Lúkã

Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké

Lúkã

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri Lúkã sĩ nĩ, sĩ kpá búkũ Ẹ̃zị́ vé rĩ nĩ. Lúkã adri Yãhụ́dị̃gú ku, ꞌbo ímbákí ĩri tã nị̃ị́ ambamba. Lúkã rĩ Gị̃rị́kị̃gú, újá ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá. Lúkã pi rikí ẹ̃zị́ ngaá Páũlũ be trụ́, kộpi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. Búkũ ĩri ní sĩí ꞌdĩri agá, ũlũ Yẹ́sụ̃ vé adringárá ã tã, ãzini ẹ̃zị́ Yẹ́sụ̃ ní ngaá rĩ ã tã, tã ni ã fi rí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị̃gé múké.

Búkũ ꞌdĩri agá, Lúkã sĩ tã kárákará, ícókí ị́sụ́ búkũ ụrụkọ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké vé rĩ pi agá ku. Lúkã sĩ Yũwánĩ bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé tịngárá ã tã, sĩ Yẹ́sụ̃ vé tịngárá ã tã, ãzini sĩ sâ Yẹ́sụ̃ ní drĩ adrizú mváŋá rú rĩ vé tã, ãzini sĩ tị Yũwánĩ bãtízĩmũ sẽépi rĩ ní sẽé rĩ vé tã. Iꞌda lẽngárá Múngú ní ꞌbá rĩ pi lẽzú céré rĩ vé tã. Yẹ́sụ̃ ũlũ tã rĩ pi nãpí sĩ, ũlũ Sãmãríyãgú ẹ́sị́ be múké rĩ vé tã (cápĩtã 10 gé), ãzini ũlũ mvá ị̃pẹ̃rị̃ị́pi mụzú rárá rú rĩ vé tã (cápĩtã 15 gé), ãzini ũlũ Yẹ́sụ̃ pi vé adringárá ꞌbá mũfẽngã uꞌdụꞌbá rĩ pi be trụ́ rĩ vé tã (cápĩtã 19 gé), ãzini ẹzị kĩnĩ, ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ꞌi rá, ĩri ídrí ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá, (cápĩtã 23 gá).

Lúkã ẹ́dị́ Índrí Múngú vé rĩ vé tã vú sĩ kárákará, ẹ́dị́ kpá Yẹ́sụ̃ vé ẹ̃zị́ ã tã ĩndĩ, iꞌda kpá lẹ́tị Yẹ́sụ̃ ní rizú Múngú ri zịzú rĩ vé tã ĩndĩ. Búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, ũlũ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé lókí ĩri ní íngázú gõzú ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vé tã. Tã ꞌdĩꞌbée lũ kínĩ, ádarú Yẹ́sụ̃ gõ íngá adrií ídri rú dị̃ị́ rá.

Tã ẽ drị̃ íꞌdóngárá

¹Ãmbúgú Tõfílĩ, ꞌbá kárákará ꞌbị̃kí tã Múngú ní ngaá ꞌbá ãsámvú gé nõgó rĩ sĩí rá. ²Kộpi sĩkí tã ꞌbá rĩ pi ní ũlũú ꞌbá ní rĩ, ꞌbá tã rĩ ũlũꞌbá rĩ pi ndrekí tã ĩ ꞌoꞌbá rĩ pi ĩ mị sĩ íꞌdóngárá gá ꞌdãá. ³Ãmbúgú Tõfílĩ, á ꞌbã ẹ́sị́ tã rĩ pi ụ̃nị̃zú múké múké ĩri ní ꞌi íꞌdóngárá gá ꞌdãá, má ụ̃sụ̃ á lẽ tã ꞌi ngaápi rĩ sĩí sẽé mí ní. ⁴Ãꞌdiãtãsĩyã mî nị̃ rí ꞌyozú kínĩ tã ĩ ní ímbá mí ní rĩ, ĩri tã áda.

Mãlãyíkã lũ Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé tịngárá ã tã

⁵Lókí Ẽródẽ ní adrizú ꞌbãgú1:5 ꞌBãgú Ẽródẽ: ꞌBãgú ꞌdĩri vé rụ́ ĩ zị Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8. Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ kã drãá, ĩrivé mvá Ẽródẽ Ãnĩtípã gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1. rú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ gé, átálágú1:5 Átálágú: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá. ãzi rụ́ ni Zãkãríyã ꞌi. Ágó rĩ íbí ĩfũú úyú atala rĩ pi vé rĩ agá, úyú Ãbíjã vé rĩ agá. Ũkú ni Ẽlĩsãbétã íbí ĩfũú úyú Ãrónã vé rĩ agá. ⁶Kộpi ị̃rị̃trọ́ tã ꞌo pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, kộpi ri tãị́mbị́ Úpí vé rĩ ꞌdụ nga rá, ãzini kộpi ri tã ĩ ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụ nga rá. ⁷Kộpi tịkí anji kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Ẽlĩsãbétã ní adrií úndó rú rĩ sĩ, kộpi ị̃rị̃trọ́ dẽkí kuú ãrãkã rú.

⁸Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Zãkãríyã ri ẹ̃zị́ ngaá Jó Múngú vé rĩ1:8 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. agá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ngúlúmũ Ãbíjã vé rĩ pi rikí ẹ̃zị́ rĩ ngaá nĩ. ⁹Ĩpẽkí Zãkãríyã ri mụụ́ ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãá Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, sụ̃ mẽrẽ atala rĩ pi vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị. ¹⁰Lókí ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú rĩ kã ícó, ꞌbá ĩ úmúꞌbá rĩ pi rikí Múngú ri zịị́ ãmvé.

¹¹Kúru Úpí vé mãlãyíkã1:11 Mãlãyíkã: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní. ní índrézú Zãkãríyã ẹndrẹtị gé, mãlãyíkã rĩ tu pá vũrã ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú rĩ gé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla. ¹²Zãkãríyã kã mãlãyíkã rĩ ndreé, ẹ́sị́ ni tĩ rụ̃cụ̃, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ ĩri ũnjí ũnjí. ¹³ꞌBo mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Zãkãríyã, mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku! Múngú yị mívé zịngárá gí. Mî ũkú ni Ẽlĩsãbétã ri ímụ́ mí ní mvá ágó tị rá, ꞌí ꞌda mváŋá rĩ ã rụ́ Yũwánĩ ꞌi. ¹⁴Ãyĩkõ ri ímụ́ mi fụ ambamba, mi únjí ãní rá. ꞌBá kárákará pi ímụ́ únjí ĩ ní ĩri tịị́ rĩ sĩ. ¹⁵Ĩri ímụ́ adri ãmbúgú Úpí ẹndrẹtị gé. Mvụ vị́nyọ̃ ku, ãzini mvụ íwá ku, ĩri ẹ́pị́ Índrí Uletere rĩ1:15 Índrí Uletere rĩ: Índrí Uletere rĩ Índrí Múngú vé ni. Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, Ẹ́tẹ́pị ri Múngú ꞌi, ĩrivé mvá Yẹ́sụ̃ ri Múngú ꞌi, ãzini Índrí Uletere rĩ Múngú ꞌi. Ẹ́tẹ́pị ri, Mvọ́pị ri, ãzini Índrí Uletere rĩ, kộpi Múngú ãlu. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:1-18; Yũwánĩ 8:41-42; Ẹ̃zị́ 5:3-4. sĩ íꞌdózú ẹ́ndrẹ́pị agá ꞌdãá. ¹⁶Ĩri ímụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íjị́ kárákará ĩgõ ĩvé Úpí Múngú vúgá. ¹⁷Ĩri ꞌde mụzú Úpí ní drị̃drị̃, Índrí Uletere rĩ ĩri ású, ãzini ĩri ũkpõ ị́sụ́ sụ̃ Ẽlíyã1:17 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3. vé rĩ tị́nị. Ĩri ímụ́ anji ẹ́tẹ́pị́ị vé ẹ́sị́ újá, kộpi ĩvé anji lẽ ãní lẽlẽ, ãzini ĩri ímụ́ ꞌbá drị̃ be ũkpó ũkpó rĩ pi újá tã nị̃ sụ̃ ꞌbá Múngú vé adriꞌbá pịrị rĩ pi ní tã nị̃ị́ rĩ tị́nị, ĩri ímụ́ ꞌbá rĩ pi údé ku ũrẽ Úpí ri ũtẽngárá gá.”

¹⁸Zãkãríyã ní mãlãyíkã rĩ zịzú kĩnĩ, “Ma ícó nị̃ ámá íngóni ꞌyozú kínĩ tã ꞌdĩri ꞌi nga rá? Á dẽ kú ãrãkã rú gí, mâ ũkú ni dẽ kpá ãrãkã rú gí.”

¹⁹Mãlãyíkã rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ma Gãbũrélẽ ꞌi. Ma ãtíꞌbá Múngú vé ni, Múngú ĩpẽ ma ímụ́ mí ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri ũlũú. ²⁰ꞌÍ ndre drĩ ká, íꞌdózú ãndrũ sĩ, mî tị ri ọ̃zụ̃, mí átá ku, cĩmgbá ĩ ní mváŋá rĩ tịzú rĩ gé, ãꞌdiãtãsĩyã mí ẹ̃ꞌyị̃ tã má ní ꞌyoó ĩri ímụ́ ꞌi nga sâ pịrị ni gé rĩ kuyé.”

²¹ꞌBá rĩ pi kâ rií Zãkãríyã ri tẽé, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, Zãkãríyã áwí Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá sâ be ãco ꞌdíni ãsĩ. ²²Zãkãríyã kã ĩfũú ãmvé nõó, ícó átá kộpi be ku. Kộpi ní nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ tã ãzi iꞌda ꞌi ĩri ní ị́ndrị́lị́kị́ agá Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá gí, gõ rií kộpi ní tã rĩ ũlũú drị́ sĩ.

²³Zãkãríyã kã ívé ẹ̃zị́ dẹẹ́, ĩri ní mvizú mụzú ꞌbẹ̃tị́. ²⁴Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, koro ũkú ni Ẽlĩsãbétã ní ꞌa ị́sụ́zú, Ẽlĩsãbétã adri mbãá tọ̃wụ́ kú ꞌbẹ̃tị́. ²⁵Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã Úpí ní ꞌoó mâ rụ́ꞌbá gá nõri, ꞌdụ drị̃njá má drị̃gé sĩ gí, sẽ ꞌbá rĩ pi ínjákí mâ drị̃ ku.”

Mãlãyíkã lũ Yẹ́sụ̃ vé tịngárá ã tã

²⁶Ẽlĩsãbétã vé ꞌa rĩ kã mbaá caá mbãá ázíyá, Múngú ní mãlãyíkã Gãbũrélẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, ²⁷ĩpẽ ĩri ímụ́ Mãríyã adriípi kácáŋá rú Yõsépã ní lẽé jeé ꞌí ní ũkú rú rĩ vúgá, Yõsépã ĩfũ úyú Dãwụ́dị̃1:27 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2. vé rĩ agá. ²⁸Mãlãyíkã rĩ ní fizú ĩri vúgá ꞌdãá, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mõdó mí ní, sẽkí mí ní tãkíri gí, Úpí ri mí be trụ́.”

²⁹Mãríyã ẽ drị̃ ábá céré céré tã mãlãyíkã rĩ ní ꞌyoó rĩ sĩ, ri ụ̃sụ̃ụ́ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãá, mõdó ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi. ³⁰Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú Mãríyã ní kĩnĩ, “Mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku. Múngú ꞌbã tãkíri mí drị̃gé gí. ³¹Mi ímụ́ ꞌa ị́sụ́, mi mvá ágóŋá tị, ꞌí ꞌda rụ́ ni Yẹ́sụ̃1:31 Yẹ́sụ̃: Rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri ꞌbâ paápi rĩ. ꞌi. ³²Ĩri ímụ́ adri ãmbúgú, ĩ ímụ́ ĩri zị Mvá Múngú ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré rĩ vé ni. Úpí Múngú ri ímụ́ sẽ ĩri ẹ́ꞌbị́pị Dãwụ́dị̃ vé mãlũngã rụ nĩ. ³³Ĩri ímụ́ adri ꞌbãgú rú sụ́rụ́ Yõkóbũ1:33 Yõkóbũ: Yõkóbũ ri Ãbũrámã mvọ́pị Ĩsákã vé mvá, ĩri anji be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, Múngú újá rụ́ ni zịị́ Ĩsẽrélẽ, úyú ĩrivé rĩ zịkí anji Ĩsẽrélẽ vé ni. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, zịkí kộpi Yãhụ́dị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 25-50. vé rĩ pi drị̃gé. Ĩri ímụ́ mãlũngã rụ mụzú ụ̃dụ̃ ãkó.”

³⁴Mãríyã ní mãlãyíkã rĩ zịzú kĩnĩ, “Ma drĩ ágó ãkó pírí, tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga mâ rụ́ꞌbá gá íngóni ngóni?”

³⁵Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú Mãríyã ní kĩnĩ, “Índrí Uletere rĩ ímụ́ mi ású, ãzini ũkpõ Múngú vé rĩ ímụ́ mi ású rá. Mvá mí ní ímụ́ tịị́ rĩ, ĩri adri uletere, ĩ ĩri zị Mvá Múngú vé ni. ³⁶Mívé máríté Ẽlĩsãbétã ri nóni ꞌa be, ĩri ímụ́ mvá ágó tị rá, ị́sụ́zú dẽ kú ãrãkã rú, ꞌa ni mba nóni caá mbãá ázíyá, ꞌbá rĩ pi rikí ꞌyoó kínĩ ĩri úndó rú. ³⁷Tã ãzi Múngú ri ndẽépi ni ãluŋáni ꞌdãáyo.”

³⁸Mãríyã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ãtíꞌbá Úpí vé ni. Tã rĩ ã nga ꞌi mâ rụ́ꞌbá gá sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.” Kúru mãlãyíkã rĩ ní ĩri kuzú, ĩri ní ꞌdezú mụzú.

Mãríyã mụ Ẽlĩsãbétã vúgá

³⁹Sâ ꞌdãri gé, Mãríyã ní ꞌdezú mụzú rụ́ꞌbá sĩ kụ̃rụ́ ánga rú Yụ̃dáyã vé rĩ gé ꞌdãá, ⁴⁰ĩri ní mụzú kụ̃rụ́ Zãkãríyã ní adrizú rĩ gé, ĩri ní fizú Zãkãríyã vé jó agá ꞌdãá, ĩri ní Ẽlĩsãbétã ri ẹzịzú. ⁴¹Ẽlĩsãbétã kã Mãríyã vé ẹzịngárá ꞌdĩri yịị́, mváŋá rĩ ní ꞌi úlózú Ẽlĩsãbétã agá ꞌdãá. Índrí Uletere rĩ ní Ẽlĩsãbétã ri ásúzú. ⁴²Ĩri ní íꞌdózú átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ũkú rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbãkí tãkíri mí drị̃gé gí, mvá mí ní ímụ́ tịị́ rĩ, ꞌbãkí tãkíri drị̃ ni gé gí! ⁴³ꞌBo ngá sẽépi Múngú ní ma ị̃njị̃zú, ĩri ní Úpí ẹ́ndrẹ́pị ri ĩpẽzú ímụ́zú ma ndrezú rĩ ãꞌdi? ⁴⁴Má kã mõdó mí ní sẽé rĩ yịị́, koro mvá má agá rĩ adri ãyĩkõ sĩ, úló ꞌi má ꞌa gá ꞌdãá. ⁴⁵Múngú ꞌbã tãkíri mí drị̃gé gí, ãꞌdiãtãsĩyã mí ãꞌyĩ tã Úpí ní ꞌyoó ĩri ꞌi nga mî rụ́ꞌbá gá rĩ rá.”

Mãríyã ngo úngó Múngú ri íngúzú

⁴⁶Mãríyã ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Má íngú Múngú ri ẹ́sị́ be céré. ⁴⁷Mâ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ãyĩkõ Múngú ma Paápi rĩ sĩ.

⁴⁸Ãꞌdiãtãsĩyã ma ãtíꞌbá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó ni, Múngú ụ̃sụ̃ mâ tã gí.

Íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, anji ĩ ní ímụ́ tịị́ vúlé ꞌdĩí rĩ pi ímụ́ ꞌyo kínĩ, Múngú ꞌbã tãkíri má drị̃gé gí,

⁴⁹ãꞌdiãtãsĩyã Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ꞌo tã ãmbúgú mâ rụ́ꞌbá gá gí, ĩrivé rụ́ uletere.

⁵⁰Ẹ́sị́ ni ri adri ĩdríkídri ꞌbá ꞌi ruꞌbá ruru rĩ pi ní mụzú ꞌdániꞌdáni.

⁵¹Inga ꞌî drị́ ũkpõ be rĩ tã ꞌozú ãní,

íré ꞌbá ãfú rú rĩ pi kpélékpélé.

⁵²Ísị́ ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi ĩvé lúpá drị̃gé sĩ vũgá,

gõ ꞌbá tã be mãdã rĩ pi ingaá ụrụ.

⁵³Sẽ ngá múké nyaá ꞌbá ẹ̃bị́rị́ ní fụụ́ rĩ pi ní, ꞌbo pẽ ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi mụzú drị́ be ule.

⁵⁴Ko ívé ãtíꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ ĩzã rá.

Ãvĩ ũyõ ꞌí ní sõó lẽzú ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbãzú kộpi ní ꞌdãri ã tã sĩ kuyé.

⁵⁵Sõ ũyõ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã1:55 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25. ní ĩrivé úyú pi be kĩnĩ, ꞌi adri kộpi ní ẹ́sị́ be múké mụzú nyonyo.”

⁵⁶Mãríyã áwí adrií Ẽlĩsãbétã vé ãngá ꞌdãá mbãá na, ĩri ní kúru mvizú mụzú ꞌbẹ̃tị́.

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé tịngárá

⁵⁷Sâ Ẽlĩsãbétã ní mváŋá rĩ tĩzú rĩ kã ícó, tĩ mváŋá rĩ ágóŋá. ⁵⁸ꞌBá ĩrivé jó gãrã gá rĩ pi máríté rĩ pi be kâ yịị́ kínĩ, Úpí ꞌbã ẹ́sị́ múké ĩri ní, tĩ mváŋá rĩ gí, kộpi adrikí ãní ãyĩkõ sĩ.

⁵⁹Mváŋá rĩ kã adrií caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, Zãkãríyã ẹ́ꞌdị́páa pi ĩrivé ũndĩ rĩ pi be, úmúkí ĩ mváŋá rĩ vé ágélé ẽ tị lịngárá1:59 Ágélé ẽ tị lịngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5. gá, kộpi lẽkí kõdô mváŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị vé rụ́ Zãkãríyã ꞌdĩri ꞌdaá mváŋá rĩ ã rụ́ꞌbá gá. ⁶⁰ꞌBo ẹ́ndrẹ́pị gã sĩ, kĩnĩ, “Ã ꞌdakí mvá rĩ ã rụ́ Yũwánĩ.”

⁶¹ꞌBá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Mívé máríté rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi rụ́ be ꞌdíni ꞌdãáyo.”

⁶²Kúru kộpi rikí átá Zãkãríyã ní drị́ sĩ, kộpi lẽkí nị̃ị́ vú ni gé, lẽ ã ꞌdakí mvá rĩ ã rụ́ ãꞌdi ꞌi. ⁶³Zãkãríyã ní ngá kpọlọꞌbụ ni zịzú, ꞌî sĩ rí mváŋá rĩ ã rụ́ ãní, ĩri ní mváŋá rĩ ã rụ́ sĩzú kĩnĩ, “Rụ́ ni Yũwánĩ ꞌi.” ꞌBá rĩ pi céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã. ⁶⁴Koro Zãkãríyã ẽ tị ní ꞌi zị̃zú, ádra ni ní ꞌi ọyụzú, ĩri ní íꞌdózú átángá átázú, Múngú ri íngúzú. ⁶⁵ꞌBá adriꞌbá ĩri ã gãrã gá rĩ pi ãrẽvú céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã. ꞌBá adriꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé ánga rú rĩ gé rĩ pi ãrẽvú céré rikí átá tã ꞌdĩꞌbée sĩ. ⁶⁶ꞌBá tã ꞌdĩri yịꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ngakí ãyãá tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi ní zịzú kínĩ, “Mváŋá ꞌdĩri úmvúlésĩ ímụ́ adri ꞌbá íngóni ni?” Ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ndrekí, Úpí ri ĩri be trụ́.

Zãkãríyã ngo úngó Múngú ri íngúzú

⁶⁷Índrí Uletere rĩ ní mváŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị Zãkãríyã ri ásúzú, Zãkãríyã ní kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ íngápi Múngú vúgálésĩ rĩ ũlũzú kĩnĩ,

⁶⁸“Ẽ íngúkí Úpí Múngú Ĩsẽrélẽ vé rĩ íngúngũ,

ãꞌdiãtãsĩyã ímụ́ ívé ꞌbá rĩ pi paá gí.

⁶⁹Ĩpẽ ꞌbá ní ꞌbá ũkpõ be ni ímụ́ ꞌbâ paá,

ĩpẽ íngázú ívé ãtíꞌbágú Dãwụ́dị̃ vé úyú agá.

⁷⁰Úpí ẹzị tã ꞌdĩri kú ívé nẹ́bị̃1:70 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní. uletere rĩ pi ní ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́,

⁷¹kĩnĩ, ĩ ímụ́ ꞌbâ pa ꞌbávé ariꞌba rĩ pi drị́gé sĩ,

ãzini ꞌbá ꞌbâ ndreꞌbá ũnjí rĩ pi drị́gé sĩ rá.

⁷²Múngú kĩnĩ ꞌî ẹ́sị́ ri adri ĩdríkídri ꞌbávé ẹ́tẹ́pị́ị ní,

ãzini ꞌi ívé ũndĩ ꞌí ní rụụ́ uletere rĩ vé tã ígá rá.

⁷³Sõ ũyõ rĩ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã ní

⁷⁴kĩnĩ, ꞌi ꞌbâ pa ꞌbávé ariꞌba rĩ pi drị́gé sĩ rá,

ꞌbâ ngakí rí ꞌí ní ẹ̃zị́ ụ̃rị̃ ãkó,

⁷⁵ụ́ꞌdụ́ céré ꞌbâ adrikí rí uletere, ãzini ꞌbâ ꞌokí rí tã pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.

⁷⁶Mâ mvá rĩ, ĩ ímụ́ mi zị nẹ́bị̃ Múngú ũkpõ be ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré rĩ vé ni,

ãꞌdiãtãsĩyã mi ímụ́ mụ drị̃drị̃ Úpí ní lẹ́tị údé.

⁷⁷Mi ímụ́ lũ ĩrivé ꞌbá rĩ pi ní, ĩ ícó kộpi pa rá,

Múngú trũ dõ kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.

⁷⁸Múngú ní adrií ẹ́sị́ be múké rĩ sĩ,

ĩri ímụ́ ꞌbá ní ụ̃tụ́ŋá ĩpẽ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ dị̃ ꞌbá drị̃gé,

⁷⁹ĩri ímụ́ dị̃ ꞌbá adriꞌbée ị́nị́ŋá agá rĩ pi drị̃gé,

ãzini ꞌbá riꞌbá drãngárá ũtẽꞌbá rĩ pi drị̃gé,

ĩri ꞌbá ní lẹ́tị pịrị tãkíri ị́sụ́zú ni iꞌda.”

⁸⁰Yũwánĩ kã mbaá, Índrí Múngú vé rĩ sẽ ĩri ní ũkpõ. Yũwánĩ adri ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ĩri pẽzú mụzú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé rĩ gé.

Yẹ́sụ̃ vé tịngárá

(Mãtáyo 1:18-25)

¹Lókí ꞌdãri gé, ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé2:1 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé. ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã. Ãgósĩtõ sẽ tãị́mbị́ kĩnĩ, lẽ ꞌbá Rómã vé rĩ pi céré, ã sĩkí kộpi ã rụ́ búkũ agá. ²(ꞌDĩri rụ́ ĩ ní íꞌdó sĩí drị̃drị̃ ꞌbá rĩ pi lãzú, ị́sụ́ ãkũdẽ Kụ̃rị̃nị́yã ri gávãnã ãngũ Sírĩyã vé rĩ agá rĩ.) ³ꞌBá ãlu ãlu nga mụụ́ ꞌî rụ́ sĩí ĩvé kụ̃rụ́ agá.

⁴Kúru Yõsépã pi ní ngazú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ agásĩ, kộpi ní ꞌdezú mụzú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Bẽtẽlémẽ vé rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã Yõsépã ĩfũ úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá. ⁵Jị Mãríyã ĩri ní lẽé jeé ꞌí ní ũkú rú rĩ mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ, ị́sụ́ Mãríyã ã ꞌa mba dẹẹ́ gí, ĩri ílókõ tĩtĩ. ⁶Kộpi kâ rií adrií ꞌdãlé, sâ Mãríyã vé mvá rĩ tĩzú rĩ ní ícázú. ⁷Mãríyã ní ívé mvá kãyú rĩ tĩzú ágóŋá. Ĩri ní ĩmũlũzú bõngó sĩ, ĩri ní ꞌbãzú lazú sọ̃ndụ́kụ̃ ãnyãpá rĩ pi ní rizú ngá nyazú rĩ agá. ꞌBã mváŋá rĩ laá sọ̃ndụ́kụ̃ rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã jó ụ̃mụ́ rĩ pi ní lazú rĩ agá ꞌdãá, kộpi ị́sụ́kí vũrã lazú ni kuyé.

ꞌBá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi mãlãyíkã rĩ pi be

⁸Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ꞌbá ụrụkọ kãbĩlõ úcéꞌbá ni pi rikí ĩvé kãbĩlõ ũtẽé ásé agá ꞌdãá. ⁹Mãlãyíkã ãlu Úpí vé rĩ ní índrézú kộpi ẹndrẹtị gé, dị̃ngárá Úpí vé rĩ ní ãngũ ĩmgbẽrẽzú kộpi ã gãrã gá sĩ, sẽ ụ̃rị̃ fụ kộpi ambamba. ¹⁰Kúru mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku. Má íjị́ ĩmi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké, ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ adri ãní ãyĩkõ sĩ ãmbúgú. ¹¹Ị́nị́ŋá ãndrũ nõri sĩ, tĩkí ĩmi ní ꞌbá ĩmi Paápi ni gí kụ̃rụ́ Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá Bẽtẽlémẽ agá, ĩri Úpí Kúrísítõ2:11 Kúrísítõ: Kúrísítõ ri ꞌbá ĩ ní ũdu dãá drị̃ ni gé, lũzú kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri adrií ꞌbãgú rú. Ẽbérẽ tị sĩ Kúrísítõ ri ĩ zị Mãsíyã. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:41. ꞌi. ¹²Ngá ĩmi ní ícózú ĩri nị̃zú ámázú rĩ ĩri ꞌdíni, ĩmi mụ ũdéŋá rĩ ị́sụ́ ĩmũlũkí bõngó sĩ, ꞌbãkí ĩri laá sọ̃ndụ́kụ̃ ãnyãpá rĩ pi ní ngá nyazú rĩ agá.”

¹³Koro mãlãyíkã ụrụkọ kárákará íngákí ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, kộpi úmúkí ĩ mãlãyíkã índrépi ꞌdĩri be trụ́, kộpi rikí Múngú ri íngú, rikí ꞌyoó kínĩ,

¹⁴“Ẽ íngúkí Múngú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ íngúngũ,

tãkíri ã adri vũ drị̃gé nõgó ꞌbá Múngú ní ãyĩkõ sẽꞌbá rĩ pi ãsámvú gé.”

¹⁵Mãlãyíkã rĩ pi kâ ĩ újá gõó mụụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ꞌbá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Lẽ ꞌbâ ꞌdekí mụụ́ Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãá tã ꞌi ngaápi Úpí ní lũú ꞌbá ní rĩ ndreé ꞌbâ mị sĩ.”

¹⁶Kộpi alikí ĩ mụzú rụ́ꞌbá sĩ, kộpi cakí Mãríyã pi ị́sụ́ Yõsépã be ũdéŋá rĩ sĩ, ꞌbãkí ũdéŋá rĩ laá sọ̃ndụ́kụ̃ ãnyãpá rĩ pi ní ngá nyazú rĩ agá. ¹⁷ꞌBá kãbĩlõ úcéꞌbá ꞌdĩꞌbée kâ mụụ́ caá mváŋá rĩ ndreé, kộpi ũlũkí tã mãlãyíkã rĩ ní lũú ĩ ní mváŋá rĩ ã tã sĩ rĩ ꞌbá rĩ pi ní céré. ¹⁸ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌbá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi ní ũlũú ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ní ãyãngárá. ¹⁹ꞌBo Mãríyã ꞌbã tã ꞌdĩꞌbée céré kuú ꞌí ẹ́sị́ agá, ri tã ni ụ̃sụ̃ụ́ ẹ́sị́sị́lé sĩ. ²⁰ꞌBá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi kâ mvií gõó, kộpi rikí dị̃ngárá Múngú vé rĩ íngú, ãꞌdiãtãsĩyã tã kộpi ní ndreé, ãzini kộpi ní yịị́ rĩ nga ꞌi sụ̃ mãlãyíkã rĩ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị.

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri iꞌdaá Jó Múngú vé rĩ agá

²¹Mváŋá rĩ kã adrií caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, ĩ ní ágélé ni ẽ tị lịzú, ĩ ní rụ́ ni ꞌdazú Yẹ́sụ̃ ꞌi, rụ́ ꞌdĩri mãlãyíkã lũ nĩ drị̃drị̃, ị́sụ́ ãkũdẽ ẹ́ndrẹ́pị ri drĩ ꞌa ãkó.

²²Mãríyã pi Yõsépã be, kộpivé ụ́ꞌdụ́ lãꞌbĩ vé ĩfũzú yị̃ị́ agásĩ rĩ kã dẹẹ́, kộpi ní mváŋá rĩ jịzú mụzú iꞌdazú Úpí ẹndrẹtị gé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ2:22 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24. vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị. ²³Tãị́mbị́ Úpí vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, “Anji ãgõ ĩ ní tịị́ kãyú rĩ pi ãrẽvú céré, ĩ kộpi sẽ Úpí Múngú ní.”2:23 Wụ̃ngárá 13:2, 12²⁴Kúru kộpi ní rọ̃bọ̃ŋọ̃2:24 Rọ̃bọ̃ŋọ̃: Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ꞌdĩri lũ kínĩ Mãríyã pi Yõsépã be ngá ãkó. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 12:8. sẽzú zãzú sụ̃ tãị́mbị́ Úpí vé rĩ ní ꞌyoó, “Ã sẽkí ãmámũ ị̃rị̃, dõku ũꞌbõlõgú ị̃rị̃ rĩ tị́nị.”2:24 Lẹ̃vị̃tị́kã 12:8

Sĩmĩyónã ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ íngápi Múngú vúgálésĩ rĩ

²⁵Lókí ꞌdãri gé, ágó ãzi ri adri Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, rụ́ ni Sĩmĩyónã ꞌi, ĩri tã ꞌo pịrị, ĩri ri Múngú ri zị ụ́ꞌdụ́ céré, ẹ́pị́ Índrí Uletere Múngú vé rĩ sĩ, ri ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé pangárá ũtẽé. ²⁶Índrí Uletere rĩ lũ ĩri ní kĩnĩ, ícó drĩ drãá ku, ĩri Kúrísítõ Úpí Múngú ní úmvúlésĩ ĩpẽé rĩ ndre ũgbále, ĩri íbí drã ndõ. ²⁷Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Índrí Uletere rĩ ko Sĩmĩyónã ẽ drị̃ mụzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá. Mãríyã pi Yõsépã be, kộpi kâ mváŋá Yẹ́sụ̃ ri jịị́ Úpí vúgá ꞌdãá sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị, ²⁸Sĩmĩyónã ní mváŋá rĩ íꞌdụ́zú rụzú ꞌí drị́gé, ĩri ní Múngú ri íngúzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

²⁹“Úpí, ma ãtíꞌbá mívé ni, mî sẽ mâ drã tã be kíri.

ꞌÍ ꞌo tã mí ní ẹzịị́ rĩ gí.

³⁰Á ndre ꞌbá ãngũ paápi,

³¹mí ní ĩpẽé ꞌbá céré pi ní rĩ gí.

³²Ĩri ụ̃tụ́ŋá, ĩri Múngú ri iꞌda ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní,

ĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íngúngũ!”

³³Tã Sĩmĩyónã ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ Yõsépã pi Mãríyã be ãyãkí ãní ãyãyã. ³⁴Kúru Sĩmĩyónã ní kộpi ní tãkíri sẽzú, ĩri ní ꞌyozú Mãríyã ní kĩnĩ, “Mívé mváŋá ꞌdĩri, ꞌbá ụrụkọ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ímụ́ ĩri gã sĩ, ĩ ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ãní rá, ụrụkọꞌbée ímụ́ ĩrivé tã ãꞌyĩ rá, kộpi ímụ́ ídríngárá ị́sụ́ ãní rá. Kãdõ ímụ́ ꞌi iꞌdaá, ꞌbá rĩ pi ĩri gã sĩ. ³⁵Mvá ꞌdĩri ímụ́ tã ꞌbá rĩ pi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ pi iꞌda céré ãmvé. Mãríyã, mî ẹ́sị́ ri ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ sụ̃ sõkí ị́lị́ ãco sĩ tị́nị.”

³⁶Ũkú ãzi nẹ́bị̃, rụ́ ni Ánã ꞌi, ĩri Pãnũélẽ ã mvá, ĩri Ãsérãzị́, ĩri ãrãkã rú. Kộpi ní ĩ jezú rĩ gé, kộpi adrikí ágó ni be caá ílí ẹ́zị̂rị̃, ágó rĩ ní drãzú. ³⁷Ánã adri ọ̃wụ́zị́ rú, ĩrivé ílí ca pụ̃kụ́ ãrõ drị̃ ni sụ, ku Jó Múngú vé rĩ kuyé, ri Múngú ri ị̃njị̃ị́ ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be, ri ꞌi aꞌbií2:37 Aꞌbi: Sâ ãzi sĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ĩ aꞌbi, nyakí ínyá ku, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú Múngú ri zịzú. ngá nyangárá sĩ, ãzini ri Múngú ri zịị́. ³⁸Ánã ní koro ícázú, ị́sụ́ ãkũdẽ Sĩmĩyónã ri átá Mãríyã pi ní Yõsépã be. Ánã ní Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní mváŋá rĩ vé tã átázú ꞌbá céré riꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé pangárá ũtẽꞌbá rĩ pi ní.

³⁹Yõsépã pi Mãríyã be, kộpi kâ lãꞌbĩ tãị́mbị́ Úpí vé rĩ ní lẽé rĩ ꞌoó dẹẹ́ céré gí, kộpi ní mvizú gõzú ĩvé kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ gé ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá ꞌdãlé ũzi. ⁴⁰Mváŋá rĩ mba ícá ũkpõ be, tã nị̃ngárá be, Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké ĩri ní.

Yẹ́sụ̃ ri Jó Múngú vé rĩ agá

⁴¹Ílí ãlu ãlu, Yẹ́sụ̃ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ri ẹ́cị́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ ã nyangárá gá.2:41 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãtáyo 26:2; Mãrákõ 14:1; Lúkã 2:41; Yũwánĩ 2:13; Ẹ̃zị́ 12:4; 1 Kõrínítõ 5:7; Ẽbérẽ 11:28.⁴²Yẹ́sụ̃ kã adrií ílí be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, kộpi ꞌdekí mụụ́ ẹ́tẹ́pị be ẹ́ndrẹ́pị sĩ ụ̃mụ̃ rĩ gé, sụ̃ ĩvé mẽrẽ ní lẽé rĩ tị́nị. ⁴³Ụ̃mụ̃ rĩ kã dẹẹ́, Yẹ́sụ̃ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi kâ rií mvií mụzú ꞌbẹ̃tị́ Nãzẽrétã gá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ áwí kuú vúlé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be nị̃kí ámá kuyé. ⁴⁴Kộpi ụ̃sụ̃kí déna ĩri ꞌbá ĩ ní rií ẹ̃cị̃ tuú kộpi be trụ́ rĩ pi ãsámvú gé, kộpi ẹ́cị́kí ụ̃tụ́ njị̃ị́. Kộpi ní kúru íꞌdózú Yẹ́sụ̃ ri ndãzú ĩvé máríté rĩ pi ãsámvú gé sĩ. ⁴⁵Kộpi kâ ĩri ị́sụ́ kuyé, kộpi ní gõzú mụzú ĩri ndãzú vúlé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé. ⁴⁶Ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, kộpi cakí mụụ́ Yẹ́sụ̃ ri ị́sụ́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá, úrí kuú ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ĩri ri kộpivé tã yị, ãzini ĩri ri kộpi uzị tã sĩ. ⁴⁷ꞌBá rĩ pi kâ tã nị̃ngárá ĩri ní átázú, ãzini tã újázú rĩ yịị́, kộpi ãyãkí ãní ãyãyã. ⁴⁸Yẹ́sụ̃ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi kâ ĩri ndreé, sẽ kộpi ní ãyãngárá. Ẹ́ndrẹ́pị ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, ꞌbâ mí ẹ́tẹ́pị be, ꞌbá rikí mi ndãá ĩzãngã ĩzãngã rú. ꞌÍ ꞌo ꞌbâ ꞌdíni ãsĩ?”

⁴⁹Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ma ndãzú rĩ ãꞌdi? Ĩmi nị̃kí kuyé ꞌyozú kínĩ, lẽ mâ adri má Ẹ́tẹ́pị vé jó agá?” ⁵⁰ꞌBo tã ĩri ní átá kộpi ní ꞌdĩri fi kộpi drị̃gé kuyé.

⁵¹Kúru ĩri ní ꞌdezú mụzú kộpi be trụ́ Nãzẽrétã gá ꞌdãlé, ꞌdụ kộpivé tã ngaá rá. ꞌBo ẹ́ndrẹ́pị ꞌbã tã ĩ ngaꞌbée ꞌdĩꞌbée céré kuú ꞌí ẹ́sị́ agá. ⁵²Yẹ́sụ̃ mba tã nị̃ngárá be, ãzini mba rụ́ꞌbá be múké múké. Múngú lẽ ĩri rá, ꞌbá rĩ pi lẽkí kpá ĩri rá.

