́ rĩ agá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ãngũ ãzi gé. ³⁴Lókí ĩ ní vị́nyọ̃ ã ũꞌa ĩkũnãzú rĩ kã ícó, ĩri ní ívé ãtíꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú ívé vị́nyọ̃ ã vúgú ĩ ní ĩkũnãá rĩ íjị́zú.

³⁵“ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ní ĩrivé ãtíꞌbá ãlu ni rụzú fụzú, kộpi ꞌdịkí ãlu ni drãá rá, kộpi úvị́kí ãzi rĩ írã sĩ. ³⁶Kúru ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ní ívé ãtíꞌbá ụrụkọꞌbée pẽzú mụzú kárákará kộpi vúgá ꞌdãá, kãlãfe ni aga ĩri ní pẽé drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée rá. ꞌBo ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ꞌokí ãtíꞌbá rĩ pi ũnjí, sụ̃ ĩ ní drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée ꞌoó ũnjí rĩ tị́nị. ³⁷Ụ̃dụ̃ ni gé, pẽ ívé mvá mụzú kộpi vúgá ꞌdãá, ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, ‘Kộpi ícó mávé mvá ị̃njị̃ rá.’

³⁸“ꞌBo ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi kâ ágó rĩ vé mvá ágó rĩ ndreé, kộpi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ‘Mvá ꞌdĩri ímụ́ úrí ẹ́tẹ́pị vé ãꞌbú tị gé nĩ. Lẽ ꞌbâ ꞌdịkí ĩri rá, ꞌbâ úríkí rí ãꞌbú rĩ tị gé nĩ.’ ³⁹Kộpi ní mvá rĩ rụzú, kộpi sekí ĩri mụzú ọ́mvụ́ rĩ agásĩ ãmvé, kộpi ꞌdịkí ĩri drãá rá.”

⁴⁰Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Kúru ọ́mvụ́ ꞌdị́pa kãdõ ícá, ĩri tã ngóni ni ꞌo ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ní?”

⁴¹Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó rĩ ícó ꞌbá ẹ́sị́ be ũnjí ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ ũdrã céré ꞌdĩísĩ rá. Kúru ĩri ímụ́ ꞌbá ụrụkọꞌbée ꞌbã ẹ̃zị́ nga ívé ọ́mvụ́ vị́nyọ̃ vé rĩ agá, ĩkũnãkí dõ vị́nyọ̃ rĩ gí, kộpi ã sẽkí rí ívé rĩ ã vúgú.”

⁴²Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lãkí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kuyé? Kĩnĩ,

“ ‘Írã ándúrú ꞌbá jó sịꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ rĩ,

újá nóni ꞌi ícá írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó ni.

Úpí ꞌo tã ꞌdĩri nĩ,

sẽ ꞌbá ní ãyãngárá.’21:42 Sãwụ́mã 118:22-23

⁴³“Kúru á ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, mãlũngã Múngú vé rĩ ĩ ímụ́ ꞌdụ ĩmi drị́gé sĩ rá, ĩ ímụ́ sẽ ꞌbá ĩrivé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi ní. ⁴⁴ꞌBá ãzi íꞌdé dõ írã ꞌdĩri drị̃gé, ĩri ŋõ rá. Írã rĩ íꞌdé dõ ꞌbá rĩ drị̃gé, ĩri ꞌbá rĩ ínjí drã vũgá ꞌdãá.”

⁴⁵Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi kâ nãpí Yẹ́sụ̃ ní ũlũú ꞌdĩri yịị́, kộpi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri átá ĩvé tã sĩ. ⁴⁶Kộpi lẽkí kõdô Yẹ́sụ̃ ri rụụ́, ꞌbo kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri nẹ́bị̃.

Ụ̃mụ̃ ọ̃mụ́rụ́gọ́ jezú rĩ

(Lúkã 14:15-24)

¹Yẹ́sụ̃ ní gõzú átázú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ãzini Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní nãpí sĩ dị̃ị́ kĩnĩ, ²“Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ꞌbãgú ụ̃mụ̃ ꞌbãápi ꞌî mvọ́pị ní ũkú jezú rĩ tị́nị. ³ꞌBãgú rĩ pẽ ívé ãtíꞌbá rĩ pi mụụ́ ꞌbá ꞌí ní zịị́ ímụ́ ụ̃mụ̃ gé nõó rĩ pi zịị́, ꞌbo ꞌbá rĩ pi ímụ́kí ụ̃mụ̃ rĩ gé nõó kuyé.

⁴“Kúru ĩri ní ívé ãtíꞌbá ụrụkọ pẽzú mụzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi mụkí lũú ꞌbá ĩ ní zịị́ gí rĩ pi ní kínĩ, má úlị́ tị́ rụ́ꞌbá be mũnyãmũnyã ni pi, má ãꞌdi ínyá rĩ kú ị́nọ́gọ́sị́ gí, ngá ãrẽvú céré anigé. Lẽ ꞌbá ĩ ní zịị́ gí rĩ pi ẽ ímụ́kí ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ gé nõó!’

⁵“ꞌBo ꞌbá ĩ ní mụụ́ zịị́ rĩ pi gãkí ímụ́gá ụ̃mụ̃ rĩ gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ụrụkọ mụkí ẹ̃zị́ ngaá ĩvé ọ́mvụ́ agá, ụrụkọ ni pi mụkí ĩvé ngá ụzịngárá gá. ⁶ꞌBá rĩ pi ụrụkọ urụkí ꞌbãgú rĩ vé ãtíꞌbá rĩ pi, ũgbãkí kộpi, úꞌdị́kí kộpi ũdrãá rá. ⁷ꞌBãgú rĩ ã ꞌa vé ũnjí ũnjí. Ĩri ní ívé ãngáráwá rĩ pi pẽzú mụzú ꞌbá ívé ãtíꞌbá rĩ pi úꞌdị́ꞌbá rĩ pi úꞌdị́zú drãzú ꞌdĩísĩ rá, ãngáráwá rĩ pi zãkí kộpivé kụ̃rụ́ veé ãcí sĩ.

⁸“Kúru ꞌbãgú rĩ ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ má útú tã ni dẹẹ́ gí, ꞌbo ꞌbá má ní zịị́ rĩ pi ũnjí, ícókí kộpi zịị́ ímụ́ ụ̃mụ̃ rĩ gé ku. ⁹Ĩmi mụkí lẹ́tị kụ̃rụ́ agásĩ rĩ pi gé sĩ, ĩmi zịkí ꞌbá ĩmi ní ị́sụ́ rĩ pi ãrẽvú céré, kộpi ẽ ímụ́kí ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ gé nõó.’ ¹⁰Kúru ãtíꞌbá rĩ pi ní ꞌdezú mụzú lẹ́tị kụ̃rụ́ agá rĩ pi agásĩ, kộpi zịkí ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi, ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi be ímụ́ ụ̃mụ̃ rĩ gé nõó, jó ĩ ní ụ̃mụ̃ ꞌbãzú rĩ agá dãá, ụ̃mụ́ rĩ pi gakí tré.

¹¹“ꞌBãgú rĩ kã ímụ́ ụ̃mụ́ rĩ pi ndreé, ị́sụ́ ágó ãzi ụ̃mụ́ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá su bõngó ụ̃mụ̃ vé rĩ kuyé. ¹²ꞌBãgú rĩ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, ‘Ũndĩgó, ꞌí su bõngó ụ̃mụ̃ vé rĩ kuyé, mí ímụ́ nõgó ngóni ngóni?’ Ágó rĩ újí kíri.

¹³“ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi úmbékí ágó rĩ ẽ drị́ pi pá ni be, ĩ ꞌbekí ĩri ãmvé ãngũ nịị́pi cịcị rĩ agá ꞌdãá, ã mụ rí ngoó, ãzini sị́kányá cií ꞌdãlé.’

¹⁴“Ãꞌdiãtãsĩyã zịkí ꞌbá rĩ pi kárákará, ꞌbo ĩ ní ũpẽé rĩ pi kíníkiniŋá.”

Mũfẽngã umbe jezú rĩ vé ũfẽngárá ꞌbãgú ãmbúgú rĩ ní rĩ

(Mãrákõ 12:13-17; Lúkã 20:20-26)

¹⁵Kúru Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní fũzú mụzú ãmvé, kộpi lẽkí lẹ́tị ndãá Yẹ́sụ̃ rĩ ụ̃ꞌbị̃zú, ã ꞌyo rí tã ũnjí bẽnĩ. ¹⁶Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní ĩvé ꞌbá ĩ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú Ẽródẽ vé ꞌbá ĩri ẹ̃tị̃ꞌbá rĩ pi be Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá. ꞌBá ĩ ní pẽé ꞌdĩꞌbée ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ímbápi, ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, mi ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni, mi ri tã áda Múngú vé rĩ ímbá. Mi ri ꞌbá rĩ pi ọ́ꞌdụ́ céré trõtrõ ị̃njị̃ngárá be, ãꞌdiãtãsĩyã mí ũpẽ ꞌbá ku. ¹⁷ꞌÍ lũ ꞌbá ní, mívé yị̃kị̂ íngóni? Ĩri múké ꞌbá ní mũfẽngã umbe jezú rĩ ũfẽzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní,22:17 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé. ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã. dõku ꞌbâ ũfẽkí ku?”

¹⁸ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã ũnjí kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée, ngá ĩmi ní lẽzú ma ụ̃ꞌbị̃zú rĩ ãꞌdi? ¹⁹Ĩmi iꞌdakí má ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ĩ ní ũfẽé ꞌbãgú rĩ ní umbe jezú ãní rĩ.” Kộpi ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ íꞌdụ́zú sẽzú Yẹ́sụ̃ drị́gé, ²⁰Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ ĩ ní údé, ãzini rụ́ ĩ ní sĩí mũfẽngã fífí rĩ ã rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri ãꞌdi vé ni?”

²¹Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ rĩ, ãzini rụ́ rĩ, ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vé ni.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá rĩ dõ ꞌbãgú Rómã vé rĩ vé ni, ĩmi sẽkí ꞌbãgú Rómã vé rĩ ní, ngá rĩ dõ Múngú vé ni, ĩmi sẽkí Múngú ní.”

²²ꞌBá ꞌdĩꞌbée kâ tã ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ní ãyãngárá. Kúru kộpi ní ngazú mụzú, kộpi kukí Yẹ́sụ̃ ri kuú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.

ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá

(Mãrákõ 12:18-27; Lúkã 20:27-40)

²³Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Sãdókẽ ꞌyoꞌbá kínĩ ꞌbá rĩ drã dõ gí, ícó íngá gõó ídri rú ku rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, ²⁴“Ímbápi, tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ꞌbá ágó drã dõ mvá ãkó, ẹ́drị́pị ri ícó ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́ rá, kộpi tịkí dõ anji, anjiŋá ꞌdĩꞌbée adri ẹ́drị́pị drãápi gí rĩ vé ni. ²⁵Anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃, kộpi céré ẹ́drị́pị́ị rú, Mvá ágó kãyú rĩ ní ũkú jezú, drã úyé, kộpi tịkí mvá ũkú rĩ be kuyé, ẹ́drị́pị ꞌdeépi vú ni gé sĩ rĩ ní ũkú rĩ ẹ́ꞌyị́zú. ²⁶Ẹ́drị́pị ꞌdĩri drã kpá rá, kộpi tịkí mvá ũkú rĩ be kuyé. Ẹ́drị́pị ꞌdeépi ꞌdĩri vúgá sĩ rĩ gõ kpá ũkú rĩ ẹ́ꞌyị́, anji ẹ́drị́pị́ị rú ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée céré rikí ũkú ãlu ꞌdĩri jeé, kộpi ũdrãkí céré, tịkí mvá ũkú ꞌdĩri be kuyé. ²⁷Ụ̃dụ̃ ni gé, ũkú rĩ ní kpá drãzú. ²⁸Anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée céré rikí ũkú ãlu ꞌdĩri jeé pírí, kãdõ caá ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ní íngázú gõzú ídri rú rĩ gé, ũkú ꞌdĩri pịrị ni úmvúlésĩ adri ãꞌdi vé ni?”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩmi ní zịị́ ꞌdĩri adri pịrị ku, tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ fi ĩmi drị̃gé kuyé, dõku ĩmi nị̃kí ũkpõ Múngú vé rĩ kuyé. ³⁰ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi kádõ gõó íngá ídri rú, ãgõ rĩ pi jekí ũkú ku, ũkú rĩ pi jekí ãgõ ku. Kộpi mụ adri ꞌbụ̃ gé ꞌdãá sụ̃ mãlãyíkã rĩ pi tị́nị. ³¹ꞌBo ĩmi lãkí tã Múngú ní ꞌyoó kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá rĩ kuyé? ³²Múngú kĩnĩ, ‘Ma Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Múngú Ĩsákã vé rĩ, ãzini Múngú Yõkóbũ vé rĩ,’22:32 Wụ̃ngárá 3:6 Múngú adri ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ni ku, ĩri Múngú ꞌbá adriꞌbá ídri rú rĩ pi vé ni.”22:32 Ma Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Ĩsákã vé rĩ, ãzini Yõkóbũ vé rĩ: Ãbũrámã pi Ĩsákã be, Yõkóbũ sĩ, kộpi ã ũdrãkí dõ gí drãáãsĩyã, Múngú mị gé ꞌdãlé kộpi ídri rú, ãꞌdiãtãsĩyã úmvúlésĩ kộpi gõ íngá ídri rú ũzi.

³³ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ní ãyãngárá.