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé tị sẽngárá

(Mãtáyo 3:1-12; Mãrákõ 1:1-8; Yũwánĩ 1:19-28)

¹ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé Tị̃bẹ́rị̃yã rụ mãlũngã rĩ caá ílí mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́, ị́sụ́zú Pónítĩyõ Pĩlátõ ri gávãnã ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, Ẽródẽ3:1 ꞌBãgú Ẽródẽ: Ẽródẽ ꞌdĩri Ẽródẽ Ãnĩtípã ꞌi, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi anigé rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1. rụ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ nĩ. Ẽródẽ ẹ́drị́pị Pĩlípũ rụ ãngũ Ĩtúrĩyã vé rĩ pi Tũrãkõnítĩ vé rĩ be, Lĩsánĩyãsĩ rụ ívé rĩ ãngũ Ãbĩlénẽ vé rĩ. ²Lókí ꞌdãri gé, Ãnásĩ pi Kãyáfã be, kộpi atala ambugu, ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ní ícázú Zãkãríyã mvọ́pị Yũwánĩ vúgá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá. ³Yũwánĩ ní mụzú yị̃ị́ Yárídénĩ vé rĩ ẽ mịlé gá sĩ, ri tị sẽé mụzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã újákí ẹ́sị́, kộpi ã rụkí bãtízĩmũ, Múngú ã trũ rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. ⁴Tã ꞌdĩri nẹ́bị̃ Ĩsáyã sĩ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ ívé búkũ agá kĩnĩ,

“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzi vé ni ri ọ́ꞌụ́ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, kĩnĩ,

‘Ĩmi údékí lẹ́tị Úpí ní,

ĩmi útúkí lẹ́tị ĩrivé rĩ ã adri pịrị.

⁵Ĩmi ọ́tụ́kí ãngũ ị́ꞌbụ́ŋá rú rĩ pi rá,

ĩmi udịkí írã rĩ pi, ãzini ĩmi gakí ãngũ ánga rú rĩ pi, ã adri kpãkpã,

ĩmi útúkí lẹ́tị gõrõŋõ rú rĩ pi ẽ ícá pịrị,

ĩmi ọ́tụ́kí lẹ́tị ꞌbụ́ rú rĩ pi ícá kpãkpã.

⁶ꞌBá rĩ pi ímụ́ ũkpõ Múngú ní ãngũ pazú rĩ ndre ĩ mị sĩ.’ ”3:6 Ĩsáyã 40:3-5

⁷ꞌBá bị́trị́ká ímụ́kí, kộpi lẽkí Yũwánĩ ã sẽ ĩ ní bãtízĩmũ,3:7 Bãtízĩmũ: Ĩ ri ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽ lũzú kínĩ, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri gí. Yũwánĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adriꞌbée sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị ꞌdĩꞌbée, ãꞌdi ĩmgbẽ ĩmî mị ápázú Múngú vé jĩkó úmvúlésĩ ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ gé sĩ nĩ? ⁸Lẽ ĩmi ꞌokí tã lũúpi ꞌyozú kínĩ, ádarú ĩmi újákí ẹ́sị́ ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ gí ni áyu, lẽ ĩmi rikí ꞌyoó, Ãbũrámã ri ĩmi ẹ́ꞌbị́pị ꞌdíni ku. Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, Múngú ri ícó írã anjiŋá ꞌdĩꞌbée újá ufu anjiŋá Ãbũrámã vé ni3:8 Anji Ãbũrámã vé ni: ꞌBá ụrụkọꞌbée ụ̃sụ̃kí kínĩ ĩ dõ anji Ãbũrámã vé ni, Múngú ri ícó ĩ pa rá. rú rá. ⁹Múngú íꞌdụ́ ụ̃bọ́lụ́ pẹtị ã úlá ugazú rĩ ꞌí drị́gé gí, pẹtị ꞌaꞌbée ũꞌa be múké ku rĩ pi ãrẽvú céré ĩ uga vũgá, ĩ kộpi ꞌdụ úꞌbé ãcí agá.”

¹⁰ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní Yũwánĩ ri zịzú kínĩ, “Kúru lẽ ꞌbâ ꞌokí ãꞌdi?”

¹¹Yũwánĩ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ dõ bõngó be ị̃rị̃, ã sẽ ãlu ni ꞌbá bõngó ãkó rĩ ní, ꞌbá rĩ dõ ãnyãngã be, ã sẽ ãnyãngã ꞌbá ãnyãngã ãkó rĩ ní.”

¹²ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi3:12 ꞌBá mũfẽngã uꞌdụꞌbá rĩ pi: ꞌBá mũfẽngã uꞌdụꞌbá ꞌdĩꞌbée, kộpi Yãhụ́dị̃ riꞌbá mũfẽngã uꞌdụꞌbá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ. Kộpi ri mũfẽngã rĩ uꞌdụ ãmbúgú ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó kộpi ã uꞌdụkí rĩ ndẽ. ímụ́kí kpá Yũwánĩ vúgá, Yũwánĩ ã sẽ ĩ ní bãtízĩmũ. Kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Ímbápi, kúru lẽ ꞌbâ ꞌokí ãꞌdi?”

¹³Yũwánĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi uꞌdụkí mũfẽngã rĩ ꞌbá rĩ pi vúgá sĩ sụ̃ tãị́mbị́ ní lẽé rĩ tị́nị, ã uꞌdụkí ãndõ be ku.”

¹⁴Ãngáráwá ụrụkọ ímụ́kí kpá Yũwánĩ ri zịị́ kínĩ, “Kúru lẽ ꞌbâ ꞌokí ãꞌdi?”

Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ẽ ẹ́rị́kí ꞌbá ãzi ã ngá ũkpõ sĩ ku, ãzini ã tõkí ꞌbá ãzi ũnjõ sĩ ku, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ ngá ĩ ní ĩmi ũfẽzú rĩ sĩ.”

¹⁵ꞌBá rĩ pi rikí céré ẹ́sị́ ꞌbãá Kúrísítõ ri ũtẽzú, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kínĩ, déna Yũwánĩ ri Kúrísítõ ꞌi.

¹⁶Yũwánĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ri ĩmi ní bãtízĩmũ rĩ sẽ yị̃ị́ sĩ. ꞌBo ꞌbá ãzi ri ímụ́ vúlé ꞌdĩíꞌdĩ, ĩrivé ãmbũgũ ndẽ mávé rĩ rá. Má ícó ĩrivé ngá pá gá rĩ vé bãá ọyụụ́ bã ku. Ĩri ímụ́ ĩmi ní bãtízĩmũ sẽ ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ, ãzini ãcí sĩ. ¹⁷Ĩri kọ́bị be drị́gé ãnyá ụ́ꞌbị́zú ãní, ĩri ãnyá rĩ ụ́ꞌbị́, ĩri ãnyá rĩ vé fí3:17 Ãnyá rĩ vé fí, ãzini ꞌbí ni: Ãnyá rĩ vé fí, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbí ni, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi. dã ĩrá agá, ĩri ꞌbí ni zã ve ãcí drãápi ku ni sĩ.” ¹⁸Yũwánĩ ũlũ Múngú vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ꞌbá rĩ pi ní lẹ́tị be ãndíãndí.

¹⁹ꞌBo Yũwánĩ ní Ẽródẽ ẽ drị̃ ínjázú ĩri ní ẹ́drị́pị Pĩlípũ vé ũkú Ẽrõdíyã ri ꞌdụụ́ ꞌí ní ũkú rú rĩ sĩ, ãzini ĩri ní tã ũnjí ꞌoó tré rĩ sĩ. ²⁰Ẽródẽ gõ ũnjĩkãnyã ãzi ꞌoó agaá rá, ꞌdụ Yũwánĩ ri ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá.

Yũwánĩ sẽ Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ

(Mãtáyo 3:13-17; Mãrákõ 1:9-11)

²¹Sâ Yũwánĩ ní rizú ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽzú rĩ gé, sẽ kpá Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ ĩndĩ. Yũwánĩ kã rií Múngú ri zịị́, ꞌbụ̃ ní ꞌi zị̃zú, ²²Índrí Uletere rĩ ní ísị́zú ímụ́zú sụ̃ ãmámũ tị́nị, úrízú Yẹ́sụ̃ drị̃gé. Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Mi Mvá mávé ni, á lẽ mi ambamba, ma ãyĩkõ sĩ mí sĩ.”

Ẹ́ꞌbị́pị́ị Yẹ́sụ̃ vé rĩ pi

(Mãtáyo 1:1-17)

²³Yẹ́sụ̃ kã ívé ẹ̃zị́ íꞌdó, ị́sụ́ ĩrivé ílí ri ílókõ ca pụ̃kụ́ na. ꞌBá rĩ pi céré ụ̃sụ̃kí kínĩ, ĩri Yõsépã ã mvá,

Yõsépã ri Hélĩ ã mvá, ²⁴Hélĩ ri Mãtátã ã mvá,

Mãtátã ri Lẹ́vị̃ ã mvá, Lẹ́vị̃ ri Mẽlékĩ ã mvá,

Mẽlékĩ ri Yãnáyĩ ã mvá, Yãnáyĩ ri Yõsépã ã mvá,

²⁵Yõsépã ri Mãtãtíyã ã mvá, Mãtãtíyã ri Ãmósã ã mvá,

Ãmósã ri Nãhúmũ ã mvá, Nãhúmũ ri Ẽsélĩ ã mvá,

Ẽsélĩ ri Nãgáyĩ ã mvá, ²⁶Nãgáyĩ ri Mátã ã mvá,

Mátã ri Mãtãtíyã ã mvá, Mãtãtíyã ri Sẽmẽyínĩ ã mvá,

Sẽmẽyínĩ ri Yõsékẽ ã mvá, Yõsékẽ ri Yódã ã mvá,

²⁷Yódã ri Yõnánã ã mvá, Yõnánã ri Résã ã mvá,

Résã ri Zẽrũbãbélã ã mvá, Zẽrũbãbélã ri Sãlĩtĩyélẽ ã mvá,

Sãlĩtĩyélẽ ri Nérĩ ã mvá, ²⁸Nérĩ ri Mẽlékĩ ã mvá,

Mẽlékĩ ri Ádĩ ã mvá, Ádĩ ri Kõsámã ã mvá,

Kõsámã ri Ẽlẽmãdámã ã mvá, Ẽlẽmãdámã ri Érẽ ã mvá,

²⁹Érẽ ri Yósũwã ã mvá, Yósũwã ri Ẽlĩzérẽ ã mvá,

Ẽlĩzérẽ ri Yõrímã ã mvá, Yõrímã ri Mãtátã ã mvá,

Mãtátã ri Lẹ́vị̃ ã mvá, ³⁰Lẹ́vị̃ ri Sĩmĩyónã ã mvá,

Sĩmĩyónã ri Yụ́dã ã mvá, Yụ́dã ri Yõsépã ã mvá,

Yõsépã ri Yõnámũ ã mvá, Yõnámũ ri Ẽlĩyãkímã ã mvá,

³¹Ẽlĩyãkímã ri Mẽléyã ã mvá, Mẽléyã ri Ménã ã mvá,

Ménã ri Mãtátã ã mvá, Mãtátã ri Nãtánã ã mvá,

Nãtánã ri Dãwụ́dị̃ ã mvá, ³²Dãwụ́dị̃ ri Yésẽ ã mvá,

Yésẽ ri Õbédẽ ã mvá, Õbédẽ ri Bõójã ã mvá,

Bõójã ri Sãlĩmónĩ ã mvá, Sãlĩmónĩ ri Nãsónã ã mvá,

³³Nãsónã ri Ãmĩnãdábã ã mvá, Ãmĩnãdábã ri Ãdĩmínĩ ã mvá,

Ãdĩmínĩ ri Ãrínĩ ã mvá, Ãrínĩ ri Ẽzĩrónã ã mvá,

Ẽzĩrónã ri Pẽrézĩ ã mvá, Pẽrézĩ ri Yụ́dã ã mvá,

³⁴Yụ́dã ri Yõkóbũ ã mvá, Yõkóbũ ri Ĩsákã3:34 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35. ã mvá,

Ĩsákã ri Ãbũrámã ã mvá, Ãbũrámã ri Térã ã mvá,

Térã ri Nãhórã ã mvá, ³⁵Nãhórã ri Sẽrúgã ã mvá,

Sẽrúgã ri Réwũ ã mvá, Réwũ ri Pẽlégẽ ã mvá,

Pẽlégẽ ri Ẽbérẽ ã mvá, Ẽbérẽ ri Sélã ã mvá,

³⁶Sélã ri Kãyĩnánã ã mvá, Kãyĩnánã ri Ãrĩpãkãsádã ã mvá,

Ãrĩpãkãsádã ri Sémẽ ã mvá, Sémẽ ri Núwã ã mvá,

Núwã ri Lẽmékẽ ã mvá, ³⁷Lẽmékẽ ri Mẽtũsélã ã mvá,

Mẽtũsélã ri Ẽnókã ã mvá, Ẽnókã ri Yãrédẽ ã mvá,

Yãrédẽ ri Mãhãlãlélĩ ã mvá, Mãhãlãlélĩ ri Kẽnánã ã mvá,

³⁸Kẽnánã ri Ẽnósã ã mvá, Ẽnósã ri Sétẽ ã mvá,

Sétẽ ri Ãdámã3:38 Ãdámã: Ãdámã ri ꞌbá Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ. Ĩri ẹ́tẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. Ĩrivé ũkú Évã ri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 1-5. ã mvá, Ãdámã ri, Múngú gbi ĩri nĩ.

Ãdróko ụ̃ꞌbị̃ Yẹ́sụ̃ ri

(Mãtáyo 4:1-11; Mãrákõ 1:12-13)

¹Yẹ́sụ̃ kã ĩfũú yị̃ị́ Yárídénĩ agásĩ, Índrí Uletere rĩ ní ĩri ásúzú, Índrí Uletere rĩ ko ĩri ẽ drị̃ mụzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ²ꞌDãlé ãdróko4:2 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9. ụ̃ꞌbị̃ Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée agá, nya ngá ãzi kuyé, ẹ̃bị́rị́ fụ ĩri rá.

³Ãdróko rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mi dõ Mvá Múngú vé ni, mí újá írã mvá ꞌdĩri ufuú pánga rú.”

⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘ꞌBá ícó adrií ídri rú ꞌyéŋá ãnyãngã sĩ ku.’ ”4:4 Dẽtõrõnómẽ 8:3

⁵Ãdróko rĩ ní ĩri jịzú tụzú ánga drị̃gé ụrụgégé ꞌdãá, ĩri ní ãngũ vũ drị̃gé rĩ pi iꞌdazú ĩri ní céré. ⁶Ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ma sẽ mi ãngũ vũ drị̃gé nõꞌbée rụ céré nĩ, ngá ũnyĩ be rĩ pi ãrẽvú céré, ma sẽ mí ní, ãꞌdiãtãsĩyã sẽkí kộpi kú má drị́gé, ma ícó sẽ ꞌbá má ní lẽé rĩ ní rá. ⁷Mí ũtị̃ dõ kũmũcí ma ị̃njị̃zú rá, ma ngá rĩ pi ãrẽvú sẽ céré mí ní.”

⁸Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî ị̃njị̃ ꞌyéŋá Úpí Múngú mívé rĩ áyu, mî nga ĩri ní ẹ̃zị́.’ ”4:8 Dẽtõrõnómẽ 6:13

⁹Ãdróko rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú tụzú Jó Múngú vé rĩ drị̃gé ụrụ ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi dõ Mvá Múngú vé ni, ꞌí wa vũgá ꞌdãá. ¹⁰Ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Múngú ri ívé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ

ímụ́ mî ĩzã ko rá,

¹¹kộpi mi ko ĩ drị́gé ụrụ ꞌdĩgé,

mî sị̃ rí mî pá írã rụ́ꞌbá gá ku.’ ”4:11 Sãwụ́mã 91:11-12

¹²Yẹ́sụ̃ ní újázú ãdróko rĩ ní kĩnĩ, “Sĩkí búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî ụ̃ꞌbị̃ Úpí Múngú mívé rĩ ku.’ ”4:12 Dẽtõrõnómẽ 6:16

¹³Ãdróko kã Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃ị́ lẹ́tị be ãndíãndí tí, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri kuzú kuú ꞌdãá, ꞌí íbí rí ĩgõó ndõ.

Yẹ́sụ̃ íꞌdó ẹ̃zị́ ngaá Gãlĩláyã gá

(Mãtáyo 4:12-17; Mãrákõ 1:14-15)

¹⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãlé, Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ ású ĩri rá. Ĩrivé tã ayi mụzú ãngũ rĩ agásĩ céré. ¹⁵Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi4:15 Jó Múngú ri Zịzú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi kárákará kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, kộpi ri ĩ úmú Búkũ Múngú vé rĩ lã, ãzini kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. agásĩ, ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré íngúkí ĩri rá.

ꞌBá Nãzẽrétã vé rĩ pi gãkí Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãtáyo 13:53-58; Mãrákõ 6:1-6)

¹⁶Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú vúlé Nãzẽrétã gá, vũrã ĩri ní mbazú rĩ gé ꞌdãá, ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé,4:16 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16. ĩri ní ꞌdezú mụzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, sụ̃ ĩri ní rií ꞌoó njị̃ị́ rĩ tị́nị. Ĩri ní ngazú ụrụ sĩ Búkũ Múngú vé rĩ lãzú. ¹⁷Ĩ ní búkũ nẹ́bị̃ Ĩsáyã vé rĩ íꞌdụ́zú sẽzú drị́ ni gé. Ĩri ní búkũ rĩ zị̃zú, ị́sụ́ vũrã ĩ ní sĩí kínĩ,

¹⁸“Índrí Uletere Úpí vé rĩ ású ma gí,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩpẽ ma ímụ́

ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní.

Ĩpẽ ma ímụ́ ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí jó agá rĩ pi vé ọyụngárá ã tã ũlũú,

ãzini ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi vé ãngũ ndrengárá ã tã ũlũú,

ꞌbá ĩ ní kộpi ẽ drị̃ ọ́rụ́ rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã.

¹⁹Lókí Úpí ní lẽzú ẹ́sị́ múké ꞌbãzú ꞌbá rĩ pi ní rĩ ícó gí, ĩpẽ ma ímụ́ tã ni ũlũú.”4:19 Ĩsáyã 61:1-2

²⁰Yẹ́sụ̃ ní búkũ rĩ ụ̃pị̃zú, ĩri ní sẽzú ꞌbá riípi búkũ rĩ ã tã mbaápi rĩ drị́gé, ĩri ní úrízú vũgá. ꞌBá Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌbãkí mị rizú ĩri ndrezú. ²¹Kúru ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Búkũ Múngú vé má ní lãá, ĩmi ní yịị́ ãndrũ ꞌdĩri, tã ni nga ꞌi fũú tị ni gé gí.”

²²ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ngakí átá kínĩ, ĩri múké, kộpi ãyãkí tã ĩri ní átá múké ꞌdĩri sĩ rá, kộpi ní rizú ĩ uzịzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Mvá ꞌdĩri adri nyo Yõsépã mvọ́pị ꞌi kuyé?”

²³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú ĩmi ímụ́ átá má ní nãpí sĩ ꞌdíni, ‘Mi riípi ãngũ ídrípi rĩ, mí ídrí mî úlúngu! Tã ꞌbá ní yịị́ mí ní ꞌoó Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãlé rĩ, lẽ mî ꞌo kpá mívé kụ̃rụ́ agá nõgó.’ ”

²⁴Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ dõ nẹ́bị̃, ị̃njị̃kí ĩri ĩrivé kụ̃rụ́ agá ku. ²⁵Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ọ́tụ́ lókí Ẽlíyã rú rĩ pi kárákará ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá, ílí na ẹ̃lị́ sĩ, yị̃ị́gọ́ ꞌdị kuyé, ẹ̃bị́rị́ ꞌde ũnjí ũnjí ãngũ rĩ agásĩ céré. ²⁶ꞌBo Múngú pẽ nẹ́bị̃ Ẽlíyã ri mụụ́ ọwụzị Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vúgá kuyé, pẽ ĩri mụụ́ ọ̃wụ́zị́gọ́4:26 Ọ̃wụ́zị́gọ́: Ọ̃wụ́zị́gọ́ ꞌdĩri adri ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ni kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17:1-24. adriípi kụ̃rụ́ Zãrẽfátã vé rĩ agá rĩ vúgá, ãngũ Sĩdónã vé rĩ agá. ²⁷Ọ́tụ́ lókí nẹ́bị̃ Ẽlísã4:27 Ẽlísã: Ẽlísã gõ adrií nẹ́bị̃ Múngú vé ni Ẽlíyã ã vụ́drị̃ gé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 19; 2 ꞌBãgú 2-13. vé rĩ gé, ꞌbá ũfú4:27 Ũfú: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ ĩri ãzãvũ rú, ãꞌyĩkí ĩri adrií ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé ku. Lẽ dõ drã rĩ ã dẹ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ rá, ĩri mụ ꞌi iꞌda átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, átálágú rĩ ĩri ndre, ĩri ꞌyo drã rĩ dẹ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 14:1-32. ní nyaá rĩ pi kárákará ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá ꞌdãá, ꞌbo ꞌbá ãzi ũfú ní dẹẹ́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ ni ꞌdãáyo, ꞌyéŋá ũfú rĩ dẹ Nãmánã4:27 Nãmánã: Nãmánã adri ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ni kuyé. ꞌÍ lã 2 ꞌBãgú 5:1-27. Sírĩyãgú rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ.”

²⁸ꞌBá adriꞌbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve ũnjí ũnjí. ²⁹Kộpi ní ungazú ụrụ, kộpi ní ĩri zezú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé. Kộpi jịkí ĩri mụzú ánga ĩ ní kụ̃rụ́ rĩ sịzú rĩ drị̃gé ꞌdãá, kộpi lẽkí kõdô ĩri zeé ꞌdeé wị̃lị̃wị́lị́ agá ꞌdãá. ³⁰ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé sĩ ꞌdĩísĩ rá, ĩri ní kộpi kuzú.

Yẹ́sụ̃ dro índrí ũnjí fũú ágó ãzi drị̃gé sĩ

(Mãrákõ 1:21-28)

³¹Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Kãpãrãnãụ́mã vé rĩ gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, ri ꞌbá rĩ pi ímbá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. ³²ꞌBá rĩ pi ãyãkí tã ĩri ní ímbá rĩ sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩri ní átá rĩ ũkpõ be.

³³Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã adrií Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, ágó ãzi índrí ũnjí4:33 Índrí ũnjí: Ĩri ándúrú mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi vé ãzi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ŋõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9. ní fií drị̃ ni gé ni kpá ꞌdãáꞌdã, ágó rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, ³⁴“Á! Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ, ngá mí ní lẽé ꞌbá vúgá rĩ ãꞌdi? Mí ímụ́ ꞌdĩri ꞌbâ ꞌdịị́? Á nị̃ mi rá! Mi ꞌBá Uletere Múngú vé ni.”

³⁵Yẹ́sụ̃ ní trezú índrí ũnjí rĩ drị̃gé kĩnĩ, “Mí újí kíri. ꞌÍ fũ ágó ꞌdĩri drị̃gé sĩ!” Índrí ũnjí rĩ ní ágó rĩ ꞌdụzú aꞌbezú vũgá ꞌbá rĩ pi andregá ꞌdĩgé, ĩri ní ngazú kpuzú mụzú, ꞌo ágó rĩ ũnjí kuyé.

³⁶ꞌBá rĩ pi céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Tã ágó ꞌdĩri ní átá ꞌdĩri íngóni? Ĩri ri átá ũkpõ be, ĩri ri ꞌyo índrí ũnjí rĩ pi ní, kộpi ã fũkí ãmvé ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ, kộpi nga fũ rá.” ³⁷Yẹ́sụ̃ vé tã ayi mụzú ãngũ ꞌdãri agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará

(Mãtáyo 8:14-17; Mãrákõ 1:29-34)

³⁸Yẹ́sụ̃ ní fũzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Sị̃mọ́nã vé ãngá. Ca mụụ́ ị́sụ́ Sị̃mọ́nã ị̃drẹ́pị ri drã rú, rụ́ꞌbá ni ko gbírílílí. ꞌBá ãlu ãlu ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, “Mí ídrí ꞌbá ní ũkú nõri fô!” ³⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋáŋá ũkú rĩ vé gbọ́lọ́ gãrã gá ꞌdãá. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, drã rĩ ã nga ũkú rĩ drị̃gé sĩ. Drã rĩ ní dẹzú ũkú rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ, koro ĩri ní íngázú ụrụ, ĩri ní ínyá áꞌdízú sẽzú kộpi ní.

⁴⁰Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé, ꞌbá rĩ pi ní ĩvé ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní drị́ ꞌbãzú ꞌbá drã be ꞌdĩꞌbée drị̃gé sĩ ãlu ãlu céré, ĩri ní kộpi ídrízú. ⁴¹Índrí ũnjí rĩ pi ní úkpúzú ꞌbá kárákará rĩ pi drị̃gé sĩ, rikí útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Mi Mvá Múngú vé ni!” ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní trezú kộpi drị̃gé kĩnĩ, lẽ kộpi ã újíkí kíri, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ĩri Kúrísítõ ꞌi.

⁴²Ãngũ rĩ kã ọ́wụ́, Yẹ́sụ̃ ní fũzú mụzú vũrã ꞌbá ãkó ni gé. ꞌBá rĩ pi ní ꞌdezú rizú ĩri ndãzú. Kộpi kâ ĩri ị́sụ́, kộpi lẽkí kõdô ĩri ugaá ã mụ ílélé ku. ⁴³ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ mâ ũlũ kpá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã mụzú kụ̃rụ́ ụrụkọꞌbée agásĩ ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩpẽkí ma ẹ̃zị́ ꞌdĩri ngaá.” ⁴⁴Kúru Yẹ́sụ̃ ní ẹ́cị́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú mụzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ céré.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní íꞌdó zịị́ drị̃drị̃ ímụ́ ꞌî pámvú ũbĩí rĩ pi

(Mãtáyo 4:18-22; Mãrákõ 1:16-20)

¹Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã rií tị Múngú vé rĩ ũlũú yị̃ị́ bãlãlã Gẽnẽsãrétã5:1 Yị̃ị́ bãlãlã Gẽnẽsãrétã: Yị̃ị́ bãlãlã Gẽnẽsãrétã ri ĩ kpá zị Gãlĩláyã. vé rĩ tị gé ꞌdãá, ꞌbá bị́trị́ká trakí ĩri ã gãrã kụ́rụ̃, rikí tị Múngú vé rĩ yịị́. ²Yẹ́sụ̃ ní kũlúmgba ị̃rị̃ ndrezú yị̃ị́ bãlãlã rĩ tị gé ꞌdãá, ꞌbá ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá rĩ pi kukí kũlúmgba rĩ pi kú nĩ, kộpi ri ĩvé ímbá ũjĩ. ³Yẹ́sụ̃ ní tụzú fizú kũlúmgba Sị̃mọ́nã vé rĩ agá. Ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní ã ze kũlúmgba rĩ fizú yị̃ị́ agálé rú mãdã. Ĩri ní kúru úrízú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ímbázú.

⁴Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́, ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní kĩnĩ, “Mí útrú kũlúmgba rĩ mụzú yị̃ị́ kụụ́pi kụkụ rĩ agá ꞌdãá, ꞌí ꞌbe ímbá rĩ ꞌdeé ẹ́lị́ agá ꞌdãá, mi ị̃ꞌbị́ urụ kárákará.”

⁵Sị̃mọ́nã ní újázú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌbá ụ̃ꞌbị̃kí kõdô ị̃ꞌbị́ rĩ ꞌbeé ị́nị́ be rã, ꞌbo ꞌbá rụkí ị̃ꞌbị́ ãluŋáni kuyé. ꞌBo ꞌí ꞌyo dõ ꞌdíni, ma ícó ụ̃ꞌbị̃ dị̃ị́ rá.”

⁶Kộpi kâ ĩvé ímbá rĩ pi ꞌbeé yị̃ị́ agá ꞌdãá, kộpi urụkí ị̃ꞌbị́ kárákará, sẽ ímbá rĩ pi lẽkí uceé ãní ucece. ⁷Kộpi ní ĩ ọ̃gụ̃pị́ị kũlúmgba be rĩ pi ọ́gụ́zú ímụ́zú ĩ ĩzã kozú. Ọ̃gụ̃pị́ị kâ ícá, kộpi uꞌdụkí ị̃ꞌbị́ rĩ pi ũꞌbãá kũlúmgba ị̃rị̃ ni pi agá tré tré, kũlúmgba rĩ pi íꞌdókí rií tĩí yị̃ị́ ã ndụ́gé.

⁸Sị̃mọ́nã Pétẽró kã tã ꞌdĩri ndreé ꞌdíni, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí mụ mâ jẽlé gá ꞌdĩísĩ rá, mávé ũnjĩkãnyã ambamba.” ⁹Sị̃mọ́nã Pétẽró pi ꞌbá adriꞌbée ĩri be trụ́ rĩ pi be céré ãyãkí tã kộpi ní ị̃ꞌbị́ urụzú ꞌdĩri sĩ ãyãyã. ¹⁰Ĩri ọ̃gụ̃pị́ị Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, ãyãkí kpá tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní kĩnĩ, “Mí adri ụ̃rị̃ sĩ ku. Íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, ĩmi ímụ́ ꞌbá ísé íjị́ má ní, sụ̃ ĩmi ní ị̃ꞌbị́ ꞌbeé rĩ tị́nị.” ¹¹Kúru kộpi ní ĩvé kũlúmgba rĩ pi jịzú mụzú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá, kộpi kukí ĩvé ngá rĩ pi ãrẽvú céré kú ꞌdĩgé, kộpi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vú sĩ.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá ũfú ní nyaá ni

(Mãtáyo 8:1-4; Mãrákõ 1:40-45)

¹²Yẹ́sụ̃ kã rií adrií kụ̃rụ́ ãzi agá ꞌdãá, ágó ãzi ũfú ní nyaá ni kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Úpí, ícó dõ rá, mî sẽ ũfú nõri ã dẹ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ, mâ rụ́ꞌbá ẽ ícá rí ule.”

¹³Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ suzú ágó rĩ úlózú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ mi ídrí rá. Ũfú ꞌdĩri ã dẹ mî rụ́ꞌbá gá sĩ rá!” Koro ũfú rĩ ní dẹzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ.

¹⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ mî lũ tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku, ꞌí mụ mi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌí sẽ ngá ĩ ní zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ni pi sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ũfú rĩ dẹ mî rụ́ꞌbá gá sĩ gí.”

¹⁵Kúru Yẹ́sụ̃ vé tã ní ayizú mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí tã ĩri ní rií ímbá rĩ yịị́, ãzini ẽ ídrí rí ĩ ĩvé drã agásĩ. ¹⁶ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri ꞌi ẹndịị́ mụụ́ vũrã ꞌbá ãkó ni gé Múngú ri zịị́.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá pá be ꞌbẽléꞌbéle ni

(Mãtáyo 9:1-8; Mãrákõ 2:1-12)

¹⁷Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá, Fãrụ́sị̃5:17 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8. rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, ímụ́kí gụ́rụ́ ãndíãndí ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi agásĩ, ãzini gụ́rụ́ ãndíãndí ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi agásĩ, ụrụkọꞌbée íngákí kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá, kộpi rikí tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ yịị́. Úpí sẽ Yẹ́sụ̃ ní ũkpõ ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú. ¹⁸Ãgõ ụrụkọꞌbée íꞌdụ́kí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni ímụ́zú pọ́rọ̃sị̃ sĩ. Kộpi ụ̃ꞌbị̃kí kõdô ũkpõ sĩ, lẽkí ágó rĩ jịị́ mụụ́ ꞌbãá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé jó agá ꞌdãá. ¹⁹ꞌBá rĩ pi ní adrií bị́trị́ká rĩ sĩ, kộpi ndãkí ũꞌdũ tí, kộpi ní tụzú jó rĩ drị̃gé ꞌdãá, kộpi ní jó rĩ ẽ drị̃ ĩŋãnyãzú, kộpi ní ágó rĩ ísúzú ímụ́zú ĩrivé pọ́rọ̃sị̃ rĩ be vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé nõó.

²⁰Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ndreé, ĩri ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “Má ũndĩgó, á trũ mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”

²¹Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi Múngú ri ị̃njị̃ị́pi ku ꞌdĩri? Ãꞌdi ri ícó ꞌbá trũ ũnjĩkãnyã agásĩ nĩ? Adri ꞌyéŋá Múngú ri ꞌbá trũ ũnjĩkãnyã agásĩ nĩ kuyé?”

²²Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú tã ụ̃sụ̃zú ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdíni rĩ ãꞌdi? ²³Tã adriípi mũnyámúnya rĩ íngõri? Mâ ꞌyo rí, ‘Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí’ ꞌdíni? Dõku mâ ꞌyo, ‘ꞌÍ nga ụrụ ẹ̃cị̃ tuú’? ²⁴ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ma ꞌBá Mvá ꞌi,5:24 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14. ma ũkpõ be ũnjĩkãnyã trũzú vũ drị̃gé nõgó.” Ĩri ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí mvi ꞌbẹ̃tị́.”

²⁵Koro ágó rĩ ní íngázú kộpi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, ĩri ní ívé pọ́rọ̃sị̃ ꞌdụzú, ĩri ní ꞌdezú mụzú, ri Múngú ri íngú mụzú. ²⁶ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi íngúkí Múngú ri rá. Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi rá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá ndrekí tã ãyãzú ãyãyã ni ãndrũ gí.”

Yẹ́sụ̃ zị Lẹ́vị̃ ri

²⁷Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ní fũzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ, ĩri ní ágó ãzi mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni ndrezú, rụ́ ni Lẹ́vị̃5:27 Lẹ́vị̃: Lẹ́vị̃ vé rụ́ ãzi rĩ Mãtáyo ꞌi. Mãtáyo gõ adrií ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni. ꞌi, úrí kuú ívé jó rizú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ agá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.” ²⁸Lẹ́vị̃ ní ngá rĩ pi ãrẽvú kuzú céré, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩzú mụzú.

²⁹Kúru Lẹ́vị̃ ní ụ̃mụ̃ údézú ãmbúgú ívé ãngá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ụ̃mụ̃ rĩ gé, zị ꞌbá kárákará mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi ꞌbá ụrụkọꞌbée be ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãá ĩndĩ. ³⁰ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí unuú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kínĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ngá nyazú, ãzini ngá mvụzú ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ rĩ ãꞌdi?”

³¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá drã ãkó rĩ ndã ꞌbá ũjó sẽépi ni ku, ꞌbá drã be rĩ, ĩri ꞌbá ũjó sẽépi rĩ ndã nĩ. ³²Má ímụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi zịị́ ẹ́sị́ újá kuyé, ꞌbo má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi zịị́, kộpi ã újákí ẹ́sị́.”

Ãnyãngã aꞌbingárá

(Mãtáyo 9:14-17; Mãrákõ 2:18-22)

³³Kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ rá, kộpi ri Múngú ri zị rá, ãzini ꞌbá Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi kpá ri ꞌo ꞌdíni rá pírí, ꞌbo mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ngá nya rá, ãzini ngá mvụ rá ãsĩ?”

³⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Kẹ̃rẹ́gú ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé rĩ dõ drĩ ụ̃mụ́ ímụ́ꞌbá ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ jengárá gá rĩ pi ãsámvú gé anigé, ĩmi ícó ꞌyo kẹ̃rẹ́gú rĩ vé ụ̃mụ́ rĩ pi ã aꞌbikí ĩ ngá nyangárá sĩ ꞌdíni rá? ³⁵ꞌBo sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kádõ ímụ́ ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú ꞌdụụ́ kộpi ãsámvú gé sĩ, kúru ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi ímụ́ ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ.”

³⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní nãpí ãzi ũlũzú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ícó bõngó úꞌdí ni ĩsĩí bõngó dẽépi gí ni vé úlẽ ící ọ̃zụ̃ụ́ ãní ku. ꞌO dõ ꞌdíni, ĩri sẽ bõngó úꞌdí rĩ ãsĩ rá, bõngó úꞌdí rĩ pi úmúkí ĩ bõngó ụ̃kụ rĩ be ku. ³⁷ꞌBá ãzi ícó vị́nyọ̃ ĩ ní zoó úꞌdí rú ni tõó lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá ku. ꞌBá rĩ tõ dõ vị́nyọ̃ rĩ lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá, jũrú rĩ ãfĩ rá, ĩri sẽ vị́nyọ̃ rĩ dã vũgá, jũrú rĩ gõ ábá rá. ³⁸Lẽ vị́nyọ̃ úꞌdí rĩ, ã dãkí jũrú úꞌdí agá. ³⁹ꞌBá rĩ mvụ dõ vị́nyọ̃ draápi dradra rĩ gí, ícó vị́nyọ̃ úꞌdí5:39 Vị́nyọ̃ úꞌdí: Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ adri sụ̃ vị́nyọ̃ úꞌdí rĩ tị́nị, tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ adri sụ̃ vị́nyọ̃ ụ̃kụ rĩ tị́nị. rú draápi ku rĩ mvụụ́ ku, ĩri ꞌyo, ‘Vị́nyọ̃ draápi dradra rĩ múké nĩ.’ ”

Fãrụ́sị̃ rĩ pi zịkí Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ã tã sĩ

(Mãtáyo 12:1-8; Mãrákõ 2:23-28)

¹Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sãbátã sĩ, Yẹ́sụ̃ pi rikí ẹlịị́ mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ọ́mvụ́ ãnyá vé ni agásĩ, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní ãnyá rĩ pi ẽ drị̃ ucezú anyizú cizú. ²Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBávé tãị́mbị́ kĩnĩ, ã ngakí ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku pírí, ngá ĩmi ní tãị́mbị́ rĩ ŋõzú, ãnyá ẽ drị̃ ucezú anyizú cizú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ãꞌdi?”

³Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lãkí tã ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ ní ꞌoó ívé ꞌbá rĩ pi be sâ ẹ̃bị́rị́ ní kộpi fụzú rĩ gé rĩ kuyé? ⁴ꞌBãgú Dãwụ́dị̃ nga fií Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, íꞌdụ́ pánga ĩ ní údé ꞌbãá kuú Múngú ẹndrẹtị gé tã be uletere ꞌyéŋá atala rĩ pi ní rií nyaá nĩ rĩ nyaá, sẽ ụrụkọ ni nyaá ívé ꞌbá rĩ pi ní.”6:4 1 Sãmũélẽ 21:1-6⁵Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ6:5 Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ígá kínĩ, Múngú gbi ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi vũ drị̃gé rĩ pi be céré ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, kúru ĩri ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. Múngú ri ꞌyéŋá Úpí Sãbátã vé ni, kúru Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, ꞌi Úpí Sãbátã vé ni, kĩnĩ ꞌi Múngú ꞌi. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11. drị̃gé ãmbúgú nĩ.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ãzi drị́ be ꞌbẽléꞌbéle ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

(Mãtáyo 12:9-14; Mãrákõ 3:1-6)

⁶Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ãzi gé, Yẹ́sụ̃ ní mụzú fizú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú, ị́sụ́ ágó ãzi drị́ ẹ̃ndẹ́pị be ꞌbẽléꞌbéle ni jó rĩ agá ꞌdãáꞌdã. ⁷Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí lẹ́tị ndãá, ĩ tõkí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní bẽnĩ, kộpi tẽkí nyo rií Yẹ́sụ̃ ri ndreé, dõ tãnâ ĩri ágó ꞌdĩri ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá. ⁸ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú ágó drị́ be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ, mí ímụ́ pá tuú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé.” Ágó rĩ ní íngázú ímụ́zú.