Tãị́mbị́ tã be agaápi rá rĩ

(Mãrákõ 12:28-34; Lúkã 10:25-28)

³⁴Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ yịị́ kínĩ, tã Yẹ́sụ̃ ní újá rĩ sẽ Sãdókẽ rĩ pi újíkí kíri, Fãrụ́sị̃ rĩ pi gõkí ĩ úmú trụ́ vũrã ãlu gé. ³⁵Ágó ãzi ãlu kộpi ãsámvú gé riípi tãị́mbị́ ímbápi rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃zú, ĩri zịzú kĩnĩ, ³⁶“Ímbápi, tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agá, tãị́mbị́ agaápi rá rĩ, ĩri íngõri?”

³⁷Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ ‘Lẽ mî lẽ Úpí Múngú mívé rĩ ẹ́sị́ be céré, índrí mívé rĩ be céré, yị̃kị̂ mívé rĩ be céré.’22:37 Dẽtõrõnómẽ 6:5³⁸Tãị́mbị́ agaápi rá rĩ ĩri ꞌdĩ, ĩri tãị́mbị́ drị̃drị̃ rĩ. ³⁹Tãị́mbị́ ị̃rị̃ rĩ kpá tã be ãmbúgú, ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.’22:39 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18⁴⁰Tãị́mbị́ ambugu ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, ꞌbá rĩ ꞌdụ dõ tã ni ngaá rá, ị̃njị̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rá, ãzini ị̃njị̃ tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ímbá rĩ rá.”

Kúrísítõ ri ãꞌdi ã Mvá?

(Mãrákõ 12:35-37; Lúkã 20:41-44)

⁴¹Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ ĩ úmú trụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, ⁴²“Ĩmi ní ụ̃sụ̃zú rĩ gé, Kúrísítõ rĩ ãꞌdi ꞌi? Ĩri ãꞌdi ã mvá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ĩri Dãwụ́dị̃ ã mvá.”

⁴³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Índrí Uletere rĩ kĩnĩ Dãwụ́dị̃ ã zị Kúrísítõ ri Úpí ãsĩ? Dãwụ́dị̃ kĩnĩ,

⁴⁴“ ‘Úpí ꞌyo mávé Úpí ní22:44 Úpí ꞌyo mávé Úpí ní: Tã ꞌdĩri vé ífífí, Úpí Múngú zị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Úpí. kĩnĩ,

“Mí úrí mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé,22:44 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé: ꞌBá úrípi drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, ĩri ũkpõ be, ĩ ĩri ị̃njị̃njị̃.

cĩmgbá má ní mívé ariꞌba rĩ pi ꞌbãzú

mî pálé gá rĩ gé.” ’22:44 Sãwụ́mã 110:1

⁴⁵Dãwụ́dị̃ zị dõ ĩri ‘Úpí ꞌi pírí,’ ĩri ícó adri Dãwụ́dị̃ ã mvá íngóni?” ⁴⁶ꞌBá ãzi ícópi tã ĩri ní zịị́ ꞌdĩri újápi ni ꞌdãáyo. Íꞌdózú lókí ꞌdãri gé, ꞌbá ãzi gõ ĩri zịị́ dị̃ị́ kuyé.

Yẹ́sụ̃ kĩnĩ lẽ ꞌbá rĩ pi ã adrikí mị be kọwụ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé tã sĩ ãzini ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi vé tã sĩ

(Mãrákõ 12:38-40; Lúkã 11:37-52; 20:45-47)

¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ²“ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ũkpõ be tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbázú. ³Kúru tã kộpi ní lũú ĩmi ní rĩ, ĩmi ꞌdụkí ngaánga. ꞌBo lẽ ĩmi ꞌokí tã sụ̃ kộpi ní ꞌoó rĩ tị́nị ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã kộpi ní ímbá rĩ, kộpi ꞌdụkí ngaá ku. ⁴Kộpi ri ꞌbá rĩ pi mĩ tãị́mbị́ ũkpó ũkpó ni pi ꞌdụ nga, sụ̃ ĩ ní ọgụ ꞌbãá kộpi drị̃gé rĩ tị́nị, ꞌbo kộpi lẽkí ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koó ọgụ ꞌdĩri ọ́ꞌdụ́zú kộpi drị̃gé sĩ vũgá ku.

⁵“Tã ãrẽvú céré kộpi ní rií ꞌoó rĩ, kộpi ri ꞌo, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ꞌyozú kínĩ, ĩ ꞌbá múké. Kộpi údékí sọ̃ndụ́kụ̃23:5 Sọ̃ndụ́kụ̃: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tãị́mbị́ rĩ pi ã ụrụkọ sĩ, kộpi ꞌbã sọ̃ndụ́kụ̃ agá, kộpi ri ũꞌyĩ ĩ ẹndrẹtị gé, ãzini ĩ drị́gé tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ígázú ãní. ꞌÍ lã Dẽtõrõnómẽ 6:6-8. ambugu ambugu ni pi, kộpi sĩkí vẹ́rẹ̃sị̃ Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ pi ꞌbãá sọ̃ndụ́kụ̃ rĩ pi agá, kộpi ũꞌyĩkí ĩ ẹndrẹtị gé sĩ, ãzini kộpi ũꞌyĩkí ĩ drị́gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí, ãzini kộpi úsúkí bõngó, ũꞌyĩkí bõngó bãá23:5 Bõngó bãá: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri bõngó bãá ũꞌyĩ ĩvé bõngó tị gé sĩ. ꞌÍ lã Kãlãfe 15:37-41. ãcoco ni pi bõngó rĩ pi tị gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí ĩ ꞌyozú kínĩ, ĩ ꞌbá múké. ⁶Kộpi kádõ rií úrí ụ̃mụ̃ nyangárá gá, ãzini Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá, kộpi lẽkí úrí lúpá ĩ ní ãngũ ị̃njị̃zú ị̃njị̃njị̃ rĩ pi drị̃gé. ⁷Kộpi kádõ rií adrií jọ̃kọ́nị̃ agá, ꞌbá rĩ pi kádõ kộpi ẹzịị́, kộpi lẽkí ꞌbá rĩ pi ẽ ị̃njị̃kí ĩ ị̃njị̃njị̃, lẽ ꞌbá rĩ pi ã zịkí ĩ ‘ímbápi.’

⁸“ꞌBo lẽ ĩmi ãꞌyĩkí ꞌbá ãzi ã zị mi ímbápi ꞌdíni ku, ꞌbá riípi ĩmi ímbápi rĩ ꞌyéŋá ãlu, ĩmi céré ẹ́drị́pị́ị, ãzini ọ́mvụ́pị́ị. ⁹Vũ drị̃gé nõgó, lẽ ĩmi zịkí ꞌbá ãzi ꞌyozú kínĩ, ĩri ĩmi ẹ́tẹ́pị ꞌdíni ku. Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmivé Ẹ́tẹ́pị ĩri ꞌyéŋá ãlu ꞌbụ̃ gé ꞌdãáꞌdã. ¹⁰Lẽ ĩmi íngúkí ĩmi ꞌyozú kínĩ ĩmi ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ni pi ꞌdíni ku, ꞌbá ãngũ ímbápi rĩ ꞌyéŋá Kúrísítõ ꞌi. ¹¹ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ꞌbá ãmbúgú rú, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií ãtíꞌbá rú. ¹²ꞌBá riípi ꞌi íngúpi kínĩ ꞌi ꞌbá ãmbúgú rĩ, ĩrivé ãmbũgũ ri ísị́ ícá ku mãdãŋáŋá, ꞌbá ꞌi ꞌbãápi kú tã be mãdã rĩ, ĩ ĩri íngúngũ.

¹³“Ĩmi ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, úmvúlésĩ ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni! Ĩmi ọ̃zụ̃kí ꞌbá rĩ pi ní lẹ́tị fizú ãní mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé rĩ gí, ꞌbo ĩmi ícókí fií ꞌdãá ku. ¹⁴Ĩmi ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi ꞌbá ĩmi ꞌbãꞌbée kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ adri ĩmivé ni. Ĩmi ri ọwụzị rĩ pi ẽ mị ũꞌbã rizú kộpivé ngá jó ãsámvú gé rĩ pi uꞌdụzú kộpi drị́gé sĩ. Ĩmi ri Múngú ri zị sâ be ãco, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ĩmi, ꞌbo Múngú ri ímụ́ ĩmi ĩrĩŋã ũnjí ũnjí.23:14 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 14 agá ꞌdĩri, búkũ Mãtáyo vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãtáyo vé vúlé rĩ agá rá.

¹⁵“Ĩmi ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, úmvúlésĩ ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni! Ĩmi ri ẹ́cị́ vũ drị̃gé sĩ, ãzini ĩmi ri yị̃ị́ bãlãlã rĩ pi zo, ĩmi lẽkí kõdô ꞌbá ãzi ã újá ẹ́sị́, ꞌbá ãzi újá té dõ ẹ́sị́ rá, ĩmi sẽ ĩri ímụ́ fi ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá, ĩzãngã ĩri ní nyaá rĩ ĩri ímụ́ ĩmivé rĩ ndẽ rá.

¹⁶“Ĩmi drị̃koma adriꞌbá mị ãkó ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni. Ĩmi kínĩ, ‘ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ Jó Múngú vé rĩ ã rụ́ sĩ, ũyõ ĩri ní sõó ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó, ꞌbo ꞌbá rĩ sõ dõ ũyõ dábũ ĩ ní ꞌbãá Jó Múngú vé rĩ agá rĩ ã rụ́ sĩ, ã ꞌdụ ũyõ rĩ vé tã ngaá.’ ¹⁷Ĩmi drị̃koma mị ãkó adriꞌbá azakaza rú ꞌdĩꞌbée, ngá ꞌdĩgé tã be ndẽépi rá rĩ ãꞌdi, ĩri dábũ rĩ, dõku ĩri Jó Múngú vé ĩ ní dábũ rĩ ꞌbãá ꞌa ni gé kú Múngú ní rĩ? ¹⁸Ĩmi ꞌyokí kpá kínĩ, ‘ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ã rụ́ sĩ, ũyõ ĩri ní sõó ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó, ꞌbo ꞌbá rĩ sõ dõ ũyõ fẽfẽ ĩ ní sẽé ꞌbãá vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ drị̃gé rĩ ã rụ́ sĩ, ã ꞌdụ ũyõ rĩ vé tã ngaá.’ ¹⁹Ĩmi drị̃koma adriꞌbá mị ãkó ꞌdĩꞌbée, ngá ꞌdĩgé tã be ndẽépi rá rĩ ãꞌdi? Ĩri fẽfẽ ĩ ní sẽé rĩ pi, dõku vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ĩ ní fẽfẽ ꞌbãá drị̃ ni gé Múngú ní rĩ? ²⁰ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ã rụ́ sĩ, sõ ũyõ rĩ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ã rụ́ sĩ, ãzini sõ ũyõ rĩ ngá ĩ ní ũꞌbãá vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ drị̃gé ꞌdĩꞌbée ã rụ́ sĩ céré. ²¹ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ Jó Múngú vé rĩ ã rụ́ sĩ, sõ ꞌdĩri ũyõ Múngú adriípi Jó rĩ agá rĩ ã rụ́ sĩ. ²²ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ ꞌbụ̃ ã rụ́ sĩ, sõ ũyõ ꞌdĩri Múngú vé lúpá ã rụ́ sĩ, ãzini Múngú riípi úrípi lúpá rĩ drị̃gé rĩ ã rụ́ sĩ.

²³“Ĩmi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni. Ngá ĩmi ní saá ĩmivé ọ́mvụ́ agá sụ̃ nãná tị́nị, ị̃ngị́rị̃ŋá tị́nị ꞌdĩꞌbée, ngá mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni23:23 Ngá mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ íꞌdụ́kí ngá mụdrị́ agá, ãlu ni sẽé Múngú ní. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 27:30-33; Kãlãfe 18:21-24; Dẽtõrõnómẽ 12:5-19; 14:22-29. íꞌdụ́ sẽ Múngú ní rá. ꞌBo tãị́mbị́ rĩ vé tã ãmbúgú ĩ ní ꞌyoó, ã lịkí tã pịrị, ã adrikí ẹ́sị́ be múké, ã ꞌdụkí Múngú vé tã ngaá ẹ́sị́ be ãlu ꞌdĩri, ĩmi ꞌdụkí ngaá kuyé. Lẽ ĩmi ꞌdụkí tã ꞌdĩꞌbée ngaá, ꞌbo lẽ ĩmi kukí ngá sẽngárá Múngú ní rĩ ã vúgú ku. ²⁴Ĩmi drị̃koma adriꞌbá mị ãkó ꞌdĩꞌbée, ụ́nyụ́nyụ́ kádõ ꞌdeé ĩmivé yị̃ị́ mvụụ́mvụ rĩ agá, ĩmi ri úrá yị̃ị́ rĩ agásĩ23:24 Ụ́nyụ́nyụ́ ãzini kámĩlõ pi vé tã: Tã Yẹ́sụ̃ ní átá rĩ vé ífífí, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tãị́mbị́ mãdãŋá rĩ pi ꞌdụ nga, kộpi ꞌdụkí tãị́mbị́ ãmbúgú rĩ ngaá ku. ãmvé, ꞌbo ĩmi tekí kámĩlõ kú ĩmi agá.

²⁵“Ĩmi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, ĩmi ri ĩmivé kópõ, ãzini sákãnĩ ã rụ́ꞌbá ãmvé rĩ ũjĩ áyu, ꞌbo ĩmi ri ꞌa ni ku ãzãvũ rú, ĩmi adrikí sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmivé ẹ́sị́ agá ꞌdãá, ĩmi kpá ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé, ãzini ĩmi ĩndrá rú. ²⁶Ĩmi Fãrụ́sị̃ mị ãkó ꞌdĩꞌbée! Drị̃drị̃ ni, lẽ ĩmi ũjĩkí ĩmivé kópõ, ãzini sákãnĩ ã ꞌa ũjĩjĩ, úgóró ni ã adri rí kpá ule.