⁹Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ be kĩnĩ, “Á lẽ drĩ ĩmi zịị́, ngá ĩ ní lẽé ã ꞌokí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ãꞌdi? Ã ꞌokí tã múké yã, dõku ã ꞌokí tã ũnjí? Ẽ ídríkí ꞌbá rĩ pi yã, dõku ã úꞌdị́kí ꞌbá rĩ pi?”

¹⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá rĩ pi úndrézú ꞌí gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí ũjũ mî drị́.” Ágó rĩ ní ꞌî drị́ ũjũzú. Ágó rĩ ẽ drị́ gõ ícá múké. ¹¹ꞌBo ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ã ꞌa ve Yẹ́sụ̃ ní ũnjí ũnjí. Kộpi ꞌbãkí rií Yẹ́sụ̃ ã tã lií, lẽzú ĩri ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá.

Yẹ́sụ̃ ũpẽ ꞌbá áyúãyũ ni pi mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃

(Mãtáyo 10:1-4; Mãrákõ 3:13-19)

¹²Ụ́ꞌdụ́ ãzi sĩ, Yẹ́sụ̃ nga tụụ́ mụụ́ írã drị̃gé Múngú ri zịị́, zị Múngú ri ꞌdãlé ị́nị́ be rã. ¹³Ãngũ rĩ kã ọ́wụ́, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõlé, ũpẽ ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ adrií ívé ꞌbá áyúãyũ ni pi6:13 ꞌBá áyúãyũ rĩ pi: ꞌBá áyúãyũ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, ri kộpi pẽé mụụ́ ꞌbá rĩ pi ímbá, índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌoó. rú. ¹⁴ꞌBá ĩri ní ũpẽé rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ, Sị̃mọ́nã (ĩri ní zịị́ Pétẽró rĩ ꞌi), ẹ́drị́pị Ãndẽréyã ꞌi, Yũwánĩ ꞌi, Yũwánĩ ẹ́drị́pị Yõkóbũ ꞌi, Pĩlípũ ꞌi, Bãtĩlĩmáyõ ꞌi,6:14 Bãtĩlĩmáyõ: Bãtĩlĩmáyõ ri ĩ kpá zị Nãtãnãyélẽ ꞌi. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:45.¹⁵Mãtáyo ꞌi, Tómã ꞌi, Yõkóbũ Ãlãfáyõ mvọ́pị ꞌi, Sị̃mọ́nã úvá ꞌbãápi ꞌbá ívé rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã rĩ ꞌi, ¹⁶Yụ́dã6:16 Yụ́dã: Yụ́dã ri ĩ kpá zị Tãdáyõ ꞌi. ꞌÍ lã Mãtáyo 10:3; Mãrákõ 3:18. Yõkóbũ mvọ́pị ꞌi, ãzini Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã gõópi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi, ãzini ídrí ꞌbá drã be rĩ pi

(Mãtáyo 4:23-25)

¹⁷Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ ísị́ ímụ́zú írã drị̃gé ꞌdãásĩ, kộpi ímụ́kí áwí adrií kuú ãngũ kpãkpã ni gé. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ kárákará tukí pá kuú ꞌdãá. Ãzini ꞌbá bị́trị́ká íngáꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ gé, ãzini kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ gé rĩ pi be úmúkí ĩ céré kuú ꞌdãá. ¹⁸Kộpi ímụ́kí tã Yẹ́sụ̃ tị gé rĩ yịị́, kộpi lẽkí Yẹ́sụ̃ ẽ ídrí ĩ. ꞌBá riꞌbá ĩzãngã nyaꞌbá índrí ũnjí rĩ pi drị́gé rĩ pi, Yẹ́sụ̃ ídrí kộpi rá. ¹⁹ꞌBá ãlu ãlu lẽ Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá úló, ãꞌdiãtãsĩyã ũkpõ ꞌbá ídrízú rĩ íbí ĩfũú rụ́ꞌbá ni gélésĩ, ídrí ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré.

Tãkíri ãzini ĩzãngã

(Mãtáyo 5:1-12)

²⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ndrezú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Ĩmi ꞌbá ngá ãkó rĩ pi, ĩmi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã Múngú vé rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni.

²¹Ĩmi ꞌbá ẹ̃bị́rị́ ní rií fụụ́ rĩ pi, ĩmi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ímụ́ ngá ị́sụ́ ẹ́pị́zú ãní rá.

Ĩmi ꞌbá riꞌbá ãá ngoꞌbée rĩ pi, ĩmi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ímụ́ ọ̃gụ́ngárá gụ rá.

²²ꞌBá rĩ pi ndrekí dõ ĩmi ũnjí,

kộpi gãkí dõ ĩmi sĩ, kộpi dõ ri ĩmi uꞌda,

kộpi dõ ri ĩmi rụ́ ꞌyo ũnjí ꞌBá Mvá vé tã sĩ, ĩmi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá.

²³“Ọ́tụ́ kộpivé ẹ́tẹ́pị́ị ꞌokí nyo nẹ́bị̃ rĩ pi ꞌdíni. Kúru tã ꞌdĩꞌbée kãdõ ímụ́ ĩ ꞌoó, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ímụ́ ĩmi ũfẽ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá.

²⁴“ꞌBo ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ĩmivé ni, ĩmi adriꞌbá ãꞌbú be ambamba ꞌdĩꞌbée,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ị́sụ́kí ãyĩkõ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó gí.

²⁵Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ĩmivé ni, ĩmi ꞌbá adriꞌbée ãnyãngã be kárákará ꞌdĩꞌbée,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi úmvúlésĩ ímụ́ adri ẹ̃bị́rị́ sĩ.

Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ĩmivé ni, ĩmi riꞌbá ọ̃gụ́ngárá gụꞌbá ꞌdĩꞌbée,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi úmvúlésĩ ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́, ãzini ĩmi ãá ngo.

²⁶Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ĩmivé ni, ĩmi ꞌbá ĩ ní rií íngúngũ ꞌdĩꞌbée,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị rikí nyo ọ́tụ́ nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ pi íngú ꞌdĩri tị́nị.”

Lẽ ĩmi lẽkí ĩmivé ariꞌba rĩ pi lẽlẽ

(Mãtáyo 5:38-48; 7:12a)

²⁷“ꞌBo ĩmi riꞌbá ma yịꞌbá ꞌdĩꞌbée, á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi lẽkí ĩmivé ariꞌba rĩ pi lẽlẽ, lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ꞌbá ĩmi ndreꞌbá ũnjí rĩ pi ní. ²⁸Ĩmi zịkí Múngú ri, ã sẽ rí tãkíri ꞌbá ĩmi wãꞌbá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ní. ²⁹ꞌBá ãzi sa dõ mî gbángírí, mí újá ĩri ní ãzi rĩ, ã sa. ꞌBá ãzi ꞌdụ dõ mívé bõngó akoóko rĩ, ꞌí sẽ ĩri ní mívé bõngó ágá vé rĩ ĩndĩ. ³⁰ꞌBá ãzi zị dõ ngá mí vúgá, ꞌí sẽ ĩri ní ngá ĩri ní zịị́ rĩ. ꞌBá ãzi ꞌdụ dõ ngá mívé ni, lẽ mî zị gõó vúlé ku. ³¹Lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ꞌbá ụrụkọꞌbée ní, sụ̃ ĩmi ní lẽé kộpi ã ꞌokí ĩmi ní rĩ tị́nị.

³²“Ĩmi lẽkí dõ ꞌyéŋá ꞌbá ĩmi lẽꞌbá rĩ pi áyu, Múngú ri nyo ícó ĩmi ní tãkíri sẽ rá? Ị́sụ́zú ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi lẽkí kpá ꞌbá ĩ lẽꞌbá rĩ pi ĩndĩ. ³³Ĩmi ꞌokí dõ tã múké rĩ ꞌyéŋá ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá múké rĩ pi ní, ĩmi tãkíri ị́sụ́ íngóni? Ị́sụ́zú ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ri ẹ́sị́ múké ꞌbã ꞌbá ĩ ꞌoꞌbá múké rĩ pi ní. ³⁴Ĩmi dõ ꞌyéŋá ri ngá sẽ mẹ̃rị́ rú ꞌbá ícóꞌbá mẹ̃rị́ rĩ ũfẽꞌbá rá rĩ pi ní, ngá múké ĩmi ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi kpá ri ngá sẽ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ní mẹ̃rị́ rú ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ngá ĩ ní sẽé rĩ, ĩ ícó ũfẽ gõ ĩ ní vúlé rá.

³⁵“ꞌBo lẽ ĩmi lẽkí ĩmivé ariꞌba rĩ pi lẽlẽ, lẽ ĩmi ꞌokí kộpi múké. Lẽ ĩmi sẽkí mẹ̃rị́ kộpi ní, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ꞌyozú kínĩ, kộpi ã újákí ngá ĩmi ní sẽé mẹ̃rị́ rú rĩ gõó vúlé ꞌdíni ku. Kúru ĩmi ímụ́ ãndẽma ị́sụ́ ãmbúgú. ꞌBụ̃ gé ꞌdãlé, ĩmi ímụ́ adri anji Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ẹ́sị́ múké ꞌbá õwõꞌdĩfô sẽꞌbá ku rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ní. ³⁶Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri ꞌbá ụrụkọꞌbée ní, sụ̃ ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ẽ ẹ́sị́ ní adrií ĩdríkídri ĩmi ní rĩ tị́nị.

à ꞌyokí ꞌbá ãzi vé tã ũnjí ku

(Mãtáyo 7:1-5)

³⁷“Lẽ ĩmi lịkí tã ꞌbá ãzi drị̃gé ku, ã lịkí rí kpá tã ĩmi drị̃gé ku. Lẽ ĩmi ꞌyokí ꞌbá ãzi ní ĩri ꞌbá ũnjí ꞌdíni ku, ã ꞌyokí rí kpá ĩmi ꞌbá ũnjí ku. Lẽ ĩmi trũkí ꞌbá ụrụkọꞌbée ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá, Múngú ã trũ rí ĩmi ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ bẽsĩnĩ. ³⁸Ĩmi sẽkí dõ ngá ꞌbá ãzi ní, ĩ kpá újá sẽ ĩmi ní ãmbúgú. Ĩ ngá rĩ ụ̃ꞌbị̃ ĩmi ní ãmbúgú, ĩ ũmĩmĩ, ĩ ya, drị̃ ni ri ayi vũgá sĩ, ĩ kúru dã ĩmivé ngá agá. Ngá ĩmi ní ngá ụ̃ꞌbị̃zú rĩ, ĩ kpá gõ ngá ụ̃ꞌbị̃ sẽ ĩmi ní ãní.”

³⁹Yẹ́sụ̃ gõ ꞌbá rĩ pi ní nãpí ãzi ũlũú kĩnĩ, “ꞌBá mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ nyo ícó ọ́gụ́pị mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ se mụzú ꞌí vúgá sĩ rá? Kộpi ícókí nyo uꞌdeé ị̃rị̃trọ́ ꞌbụ́ agá ku? ⁴⁰ꞌBá ĩ ní rií ímbá rĩ ícó ꞌbá ĩ ímbápi rĩ ndẽé ku, ꞌbo ímbákí dõ ꞌbá rĩ gí, ĩri ímụ́ adri sụ̃ ꞌbá ꞌi ímbápi rĩ tị́nị.”

⁴¹“Mi ngá mãdãŋá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé rĩ ndre rá pírí, ꞌbo ngá ꞌdeépi mí mị gé usegúgú ꞌdĩri, ꞌí ndre ku ãsĩ? ⁴²Mi ícó ꞌyo mívé ũndĩ ní, ꞌí sẽ mâ ĩpẽ ngá ꞌdeépi mí mị gé ꞌdĩri ãmvé, ꞌbo ngá ꞌdeépi mí mị gé usegúgú ꞌdĩri, ꞌí ndre ku ãsĩ? Mi ꞌbá riípi mi ꞌbãápi kú tã bẽ pịrị ꞌdĩri, lẽ mî ĩpẽ ngá ꞌdeépi mí mị gé usegúgú ꞌdĩri ũgbále, mí íbí rí ngá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé rĩ ĩpẽé ndõ.

Pẹtị múké rĩ ĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ

(Mãtáyo 7:17-20; 12:34b-35)

⁴³“Pẹtị múké rĩ, ícó ꞌaá ũꞌa be ũnjí ku, pẹtị ũnjí rĩ, ícó ꞌaá ũꞌa be múké ku. ⁴⁴Ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ. ꞌBá ãzi ícó pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ ꞌdĩri vé ũꞌa ĩtĩí pẹtị ũcékúcé be ni sị́gé ku, dõku ꞌbá ãzi ícó vị́nyọ̃ vé ũꞌa ĩtĩí pẹtị túngú ni sị́gé ku. ⁴⁵ꞌBá múké rĩ, ĩri tã múké ꞌo, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ẹ́sị́ múké. ꞌBá ũnjí rĩ, ĩri tã ũnjí ꞌo, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ẹ́sị́ ũnjí. Átángá ĩri ní átá rĩ, ĩri íbí íngá ĩri ẹ́sị́ agá.”

Nãpí ꞌbá ị̃rị̃ jó sịꞌbá rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 7:24-27)

⁴⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ri ma zị ‘Úpí, Úpí’, tã má ní lũú ĩmi ní rĩ, ĩmi ꞌdụkí ngaá ku ãsĩ? ⁴⁷ꞌBá mávé tã yịị́pi rá, tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ⁴⁸ĩri adri sụ̃ ꞌbá jó sịị́pi írã drị̃gé, ꞌbụ́ ni gaápi kụụ́pi vũgá ꞌdãá rĩ tị́nị. Yị̃ị́ kã tị̃ị́ jó rĩ ĩmũlũú lẽé jó rĩ ayaá íꞌdé vũgá, jó rĩ árí kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã sịkí jó rĩ ũkpó ũkpó. ⁴⁹ꞌBo ꞌbá mávé tã yịị́pi rá, tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi ku rĩ, índré sụ̃ ꞌbá jó sịị́pi nyọ̃ọ́kụ́ agá, ndụ̃ụ́ ni ãꞌbãápi ũkpó ũkpó kuyé rĩ tị́nị. Yị̃ị́ kã tị̃ị́ jó rĩ ĩmũlũú, ze jó rĩ ũŋõó íꞌdé vũgá.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ũgalaku rĩ vé ãtíꞌbá

(Mãtáyo 8:5-13; Yũwánĩ 4:43-54)

¹Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩꞌbée átá dẹẹ́ ꞌbá rĩ pi ní gí, ĩri ní ꞌdezú mụzú Kãpãrãnãụ́mã gá. ²Kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ7:2 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni. vé ãtíꞌbá ĩri ní lẽé ambamba rĩ, drã rụ ĩri ũnjí ũnjí, lẽ drãádrã. ³Ũgalaku rĩ kã Yẹ́sụ̃ vé tã yịị́, ĩri ní ꞌbá ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ã ụrụkọ pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri zịzú, ẽ ímụ́ rí ívé ãtíꞌbágú rĩ ídrí. ⁴Kộpi kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, “Ãngáráwá ãmbúgú rĩ, ĩri ꞌbá múké, lẽ mî ímụ́ ĩrivé ãtíꞌbá drã ní rụụ́ rĩ ídrí, ⁵ãꞌdiãtãsĩyã ãngáráwá rĩ lẽ ꞌbávé ꞌbá rĩ pi ambamba, sị ꞌbá ní Jó Múngú ri Zịzú ni.” ⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú kộpi be trụ́.

Kộpi kâ caá ĩnyiŋá ꞌdãá, ãngáráwá rĩ pi vé ãmbúgú rĩ ní ívé ũndĩ ụrụkọꞌbée pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi ní ãngáráwá rĩ vé átángá ũlũzú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Úpí, mî iza mî sâ ímụ́zú mávé ãngá nõó ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí ndẽ ma ãmbũgũ sĩ rá, mí ícó ímụ́ mávé ãngá nõó ku. ⁷Á mụ mí vúgá ꞌdĩlé kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí ndẽ ma ãmbũgũ sĩ rá. Lẽ mî átá átángá rĩ, mávé ãtíꞌbá rĩ ícó ídrí rá. ⁸Ãngáráwá ụrụkọꞌbée anigé má drị̃lé gá, kộpi má ní tãị́mbị́ sẽ nĩ, ãngáráwá ụrụkọꞌbée anigé mâ pálé gá, ma kộpi ní tãị́mbị́ sẽ nĩ. Ma ícó ꞌyo ãlu ni ní, ‘ꞌÍ mụ,’ ĩri mụ rá. Ma ícó ꞌyo ãzi ni ní, ‘Mí ímụ́,’ ĩri ímụ́ rá. Ma ícó ꞌyo mávé ãtíꞌbá rĩ ní, ‘ꞌÍ ꞌo ꞌdíni,’ ĩri tã rĩ ꞌo rá.”

⁹Yẹ́sụ̃ kã tã ĩ ní ũlũú ꞌí ní ꞌdĩri yịị́, sẽ ĩri ní ãyãngárá, ĩri ní ꞌi újázú ꞌbá bị́trị́ká mụꞌbá ꞌî vụ́drị̃ gé sĩ rĩ pi vúgálé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩsẽrélẽ agá nõgó, má ị́sụ́ drĩ ꞌbá ãzi ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ũkpó ũkpó sụ̃ ágó ꞌdĩri vé rĩ tị́nị kuyé!” ¹⁰Ãgõ ĩ ní pẽé ꞌdãꞌbée kâ ĩ újá gõó ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, kộpi cakí ị́sụ́ ãngáráwá rĩ vé ãtíꞌbá rĩ ídrí gí.

Yẹ́sụ̃ ídrí ọ̃wụ́zị́gọ́ ãzi vé mvá ágó drãápi gí ni

¹¹Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Nãínĩ vé rĩ gé, ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi be ꞌdekí mụzú ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ ĩndĩ. ¹²Kộpi kâ caá ĩnyiŋá kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, kộpi ndrekí ꞌbá rĩ pi ri ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ vé mvá ãlukúta drãápi gí rĩ vé ãvũ ꞌdụ mụzú. ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú ũkú rĩ vúgá sĩ ĩndĩ. ¹³Úpí Yẹ́sụ̃ kã ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ ndreé, ĩzãngã fi ẹ́sị́ ni agá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ngo ku.”

¹⁴Yẹ́sụ̃ ní áꞌya ãvũ rĩ ꞌdụzú rĩ úlózú, ꞌbá ãvũ ꞌdụꞌbá rĩ pi ní pá tuzú. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Kẹ̃rị́mvá ꞌdĩri, ꞌí nga ụrụ.” ¹⁵Ãvũ rĩ ní íngázú úrízú ụrụ sĩ, ĩri ní íꞌdózú átázú, Yẹ́sụ̃ ní ĩri sẽzú gõzú ẹ́ndrẹ́pị vúgá ꞌdãá.

¹⁶ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré rukí tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri rá, sẽ kộpi íngúkí Múngú ri rá. Kộpi kínĩ, “Nẹ́bị̃ ãmbúgú ĩfũ ꞌbá ãsámvú gé gí. Múngú ímụ́ ívé ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kongárá gá.” ¹⁷Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri ayi mụzú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ, ãzini ãngũ jẽlé gá sĩ rĩ pi agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ pi vé tã Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ be rĩ

(Mãtáyo 11:1-19)

¹⁸Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ pi ũlũzú Yũwánĩ ní céré. Kúru Yũwánĩ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ị̃rị̃, ¹⁹ĩri ní kộpi pẽzú mụzú Úpí ri zịzú kĩnĩ, “Mi ꞌbá ĩ ní ꞌyoó kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ ꞌi, dõku ꞌbá ꞌbá ní rií ũtẽé rĩ ĩri túngú?”

²⁰Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ĩpẽ ꞌbâ ímụ́ mi zịị́, ‘Mi ꞌbá ĩ ní ꞌyoó kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ ꞌi, dõku ꞌbá ꞌbá ní rií ũtẽé rĩ ĩri túngú?’ ”

²¹Sâ ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be ãndíãndí ni pi, ꞌbá índrí ũnjí be ni pi kárákará, zị̃ ꞌbá kárákará mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi ẽ mị ãngũ ndreé rá. ²²Kúru Yẹ́sụ̃ ní újázú ꞌbá Yũwánĩ vé áyúãyũ rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi mvikí gõó Yũwánĩ vúgá ꞌdãá, ĩmi ũlũkí ĩri ní tã ĩmi ní ndreé ĩmî mị sĩ, ãzini ĩmi ní yịị́ ĩmî bị́ sĩ rĩ. ꞌBá mị ãkó rĩ pi nóni ãngũ ndre rá, ꞌbá bãtrá rú rĩ pi ngakí ẹ̃cị̃ tuú rá, ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ pi ã rụ́ꞌbá ícákí céré ule rá, ꞌbá bị́ be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ bị́ zị̃ ꞌi tã yịị́ rá, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi íngákí gõó ídri rú rá, ãzini ĩ nóni ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. ²³Ĩmi lũkí Yũwánĩ ní ꞌyozú kínĩ, tã má ní ꞌoó, ãzini tã má ní ꞌyoó rĩ, ꞌbá rĩ gã dõ ma kuyé, Múngú ri ĩri ní tãkíri sẽ rá.”

²⁴Yũwánĩ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ ꞌdeé mụụ́ gí, Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú Yũwánĩ vé tã átázú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní mụụ́ ndreé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá rĩ ãꞌdi? Ĩmi mụkí ꞌbá ũkpõ ãkó sụ̃ ĩzíríkõ ũlí ní rií úvị́ rĩ tị́nị ni ndreé? ²⁵Dõ ꞌdíni kuyé, ngá ĩmi ní mụụ́ ndreé rĩ ãꞌdi? Ĩmi mụkí ágó bõngó suúpi ũnyĩ be ni ndreé? ꞌBá bõngó ãjẽ be ni pi suꞌbá rĩ pi, kộpi ãꞌbú be ambamba, kộpi ri adri vũrã ꞌbãgú ní rizú adrizú rĩ gé. ²⁶ꞌBo ngá ĩmi ní mụụ́ ndreé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá rĩ ãꞌdi? Ĩmi mụkí nẹ́bị̃ ndreé? Ẽ, á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ĩmi ní mụụ́ ndreé ꞌdãri ndẽ nẹ́bị̃ rĩ pi rá. ²⁷ꞌBá ꞌdĩri Yũwánĩ ꞌi, sĩkí ĩrivé tã Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ:

“ ‘Ma mávé ꞌbá áyúãyũ ni pẽ mụzú mí ní drị̃drị̃,

ĩri mụ mí ní lẹ́tị údé.’7:27 Mãlákĩ 3:1

²⁸Á lẽ lũú ĩmi ní kínĩ, ꞌbá ũkú ní tịị́ rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi Yũwánĩ ri ndẽépi ãmbũgũ sĩ ni ãluŋáni ꞌdãáyo. ꞌBo ꞌbá mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá ụ̃dụ̃mbị́tã rú rĩ, ndẽ Yũwánĩ ri ãmbũgũ sĩ rá.”

²⁹ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri yịị́, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, tã Múngú vé ꞌoó rĩ, ĩri pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã Yũwánĩ sẽ ĩ ní bãtízĩmũ nĩ. ³⁰ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi, ꞌbá ĩ ní ímbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ꞌbá múké múké rĩ pi be, gãkí tã Múngú ní lẽé kộpi ã ꞌokí rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí Yũwánĩ ã sẽ ĩ ní bãtízĩmũ ku.

³¹Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ ụ̃ꞌbị̃ rí úyú lókí nõri vé rĩ pi ngá íngóni ni sĩ? Kộpi adrikí sụ̃ ngá íngóni ni tị́nị? ³²Kộpi adrikí sụ̃ anjiŋá ĩ úmúꞌbá áví ávíꞌbée jọ̃kọ́nị̃ agá rĩ pi tị́nị, kộpi ri ꞌyo,

“ ‘ꞌBá cokí ĩmi ní kụ̃ꞌdị́,

ꞌbo ĩmi tukí úngó kuyé,

ꞌBá ngokí úngó ãvũ vé ni,

ꞌbo ĩmi ngokí ãá kuyé.’

³³Ãꞌdiãtãsĩyã Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ímụ́, nya pánga kuyé, ãzini mvụ vị́nyọ̃ kuyé, ꞌbo ĩmi kínĩ, ‘Índrí ũnjí fi drị̃ ni gé gí.’ ³⁴Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́, á nya ngá rá, ãzini á mvụ ngá rá, ĩmi kínĩ, ‘Ma ri ngá nya ambamba, ãzini ma ri ĩmẽrẽ ambamba, ma ũndĩ ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi vé ni, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi vé ni.’ ³⁵Tã ꞌbá úmĩ be rĩ ní ngaá rĩ ĩri lũ ꞌyozú kínĩ tã ĩri ní ꞌoó rĩ pịrị.”

Ũkú ũnjĩkãnyã be rĩ dã ũdu Yẹ́sụ̃ ã pá gá

³⁶Fãrụ́sị̃gú ãzi zị Yẹ́sụ̃ ri mụụ́ ínyá nyaá ívé ãngá, kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú ágó rĩ vé ãngá ꞌdãá, kộpi ní úrízú vũgá ínyá rĩ ã nyangárá gá. ³⁷Ũkú ãzi ũnjĩkãnyã be ni kụ̃rụ́ ꞌdãri agá, ũkú rĩ kã yịị́ kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ínyá nya Fãrụ́sị̃gú rĩ vé ãngá ꞌdãáꞌdã, ĩri ní ũdu ãjẽ be ãmbúgú ni íjị́zú mãlãngĩ agá, ³⁸ĩri ní ímụ́zú pá tuzú Yẹ́sụ̃ ã úgóró gá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ã pá gálésĩ, ĩri ní rizú ngozú, ĩrivé mị̃ị́ndrẹ ri uꞌdeé Yẹ́sụ̃ ã pá gá. Kúru ĩri ní mị̃ị́ndrẹ rĩ ị́nị́zú ꞌî drị̃ꞌbí sĩ, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ã pá undruzú, ĩri ní ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni dãzú Yẹ́sụ̃ ã pá gá.

³⁹Fãrụ́sị̃gú Yẹ́sụ̃ ri zịị́pi rĩ kã tã ꞌdĩri ndreé, ri ụ̃sụ̃ụ́ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri dõ nẹ́bị̃, ícó té nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ũkú riípi drị́ ꞌbãápi ꞌî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri, ĩri ꞌbá ũnjĩkãnyã be ni ku?”

⁴⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Fãrụ́sị̃gú rĩ ní kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã, á lẽ mí ní tã ãzi lũú ꞌdĩ.”

Sị̃mọ́nã ní ẹ̃ꞌyị̃zú kĩnĩ, “Ímbápi, mi ícó tã rĩ lũ má ní rá.”

⁴¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ágó ãzi sẽ mũfẽngã ꞌbá ị̃rị̃ pi ní mẹ̃rị́ rú. Sẽ ágó ãzi rĩ ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́, sẽ ãzi rĩ ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃7:41 Mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ. pụ̃kụ́ tọ̃wụ́. ⁴²Ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ndãkí ũꞌdũ tí mẹ̃rị́ ꞌdĩꞌbée ũfẽzú. Mẹ̃rị́ ꞌdị́pa kã ndreé ꞌdíni, gõ mũfẽngã rĩ vé tã ọyụụ́ ꞌí ẹ́sị́ agásĩ rá. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée pi ãsámvú gé, ꞌbá mẹ̃rị́ ꞌdị́pa rĩ lẽépi agaápi rá rĩ íngõri?”

⁴³Sị̃mọ́nã ní újázú kĩnĩ, “Má ígá ꞌbá mẹ̃rị́ ꞌdụụ́pi ãmbúgú rĩ ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Tã mí ní újá ꞌdĩri pịrị.”

⁴⁴Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ũkú rĩ ndrezú, ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ũkú ꞌdĩri ká, má ní ícázú mívé ãngá nõgó rĩ gé, ꞌí sẽ má ní yị̃ị́ pá ũjĩzú ni kuyé, ꞌbo ũkú nõri ũjĩ mâ pá mị̃ị́ndrẹ ꞌí mị gé rĩ sĩ, ị́nị́ mâ pá ꞌî drị̃ꞌbí sĩ. ⁴⁵Mí uꞌde ma ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ kuyé, ꞌbo sâ má ní ífízú nõgó rĩ gé, ũkú rĩ ri mâ pá ndruú, ku ndrungárá ni kuyé. ⁴⁶ꞌÍ dã ũdu má drị̃gé kuyé, ꞌbo ũkú rĩ ũdã ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ rĩ má pá gá nĩ. ⁴⁷Kúru á lẽ ꞌyoó mí ní ꞌdíni, ũnjĩkãnyã ũkú rĩ ní ꞌoó kárákará ꞌdĩꞌbée, á trũ ĩri gí, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ ma ambamba. ꞌBo ꞌbá ĩ ní ĩrivé ũnjĩkãnyã trũú céré kuyé rĩ, ĩrivé lẽngárá mãdãŋá.”

⁴⁸Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Á trũ mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”

⁴⁹Ụ̃mụ́ rĩ pi ní rizú átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ụ̃sụ̃ ꞌi ãꞌdi ꞌi ícópi ũnjĩkãnyã trũúpi rá ni?”

⁵⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ídrí mi gí, ꞌí mụ, tãkíri ã adri mí be.”

Ũkú mụꞌbá Yẹ́sụ̃ be trụ́ rĩ pi

¹Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ri ẹ́cị́ mụzú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. Ĩrivé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi rikí ẹ́cị́ ĩri be trụ́. ²Ũkú ụrụkọ ĩri ní índrí ũnjí údró kộpi drị̃gé sĩ, ãzini ũkú ụrụkọ ĩri ní ídrí drã ãndíãndí agásĩ rĩ pi, kộpi rikí kpá ẹ́cị́ ĩri be trụ́, ũkú ãzi rĩ ã rụ́ Mãríyã Mãgãdẽlénã ꞌi, ũkú ꞌdĩri ọ́tụ́ Yẹ́sụ̃ ní índrí ũnjí ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi droó fũú drị̃ ni gé sĩ rĩ ꞌi, ³ãzi rĩ vé rụ́ Jũwánã ꞌi, ĩri Kúzã vé ũkú, Kúzã ri ꞌbá riípi Ẽródẽ vé ngá ꞌbẹ̃tị́ agá rĩ pi vé tã mbaápi rĩ, ãzi rĩ ã rụ́ Sũzánã ꞌi, ũkú ụrụkọ kárákará ni pi be. Ũkú ꞌdĩꞌbée ri ngá ĩvé rĩ pi sẽ Yẹ́sụ̃ pi ẽ ĩzã kozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be.

Nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:1-9; Mãrákõ 4:1-9)

⁴Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí ĩ úmú Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, kộpi íbíkí ímụ́ kụ̃rụ́ ãndíãndí ni pi gélésĩ, Yẹ́sụ̃ ní kộpi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kĩnĩ, ⁵“Ágó ãzi ọ́mvụ́ be ni mụ úri rií ívé ọ́mvụ́ agá, ágó rĩ kã úri rĩ rií, úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí lẹ́tị drị̃gé, ꞌbá rĩ pi rikí utuú pá sĩ, ãríŋá rĩ pi tekí kộpi rá. ⁶Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé ni agá, kộpi kâ ĩfũú, kộpi ꞌwikí rá, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ agá ꞌdãáyo. ⁷Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí ũcékúcé ãsámvú gé, ũcékúcé rĩ dụ kộpi be trụ́, ọ̃zụ̃ úri ĩfũꞌbá dụꞌbá rĩ pi rá. ⁸Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ múké ni agá, kộpi ĩfũkí dụụ́ rá, ãlu rĩ ꞌa caá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu.”

Yẹ́sụ̃ kã nãpí rĩ ũlũú dẹẹ́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

Nãpí rĩ vé ífífí

(Mãtáyo 13:10-17; Mãrákõ 4:10-12)

⁹Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, nãpí ꞌdĩri vé ífífí íngóni. ¹⁰Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Sẽkí ĩmi ní úmĩ mãlũngã Múngú vé ĩ ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ vé tã nị̃zú ámázú rĩ rá, ꞌbo ma tã rĩ átá ꞌbá ụrụkọꞌbée ní nãpí sĩ, lũzú kínĩ,

“ ‘Kộpi ãngũ ndre rá, ꞌbo kộpi ámákí ngá rĩ ndreé ku,

kộpi tã rĩ yị rá, ꞌbo tã rĩ fi kộpi drị̃gé ku.’8:10 Ĩsáyã 6:9

Yẹ́sụ̃ ũlũ nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:18-23; Mãrákõ 4:13-20)

¹¹“Nãpí rĩ vé ífífí ꞌdíni, úri rĩ tị Múngú vé rĩ. ¹²Úri uꞌdeꞌbá lẹ́tị drị̃gé rĩ pi, ĩri ꞌbá Múngú vé tị yịꞌbá rá rĩ pi, ꞌbo ãdróko ri ímụ́ tị Múngú vé rĩ ꞌdụ kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ rá, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí ku, ãzini kộpi ẽ ị́sụ́kí rí ídríngárá ku. ¹³Úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé rĩ agá rĩ pi, ĩri ꞌbá tị Múngú vé rĩ yịꞌbá, ẹ́ꞌyị́ꞌbá ãyĩkõ sĩ rĩ pi, ꞌbo kộpi ã úlá fi vũgá ꞌdãá kuyé, kộpi ẹ̃ꞌyị̃ lókíŋá be mãdã, ꞌbo tã ũkpó ũkpó kádõ kộpi ị́sụ́, kộpi ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ ku rá. ¹⁴Úri uꞌdeꞌbá ũcékúcé ãsámvú gé rĩ pi, ĩri ꞌbá tị Múngú vé rĩ yịꞌbá rá rĩ pi, ꞌbo ĩzãngã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ãꞌbú nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ãzini ãyĩkõ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ sẽ kộpi adri ũꞌa ãkó. ¹⁵ꞌBo úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ múké rĩ agá rĩ pi, ĩri ꞌbá adriꞌbá tã be múké, ãzini ẹ́sị́ be múké rĩ pi, kộpi tị Múngú vé rĩ yị rá, kộpi tã ni ꞌdụ nga rá, kộpi ꞌa ũꞌa be múké.

Nãpí lámbã vé rĩ

(Mãrákõ 4:21-25)

¹⁶“ꞌBá ãzi ícó lámbã ꞌyũú, drị̃ ni ụ̃pị̃ị́ ũdrí sĩ cí ku, dõku ícó lámbã rĩ suú gbọ́lọ́ ã ndụ́gé ku. Ĩri lámbã rĩ ꞌbã mísá drị̃gé, ꞌbá ífíꞌbá jó agá rĩ pi ã ndrekí rí ãngũ ãní bẽnĩ. ¹⁷Ngá ãrẽvú céré ĩ ní zụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ ĩ ímụ́ iꞌda ãngũ ule gá, ngá ãzi ꞌi zụ̃ụ́pi ĩ ní ícó nị̃ị́ ku ni ꞌdãáyo. ¹⁸Ĩmi ndrekí múké, lẽ ĩmi ꞌbãkí bị́ tã rĩ yịzú. ꞌBá ngá8:18 Ngá: Ngá Yẹ́sụ̃ ní tã ni átá ꞌdĩri, ĩri úmĩ tã Múngú vé rĩ nị̃zú rĩ. be rĩ, ĩ ĩri ní ãzi ni sẽ ãmbúgú, ꞌbá ngá ãkó rĩ, ã ụ̃sụ̃ dõ ꞌyozú kínĩ, ꞌi ngá be drãáãsĩyã, ĩ ngá ĩrivé ꞌdĩri ꞌdụ rá.”

Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi ẹ́drị́pị́ị be

(Mãtáyo 12:46-50; Mãrákõ 3:31-35)

¹⁹Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi ímụ́kí ẹ́drị́pị́ị be Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ꞌbo kộpi ndãkí ũꞌdũ tí fizú cazú ĩri vúgá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi gakí ambamba. ²⁰ꞌBá ãzi ní lũzú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ẹ́ndrẹ́pị pi mí ẹ́drị́pị́ị be tukí pá kuú ãmvé ꞌdãáꞌdã, kộpi lẽkí mi ndreé.”

²¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá Múngú vé tị yịꞌbá rá, tã ni ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi, kộpi mávé ẹ́ndrẹ́pị, ãzini mávé ẹ́drị́pị́ị.”

Yẹ́sụ̃ uga ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ

(Mãtáyo 8:23-27; Mãrákõ 4:35-41)

²²Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBâ zokí mụụ́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ agásĩ álé ꞌdãá.” Kúru kộpi ní tụzú kũlúmgba agá, kộpi ní ꞌdezú mụzú. ²³Kộpi kâ rií zoó mụzú, Yẹ́sụ̃ ní ụ́ꞌdụ́ kozú. Kúru ũlí vịị́pi ũkpõ be ni ní íngázú vịzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ drị́gé sĩ, yị̃ị́ ní írízú tị̃zú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, sẽ kũlúmgba rĩ lẽ tĩí ãní yị̃ị́ ã ndụ́gé.

²⁴Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri aruzú ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Úpí, Úpí, ꞌbâ ri tĩ yị̃ị́ ã ndụ́gé!”

Yẹ́sụ̃ ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní trezú ũlí rĩ drị̃gé, ãzini yị̃ị́ úvápi ngũyá ngũyá rĩ drị̃gé, ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ ní pá tuzú. ²⁵Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó ãsĩ?”

Ụ̃rị̃ fụ kộpi, tã ꞌdĩri sẽ kộpi ní ãyãngárá, ọ́gụ́pị ní ọ́gụ́pị ri zịzú, “ꞌBá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi átángá átápi ũlí ní tị ni yịị́, ãzini yị̃ị́ úvápi ngũyá ngũyá rĩ ní tị ni yịị́ ĩndĩ ꞌdĩri?”

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ãzi índrí ũnjí rĩ pi ní fií drị̃ ni gé ni

(Mãtáyo 8:28-34; Mãrákõ 5:1-20)

²⁶Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã ri zozú álé ꞌdãá, kộpi ní cazú ãngũ Gẽrásã vé rĩ gé. ²⁷Yẹ́sụ̃ kã ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ, ágó ãzi índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Ágó rĩ adri lókí be aco, su bõngó ꞌî rụ́ꞌbá gá ku, adri ꞌbẹ̃tị́ ku, ĩri ri adri ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi ãsámvú gé. ²⁸Ágó rĩ kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, Mvá Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé rĩ, ꞌí lẽ má vúgá ãꞌdi? Á mã mi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ã ꞌokí ma ũnjí ku fô!” ²⁹Drị̃drị̃ ni, Yẹ́sụ̃ ꞌyo índrí ũnjí rĩ ní rá kĩnĩ, índrí ũnjí rĩ ã fũ ágó rĩ drị̃gé sĩ rá. (Ágó ꞌdĩri índrí ũnjí rĩ fi rụ́ꞌbá ni gé ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́, kádõ drị́ ni pi úmbé pá ni pi be ímvẽ sĩ, kádõ rií ĩri ũtẽé, ĩri ímvẽ rĩ uce ꞌdĩísĩ rá, índrí ũnjí rĩ ĩri jị mụ ásé agá ãngũ ꞌbá ãkó ni agá.)

³⁰Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Mî rụ́ ãꞌdi ꞌi?”

Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mâ rụ́ Bị́trị́ká ꞌi.” Ágó rĩ ꞌyo ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã índrí ũnjí fiꞌbá rụ́ꞌbá ni gé rĩ pi kárákará.

³¹Índrí ũnjí rĩ pi ní rizú Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã pẽ ĩ mụụ́ ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá ku.

³²Ĩgá kárákará ꞌbá rĩ pi ri kộpi úcé ánga rĩ drị̃gé ꞌdãá. Índrí ũnjí rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã pẽ ĩ mụụ́ úfí ĩgá rĩ pi agá, Yẹ́sụ̃ ní kộpi pẽzú mụzú. ³³Índrí ũnjí rĩ pi ní úkpúzú ágó rĩ drị̃gé sĩ, mụzú úfízú ĩgá rĩ pi agá, ĩgá rĩ pi ní njuzú mụzú ọ́ngụ́ sĩ ãngũ úlúpi úlúlũ rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní uꞌdezú yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá.

³⁴ꞌBá riꞌbá ĩgá rĩ úcéꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri ndreé, kộpi ní njuzú mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ ã gãrã gá sĩ rĩ pi ní. ³⁵ꞌBá rĩ pi ní ngazú mụzú tã ꞌi ꞌoópi rĩ ndrezú. Kộpi kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí ágó ándúrú índrí ũnjí rĩ pi ní fũú drị̃ ni gé sĩ gí rĩ, úrí kuú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, úsú ꞌi bõngó sĩ, úmĩ ni ícá múké gí, sẽ kộpi ní ụ̃rị̃. ³⁶ꞌBá tã rĩ ndreꞌbá rĩ pi ní mụzú tã ĩ ní ágó índrí ũnjí be rĩ ídrízú ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá ụrụkọꞌbée ní. ³⁷Kúru ꞌbá céré ãngũ Gẽrásã vé rĩ agá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã nga mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃rị̃ fi kộpi ẹ́sị́ agá ambamba. Kúru Yẹ́sụ̃ ní tụzú fizú kũlúmgba agá, ĩri ní ꞌdezú mụzú.

³⁸Ágó Yẹ́sụ̃ ní índrí ũnjí droó fũú drị̃ ni gé sĩ rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, ĩ mụkí Yẹ́sụ̃ be trụ́, ꞌbo Yẹ́sụ̃ ní ĩri pẽzú mụzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ³⁹“ꞌÍ mvi gõó ꞌbẹ̃tị́, ꞌí mụ tã ãyãzú ãyãyã Múngú ní ꞌoó mí ní ꞌdĩri ũlũú mívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní.” Ágó rĩ ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌí ní ꞌdĩri ũlũzú mụzú ꞌbá rĩ pi ní céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ũkú Yáyĩrõ vé rĩ, ãzini ũkú drã be rĩ

(Mãtáyo 9:18-26; Mãrákõ 5:21-43)

⁴⁰Kúru Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá zoó gõó álé ꞌdãá, ꞌbá bị́trị́ká riꞌbá ĩri ũtẽꞌbá rĩ pi ní ĩri ẹ́ꞌyị́zú. ⁴¹Ágó ãzi rụ́ ni Yáyĩrõ ꞌi, ĩri Jó Múngú ri Zịzú rĩ vé drị̃koma, ágó rĩ ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, ĩ mụkí Yẹ́sụ̃ be trụ́ ívé ãngá ꞌdãá, ⁴²ãꞌdiãtãsĩyã ívé mvá ũkú ãlukútaŋá ílí be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ, drã rụ ĩri ũnjí ũnjí, lẽ drãádrã.

Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụụ́ Yáyĩrõ vé ãngá ꞌdãlé, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi rikí ĩ mĩí mụzú Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá ꞌdãá. ⁴³Ũkú ãzi kộpi ãsámvú gé ꞌdãlé, ãrí ri ẹ́cị́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ ílí mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ꞌbo ꞌbá ãzi ĩri ídrípi ni ꞌdãáyo. ⁴⁴Ũkú rĩ ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋá Yẹ́sụ̃ ã úgóró gá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoóko rĩ ẽ tị úlózú, koro ãrí ẹ́cị́pi rĩ ní pá tuzú.

⁴⁵Yẹ́sụ̃ ní zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ma úlópi rĩ ãꞌdi ꞌi?”

ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, ĩ nị̃kí kuyé. Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, ꞌbá rĩ pi kárákará ri ĩ ĩmĩ ímụ́zú mî rụ́ꞌbá gá nõó.”

⁴⁶ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá ãzi úló ma gí, ãꞌdiãtãsĩyã á nị̃ rá ũkpõ ãngũ ídrízú rĩ fũ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí.”

⁴⁷Ũkú rĩ kã ndreé Yẹ́sụ̃ nị̃ tã ꞌdĩri ámá gí, rụ́ꞌbá ni ní íꞌdózú yãzú, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní tã ꞌí ní Yẹ́sụ̃ vé bõngó úlózú, ãzini ꞌí ní koro ídrízú rĩ vé tã ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní. ⁴⁸Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, ẹ̃ꞌyị̃ngárá mívé rĩ ídri mi gí. ꞌÍ mụ, tãkíri ã adri mí be.”

⁴⁹Yẹ́sụ̃ kã rií átángá rĩ átá, ꞌbá ãzi ní ímụ́zú Yáyĩrõ drị̃koma Jó Múngú ri Zịzú rĩ vé rĩ vé ãngá ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌyozú Yáyĩrõ ní kĩnĩ, “Mívé mvá ũkú rĩ drã gí, mî ri ímbápi ẽ drị̃ izaá ku.”

⁵⁰Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú Yáyĩrõ ní kĩnĩ, “Lẽ mî adri ụ̃rị̃ sĩ ku, mí ẹ̃ꞌyị̃ ma, mvá ũkú rĩ ícó ídrí rá.”

⁵¹Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ caá Yáyĩrõ vé ãngá ꞌdãlé, ãꞌyĩ ꞌbá ãzi fií ꞌí vúgá sĩ jó agá ꞌdãlé kuyé, kộpi fikí ꞌyéŋá Pétẽró be, Yũwánĩ be, Yõkóbũ sĩ, ãzini mvá ũkú rĩ vé ẹ́tẹ́pị be ẹ́ndrẹ́pị sĩ. ⁵²ꞌBá rĩ pi céré rikí ngoó ĩzãngã ĩzãngã rú mvá ũkú ri vé drãngárá sĩ. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ngokí ku, mvá ũkú rĩ drã kuyé, ĩri ri ụ́ꞌdụ́ ko.”

⁵³ꞌBo ꞌbá rĩ pi rikí gụụ́gụ ĩrivé tã ꞌdĩri sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ mvá ũkú rĩ drã gí. ⁵⁴ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní mvá ũkú rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, mí íngá ụrụ.” ⁵⁵Mvá ũkú rĩ vé índrí ní ímvízú ĩgõzú, koro ĩri ní ngazú ụrụ. Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú mvá ũkú rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi ní ẹ́ndrẹ́pị be kĩnĩ, “Ĩmi sẽkí ĩri ní ngá nyaá.” ⁵⁶Mvá ũkú rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, ꞌbo Yẹ́sụ̃ ní tãị́mbị́ sẽzú kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã ũlũkí tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku.

Yẹ́sụ̃ pẽ ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú

(Mãtáyo 10:5-15; Mãrákõ 6:7-13)

¹Kúru Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ũkpõ sẽzú kộpi ní, kộpi ã údrókí rí índrí ũnjí rĩ pi ãní, ãzini kộpi ẽ ídríkí rí ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi ãní. ²Ĩri ní kộpi pẽzú mụzú mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní, ãzini kộpi ẽ ídríkí ꞌbá drã be rĩ pi. ³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ã ꞌdụkí túré, kũmvũ, ãnyãngã, mũfẽngã mụzú ĩndĩ ku, ãzini ã ꞌdụkí bõngó ãzi ãndõ rú mụzú ĩndĩ ku. ⁴ꞌBẹ̃tị́ ĩmi ní cazú ꞌa ni gé rĩ, lẽ ĩmi áwíkí adrií ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri agá cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ĩmi ní fũzú kụ̃rụ́ ꞌdãri agásĩ rĩ gé. ⁵ꞌBá rĩ pi gãkí dõ ĩmi ẹ́ꞌyị́gá sĩ, ĩmi kádõ fũú kộpivé kụ̃rụ́ agásĩ, ĩmi wekí nyọ̃ọ́kụ́ ĩmî pá ágélé gá rĩ kú ꞌdĩgé, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ĩmi kukí kộpi ní tã ũnjí gí.” ⁶Kúru kộpi ní ꞌdezú rizú ẹ́cị́zú gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, kộpi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú mụzú, ãzini ꞌbá drã be rĩ pi ídrí mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ.

ꞌBãgú Ẽródẽ ẽ drị̃ ábá rá

(Mãtáyo 14:1-12; Mãrákõ 6:14-29)

⁷Ẽródẽ kã tã ãyãzú ãyãyã Yẹ́sụ̃ ní rií ꞌoó rĩ yịị́, drị̃ ni ábá ãní céré céré, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ụrụkọꞌbée kínĩ, Yũwánĩ bãtízĩmũ sẽépi rĩ íngá gõó ídri rú nĩ. ⁸Ụrụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ Ẽlíyã ímụ́ nĩ, ụrụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ nẹ́bị̃ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ rĩ pi vé ãlu íngá gõó ídri rú nĩ. ⁹ꞌBo Ẽródẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lị Yũwánĩ ẽ drị̃ gí pírí, ꞌbá má ní tã ni yịị́ ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi?” Ẽródẽ ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ, lẽ Yẹ́sụ̃ rĩ ndreé.

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní

(Mãtáyo 14:13-21; Mãrákõ 6:30-44; Yũwánĩ 6:1-14)

¹⁰Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ ímví ĩgõó, kộpi ũlũkí tã ĩ ní ꞌoó rĩ pi ãrẽvú céré Yẹ́sụ̃ ní. Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní ngazú fũzú ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ, kộpi ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Bẽtẽsãyídã vé rĩ gé. ¹¹ꞌBo ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi kâ vũrã Yẹ́sụ̃ ní mụzú rĩ nị̃ị́ ámá, kộpi ꞌdekí mụụ́ vú ni gé sĩ. Ĩri ní kộpi ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũzú kộpi ní, ĩri ní ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú.

¹²Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌbãá rií ꞌdeé, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ pẽ ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée mụụ́ gụ́rụ́ ĩnyiŋá rĩ pi agásĩ, ãzini ãngũ rĩ agásĩ, kộpi ã mụkí ĩ ní ãnyãngã ndãá, ãzini vũrã lazú ni ndãá, ãꞌdiãtãsĩyã ngá nyanya nõgó ꞌdãáyo, ãzini vũrã lazú ni nõgó ꞌdãáyo.”

¹³Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi sẽkí kộpi ní ngá nyanya, kộpi ã nyakí.”

ꞌBá áyúãyũ rĩ pi ní újázú kínĩ, “Ngá ꞌbá vúgá nõgó rĩ ꞌyéŋá pánga tọ̃wụ́, ị̃ꞌbị́ be ị̃rị̃. ꞌBá lẽkí dõ ꞌbá bị́trị́ká nõꞌbée ã nyakí ngá, lẽ ꞌbâ mụkí kộpi ní ãnyãngã jeé.” ¹⁴Ãgõ rĩ pi ícó ca élĩfũ tọ̃wụ́ rá.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbãkí ꞌbá rĩ pi úrí ngúlúmũ rú, pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́.” ¹⁵Kộpi ní ꞌozú sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, kộpi ní ꞌbá rĩ pi ꞌbãzú úrízú céré vũgá. ¹⁶Yẹ́sụ̃ ní pánga tọ̃wụ́ rĩ pi íꞌdụ́zú ị̃ꞌbị́ ị̃rị̃ rĩ be, ĩri ní ãngũ ndrezú ụrụ, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní kộpi ũndĩzú, ĩri ní sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní, kộpi ã awakí ꞌbá rĩ pi ní. ¹⁷ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré nyakí, kộpi ẹ́pị́kí ãní rá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí ngá ĩ ní nyaá tí rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃.

Pétẽró kĩnĩ Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ ꞌi

(Mãtáyo 16:13-19; Mãrákõ 8:27-29)

¹⁸Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ ri Múngú ri zịị́ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi rikí adrií ĩri be trụ́, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi ri ꞌyo, ma ãꞌdi ꞌi?”

¹⁹Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá ụrụkọ kínĩ, mi Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi. Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi Ẽlíyã ꞌi. Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi nẹ́bị̃ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ãlu íngá gõó ídri rú nĩ.”

²⁰Kúru ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBo ĩmi ní ụ̃sụ̃zú rĩ gé, ma ãꞌdi ꞌi?”

Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Mi Kúrísítõ ꞌi, Múngú ní ĩpẽé rĩ.”

²¹Yẹ́sụ̃ átá kộpi ní ũkpó ũkpó kĩnĩ, kộpi ã lũkí tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku.

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã

(Mãtáyo 16:20-28; Mãrákõ 8:30-9:1)

²²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ ĩzãngã nya lẹ́tị be ãndíãndí, ꞌbá ambugu rĩ pi, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be céré ímụ́ ma gã sĩ, kộpi ma ꞌdị drã rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ĩ ma inga gõ ídri rú ũzi.”

²³Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ mâ pámvú ũbĩí, ã adi ꞌî rụ́ꞌbá, ụ́ꞌdụ́ céré ã ꞌdụ ívé pẹtị alambaku,9:23 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé. ã ũbĩ mâ pámvú. ²⁴ꞌBá lẽépi ívé ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã mbaápi áyu rĩ, ĩri api ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sĩ rá. ꞌBo ꞌbá ívé ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ adiípi, drãápi mâ tã sĩ rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ²⁵ꞌBá rĩ ị́sụ́ dõ ngá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ãrẽvú céré, api dõ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sĩ rá, tã múké ĩri ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? ²⁶ꞌBá rĩ ẽ drị̃ ri dõ nja má sĩ, ãzini átángá má ní rií átá rĩ sĩ, Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má kãdõ ímụ́ dị̃ngárá be pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, ãzini má Ẹ́tẹ́pị vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ be, ãzini mãlãyíkã uletere rĩ pi vé dị̃ngárá be, ma kpá adri ĩri sĩ drị̃njá sĩ. ²⁷Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá pá tuꞌbá nõꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá ụrụkọꞌbée ícókí drĩ ũdrãá ku, kộpi mãlũngã Múngú vé rĩ ndre ũgbále.”

Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá újá ꞌi dị̃ị́ imvesírílílí

(Mãtáyo 17:1-8; Mãrákõ 9:2-8)

²⁸Tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri ã vụ́drị̃ kã caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, ĩri ní tụzú mụzú írã drị̃gé Múngú ri zịzú, jị Pétẽró pi Yũwánĩ be Yõkóbũ sĩ mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ. ²⁹Yẹ́sụ̃ kã rií Múngú ri zịị́, ẹndrẹtị ni újá ꞌi, dị̃ ọ́gụ́ ũꞌdũ be túngú, ĩrivé bõngó gõ ꞌi újá imvesírílílí, dị̃ ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃. ³⁰Mósẽ pi Ẽlíyã be rikí átá ĩri be, ³¹kộpi ã rụ́ꞌbá dị̃ ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃. Kộpi rikí drãngárá Yẹ́sụ̃ ní úmvúlésĩ ímụ́zú drãzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ vé tã átá, tã Múngú ní ụ̃tị̃ị́ gí rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ.

³²Pétẽró pi ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị be, ụ́ꞌdụ́ ꞌbe kộpi ẽ tị, kộpi kâ aruú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, kộpi ndrekí Yẹ́sụ̃ vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ, ãzini ndrekí ꞌbá ị̃rị̃ tukí pá kuú ĩri be trụ́. ³³Mósẽ pi Ẽlíyã be, kộpi kâ lẽé mụụ́, Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ĩri múké ꞌbá ní adrizú nõgó. Lẽ ꞌbâ ꞌbekí mõrõgó na, ãlu ni mí ní, ãlu ni Mósẽ ní, ãlu ni Ẽlíyã ní.” ꞌBo Pétẽró nị̃ tã ꞌí ní átá rĩ vé ífífí kuyé. ³⁴Pétẽró kã rií tã rĩ átá, ị́rị́bị́tị ní ímụ́zú kộpi ọ̃zụ̃zú, ụ̃rị̃ fụ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi rá, ị́rị́bị́tị rĩ ní kộpi ọ̃zụ̃ụ́ rĩ sĩ.

³⁵Ụ́ꞌdụ́kọ́ ní átázú ị́rị́bị́tị rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé ni, má ĩpẽ ĩri nĩ, lẽ ĩmi yịkí tị ni yịyị!”9:35 Mãtáyo 17:5; Mãrákõ 9:7; 2 Pétẽró 1:17³⁶Ụ́ꞌdụ́kọ́ átápi rĩ kã újí, kộpi ndrekí Yẹ́sụ̃ ri ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ. Kộpi újíkí kuú tã ꞌdĩri be ĩ ẹ́sị́ agá, kộpi lũkí tã ĩ ní ndreé ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ãluŋáni kuyé.

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ágó índrí ũnjí be ni

(Mãtáyo 17:14-18; Mãrákõ 9:14-27)

³⁷Kã adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, kộpi kâ ísị́ írã rĩ drị̃gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. ³⁸Ágó ãzi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ímbápi, á mã mi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ꞌí ndre mávé mvá, ꞌí ko ĩri ẽ ĩzã, ãꞌdiãtãsĩyã mávé mvá ꞌyéŋá ãlukúta ꞌdĩ. ³⁹Índrí ũnjí rĩ kãdõ mváŋá rĩ ꞌdụụ́ aꞌbeé, ĩri útré, ụ́ꞌbụ́rụ́sã rĩ kpu tị ni gé sĩ. Índrí ũnjí rĩ ĩri nyi ũnjí ũnjí, ku ĩri mbẽlẽ ku. ⁴⁰Á mã mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ímụ́ índrí ũnjí rĩ droó fũú mvá rĩ drị̃gé sĩ rá, ꞌbo kộpi ícókí droó bã ku.”

⁴¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ku, ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó ꞌdĩꞌbée, mâ adri rí ĩmi be vụ̃ụ́ lókí be gbã ngõpí? Mâ ẹ́sị́ ẽ ị́sụ́ rí ĩzãngã ĩmivé tã sĩ vụ̃ụ́ lókí be gbã ngõpí?” Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí íjị́ mívé mvá rĩ ímụ́ má vúgá nõó.”

⁴²Mvá rĩ kã rií ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, índrí ũnjí rĩ ꞌdụ ĩri aꞌbeé, ri ĩri nyií vũgá ꞌdĩgé, ꞌbo Yẹ́sụ̃ ní trezú índrí ũnjí rĩ drị̃gé, ĩri ní mvá rĩ ídrízú, ĩri ní sẽzú gõzú ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá. ⁴³ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ãyãkí ãyãyã ũkpõ Múngú vé ꞌdĩri sĩ.

Yẹ́sụ̃ gõ ívé drãngárá ã tã átá dị̃ị́

(Mãtáyo 17:22-23; Mãrákõ 9:30-32)

ꞌBá rĩ pi kâ ãyãá tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ⁴⁴“Ĩmi ꞌbãkí bị́ átángá má ní lẽé ꞌyoó rĩ yịzú, Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe, ĩ ímụ́ ma sẽ mávé ariꞌba rĩ pi drị́gé.” ⁴⁵ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi nị̃kí tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí kuyé. Múngú úcí kộpi ní tã rĩ vé ífífí úcícĩ, kộpi ã nị̃kí rí tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ ku, kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ, zịkí tã rĩ vé ífífí kuyé.

Ãꞌdi ri adri ãmbúgú nĩ?

(Mãtáyo 18:1-5; Mãrákõ 9:33-37)

⁴⁶ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní íꞌdózú ãgátá gãzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ĩ ãsámvú gé ꞌdĩgé, ãꞌdi ri adri ãmbúgú nĩ. ⁴⁷ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ rá, ĩri ní mváŋá mãdãŋá ni íjị́zú pá tuzú ꞌí jẽlé gá. ⁴⁸Kúru ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá mváŋá mãdãŋá nõri ẹ́ꞌyị́pi mâ rụ́ sĩ rĩ, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri ma. ꞌBá ma ẹ́ꞌyị́pi rĩ, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ. Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó rĩ, ĩri adri ãmbúgú nĩ.”

ꞌBá ãzi údró índrí ũnjí rĩ pi Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ

(Mãrákõ 9:38-40)

⁴⁹Yũwánĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌbá ndrekí ꞌbá ãzi ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũfũ ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ mî rụ́ sĩ, ꞌbo ꞌbá ugakí ĩri sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã adri ꞌbávé ọ́gụ́pị ku.”

⁵⁰Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ugakí ĩri ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ĩmi ꞌoópi ũnjí ku rĩ, ĩri ĩmi ọ́gụ́pị.”

ꞌBá Sãmãríyã vé rĩ pi gãkí Yẹ́sụ̃ ri ẹ́ꞌyị́gá sĩ

⁵¹Sâ ĩ ní lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ kã ícá ĩnyiŋá gí, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ẹ́sị́ lẽzú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá. ⁵²Ĩri ní ꞌbá áyúãyũ ni pi pẽzú mụzú drị̃drị̃, kộpi ã mụkí gụ́rụ́ Sãmãríyã vé rĩ agá ꞌí ní vũrã údé. ⁵³ꞌBo ꞌbá ꞌdãlé rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí ĩri kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. ⁵⁴Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, kộpi kâ tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri yịị́, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Úpí, mí ãꞌyĩ rá, ꞌbâ zịkí ãcí ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ ímụ́ ꞌbá ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ ũdrãá?”

⁵⁵ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú, ĩri ní trezú kộpi drị̃gé. ⁵⁶Kúru kộpi ní ꞌdezú mụzú gụ́rụ́ ãzi gé.

Yẹ́sụ̃ ã pámvú ã ũbĩngárá tã ni mbamba

(Mãtáyo 8:19-22)

⁵⁷Yẹ́sụ̃ pi kâ rií mụụ́ lẹ́tị agásĩ, ágó ãzi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Á lẽ mî pámvú ũbĩí cĩmgbá cazú vũrã mí ní mụzú rĩ gé.”

⁵⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mgbũwá rĩ pi vũrã lazú ni be, ãríŋá rĩ pi jó lazú ni be, ꞌbo ma ꞌBá Mvá ꞌi, vũrã má ní mâ drị̃ suzú adrizú ni ꞌdãáyo.”

⁵⁹Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú ágó ãzi ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.”

ꞌBo ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí sẽ mâ mụ drĩ má ẹ́tẹ́pị ri sị̃ị́ ũgbále9:59 Má ẹ́tẹ́pị ri sị̃ị́ ũgbále: Sâ ãzi sĩ, ágó rĩ vé ẹ́tẹ́pị drã drĩ kuyé, ágó rĩ lẽ ẹ́tẹ́pị ri ũtẽé cĩmgbá ĩri ní drãngárá gá. ká.”

⁶⁰Yẹ́sụ̃ ní újázú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ku ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi9:60 ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi: ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi kộpi ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi. ã mụkí ĩvé ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi sị̃ngárá gá, ꞌbo ꞌí mụ mãlũngã Múngú vé rĩ vé tã ũlũú.”

⁶¹ꞌBá ãzi ní kpá ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, ma mî pámvú ũbĩ rá, ꞌbo ꞌí ku mâ gõ drĩ mụụ́ tã ẹzịị́ mávé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní ũgbále ká.”

⁶²Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá íꞌdópi ọ́mvụ́ ꞌaápi, ãngũ ndreépi vúlé rĩ, ícó mãlũngã Múngú vé rĩ gé ku.”

Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ị̃rị̃ mụụ́ tị Múngú vé rĩ ũlũú

¹Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Úpí ní ꞌbá ụrụkọ ũpẽzú pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ị̃rị̃, pẽ kộpi mụzú ị̃rị̃ ị̃rị̃, pẽ kộpi mụzú drị̃drị̃ kụ̃rụ́ ꞌí ní lẽé mụụ́ rĩ pi agá, ãzini gụ́rụ́ ꞌí ní lẽé mụụ́ rĩ pi agá. ²Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ãnyãngã rĩ ka kú ambamba, ꞌbo ꞌbá ãnyãngã rĩ ĩkũnãꞌbá rĩ pi vé kãlãfe mãdãŋá. Ĩmi mãkí ãnyãngã rĩ vé ẹ́ꞌdị́pa Úpí ri, ã pẽ rí ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá ni pi mụụ́ ãnyãngã rĩ ĩkũnãá ívé ọ́mvụ́ agá ꞌdãá. ³Ĩmi ꞌdekí mụụ́! Lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ma ri ĩmi pẽ mụzú sụ̃ ĩ ní kãbĩlõ pẽé fií ãrãkíla rĩ pi ãsámvú gé rĩ tị́nị. ⁴Lẽ ĩmi ꞌdụkí jũrú mũfẽngã vé ni mụzú ĩndĩ ku, ãzini ĩmi ꞌdụkí kũmvũ, dõku ngá pá gá mụzú ĩndĩ ku, lẽ ĩmi ẹzịkí ꞌbá ãzi lẹ́tị gé ꞌdĩgé ku.

⁵“Ĩmi cakí dõ jó ãzi tị gé, drị̃drị̃ ni, ĩmi ꞌyokí, ‘Tãkíri ã adri jó nõri ãsámvú gé.’ ⁶ꞌBá adriꞌbée jó ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi dõ tã be kíri, tãkíri ĩmivé ꞌdĩri adri ꞌbá jó ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi drị̃gé rá, kộpi adrikí dõ tã be kíri ku, tãkíri ĩmivé ꞌdĩri ꞌi újá gõ ĩmi ní vúlé. ⁷Ĩmi áwíkí adrií jó ꞌdãri tị gé, lẽ ĩmi nyakí ngá, ãzini ĩmi mvụkí ngá ĩ ní sẽé ĩmi ní rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ẹ̃zị́ ngaápi rĩ, lẽ ã ũfẽkí ĩri ũfẽfẽ. Lẽ ĩmi rikí ẹ́cị́ ngalanji jó rĩ pi tị gé sĩ ku.

⁸“Ĩmi fikí dõ caá kụ̃rụ́ ãzi agá, ꞌbá rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí dõ ĩmi rá, ĩmi nyakí ngá ĩ ní ꞌbãá ĩmi ẹndrẹtị gé rĩ nyanya. ⁹Ĩmi ídríkí ꞌbá drã be rĩ pi, ĩmi ꞌyokí kộpi ní, ‘Mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá ĩmi gãrã gá gí.’10:9 Mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá ĩmi gãrã gá gí: Tã ĩ ní ꞌyoó Mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá ĩmi gãrã gá gí ꞌdĩri vé ífífí, ꞌbá rĩ pi drị̃lé múké ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú, kộpi adri anji Múngú vé ni.¹⁰Dõ ĩmi fikí kụ̃rụ́ ãzi agá, ꞌbá rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí dõ ĩmi kuyé, ĩmi fũkí mụzú lẹ́tị drị̃gé ꞌdãá, ĩmi ꞌyokí ꞌbá rĩ pi ní, ¹¹‘Nyọ̃ọ́kụ́ ꞌbá ní utuú ꞌbá pá gá ĩmivé kụ̃rụ́ agá nõri, ꞌbâ we ku ĩmi ní tã ũnjí rú nõgó, ádarú lẽ ĩmi nị̃kí múké ꞌyozú kínĩ, mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.’ ¹²Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní tã lịzú rĩ gé, ĩ ímụ́ ꞌbá kụ̃rụ́ ꞌdãri agá rĩ pi ĩrĩŋã ꞌbá kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ agá rĩ pi vé rĩ ndẽ rá.”

Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ꞌbá Kõrãzínĩ vé rĩ pi vé ni ꞌbá Bẽtẽsãyídã vé rĩ pi be

(Mãtáyo 11:20-24)

¹³Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ĩmi ꞌbá Kõrãzínĩ vé rĩ pi! Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ĩmi ꞌbá Bẽtẽsãyídã vé rĩ pi! Tã ãyãzú ãyãyã ĩ ní ꞌoó ĩmi ãsámvú gé rĩ pi ã ꞌokí té dõ Táyã agá, ãzini Sĩdónã agá, ꞌbá ãngũ ꞌdĩꞌbée agá rĩ pi újákí té ẹ́sị́ ị́nọ́gọ́sị́ gí, kộpi té bõngó ị́rị́kọ́ rú ni pi úsú, ãzini kộpi té úfúrágú úmvú dã ĩ drị̃gé. ¹⁴ꞌBo ụ́ꞌdụ́ tã lịzú rĩ gé, ĩ ímụ́ ĩmi ĩrĩŋã ꞌbá Táyã vé rĩ pi ndẽ, ãzini ꞌbá Sĩdónã vé rĩ pi ndẽ rá. ¹⁵Ĩmi ꞌbá adriꞌbée Kãpãrãnãụ́mã agá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩ nyo ícó ĩmi ị̃njị̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá? Ícókí ĩmi ị̃njị̃ị́ ku, ĩmi ímụ́ fi mụzú ꞌbụ́ ãvũ rĩ pi vé rĩ agá vũgá ꞌdãá.

¹⁶“Ĩmi mávé ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi, ꞌbá ĩmi yịị́pi rá rĩ, yị ꞌdĩri ma. ꞌBá ĩmi gãápi sĩ rĩ, gã ꞌdĩri ma. Ãzini ꞌbá ma gãápi sĩ rĩ, gã ꞌdĩri Múngú ma ĩpẽépi rĩ.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní pẽé pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ímvíngárá

¹⁷ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní pẽé pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi ímvíkí ãyĩkõ be ambamba, kộpi kínĩ, “Úpí, ꞌbá kãdõ mívé rụ́ zịị́, índrí ũnjí rĩ pi ꞌbâ tị yị rá.”

¹⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á ndre Sãtánã10:18 Sãtánã: Sãtánã ri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, Múngú ídró ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9. íbí íꞌdé ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó sụ̃ ãngũ ní gaá ãcí be ndẽrẽ rĩ tị́nị. ¹⁹Á sẽ ĩmi ní ũkpõ ị̃nị̃ rĩ pi utuzú pá sĩ, ãzini ngá ị́rị be ãngũ zãꞌbée zãzã rĩ pi utuzú, ĩmi ndẽkí rí ãríꞌbágú Sãtánã vé ũkpõ ãní, ngá ãzi ícó ĩmi ꞌoó ádrá ãluŋáni ku. ²⁰ꞌBo ãyĩkõ ã fụ ĩmi índrí ũnjí rĩ pi ní ĩmî tị yịị́ rá rĩ sĩ ku, ãyĩkõ ã fụ ĩmi ĩ ní ĩmî rụ́ sĩí ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé gí rĩ sĩ.”

Ãyĩkõ fụ Yẹ́sụ̃ ri ambamba

(Mãtáyo 11:25-27; 13:16-17)

²¹Sâ ꞌdãri gé, Índrí Uletere rĩ sẽ ãyĩkõ fụ Yẹ́sụ̃ ri ambamba, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, mi adriípi Úpí ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi drị̃gé, ãzini ngá vũ drị̃gé rĩ pi drị̃gé céré rĩ, á sẽ mí ní õwõꞌdĩfô, ãꞌdiãtãsĩyã mí ũzụ̃ tã ꞌdĩꞌbée ꞌbá tã nị̃ngárá be rĩ pi ní rá, ãzini mí ũzụ̃ ꞌbá ngá lãꞌbée ambamba rĩ pi ní rá, mí iꞌda tã rĩ anjiŋá rĩ pi ní. Ẽ, má Ẹ́tẹ́pị, ꞌí ꞌo tã rĩ ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã tã mí ní ꞌoó ꞌdĩri sẽ mí ní ãyĩkõ.

²²“Má Ẹ́tẹ́pị sẽ ngá rĩ pi ãrẽvú céré kú má drị́gé. Ma Mvá rú, ꞌbá ãzi nị̃ ma kuyé, ꞌyéŋá má Ẹ́tẹ́pị nị̃ ma nĩ, ꞌbá ãzi nị̃ kpá má Ẹ́tẹ́pị ri kuyé, ma Mvá rú, ꞌyéŋá á nị̃ ĩri nĩ, ãzini ꞌbá má ní lẽé má Ẹ́tẹ́pị vé tã ũlũú kộpi ní rĩ pi nị̃kí ĩri nĩ.”

²³Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ị́sụ́ ãkũdẽ kộpi ĩ drị̃kã sĩ, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ní tã rĩ ndreé rá rĩ sĩ, ĩmi ị́sụ́kí tãkíri gí. ²⁴Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, nẹ́bị̃ kárákará, ãzini ꞌbãgú kárákará lẽkí kõdô tã ĩmi ní ndreé rĩ pi ndreé, ꞌbo kộpi ndrekí kuyé, ãzini kộpi lẽkí kõdô tã ĩmi ní yịị́ rĩ pi yịị́, ꞌbo kộpi yịkí kuyé.”

Nãpí Sãmãríyãgú múké rĩ vé rĩ

²⁵Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ágó tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ị́pi múké múké rĩ ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃zú, ĩri ní zịzú kĩnĩ, “Ímbápi, mâ ꞌo ãꞌdi, má ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní?”

²⁶Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí búkũ tãị́mbị́ vé rĩ agá íngóni? ꞌÍ lã búkũ rĩ, mí ị́sụ́ tã ni íngóni?”

²⁷Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “ ‘Lẽ mî lẽ Úpí Múngú mívé rĩ ẹ́sị́ be céré, índrí mívé rĩ be céré, ũkpõ mívé rĩ be céré, yị̃kị̂ mívé rĩ be céré,’10:27 Dẽtõrõnómẽ 6:5 ãzini ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ, sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.’ ”10:27 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

²⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Átángá mí ní újá ꞌdĩri pịrị, ꞌí ꞌdụ tã ꞌdĩri ngaá, mi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.”

²⁹ꞌBo ágó rĩ lẽ ꞌi ꞌbãá adrií ꞌbá pịrị ni rú, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “ꞌBá adriípi mâ gãrã gá rĩ ãꞌdi ꞌi?”

³⁰Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ágó ãzi íbí íngá Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ĩri ri úlú mụzú Yẹ́rị̃kọ̃ gá, ágó rĩ mụ ꞌdeé ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi drị́gé. Ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi alikí ĩrivé bõngó, kộpi ũgbãkí ĩri, kộpi ní ꞌdezú mụzú, kukí ĩri kú kĩꞌdĩkĩꞌdĩ vũgá ꞌdĩgé.

³¹“Kúru átálágú ãzi ímụ́ lẹ́tị ãlu ãlu ꞌdĩri gé sĩ, kã ágó rĩ ndreé, kụ agaá ágó rĩ ã jẽlé gá sĩ. ³²Vụ́drị̃ ni gé, Lẹ́vị̃gú10:32 Lẹ́vị̃gú: Atala Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ ãrẽvú céré, íbíkí ĩfũú úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá. ẹ̃zị́ ngaápi Jó Múngú vé rĩ agá rĩ ní kpá ícázú vũrã ꞌdãri gé, kã ágó rĩ ndreé, kụ kpá agaá ágó rĩ ã jẽlé gá sĩ.

³³“Kúru Sãmãríyãgú ãzi ní kpá ícázú vũrã ꞌdãri gé, kã ágó rĩ ndreé, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã ágó rĩ vé tã sĩ. ³⁴Ĩri ní ꞌdezú mụzú ágó rĩ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ũdu íꞌdụ́zú vị́nyọ̃ be ãzó rĩ ẽ mị ũjĩzú ãní, ĩri ní ágó rĩ vé ãzó ũdrõzú bõngó sĩ. Ĩri ní ágó rĩ ꞌdụzú ꞌbãzú ívé dõngí drị̃gé, jị ĩri mụụ́ ꞌbãá jó ụ̃mụ́ vé rĩ agá, ũtẽ ágó rĩ múké. ³⁵Kã caá drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, ĩri ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni pi íꞌdụ́zú ị̃rị̃, ĩri ní sẽzú ꞌbá riípi jó ụ̃mụ́ vé rĩ ũtẽépi rĩ ní. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Lẽ mî ũtẽ ágó rĩ múké, mũfẽngã mí ní ágó rĩ ũtẽzú rĩ aga dõ rá, má kãdõ ĩgõó, ma ímụ́ ũfẽ mí ní rá.’ ”

³⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní ágó tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ị́pi rá rĩ zịzú kĩnĩ, “ꞌBá na ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá adriípi ágó ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi ní alií rĩ ã gãrã gá rĩ ãꞌdi ꞌi?”

³⁷Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “ꞌBá ĩrivé ĩzãngã ndreépi rĩ.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ tã rĩ ꞌoó sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.”

Yẹ́sụ̃ mụ Mãrátã pi vúgá Mãríyã be

³⁸Yẹ́sụ̃ pi kâ rií mụụ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, kộpi kụkí fií gụ́rụ́ ãzi agá, kộpi kâ caá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí ũkú ãzi rụ́ ni Mãrátã ꞌi, ũkú rĩ ní kộpi ẹ́ꞌyị́zú ívé ãngá. ³⁹Mãrátã vé ọ́mvụ́pị Mãríyã ní ímụ́zú úrízú Úpí Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ri tã Yẹ́sụ̃ ní rií átá rĩ yịị́. ⁴⁰ꞌBo Mãrátã ẽ drị̃ ábá ẹ̃zị́ ꞌí ní ngaá ambamba rĩ sĩ rá. Ĩri ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, má ọ́mvụ́pị ku ma rií ẹ̃zị́ rĩ ngaá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, mí ụ̃sụ̃ tã ꞌdĩri múké? ꞌÍ ꞌyo ĩri ní ẽ ímụ́ mâ ĩzã koó!”

⁴¹Úpí ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãrátã, Mãrátã, mî drị̃ ábá ẹ̃zị́ mí ní ngaá ambamba rĩ sĩ gí, ⁴²ꞌbo tã agaápi rá ĩ ní lẽé rĩ ꞌyéŋá ãlu. Mãríyã ĩpẽ tã adriípi múké ni, ícókí tã ꞌdĩri ꞌdụụ́ drị́ ni gé sĩ ku.”