²⁷“Ĩmi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, ĩmi índrékí sụ̃ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ĩ ní njõó kuú imvesírílílí ũnyĩ be ambamba rĩ tị́nị, ꞌbo ꞌa ni gé ꞌdãlé, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ŋmakí, kộpivé fã adri kú ãzãvũ rú. ²⁸Ĩmi índrékí ꞌbá riꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi tị́nị, ꞌbo tã pịrị ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãáyo, ĩmi ri ũnjĩkãnyã ꞌo.

²⁹“Ĩmi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, ĩmi gbikí nẹ́bị̃ rĩ pi vé ꞌbụ́rẹ̃drị̃, ãzini ĩmi njõkí ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi vé rĩ kú ũnyĩ be ambamba. ³⁰Ĩmi ri ꞌyo, ‘Lókí ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ gé, ꞌbâ adrikí dõ anigé, ꞌbá ícókí ꞌbá úmú ꞌbá ẹ́tẹ́pị́ị be nẹ́bị̃ rĩ pi úꞌdị́ ku.’ ³¹Tã ĩmi ní átá ĩmî tị sĩ ꞌdĩri, lũ ꞌyozú kínĩ ĩmi ꞌbá nẹ́bị̃ rĩ pi úꞌdị́ꞌbá rĩ pi vé anji. ³²Ĩmi lẽkí ũnjĩkãnyã ꞌoó sụ̃ ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ꞌoó rĩ tị́nị, ĩmi ꞌokí!

³³“Ĩmi índrékí sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị, ĩmi anji ị̃nị̃ vé ni pi! Ĩmi nyo ícó ápá tã ĩ ní lịị́ ĩmi drị̃gé, ĩmi jịị́pi fiípi ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá rĩ sị́lé gá sĩ bã rá? ³⁴Kúru á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ma ímụ́ ĩmi ní nẹ́bị̃ rĩ pi pẽ ꞌbá ũmĩ be rĩ pi be, ãzini ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi be, ĩmi ímụ́ ụrụkọꞌbée úꞌdị́ rá, ĩmi ụrụkọꞌbée gbã pẹtị alambaku sị́gé, ĩmi ụrụkọꞌbée ũgbã kẹ̃lị́ŋá sĩ ĩmivé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ĩmi ímụ́ kộpi údró fũ mụzú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãmvé. ³⁵ꞌBá Múngú vé tã be pịrị ĩ ní úꞌdị́ rĩ pi vé ãrí ri ímụ́ ngo ĩmi drị̃gé, úꞌdị́ngárá rĩ íꞌdó Ẽbélẽ23:35 Íꞌdóngárá 4:8 tã be pịrị rĩ rụ́ꞌbá gá, cĩmgbá cazú Zãkãríyã23:35 2 Kõrónĩkõl 24:20-21 Bãrãkíyã mvọ́pị rụ́ꞌbá gá, ꞌdịkí Zãkãríyã ri Jó Múngú vé rĩ pi vé ãsámvú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ be rĩ gé, kộpivé ãrí ri ímụ́ ngo ĩmi drị̃gé. ³⁶Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ĩ ímụ́ úyú ãndrũ nõꞌbée ĩrĩŋã tã ꞌi ngaꞌbée ꞌdĩꞌbée ã tã sĩ.

Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã Yẹ̃rụ́sãlémã ã tã sĩ

(Lúkã 13:34-35)

³⁷“Á, ĩmi ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi! Ĩmi úꞌdị́kí nẹ́bị̃ ĩ ní pẽé mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩí rĩ pi ũdrãá rá, ãzini ĩmi úvị́kí kpá ꞌbá Múngú ní pẽé mụụ́ ĩmi vúgá rĩ pi ũdrãá írã sĩ. Vú be kárákará, á lẽ kõdô ĩmivé ꞌbá rĩ pi ĩkũnãá ímụ́ adrií vũrã ãlu gé, sụ̃ ãꞌụ́ ní ívé anjiŋá ĩkũnãá adrií ꞌî ụ̃pẹlẹ́ꞌbị́ ã ndụ́gé rĩ tị́nị, ꞌbo ĩmi ãꞌyĩkí ãluŋáni kuyé. ³⁸Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩmivé jó ꞌdĩri ímụ́ adri ku ándrú rú. ³⁹Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, íꞌdózú ãndrũ sĩ, ĩmi ícókí ma ndreé dị̃ị́ ku, cĩmgbá ĩmi ní ímụ́zú ꞌyozú, ‘Tãkíri ã adri ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ23:39 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi. be.’ ”23:39 Sãwụ́mã 118:26

Ĩ ímụ́ Jó Múngú vé rĩ ũŋõ rá

(Mãrákõ 13:1-2; Lúkã 21:5-6)

¹Yẹ́sụ̃ kã rií fũú mụzú Jó Múngú vé rĩ agásĩ ãmvé, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ĩri vúgá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ ndre drĩ Jó Múngú vé rĩ, ãzini ꞌí ndre drĩ jó ĩ ní sịị́ gãrã ni gé sĩ ꞌdĩꞌbée ká.” ²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, jó ĩmi ní ndreé ꞌdĩꞌbée, ĩ ímụ́ kộpi ũŋõ céré vũgá, ícókí írã ãzi kuú ọ́gụ́pị drị̃gé ãluŋáni ku.”

Ĩzãngã ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ

(Mãrákõ 13:3-13; Lúkã 21:7-19)

³Yẹ́sụ̃ kã úrí kuú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩ njezú mụzú ĩri vúgá ꞌdãá, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga ngọ̃tụ́? Ngá ícópi mívé ímụ́ngárá ã tã iꞌdaápi rĩ ãꞌdi? Ãzini ngá ícópi ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ã tã iꞌdaápi rĩ ãꞌdi?”

⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí mị be kọwụ, lẽ ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku. ⁵ꞌBá kárákará pi ímụ́ mâ rụ́ sĩ, kộpi ꞌyo, ‘Ma Kúrísítõ ꞌi.’ Kộpi ímụ́ ꞌbá kárákará pi ẽ mị ũꞌbã rá. ⁶Ĩmi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ĩ ní rií ꞌdịị́ rĩ vé tã yị, ãzini ĩmi ímụ́ tã ꞌbá rĩ pi ní lẽzú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú rĩ vé tã yị rá, ꞌbo tã ꞌdĩri ã sẽ ĩmi ní ụ̃rị̃ ku. Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ícó drĩ ícá mbẽlẽŋá ku. ⁷ꞌBá ãngũ ãzi agá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbá ãngũ ãzi agá rĩ pi be, ꞌbãgú ãngũ ãzi agá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbãgú ãngũ ãzi agá rĩ pi be. Ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ũgã vũgá sĩ, ãzini nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ímụ́ ꞌi aya dĩngídĩngí ãngũ rĩ pi agásĩ céré. ⁸Tã ꞌdĩꞌbée ĩzãngã rĩ vé íꞌdóngárá, sụ̃ ũkú ní íꞌdó ĩzãngã nyaá mvá tĩngárá gá rĩ tị́nị.

⁹“Ĩ ímụ́ ĩmi urụ sẽ ꞌbá ãngũ ọ̃cụ̃ꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ĩmi úꞌdị́, ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi céré ímụ́ ĩmi ndre ũnjí mâ tã sĩ. ¹⁰Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá kárákará pi ímụ́ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ku rá, kộpi ímụ́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ã ũli ꞌbe, ãzini kộpi ímụ́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ndre ũnjí. ¹¹Nẹ́bị̃ kárákará ũnjó rú ni pi ímụ́ ĩfũ, kộpi ímụ́ ꞌbá kárákará pi ẽ mị ũꞌbã. ¹²Ũnjĩkãnyã ní rií tị mụzú drị̃gélé rĩ sĩ, ĩri sẽ ꞌbá ụrụkọ lẽkí ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ku. ¹³ꞌBo ꞌbá pá tuúpi ũkpó ũkpó cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé rĩ, Múngú ri ímụ́ ĩri pa rá. ¹⁴Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã vé rĩ, ĩ ímụ́ ũlũ mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré. ꞌBá rĩ pi yịkí dõ céré gí, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ kúru ícá.

Ngá Ũnjí ri ímụ́ adri Jó Múngú vé rĩ agá

(Mãrákõ 13:14-23; Lúkã 21:20-24)

¹⁵“Ĩmi kádõ ‘Ngá Ũnjí ãngũ izaápi rá,’24:15 Dãnyélẽ 9:27; 11:31; 12:11 nẹ́bị̃ Dãnyélẽ24:15 Dãnyélẽ: Dãnyélẽ ri nẹ́bị̃ Múngú vé ni, rụkí ĩri jịị́ ãngũ Bãbẽlónã vé rĩ gé, sâ ꞌbãgú Nẽbãkãnézã ní Yẹ̃rụ́sãlémã ri izazú ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́ pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ (570) gé rĩ gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 2 ꞌBãgú 24-25; Dãnyélẽ 1:1-7. ní ọ́tụ́ tã ni ꞌyoó tu pá kuú vũrã uletere rĩ agá rĩ ndre, ꞌbá tã ni lãápi rĩ, ã nị̃ tã ni vé ífífí múké. ¹⁶Kúru sâ ꞌdãri gé, ĩmi dõ ri adri ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, lẽ ĩmi njukí tụụ́ mụzú írã drị̃gé. ¹⁷ꞌBá tụꞌbá ĩvé jó drị̃gé rĩ pi, lẽ kộpi ẽ ísị́kí vũgá mụụ́ ngá ãzi íꞌdụ́ ĩvé jó agá ꞌdãá ku. ¹⁸ꞌBá adriꞌbá ĩvé ọ́mvụ́ agá rĩ pi, lẽ kộpi ã gõkí mụụ́ ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ íꞌdụ́ ku. ¹⁹Sâ ꞌdãri gé, ĩzãngã rĩ adri ãmbúgú ũkú ꞌa be rĩ pi ní, ãzini ũkú riꞌbá anji undruꞌbá undrundru rĩ pi ní. ²⁰Lẽ ĩmi zịkí Múngú ri, lókí ĩmi ní ápázú rĩ ã adri lókí kílóngóro vé rĩ24:20 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe. gé ku, dõku ã adri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku. ²¹Lókí ꞌdĩri, ĩri lókí ũnjí ĩzãngã nyazú ni. Íꞌdózú ĩ ní ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé, cĩmgbá ícázú ãndrũ sĩ, tã ꞌdĩri ãvũ ni nga drĩ ꞌi ꞌdíni kuyé. Tã ꞌdĩri gõ ꞌi ngaá ꞌdĩri tị́nị dị̃ị́ ku. ²²Múngú ẽ ítrú té dõ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée ícá ẹ̃lị́ŋá ku, ꞌbá ãzi ícó té adrií ídri rú ku, Múngú ítrú ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée ẹ̃lị́ŋá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ꞌbá ĩri ní ũpẽé gí rĩ pi ã tã sĩ. ²³Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá ãzi ꞌyo dõ mí ní, ‘ꞌÍ ndre drĩ ká, Kúrísítõ ri nõ!’ dõku ‘Ĩri ꞌdã!’ lẽ mî ẹ̃ꞌyị̃ ku. ²⁴ꞌBá ũnjó rú ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ Kúrísítõ rĩ pi nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ pi be, kộpi ímụ́ tã ambugu ambugu ni pi ꞌo, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌo ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbãzú, kộpi kpá ụ̃ꞌbị̃ ꞌbá Múngú ní ũpẽé ívé ni rĩ pi ẽ mị ũꞌbã ĩndĩ. ²⁵Ĩmi ndrekí drĩ ká, ã lũ ĩmi ní tã ꞌdĩri drị̃drị̃ ị́sụ́ ãkũdẽ lókí ꞌdãri ícá drĩ kuyé.

²⁶“ꞌBá ãzi lũ dõ ĩmi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi ndrekí drĩ ká, Kúrísítõ ri ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãáꞌdã,’ ĩmi izakí sâ mụzú ĩri ndãzú ku, dõku ꞌyo dõ ĩmi ní kĩnĩ, ‘Kúrísítõ ri jó agálésĩ rĩ agá ꞌdãáꞌdã,’ lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ku. ²⁷ꞌBá Mvá vé ímụ́ngárá ĩri ímụ́ adri sụ̃ ũvi gaápi ãngũ ĩmgbẽrẽépi íꞌdózú ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gá, cĩmgbá cazú ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gá rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ndre ãngũ rĩ pi agásĩ céré. ²⁸Vũrã ãvũ rĩ pi ní ulazú rĩ, lógúnũ rĩ pi unga mụ uꞌde vũrã ꞌdãri gé.

ꞌBá Mvá vé ĩgõngárá

(Mãrákõ 13:24-31; Lúkã 21:25-33)

²⁹“Koro ụ́ꞌdụ́ ĩzãngã nyazú ꞌdãꞌbée ã vụ́drị̃ gé,

“ ‘Ụ̃tụ́ rĩ ẽ mị ri ímụ́ bĩ nị ku ị́nị́ŋá rú,

mbãá rĩ gõ kaá ku,

Línyã rĩ pi ímụ́ lụ̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá,

ãngũ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ímụ́ ꞌi aya dĩngídĩngí.’24:29 Ĩsáyã 13:10; 34:4

³⁰“Sâ ꞌdãri gé, ma ꞌBá Mvá ꞌi, tã ãyãzú ãyãyã ni ímụ́ ꞌi nga ꞌbụ̃ gé ꞌdãá mávé ímụ́ngárá ã tã iꞌdazú, ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi céré nga rĩ ngo ĩzãngã ĩzãngã rú. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, kộpi ímụ́ mávé ímụ́ngárá ị́rị́bị́tị agásĩ ũkpõ be rĩ ndre, ãzini mávé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ndre ĩ mị sĩ. ³¹Ĩri ímụ́ ívé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ gũké vu ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá ꞌbá rĩ pi zịzú, kộpi ímụ́ ꞌbá ĩri ní ũpẽé gí rĩ pi ĩkũnã vũ drị̃gé sĩ céré.