Yẹ́sụ̃ ímbá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi Múngú ri zịngárá sĩ

(Mãtáyo 6:9-13; 7:7-11)

¹Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ mụ Múngú ri zịị́ vũrã ãzi gé, kã Múngú ri zịị́ dẹẹ́, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Úpí, lẽ mî ímbá ꞌbâ Múngú ri zịngárá sĩ, sụ̃ Yũwánĩ ní rií ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ímbá rĩ tị́nị.”

²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí dõ Múngú ri zịị́, ĩmi zịkí ꞌdíni.

“ ‘ꞌBávé Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ,

rụ́ mívé rĩ ẽ ị̃njị̃kí ị̃njị̃njị̃.

Lẽ mãlũngã mívé rĩ ẽ ímụ́ ĩyí.11:2 Lẽ mãlũngã mívé rĩ ẽ ímụ́ ĩyí: Lẽ mî ímụ́ mãlũngã rĩ rụụ́ adrizú ꞌbãgú rú ꞌbá drị̃gé.

³ꞌÍ sẽ ꞌbá ní ãnyãngã ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu vú sĩ céré.

⁴ꞌÍ trũ ꞌbâ ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ rá,

sụ̃ ꞌbá ní ꞌbá ꞌbá ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi trũú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ tị́nị.

Lẽ mî sẽ tã ũnjí ã ụ̃ꞌbị̃ ꞌbâ ku.’ ”

⁵Kúru ĩri ní zịngárá rĩ vé tã ímbázú kộpi ní nãpí sĩ kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi mụ dõ ívé ũndĩ vúgá ị́nị́ŋá ágágá, ꞌyo dõ ĩri ní kĩnĩ, ‘Ũndĩgó, ꞌí sẽ má ní pánga na, ⁶ãꞌdiãtãsĩyã mávé ũndĩgó ímụ́ kuú má vúgá ꞌdãáꞌdã, ngá ãzi má ní sẽé nyaá ĩri ní ꞌdãáyo.’ ⁷Ũndĩgó jó agá ꞌdãá rĩ gõ újá ꞌyo, ‘Mî ri mâ drị̃ izaá ku. Má ụ̃pị̃ mávé kẹ̃ẹ́tị gí, ꞌbá ulakí mávé anjiŋá rĩ pi be vũgá gí. Má ícó ngaá ụrụ mụụ́ mí ní ngá ãzi sẽé ku.’ ⁸Á ꞌyo ĩmi ní, ũndĩgó jó agá rĩ ícó dõ íngá ụrụ mụụ́ ũndĩgó ãmvé rĩ ní pánga rĩ sẽé ku drãáãsĩyã, ũndĩgó ãmvé rĩ ní adrií ĩrivé ũndĩ rĩ sĩ, ꞌbo ũndĩgó ãmvé rĩ ní rií pánga rĩ zịị́ dị̃ị́ dị̃ị́ rĩ sĩ, ũndĩgó jó agá rĩ ícó íngá, ĩri ngá ũndĩgó ãmvé rĩ ní lẽé rĩ sẽ ĩri ní rá.

⁹“Kúru á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi zịkí, ĩ sẽ ĩmi ní rá, ĩmi ndãkí, ĩmi ị́sụ́ rá, ĩmi gakí kẹ̃ẹ́tị rĩ, ĩ zị̃ ĩmi ní rá. ¹⁰Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ngá zịị́pi rĩ, ĩ sẽ ĩri ní rá, ꞌbá ngá ndãápi rĩ, ĩri ị́sụ́ rá, ꞌbá kẹ̃ẹ́tị gaápi rĩ, ĩ kẹ̃ẹ́tị rĩ zị̃ ĩri ní rá.

¹¹“Ĩmi anji ẹ́tẹ́pị́ị, mívé mvá zị dõ ị̃ꞌbị́ mí tị gé, mi ícó ĩri ní ị̃nị̃ sẽ áyu rá? ¹²Dõku mváŋá rĩ zị dõ ãꞌụ́ gbé mí tị gé, mi ícó ĩri ní ngá ị́rị be ãngũ zãápi zãzã ni sẽ áyu rá? ¹³Ĩmi ꞌbá ũnjĩkãnyã be ꞌdĩꞌbée, ĩmi nị̃kí ngá múké sẽ be fẽfẽ rú ĩmivé anjiŋá rĩ pi ní rá. ꞌBo ĩmivé Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ, ĩri ĩmi ní ngá sẽ aga rá, ĩri Índrí Uletere rĩ sẽ ꞌbá zịị́pi rĩ ní rá!”

Yẹ́sụ̃ pi vé tã Bẽlẽzẽbúlã be rĩ

(Mãtáyo 12:22-30; Mãrákõ 3:20-27)

¹⁴Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ dro índrí ũnjí fũú ágó átápi ku ni drị̃gé sĩ. Índrí ũnjí rĩ kã fũú gí, ágó átápi ku rĩ ní íꞌdózú átángá átázú, sẽ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní ãyãngárá. ¹⁵ꞌBo ꞌbá ụrụkọꞌbée kộpi ãsámvú gé ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Yẹ́sụ̃ ri índrí ũnjí rĩ pi údró Bẽlẽzẽbúlã11:15 Bẽlẽzẽbúlã: Bẽlẽzẽbúlã vé rụ́ ãzi rĩ Sãtánã ꞌi, ĩri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé. vé ũkpõ sĩ, Bẽlẽzẽbúlã ri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi vé ni.” ¹⁶ꞌBá ụrụkọꞌbée ụ̃ꞌbị̃kí Yẹ́sụ̃ ri, kộpi kínĩ, lẽ Yẹ́sụ̃ ã ꞌo tã ãyãzú ãyãyã íngápi ꞌbụ̃ gélésĩla ni.

¹⁷Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Mãlũngã ĩ ní rụụ́ rĩ agá, ꞌbá rĩ pi acokí dõ ĩ rií ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be, mãlũngã ꞌdĩri ícó pá tuú ku. ꞌBá jó ãsámvú gé rĩ pi rikí dõ ĩ fụụ́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be, ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩri gõ ábá rá. ¹⁸Sãtánã fụ dõ ũmbã ọ́gụ́pị be, ĩrivé mãlũngã ꞌdĩri ícó pá tu íngóni? Á ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi kínĩ, ma ri índrí ũnjí rĩ pi údró Bẽlẽzẽbúlã vé ũkpõ sĩ. ¹⁹Ma dõ ri índrí ũnjí rĩ pi údró Bẽlẽzẽbúlã vé ũkpõ sĩ, ĩmivé ꞌbá ĩmi pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri índrí ũnjí rĩ pi údró ãꞌdi vé ũkpõ sĩ? Kộpi ímụ́ tã lị ĩmi drị̃gé tã ĩmi ní ꞌyoó rĩ sĩ. ²⁰ꞌBo ma dõ ri índrí ũnjí rĩ pi údró Múngú vé ũkpõ sĩ, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩmi ãsámvú gé gí.

²¹“ꞌBá ũkpõ be adriípi ngá ẹ̃ꞌdị́ vé ni be rĩ, ĩri ícó ívé ꞌbẹ̃tị́ ũtẽ rá, ĩrivé ngá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi adri múké. ²²ꞌBo ꞌbá ãzi ũkpõ be ni ímụ́ dõ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ĩri be, ndẽ dõ ĩrivé ũkpõ gí, ĩri jó ꞌdị́pa vé ngá ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú, ĩri ní ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé ꞌi ũtẽzú rĩ pi upa drị́ ni gé sĩ rá, ĩri awa ꞌbá ụrụkọꞌbée ní.

²³“ꞌBá adriípi má be trụ́ ku rĩ, ꞌbá ꞌdĩri mávé ãríꞌbá, ꞌbá ãnyãngã ĩkũnãápi má be trụ́ ku rĩ, ĩri ãnyãngã írérẽ.

Índrí ũnjí rĩ vé ĩgõngárá ꞌbá rĩ ẽ ẹ́sị́ agá rĩ

(Mãtáyo 12:43-45)

²⁴“Índrí ũnjí rĩ fũ dõ ꞌbá rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ ãmvé gí, ĩri ẹ́cị́ ngalanji ãngũ ãꞌwí rú rĩ pi agásĩ, ri vũrã uvuzú ni ndã, ị́sụ́ dõ vũrã kuyé, ĩri ꞌyo, ‘Ma gõ jó má ní kuú rĩ agá ꞌdãlé ũzi.’ ²⁵Índrí ũnjí rĩ kádõ ícá, ị́sụ́ dõ wekí jó rĩ ã ꞌa uletere, údékí kuú múké múké, ²⁶ĩri mụ índrí ũnjí ụrụkọ ẹ́zị̂rị̃ ũnjĩkãnyã be ívé rĩ ndẽépi rá ni pi íjị́, kộpi céré fi adri ꞌbá rĩ agá. ꞌBá rĩ vé adringárá ri gõ adri ũnjí drị̃drị̃ ꞌdãri ndẽ.”

²⁷Yẹ́sụ̃ kã rií tã ꞌdĩri átá, ũkú ãzi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ũkú mi tịị́pi rĩ drị̃gé, ãzini mí ní bã sẽépi ndruúpi rĩ drị̃gé.”

²⁸Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ yịꞌbá rá, ãzini ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi drị̃gé.”

ꞌBá rĩ pi lẽkí ã ꞌokí ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni

(Mãtáyo 12:38-42; Mãrákõ 8:12)

²⁹ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ ĩ úmú Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi úyú ãndrũ nõꞌbée, ĩmi ꞌbá ũnjí. Ĩmi lẽkí tã ãyãzú ãyãyã ni ndreé ĩmî mị sĩ, ꞌbo ícókí ĩmi ní tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoó ku, ꞌyéŋá ĩri adri tã ãyãzú ãyãyã Yónã vé rĩ.11:29 Tã ãyãzú ãyãyã Yónã vé rĩ: Ị̃ꞌbị́ te nẹ́bị̃ Yónã ri, Yónã adri caá ụ́ꞌdụ́ na ị̃ꞌbị́ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Yónã 1:17; Mãtáyo 12:39-40; Mãtáyo 16:1-4; Lúkã 11:29-32.³⁰Tã ꞌi ngaápi Yónã rụ́ꞌbá gá rĩ iꞌda ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ní kínĩ, Múngú ĩpẽ ĩri nĩ. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, tã ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá rĩ iꞌda ꞌbá úyú ãndrũ nõꞌbée vé rĩ pi ní kínĩ, Múngú ĩpẽ ma nĩ. ³¹Ụ́ꞌdụ́ tã lịzú rĩ gé, ꞌbãgú ũkú rú ãngũ ándrélé rú rĩ gé rĩ11:31 1 ꞌBãgú 10:1-13 úmvúlésĩ ímụ́ pá tu tã lị úyú ãndrũ nõꞌbée drị̃gé nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbãgú rĩ íbí ímụ́ ãngũ rárá rú ni gélésĩ, ímụ́ Sõlõmónã vé úmĩ tã ꞌozú rĩ yịị́, ꞌbo ꞌbá ãzi nõgónõ ndẽ Sõlõmónã ri ãmbũgũ sĩ rá. ³²Ụ́ꞌdụ́ tã lịzú rĩ gé, ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ímụ́ pá tu kộpi úyú ãndrũ nõꞌbée tõ nĩ, kộpi ꞌyo úyú ãndrũ nõꞌbée ꞌokí tã ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã Yónã kã tị Múngú vé rĩ sẽé, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. ꞌBá ãzi nõgónõ ndẽ Yónã ri ãmbũgũ sĩ rá,11:32 ꞌBá ãzi nõgónõ ndẽ Yónã ri ãmbũgũ sĩ rá: ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ndẽ Sõlõmónã pi Yónã be rá rĩ, Yẹ́sụ̃ ri ꞌi ꞌyo. ꞌbo ĩmi úyú ãndrũ nõꞌbée, ĩmi gãkí ẹ́sị́ újágá sĩ.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi lámbã dị̃ị́pi rĩ vé tã sĩ

(Mãtáyo 5:15; 6:22-23)

³³“ꞌBá ãzi ícó lámbã ꞌyũú jịị́ zụ̃ụ́ vũrã índrépi ku ni gé ku, dõku ícó ũdrí ụ̃pị̃ị́ drị̃ ni gé cí ku. Ĩri lámbã rĩ ꞌbã mísá drị̃gé, ꞌbá ífíꞌbá jó agá rĩ pi ã ndrekí rí ãcí dị̃ị́pi rĩ. ³⁴Mị mívé rĩ, ĩri lámbã mî rụ́ꞌbá vé ni. Mị mívé rĩ dõ múké, rụ́ꞌbá mívé rĩ índré ku ụ̃tụ́ŋá agá uletere. Mívé mị dõ ũnjí, rụ́ꞌbá mívé rĩ adri ku ị́nị́ŋá agá. ³⁵Lẽ mî nị̃ múké ꞌyozú kínĩ, mívé rụ́ꞌbá adriípi ụ̃tụ́ŋá agá rĩ, lẽ ã gõ ꞌi újá adrií ị́nị́ŋá agá ku. ³⁶Mívé rụ́ꞌbá dõ ụ̃tụ́ŋá agá, ĩgélé ãzi mî rụ́ꞌbá gá adriípi ị́nị́ŋá agá ni ꞌdãáyo, mî rụ́ꞌbá ri adri céré ụ̃tụ́ŋá agá, sụ̃ lámbã vé ãcí ní dị̃ị́ ãngũ ĩmgbẽrẽé mí ní uletere rĩ tị́nị.”

Yẹ́sụ̃ tre Fãrụ́sị̃ rĩ pi drị̃gé, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi drị̃gé

(Mãtáyo 23:1-36; Mãrákõ 12:38-40; Lúkã 20:45-47)

³⁷Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́, Fãrụ́sị̃gú ãzi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú mụzú ínyá nyaá ívé ãngá, kúru Yẹ́sụ̃ ní fizú jó gá ꞌdãlé, ĩri ní úrízú vũgá ínyá rĩ nyangárá gá. ³⁸Fãrụ́sị̃gú rĩ kã ndreé Yẹ́sụ̃ íꞌdó ínyá rĩ nyaá, ũjĩ ꞌî drị́ sụ̃ ĩvé mẽrẽ ní lẽé rĩ tị́nị kuyé, sẽ ĩri ní ãyãngárá.

³⁹Kúru Úpí ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ri kópõ, ãzini kụ́rã rĩ pi vé rụ́ꞌbá ãmvélésĩla rĩ ũjĩ áyu, ꞌbo ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãlé, ĩmi ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé, ãzini ĩmî ẹ́sị́ ũnjí. ⁴⁰Ĩmi azakí azaza! Múngú rụ́ꞌbá ãmvélésĩla rĩ gbiípi rĩ, gbi kpá rụ́ꞌbá agálésĩla rĩ nĩ kuyé? ⁴¹Lẽ ĩmi sẽkí ngá ĩmivé rĩ pi ꞌbá adriꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni, ĩri Múngú ní ãyĩkõ sẽ.

⁴²“Ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ngá mãdãŋá ọ́mvụ́ agá sụ̃ nãná tị́nị, ị̃ngị́rị̃ŋá tị́nị rĩ pi, mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ11:42 Ngá mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ íꞌdụ́kí ngá mụdrị́ agá, ãlu ni sẽé Múngú ní. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 27:30-33; Kãlãfe 18:21-24; Dẽtõrõnómẽ 12:5-19; 14:22-29. Múngú ní rá, ꞌbo ĩmi kokí ꞌbá ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ꞌoó ũnjí rĩ pi ẽ ĩzã kuyé. Lẽ ĩmi ꞌokí ꞌbá rĩ pi múké, ãzini ĩmi lẽkí Múngú ri, ãzini ĩmivé ngá mụdrị́ agá, ĩmi sẽkí ãlu ni Múngú ní.

⁴³“Ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi lẽkí vũrã úrízú ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá rĩ pi áyu, ãzini ĩmi lẽkí ꞌbá rĩ pi ã rikí ĩmi ní mõdó sẽé jọ̃kọ́nị̃ agá ꞌdãá ị̃njị̃ngárá be.

⁴⁴“Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ĩ ní ícó ámá ku rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ri ẹ́cị́ drị̃ ni gé sĩ, kộpi ámákí ku.”

⁴⁵ꞌBá ãzi tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ị́pi múké múké rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ímbápi, tã mí ní ꞌyoó ꞌdĩri, mi ri ꞌbâ uꞌda.”

⁴⁶Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ĩ ní ímbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ꞌbá múké múké ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ri ọgụ ꞌbã ꞌbá rĩ pi drị̃gé, kộpi ícókí ꞌdụụ́ bã ku, ĩmi lẽkí ĩmivé drị́ ꞌbãá kộpi ẽ ĩzã kozú ku. ⁴⁷Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ri ꞌbụ́rẹ̃drị̃ nẹ́bị̃ rĩ pi vé rĩ gbi, ị́sụ́zú ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị úꞌdị́kí ọ́tụ́ kộpi ũdrãá nĩ. ⁴⁸Tã ĩmi ní ꞌoó ꞌdĩri, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ĩmi ãꞌyĩkí tã ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní nẹ́bị̃ rĩ pi úꞌdị́zú ꞌdãri gí, ĩmi ní rizú kộpivé ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi gbizú ãní ꞌdĩ. ⁴⁹Tã ꞌdĩri sĩ, Múngú tã nị̃ngárá be rĩ kĩnĩ, ‘Ma nẹ́bị̃ rĩ pi pẽ mụ ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be kộpi ụrụkọꞌbée úꞌdị́ ũdrã, ãzini kộpi ụrụkọꞌbée ọ̃cụ̃ ũnjí ũnjí.’ ⁵⁰Ĩmi úyú ãndrũ nõꞌbée, nẹ́bị̃ ĩ ní úꞌdị́ ũdrãá Múngú ní vũ rĩ gbingárá gá ꞌdãá rĩ pi vé ãrí ri ngo ĩmi drị̃gé. ⁵¹Íꞌdózú ĩ ní Ẽbélẽ ri ꞌdịngárá gá,11:51 Íꞌdóngárá 4:1-16 ícázú sâ ĩ ní Zãkãríyã ri ꞌdịzú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ11:51 Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ: Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni anigé Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, átálágú rĩ ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã ãní Múngú ní ꞌbá rĩ pi trũzú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. Vũrã ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú ni anigé Vũrã Uletere rĩ gé Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, átálágú rĩ ri ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zã ãní Múngú ní ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ, ãzini ũndréŋá sĩ sâ Múngú ri zịzú rĩ gé. pi ãsámvú Jó Múngú vé rĩ be rĩ gé, ĩmi úyú ãndrũ nõꞌbée, ãrí ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé rĩ ngo ĩmi drị̃gé.

⁵²“Ĩmi ꞌbá ĩ ní ímbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ꞌbá múké múké ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ꞌdụkí mãfũtá tã nị̃ngárá vé rĩ zụ̃ụ́ gí. Ĩmi fikí kuyé, ĩmi ugakí ꞌbá lẽꞌbá fiꞌbá rĩ pi ní lẹ́tị gí.”

⁵³Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́, Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve Yẹ́sụ̃ ní ũnjí ũnjí, kộpi íꞌdókí rií ĩri uzịị́, ⁵⁴ĩ ị́sụ́kí rí átángá ũnjí yịị́ tị ni gé, ĩ tõkí rí ĩri ãní bẽnĩ.

Ĩmi adrikí mị be kọwụ ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị rĩ pi ã tã sĩ

¹ꞌBá bị́trị́ká trakí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, élĩfũ ni ambamba, kộpi rikí ĩ ũmĩí mụzú ũmĩmĩ. Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú átázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ tã Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní rií ímbá rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã tã kộpi ní ímbá rĩ, kộpi ꞌdụkí ngaá ku. ²Tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ, ĩri ímụ́ ꞌi iꞌda ãmvé, tã ĩ ní ꞌoó kíri kíri rĩ, ĩ ímụ́ ĩrivé tã nị̃ rá. ³Tã ĩmi ní átá ị́nị́ŋá agá rĩ, ụ̃tụ́ŋá sĩ ĩ ímụ́ yị rá, tã ĩmi ní átá ũyõkõyõ sĩ jó agá ꞌdãá rĩ, ĩ ímụ́ tã ni áyú jó drị̃gé.”

Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku

(Mãtáyo 10:28-31)

⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ũndĩ mávé rĩ pi, á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌbá lẽꞌbá ĩmi ꞌdịꞌbá rĩ pi sĩ, kộpi ꞌyéŋá rụ́ꞌbá rĩ ꞌdị, kộpi ícókí ĩmivé índrí ꞌdịị́ drãá ku. ⁵ꞌBo ma ꞌbá ĩmi ní ícó ruú rĩ lũ ĩmi ní rá, lẽ ĩmi rukí Múngú ũkpõ be ꞌbá ꞌdịị́pi ꞌbeépi ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ12:5 Ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ: Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ꞌdụ úꞌbé ãcí ꞌdĩri agá. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 20:7-15. agá rĩ áyu. ⁶Ãríŋá nyíríŋá tọ̃wụ́ ụzịkí nyo mũfẽngã fífí ị̃rị̃ ku? ꞌBo Múngú ãvĩ ãríŋá ãlu ni vé tã sĩ ku. ⁷Múngú lã drị̃ꞌbí ĩmi drị̃gé rĩ pi céré gí. Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩmivé tã ndẽ ãríŋá kárákará rĩ pi vé rĩ rá.

Ũlũkí tã Kúrísítõ vé rĩ

(Mãtáyo 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

⁸“Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ma ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌyo dõ ꞌí ãꞌyĩ ma rá, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma kpá ĩri ãꞌyĩ mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi ẹndrẹtị gé rá. ⁹ꞌBá rĩ gã dõ ma vũ drị̃gé nõgó sĩ, ma kpá ĩri gã sĩ mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi ẹndrẹtị gé. ¹⁰Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ꞌbá rĩ átá dõ tã ũnjí mâ rụ́ꞌbá gá, Múngú ri ícó ĩri trũ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ ide dõ Índrí Uletere rĩ, Múngú trũ ĩri ãluŋáni ku.

¹¹“ꞌBá ãzi jị dõ ĩmi mụụ́ Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá, tõ dõ ĩmi ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá ũkpõ be rĩ pi ẹndrẹtị gé, lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩzãngã sĩ ꞌyozú kínĩ, ĩmi mụ ĩmivé tã gã ngóni yã ꞌdíni ku, dõku ĩmi átá ngóni yã ꞌdíni ku, ¹²sâ ꞌdãri gé, tã ĩmi ní átá rĩ, Índrí Uletere rĩ ũlũ ĩmi ní nĩ.”

Nãpí ágó azakaza rú ãꞌbú be rĩ vé rĩ

¹³Ágó ãzi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌí ꞌyo má ẹ́drị́pị ní, ã awa ãꞌbú ꞌbá ẹ́tẹ́pị drãápi gí rĩ ní kuú rĩ ꞌbá ní ꞌí be.” ¹⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri, ãꞌdi ĩpẽ ma ꞌbá tã lịị́pi ni rú nĩ, dõku ãꞌdi ĩpẽ ma ĩmivé tã ãsámvú acoó nĩ?” ¹⁵Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí múké, lẽ ꞌbá ãzi ã adri ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé ku, ꞌbá rĩ dõ ãꞌbú be tré, ãꞌbú ĩrivé ꞌdĩri ícó ĩrivé ídri sẽé adrií múké nĩ ku.”

¹⁶Yẹ́sụ̃ ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kộpi ní kĩnĩ, “Ágó ãzi ãꞌbú be ni ãnyãngã ka ĩrivé ọ́mvụ́ agá ambamba. ¹⁷Ágó rĩ ri ụ̃sụ̃ụ́ kĩnĩ, ‘Vũrã má ní mávé ãnyãngã ꞌbãzú ni ꞌdãáyo, mâ ꞌo rí ãꞌdi?’ ¹⁸Kúru ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á lẽ ꞌoó ꞌdíni, á lẽ ĩrá mávé rĩ pi uzeé vũgá, á lẽ ambugu ambugu ni pi údé, ma mávé ãnyãngã ꞌbã ꞌa ni gé, ãzini ma mávé ngá rĩ pi ũꞌbã céré ꞌa ni gé. ¹⁹Kúru ma gõ átá má ẹ́sị́ agá nõlé, “Ma nóni ãnyãngã be ambamba, ĩri adri ca ílí kárákará. Á gõ ẹ̃zị́ ngaá dị̃ị́ ku, ma ngá nya, ma ngá mvụ, ma adri ãyĩkõ sĩ.” ’

²⁰“ꞌBo Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mí azaza! Ị́nị́ŋá ãndrũ nõri sĩ, ma mívé ídri ꞌdụ rá. Kúru ãꞌdi ri ímụ́ mívé ngá ꞌdĩꞌbée ꞌdụ nĩ?’

²¹“ꞌBá ngá ꞌbãápi kú ꞌí ní, ngá sẽépi Múngú ní ku rĩ, ĩri adri sụ̃ ꞌbá ꞌdĩri tị́nị.”

Lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã sĩ ku

(Mãtáyo 6:25-34)

²²Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Á ꞌyo ĩmi ní, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá ídri rĩ vé tã sĩ ꞌyozú kínĩ, ĩmi ãꞌdi nya yã, dõku ĩmi ãꞌdi su yã ꞌdíni ku. ²³Ídri ndẽ ngá nyanya ri rá, rụ́ꞌbá ndẽ bõngó ri rá. ²⁴Ĩmi ndrekí drĩ ãríŋá rĩ pi ká, kộpi ꞌãkí ọ́mvụ́ ku, kộpi ĩkũnãkí ãnyãngã ku, kộpi jó ãnyãngã ꞌbãzú ni ãkó, dõku ĩrá ãkó. ꞌBo Múngú ri kộpi úcé nĩ. Ĩmi ndẽkí ãríŋá rĩ pi rá. ²⁵Ẹ́sị́ ĩmivé riípi ũtĩípi ꞌdĩri sĩ, ĩmi nyo ícó sâ ãzi ị́sụ́ adrizú ãní ídri rú rá? ²⁶Ĩmi ícókí dõ sâ ãzi ị́sụ́ mãdãŋá adrizú ídri rú ku pírí, ngá ĩmi ní rizú ĩmi ụ̃sụ̃zú drãzú tã sĩ rĩ ãꞌdi?

²⁷“Ĩmi ndrekí drĩ pẹtị ã fũ ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée ká, kộpi ngakí ẹ̃zị́ ku, ãzini kộpi nị̃kí bõngó ící be ĩ ní ku. ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, Sõlõmónã ri ãꞌbú be, su bõngó ũnyĩ be sụ̃ fũ ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée tị́nị kuyé. ²⁸Múngú ri dõ sẽ fũ ásé agá rĩ pi zo ũnyĩ be, ĩri zo ãndrũ, drụ̃ sĩ, ĩ zã ve ãcí sĩ rá pírí, ĩmi ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdãŋá ꞌdĩꞌbée, ádarú Múngú ícó nyo ĩmi ní bõngó sẽé suú ku? ²⁹Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã ri ũtĩí ngá nyaánya ã tã sĩ ku, dõku ngá mvụụ́mvụ ã tã sĩ ku, ĩmî ẹ́sị́ ã ri ũtĩí tã ni sĩ ku. ³⁰ꞌBá Múngú ri nị̃ꞌbá ku rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ri ũtĩ tã ꞌdĩꞌbée sĩ nĩ, ĩmi Ẹ́tẹ́pị nị̃ ngá ĩmi ní lẽé rĩ rá. ³¹ꞌBo lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ mãlũngã Múngú vé rĩ ndãzú, ĩri ímụ́ ngá ĩmi ní lẽé rĩ pi sẽ ĩmi ní rá.

Ãꞌbú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ vé tã

(Mãtáyo 6:19-21)

³²“Ĩmi ngúlúmũ mãdã mâ pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi Ẹ́tẹ́pị ri ãyĩkõ sĩ, lẽ ĩmi fikí mãlũngã ívé rĩ agá. ³³Ĩmi ụzịkí ngá ĩmivé rĩ pi, ĩmi awakí mũfẽngã ni ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. Lẽ ĩmi ị́sụ́kí ĩmi ní jũrú mũfẽngã ꞌbãzú ãsĩípi ku ni, ãꞌbú ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ ábá ku, ụ̃gụ́ꞌbá ícó ụ̃gụ̃ụ́ ku, ãzini ị́jị́rị́kọ́ ícó mbeé ku. ³⁴Vũrã ĩmi ní ĩmivé ãꞌbú ꞌbãzú rĩ, ĩmî ẹ́sị́ ri adri drị̃ ni gé.”

Lẽ ꞌbá rĩ ã adri ũrẽ ã ũtẽ Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

(Mãtáyo 24:45-51)

³⁵“Lẽ ĩmi úsúkí ĩmi kú ũrẽ, ĩmi ũꞌyũkí ĩmivé lámbã ã ri dị̃ị́dị̃, ³⁶lẽ ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbá riꞌbá ĩvé ꞌbá ãmbúgú riípi ímvípi ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ gélésĩ rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi tị́nị, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãmbúgú rĩ kãdõ ímụ́ kẹ̃ẹ́tị rĩ gaá, ĩmi zị̃kí rí kẹ̃ẹ́tị rĩ ĩri ní. ³⁷ꞌBá ãmbúgú rĩ kãdõ ícá, ị́sụ́ dõ ívé ãtíꞌbá rĩ pi ũtẽkí ꞌi kú ũrẽ, ĩri adri ãyĩkõ sĩ. Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ĩri ãtíꞌbá rĩ pi sẽ úrí vũgá, ĩri kộpi ní ngá sẽ nya. ³⁸ꞌBá ãmbúgú rĩ dõ ícá ị́nị́ŋá ágágá yã, dõku ãngũ ní ọ́wụ́ngárá gá yã, ícá dõ ị́sụ́ ãtíꞌbá rĩ pi ri ꞌi ũtẽ, ãtíꞌbá rĩ pi adri ãyĩkõ sĩ. ³⁹ꞌBo lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, jó ꞌdị́pa ã nị̃ dõ sâ ụ̃gụ́ꞌbá rĩ ní ímụ́zú rĩ rá, ícó té ívé jó kuú ŋõó ụ̃gụ́ꞌbá rĩ ní, ĩri ní fizú ãní jó agá ꞌdãá ku. ⁴⁰Lẽ ĩmi adrikí ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ma ꞌBá Mvá ꞌi, sâ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ ĩmi ícókí nị̃ị́ ku.”

⁴¹Pétẽró ní zịzú kĩnĩ, “Úpí, mi ri nãpí ꞌdĩri ꞌyo ꞌbá ní, dõku mi ri ꞌyo ꞌbá rĩ pi ní céré?”

⁴²Úpí ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi céré rizú ẹ̃zị́ ngazú rĩ ãꞌdi ꞌi, ãzini ãtíꞌbá úmĩ be tã ꞌoópi pịrị ãmbúgú rĩ ní ꞌbãá ꞌbá ãmbúgú rú ívé ãtíꞌbá rĩ pi drị̃gé ã ri ínyá sẽé kộpi ní sâ múké ni gé rĩ ãꞌdi ꞌi? ⁴³ꞌBá ãmbúgú rĩ ícá dõ ị́sụ́ ẹ̃zị́ ãtíꞌbá rĩ ní ngaá rĩ múké, ĩri ãtíꞌbá rĩ ũfẽ rá. ⁴⁴Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ĩri ãtíꞌbá rĩ ꞌbã adri ꞌbá ãmbúgú rú ívé ngá rĩ pi ã tã mba. ⁴⁵ꞌBo ãtíꞌbá rĩ ụ̃sụ̃ dõ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, ‘Mávé ãmbúgú ícó ícá mbẽlẽŋá ku,’ íꞌdó dõ rií ãtíꞌbá ãgõ rĩ pi fụụ́ ũkú rú rĩ pi be, ãzini íꞌdó dõ rií ngá nyaá, ãzini ngá mvụụ́ ĩmẽrẽzú. ⁴⁶Ĩrivé ꞌbá ãmbúgú rĩ nga ícá ụ́ꞌdụ́, dõku sâ ĩri ní nị̃ị́ kuyé ni gé, ĩri ãtíꞌbá rĩ uga kpélékpélé, ĩri ꞌdụ ꞌbe ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ãsámvú gé vũrã kộpi ní adrizú rĩ gé.

⁴⁷“Ãtíꞌbá ãzi ívé ãmbúgú rĩ vé tã ĩri ní lẽé ã ꞌokí rĩ nị̃ị́pi rá rĩ, útú dõ ꞌi ũrẽ kuyé, dõku ꞌdụ dõ tã ívé ãmbúgú ní ẹzịị́ rĩ ngaá kuyé, ĩ ĩri gbã ũnjí ũnjí. ⁴⁸ꞌBo ãtíꞌbá ãzi ívé ãmbúgú rĩ vé tã nị̃ị́pi kuyé, tã ꞌoópi ũnjí rĩ, ĩ ĩri ĩrĩŋã mãdã. ꞌBá ĩ ní ngá sẽé ĩri ní ãmbúgú rĩ, ĩ ngá lẽ ĩri vúgá ãmbúgú, ꞌbá ngá ẹ́ꞌyị́pi ãmbúgú rĩ, ĩ ngá zị ĩri vúgá ãmbúgú.

Yẹ́sụ̃ vé tã íjị́ acongárá

(Mãtáyo 10:34-36)

⁴⁹“Má íjị́ tã ãcí ãcí ni vũ drị̃gé nõgó, má ụ̃sụ̃ tã ãcí ãcí rĩ íꞌdó té dõ ꞌi gí, ĩri adri múké! ⁵⁰Ĩ ímụ́ má ní bãtízĩmũ ĩzãngã vé ni sẽ, ma tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdụ cĩmgbá tã rĩ ní ꞌi dẹzú. ⁵¹Ĩmi ụ̃sụ̃kí má íjị́ ꞌbá rĩ pi ní tãkíri nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó? Adri ꞌdíni kuyé, má íjị́ acongárá. ⁵²Íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, ꞌbá tọ̃wụ́ ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ímụ́ ĩ aco rá, na rĩ pi ị̃rị̃ rĩ pi gã sĩ, ị̃rị̃ rĩ pi na rĩ pi gã sĩ. ⁵³Kộpi ímụ́ ĩ aco rá, mvá ẹ́tẹ́pị ri ímụ́ ívé mvá gã sĩ, mvá ri ímụ́ ẹ́tẹ́pị ri gã sĩ, mvá ẹ́ndrẹ́pị ri ímụ́ ívé mvá ũkú gã sĩ, mvá ũkú ri ímụ́ ẹ́ndrẹ́pị ri gã sĩ, ị̃drẹ́pị ri ímụ́ ꞌî mvọ́pị vé ũkú gã sĩ, mvọ́pị vé ũkú ri ímụ́ ꞌî ị̃drẹ́pị ri gã sĩ.”

Lókí vé ámángárá

(Mãtáyo 16:2-3; 5:25-26)

⁵⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí dõ ị́rị́bị́tị rĩ íngá ímụ́zú ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálésĩ, ĩmi ꞌyo, ‘Yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị rá,’ ádarú ĩri ꞌdị rá. ⁵⁵Ĩmi ndrekí dõ ũlí rĩ ri ívị́ ímụ́zú ándrélésĩla, ĩmi ꞌyo, ‘Ụ̃tụ́ rĩ ímụ́ ko gbírílí,’ ádarú ĩri ko gbírílí rá. ⁵⁶Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée, ĩmi kádõ ãngũ vũ drị̃gé nõgó rĩ ndreé, ãzini ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ ndreé, ĩmi nị̃kí ãngũ rĩ ẽ mịlé ámá be rá, ĩmi ũlũ rá pírí, ĩmi nị̃kí tã riípi ꞌi ꞌoópi lókí ãndrũ nõri gé rĩ ũlũ be ku íngóni íngóni?

⁵⁷“Ngá ĩmi ní tã pịrị rĩ nị̃zú ámázú ku rĩ ãꞌdi? ⁵⁸ꞌBá rĩ tõ dõ mi, ĩmi dõ ri mụ ĩri be lẹ́tị gé sĩ trụ́, ĩmi údékí ĩmivé tã ĩmi ãsámvú gé sĩ ĩri be rĩ dẹẹ́ lẹ́tị gé ꞌdĩgé, ĩmi údékí dõ ku, ĩri mi jị mụ tõ ꞌbá tã lịị́pi rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌbá tã lịị́pi rĩ, ĩri mi jị sẽ ãngáráwá drị́gé, ãngáráwá rĩ mi jị ꞌbe jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. ⁵⁹Á ꞌyo mí ní ꞌdíni, kukí mi ĩfũú ãmvé ku, mi mũfẽngã ĩ ní lịị́ mí drị̃gé rĩ ũfẽ dẹ ũgbále, mi íbí ĩfũ ndõ.”

Lẽ ĩmi újákí ẹ́sị́ ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá

¹Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá ụrụkọꞌbée ũlũkí Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, Pĩlátõ úꞌdị́ ꞌbá Gãlĩláyã vé rĩ pi ũdrãá, ị́sụ́ kộpi ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. ²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌbá Gãlĩláyã vé ĩ ní úꞌdị́ ꞌdãꞌbée vé ũnjĩkãnyã ndẽ ọ̃gụ̃pị́ị Gãlĩláyã rĩ pi vé rĩ rá, kộpi ní ĩzãngã nyazú ãní? ³Á ꞌyo ĩmi ní, adri ꞌdíni kuyé. ꞌBo ĩmi újákí dõ ẹ́sị́ ku, ĩmi kpá úmvúlésĩ céré ũdrã rá. ⁴Ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ãrõ lágáráka Sĩlómũ vé rĩ ní árí kộpi drị̃gé, ũdrãꞌbá ꞌdãꞌbée, kộpivé ũnjĩkãnyã ndẽ ꞌbá adriꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ pi vé rĩ rá? ⁵ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, adri ꞌdíni kuyé! Ĩmi újákí dõ ẹ́sị́ ku, úmvúlésĩ ĩmi kpá céré ũdrã sụ̃ kộpivé rĩ tị́nị.”

Nãpí pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ ꞌaápi kuyé rĩ vé rĩ

⁶Kúru Yẹ́sụ̃ ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó ãzi sa pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ívé ọ́mvụ́ agá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ũꞌa ni úndrézú sị́ ni gé ꞌdãá, ị́sụ́ pẹtị rĩ ꞌa kuyé. ⁷Kúru ĩri ní ꞌyozú ágó ọ́mvụ́ rĩ ꞌãápi rĩ ní kĩnĩ, ‘Ílí na, á ri ẹ́cị́ pẹtị rĩ vé ũꞌa úndré, má ị́sụ́ ũꞌa sị́ ni gé kuyé. ꞌÍ ga pẹtị rĩ vũgá! Ĩri ri nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ẹ́rị́ kána.’

⁸“Ágó ọ́mvụ́ ꞌãápi rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌí ku drĩ ã adri ílí ãlu ká, mâ ꞌã drĩ gãrã ni, mâ dã ndrị̃ị́ zẽ ndụ̃ụ́ ni gé. ⁹ꞌA dõ ílí drụ̃ rĩ gé rá, múké! ꞌA dõ kuyé, ꞌí ga rí kúru ĩri vũgá.’ ”

Yẹ́sụ̃ ídrí ũkú ọ́trụ́pi ọ́trụ́ọ̃trụ̃ ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

¹⁰Yẹ́sụ̃ ní rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú Jó ãzi Múngú ri Zịzú ni agá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, ¹¹ũkú ãzi ꞌdãlé índrí ũnjí ꞌo ĩri ọ́trụ́, adri caá ílí mụdrị́ drị̃ ni ãrõ, sẽ ũkú rĩ ícó ꞌi ũjũú ngaá ụrụ sĩ ku. ¹²Yẹ́sụ̃ kã ũkú rĩ ndreé, ĩri ní ũkú rĩ zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó. Ĩri ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Ũkú ꞌdĩri, mí ídrí gí.” ¹³Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ ꞌbãzú ũkú rĩ ã rụ́ꞌbá gá, koro ũkú rĩ ní ngazú ꞌi ũjũzú pịrị, ĩri ní Múngú ri íngúzú.

¹⁴Drị̃koma Jó Múngú ri Zịzú rĩ vé rĩ ã ꞌa ve Yẹ́sụ̃ ní ũkú rĩ ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ã tã sĩ rá. Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ẹ̃zị́ ngazú rĩ pi ázíyá, lẽ ĩmi ímụ́kí, ẽ ídríkí ĩmi ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌdĩꞌbée agá, adri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku.”

¹⁵Úpí ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée! Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi ícó nyo ívé tị́, dõku dõngí trũú jịị́ mụụ́ yị̃ị́ mvụụ́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku? ¹⁶Ũkú ꞌdĩri íbí ĩfũú úyú Ãbũrámã vé rĩ agá, Sãtánã ꞌyĩ ĩri kú vũgá ĩzãngã nyaá ílí mụdrị́ drị̃ ni ãrõ, ídríkí dõ ĩri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ũnjí?”

¹⁷Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, sẽ ĩrivé ariꞌba rĩ pi ní drị̃njá. ꞌBo ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ãyĩkõ sĩ tã ãyãzú ãyãyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ.

Nãpí marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:31-33; Mãrákõ 4:30-32)

¹⁸Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ ãꞌdi tị́nị? Mâ ụ̃ꞌbị̃ rí ĩri ngá ngóni ni sĩ? ¹⁹Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ tị́nị, kádõ ĩri saá, ĩri dụ mba ãmbúgú ãmbúgú, ãríŋá rĩ pi gũ ku sị́ ni gé.”

Nãpí ãkụ́fị́ vé rĩ

²⁰Yẹ́sụ̃ ní kpá gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ ụ̃ꞌbị̃ rí mãlũngã Múngú vé rĩ ngá ngóni ni sĩ? ²¹Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ ãkụ́fị́ ũkú rĩ ní íꞌdụ́ dãá usaá fúndru be, ẹ̃pị̃ị́pi ãmbúgú rĩ tị́nị.”

Kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ

(Mãtáyo 7:13-14, 21-23)

²²Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú rizú ẹ́cị́zú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, ãzini gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, ri ꞌbá rĩ pi ímbá, ị́sụ́ ĩri ri mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. ²³ꞌBá ãzi ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Úpí, ꞌbá mãdãŋá pi nyo ꞌyéŋá ímụ́ pangárá ị́sụ́ nĩ?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, ²⁴“Lẽ ĩmi ụ̃ꞌbị̃kí fií ũkpõ sĩ kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá kárákará pi ụ̃ꞌbị̃ fi kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ gé sĩ, ꞌbo kộpi ícókí fií ku. ²⁵Jó ꞌdị́pa ící dõ kẹ̃ẹ́tị rĩ gí, ĩmi áwí pá tu ku ãmvé, ĩmi kẹ̃ẹ́tị rĩ ga, ãzini ĩmi ꞌyo, ‘Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌí zị̃ ꞌbá ní kẹ̃ẹ́tị rĩ.’

“ꞌBo ĩri ꞌyo, ‘Á nị̃ ĩmi kuyé, ĩmi íbíkí ímụ́ íngõósĩla?’

²⁶“Ĩmi kúru ꞌyo, ‘Ándúrú ꞌbá rikí ngá nyaá, ãzini ngá mvụụ́ mí be trụ́, ãzini mí ri ꞌbâ ímbá ꞌbávé lẹ́tị rĩ pi drị̃gé sĩ.’

²⁷“ꞌBo ĩri ꞌyo kộpi ní, ‘Á nị̃ ĩmi kuyé, ĩmi íbíkí ímụ́ íngõósĩla? Ĩmi ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi dẹ̃kí ĩmi má ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá!’

²⁸“Ĩmi kádõ Ãbũrámã pi ndreé Ĩsákã be, Yõkóbũ be, nẹ́bị̃ rĩ pi be céré mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãlé, ị́sụ́ ídrókí ĩmi kú ãmvélésĩla, ĩmi fi ri ngongo, ãzini ĩmi sị́kányá ci. ²⁹ꞌBá rĩ pi úmvúlésĩ ímụ́ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, ụrụkọ ni pi ímụ́ ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálésĩla, ụrụkọ ni pi ímụ́ ụ́rụ́lésĩla, ãzini ándrélésĩla, kộpi ímụ́ úrí ụ̃mụ̃ nya mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. ³⁰Ádarú ꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã13:30 ꞌBá ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ pi: ꞌBá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi. rĩ pi, kộpi ímụ́ adri drị̃drị̃, ꞌbá drị̃drị̃13:30 ꞌBá drị̃drị̃ rĩ pi: ꞌBá ĩ ní íngúngũ rĩ pi. rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ụ̃dụ̃mbị́tã.”

Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi ã tã sĩ

³¹Sâ ꞌdãri gé, Fãrụ́sị̃ ụrụkọꞌbée ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ ku ãngũ nõri, ꞌí ꞌde mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã Ẽródẽ lẽ mi ꞌdịị́ drãá rá.”

³²Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí lũú Ẽródẽ adriípi ũlúkú rú ꞌdãri ní kínĩ, ‘Ma ri nõlé índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini ma ri ꞌbá rĩ pi ídrí íꞌdózú ãndrũ sĩ, cazú drụ̃, cazú ụ́ꞌdụ́ na ni gé, cĩmgbá má ní mávé ẹ̃zị́ dẹzú.’ ³³Íꞌdózú ãndrũ sĩ, cazú drụ̃, cazú ụ́ꞌdụ́ na ni gé, má kãdõ rií mụụ́, ma nyo ri mávé ẹ̃zị́ nga mụzú, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ nẹ́bị̃ ã drã ãmvé ku, ã drã Yẹ̃rụ́sãlémã gá.

Yẹ́sụ̃ lẽ ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi lẽlẽ

(Mãtáyo 23:37-39)

³⁴“Á Yẹ̃rụ́sãlémã, Yẹ̃rụ́sãlémã, mívé ꞌbá rĩ pi úꞌdị́kí nẹ́bị̃ rĩ pi, ãzini kộpi úvị́kí Múngú vé ꞌbá áyúãyũ ĩ ní pẽé mụụ́ mí vúgá ꞌdĩlé rĩ pi ũdrãá írã sĩ. Á lẽ kõdô mívé anjiŋá rĩ pi ĩkũnãá sụ̃ ãꞌụ́ ẹ́ndrẹ́pị ní ívé anjiŋá ĩkũnãá ꞌî ụ̃pịlẹ́ꞌbí ã ndụ́gé rĩ tị́nị, ꞌbo mívé ꞌbá rĩ pi gãkí sĩ. ³⁵Ĩmi ndrekí drĩ ká, jó ĩmivé rĩ pi kukí kú ándrú rú. Kúru á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi ícókí gõó ma ndreé dị̃ị́ ku, cĩmgbá cazú sâ ĩmi ní ímụ́zú ꞌyozú, ‘Tãkíri ã adri ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ13:35 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi.drị̃gé rĩ gé.’ ”13:35 Sãwụ́mã 118:26

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó drã be ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

¹Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ ínyá nyaá Fãrụ́sị̃gú ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ vé ãngá ꞌdãá, ꞌbá rĩ pi rikí nyo tẽé ĩri ndreé, ²ãꞌdiãtãsĩyã ágó ãzi ꞌdãlé rụ́ꞌbá ni ụ̃pị̃ céré kuú ụ̃pị̃pị̃. ³Yẹ́sụ̃ ní Fãrụ́sị̃ rĩ pi zịzú ꞌbá ĩ ní ímbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ꞌbá múké múké rĩ pi be kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ nyo ĩ ícó ꞌbá ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá, dõku ídríkí ku?” ⁴ꞌBo kộpi újíkí kíri. Yẹ́sụ̃ ní drị́ ꞌbãzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá, ĩri ní ágó rĩ ídrízú, ĩri ní ágó rĩ pẽzú mụzú.

⁵Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ vé mváŋá, dõku tị́ ꞌde dõ ꞌbụ́ kụụ́pi kụkụ ni agá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, ícó ísé ãmvé ku?” ⁶Kộpi újíkí kíri, ꞌyokí átángá kuyé.

Mi dõ ụ̃mụ́, lẽ mî ꞌo tã pịrị

⁷Yẹ́sụ̃ kã ndreé ꞌbá Fãrụ́sị̃gú rĩ ní zịị́ ímụ́ ụ̃mụ̃ gé rĩ pi ri mụ úrí vũrã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ gé, ĩri ní kộpi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kĩnĩ, ⁸“ꞌBá ãzi zị dõ mi ụ̃mụ̃ ũkú jezú ni gé, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ mụzú úrízú vũrã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã zịkí déna ꞌbá ãzi ãmbúgú ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ mi ndẽépi ãmbũgũ sĩ ni rá. ⁹Kúru ꞌbá mi zịị́pi rĩ ímụ́ ꞌyo mí ní, ‘ꞌÍ ku vũrã ꞌdĩri ágó ꞌdĩri ní.’ Ĩri gõ mi jị ꞌbã úrí vúlé ꞌdãlé, mi drị̃njá ị́sụ́ ambamba. ¹⁰ꞌBo ꞌbá ãzi zị dõ mi ímụ́ ụ̃mụ̃ gé, ꞌí mụ úrí vúlé ꞌdãá, ꞌbá mi zịị́pi rĩ kãdõ mi ndreé, ĩri ímụ́ ꞌyo mí ní, ‘Mávé ũndĩ, ꞌí mụ úrí vũrã múké ꞌdãri drị̃gé.’ Kúru ꞌbá rĩ pi céré mi ị̃njị̃njị̃ ụ̃mụ́ rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. ¹¹ꞌBá riípi ꞌi íngúpi íngúngũ rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ndre ku mãdãŋá, ꞌbá ꞌi ꞌbãápi kú mãdãŋá rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ị̃njị̃njị̃.”

¹²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá ꞌi zịị́pi ímụ́pi rĩ ní kĩnĩ, “Mi dõ ri ꞌbá ãzi zị ímụ́ ínyá ụ̃tụ́ŋá vé rĩ nya, dõku ũndréŋá vé rĩ nya, mî zị mívé ũndĩ rĩ pi, mí ẹ́drị́pị́ị, mívé máríté rĩ pi, ꞌbá mívé jó gãrã gá rĩ pi áyu ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí zị dõ kộpi, kộpi kpá gõ mi zị, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, kộpi ri mívé ngá ãrígó ũfẽ. ¹³Mi dõ ꞌbá zị ngá nya, múké ni lẽ mî zị ꞌbá ngá ãkó rĩ pi, ꞌbá ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ pi, ꞌbá bãtrá rú rĩ pi, ãzini ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, ¹⁴mi tãkíri ị́sụ́ rá. Kộpi ã ũfẽkí dõ mívé ngá ãrígó ku drãáãsĩyã, Múngú ri ímụ́ mi ũfẽ sâ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ní íngázú drãngárá gálésĩla rĩ gé.”

Nãpí ụ̃mụ̃ ãmbúgú rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 22:1-10)

¹⁵ꞌBá úríꞌbá Yẹ́sụ̃ be trụ́ ínyá nyangárá gá ꞌdĩꞌbée vé ãzi kã tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ꞌbá ụ̃mụ̃ nyaápi mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ drị̃gé.”

¹⁶Yẹ́sụ̃ ní újázú nãpí sĩ kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ágó ãzi údé ụ̃mụ̃ ãmbúgú ni, zị ꞌbá tré ụ̃mụ̃ rĩ ã nyangárá gá. ¹⁷Kâ ínyá rĩ áꞌdí dẹẹ́ gí, ĩri ní ívé ãtíꞌbá pẽzú mụzú ꞌbá ꞌí ní zịị́ rĩ pi zịzú kĩnĩ, ‘Ĩmi ímụ́kí, áꞌdíkí ínyá rĩ gí.’

¹⁸“ꞌBo ꞌbá rĩ pi céré íꞌdókí rií ꞌyoó kínĩ, ĩ mụkí ku. ꞌBá rĩ ãzi ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á je ọ́mvụ́, á lẽ mụụ́ ọ́mvụ́ rĩ ndreé. Mí ọyụ ma, á mụ ku.’

¹⁹“Ãzi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á je tị́ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ni pi mụdrị́, á lẽ kộpi jịị́ mụụ́ ọ́mvụ́ rĩ ꞌãngárá gá, dõ kộpi ọ́mvụ́ rĩ ꞌã múké rá. Mí ọyụ ma, á mụ ku.’

²⁰“Ãzi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á je drĩ mávé ũkú úꞌdí rú, má ícó mụụ́ ku.’

²¹“Ãtíꞌbá rĩ ní ꞌi újázú ĩgõzú, ĩri ní tã ꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó ꞌí ní ꞌdĩꞌbée ũlũzú ívé ꞌbá ãmbúgú rĩ ní. Ágó ãmbúgú rĩ ẽ ẹ́sị́ ve ambamba, ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ívé ãtíꞌbá rĩ ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ꞌde mụụ́ mbẽlẽ lẹ́tị ãmbúgú rĩ drị̃gé ꞌdãá, ãzini lẹ́tị ure ure kụ̃rụ́ agá rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, mí íjị́ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi, ꞌbá ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ pi, ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbá bãtrá rú rĩ pi.’

²²“Ãtíꞌbá rĩ kã ímví ĩgõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, á ꞌo tã mí ní lũú má ní rĩ gí, ꞌbo vũrã úrízú rĩ pi drĩ anigé.’ ²³Kúru ꞌBá ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ mụ lẹ́tị gụ́rụ́ agá rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, ãzini lẹ́tị ure ure rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, ꞌí ꞌyo ꞌbá rĩ pi ẽ ímụ́kí, ꞌbá rĩ pi ã gakí rí tré mávé jó agá nõó. ²⁴Á ꞌyo mí ní, ꞌbá má ní zịị́ drị̃drị̃ rĩ pi ícókí ínyá ĩ ní áꞌdí rĩ nyaá ku.’ ”

Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩngárá

(Mãtáyo 10:37-38)

²⁵ꞌBá bị́trị́ká rikí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ, Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú kộpi vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kínĩ, ²⁶“ꞌBá rĩ lẽ dõ mâ pámvú ũbĩí, ã lẽ ma ꞌí ẹ́tẹ́pị ri ndẽé, ꞌí ẹ́ndrẹ́pị ri ndẽé, ꞌî ũkú ni ri ndẽé, ívé anjiŋá rĩ pi ndẽé, ꞌí ẹ́drị́pị́ị ndẽé, ꞌí ọ́mvụ́pị́ị ndẽé, ãzini ívé ídri ndẽé. ꞌBá rĩ lẽ dõ ma sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ku, ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku. ²⁷ꞌBá rĩ ꞌdụ dõ ívé pẹtị alambaku ku, ãzini ũbĩ dõ mâ pámvú ku, ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku.

²⁸“Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi lẽ dõ lágáráka sịị́, ícó nyo úrí vũgá tã ni ụ̃tị̃ị́ ũgbále, nị̃zú ámázú dõ mũfẽngã lágáráka rĩ sịzú rĩ ícó ẹ̃zị́ rĩ dẹ rá yã ꞌdíni ku? ²⁹ꞌBá rĩ ãꞌbã dõ lágáráka rĩ ã ndụ́, ꞌbo dẹ dõ ẹ̃zị́ ni kuyé, ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ gụ ĩri sĩ gụgụ. ³⁰Kộpi ꞌyo, ‘Ágó ꞌdĩri íꞌdó kõdô lágáráka rĩ sịị́ gí, ꞌbo dẹ ẹ̃zị́ ni kuyé.’

³¹“Dõku ꞌbãgú ãzi lẽ dõ mụụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbãgú ãzi be. Drị̃drị̃ ni, ícó nyo úrí vũgá tã ni ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ ꞌi ãngáráwá be élĩfũ mụdrị́, ꞌi ícó ívé ariꞌba ãngáráwá be élĩfũ pụ̃kụ́ ị̃rị̃ (20,000) lẽꞌbá ímụ́ꞌbá ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịꞌbée ꞌí be ꞌdĩꞌbée ndẽ rá ꞌdíni ku? ³²Ụ̃sụ̃ dõ ꞌí ícó ariꞌba rĩ pi ndẽé ku, ariꞌba rĩ pi vụ̃kí dõ drĩ vụ̃vụ̃, ĩri ꞌbá pẽ mụzú kộpi vúgá ꞌdãá, kộpi ã mụkí rí ꞌbãgú rĩ zịị́, ngá ĩri ní lẽé rĩ ãꞌdi, ĩ adrikí rí kíri ĩ ãsámvú gé sĩ. ³³Sụ̃ má ní té ꞌyoó drị̃drị̃ rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ ku dõ ngá ívé rĩ pi ãrẽvú céré ku, ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku.

Ẹ̃ꞌyị́ vé tã ãzini ụ̃tụ́ŋá vé tã

(Mãtáyo 5:13; Mãrákõ 9:50)

³⁴“Ẹ̃ꞌyị́ ri ngá múké, ꞌbo ẹ̃ꞌyị́ rĩ vé sị́ asuúpi asuasu rĩ ícá dõ ãlákála gí, ẹ̃ꞌyị́ rĩ gõ adri múké ngóni? ³⁵Ẹ̃ꞌyị́ ꞌdĩri ícó ẹ̃zị́ ngaá nyọ̃ọ́kụ́ gé ku, dõku kị̃ꞌdị̃rọ́ gá ku, ĩ dã ásé agá. ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

Nãpí kãbĩlõ ãvĩípi rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 18:12-14)

¹Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be úmúkí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, kộpi rikí tã Yẹ́sụ̃ ní rií ímbá rĩ yịị́. ²ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be rikí unuú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ri ũndĩ rụ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be, ĩri ri ngá nya kộpi be trụ́.”

³Kúru Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú kộpi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kĩnĩ, ⁴“Dõ ꞌbá ãzi ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé kãbĩlõ be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu (100), ãlu ni ãvĩ dõ, ĩri ãꞌdi ꞌo? Ícó pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ (99) rĩ pi kuú ásé agá ꞌdãá, ícó mụụ́ ãlu ãvĩípi gí rĩ ndãá ku? ⁵Ị́sụ́ dõ kãbĩlõ rĩ gí, ĩri adri ãyĩkõ sĩ, ĩri ꞌdụ ꞌbã ꞌí umbe gá, ⁶ĩri ꞌde mụzú ꞌbẹ̃tị́. Ĩri kúru ívé ũndĩ rĩ pi zị ꞌbá ꞌî gãrã gá rĩ pi be vũrã ãlu gé, ĩri ꞌyo kộpi ní, ‘Má ị́sụ́ mávé kãbĩlõ ãvĩípi rĩ gí, ĩmi ímụ́kí, ꞌbâ ꞌbãkí ãyĩkõ ĩmi be trụ́.’ ⁷Á ꞌyo ĩmi ní, ĩri nyo adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, ãyĩkõ ri ímụ́ ga ambamba, ꞌbá ãlu ũnjĩkãnyã be ni ní ẹ́sị́ újá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ndẽ ãyĩkõ ándúrú Múngú ní ꞌbãá ꞌbá pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ (99) adriꞌbá pịrị, ũnjĩkãnyã ãkó rĩ pi ã tã sĩ rĩ.”

Nãpí mũfẽngã ãvĩípi rĩ vé rĩ

⁸“Dõku ũkú ãzi dõ mũfẽngã fífí be mụdrị́, ãlu ni ꞌde dõ ãvĩí, ícó ãcí ꞌyũú jó rĩ ã ꞌa wezú mũfẽngã fífí rĩ ndãzú ẹ́sị́ be céré cĩmgbá ĩri ní mũfẽngã rĩ ị́sụ́zú ku? ⁹Ị́sụ́ dõ ívé mũfẽngã fífí rĩ gí, ĩri ívé ũndĩ rĩ pi zị ꞌbá ívé jó gãrã gá rĩ pi be vũrã ãlu gé, ĩri ꞌyo kộpi ní, ‘Má ị́sụ́ mávé mũfẽngã fífí ãvĩípi rĩ gí, ĩmi ímụ́kí, ꞌbá ꞌbãkí ãyĩkõ ĩmi be trụ́.’ ¹⁰Á ꞌyo ĩmi ní, ĩri nyo adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ꞌbá ãlu ũnjĩkãnyã be ni újá dõ ẹ́sị́ gí, mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi adri ãyĩkõ sĩ.”

Nãpí mvá ágó ị̃pẹ̃rị̃ị́pi rĩ vé rĩ

¹¹Yẹ́sụ̃ ní kpá nãpí ãzi ũlũzú kộpi ní kĩnĩ, “Ágó ãzi anji ãgõ be ị̃rị̃. ¹²Mvá ụ̃dụ́ rĩ ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, ‘Má ẹ́tẹ́pị, ꞌí sẽ má ní mávé ngá ã vúgú ị́nọ́gọ́sị́ nóni.’ Ẹ́tẹ́pị ní kúru ngá rĩ awazú kộpi ní ẹ́drị́pị kãyú rĩ be.

¹³“Kã mụụ́ adrií mãdã, mvá ụ̃dụ́ rĩ ĩkũnã ívé ngá ãrẽvú céré, ụzị ꞌdĩísĩ rá. Ĩri ní ngazú ị̃pẹ̃rị̃zú mụzú ãngũ rárá rú ni gé, iza ívé mũfẽngã céré ãyĩkõ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ã tã sĩ. ¹⁴Kã ívé mũfẽngã izaá dẹẹ́ céré gí, ẹ̃bị́rị́ ní ꞌdezú ũnjí ũnjí ãngũ ꞌdãri agásĩ céré, ẹ̃bị́rị́ ní íꞌdózú ĩri fụzú. ¹⁵Ĩri ní ꞌdezú mụzú ẹ̃zị́ ndãzú ágó ãzi ãngũ ꞌdãri agá ni vúgá, ágó rĩ ní ĩri pẽzú mụzú ívé ĩgá úcé. ¹⁶Mvá ụ̃dụ́ rĩ lẽ kõdô tĩbũ ã kókóꞌbõ ĩ ní rizú ĩgá úcézú rĩ nyaá, ꞌbo ꞌbá ãzi sẽ ĩri ní kuyé.

¹⁷“Mvá ágó rĩ vé yị̃kị̂ kã ícá múké, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbá má ẹ́tẹ́pị vúgá rĩ pi ãnyãngã be ambamba, kộpi ri nya, nõgó ma ri drã ẹ̃bị́rị́ sĩ! ¹⁸Á lẽ ngaá mvií gõó má ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá ũzi, ma ꞌyo ĩri ní, “Má ẹ́tẹ́pị, á ꞌo ũnjí Múngú ꞌbụ̃ gé rĩ ẹndrẹtị gé, ãzini mí ẹndrẹtị gé. ¹⁹Ícó ku ĩ ní ma zịzú mî mvá, lẽ mî ꞌbã ma adrií mívé ꞌbá ẹ̃zị́ ngaápi ni rú.” ’ ²⁰Mvá ụ̃dụ́ rĩ ní ngazú mvizú gõzú ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá.

“ꞌBo kã drĩ adrií rárá rú, ẹ́tẹ́pị ndre ĩri, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã ĩrivé tã sĩ, ĩri ní njuzú mụzú mvọ́pị vúgá ꞌdãá, ĩri ní mvọ́pị ri uꞌdezú bẹ̃drị̃ sĩ, ĩri ní gbángírí ni ndruzú.

²¹“Mvọ́pị ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Má ẹ́tẹ́pị, á ꞌo ũnjí Múngú ꞌbụ̃ gé rĩ ẹndrẹtị gé, ãzini mí ẹndrẹtị gé, ícó ku ĩ ní ma zịzú mî mvá.’

²²“ꞌBo ẹ́tẹ́pị ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi ímụ́kí mbẽlẽ! Ĩmi íjị́kí bõngó akoóko rụ̃kụ̃ múké múké ni suú rụ́ꞌbá ni gé. Ĩmi sukí kátĩmũ drị́mváŋá ni gé, ĩmi sukí ngá pá gá pá ni gé. ²³Ĩmi íjị́kí tị́ kãjóŋá rụ́ꞌbá be mũnyãmũnyã ni, ĩmi lịkí. Lẽ ꞌbâ údékí ụ̃mụ̃, ꞌbâ nyakí rí ãyĩkõ ꞌbãzú ãní. ²⁴Ãꞌdiãtãsĩyã mávé mvá ágó nõri índré sụ̃ ꞌbá kõdô drãápi gí ni tị́nị, ꞌbo ãkũdẽ ĩri ídri rú, ị̃pẹ̃rị̃ kõdô ábá gí, ꞌbo nóni ícá ĩgõó gí.’ Kúru kộpi ní íꞌdózú ãyĩkõ ꞌbãzú.

²⁵“Ị́sụ́zú ãkũdẽ mvá ágó kãyú rĩ drĩ ẹ̃zị́ gé ọ́mvụ́ agá ꞌdãáꞌdã. Mvá ágó rĩ kã ícá ĩnyiŋá ꞌbẹ̃tị́ rĩ be, yị ẹ́rị́ ã ụ́ꞌdụ́kọ́, ãzini ꞌbá rĩ pi ri úngó tu. ²⁶Ĩri ní ãtíꞌbá ãlu zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ãtíꞌbá rĩ zịzú kĩnĩ, ‘Ngá rĩ ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩlé ãꞌdi?’ ²⁷Ãtíꞌbá rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mí ẹ́drị́pị ícá gí. Mí ẹ́tẹ́pị lị tị́ kãjóŋá rụ́ꞌbá be mũnyãmũnyã rĩ gí, ãꞌdiãtãsĩyã mvá rĩ ímví ĩgõó ꞌbẹ̃tị́ nõó rụ́ꞌbá be múké.’

²⁸“Mvá kãyú rĩ ã ꞌa ve tã ꞌdĩri sĩ ũnjí ũnjí, gã figá jó agá ꞌdãlé sĩ. Ẹ́tẹ́pị ní fũzú mụzú ĩri mãzú kĩnĩ, ẽ ífí ímụ́zú jó gá nõó. ²⁹Mvá kãyú rĩ ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ndre drĩ ká, ílí kárákará ꞌdĩꞌbée agá, á ri ẹ̃zị́ ngaá mí ní ũkpõ sĩ, má ọwụ mî tị kuyé. ꞌBo ꞌí sẽ tró má ní ndrị̃ị́ mváŋá má ní ụ̃mụ̃ ꞌbãzú ãní mávé ũndĩ rĩ pi be ãluŋáni kuyé. ³⁰ꞌBo mívé mvá ágó mívé ãꞌbú izaápi ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ pi ãrẽgásĩ rĩ kã ícá ꞌbẹ̃tị́ nõó, mí ísé tị́ kãjóŋá rụ́ꞌbá be mũnyãmũnyã rĩ lịị́ ĩri ní.’

³¹“Ẹ́tẹ́pị ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mâ mvá rĩ, ꞌbâ ri njị̃ị́ adri mí be trụ́, ngá mávé rĩ pi ãrẽvú céré mívé ni. ³²ꞌBo nóni lẽ ꞌbâ údékí ụ̃mụ̃, ãzini ꞌbâ ꞌbãkí ãyĩkõ, ãꞌdiãtãsĩyã mí ẹ́drị́pị índré ándúrú sụ̃ ꞌbá kõdô drãápi gí ni tị́nị, ĩri nóni ídri rú, ọ́tụ́ ãvĩ gí, ꞌbá ị́sụ́kí nóni ĩri gí.’ ”

Nãpí ꞌbá ngá ã tã mbaápi múké ku rĩ vé rĩ

¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó ãzi ãꞌbú be ni ꞌbã ꞌbá rií ívé ãꞌbú ã tã mbaá, ꞌbá ãzi ní ũlũzú ĩri ní kĩnĩ, ꞌbá riípi ĩrivé ãꞌbú ã tã mbaápi rĩ iza ĩrivé ãꞌbú gí. ²Kúru ãꞌbú ꞌdị́pa ní ĩri zịzú ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Tã má ní yịị́ ĩ ní ꞌyoó mî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri, ĩri nyo tã áda? Mí ũlũ ẹ̃zị́ mí ní ngaá rĩ vé tã, ãꞌdiãtãsĩyã mí ícó gõó mávé ãꞌbú ã tã mbaá dị̃ị́ ku.’

³“ꞌBá riípi ãꞌbú ã tã mbaápi rĩ ní ꞌyozú ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãá kĩnĩ, ‘Mâ ꞌo rí ma íngóni? Mávé ãmbúgú lẽ ma droó ẹ̃zị́ gé sĩ ãmvé. Ma ũkpõ ãkó ọ́mvụ́ ꞌãzú, mâ drị̃ ri kpá njanja ngá zịngárá sĩ. ⁴Á nị̃ tã má ní lẽé ꞌoó rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã njekí dõ ma ẹ̃zị́ gé sĩ ãmvé gí, ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́ꞌyị́kí rí ma ĩvé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé.’

⁵“Kúru ĩri ní ꞌbá ãꞌbú ꞌdị́pa vé ngá ẹ́ꞌyị́ꞌbá mẹ̃rị́ rú rĩ pi zịzú ímụ́zú ãlu ãlu, ĩri ní ꞌbá ngá rĩ ẹ́ꞌyị́pi drị̃drị̃ rĩ zịzú kĩnĩ, ‘Mí ẹ́ꞌyị́ mávé ãmbúgú rĩ vé ngá mẹ̃rị́ rú ngõpí?’

⁶“Ĩri ní újázú kĩnĩ, ‘Má ẹ́ꞌyị́ ũdu jọ̃lọ́nị̃ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ.’

“ꞌBá riípi ãꞌbú rĩ ã tã mbaápi rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mí íꞌdụ́ mívé kọ̃kọ̃bị́ mẹ̃rị́ vé rĩ, mí úrí vũgá mbẽlẽ, ꞌí sĩ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ.’

⁷“Ĩri ní kpá ágó ãzi rĩ zịzú kĩnĩ, ‘Mí ẹ́ꞌyị́ ngõpí?’

“Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘Má ẹ́ꞌyị́ ãnyá ũvú ã ꞌa élĩfũ ãlu.’

“ꞌBá riípi ãꞌbú rĩ ã tã mbaápi rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mí íꞌdụ́ mívé kọ̃kọ̃bị́ mẹ̃rị́ vé rĩ, ꞌí sĩ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ.’

⁸“Ãꞌbú ꞌdị́pa íngú ꞌbá ngá ã tã mbaápi múké ku rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌdụ tã rĩ ngaá tã nị̃ngárá be. ꞌBá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi16:8 ꞌBá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi: Kộpi ꞌbá Múngú vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá ku rĩ pi. ꞌBá ụ̃tụ́ŋá vé rĩ pi, kộpi ꞌbá Múngú vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi. ri tã ꞌdụ ngá ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be tã nị̃ngárá be, ndẽ ꞌbá adriꞌbée ụ̃tụ́ŋá agá rĩ pi vé rĩ rá. ⁹Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi sẽkí ĩmivé ãꞌbú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ꞌbá rĩ pi ní, ĩmi ị́sụ́kí rí ũndĩ ãní bẽnĩ, ãꞌbú rĩ dẹ dõ gí, ĩ ímụ́ ĩmi ẹ́ꞌyị́ vũrã adrizú ꞌdániꞌdáni rĩ gé rá.

¹⁰“ꞌBá tã mãdã mãdã rĩ pi ꞌdụụ́pi ngaápi pịrị rĩ, ĩri ícó tã ambugu ambugu rĩ pi ꞌdụ nga pịrị rá, ꞌbá tã mãdã mãdã rĩ pi ꞌdụụ́pi ngaápi pịrị ku rĩ, ícó tã ambugu ambugu rĩ pi ꞌdụụ́ ngaá pịrị ku. ¹¹Ĩmi mbakí dõ ãꞌbú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ã tã pịrị ku, ãꞌdi ri ícó ĩmi ní ãꞌbú tã be pịrị ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ sẽ nĩ? ¹²Ĩmi mbakí dõ ngá ꞌbá ãzi vé rĩ ã tã pịrị ku, ãꞌdi ri ícó ĩmi ní ngá sẽ ã adri rí ĩmivé ni rú nĩ?

¹³“Ãtíꞌbá ícó ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá ambugu ị̃rị̃ pi ní ku. Ĩri ãzi rĩ gã sĩ, ĩri ãzi rĩ lẽlẽ, dõku ĩri ẹ́sị́ ꞌbã ãzi rĩ drị̃gé, ĩri ãzi rĩ idede. Ĩmi ꞌbãkí dõ ẹ́sị́ céré mũfẽngã drị̃gé, ĩmi ícókí ẹ́sị́ ꞌbãá Múngú drị̃gé ku.”

Átángá Yẹ́sụ̃ ní átá rĩ

(Mãtáyo 11:12-13; 5:31-32; Mãrákõ 10:11-12)

¹⁴Fãrụ́sị̃ rĩ pi lẽkí mũfẽngã ambamba. Kộpi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, kộpi gụkí ĩri sĩ gụgụ. ¹⁵Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ĩmi ꞌbã adri ꞌbá pịrị ni pi rú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌbo Múngú nị̃ tã ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ rá. Ngá ꞌbá rĩ pi ní lẽé nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ambamba rĩ, Múngú mị gé ꞌdãlé ũnjí.

Yẹ́sụ̃ gõ tã rĩ ãzi ímbá

¹⁶“Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ, ãzini tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ ũlũkí cĩmgbá cazú lókí Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé rĩ gé. ꞌÍꞌdózú lókí ꞌdãri gé, rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã Múngú vé rĩ vé tã ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní, ꞌbá kárákará pi ri ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ fizú mãlũngã rĩ gé ꞌdãá. ¹⁷ꞌBụ̃16:17 ꞌBụ̃: ꞌBụ̃ ꞌdĩri adri vũrã Múngú ní adrizú rĩ ku, ĩri vũrã ụ̃tụ́ pi ní adrizú mbãá be, ãzini línyã be rĩ. pi vũ be, kộpi dẹ rá, ꞌbo tãị́mbị́ Múngú vé ĩ ní sĩí rĩ vé tãfí ãlu ni ãvĩ ku.

¹⁸“ꞌBá ívé ũkú droópi, gõópi ũkú ãzi jeépi rĩ, ꞌbã ꞌdĩri ọ̃wụ̃, ꞌbá ũkú ĩ ní droó gí rĩ jeépi rĩ, ꞌbã ꞌdĩri ọ̃wụ̃.

Ágó ãꞌbú be rĩ pi vé tã Lázãró be rĩ

¹⁹“Ágó ãzi ãꞌbú be tré, ĩri ꞌi úsú bõngó ndrọ̃lụ̃ndrọ̃lụ̃ rú ũnyĩ be, ãjẽ be ni pi sĩ, ụ́ꞌdụ́ céré, ĩri ri ngá múké ni pi nya. ²⁰Ágó ãzi riípi ngá mãápi ni, rụ́ ni Lázãró ꞌi, rụ́ꞌbá ni adri kú céré ãzó rú, íjị́kí ĩri ꞌbãá kuú ágó ãꞌbú be rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá. ²¹Ĩri ri ínyá uꞌdeꞌbá ágó ãꞌbú be rĩ vé mísá ã ndụ́gé rĩ pi uꞌdụ nya. Ũcógú rĩ pi ri ímụ́ ĩrivé ãzó ẽ mị umbe.

²²“Ágó ngá mãápi rĩ ní drãzú, mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi ꞌdụkí ĩri jịị́ mụụ́ ꞌbãá adrií Ãbũrámã be trụ́. Ágó ãꞌbú be rĩ ní kpá drãzú, ꞌbá rĩ pi ní ĩri sị̃zú. ²³Ágó ãꞌbú be rĩ vé índrí mụ ĩzãngã nyaá ãcí agá. Ágó rĩ kã ꞌî mị ingaá, ĩri ní Ãbũrámã ri ndrezú rárá rú, Lázãró adri kú ĩri ã jẽlé gá. ²⁴Ĩri ní Ãbũrámã ri zịzú kĩnĩ, ‘Má ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní fô, mí ĩpẽ Lázãró ri ímụ́ má vúgá nõó, ã su ꞌî drị́ mváŋá yị̃ị́ agá, ã tĩ yị̃ị́ rĩ mâ ádra gá, mâ ádra ã ndrĩ rí ãní, ãꞌdiãtãsĩyã ma ri ĩzãngã nya ãcí nõri agá.’

²⁵“ꞌBo Ãbũrámã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mâ mvá rĩ, lẽ mî nị̃ ꞌyozú kínĩ ọ́tụ́ mí ní rizú adrizú rĩ gé, ꞌí ri ngá múké ni pi ị́sụ́, ꞌbo Lázãró ri ngá ũnjí ni pi ị́sụ́. ꞌBo nõgó, ĩri ãyĩkõ gá, ma ri ĩri ẹ́sị́ ũmĩ, ꞌbo mi ri ĩzãngã nya. ²⁶Tã rĩ ãzi ꞌdĩ, wị̃lị̃wị́lị́ aco ꞌbâ ãsámvú ĩmi be gí, ꞌbá ãzi ícó ngaá nõósĩ agaá mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩlé ku, dõku ꞌbá ãzi ícó íngá ꞌdĩísĩ ízó ímụ́zú ꞌbá vúgá nõlé ku.’

²⁷“Ágó ãꞌbú be rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Má ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã, á mã mi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ꞌí pẽ Lázãró ri mụụ́ má ẹ́tẹ́pị vé ãngá ꞌdãlé, ²⁸ãꞌdiãtãsĩyã ma ẹ́drị́pị be tọ̃wụ́, ã mụ lũú kộpi ní, kộpi ẽ ímụ́kí rí kpá vũrã ĩzãngã nyazú nõri gé ku.’