³²“Lẽ ĩmi nị̃kí tã ꞌi ngaápi pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ã rụ́ꞌbá gá rĩ. Pẹtị rĩ vé drị́tị íꞌdó dõ rũú bị́ be gí, ĩmi nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ãngũ rĩ ícá ẹ̃ẹ́zụ̃ rú gí. ³³Ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ndrekí dõ tã ꞌdĩꞌbée ri ĩ nga, ĩmi nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ẹ̃sị̃ mãdã, ma ílókõ ímụ́mụ̃, ma nóni kẹ̃ẹ́tịlé gá. ³⁴Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá úyú nõri vé rĩ pi ã ụrụkọ ũdrãkí drĩ ku, cĩmgbá tã ꞌdĩꞌbée ní ĩ ngangárá gá. ³⁵ꞌBụ̃ pi vũ be, kộpi dẹ rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní átá rĩ dẹ ku.

ꞌBá ãzi nị̃ ụ́ꞌdụ́ ni kuyé dõku sâ ni kuyé

(Mãrákõ 13:32-37; Lúkã 17:26-30, 34-36)

³⁶“ꞌBá ãzi nị̃ ụ́ꞌdụ́, dõku sâ má ní ímụ́zú rĩ kuyé, mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé rĩ pi nị̃kí kuyé, ma Mvá rú, á nị̃ kpá kuyé, ꞌbo má Ẹ́tẹ́pị nị̃ ꞌyéŋá nĩ. ³⁷Ma ꞌBá Mvá ꞌi, mávé ĩgõngárá, ĩri ímụ́ adri sụ̃ lókí Núwã24:37 Núwã: Núwã adri sâ ꞌbá rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌozú ũnjí ꞌdãri gé rá, kúru Múngú ní ĩri zịzú ã údé kũlúmgba, yị̃ị́ rĩ kãdõ ímụ́ tị̃ị́, ã pa rí ĩrivé ꞌbá rĩ pi ĩrivé ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ pi be. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 5-9. vé rĩ gé rĩ tị́nị. ³⁸Lókí yị̃ị́gọ́ rĩ ní drĩ ꞌdịzú tị̃zú kuyé rĩ gé, ꞌbá rĩ pi rikí ngá nyaá, kộpi rikí ngá mvụụ́, kộpi rikí ũkú jeé, ãzini kộpi rikí ĩvé anji ũkú rĩ pi sẽé jeé ãgõ rĩ pi ní, cĩmgbá cazú lókí Núwã ní fizú ívé kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá rĩ gé. ³⁹Kộpi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, tã ãzi ri ímụ́ ꞌi nga ꞌdíni kuyé, cĩmgbá cazú lókí yị̃ị́gọ́ rĩ ní tị̃zú kộpi ĩmũlũzú úꞌdị́zú drãzú rĩ gé. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, mávé ĩgõngárá ri ímụ́ adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. ⁴⁰Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌbá ị̃rị̃ pi ị́sụ́ ọ́mvụ́ agá, ĩ ãlu ni ꞌdụ, ĩ ãlu ni ku. ⁴¹Ĩri ímụ́ ũkú ị̃rị̃ pi ị́sụ́ ngá ꞌyịngárá gá, ĩ ãlu ni ꞌdụ, ĩ ãlu ni ku.

⁴²“Kúru lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ Úpí ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ, ĩmi nị̃kí kuyé. ⁴³ꞌBo lẽ ĩmi nị̃kí tã ꞌdĩri múké, jó ꞌdị́pa rĩ ã nị̃ té dõ sâ ụ̃gụ́ꞌbá ní ímụ́zú ꞌí vúgá ị́nị́ sĩ rĩ rá, ĩri té adri mị be kọwụ, ícó té ụ̃gụ́ꞌbá rĩ kuú mụụ́ ngá ụ̃gụ̃ụ́ ívé jó agá ꞌdãá ku. ⁴⁴Lẽ ĩmi adrikí kpá ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ma ꞌBá Mvá ꞌi, sâ má ní ímụ́zú rĩ, ĩmi ícókí tã ni ꞌbãá ĩmi drị̃gé ꞌyozú kínĩ, ma ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ ꞌdíni ku.

Ãtíꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi ívé ẹ̃zị́ drị̃gé, ãzini ãtíꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi ívé ẹ̃zị́ drị̃gé ku rĩ

(Lúkã 12:35-48)

⁴⁵“Ãtíꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi ívé ãmbúgú rĩ vé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rá, adriípi úmĩ be, ãmbúgú rĩ ní ꞌbãá ãtíꞌbá rĩ pi drị̃gé ãmbúgú rú ícópi ãnyãngã sẽépi ãtíꞌbá ụrụkọꞌbée ní sâ múké gá rĩ ãꞌdi ꞌi? ⁴⁶ꞌBá ãmbúgú rĩ kãdõ ĩgõó, ị́sụ́ dõ ívé ãtíꞌbá rĩ nga ẹ̃zị́ rĩ múké, ãtíꞌbá rĩ tãkíri ị́sụ́ rá. ⁴⁷Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ãmbúgú rĩ ícó ãtíꞌbá ꞌdĩri ꞌbã ívé ngá jó ãsámvú gé rĩ pi ãrẽvú ũtẽ céré nĩ. ⁴⁸ꞌBo ãtíꞌbá rĩ dõ ꞌbá tã ꞌoópi ũnjí ni, ꞌyo dõ, ‘Mávé ãmbúgú rĩ mụ adrií ãmvé sâ be ãco,’ ⁴⁹íꞌdó dõ rií ꞌî ọ̃gụ̃pị́ị ãtíꞌbá rĩ pi fụụ́, ãzini fi dõ rií íwá mvụụ́ ꞌbá riꞌbá íwá mvụꞌbá ĩmẽrẽzú rĩ pi be trụ́, ⁵⁰ãmbúgú ãtíꞌbá ꞌdĩri vé rĩ ímụ́ ícá lókí ãtíꞌbá rĩ ní nị̃ị́ kuyé ni gé. ⁵¹Ĩri ímụ́ ãtíꞌbá ꞌdĩri uga kpélékpélé, ĩri ꞌdụ ꞌbe ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị rĩ pi ãsámvú gé, ꞌdãlé kộpi ã mụkí rí ãá ngoó ãzini sị́kányá cií.

Nãpí anji ũkú mụdrị́ kácáŋá rú rĩ pi vé rĩ

¹“Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ anji ũkú mụdrị́ kácáŋá rú ĩvé lámbã ꞌdụꞌbá mụzú ĩndĩ kẹ̃rẹ́gú rĩ ẽ drị̃ ũtẽzú rĩ tị́nị. ²Anji ũkú tọ̃wụ́ rĩ pi azakaza rú, tọ̃wụ́ rĩ pi úmĩ be. ³Anji ũkú azakaza rú rĩ pi ꞌdụkí ĩvé lámbã mụzú ĩndĩ, ꞌbo kộpi jịkí ũdu ãndõ rú ni kuyé. ⁴Anji ũkú tọ̃wụ́ úmĩ be rĩ pi tõkí ũdu mãlãngĩ agá, kộpi ꞌdụkí mụzú ĩndĩ. ⁵Kẹ̃rẹ́gú rĩ ꞌdụ sâ ãco, ímụ́ ícá ndõ, ị́sụ́ ãkũdẽ anji ũkú rĩ pi kokí ụ́ꞌdụ́ gí.

⁶“Kã mụụ́ adrií ị́nị́ ágágá, ꞌbá ãzi ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, ‘Kẹ̃rẹ́gú rĩ ri ímụ́ ꞌdã! Ĩmi ĩfũkí ãmvé ĩri vú nõó.’

⁷“Kúru anji ũkú rĩ pi ní aruzú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, kộpi ní ĩvé lámbã rĩ pi vé bãákú veꞌbá rĩ pi ẽ tị úlị́zú ꞌdĩísĩ rá. ⁸Anji ũkú azakaza rú rĩ pi ní ꞌyozú anji ũkú úmĩ be rĩ pi ní kínĩ, ‘Ĩmi sẽkí ꞌbá ní ũdu, ꞌbávé lámbã rĩ pi vé ãcí ri ũdrãdrã.’

⁹“Anji ũkú úmĩ be rĩ pi ní újázú kộpi ní kínĩ, ‘ꞌBá ícókí ĩmi ní ũdu sẽé ku, ũdu rĩ ícó caá ꞌbá ní ĩmi be ku, ĩmi mụkí ũdu jeé ꞌbá riꞌbá ũdu ụzịꞌbá rĩ pi vúgá.’

¹⁰“Kộpi kâ ꞌdeé mụụ́ ũdu jengárá gá ꞌdãá, kẹ̃rẹ́gú rĩ ní ícázú. Anji ũkú ĩ útúꞌbá kú ũrẽ rĩ pi ní ꞌdezú mụzú vũrã ũkú jezú rĩ gé ꞌdãá. Ãtíꞌbá rĩ pi ní kẹ̃ẹ́tị rĩ ụ̃pị̃zú cí.

¹¹“Vúlé vúlé rú anji ũkú azakaza rú rĩ pi ní kpá ícázú, kộpi kínĩ, ‘Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌí zị ꞌbá ní kẹ̃ẹ́tị rĩ!’

¹²“ꞌBo ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, á nị̃ ĩmi kuyé.’

¹³“Kúru ĩmi ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi útúkí ĩmi kú ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí ụ́ꞌdụ́, dõku sâ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ kuyé.

Nãpí ãtíꞌbá na rĩ pi vé rĩ

(Lúkã 19:11-27)

¹⁴“Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́ ꞌyozú kínĩ, mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ágó mụụ́pi ãngũ vụ̃rá gá rĩ vé rĩ tị́nị. Ágó rĩ kã lẽé ngaá mụzú, zị ívé ãtíꞌbá na rĩ pi, awa kộpi ní mũfẽngã, kộpi ã ngakí rí ẹ̃zị́ ãní. ¹⁵Sẽ ãzi rĩ ní mũfẽngã jũrú ãmbúgú25:15 Mũfẽngã jũrú ãmbúgú agá rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ílí mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu ni sĩ. tọ̃wụ́, ãzi rĩ ní mũfẽngã jũrú ãmbúgú ị̃rị̃, ãzi rĩ ní mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu. Ĩri ní kúru ꞌdezú mụzú ívé ẹ̃cị̃ gé ꞌdãá. ¹⁶Ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní jũrú ãmbúgú tọ̃wụ́ rĩ, ꞌdụ mũfẽngã rĩ mụzú ẹ̃zị́ ngazú ãní, gõ ãzini ị́sụ́ drị̃ ni gé caá jũrú ãmbúgú tọ̃wụ́. ¹⁷ꞌBo ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní jũrú ãmbúgú ị̃rị̃ rĩ, ꞌdụ mũfẽngã rĩ mụzú ẹ̃zị́ ngazú ãní, gõ ãzini ị́sụ́ drị̃ ni gé caá jũrú ãmbúgú ị̃rị̃. ¹⁸ꞌBo ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní jũrú ãmbúgú ãlu rĩ, jị mũfẽngã ívé ãmbúgú rĩ vé rĩ sị̃ị́ ꞌbụ́ agá.

¹⁹“Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ caá sâ ãco, ágó ãmbúgú rĩ ní ímvízú. Ĩri ní ívé ãtíꞌbá rĩ pi zịzú, lẽ nị̃ị́ ámá dõ kộpi ngakí ẹ̃zị́ mũfẽngã rĩ sĩ íngóni. ²⁰Ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní élĩfũ tọ̃wụ́ rĩ, gõ élĩfũ ãzi ị́sụ́ caá tọ̃wụ́. Ĩri ní ꞌyozú ívé ãmbúgú rĩ ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ sẽ ándúrú má ní mũfẽngã élĩfũ tọ̃wụ́, nóni á gõ ãzi ni ị́sụ́ caá drị̃ ni gé élĩfũ tọ̃wụ́.’

²¹“Ĩrivé ãmbúgú rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ nga ẹ̃zị́ rĩ múké, mi ãtíꞌbá múké, ꞌí ꞌbã mívé ẹ́sị́ céré rizú ẹ̃zị́ rĩ ngazú. ꞌÍ ꞌbã ẹ́sị́ rizú ngá mãdãŋá ꞌdĩri ã tã mbazú, ma nóni mi ꞌbã ngá ãmbúgú ni ã tã mba. Mí ímụ́, ꞌbá ímụ́kí ãyĩkõ ꞌbãá mí be trụ́.’

²²“Ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní élĩfũ ị̃rị̃ rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú ívé ãmbúgú rĩ ní kĩnĩ, ‘Mũfẽngã mí ní sẽé má ní élĩfũ ị̃rị̃ rĩ, á gõ ãzini ị́sụ́ caá drị̃ ni gé élĩfũ ị̃rị̃.’

²³“Ĩrivé ãmbúgú rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘ꞌÍ nga ẹ̃zị́ rĩ múké, mi ãtíꞌbá múké, ꞌí ꞌbã mívé ẹ́sị́ céré rizú ẹ̃zị́ rĩ ngazú. ꞌÍ ꞌbã ẹ́sị́ rizú ngá mãdãŋá ꞌdĩri ã tã mbazú, ma nóni mi ꞌbã ngá ãmbúgú ni ã tã mba. Mí ímụ́, ꞌbá ímụ́kí ãyĩkõ ꞌbãá mí be trụ́.’

²⁴“Ãtíꞌbá ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní jũrú ãmbúgú ãlu rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú ívé ãmbúgú rĩ ní kĩnĩ, ‘Ãmbúgú, á nị̃ rá mî tã ẽ sị́ mbamba, ãnyãngã mí ní rií ĩkũnãá rĩ, ꞌí ꞌã ọ́mvụ́ ni mi ꞌi kuyé, ãnyãngã mí ní rií ĩkũnãá rĩ, ꞌí ri úri ni nĩ kuyé. ²⁵Á ꞌo ụ̃rị̃ sĩ, á jị mívé mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu rĩ sị̃ị́ ꞌbụ́ agá, mívé mũfẽngã rĩ má ní íjị́ nõ.’

²⁶“Ĩrivé ãmbúgú rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mi ãtíꞌbá ũnjí, mi ũvú rú! ꞌÍ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ãnyãngã má ní ĩkũnãá rĩ, á sa nĩ kuyé, ãzini ãnyãngã má ní ĩkũnãá rĩ, á ri úri ni nĩ kuyé. ²⁷Múké ni, mi té mávé mũfẽngã jị ꞌbã jó ĩ ní rizú mũfẽngã ꞌbãzú rĩ agá, má kãdõ ĩgõó, ma té ị́sụ́ ãkũdẽ mávé mũfẽngã rĩ tị gí.’

²⁸“Kúru ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ĩmi ꞌdụkí mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu ꞌdĩri drị́ ni gé sĩ rá, ĩmi sẽkí mũfẽngã rĩ ãtíꞌbá adriípi mũfẽngã jũrú ãmbúgú be mụdrị́ rĩ nĩ! ²⁹ꞌBá ívé mũfẽngã áyúpi lẹ́tị be múké rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ní ãzi ni sẽ drị̃drị̃ ꞌdãri aga rá, ĩri ímụ́ adri mũfẽngã be ambamba. ꞌBo ꞌbá ívé mũfẽngã áyúpi lẹ́tị be múké kuyé rĩ, ĩ ímụ́ ĩrivé rĩ ꞌdụ drị́ ni gé sĩ ꞌdĩísĩ rá. ³⁰Ãtíꞌbá ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó, ĩmi ꞌdụkí ĩri ꞌbeé ãmvé ị́nị́ŋá agá ꞌdãá, ã mụ rí ãá ngoó, ãzini sị́kányá cií ꞌdãá.’

Ĩ ímụ́ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé tã lị rá

³¹“Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má kãdõ ĩgõó mãlãyíkã rĩ pi be sụ̃ ꞌbãgú tị́nị, ma ímụ́ úrí lúpá mãlũngã vé ꞌbụ̃ gé ĩ ní íngúngũ rĩ drị̃gé. ³²Ĩ ímụ́ ꞌbá rĩ pi úmú ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ĩ kộpi íjị́ má ẹndrẹtị gé, ma ímụ́ kộpi ãsámvú aco sụ̃ ĩ ní kãbĩlõ pi acoó ndrị̃ị́ be rĩ tị́nị. ³³Ma ímụ́ kãbĩlõ rĩ pi ꞌbã mávé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ma ndrị̃ị́ rĩ pi ꞌbã mávé drị́ ị̃jị́ gé.

³⁴“Ma ꞌbãgú rú, ma ímụ́ ꞌyo kãbĩlõ mávé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ pi ní, ‘Ĩmi ímụ́kí, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbã tãkíri ĩmi drị̃gé gí. Ĩmi ímụ́kí fií mãlũngã ĩ ní údé kuú ĩmi ní ị́nọ́gọ́sị́ ĩ ní drĩ ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be kuyé rĩ agá. ³⁵Ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ kã ma fụụ́, ĩmi sẽkí má ní ngá nyanya, á nya rá. Yị̃ị́ úvá kã ma ndẽé, ĩmi sẽkí má ní yị̃ị́, á mvụ rá. Ma jãkãgú, ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ma fií ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rá. ³⁶Má kã adrií bõngó ãkó, ĩmi sẽkí má ní bõngó suú rá. Drã kã ma rụụ́, ĩmi kokí mâ ĩzã rá. Kâ ma ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ĩmi mụkí ma ndreé rá.’

³⁷“Kúru ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ímụ́ újá má ní, kộpi ꞌyo, ‘Úpí, ꞌbá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ, ẹ̃bị́rị́ fụ mi gí, ꞌbá sẽkí mí ní ngá nyanya nyaá ngọ̃tụ́, dõku ꞌbá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ yị̃ị́ úvá ndẽ mi gí, ꞌbá sẽkí mí ní yị̃ị́ mvụụ́ ngọ̃tụ́? ³⁸ꞌBá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ, mi jãkãgú, ꞌbá ẹ́ꞌyị́kí mi ífí ꞌbávé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ngọ̃tụ́, dõku ꞌbá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ, mi bõngó ãkó, ꞌbá sẽkí mí ní bõngó suú ngọ̃tụ́? ³⁹ꞌBá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ, mi drã rú, dõku ꞌbekí mi jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌbá mụkí mi ndreé ngọ̃tụ́?’

⁴⁰“Ma ꞌbãgú rú, ma ímụ́ ꞌyo kộpi ní, ‘Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, tã ĩmi ní ꞌoó ꞌbá índréꞌbá kú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi ní ꞌdĩri, ĩmi ꞌokí tã ꞌdĩri má ní.’

⁴¹“Ma ímụ́ ꞌyo ꞌbá mávé drị́ ị̃jị́ gé rĩ pi ní, ‘Ĩmi ngakí mụụ́ mâ gãrã gá ꞌdĩísĩ rá! Múngú tri ĩmi gí, ĩmi fikí ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó, ĩ ní údé ãdróko pi ní ívé índrí ũnjí rĩ pi be rĩ agá ꞌdãá. ⁴²Ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ fụ ándúrú ma rá, ĩmi sẽkí má ní ngá nyanya nyaá kuyé. Yị̃ị́ úvá ndẽ ándúrú ma rá, ĩmi sẽkí má ní yị̃ị́ mvụụ́ kuyé. ⁴³Ma ándúrú jãkã, ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ma fií ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé kuyé. Ma ándúrú bõngó ãkó, ĩmi gãkí má ní bõngó sẽgá sĩ. Ma ándúrú drã rú, ãzini ꞌbekí ma jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ĩmi gãkí mâ ĩzã kogá sĩ.’

⁴⁴“Kộpi ímụ́ zị kínĩ, ‘Úpí, ꞌbá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ ándúrú ẹ̃bị́rị́ fụ mi gí, dõku yị̃ị́ úvá ndẽ mi gí, dõku mi jãkãgú, dõku mi bõngó ãkó, dõku mi drã rú, dõku ꞌbekí mi jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌbá kokí mî ĩzã kuyé ngóni?’

⁴⁵“Ma ímụ́ újá kộpi ní, ‘Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, tã ĩmi ní ꞌoó ꞌbá índréꞌbá kú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi ní kuyé rĩ, ĩmi ꞌokí kpá má ní kuyé.’

⁴⁶“ꞌBá tã ꞌoꞌbá pịrị ku rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ụ̃dụ̃ ãkó, ꞌbo ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi, kộpi ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.”

Atala ambugu rĩ pi rikí lẹ́tị ndãá Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú

(Mãrákõ 14:1-2; Lúkã 22:1-2; Yũwánĩ 11:45-53)

¹Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́ gí, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ²“Ĩmi nị̃kí rá, Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ26:2 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãtáyo 26:2; Mãrákõ 14:1; Lúkã 2:41; Yũwánĩ 2:13; Ẹ̃zị́ 12:4; 1 Kõrínítõ 5:7; Ẽbérẽ 11:28. ace nóni ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ ma rụ sẽ ariꞌba rĩ pi drị́gé ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi ímụ́ ma gbã pẹtị alambaku sị́gé.”

³Sâ ꞌdãri gé, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi be, úmúkí ĩ átálágú ãmbúgú26:3 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9. ĩ ní zịị́ Kãyáfã rĩ vé jó agá. ⁴Kộpi rikí lẹ́tị ndãá kíri kíri Yẹ́sụ̃ ri rụzú, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. ⁵Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Lẽ ꞌbâ rụkí ĩri ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ímụ́ íngá mgbárãsĩ ꞌbá drị̃gé gí.”

Ũkú ãzi ũdã ũdu Yẹ́sụ̃ drị̃gé

(Mãrákõ 14:3-9; Yũwánĩ 12:1-8)

⁶Yẹ́sụ̃ kã rií adrií Bẽtẽníyã gá Sị̃mọ́nã ũfú ní ándúrú nyaá rĩ vé ãngá ꞌdãá, ⁷ũkú ãzi ní ímụ́zú ũdu ẹ̃jị́ be ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni be mãlãngĩ agá, ũdu rĩ ãjẽ be ãmbúgú, ũkú rĩ íꞌdụ́ ũdu rĩ ũdãá Yẹ́sụ̃ drị̃gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Yẹ́sụ̃ ri ínyá nya.

⁸ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, sẽ kộpi ẽ ẹ́sị́ ve rá. Kộpi ní zịzú kínĩ, “Ngá ũkú rĩ ní ũdu rĩ izazú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? ⁹Ĩ té ũdu ꞌdĩri sẽ je ãjẽ be ãmbúgú, ĩ té ícó mũfẽngã ni awa ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní.”

¹⁰Yẹ́sụ̃ kã tã kộpi ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú unuzú ũkú ꞌdĩri vé tã sĩ rĩ ãꞌdi? Ngá ĩri ní ꞌoó má ní ꞌdĩri, ĩri tã múké. ¹¹Ĩmi njị̃ị́ ri adri ꞌbá ngá ãkó rĩ pi be, ꞌbo má ícó adrií ĩmi be caá sâ be ãco ku. ¹²Ũdu ũkú rĩ ní dãá má drị̃gé ꞌdĩri, ĩri ri mâ rụ́ꞌbá údé, úmvúlésĩ ĩ ímụ́ ma sị̃ ãní ꞌbụ́ agá. ¹³Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ pi rikí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú mụzú vũ drị̃gé sĩ, kộpi kpá ímụ́ tã ũkú ꞌdĩri ní ꞌoó má ní rĩ ũlũ rá, ꞌbá rĩ pi ẽ ígákí rí ĩrivé tã ãní.”

Yụ́dã ꞌbe Yẹ́sụ̃ ã ũli

(Mãrákõ 14:10-11; Lúkã 22:3-6)

¹⁴Kúru Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãlu, ĩ ní zịị́ Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã ní ꞌdezú mụzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi vúgá ꞌdãá, ¹⁵ĩri ní zịzú kĩnĩ, “Á sẽ dõ Yẹ́sụ̃ ri rụụ́ ĩmi ní gí, ĩmi má ní ãꞌdi sẽ?” Kúru kộpi ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni pi lãzú pụ̃kụ́ na, sẽzú ĩri ní. ¹⁶Íꞌdózú sâ ꞌdãri gé, Yụ́dã íꞌdó rií lẹ́tị ndãá, ã rụkí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní.

Yẹ́sụ̃ pi nyakí ínyá ụ̃mụ̃ vé rĩ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be

(Mãrákõ 14:12-21; Lúkã 22:7-13; Yũwánĩ 13:21-30)

¹⁷Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní íꞌdózú Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ26:17 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nya ca ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ĩ pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ rĩ vé tã ígá ãní. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri ĩ íꞌdó nya Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-20. gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mí lẽ ꞌbâ mụkí ínyá mí ní lẽé nyaá Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdí íngũgá?”

¹⁸Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí kụ̃rụ́ agá ꞌdaá, ĩmi ágó ãzi ị́sụ́, ĩmi ꞌyokí ĩri ní kínĩ, ‘Ímbápi kĩnĩ, mávé sâ ícó gí, á lẽ mụụ́ ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ nyaá ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be mívé ãngá.’ ” ¹⁹Kúru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní mụzú tã rĩ ꞌozú sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị, kộpi ní mụzú ínyá Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdízú ꞌdãlé.

²⁰Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé, Yẹ́sụ̃ pi ní úrízú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi be ínyá nyangárá gá. ²¹Kộpi kâ rií ínyá rĩ nyaá, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ãlu ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ĩri ímụ́ mâ ũli ꞌbe nĩ.”

²²Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã, ꞌbá ãlu ãlu íꞌdó rií ꞌyoó Yẹ́sụ̃ ní, “Úpí, ꞌbá déna ímụ́pi mî ũli ꞌbeépi rĩ ĩri ma ꞌi?”

²³Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ꞌbá ní rií ngá nyaá ĩri be sákãnĩ ãlu agá rĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe nĩ. ²⁴Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ drã rá, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị. ꞌBo ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ágó mâ ũli ꞌbeépi rĩ vé ni, ĩ ímụ́ ĩri sẽ ꞌdị drã rá. ꞌBá tã ꞌoópi ꞌdíni ꞌdĩri, tịkí té dõ ĩri kuyé múké.”

²⁵Yụ́dã lẽépi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌbá mí ní tã ni átá ꞌdĩri, mí ụ̃sụ̃ ꞌbá rĩ ma ꞌi?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ “Ẽ, ꞌbá rĩ mi ꞌi.”

Ínyá Úpí vé uletere rĩ vé nyangárá

(Mãrákõ 14:22-26; Lúkã 22:14-23; 1 Kõrínítõ 11:23-25)

²⁶Kộpi kâ íꞌdó ínyá rĩ nyaá, Yẹ́sụ̃ ní pánga rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní ꞌa ni ãndĩzú, ĩri ní sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌdụkí, ĩmi nyakí, ꞌdĩri rụ́ꞌbá mávé rĩ.”