²⁹“Ãbũrámã ní újázú kĩnĩ, ‘Mí ẹ́drị́pị́ị ã lãkí tã Mósẽ pi ní sĩí nẹ́bị̃ rĩ pi be rĩ, lẽ kộpi ã ꞌdụkí tã ni ngaánga.’

³⁰“Ágó ãꞌbú be rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘Adri ꞌdíni kuyé má ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã! Pẽkí dõ ꞌbá ãzi drãápi gí ni mụụ́ kộpi vúgá ꞌdãá, kộpi ẹ́sị́ újá rá.’

³¹“ꞌBo Ãbũrámã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌBá ꞌdãꞌbée gãkí dõ Mósẽ pi ẽ tị yịgá nẹ́bị̃ rĩ pi be sĩ, kộpi ícókí ꞌbá íngápi drãngárá gálésĩ rĩ ẽ tị yịị́ ku.’ ”

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi, kộpi ã ꞌokí rí tã pịrị

(Mãtáyo 18:6-7, 21-22; Mãrákõ 9:42)

¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Tã sẽépi ꞌbá rĩ pi ímụ́ uꞌde ũnjĩkãnyã agá rĩ pi ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ꞌbo ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ꞌbá sẽépi ꞌbá rĩ ꞌdeépi ũnjĩkãnyã agá rĩ vé ni. ²ꞌYĩkí dõ írã usegúgú umbe ni gé, ꞌbekí dõ ĩri yị̃ị́ tafu agá, ĩri adri múké, ã sẽ rí anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ꞌdeé ũnjĩkãnyã agá ku. ³Kúru lẽ ĩmi ndrekí múké, ã sẽkí ꞌbá ãzi ꞌdeé ũnjĩkãnyã agá ku.

“Mí ẹ́drị́pị ꞌo dõ ũnjĩkãnyã, lẽ mî lũ ĩri ní ꞌyozú kínĩ, ꞌo ũnjĩkãnyã. Mí ẹ́drị́pị újá dõ ẹ́sị́ rá, ꞌí trũ ĩri ĩrivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. ⁴ꞌO dõ mi ũnjí vú be ẹ́zị̂rị̃ ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ agá, ẹ́cị́ dõ mí vúgá nõlé vú be ẹ́zị̂rị̃, zị dõ trũngárá, lẽ mî trũ ĩri rá.”

⁵Kúru ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní ꞌyozú Úpí ní kínĩ, “ꞌÍ sẽ ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri ũkpó ũkpó!”

⁶Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá dõ mãdãŋáŋá anigé, sụ̃ marígó ã fí mãdãŋáŋá rĩ tị́nị, ĩmi ícó ꞌyo pẹtị ãmbúgú ꞌdĩri ní, ‘ꞌÍ nje mi, ꞌí mụ mi saá yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá,’ ĩri ícó ꞌi ꞌo sụ̃ ꞌdĩri tị́nị rá.

⁷“Mívé ãtíꞌbá adri dõ ọ́mvụ́ gé, dõku adri dõ kãbĩlõ úcéngárá gá, kãdõ ímví ĩgõó ꞌbẹ̃tị́ nõó, mi nyo ícó ꞌyo ĩri ní, ‘Mí ímụ́ úrí vũgá ínyá nyaá ꞌdíni rá’? ⁸Mí ícó ꞌyoó ꞌdíni ku. Mi ꞌyo, mí údé má ní ngá nyanya, mí íjị́ má vúgá nõó, mâ nya rí. Mi kúru ínyá rĩ nya, ãzini mi ngá mvụụ́mvụ rĩ mvụ. ⁹Mí ícó õwõꞌdĩfô sẽé ãtíꞌbá rĩ ní ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri ẹ̃zị́ mí ní lũú rĩ ngá. ¹⁰Ĩri kpá adri ꞌdíni, ĩmi ꞌdụkí dõ tã ĩ ní lũú ĩmi ní rĩ ngaá rá, ĩmi ꞌyo, ‘ꞌBâ ãtíꞌbá, ꞌbá rĩ pi ícókí ꞌbâ íngú ku, ꞌbâ ri ẹ̃zị́ ĩ ní sẽé ꞌbá drị́gé rĩ nga.’ ”

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá mụdrị́ ũfú ní nyaá ni pi

¹¹Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, mụ lẹ́tị Sãmãríyã pi ãsámvú Gãlĩláyã be rĩ gé sĩ. ¹²Yẹ́sụ̃ kã rií mụụ́ gụ́rụ́ ãzi agásĩ, ãgõ mụdrị́ ũfú ní nyaá ni pi tukí pá rárá rú, ¹³kộpi rikí Yẹ́sụ̃ ri zịị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ãmbúgú, Yẹ́sụ̃, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá ní fô.”

¹⁴Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú kộpi vúgá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi mụkí ĩmi iꞌdaá atala rĩ pi ẹndrẹtị gé.” Kộpi kâ mụụ́, ũfú rĩ ní dẹzú kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ.

¹⁵Kộpivé ãlu kã ndreé ũfú rĩ dẹ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ gí, ĩri ní ꞌi újázú ĩgõzú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní Múngú ri íngúzú ụ́ꞌdụ́kọ́ bẽ ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ũfú rĩ dẹ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí.” ¹⁶Ágó rĩ ũtị̃ kũmũcí ꞌî drị̃ sị̃ị́ vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, sẽ Yẹ́sụ̃ ní õwõꞌdĩfô tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌí ní ꞌdĩri sĩ, ágó rĩ Sãmãríyãgú.

¹⁷Yẹ́sụ̃ ní zịzú kĩnĩ, “ꞌBá má ní ídrí rĩ pi adrikí mụdrị́ kuyé? Úrõmĩ rĩ pi íngãá? ¹⁸ꞌBá ãzi ĩgõ Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽé kuyé, ꞌyéŋá jãkãgú rĩ ímụ́ õwõꞌdĩfô sẽé nĩ ãsĩ?” ¹⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga mụụ́, mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sẽ mí ícá múké gí.”

Mãlũngã Múngú vé rĩ vé ímụ́ngárá

(Mãtáyo 24:23-28, 37-41)

²⁰Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ ímụ́ ícá ngọ̃tụ́?” Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ ícókí rụ́ꞌbá ni ndreé ku. ²¹ꞌBá rĩ pi ícókí ꞌyoó kínĩ, ‘Mãlũngã Múngú vé rĩ ĩri nõ,’ dõku ‘ĩri ꞌdã,’ ꞌdíni ku, ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã Múngú vé rĩ ĩmi ãsámvú gé nõgónõ.”17:21 Mãlũngã Múngú vé rĩ ĩmi ãsámvú gé nõgónõ: Yẹ́sụ̃ ri átá kĩnĩ ꞌi Mvá Múngú vé ni, ꞌi kộpi ãsámvú gé.

²²Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩmi ímụ́ ẹ́sị́ ꞌbã lẽzú ụ́ꞌdụ́ ꞌBá Mvá ní ímụ́zú rĩ ndrezú. ꞌBo ĩmi ícókí ndreé ku. ²³ꞌBá rĩ pi ímụ́ ꞌyo, ‘ꞌBá Mvá ri ꞌdã!’ dõku ‘Ĩri nõ!’ ꞌBo lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí kộpivé tã ku, ²⁴Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ, ĩri adri sụ̃ ũvi ní gaá lọ́kụ́ ãngũ ĩmgbẽrẽé íꞌdózú wọ̃ọ́kọ̃ ãzi gé cazú wọ̃ọ́kọ̃ ãzi gé rĩ tị́nị. ²⁵ꞌBo drị̃drị̃ ni, ma ímụ́ ĩzãngã nya ambamba, ꞌbá úyú ãndrũ nõri vé rĩ pi ímụ́ ma gã sĩ.

²⁶“Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ, ĩri adri sụ̃ lókí Núwã17:26 Núwã: Núwã adri sâ ꞌbá rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌozú ũnjí ꞌdãri gé rá, kúru Múngú ní ĩri zịzú ã údé kũlúmgba, yị̃ị́ rĩ kãdõ ímụ́ tị̃ị́, ã pa rí ĩrivé ꞌbá rĩ pi ĩrivé ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ pi be. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 5-9. vé rĩ gé rĩ tị́nị. ²⁷Lókí Núwã vé rĩ gé, ꞌbá rĩ pi rikí ngá nyaá, rikí ngá mvụụ́, rikí ũkú jeé, ãzini rikí ũkú rĩ pi sẽé jeé ãgõ rĩ pi ní, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ Núwã ní fizú kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá rĩ gé. Kúru yị̃ị́ ní tị̃zú, úꞌdị́ kộpi ũdrãá céré.

²⁸“Ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ, ĩri kpá adri sụ̃ lókí Lótõ vé rĩ gé rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi rikí ngá nyaá, rikí ngá mvụụ́, rikí ngá jeé, rikí ngá ụzịị́, rikí ngá saá, ãzini rikí jó sịị́. ²⁹ꞌBo ụ́ꞌdụ́ Lótõ ní fũzú Sõdómõ agásĩ rĩ gé, ãcíkúlúlú íngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, lụ̃ kộpi drị̃gé sụ̃ yị̃ị́gọ́ tị́nị, úꞌdị́ kộpi ũdrãá céré.

³⁰“Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ma iꞌdazú rĩ, ĩri adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. ³¹Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ꞌbá tụụ́pi ívé jó drị̃gé rĩ, ícó ísị́ ímụ́ ívé ngá jó agá rĩ pi ꞌdụụ́ ku. ꞌBá ọ́mvụ́ agá rĩ, ícó gõó mụụ́ ngá ãzi íꞌdụ́ ívé jó agá ꞌdãá ku. ³²Ĩmi ụ̃sụ̃kí drĩ tã ꞌi ngaápi Lótõ ũkú ni ã rụ́ꞌbá gá rĩ ká!17:32 Íꞌdóngárá 19:26³³ꞌBá rĩ ri dõ ívé ídrí ã tã mbaá áyu, ị́sụ́ ídríngárá17:33 Ídríngárá: Ídríngárá ĩ ní tã ni ꞌyoó ꞌdĩri, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ. ku, ꞌbá ívé ídri adiípi sẽépi draápi rá rĩ, ĩri ídríngárá ị́sụ́ rá. ³⁴Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ꞌbá ị̃rị̃ pi ímụ́ la gbọ́lọ́ drị̃gé, ĩ ãlu rĩ ꞌdụ, ĩ ãlu rĩ ku. ³⁵Ũkú ị̃rị̃ pi ímụ́ ngá ꞌyị trụ́ írã drị̃gé, ĩ ãlu rĩ ꞌdụ, ĩ ãlu rĩ ku. ³⁶Ãgõ ị̃rị̃ pi ímụ́ ọ́mvụ́ ꞌa, ĩ ãlu rĩ ꞌdụ, ĩ ãlu rĩ ku.”17:36 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 36 agá ꞌdĩri, búkũ Lúkã vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Lúkã vé vúlé rĩ agá rá.

³⁷Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, “Úpí, tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga íngũgá?”

Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Lógúnũ rĩ pi úmúkí dõ ĩ vũrã ꞌdãri gé, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ ãvũ ꞌdãgá ꞌdã, ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ndrekí dõ tã ꞌdĩꞌbée ri ĩ nga, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.”

Ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ pi vé tã ágó tã lịị́pi rĩ be rĩ

¹Kúru Yẹ́sụ̃ ní nãpí ãzi ũlũzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã zịkí Múngú ri, kộpi ã kukí zịngárá rĩ ku. ²Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó ãzi tã lịị́pi ni kụ̃rụ́ ãzi gé, ru Múngú ri ku, ọ́sụ́ kpá ꞌbá ãzi vé tã sĩ ku. ³Ũkú ãzi ọ̃wụ́zị́gọ́ rú ni kpá kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ ri ẹ́cị́ ágó tã lịị́pi rĩ ị̃vụ̃rọ̃ọ́ kĩnĩ, ‘Lẽ mî aco ꞌbávé tã ãríꞌbágú rĩ be rĩ pịrị.’

⁴“ꞌBá tã lịị́pi rĩ gã sĩ vú be kárákará. Ụ̃dụ̃ ni gé, gõ ụ̃sụ̃ụ́ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, ‘Á ru dõ Múngú ri ku, ãzini á mba dõ ꞌbá rĩ pi vé tã ku drãáãsĩyã, ⁵ma ọ̃wụ́zị́gọ́ ꞌdĩri vé tã aco pịrị rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri ẹ́cị́ mâ drị̃ iza. Má aco dõ ĩrivé tã ku, ĩri nyo gõ ri ẹ́cị́ mâ drị̃ iza.’ ”

⁶Úpí ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi yịkí drĩ ágó tã lịị́pi pịrị ku ꞌdĩri vé tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri ká. ⁷Múngú ícó nyo ꞌbá ꞌí ní ũpẽé riꞌbá ngoꞌbée ꞌí ẹndrẹtị gé ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be rĩ pi vé tã lịị́ pịrị ku? Ícó nyo kộpi ẽ ĩzã koó mbẽlẽŋá ku? ⁸Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, Múngú ri ímụ́ kộpivé tã lị pịrị, ĩri lị mbẽlẽŋá. ꞌBo ma ꞌBá Mvá ꞌi, má kãdõ ímụ́, ma nyo ícó ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ni ị́sụ́ vũ drị̃gé nõgó rá?”

Nãpí Fãrụ́sị̃gú rĩ vé rĩ, ãzini ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi rĩ vé rĩ

⁹Yẹ́sụ̃ ní nãpí ꞌbá ụ̃sụ̃ꞌbá kínĩ, ĩ tã be pịrị, ꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ndreꞌbá kú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi vé tã ũlũzú kĩnĩ: ¹⁰“ꞌBá ị̃rị̃ fikí Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá Múngú ri zịngárá gá, ágó ãzi rĩ Fãrụ́sị̃gú, ãzi rĩ ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni. ¹¹Fãrụ́sị̃gú rĩ ní ngazú pá tuzú ụrụ sĩ, ri Múngú ri zịị́, ri ꞌi íngú kĩnĩ, ‘Múngú, á sẽ mí ní õwõꞌdĩfô, má adri sụ̃ ꞌbá ngá aliꞌbá rĩ pi tị́nị ku, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi tị́nị ku, ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi tị́nị ku, dõku ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ꞌdĩri tị́nị ku. ¹²Ma ri ma aꞌbi ngá nyangárá sĩ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ Sẹ̃bị́tị̃ ãlu agá, ngá mụdrị́ agá, ma ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ mí ní.’

¹³“ꞌBo ágó mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi rĩ tu pá kuú rárá rú, sâ ĩri ní rizú Múngú ri zịzú rĩ gé, ꞌbã ꞌî mị ãngũ ndrezú ꞌbụ̃ gélé kuyé, ri ꞌî bẹ̃drị̃ dịị́ ĩzãngã ĩzãngã rú kĩnĩ, ‘Múngú, mî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri má ní, ma ꞌbá ũnjĩkãnyã be ni!’ ”

¹⁴Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kĩnĩ, “Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kâ mvií gõó ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, Múngú ãꞌyĩ ágó mũfẽngã uꞌdụụ́pi rĩ adrií ꞌbá pịrị, adri ꞌyozú kínĩ Fãrụ́sị̃gú rĩ kuyé. ꞌBá riípi ꞌi íngúpi íngúngũ rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ndre ku mãdãŋá, ꞌbá ꞌi ꞌbãápi kú mãdãŋá rĩ, ĩ ímụ́ ĩri íngúngũ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã tãkíri anjiŋá nyíríŋá rĩ pi drị̃gé

(Mãtáyo 19:13-15; Mãrákõ 10:13-16)

¹⁵ꞌBá rĩ pi rikí ĩvé anjiŋá íjị́ ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá, ã tị̃ rí drị́ kộpi drị̃gé. ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi ní útrézú ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé. ¹⁶ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní anjiŋá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ugakí anjiŋá rĩ pi ku, ĩmi kukí kộpi ẽ ímụ́kí má vúgá nõó, ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã Múngú vé rĩ, ĩri ꞌbá adriꞌbée sụ̃ anjiŋá nõꞌbée tị́nị rĩ pi vé ni. ¹⁷Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ãꞌyĩ dõ mãlũngã Múngú vé rĩ sụ̃ mváŋá mãdãŋá tị́nị ku, ícó fií mãlũngã Múngú vé rĩ agá ku.”

Ágó ãꞌbú be rĩ vé tã

(Mãtáyo 19:16-30; Mãrákõ 10:17-31)

¹⁸Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé drị̃koma ãzi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Mi ímbápi adriípi múké rĩ, mâ ꞌo ãꞌdi mâ ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní?”

¹⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ngá mí ní ma zịzú ꞌbá múké rĩ ãꞌdi? ꞌBá ãzi múké ni ꞌdãáyo, ꞌyéŋá Múngú ri múké nĩ. ²⁰Mí nị̃ tãị́mbị́ rĩ rá, tãị́mbị́ rĩ kĩnĩ, ‘Lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku, lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, lẽ mî ụ̃gụ̃ ꞌbá ãzi ã ngá ku, lẽ mî úlị́ ũnjõ ꞌbá ãzi drị̃gé ku, lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃.’ ”18:20 Wụ̃ngárá 20:18; Dẽtõrõnómẽ 5:16-20

²¹Ágó rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Íꞌdózú má ní adrizú mváŋá rú rĩ gé ꞌdãá, cĩmgbá ãndrũ sĩ, á ꞌdụ tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée vé tã ngaá céré rá.”

²²Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Ngá ãzi ãlu anigé ꞌi ꞌo drĩ kuyé. Lẽ mî ụzị mívé ngá rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌi sẽ mũfẽngã ni ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, mi ímụ́ adri ãꞌbú be ambamba ꞌbụ̃ gé ꞌdãá. Kúru mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.”

²³Ágó rĩ kã tã ꞌdĩri yịị́, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ãꞌbú be ambamba. ²⁴Yẹ́sụ̃ ní ĩri ndrezú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, tã ni ũkpó ũkpó. ²⁵Ádarú, kámĩlõ vé fingárá sĩndánĩ ã úlẽ gá sĩ rĩ mbamba, ꞌbo ꞌbá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ mba ndẽé rá.”

²⁶ꞌBá tã ꞌdĩri yịꞌbá rĩ pi ní zịzú kínĩ, “Dõ ꞌdíni, ãꞌdi ri ícó ídríngárá ị́sụ́ nĩ?”

²⁷Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ngá ꞌbá rĩ pi ní ícó ꞌoó bã ku rĩ, Múngú ri ꞌo rá.”

²⁸Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá kukí ꞌbávé ngá rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbâ ri mî pámvú ũbĩ.”

²⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ kuúpi, dõku ívé ũkú kuúpi, dõku ívé ẹ́drị́pị́ị kuúpi, dõku ívé ẹ́tẹ́pị pi kuúpi ẹ́ndrẹ́pị be, ãzini ívé anjiŋá kuúpi mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã sĩ rĩ, ³⁰Múngú ri ĩri ní ngá sẽ ambamba vũ drị̃gé nõgó, úmvúlésĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, ĩri ídrí ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãtáyo 20:17-19; Mãrákõ 10:32-34)

³¹Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi zịzú gãrã gá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBâ ri mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ma ꞌBá Mvá ꞌi, tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí mâ tã sĩ rĩ, ĩri ímụ́ ꞌi nga fũ tị ni gé rá. ³²Ĩ ímụ́ ma rụ sẽ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị́gé. Kộpi gụ má sĩ, kộpi ma uꞌda, kộpi tụ̃sụ́ úwé mâ rụ́ꞌbá gá. ³³Kộpi ma ũgbã, kộpi ma ꞌdị drã rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ma gõ íngá ídri rú ũzi.”

³⁴ꞌBo tã ꞌdĩri fi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị̃gé ãluŋáni kuyé, tã rĩ vé ífífí zụ̃ ꞌi kộpi ní rá, kộpi nị̃kí tã ĩri ní átá ꞌdĩri vé ífífí kuyé.

Yẹ́sụ̃ zị̃ ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ẽ mị ãngũ ndreé

(Mãtáyo 20:29-34; Mãrákõ 10:46-52)

³⁵Yẹ́sụ̃ pi kâ ícá ĩnyiŋáŋá kụ̃rụ́ Yẹ́rị̃kọ̃ vé rĩ gé, ágó ãzi mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni úrí kuú lẹ́tị jẽlé gá, ĩri ri ngá mã. ³⁶Ágó rĩ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi vé ụ́ꞌdụ́kọ́ yịị́, kộpi ri aga mụzú, ĩri ní zịzú kĩnĩ, ngá riípi ꞌoópi ꞌdíni rĩ ãꞌdi. ³⁷ꞌBá rĩ pi ní lũzú ĩri ní kínĩ, “Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétã vé rĩ ri aga mụzú nĩ.”

³⁸Ágó rĩ ní zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ,18:38 Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ: Múngú ẹzị kĩnĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩfũ úyú ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16:1-13; Sãwụ́mã 132:11-12. ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô!”

³⁹ꞌBá ꞌdeꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi ní trezú ágó rĩ drị̃gé kínĩ, ã újí kíri, ꞌbo ágó rĩ gõ treé mụzú drị̃gélé kĩnĩ, “Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô!”

⁴⁰Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní pá tuzú. Ĩri ní ꞌyozú, ẽ íjị́kí ágó rĩ ꞌí vúgá nõó. Ágó rĩ kã ícá ĩnyiŋá, Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, ⁴¹“ꞌÍ lẽ mâ ꞌo mí ní ãꞌdi?”

Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Úpí, á lẽ ãngũ ndreé.”

⁴²Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ídrí mi gí. Mî mị ã ndre ãngũ.” ⁴³Koro ágó rĩ ẽ mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ, ri Múngú ri íngú mụzú. ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi íngúkí kpá Múngú ri rá.

Zãkáyo mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi rĩ vé tã

¹Yẹ́sụ̃ ní fizú mụzú kụ̃rụ́ Yẹ́rị̃kọ̃ vé rĩ agá ꞌdãá, ẹlị mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ. ²Ágó ãzi ꞌdãlé, rụ́ ni Zãkáyo ꞌi, ĩri ꞌbá ãmbúgú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni, ĩri ãꞌbú be ambamba. ³Zãkáyo ri úvá be lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ndrezú, ꞌbo ĩri ní adrií ẹ̃lị́ŋá rĩ sĩ, ícó Yẹ́sụ̃ ri ndreé ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé sĩ ku. ⁴Kúru Zãkáyo ní njuzú mụzú drị̃drị̃, ĩri ní tụzú pẹtị ãmbúgú ĩ ní zịị́ sĩkãmórẽ rĩ sị́gé, ꞌî ndre rí Yẹ́sụ̃ ri bẽnĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ lẹ́tị ꞌdãri gé sĩ.

⁵Yẹ́sụ̃ kã caá pẹtị rĩ ã jẽlé gá ꞌdãá, ĩri ní ãngũ ndrezú ụrụ ꞌdãá, Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Zãkáyo, mí ísị́ vũgá nõó mbẽlẽ. Ãndrũ sĩ á lẽ mụụ́ adrií mívé ãngá.” ⁶Zãkáyo ní koro ísị́zú vũgá nõó, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ́ꞌyị́zú ãyĩkõ sĩ, ĩri jịzú mụzú ívé ãngá ꞌdãá.

⁷ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi rikí unuú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri mụ adrií ụ̃mụ́ rú ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi ꞌdĩri vé ãngá.”

⁸ꞌBo Zãkáyo ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní ꞌyozú Úpí ní kĩnĩ, “Úpí, ꞌí ndre drĩ ká! Ma mávé ãꞌbú aco ị̃rị̃, ma ãlu ni sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. Á ꞌdụ dõ ꞌbá ãzi vé ngá ũnjõ sĩ, ma ãrígó ní újá sẽ ĩri ní vú be sụ.”

⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Zãkáyo ní kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ nõri gé, ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ nõri ãsámvú gé rĩ pi ị́sụ́kí pangárá gí, ãꞌdiãtãsĩyã ágó nõri mvá Ãbũrámã vé ni.19:9 Mvá Ãbũrámã vé ni: Yẹ́sụ̃ kĩnĩ Zãkáyo ri nóni ꞌbá Múngú vé ni.¹⁰Má ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́ ꞌbá ãvĩꞌbá gí rĩ pi ndãá, ãzini kộpi paá ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.”

Nãpí ãtíꞌbá mụdrị́ rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 25:14-30)

¹¹ꞌBá rĩ pi kâ rií tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri yịị́, Yẹ́sụ̃ ní átázú kộpi ní nãpí sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ca ĩnyiŋá Yẹ̃rụ́sãlémã gá gí, ãzini ꞌbá rĩ pi ụ̃sụ̃kí, mãlũngã Múngú vé rĩ ímụ́ ꞌi iꞌda mbẽlẽŋá. ¹²Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó ãzi ãmbúgú ꞌde mụụ́ ãngũ rárá rú ni gé, ã ꞌbãkí rí ꞌi ꞌbãgú rú, ꞌí újá rí kúru ꞌi ĩgõó. ¹³Ágó rĩ ní drĩ ngazú mụzú kuyé rĩ gé, zị ívé ãtíꞌbá mụdrị́ rĩ pi ímụ́ ꞌí vúgá nõó, awa kộpi ní mũfẽngã jũrú mãdãŋá ni sĩ19:13 Awa kộpi ní mũfẽngã jũrú mãdãŋá ni sĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ caá mbãá na, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu ni sĩ. ãlu ãlu, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ĩmi ngakí ẹ̃zị́ ãní cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ má ní ĩgõzú rĩ gé, ã tị rí tịtị.’

¹⁴“ꞌBo ꞌbá ĩrivé ãngũ agá rĩ pi lẽkí ĩri ã tã ku, kộpi pẽkí ꞌbá ụrụkọ mụụ́ ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ, kộpi ã mụkí ꞌyoó, ‘ꞌBá lẽkí ágó ꞌdĩri ã adri ꞌbávé ꞌbãgú rú ku.’

¹⁵“ꞌBo ꞌbãkí ágó rĩ ꞌbãgú rú rá, ĩri ní ímvízú ĩgõzú ívé ãngá nõó. Ĩri ní ívé ãtíꞌbá ꞌí ní mũfẽngã awazú kộpi ní rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, lẽ nị̃ị́ dõ mũfẽngã rĩ tị caá ngõpí.

¹⁶“Ãtíꞌbá drị̃drị̃ rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu mí ní sẽé má ní rĩ, á nga ẹ̃zị́ ãní, tị caá mụdrị́.’

¹⁷“ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ꞌo múké, mi ãtíꞌbá múké! Ãꞌdiãtãsĩyã mũfẽngã mãdãŋá ꞌdĩri sĩ, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ ẹ̃zị́ ngazú ãní rá, ma nóni mi ꞌbã adri gávãnã kụ̃rụ́ mụdrị́ rĩ pi vé ni.’

¹⁸“Ãtíꞌbá ãzi rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu mí ní sẽé má ní rĩ, á nga ẹ̃zị́ ãní, tị caá tọ̃wụ́.’

¹⁹“ꞌBãgú rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ꞌo múké! Ma nóni mi ꞌbã adri gávãnã kụ̃rụ́ tọ̃wụ́ rĩ pi vé ni.’

²⁰“Kúru ãtíꞌbá ãzi rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu mí ní sẽé má ní rĩ, ĩri nõ, á zụ̃ ĩri múké bõngó agá. ²¹Á ꞌo mí sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã mívé tã ẽ sị́ mbamba, mi ri ngá mí ní ẹ̃zị́ ni ngaá kuyé rĩ pi uꞌdụ ꞌbá rĩ pi drị́gé sĩ, ãzini mi ri ãnyãngã mí ní saá nĩ kuyé rĩ pi ĩkũnã.’

²²“ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mi ãtíꞌbá ũnjí, ma tã lị mí drị̃gé tã ĩfũúpi mí tị gé ꞌdĩri sĩ! ꞌÍ nị̃ rá, mâ tã ẽ sị́ mbamba, ma ri ngá má ní ẹ̃zị́ ni ngaá kuyé rĩ pi uꞌdụ ꞌbá rĩ pi drị́gé sĩ, ãzini ma ri ãnyãngã má ní saá nĩ kuyé rĩ pi ĩkũnã. ²³ꞌÍ ꞌbã té mávé mũfẽngã rĩ jó mũfẽngã ꞌbãzú rĩ agá kuyé ãsĩ? Má kãdõ ĩgõó, má té ị́sụ́ tị gí.’

²⁴“ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú ãtíꞌbá ụrụkọ pá tuꞌbá ĩnyiŋá ꞌdãlé rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi ꞌdụkí mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu rĩ drị́ ni gé sĩ rá, ĩmi sẽkí ãtíꞌbá mũfẽngã ẹ́ꞌyị́pi jũrú mãdãŋá mụdrị́ rĩ ní.’

²⁵“Ãtíꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, ‘Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ĩrivé mũfẽngã fífí jũrú mãdãŋá mụdrị́.’

²⁶“ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá adriípi ngá be rĩ, ĩ ĩri ní ngá ãzi sẽ ãmbúgú, ꞌbo ꞌbá ngá ãkó rĩ, ngá ĩrivé rĩ, ĩ ꞌdụ drị́ ni gé sĩ rá. ²⁷ꞌBo mávé ariꞌba ꞌyoꞌbá kínĩ mâ adri ĩvé ꞌbãgú rú ku ꞌdĩꞌbée, ĩmi íjị́kí kộpi, ĩmi úꞌdị́kí kộpi má andregá ꞌdĩgé.’ ”

Yẹ́sụ̃ vé fingárá Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ

(Mãtáyo 21:1-11; Mãrákõ 11:1-11; Yũwánĩ 12:12-19)

²⁸Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ átá dẹẹ́, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gálé rú. ²⁹Yẹ́sụ̃ pi kâ caá ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Bẽtẽfágẽ vé rĩ gé, ãzini kụ̃rụ́ Bẽtẽníyã vé rĩ gé, ánga ĩ ní zịị́ Írã Õlívẽ19:29 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní. vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi pẽzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ³⁰“Ĩmi mụkí gụ́rụ́ ĩmi ẹndrẹtị gé ꞌdãri gé, ĩmi kádõ fií caá gụ́rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ĩmi dõngí mbaápi úꞌdí rú ni ị́sụ́, ꞌyĩkí kú ꞌdãá, ꞌbá ãzi tụ drĩ úrí drị̃ ni gé kuyé, ĩmi ĩtrũkí ĩri íjị́ má vúgá nõó. ³¹ꞌBá ãzi zị dõ ĩmi, ‘Ĩmi ri dõngí rĩ trũ ãlé?’ Ĩmi ꞌyokí ĩri ní, ‘Úpí lẽ dõngí rĩ nĩ.’ ”

³²ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní pẽé mụụ́ ꞌdĩꞌbée mụkí dõngí rĩ ị́sụ́, sụ̃ ĩri ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị. ³³Kộpi kâ rií dõngí rĩ trũú, dõngí ꞌdị́pa ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ri dõngí rĩ trũ ãlé?”

³⁴Kộpi ní újázú kínĩ, “Úpí lẽ dõngí rĩ nĩ.”

³⁵Kộpi ní dõngí rĩ íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõlé, kộpi ní ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ꞌbezú dõngí rĩ ã úgóró gá, Yẹ́sụ̃ ní tụzú úrízú drị̃ ni gé. ³⁶Yẹ́sụ̃ kã rií mụụ́, ꞌbá rĩ pi rikí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ajaá mụzú lẹ́tị rĩ drị̃gé sĩ.

³⁷Yẹ́sụ̃ kâ mụụ́ caá vũrã lẹ́tị rĩ ní úlúzú mụzú Írã Õlívẽ vé rĩ gé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá bị́trị́ká ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi íꞌdókí rií Múngú ri íngú ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá tã ãyãzú ãyãyã kộpi ní ndreé rĩ sĩ.

³⁸“Tãkíri ã adri ꞌbãgú ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ19:38 ꞌBãgú ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBãgú ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi. drị̃gé!”19:38 Sãwụ́mã 118:26

“Tãkíri ã adri ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ẽ íngúkí Múngú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ íngúngũ!”

³⁹Fãrụ́sị̃ ã ụrụkọ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ímbápi, ꞌí ꞌyo mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée ã újíkí kíri!”

⁴⁰Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, kộpi újíkí dõ kíri, írã ꞌdĩꞌbée ícó ma íngú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá rá.”

Yẹ́sụ̃ ngo kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ ã tã sĩ

⁴¹Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ caá ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, kã kụ̃rụ́ rĩ ndreé, íꞌdó ngoó kụ̃rụ́ rĩ ã tã sĩ ngongo. ⁴²Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mívé ꞌbá rĩ pi nị̃kí ngá tãkíri íjị́pi ĩ ní ụ́ꞌdụ́ ãndrũ nõri gé rĩ kuyé, á lẽ kõdô kộpi ã nị̃kí, ꞌbo ũzụ̃kí kộpi ní tã ni ũzụ̃zụ̃. ⁴³Ụ́ꞌdụ́ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩmivé ariꞌba rĩ pi ímụ́ ãbi sị ĩmi gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, kộpi ĩmi ce ku ágágá, kộpi lẹ́tị rĩ pi ọ̃zụ̃ céré. ⁴⁴Kộpi ĩmi ꞌdụ aꞌbe vũgá ĩmivé anjiŋá rĩ pi be. Kộpi ícókí írã mváŋá ãzi kuú ọ́gụ́pị drị̃gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí sâ Múngú ní ímụ́zú ĩmi vúgá nõó rĩ kuyé.”

Yẹ́sụ̃ údró ꞌbá rĩ pi Jó Múngú vé rĩ agásĩ

(Mãtáyo 21:12-17; Mãrákõ 11:15-19; Yũwánĩ 2:13-22)

⁴⁵Kúru Yẹ́sụ̃ ní fizú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩri ní íꞌdózú ꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi údrózú ĩvé vũrã ngá ụzịzú rĩ pi gé sĩ. ⁴⁶Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Jó mávé rĩ, ĩri jó rizú ma zịzú ni,’19:46 Ĩsáyã 56:7 ꞌbo ĩmi újákí jó rĩ ícá ‘vũrã ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi ní rizú adrizú ni.’19:46 Yẽrẽmíyã 7:11 ”

⁴⁷Ụ́ꞌdụ́ céré, Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, ãzini drị̃koma ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãlé rĩ pi be, kộpi rikí lẹ́tị ndãá lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá. ⁴⁸ꞌBo kộpi ị́sụ́kí lẹ́tị ĩri ꞌdịzú drãzú kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ꞌbãkí úvá rizú tã ĩri ní átá rĩ yịzú.

Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí ũkpõ Yẹ́sụ̃ ní ẹ̃zị́ ngazú rĩ vé tã

(Mãtáyo 21:23-27; Mãrákõ 11:27-33)

¹Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá, ãzini rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú kộpi ní Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, ãzini Yãhụ́dị̃ ambugu rĩ pi be, ímụ́kí ĩri vúgá. ²Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá ní, mi ri tã ꞌdĩꞌbée nga ũkpõ ãꞌdi vé ni sĩ? Ãꞌdi sẽ mí ní ũkpõ ꞌdĩri nĩ?”

³Ĩri ní újázú kĩnĩ, “Á lẽ drĩ kpá ĩmi zịị́, ĩmi lũkí má ní, ⁴ũkpõ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú ꞌdĩri íngá ꞌbụ̃ gélésĩla, dõku ꞌbá áda sẽ ĩri ní ũkpõ ꞌdĩri nĩ?”

⁵Kộpi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌyokí dõ tã ni íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩ, ĩri ꞌbâ zị, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri kuyé ãsĩ. ⁶ꞌBá ꞌyokí dõ tã ni íbí íngá ꞌbá áda vúgá, ꞌbá rĩ pi ꞌbâ úvị́ írã sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ãꞌyĩkí rá ꞌyozú kínĩ, Yũwánĩ ri nẹ́bị̃.”

⁷Kúru kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá nị̃kí kuyé ãꞌdi sẽ dõ ĩri ní ũkpõ bãtízĩmũ sẽzú ꞌdĩri nĩ.”

⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ ũkpõ má ní ẹ̃zị́ ngazú ãní rĩ vé tã ũlũú ĩmi ní ku.”

Nãpí ãgõ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12)

⁹Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌbá rĩ pi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kĩnĩ, “Ágó ãzi ꞌã ọ́mvụ́, sa pẹtị vị́nyọ̃ vé ni pi20:9 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdụkí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ri ũꞌa ni zo vị́nyọ̃ sụ́ rú. Múngú ĩpẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrií ꞌbá ívé ni, kộpi ã adrikí rí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé Múngú ní saá ꞌaápi ũꞌa be rĩ tị́nị. Nãpí pẹtị vị́nyọ̃ vé ꞌdĩri, sẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ Yẹ́sụ̃ ri ĩvé tã átá. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 80:8-16; Ĩsáyã 5:1-7; Yẽrẽmíyã 2:21; Mãtáyo 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12. ꞌa ni gé, ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ ẹzịzú ꞌbá ụrụkọ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ni pi ní, ĩri ní ngazú mụzú adrizú ãngũ ãzi gé ílí be kárákará. ¹⁰Lókí ãnyãngã ĩkũnãzú rĩ kã ícó, ĩri ní ãtíꞌbá pẽzú mụzú ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, kộpi ã sẽkí rí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ vé ũꞌa ụrụkọ ꞌí ní. ꞌBo ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi fụkí ĩri, pẽkí ĩri mụzú drị́ be ule. ¹¹Ĩri ní ãtíꞌbá ãzi pẽzú, ꞌbo kộpi ũgbãkí ĩri, kộpi ꞌokí ĩri ũnjí, pẽkí ĩri mụụ́ drị́ be ule. ¹²Ĩri ní kpá ãtíꞌbá ãzi pẽzú, kộpi fụkí ĩri ũnjí ũnjí ãzó be, kộpi drokí ĩri fũú ọ́mvụ́ rĩ agásĩ ãmvé.

¹³“Ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mâ ꞌo rí ãꞌdi? Dõ ꞌdíni, ma mávé mvá má ní lẽélẽ rĩ pẽ mụzú áyu, sâ ãzi sĩ kộpi ĩri ị̃njị̃ rá.’

¹⁴“ꞌBo ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi kâ mvá rĩ ndreé, kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ‘ꞌBá ímụ́pi ĩrivé ngá ẽ tị rụụ́pi rĩ ꞌdĩ. Lẽ ꞌbâ ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá, ngá ọ́mvụ́ agá rĩ ã adri rí ꞌbávé ni.’ ¹⁵Kộpi ní ĩri drozú ọ́mvụ́ rĩ agásĩ, kộpi ní ĩri ꞌdịzú drãzú.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ní ụ̃sụ̃zú rĩ gé, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ri ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ꞌdĩꞌbée ꞌo ngóni? ¹⁶Á ꞌyo ĩmi ní, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ri ímụ́ ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ ũdrã rá, ĩri ọ́mvụ́ rĩ sẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée ní.”

ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Lẽ tã ꞌdĩri ã nga ꞌi ꞌdíni ku.”