²⁷Ĩri ní kópõ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní sẽzú kộpi ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ãrẽvú céré, ĩmi mvụkí. ²⁸ꞌDĩri mávé ãrí má ní ũndĩ rụzú ꞌbá kárákará pi be rĩ.26:28 ꞌDĩri mávé ãrí má ní ũndĩ rụzú ꞌbá kárákará pi be rĩ: Ãrí ꞌdĩri ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩ, ĩri sẽ kộpivé ũndĩ Múngú be rĩ adri múké. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí tị́, ãzini ndrị̃ị́ zãá Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã ũjĩ rí ĩvé ũnjĩkãnyã, ĩ adrikí rí ule. Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní zãá ꞌdĩri iꞌda Yẹ́sụ̃ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé sụ̃ Kãbĩlõ Mvá Múngú vé rĩ tị́nị rĩ. Ãrí Yẹ́sụ̃ vé dãápi rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌdĩri, ĩri ꞌbá céré ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 24:8; Lẹ̃vị̃tị́kã 16:11-19; Mãrákõ 14:24; Ẽbérẽ 9:15-22. Ãrí mávé dãápi vũgá ꞌdĩri ĩri sẽ Múngú ri ꞌbá rĩ pi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. ²⁹Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, má ícó gõó vị́nyọ̃ mvụụ́ dị̃ị́ ku, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ má ní mụzú vị́nyọ̃ úꞌdí mvụzú ĩmi be trụ́ má Ẹ́tẹ́pị vé mãlũngã agá ꞌdãri gé.”

³⁰Kộpi kâ úngó ngoó, vụ́drị̃ ni gé, kộpi ní ꞌdezú mụzú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ kĩnĩ Pétẽró ri ímụ́ ꞌi gã rá

(Mãrákõ 14:27-31; Lúkã 22:31-34; Yũwánĩ 13:36-38)

³¹Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ị́nị́ŋá nõri sĩ, ĩmi céré ímụ́ nga ápá rá tã ímụ́pi ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ, ĩmi ma ku ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Ma ímụ́ ꞌbá kãbĩlõ úcépi rĩ ꞌdị drã rá,

kãbĩlõ rĩ pi ímụ́ ayi kpélékpélé.’26:31 Zãkãríyã 13:7

³²ꞌBo má kãdõ gõó íngá ídri rú, ma ꞌde mụzú ĩmi ẹndrẹtị gé sĩ drị̃drị̃, ꞌbâ mụ ꞌbâ ị́sụ́ ĩmi be ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá.”

³³Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi dõ ápá tã ímụ́pi ꞌi ngaápi mî rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ rá drãáãsĩyã, má ícó mi kuú ãluŋáni ku.”

³⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú Pétẽró ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó mí ní ꞌdíni, ị́nị́ŋá ãndrũ nõri sĩ, lõgúlõgú ní drĩ cẽré ꞌbezú kuyé rĩ gé, mi ímụ́ ma gã ca vú sĩ na, mi ꞌyo, ꞌí nị̃ ma kuyé.”

³⁵Pétẽró ní gõzú újázú kĩnĩ, “Má ícó ꞌyoó kínĩ á nị̃ mi kuyé ꞌdíni ku, ꞌbâ ũdrã mí be trụ́.” ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ céré átákí nyo sụ̃ Pétẽró ní átá rĩ tị́nị.

Yẹ́sụ̃ zị Múngú ri Gẽtẽsẽmánĩ gé.

(Mãrákõ 14:32-42; Lúkã 22:39-46)

³⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be vũrã ĩ ní zịị́ Gẽtẽsẽmánĩ rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi úríkí ꞌdĩgé, ma drĩ mụ Múngú ri zị.” ³⁷Jị Pétẽró ri, ãzini Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi Yũwánĩ be mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ. Ĩzãngã íꞌdó fií ẹ́sị́ ni agá ambamba. ³⁸Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩzãngã ŋõ mâ ẹ́sị́ drãdrã ẽ tị ị́sụ́. Ĩmi adrikí ꞌdĩgé, lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ.”

³⁹Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ vụ̃ụ́ mãdã, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá, ĩri ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, ícó dõ rá, mî ku ma rií ĩzãngã nyaá nóni ku. ꞌBo lẽ tã rĩ ã nga ꞌi sụ̃ mî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ tị́nị, ã adri sụ̃ má ní lẽé rĩ tị́nị ku.”

⁴⁰Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá gõó vúlé ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá na rĩ pi vúgá ꞌdãá, ị́sụ́ kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko. Ĩri ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Ĩmi ícókí nyo adrií caá sâ ãlu mị be mgbọ ku? ⁴¹Lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ, ĩmi zịkí Múngú ri, tã ũnjí ã ụ̃ꞌbị̃ rí ĩmi ku. Ĩmî ẹ́sị́ lẽ kõdô Múngú ri zịị́ rá, ꞌbo rụ́ꞌbá gá, ĩmi mũnyámúnya.”

⁴²Yẹ́sụ̃ ní gõzú mụzú Múngú ri zịzú dị̃ị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, ꞌí ꞌdụ dõ ĩzãngã nõri mâ rụ́ꞌbá gá sĩ kuyé, múké ni, lẽ mâ nya ĩzãngã rĩ mụzú ĩyí, tã mî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ ã nga ꞌi ĩyí.”

⁴³Yẹ́sụ̃ kã gõó ímụ́, ị́sụ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kokí ụ́ꞌdụ́ kpílíkpílí, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ rĩ ŋõ kộpi ẽ mị ambamba. ⁴⁴Vú na ni gé, gõ kpá kộpi kuú ꞌdĩgé, ꞌde mụụ́ Múngú ri zịị́ ĩri ní té zịị́ drị̃drị̃ rĩ tị́nị.

⁴⁵Ĩri ní ꞌi újázú ĩgõzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi drĩ ri ụ́ꞌdụ́ rĩ koko, ãzini ĩmi ri ãndẽ vu? Ĩmi ndrekí, sâ rĩ ícá ĩnyiŋá gí, ĩ ímụ́ ꞌBá Mvá ri rụ sẽ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi drị́gé. ⁴⁶Ĩmi íngákí ụrụ, ꞌbâ mụkí! ꞌBá lẽépi mâ ũli ꞌbeépi rĩ ícá ĩnyiŋá gí!”

Yẹ́sụ̃ vé rụngárá

(Mãrákõ 14:43-50; Lúkã 22:47-53; Yũwánĩ 18:3-12)

⁴⁷Yẹ́sụ̃ kã rií átá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãlu Yụ́dã ní ícázú, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí vú ni gé sĩ, kộpi céré ị́lị́ ãco ãco ni pi be ĩ drị́gé sĩ, ãzini túré pi be ĩ drị́gé sĩ. Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ãzini ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi be ĩpẽkí ꞌbá ꞌdĩꞌbée ímụ́zú nĩ. ⁴⁸Yụ́dã lũ kộpi ní tã rĩ drị̃drị̃ kĩnĩ, “Má uꞌde dõ ꞌbá rĩ ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ, ágó rĩ adriípi ꞌdĩ, ĩmi rụkí ĩri.” ⁴⁹Kúru Yụ́dã ní mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú, “Ímbápi, mõdó mí ní!” Ĩri ní kúru Yẹ́sụ̃ ri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ.

⁵⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ũndĩgó, mí ímụ́ gí, ꞌí ꞌo tã mí ní lẽé ꞌoó rĩ.”

Ãgõ ụrụkọꞌbée ní kúru ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri uꞌdezú rụzú. ⁵¹Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãlu ní ívé ị́lị́ ãco rĩ ínjézú, ĩri ní átálágú ãmbúgú rĩ vé ãtíꞌbá ẽ bị́ gazú mvọ́rụ́ ꞌdezú vũgá ꞌdãá.

⁵²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ su mívé ị́lị́ ãco rĩ gõó ívé vũrã gá ꞌdãá ũzi. ꞌBá céré ãngũ úꞌdị́ꞌbá drãꞌbée ị́lị́ ãco sĩ rĩ pi, ĩ kpá ímụ́ kộpi úꞌdị́ ũdrã ị́lị́ ãco sĩ. ⁵³Mí ụ̃sụ̃ má ícó má Ẹ́tẹ́pị ri zịị́, ícó má ní mãlãyíkã ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịꞌbée ngúlúmũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ĩpẽé ímụ́ mâ ĩzã koó úꞌdíkírĩŋá nõgó ku? ⁵⁴ꞌBo á ꞌo dõ tã rĩ ꞌdíni, tã Búkũ Múngú vé rĩ ní átá ꞌdĩri ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé ngóni?”

⁵⁵Sâ ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ímụ́ ị́lị́ ãco ãco ni pi be, túré be, ĩmi lẽkí ímụ́ ma rụụ́, ĩmi ụ̃sụ̃kí ma ꞌbá ũnjí riípi ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́pi ꞌbá ãngũ rụụ́pi ni pi be ni? Ụ́ꞌdụ́ céré, á ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ꞌbo ĩmi rụkí ma kuyé. ⁵⁶ꞌBo tã ꞌdĩri nga ꞌi ꞌdíni, tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ.” Kúru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ngazú ápázú ꞌdĩísĩ rá, kukí Yẹ́sụ̃ ri kú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.

Yẹ́sụ̃ tu pá Yãhụ́dị̃ tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãrákõ 14:53-65; Lúkã 22:54-55, 63-71; Yũwánĩ 18:13-14, 19-24)

⁵⁷ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri rụꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú Kãyáfã vé ãngá ꞌdãá, Kãyáfã ri átálágú ãmbúgú. ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi, ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi be, kộpi ri ĩ úmú ĩrivé ãngá ꞌdãá. ⁵⁸ꞌBo Pétẽró ꞌde mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ, kộpi rikí mụụ́ ãsámvú sĩ, cĩmgbá ĩri ní cazú átálágú ãmbúgú rĩ vé bóró gá ꞌdãá. Ĩri ní fizú bóró agá ꞌdãá, ĩri ní úrízú ꞌbá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi be trụ́, lẽ tẽé ndreé dõ tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ ã ụ̃dụ̃ ĩri adri ngóni.

⁵⁹Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi be, kộpi lẽkí tã ũnjõ vé ni ndãá ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá rá. ⁶⁰ꞌBá kárákará ã átákí dõ tã rĩ ũnjõ sĩ Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá drãáãsĩyã, kộpi ị́sụ́kí tã ãzi ĩ ní ícózú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú ni kuyé.

Ụ̃dụ̃ ni gé, ꞌbá ị̃rị̃ pi ímụ́kí pá tuú, ⁶¹kộpi kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ꞌyo ándúrú kĩnĩ, ‘Ma Jó Múngú vé rĩ ũsị̃ vũgá, ma gõ sị ụ́ꞌdụ́ na agá.’ ”

⁶²Átálágú ãmbúgú rĩ ní íngázú pá tuzú ụrụ sĩ, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Tã ãgõ ꞌdĩꞌbée ní rií ũmbĩí mí drị̃gé kárákará ꞌdĩꞌbée, ꞌí ꞌyo átángá mí tị gé sĩ ku ãsĩ?” ⁶³ꞌBo Yẹ́sụ̃ újí ꞌî kíri.

Átálágú ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ sõ ũyõ Múngú adriípi ídri rú rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌí lũ ꞌbá ní, mi Kúrísítõ Múngú Mvọ́pị ꞌi?”

⁶⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Tã mí ní átá ꞌdĩri pịrị. Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ma ꞌBá Mvá ꞌi, úmvúlésĩ ĩmi ímụ́ ma ndre, ma úrí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ma ĩgõ ímụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó ị́rị́bị́tị agásĩ.”

⁶⁵Átálágú ãmbúgú rĩ ã ꞌa ve ũnjí ũnjí, rụ ívé bõngó ãsĩí, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó nõri ide Múngú ri! Ngá ꞌbá ní ꞌbá ãzi lẽzú ẽ ímụ́ ágó ꞌdĩri vé tã ũlũú rĩ ãꞌdi? Ĩmi yịkí tã ágó rĩ ní Múngú ri idezú rĩ gí. ⁶⁶Ĩmi lẽkí ã lịkí tã drị̃ ni gé íngóni?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri, lẽ ã ꞌdịkí ĩri drãá rá.”

⁶⁷Kộpi ní tụ̃sụ́ úwézú ẹndrẹtị ni gé, kộpi ní ꞌdezú ĩri ũgbãzú. Ụrụkọꞌbée ní ĩri usazú. ⁶⁸Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Kúrísítõ, mí ámá, ãꞌdi gbã mi nĩ?”

Pétẽró gã Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãrákõ 14:66-72; Lúkã 22:56-62; Yũwánĩ 18:15-18, 25-27)

⁶⁹Sâ ꞌdãri gé, Pétẽró úrí kuú ãmvé jó rizú tã lịzú rĩ ã bóró gá ꞌdãá, mvá ũkú ãzi ãtíꞌbá rú ni ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Ĩmi rikí ándúrú adrií Yẹ́sụ̃ adriípi Gãlĩláyãgú rĩ be trụ́.”

⁷⁰Pétẽró ní gãzú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé kĩnĩ, “Á nị̃ kuyé mi dõ ri tã ngõri átá!”

⁷¹Kúru Pétẽró ní ꞌdezú mụzú kání rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, mvá ũkú ãzi ní ĩri ndrezú, mvá ũkú rĩ ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó nõri, kộpi rikí ándúrú adrií Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ be trụ́.”

⁷²Pétẽró gõ kpá gãá dị̃ị́, ĩri ní ũyõ sõzú kĩnĩ, “Á nị̃ mâ ágó ꞌdĩri kuyé!”

⁷³Kã adrií mãdã, vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá ụrụkọꞌbée pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi ní ímụ́zú Pétẽró vúgá nõó, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá nị̃kí rá, mi ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ọ́gụ́pị. Ụ́ꞌdụ́kọ́ mí ní rizú átázú rĩ lũ ꞌbá ní kínĩ, mi Gãlĩláyãgú.”

⁷⁴Pétẽró ní ꞌi trizú ũgõgõlé rú kĩnĩ, “Múngú ã sẽ mâ ị́sụ́ drị̃lé ũnjí, á nị̃ mâ ágó ꞌdĩri kuyé.”

Koro lõgúlõgú ní cẽré ꞌbezú. ⁷⁵Pétẽró ní tã Yẹ́sụ̃ ní ándúrú ꞌyoó ꞌí ní, “Lõgúlõgú ní drĩ cẽré ꞌbézú kuyé rĩ gé, mi ma gã ca vú na” ꞌdãri ã tã ígázú. Kúru Pétẽró ní fũzú mụzú ãmvé ꞌdãá, ĩri ní íꞌdózú ngozú mádrã mádrã rú.

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri Pĩlátõ ẹndrẹtị gé

(Mãrákõ 15:1; Lúkã 23:1-2; Yũwánĩ 18:28-32)

¹Ụ̃bụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá ambugu rĩ pi be céré, úmúkí tị trụ́, kộpi lẽkí ã ꞌdịkí Yẹ́sụ̃ ri drãá rá. ²Kộpi ũdrõkí ĩri, jịkí ĩri mụzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé,27:2 Jịkí ĩri mụzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé: Kộpi jịkí ĩri mụzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ũkpõ ãkó ꞌbá ꞌdịzú, ꞌyéŋá gávãnã Rómã vé rĩ ũkpõ be ꞌbá ꞌdịzú nĩ. Pĩlátõ ri gávãnã.

Yụ́dã vé drãngárá

(Ẹ̃zị́ 1:18-19)

³Yụ́dã Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ kã ndreé lịkí Yẹ́sụ̃ vé tã, lẽkí ĩri ꞌdịị́ꞌdị, tã rĩ sẽ ĩri ní ĩzãngã ãmbúgú, ĩri ní mũfẽngã fífí pụ̃kụ́ na rĩ újázú gõzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní ꞌbá ambugu rĩ pi be. ⁴Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á ꞌo ũnjĩkãnyã ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi kuyé ni ã ũli ꞌbezú.”

Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Tã ꞌdĩri adri tã ꞌbávé ni ku, tã ꞌdĩri mi pá tu tị́ ni gé nĩ.”

⁵Yụ́dã ní mũfẽngã rĩ ꞌbezú ꞌí drị́gé sĩ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌi ꞌyĩzú bãákú sĩ.

⁶Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní mũfẽngã fífí rĩ pi uꞌdụzú, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ ku ĩ ní mũfẽngã ꞌdĩri ꞌbãzú jó ĩ ní rizú mũfẽngã ꞌbãzú rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã mũfẽngã ꞌdĩri dãkí ãní ãrí gí.” ⁷Kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, mũfẽngã ꞌdĩri sĩ, lẽ ã jekí vũrã ãní, ꞌbá ímụ́ꞌbá jãkã rú rĩ pi kádõ ũdrãá, ã sị̃kí rí kộpivé ãvũ ãní. ⁸Cĩmgbá ãndrũ sĩ, zịkí vũrã rĩ ã rụ́, Vũrã Ãrí vé ni. ⁹Tã ọ́tụ́ nẹ́bị̃ Yẽrẽmíyã ní ꞌyoó rĩ, nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ, “Kộpi ꞌdụkí mũfẽngã fífí pụ̃kụ́ na, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kínĩ ꞌbá rĩ rụ dõ ĩri gí, ĩ mũfẽngã ꞌdĩri sẽ ĩri ní. ¹⁰Mũfẽngã rĩ sĩ, kộpi jekí vũrã ꞌbá riípi ụ̃rụ́tẹ́ ũdrí gbizú ni vé ni ãní, sụ̃ Úpí ní ẹzịị́ má ní rĩ tị́nị.”27:10 Zãkãríyã 11:12-13; Yẽrẽmíyã 19:1-13; 32:6-9

Pĩlátõ ri Yẹ́sụ̃ ri uzịị́

(Mãrákõ 15:2-5; Lúkã 23:3-5; Yũwánĩ 18:33-38)

¹¹Yẹ́sụ̃ kã pá tuú gávãnã Pĩlátõ ẹndrẹtị gé ꞌdãá, Pĩlátõ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Mi nyo ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Tã rĩ mí ní ꞌyoó gí ꞌdĩ.”

¹²Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá ambugu rĩ pi be, kộpi kâ ĩri tõó, Yẹ́sụ̃ zị̃ ꞌî tị átángá ꞌyozú kuyé. ¹³Pĩlátõ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ yị tã ꞌbá rĩ pi ní rií ꞌyoó mî rụ́ꞌbá gá ũnjí ꞌdĩri kuyé?” ¹⁴ꞌBo Yẹ́sụ̃ újá ĩri ní átángá ãluŋáni kuyé, sẽ gávãnã ní ãyãngárá.

Lịkí Yẹ́sụ̃ vé drãngárá ã tã

(Mãrákõ 15:6-15; Lúkã 23:13-26; Yũwánĩ 18:39-19:16)

¹⁵Mẽrẽ gávãnã vé rĩ gé, kádõ rií Ụ̃mụ̃ Múngú ní Ẹlịzú Jó tị gé sĩ rĩ nyaá, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí kuú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ pi vé ãlu ĩpẽ, ĩ ĩri ọyụ ĩfũ ãmvé. ¹⁶Sâ ꞌdãri gé, ágó ãzi rụ́ be kụụ́pi tã ũnjí sĩ ni ꞌyĩkí ĩri kú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ágó rĩ ã rụ́ Bãrãbã ꞌi. ¹⁷ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ ĩ úmú Pĩlátõ vé ãngá ꞌdãá, Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí mâ ọyụ ĩmi ní ãꞌdi ri sẽé? Mâ ọyụ Bãrãbã ri sẽé, dõku mâ ọyụ Yẹ́sụ̃ ĩ ní zịị́ Kúrísítõ ri sẽé?” ¹⁸Pĩlátõ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, Yãhụ́dị̃ ambugu rĩ pi íjị́kí Yẹ́sụ̃ ri ꞌí ẹndrẹtị gé nõó, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ ũnjí Yẹ́sụ̃ drị̃gé.

¹⁹Pĩlátõ kã úrí ívé lúpá tã lịzú rĩ drị̃gé, ũkú ni ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú vú ni gé ꞌdãá kĩnĩ, “Ágó tã ũnjí ꞌoópi kuyé ꞌdãri, ã ꞌokí ĩri ũnjí ku, ị́nị́ŋá ãndrũ rĩ sĩ, urobí ũbĩ ma ĩrivé tã sĩ, mâ ẹ́sị́ ị́sụ́ ãní ĩzãngã ambamba.”

²⁰ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá ambugu rĩ pi be, rikí ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́ kínĩ, kộpi ã ꞌyokí, ã ọyụkí Bãrãbã ri áyu, ã ꞌdịkí Yẹ́sụ̃ ri drãá rá.

²¹Kúru gávãnã Pĩlátõ ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ĩmi lẽkí mâ ọyụ ĩmi ní ãꞌdi ri sẽé?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Mí ọyụ Bãrãbã ri áyu.”

²²Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Kúru Yẹ́sụ̃ ĩ ní zịị́ Kúrísítõ ꞌdĩri, mâ ꞌo ĩri ãꞌdi rú?”

Kộpi ní céré újázú kínĩ, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé!”

²³Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ãsĩ? Tã ũnjí ĩri ní ꞌoó rĩ ãꞌdi?”

Kộpi gõkí ọ́ꞌụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé.”

²⁴Pĩlátõ kã ndreé tã ãzi ꞌí ní ícó ꞌoó ni ꞌdãáyo, ꞌbá rĩ pi lẽkí íngá mgbárãsĩ, ĩri ní yị̃ị́ íꞌdụ́zú ꞌî drị́ ũjĩzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó nõri vé ãrí, tã ni adri má drị̃gé ku, tã ni ri adri ĩmi drị̃gé!”

²⁵ꞌBá rĩ pi ní céré újázú kínĩ, “Ĩrivé ãrí, tã ni ã adri ꞌbá drị̃gé, ãzini ꞌbávé anjiŋá rĩ pi drị̃gé!”

²⁶Kúru Pĩlátõ ní Bãrãbã ri ọyụzú. Ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ívé ãngáráwá rĩ pi ní, kộpi ã ũgbãkí Yẹ́sụ̃ ri, kộpi ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé.

Ãngáráwá rĩ pi ínjákí Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃

(Mãrákõ 15:16-20; Yũwánĩ 19:2-3)

²⁷Kúru gávãnã Pĩlátõ vé ãngáráwá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú vũrã ĩvé rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní ãngáráwá rĩ pi úmúzú céré, kộpi trakí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. ²⁸Kộpi njekí ĩrivé bõngó akoóko rụ̃kụ̃ rĩ rụ́ꞌbá ni gé sĩ, kộpi sukí bõngó ika ãco ni27:28 Bõngó ika: ꞌBãgú rĩ pi ri bõngó ika su. rụ́ꞌbá ni gé, ²⁹kộpi údékí ũcékúcé suú drị̃ ni gé kụ̃lá rú. Kộpi ꞌbãkí túré ĩrivé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, kộpi ũtị̃kí kũmũcí ĩri ẹndrẹtị gé, kộpi ní ĩri ẽ drị̃ ínjázú ꞌyozú kínĩ, “ꞌBãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, ꞌbá ị̃njị̃kí mi rá!” ³⁰Kộpi úwékí tụ̃sụ́ rụ́ꞌbá ni gé, kộpi íꞌdụ́kí túré ĩri drị́gé rĩ, rikí ĩri ẽ drị̃ ũgbãá ãní.

³¹Kộpi kâ ĩri ẽ drị̃ ínjá, kộpi ní bõngó akoóko rụ̃kụ̃ rĩ njezú rụ́ꞌbá ni gé sĩ, kộpi gõkí ĩrivé bõngó suú ĩri rụ́ꞌbá gá ꞌdãá ũzi. Kúru kộpi ní ĩri jịzú mụzú, ã mụkí rí ĩri gbãá pẹtị alambaku sị́gé.

Gbãkí Yẹ́sụ̃ ri pẹtị alambaku sị́gé

(Mãrákõ 15:21-32; Lúkã 23:26-43; Yũwánĩ 19:17-27)

³²Kộpi kâ rií ꞌdeé mụzú, kộpi cakí ágó ãzi ị́sụ́, ágó rĩ íbí ímụ́ Kũrénẽ gélésĩla, ágó rĩ ã rụ́ Sị̃mọ́nã ꞌi. Kộpi mĩkí ágó rĩ pẹtị alambaku Yẹ́sụ̃ vé rĩ ꞌdụụ́ mụzú. ³³Kộpi ní cazú vũrã ĩ ní zịị́ Gõlõgótã rĩ gé ꞌdãá, (Gõlõgótã vé ífífí, vũrã drị̃ kọ́lọ̃mgbọ́ vé ni). ³⁴Kộpi ní vị́nyọ̃ usazú ngá drãápi ụ̃kẹ́ngẹlị ni sĩ, sẽzú Yẹ́sụ̃ ní, ã mvụ, Yẹ́sụ̃ kã ngá rĩ ꞌbị̃ị́, gã mvụgá sĩ. ³⁵Kộpi kâ ĩri gbãá pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá gí, kộpi ꞌbekí ĩrivé bõngó jẽké sĩ, awakí ĩ ní. ³⁶Kúru kộpi ní úrízú vũgá, kộpi tẽkí rií ĩri ndreé. ³⁷Kộpi sĩkí tã ĩ ní ĩri tõzú rĩ gbãá ĩri drị̃lé gá ụrụ ꞌdãá, kộpi sĩkí tã rĩ ꞌdíni, ꞌDĨRI YẸ́SỤ̃, ꞌBÃGÚ YÃHỤ́DỊ̃ RĨ PI VÉ RĨ. ³⁸Gbãkí ụ̃gụ́ꞌbá ị̃rị̃ pẹtị alambaku sị́gé Yẹ́sụ̃ be trụ́, gbãkí ãzi rĩ ĩrivé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla, ãzi rĩ ĩrivé drị́ ị̃jị́ gélésĩla. ³⁹ꞌBá riꞌbá ẹlịꞌbá ẹlị ẹlị rĩ pi rikí ĩri uꞌdaá, kộpi rikí ĩ drị̃ yaá ĩri idezú ãní, ⁴⁰kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Mi ándúrú ꞌyoópi, mi Jó Múngú vé rĩ ĩŋãnyã, mi gõ sị̃ ụ́ꞌdụ́ na agá rĩ, mí dõ Mvá Múngú vé ni, ꞌí pa mi! Mí ísị́ pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ vũgá nõó.”

⁴¹Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi, ãzini ꞌbá ambugu rĩ pi, rikí kpá Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ínjá. ⁴²Kộpi kínĩ, “Ídrí ꞌbá ụrụkọꞌbée rá pírí, ꞌbo ídrí ꞌi ngúlúpí ku ãsĩ? Ĩri dõ ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẽ ísị́ pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ vũgá nõó, kúru ꞌbâ ĩri ẹ̃ꞌyị̃ rá. ⁴³ꞌBã ívé ẹ́sị́ céré Múngú drị̃gé. Lẽ Múngú ẽ ídrí ĩri, dõ Múngú lẽ ĩri rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌyo ꞌdíni kĩnĩ, ‘Ma Mvá Múngú vé ni.’ ” ⁴⁴Ụ̃gụ́ꞌbá ĩ ní gbãá ĩri be trụ́ rĩ pi rikí kpá ĩri ẽ drị̃ ínjá ĩndĩ.

Yẹ́sụ̃ vé drãngárá

(Mãrákõ 15:33-41; Lúkã 23:44-49; Yũwánĩ 19:28-30)

⁴⁵Íꞌdózú ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, cazú sâ na ũndréŋá vé rĩ gé, ãngũ rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị. ⁴⁶Kã mụụ́ caá sâ na gá, Yẹ́sụ̃ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ẹ̃lọ́yị̃, Ẹ̃lọ́yị̃, lãmã sãbãkãtánĩ?” Ífífí ni kĩnĩ, “Múngú mávé rĩ, Múngú mávé rĩ, ngá mí ní ma adizú rĩ ãꞌdi?”27:46 Sãwụ́mã 22:1

⁴⁷ꞌBá pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi kâ tã ĩri ní ꞌyoó rĩ yịị́, kộpi kínĩ, “Ĩri ri Ẽlíyã ri zị.”

⁴⁸Koro kộpi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãlu ní njuzú lífã íꞌdụ́zú, ĩri ní suzú vị́nyọ̃ údrápi gí ni agá, ĩri ní suzú pẹtị sị́gé, ĩri ní suzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ụrụ ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ã mvụ. ⁴⁹ꞌBá rĩ pi ụrụkọꞌbée kínĩ, “Ĩ kukí ĩri ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, Ẽlíyã ri dõ ímụ́ ĩri ídrí rá.”

⁵⁰Yẹ́sụ̃ gõ treé dị̃ị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ĩrivé índrí ní kúru fũzú.

⁵¹Sâ ꞌdãri gé, bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ27:51 Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ: Bõngó ꞌdĩri ẹlịkí Vũrã Uletere rĩ pi ãsámvú Vũrã Uleteretere rĩ be rĩ ãní. Átálágú ãmbúgú rĩ ꞌyéŋá aga fi bõngó rĩ agásĩ Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri adri Vũrã Uleteretere dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Mãrákõ 15:38; Lúkã 23:45; Ẽbérẽ 6:19-20; Ẽbérẽ 9:1-7. ãsĩ ꞌi ị̃rị̃, íꞌdózú ụrụ ꞌdãá, cĩmgbá vũgá nõó. Nyọ̃ọ́kụ́ rĩ aya ꞌi dĩngídĩngí, írã rĩ pi undakí ĩ kpélékpélé. ⁵²ꞌBụ́ ãvũ sị̃zú rĩ pi zịkí ĩ tị kú mgbọ, ꞌbá kárákará Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá, ũdrãꞌbá gí rĩ pi, ingakí kộpi gõó ídri rú ũzi. ⁵³Kộpi ĩfũkí ꞌbụ́ rĩ pi agásĩ ãmvé. Yẹ́sụ̃ kã íngá gõó ídri rú gí, kộpi ꞌdekí mụzú kụ̃rụ́ uletere Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, kộpi iꞌdakí ĩ ꞌbá kárákará pi ẹndrẹtị gé rá.

⁵⁴Ũgalaku rĩ pi ívé ãngáráwá Yẹ́sụ̃ ri ũtẽꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ ãngũ ꞌi ayaápi dĩngídĩngí ꞌdĩri ndreé, sẽ kộpi ní ụ̃rị̃ ambamba, kộpi kínĩ, “Ádarú ágó nõri Mvá Múngú vé ni!”

⁵⁵Ũkú kárákará tukí pá kuú rárá rú, kộpi tẽkí nyo rií ndreé. Ũkú ꞌdĩꞌbée íbíkí ímụ́ Yẹ́sụ̃ be trụ́ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gálésĩla, kộpi lẽkí Yẹ́sụ̃ ẽ ĩzã koó. ⁵⁶Kộpi ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌbá rĩ Mãríyã Mãgãdẽlénã ꞌi, Mãríyã Yõkóbũ pi vé ẹ́ndrẹ́pị Yõsépã be rĩ ꞌi, ãzini Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị vé ẹ́ndrẹ́pị sĩ.

Yẹ́sụ̃ vé sị̃ngárá

(Mãrákõ 15:42-47; Lúkã 23:50-56; Yũwánĩ 19:38-42)

⁵⁷Ũndréŋá ꞌdãri sĩ, Ãrĩmãtáyõgú ãzi ãꞌbú be ni, rụ́ ni Yõsépã ꞌi, ĩri ándúrú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni. ⁵⁸Ĩri ní ꞌdezú mụzú Pĩlátõ vúgá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé ãvũ ã tã zịzú Pĩlátõ tị gé, Pĩlátõ ní tãị́mbị́ sẽzú kĩnĩ, ã ọyụkí ãvũ rĩ sẽé ĩri ní. ⁵⁹Yõsépã ní ãvũ rĩ ꞌdụzú, ĩri ní ĩmũlũzú bõngó múké ule ni sĩ. ⁶⁰Ĩri ní ãvũ rĩ jịzú sị̃zú ívé ꞌbụ́ ꞌí ní gaá lũú írã agá rĩ agá. Ĩri ní írã ãmbúgú ni gũzú ꞌbãzú ꞌbụ́ rĩ tị gé, ĩri ní kúru ꞌdezú mụzú. ⁶¹Mãríyã Mãgãdẽlénã pi Mãríyã ãzi rĩ be úríkí kuú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ã gãrã gá, kộpi tẽkí rií ndreé.

ꞌBá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi rikí ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ũtẽé

⁶²Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ní ꞌdezú mụzú Pĩlátõ vúgá ꞌdãá. ⁶³Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌbá ígákí tã ágó ũnjó rú rĩ ní ándúrú ꞌyoó lókí ĩri ní drĩ adrizú ídrí rú rĩ gé ꞌdãri gí kĩnĩ, ‘Ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ma gõ íngá ídri rú ũzi.’ ⁶⁴Kúru lẽ mî sẽ tãị́mbị́, ã ũtẽkí ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ caá ụ́ꞌdụ́ na. ꞌÍ ꞌo dõ ꞌdíni ku, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ímụ́ ĩrivé ãvũ ụ̃gụ̃ rá, kộpi ímụ́ ꞌyo ꞌbá rĩ pi ní, íngá gõó ídri rú gí. Ũnjõ vúlé ꞌdĩri, ĩri ímụ́ drị̃drị̃ ꞌdãri27:64 Ũnjõ drị̃drị̃ ꞌdãri: Drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ụ̃sụ̃kí kínĩ, ũnjõ drị̃drị̃ rĩ, Yẹ́sụ̃ kĩnĩ ꞌi Kúrísítõ ꞌi. aga rá.”

⁶⁵Pĩlátõ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi pẽkí ãngáráwá rĩ pi mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ũtẽé sụ̃ ĩmi ní nị̃ị́ gí rĩ tị́nị.” ⁶⁶Kúru kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ũtẽzú, kộpi ní írã rĩ gũzú ꞌbãzú ꞌbụ́ rĩ tị gé, kộpi ní mbĩzú ụ̃drị sĩ, kộpi ní ãngáráwá rĩ pi ꞌbãzú rizú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ũtẽzú.

Yẹ́sụ̃ vé íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ

(Mãrákõ 16:1-8; Lúkã 24:1-12; Yũwánĩ 20:1-10)

¹Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ã vụ́drị̃ gé, kã adrií Yĩngã sĩ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Mãríyã Mãgãdẽlénã pi Mãríyã ãzi rĩ be, ꞌdekí mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ndreé.

²Koro ãngũ rĩ ní ꞌi ayazú dĩngídĩngí, ãꞌdiãtãsĩyã mãlãyíkã Úpí vé rĩ ímụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ꞌde mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá, gũ írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ, úrí drị̃ ni gé. ³Mãlãyíkã rĩ vé ẹndrẹtị ọ́gụ́ sụ̃ ãngũ ní gaá ọ́gụ́ lọ́kụ́lọ́kụ́ rĩ tị́nị, ĩrivé bõngó imvesírílílí sụ̃ ụ̃tụ́ ní ọ́gụ́ rĩ tị́nị. ⁴ꞌBá ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ũtẽꞌbá rĩ pi kâ ĩri ndreé, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi ambamba, kộpi ã rụ́ꞌbá yã kpĩríkpĩrí, kộpi uꞌdekí vũgá sụ̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí ni pi tị́nị.

⁵Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú ũkú ꞌdĩꞌbée ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, á nị̃ rá ĩmi ri Yẹ́sụ̃ ĩ ní gbãá pẹtị alambaku sị́gé rĩ ndã. ⁶Yẹ́sụ̃ ri nõgó ꞌdãáyo, Múngú inga ĩri drãngárá gálésĩ gõó ídri rú gí, sụ̃ ándúrú ĩri ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Ĩmi ímụ́kí vũrã ĩ ní ĩri ꞌbãzú lazú rĩ ndreé. ⁷Ĩmi mụkí mbẽlẽ lũú ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kínĩ, ‘Íngá drãngárá gálésĩla gõó ídri rú gí, ĩri ri mụ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ĩmi ẹndrẹtị gé drị̃drị̃ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩmi ca mụ ĩri ị́sụ́ ndre ꞌdãá.’ Tã má ní ímụ́ lũú ĩmi ní rĩ adriípi ꞌdĩ.”

⁸Ũkú rĩ pi ní ngazú mụzú rụ́ꞌbá sĩ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdĩísĩ rá. Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi rá, ꞌbo ãyĩkõ fụ kộpi ambamba, kộpi ní njuzú mụzú tã rĩ ũlũzú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní. ⁹Koro Yẹ́sụ̃ pi ní drị̃ ị́sụ́zú kộpi be, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Mõdó ĩmi ní.” Kộpi ní ímụ́zú ĩri vúgá nõó, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú ĩri ẹndrẹtị gé, kộpi ní ĩri ị̃njị̃zú. ¹⁰Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku. Ĩmi mụkí lũú má ẹ́drị́pị́ị28:10 Má ẹ́drị́pị́ị: Má ẹ́drị́pị́ị vé ífífí, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi. ní, kộpi ã mụkí ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, kộpi mụ ma ị́sụ́ ndre ꞌdãlé.”

Tã ꞌbá ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ũtẽꞌbá rĩ pi ní ũlũú rĩ

¹¹Ũkú rĩ pi kâ rií ꞌdeé mụzú kụ̃rụ́ agá ꞌdãá, ꞌbá ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ũtẽꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní ꞌdezú mụzú tã ꞌi ngaápi rĩ ũlũzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní céré. ¹²Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi kâ ĩ úmú ꞌbá ambugu rĩ pi be, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, lẽ ĩ sẽkí mũfẽngã ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní. ¹³Kộpi ní ꞌyozú ãngáráwá rĩ pi ní kínĩ, “Ĩmi ꞌyokí, ‘Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ri pi ímụ́kí ị́nị́ŋá sĩ, kộpi ụ̃gụ̃kí ĩrivé ãvũ mụzú gí, ị́sụ́ ãkũdẽ ꞌbâ ụ́ꞌdụ́ gé.’ ¹⁴Gávãnã kãdõ tã ꞌdĩri yịị́, ꞌbâ mụ ẹ́sị́ ni ꞌyo, tã ãzi ícó ĩmi ị́sụ́ ku.” ¹⁵Kúru ãngáráwá rĩ pi ní mũfẽngã rĩ ꞌdụzú, kộpi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ ĩ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị. Tã ꞌdĩri ayi Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãsámvú gé sĩ céré, úꞌdógúꞌdógú ꞌdĩri ĩ drĩ ri ũlũlũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãsámvú gé cĩmgbá ãndrũ sĩ.

Yẹ́sụ̃ ẹzị tã ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ní

(Mãrákõ 16:14-18; Lúkã 24:36-49; Yũwánĩ 20:19-23; Ẹ̃zị́ 1:6-8)

¹⁶Kúru ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ní ꞌdezú mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé írã Yẹ́sụ̃ ní ándúrú ꞌyoó kộpi ã mụkí drị̃ ni gé ꞌdãri gé ꞌdãá. ¹⁷Kộpi kâ ĩri ndreé, kộpi ní ĩri ị̃njị̃zú, ꞌbo tã ꞌdĩri fi ụrụkọꞌbée drị̃gé ãluŋáni kuyé. ¹⁸Kúru Yẹ́sụ̃ ní ímụ́zú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ũkpõ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ, ãzini vũ drị̃gé nõgó rĩ, sẽkí céré kú má drị́gé. ¹⁹Kúru ĩmi mụkí ũlũú ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ꞌbá rĩ pi ẽ ímụ́kí mâ pámvú ũbĩí, ĩmi sẽkí kộpi ní bãtízĩmũ Ẹ́tẹ́pị ã rụ́ sĩ, Mvọ́pị ã rụ́ sĩ, ãzini Índrí Uletere rĩ ã rụ́ sĩ.28:19 Ẹ̃zị́ 8:16; 19:5; Rómã 6:3; 1 Kõrínítõ 1:13; 10:2; Gãlãtị́yã 3:27²⁰Ĩmi ímbákí tã má ní ẹzịị́ ĩmi ní ꞌdĩri kộpi ní, kộpi ã ꞌdụkí tã ni ngaánga. Ádarú ụ́ꞌdụ́ céré ma adri ĩmi be trụ́, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé.”