¹⁷Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú kộpi vúgá ꞌdãá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Írã ándúrú ꞌbá jó sịꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ rĩ,

újá nóni ꞌi ícá írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó ni,’20:17 Sãwụ́mã 118:22 ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?

¹⁸ꞌBá íꞌdépi írã ꞌdãri drị̃gé rĩ, ĩri ũŋõ kũꞌyúkũꞌyú, ꞌbo írã rĩ íꞌdé dõ ꞌbá rĩ drị̃gé, ĩri ꞌbá rĩ ínjí ku kpásákpásá.”

¹⁹Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi lẽkí kõdô Yẹ́sụ̃ ri rụụ́ sâ ꞌdãri gé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri nãpí ꞌdĩri átá ĩvé tã sĩ. ꞌBo kộpi ꞌokí ꞌbá rĩ pi sĩ ụ̃rị̃ sĩ.

Mũfẽngã umbe jezú rĩ vé ũfẽngárá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ

(Mãtáyo 22:15-22; Mãrákõ 12:13-17)

²⁰Kộpi tẽkí rií Yẹ́sụ̃ ri ndreé, kộpi ní ꞌbá ãngũ úmíꞌbá ni pi pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri úmízú, ꞌbá ãngũ úmíꞌbá rĩ pi ꞌbãkí ĩ kú ꞌbá tã be pịrị ni pi rú. Kộpi lẽkí kõdô átángá ũnjí ị́sụ́ yịị́ Yẹ́sụ̃ tị gé, ĩ rụkí rí ĩri ãní, ĩ jịkí rí ĩri mụụ́ sẽé gávãnã ũkpõ be tã lịị́pi rĩ drị́gé. ²¹ꞌBá ãngũ úmíꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Ímbápi, ꞌbá nị̃kí rá, átángá mí ní rií átá rĩ, ãzini tã mí ní rií ímbá rĩ, ĩri pịrị, mí újá mívé yị̃kị̂ ku, mi ri ꞌbá rĩ pi vé tã ꞌdụ nga trõtrõ, mi ri tã áda íngápi Múngú vúgá rĩ ímbá. ²²ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ĩri nyo múké ꞌbá ní mũfẽngã umbe jezú rĩ ũfẽzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní, dõku ꞌbâ ũfẽkí ku?”

²³Yẹ́sụ̃ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, kộpi lẽkí tã ũnjí ị́sụ́ yịị́ ꞌí tị gé, kúru ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ²⁴“Ĩmi iꞌdakí má ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni.” Ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ mũfẽngã rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri, ãzini rụ́ rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri ãꞌdi vé ni?”

²⁵Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vé ni.”

Kúru ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ, ĩmi sẽkí ĩri ní, ngá Múngú vé rĩ, ĩmi sẽkí Múngú ní.”

²⁶Kộpi ị́sụ́kí átángá ũnjí tị ni gé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãlé ãluŋáni kuyé. Kộpi ãyãkí tã ĩri ní újá ꞌdĩri sĩ rá, sẽ kộpi újíkí kíri.

Íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ vé tã

(Mãtáyo 22:23-33; Mãrákõ 12:18-27)

²⁷Yãhụ́dị̃ ambugu zịlé Sãdókẽ20:27 Sãdókẽ: Sãdókẽ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi, ꞌbo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí índrí rĩ pi vé tã kuyé, ẹ̃ꞌyị̃kí mãlãyíkã rĩ pi vé tã kuyé, ãzini kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí kpá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá ꞌdíni kuyé. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8. ꞌyoꞌbá kínĩ, ꞌbá rĩ drã dõ gí, gõ íngá ídri rú ku rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. ²⁸Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Ímbápi, Mósẽ sĩ ꞌbá ní kĩnĩ, ‘ꞌBá rĩ vé ẹ́drị́pị drã dõ, ku dõ ọ̃wụ́zị́ kú mvá ãkó, ꞌbá drãápi rĩ vé ẹ́drị́pị rĩ gõ ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́, kộpi anji tị ọ̃wụ́zị́ rĩ be, anji kộpi ní tịị́ rĩ pi gõ adri ẹ́drị́pị drãápi ꞌdãri vé ni.’20:28 Dẽtõrõnómẽ 25:5²⁹Ọ́tụ́ anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃ ẹ́drị́pị́ị rú. Mvá kãyú rĩ je ũkú, drã kú mvá ãkó. ³⁰Ẹ́drị́pị ꞌdeépi vú ni gé sĩ rĩ ní ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní kpá drãzú mvá ãkó. ³¹Ẹ́drị́pị ꞌdeépi ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ rĩ ní kpá ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní kpá drãzú mvá ãkó. Anji ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée céré ẹ́ꞌyị́kí ọ̃wụ́zị́ rĩ rá, kộpi ũdrãkí céré mvá ãkó. ³²Ụ̃dụ̃ ni gé, ũkú rĩ ní kpá drãzú. ³³Kúru ꞌí lũ ꞌbá ní, lókí Múngú kãdõ ímụ́ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ingaá gõó ídri rú, ũkú ꞌdĩri ímụ́ adri ãꞌdi vé ni?”

³⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ãjẽ ágó pi ní ĩ jezú ũkú be rĩ, ĩri ꞌyéŋá ꞌi nga vũ drị̃gé nõgó. ³⁵ꞌBo ꞌbá úmvúlésĩ Múngú ní ãꞌyĩí adrií pịrị íngáꞌbá gõꞌbá ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ pi, ãgõ rĩ pi jekí ũkú ku, ũkú rĩ pi jekí ãgõ ku, ³⁶kộpi ícókí gõó ũdrãá dị̃ị́ ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi adri sụ̃ mãlãyíkã rĩ pi tị́nị. Kộpi anji Múngú vé ni, ingakí kộpi drãngárá gálésĩla ídri úꞌdí rĩ ị́sụ́ gí.

³⁷“Úꞌdógúꞌdógú ãcí ní dị̃zú pẹtị amuúpi kụ̃mvụ̃ rĩ agá rĩ vé rĩ ꞌyo ꞌdíni, Mósẽ sĩ tã rĩ lũzú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbée gí rĩ pi íngá gõ ídri rú ũzi, kĩnĩ Úpí ri ‘Múngú Ãbũrámã vé ni, Múngú Ĩsákã vé ni, ãzini Múngú Yõkóbũ vé ni.’20:37 Wụ̃ngárá 3:6³⁸Múngú adri ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ni ku. Múngú ri ꞌbá ídri rú rĩ pi vé ni, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ndre ꞌbá rĩ pi ꞌí mị gé ꞌdãá ídri rú.”

³⁹ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní ꞌyozú kínĩ, “Ímbápi, tã mí ní újá ꞌdĩri ĩri múké!” ⁴⁰Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ꞌbá ãzi gõ Yẹ́sụ̃ ri zịị́ ãluŋáni kuyé.

Kúrísítõ ri ãꞌdi ã mvá?

(Mãtáyo 22:41-46; Mãrákõ 12:35-37)

⁴¹Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã sẽépi ꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ ri Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ ãꞌdi? ⁴²Dãwụ́dị̃ sĩ uletere búkũ Sãwụ́mã vé rĩ agá kĩnĩ,

“ ‘Úpí Múngú ꞌyo mávé Úpí ní20:42 Úpí ꞌyo mávé Úpí ní: Tã ꞌdĩri vé ífífí, Úpí Múngú zị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Úpí. kĩnĩ,

“Mí úrí mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị20:42 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé: ꞌBá úrípi drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, ĩri ũkpõ be, ĩ ĩri ị̃njị̃njị̃.gé,

⁴³cĩmgbá má ní mívé ariꞌba rĩ pi ꞌbãzú

mî pálé gá rĩ gé.” ’20:43 Sãwụ́mã 110:1

⁴⁴Dõ Dãwụ́dị̃ zị Kúrísítõ ri ívé Úpí pírí, Kúrísítõ ri ícó adri Dãwụ́dị̃ ã mvá íngóni?”20:44 Kúrísítõ ri ícó adri Dãwụ́dị̃ ã mvá íngóni?: Tịkí Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá áda rú, ĩrivé ẹ́ꞌbị́pị Dãwụ́dị̃ ꞌi, ꞌbo ĩ ní drĩ ĩri tịzú kuyé rĩ gé, kộpi rikí adrií Múngú be trụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri Mvá Múngú vé ni. Gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, kúru ĩri Úpí Dãwụ́dị̃ vé ni. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16:1-13; Sãwụ́mã 132:11-12; Yũwánĩ 1:1-18.

ꞌBá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi vé tã

(Mãtáyo 23:1-36; Mãrákõ 12:38-40; Lúkã 11:37-54)

⁴⁵ꞌBá rĩ pi kâ rií tã Yẹ́sụ̃ ní átá rĩ yịị́, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ⁴⁶“Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée vé tã sĩ. Kộpi lẽkí ĩ úsú bõngó ãco ãco ni pi sĩ, kộpi dõ jọ̃kọ́nị̃ agá, kộpi lẽkí ꞌbã rĩ pi ẽ ẹzịkí ĩ ị̃njị̃ngárá sĩ, kộpi lẽkí úrí vũrã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãzini vũrã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé. ⁴⁷ꞌBo kộpi ri ọwụzị rĩ pi ẽ mị ũꞌbã rizú kộpivé ngá jó ãsámvú gé rĩ pi uꞌdụzú kộpi drị́gé sĩ. Kộpi ri Múngú ri zị sâ be ãco, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ĩ. ꞌBá tã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, Múngú ri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ũnjí ũnjí.”

Ọ̃wụ́zị́gọ́ ãzi sẽ mũfẽngã fífí ị̃rị̃

(Mãrákõ 12:41-44)

¹Yẹ́sụ̃ kã rií adrií Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, ndre ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi ri mũfẽngã ꞌbe sọ̃ndụ́kụ̃ ĩ ní ꞌbãá kuú Jó Múngú vé rĩ agá mũfẽngã ꞌbezú rĩ agá. ²Ndre kpá ũkú ãzi ngá ãkó, ọ̃wụ́zị́gọ́ rú ni, ꞌbe mũfẽngã fífí nyíríŋá ị̃rị̃. ³Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ọ̃wụ́zị́gọ́ ꞌdĩri ꞌbe mũfẽngã rĩ ꞌbá rĩ pi vé rĩ agaá rá. ⁴Mũfẽngã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní sẽé rĩ, kộpi íbíkí íꞌdụ́ ãꞌbú ĩvé rĩ agá, ꞌbo ũkú ngá ãkó ꞌdĩri sẽ ívé ngá ꞌí ní kõdô ꞌî ĩzã kozú rĩ ãrẽvú céré.”

Yẹ́sụ̃ ũlũ tã ímụ́pi ꞌi ngaápi ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé rĩ

(Mãtáyo 24:1-2; Mãrákõ 13:1-2)

⁵Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ rikí átá írã ũnyĩ be ĩ ní Jó Múngú vé rĩ sịzú rĩ ã tã sĩ, ãzini ngá ꞌbá rĩ pi ní sẽé Múngú ní rĩ pi ã tã sĩ. ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, ⁶“Sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ngá ĩmi ní ndreé ꞌdĩꞌbée, ĩ ímụ́ ũŋõ céré vũgá, ícókí írã ãlu ni kuú adrií ọ́gụ́pị drị̃gé ku.”

Ĩzãngã úmvúlésĩ ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ

(Mãtáyo 24:3-14; Mãrákõ 13:3-13)

⁷ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Ímbápi, tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga ngọ̃tụ́? Ngá lũúpi ꞌyozú kínĩ, tã rĩ ílókõ ímụ́ ꞌi nganga rĩ ãꞌdi?”

⁸Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku. ꞌBá kárákará pi ímụ́ mâ rụ́ sĩ, kộpi ꞌyo ĩ Kúrísítõ ꞌi, ãzini kộpi ꞌyo, ‘Sâ rĩ ícó gí.’ ꞌBo lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí kộpivé tã ꞌdĩri ku. ⁹Ĩmi kádõ tã ẹ̃ꞌdị́ vé ni yịị́, ãzini tã ꞌbá rĩ pi ní rizú íngázú mgbárãsĩ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị drị̃gé rĩ vé tã yịị́, lẽ ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku. Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga drị̃drị̃, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ícó drĩ ícá mbẽlẽŋá ku.”

¹⁰Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãngũ ãzi agá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbá ãngũ ãzi agá rĩ pi be, ꞌbãgú rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ꞌbãgú rĩ pi be. ¹¹Ãngũ rĩ ímụ́ ꞌi aya dĩngídĩngí, ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ũnjí ũnjí, drã ũnjí ũnjí ni pi ímụ́ ꞌde ãngũ ãndíãndí ni pi agásĩ, Tã ãyãzú ãyãyã ꞌbá rĩ pi ní ụ̃rị̃ sẽépi ni pi ímụ́ ꞌi nga ꞌbụ̃ gé ꞌdãá.

¹²“ꞌBo drị̃drị̃ ni, tã ꞌdĩri ní drĩ ꞌi ngazú kuyé rĩ gé, ĩ ímụ́ ĩmi urụ, ĩ ĩmi ọ̃cụ̃ ũnjí ũnjí. Ĩ ímụ́ ĩmi jị tõ Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá, ãzini ĩ ĩmi jị jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ pi agá, ĩ ĩmi tõ ꞌbãgú rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini gávãnã rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩmi ní mâ pámvú ũbĩí rĩ sĩ. ¹³ꞌDĩri ímụ́ adri ĩmi ní drị̃lé múké ĩmi ní mávé tã ũlũzú kộpi ní. ¹⁴ꞌBo ĩmi dõ ri ĩmî tị gã, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã ĩmi ní lẽé átá rĩ sĩ ku. ¹⁵Ãꞌdiãtãsĩyã ma ĩmi ní átángá pịrị rĩ sẽ nĩ, ãzini ma ĩmi ní úmĩ rĩ sẽ nĩ, ĩmivé ariꞌba rĩ pi ícókí ĩmi ideé ku, dõku kộpi ícókí ꞌyoó tã ĩmi ní ꞌyoó rĩ ũnjõ ꞌdíni ku. ¹⁶Sâ ãzi sĩ, ĩmi ẹ́tẹ́pị́ị, ĩmi ẹ́ndrẹ́pị́ị, ĩmi ẹ́ꞌdị́páa, ĩmi ẹ́drị́pị́ị, ãzini ĩmivé ũndĩ rĩ pi, kộpi ímụ́ ĩmi ũli ꞌbe, kộpi ĩmi ụrụkọ úꞌdị́ ũdrã rá. ¹⁷ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ ĩmi gã sĩ mâ tã sĩ. ¹⁸ꞌBo drị̃ꞌbí ĩmi drị̃gé rĩ ãlu ni ícó ãvĩí ku. ¹⁹Ĩmi tukí dõ pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩmi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.

Ĩ ímụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã ri iza rá

(Mãtáyo 24:15-21; Mãrákõ 13:14-19)

²⁰“Ĩmi ndrekí dõ ãngáráwá rĩ pi cekí Yẹ̃rụ́sãlémã ri kụ́rụ̃, ĩmi nị̃ ꞌyozú kínĩ, sâ ĩ ní Yẹ̃rụ́sãlémã ri izazú rĩ ícá gí. ²¹Kúru lẽ ꞌbá adriꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi ã ápákí mụzú írã gá ꞌdãá, ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ã fũkí kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé, ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ rĩ agá ku rĩ pi ã gõkí fií kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá ku. ²²Ãꞌdiãtãsĩyã sâ ꞌdĩri ĩ ní ãngũ ĩrĩŋãzú rĩ, tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ. ²³Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ũkú ꞌa be rĩ pi ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ ũnjí ũnjí, ãzini ũkú riꞌbá bã sẽꞌbá ndruꞌbá anjiŋá ní rĩ pi kpá ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ ũnjí ũnjí. Ĩzãngã ri ímụ́ adri ũnjí ũnjí ãngũ ꞌdãri agá, Múngú ã ꞌa ri ve ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ũnjí ũnjí. ²⁴Ariꞌba rĩ pi ímụ́ ꞌbá rĩ pi úꞌdị́ ị́lị́ ãco sĩ. Kộpi ꞌbá rĩ pi ụrụkọ urụ jị ãngũ jãkã rĩ pi vé rĩ gé. ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ímụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã ri rụ, kộpi adri Yẹ̃rụ́sãlémã agá ꞌdãá, cĩmgbá sâ kộpivé rĩ ní dẹzú rĩ gé.”

ꞌBá Mvá vé ĩgõngárá

(Mãtáyo 24:29-31; Mãrákõ 13:24-27)

²⁵Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã ãyãzú ãyãyã ni ímụ́ índré ụ̃tụ́ rĩ mị gé, mbãá rĩ mị gé, ãzini línyã rĩ pi mị gé. ꞌBá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ímụ́ adri ãní ụ̃rị̃ sĩ, kộpi ẽ drị̃ ri ímụ́ ábá yị̃ị́ tafu rĩ vé ụngárá sĩ, ãzini ĩrivé úvángárá ngũyá ngũyá rĩ sĩ. ²⁶Ụ̃rị̃ ri ꞌbá rĩ pi fụ ambamba, tã ímụ́pi ꞌi ngaápi vũ drị̃gé rĩ sĩ. Ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi ãrẽvú céré, ĩ ímụ́ kộpi aya uꞌde vũgá. ²⁷Sâ ꞌdãri gé, ma ꞌBá Mvá ꞌi, kộpi ímụ́ mávé ímụ́ngárá ị́rị́bị́tị agásĩ ũkpõ be rĩ ndre, ãzini mávé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ndre ĩ mị sĩ. ²⁸Ĩmi ndrekí dõ tã ꞌdĩꞌbée íꞌdókí ĩ ngaá gí, ĩmi tukí pá ụrụ sĩ, ĩmi ingakí ĩmî drị̃ ụrụ, ãꞌdiãtãsĩyã sâ ĩ ní ĩmi pazú rĩ ícá ĩnyiŋá gí.”

Nãpí pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 24:32-35; Mãrákõ 13:28-31)

²⁹Yẹ́sụ̃ ní kộpi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú, “Ĩmi ndrekí drĩ pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ ꞌdĩri ká, ãzini ĩmi ndrekí drĩ pẹtị rĩ pi ká. ³⁰Kộpi kádõ íꞌdó rũú, ĩmi nị̃ ꞌyozú kínĩ, ẹ̃ẹ́zụ̃ ícá ĩnyiŋá gí. ³¹Ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ndrekí dõ tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩꞌbée ri ꞌi nga, ĩmi nị̃ ꞌyozú kínĩ, mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí. ³²Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ụrụkọꞌbée ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ícókí drĩ ũdrãá ku, cĩmgbá tã ꞌdĩꞌbée ní ĩ ngazú rĩ gé. ³³ꞌBụ̃ pi vũ be, ĩri ímụ́ dẹ rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́kọ́ mávé rĩ dẹ ku.

³⁴“Ĩmi ndrekí múké, ĩmi rikí ẹ́sị́ ꞌbãá ngá nyanya drị̃gé ku, ãzini ĩmi rikí íwá mvụụ́ ĩmẽrẽzú ãní ku, ãzini ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ sĩ ku, ĩmi rikí dõ tã ꞌdĩꞌbée ꞌoó, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ímụ́ ícá mbẽlẽŋá, ĩmi ícókí nị̃ị́ ku. ³⁵Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga ꞌbá adriꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ní céré. ³⁶Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ĩmi zịkí Múngú ri, tã ímụ́ꞌbá ĩ ngaꞌbá ꞌdĩꞌbée ẽ ị́sụ́ rí ĩmi ku, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩmi tukí rí pá má ẹndrẹtị gé ụ̃rị̃ ãkó.”

³⁷Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, Yẹ́sụ̃ ri ẹ́cị́ ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ũndréŋá ãlu ãlu, ĩri mụ ánga ĩ ní zịị́ Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, ĩri la ꞌdãlé. ³⁸Kãdõ adrií ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, ꞌbá rĩ pi ri ímụ́ tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ yị Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá.

Yụ́dã ꞌbe Yẹ́sụ̃ ã ũli

(Mãtáyo 26:1-5, 14, 16; Mãrákõ 14:1-2, 10-11; Yũwánĩ 11:45-53)

¹Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ22:1 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nya ca ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ĩ pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ rĩ vé tã ígá ãní. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri ĩ íꞌdó nya Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-20. vé Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ nyazú rĩ kã ícá ĩnyiŋá gí, ²atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí lẹ́tị ndãá lẽzú Yẹ́sụ̃ ri rụzú kíri, ĩri ꞌdịzú drãzú rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá rĩ pi sĩ. ³Kúru Sãtánã ní fizú Yụ́dã ĩ ní zịị́ Ĩsĩkãrĩyótã ẽ ẹ́sị́ agá. Yụ́dã ri Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi. ⁴Yụ́dã ní ngazú mụzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi vúgá, ãzini ũgalaku Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní rizú lẹ́tị ꞌí ní lẽzú Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbézú rĩ átázú kộpi ní. ⁵Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ũgalaku rĩ pi be adrikí ãyĩkõ sĩ, kộpi kínĩ, ĩ mũfẽngã sẽ Yụ́dã ní rá. ⁶Yụ́dã ãꞌyĩ rá, ĩri ní íꞌdózú lẹ́tị ndãzú, ꞌî sẽ rí Yẹ́sụ̃ ri kộpi drị́gé, ãkũdẽ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ꞌdãáyo.

Ínyá ụ̃dụ̃ Yẹ́sụ̃ ní nyaá ívé ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi be rĩ

(Mãtáyo 26:17-25; Mãrákõ 14:12-21; Yũwánĩ 13:21-30)

⁷Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku, ĩ ní rizú kãbĩlõ mvá22:7 Kãbĩlõ mvá: Múngú sẽ tãị́mbị́ Mósẽ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã zãkí kãbĩlõ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã trũkí rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãrákõ 14:12; Yũwánĩ 1:29-35; 1 Kõrínítõ 5:7; 1 Pétẽró 1:19. úlị́zú Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ22:7 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28. vé rĩ nyazú rĩ kã ícá, ⁸Yẹ́sụ̃ ní Pétẽró pi pẽzú mụzú Yũwánĩ be drị̃drị̃, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi mụkí ꞌbá ní ãnyãngã Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdí, ꞌbâ mụkí rí nyaá.”

⁹Kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “ꞌÍ lẽ ꞌbâ mụkí áꞌdí íngũgá?”

¹⁰Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi kádõ caá kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãlé, ĩmi ágó ãzi ị́sụ́ ĩri yị̃ị́ ꞌdụ mụzú ũdrí sĩ. Ĩmi ꞌdekí mụụ́ ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ, cĩmgbá jó ĩri ní mụzú fizú rĩ agá ꞌdãá. ¹¹Ĩmi ꞌyokí jó ꞌdị́pa ní, ‘Ímbápi zị kĩnĩ, ꞌBâ mụ ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ nya mávé ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be íngũgá?’ ¹²Ĩri ĩmi ní jó ã ꞌa ãmbúgú ụrụlésĩla rĩ lũ, údékí ꞌa ni kú múké múké. Ĩmi áꞌdíkí ꞌbá ní ínyá rĩ ꞌdãlé.”

¹³Kộpi ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ rĩ gé ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí ngá rĩ pi ãrẽvú céré sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Kộpi ní ínyá ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdízú ꞌdãlé.

Ínyá Úpí vé uletere rĩ vé nyangárá

(Mãtáyo 26:26-30; Mãrákõ 14:22-26; 1 Kõrínítõ 11:23-25)

¹⁴Sâ ụ̃mụ̃ rĩ nyazú rĩ kã ícó, Yẹ́sụ̃ pi ní úrízú ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be mísá ínyá nyazú rĩ ã jẽlé gá. ¹⁵Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma úvá be, á lẽ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé ụ̃mụ̃ nyaá ĩmi be trụ́, ị́sụ́zú á nya drĩ ĩzãngã rĩ kuyé. ¹⁶Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní, á gõ ụ̃mụ̃ nõri ãzi nyaá ĩmi pi be dị̃ị́ ku, cĩmgbá Múngú ní ꞌbá rĩ pi ọyụzú fizú ívé mãlũngã agá rĩ gé.”

¹⁷Ĩri ní kópõ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ẹ́ꞌyị́kí, ĩmi ãlẽkí mvụụ́ ĩmi ãsámvú gé sĩ. ¹⁸Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, á gõ vị́nyọ̃ mvụụ́ dị̃ị́ ku, cĩmgbá mãlũngã Múngú vé rĩ ní ímụ́zú rĩ gé.”

¹⁹Ĩri ní kpá pánga íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní pánga rĩ ãndĩzú, ĩri ní sẽzú kộpi ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌDĩri mávé rụ́ꞌbá má ní sẽé ĩmi tã sĩ rĩ, ĩmi ꞌokí ꞌdíni mâ tã ígázú ãní.”

²⁰Kộpi kâ ínyá rĩ nyaá dẹẹ́ gí, ĩri ní kpá kópõ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Kópõ ꞌdĩri, ĩri mávé ãrí dãápi ĩmi tã sĩ, Múngú ní ũndĩ úꞌdí rụzú rĩ. ²¹Ágó ímụ́pi mâ ũli ꞌbeépi rĩ, ꞌbâ ri nga nya ĩri be mísá drị̃gé trụ́. ²²Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ drã sụ̃ ĩ ní tã ni ụ̃tị̃ị́ gí rĩ tị́nị, ꞌbo ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ꞌbá mâ ũli ꞌbeépi rĩ vé ni.” ²³Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní íꞌdózú ĩ uzịzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ꞌbá ĩ ãsámvú gé lẽépi tã ꞌdĩri ꞌoópi rĩ ãꞌdi ꞌi.

²⁴Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní íꞌdózú ãgátá gãzú ĩ ãsámvú gé sĩ kộpi kínĩ, “Mãlũngã úmvúlésĩ ímụ́pi rĩ gé, ãꞌdi ri adri ꞌbá ãmbúgú rú nĩ?” ²⁵Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBãgú sụ́rụ́ rĩ pi agásĩ rĩ pi ũkpõ be tãị́mbị́ sẽzú ĩvé ꞌbá rĩ pi ní, drị̃koma ũkpõ be rĩ pi ri ꞌyo ĩ ũndĩ ꞌbá rĩ pi vé ni. ²⁶ꞌBo lẽ ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbá ꞌdĩꞌbée tị́nị ku, ꞌbá lẽépi adriípi ãmbúgú rú rĩ, lẽ ã adri sụ̃ mváŋá mãdãŋá rĩ tị́nị, lẽ ꞌbá ãngũ rụụ́pi rĩ ã adri sụ̃ ãtíꞌbá tị́nị. ²⁷ꞌBá úrípi mísá gãrã gá ínyá nyaápi rĩ pi ꞌbá ínyá rĩ sẽépi ĩri ní rĩ be, ꞌbá ngõri ãmbúgú nĩ? Adri ꞌbá úrípi mísá gãrã gá ínyá nyaápi rĩ ꞌi kuyé? ꞌBo ma ĩmi ãsámvú gé nõgó, má adri sụ̃ ꞌbá riípi ngá sẽépi rĩ tị́nị. ²⁸Sâ tã ũkpó ũkpó ní ma ụ̃ꞌbị̃zú rĩ gé, ꞌbá pá tuꞌbá tị́tị́ má be trụ́ rĩ ĩmi ꞌi. ²⁹Ma ĩmi ní ũkpõ sẽ ãngũ rụzú sụ̃ ꞌbãgú rĩ pi ní rụụ́ rĩ tị́nị, sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní ma ꞌbãá ꞌbãgú rú ãngũ rụụ́ rĩ tị́nị. ³⁰Kúru ꞌbâ ímụ́ ngá nya ĩmi be, ãzini ngá mvụ ĩmi be trụ́ mávé mãlũngã má ní ímụ́ rụụ́ rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá ãlu ãlu ri ímụ́ úrí lúpá drị̃gé, tã lị sụ́rụ́ Ĩsẽrélẽ vé mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi drị̃gé.”

Yẹ́sụ̃ átá tã Pétẽró ní ímụ́zú ꞌi gãzú rĩ

(Mãtáyo 26:31-35; Mãrákõ 14:27-31; Yũwánĩ 13:36-38)

³¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã, Sị̃mọ́nã, ꞌí ndre drĩ ká! Sãtánã zị kĩnĩ, ꞌí lẽ ĩmi yaá sụ̃ ĩ ní ãnyá yaá rĩ tị́nị. ³²ꞌBo Sị̃mọ́nã, á zị mí ní Múngú ri, ã sẽ rí mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri rí ũkpó ũkpó. Mí újá dõ mívé ẹ́sị́ ĩgõzú má vúgá gí, ꞌí ko mî ọ̃gụ̃pị́ị ẽ ĩzã, kộpi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.”

³³ꞌBo Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Úpí, má ãꞌyĩ rá, ꞌbâ mụ mí be trụ́ jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ꞌbâ ũdrã mí be trụ́.”

³⁴Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Pétẽró, á ꞌyo mí ní ꞌdíni, mi ímụ́ ma gã ca vú be na, mi ꞌyo, ꞌí nị̃ ma kuyé, lõgúlõgú ri kúru cẽré ꞌbe.”

³⁵Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Má ní ándúrú ĩmi pẽzú mụzú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũngárá gá mũfẽngã ãkó, kũmvũ ãkó, dõku ngá pá gá ãkó rĩ gé, ĩmi unukí ngá ãkõ sĩ rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá unukí ngá ãkõ sĩ kuyé.”

³⁶Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBo nóni ĩmi mũfẽngã jị jũrú be rá. Ĩmi dõ ị́lị́ ãco ãkó, ĩmi ụzịkí ĩmivé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi, ĩmi jekí ị́lị́ ãco ãní. ³⁷Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘ꞌDụkí ĩrivé tã ꞌbãá sụ̃ ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi rĩ tị́nị.’ Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga mâ rụ́ꞌbá gá rá. Ádarú tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá mâ tã sĩ rĩ, ĩri nóni ri ꞌi nga fũ tị ni gé.”22:37 Ĩsáyã 53:12

³⁸Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Úpí, ꞌí ndre drĩ ká, ꞌbâ ị́lị́ ãco be ị̃rị̃ kú nõ.”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Átángá rĩ ẽ ẹ̃sị̃ ꞌdĩgé.”

Yẹ́sụ̃ zị Múngú ri ívé drãngárá ã tã sĩ

(Mãtáyo 26:36-46; Mãrákõ 14:32-42)

³⁹Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, sụ̃ ándúrú rĩ tị́nị, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdekí mụụ́ vú ni gé sĩ ĩndĩ. ⁴⁰Kộpi kâ mụụ́ caá írã drị̃gé ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi zịkí Múngú ri ũkpõ sĩ, ĩmi ꞌdekí rí tã ũnjí agá ku.” ⁴¹Yẹ́sụ̃ ní kộpi kuzú, ĩri ní ꞌi útrúzú vụ̃ụ́ mãdã, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Múngú ri zịzú kĩnĩ, ⁴²“Má Ẹ́tẹ́pị, mí ãꞌyĩ dõ rá, ꞌí ꞌdụ kópõ ĩzãngã vé ꞌdĩri má rụ́ꞌbá gá sĩ rá. ꞌBo ã adri má ní lẽé rĩ tị́nị ku, ã adri mí ní lẽé ꞌoó rĩ tị́nị.” ⁴³Mãlãyíkã ãlu íngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ímụ́ ꞌi iꞌdaá ẹndrẹtị ni gé, ĩri ní ũkpõ sẽé. ⁴⁴Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ambamba, ĩri ní Múngú ri zịzú ẹ́sị́ be céré, ĩrivé ụ́rụ́ndẹ ra nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá, sụ̃ ãrí ní raá rĩ tị́nị.

⁴⁵Yẹ́sụ̃ kã Múngú ri zịị́ dẹẹ́ gí, ĩri ní íngázú ụrụ, ĩri ní ꞌi újázú gõzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãlé, ị́sụ́ kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko, kộpi ãndẽkí káyĩ, kộpi adrikí kuú ĩzãngã sĩ. ⁴⁶Ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ụ́ꞌdụ́ kozú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ĩmi ngakí ụrụ, ĩmi zịkí Múngú ri, tã ũnjí ã ụ̃ꞌbị̃ rí ĩmi ku.”

Yẹ́sụ̃ vé rụngárá

(Mãtáyo 26:47-56; Mãrákõ 14:43-50; Yũwánĩ 18:3-11)

⁴⁷Yẹ́sụ̃ kã rií átá ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, ꞌbá bị́trị́ká pi ní ícázú, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi, Yụ́dã íkó kộpi ẽ drị̃ ímụ́zú nĩ. Ĩri ní mụzú Yẹ́sụ̃ ri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ. ⁴⁸Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Yụ́dã, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ꞌí lẽ ma ẹzị bẹ̃drị̃ sĩ lũzú kínĩ, ꞌí lẽ mâ ũli ꞌbeé?”

⁴⁹Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ tã riípi ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Úpí, ꞌbâ fụkí ũmbã kộpi be ị́lị́ ãco rĩ sĩ ĩyí?” ⁵⁰Kộpivé ꞌbá ãlu ní átálágú ãmbúgú rĩ vé ãtíꞌbá ẽ bị́ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ gazú ị́lị́ ãco rĩ sĩ mvọ́rụ́ ꞌdezú vũgá ꞌdãá.

⁵¹Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌDíni kuyé!” Ĩri ní ágó rĩ ẽ bị́ úlózú, ágó rĩ ẽ bị́ ní ícázú múké.

⁵²Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ũgalaku Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ambugu ímụ́ꞌbá ꞌi rụꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ímụ́ ị́lị́ ãco ãco ni pi be, túré be ĩmi drị́gé sĩ, ĩmi ụ̃sụ̃kí ma ꞌbá riípi ꞌbá waꞌbá ãríꞌbá rú rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni? ⁵³Ụ́ꞌdụ́ céré á ri adrií ĩmi be trụ́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩmi rụkí ma kuyé. ꞌBo sâ nõri ĩmivé ni, ãdróko ní ívé ẹ̃zị́ ngazú ãní rĩ.”

Pétẽró gã Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãtáyo 26:57-58, 67-75; Mãrákõ 14:53-54, 66-72; Yũwánĩ 18:12-18, 25-27)

⁵⁴Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri rụzú jịzú mụzú átálágú ãmbúgú22:54 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9. rĩ vé kání agá ꞌdãlé. Pétẽró se ꞌi gõzú vúlé rú. ⁵⁵ꞌBá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi ũdẽkí ãcí bóró rĩ agá ꞌdãá, kộpi úríkí ãcí rĩ ã gãrã gá, Pétẽró ní fizú úrízú kộpi ãsámvú gé. ⁵⁶Tụ́gẹ̃rị̃ŋá ãzi ũkú rú ni ní Pétẽró ri ndrezú úrí kuú ãcí rĩ tị gé ꞌdãá. Ĩri ní Pétẽró ri ndrezú gõgõ, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó nõri, kộpi rikí ándúrú adrií Yẹ́sụ̃ be trụ́.”

⁵⁷ꞌBo Pétẽró gã tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri rá kínĩ, “Ũkú ꞌdĩri, á nị̃ ágó ꞌdĩri kuyé.”

⁵⁸Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ mãdã, ágó ãzi ní kpá Pétẽró ri ndrezú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi ágó ĩ ní rụụ́ ꞌdĩri vé ọ́gụ́pị.”

Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri, má adri ĩri ọ́gụ́pị ku!”

⁵⁹Kã mụụ́ adri sâ ãlu ã vụ́drị̃ gé, ágó ãzi ní kpá rizú sizú kĩnĩ, “Ádarú ágó ꞌdĩri, kộpi rikí adrií ĩri be trụ́, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri Gãlĩláyãgú.”

⁶⁰Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri, á nị̃ tã mí ní rií átá ꞌdĩri kuyé.” Pétẽró kã rií tã ꞌdĩri ꞌyoó, koro lõgúlõgú ní cẽré ꞌbezú. ⁶¹Úpí Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú Pétẽró ri ndrezú. Kúru Pétẽró ní tã Úpí ní ꞌyoó ꞌí ní, “Mi ímụ́ ma ga ca vú be na, lõgúlõgú ri kúru cẽré ꞌbe” ꞌdãri vé tã ígázú. ⁶²Pétẽró ní ngazú fũzú ãmvé, ĩri ní íꞌdózú ãá ngozú mádrã mádrã rú.

Ãngáráwá Yẹ́sụ̃ ri ũtẽꞌbá rĩ pi rikí Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ínjá

⁶³Ãngáráwá Yẹ́sụ̃ ri ũtẽꞌbá rĩ pi ní íꞌdózú Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ínjázú, ãzini ĩri ũgbãzú. ⁶⁴Kộpi úmbékí ĩri ẽ mị cí, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ãꞌdi gbã mi nĩ?” ⁶⁵Kộpi rikí átángá ũnjí ũnjí ni pi átá, ĩri uꞌdazú.

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 26:59-66; Mãrákõ 14:55-64; Yũwánĩ 18:19-24)

⁶⁶Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ꞌbá ambugu rĩ pi, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ní ĩ úmúzú vũrã ãlu gé Yẹ́sụ̃ vé tã lịzú, ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri íjị́zú ímụ́zú kộpi ẹndrẹtị gé. ⁶⁷Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Mi dõ Kúrísítõ ꞌi, ꞌí lũ ꞌbá ní.”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Mâ lũ dõ ĩmi ní, ĩmi ícókí ẹ̃ꞌyị̃ị́ ku. ⁶⁸Mâ zị dõ ĩmi tã sĩ, ĩmi ícókí újá má ní ku. ⁶⁹ꞌBo íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma mụ úrí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé.”

⁷⁰Kộpi ní céré ĩri zịzú kínĩ, “Mi Mvá Múngú vé ni?”

Ĩri ní újázú kĩnĩ, “Tã ĩmi ní ꞌyoó rĩ pịrị.”

⁷¹Kúru kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá yịkí tã rĩ tị ni gé gí. Nga ꞌbá ní lẽzú ꞌbá ãzi ẽ ímụ́ tã rĩ átá nĩ rĩ ãꞌdi?”

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri Pĩlátõ ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 27:1-2, 11-14; Mãrákõ 15:1-5; Yũwánĩ 18:28-38)

¹Drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã lịꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé ꞌdãá.23:1 Pĩlátõ ẹndrẹtị gé ꞌdãá: Kộpi jịkí Yẹ́sụ̃ ri mụzú gávãnã Pĩlátõ Rómã vé rĩ ẹndrẹtị gé, ãꞌdiãtãsĩyã Pĩlátõ ri ícó Yẹ́sụ̃ vé tã lị ã ꞌdịkí ĩri drãá rá nĩ.²Kộpi ní íꞌdózú ĩri tõzú, kộpi kínĩ, “ꞌBá nị̃kí rá ágó nõri ri ꞌbávé ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́ kĩnĩ, kộpi ã ũfẽkí mũfẽngã umbe jezú rĩ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní ku, ĩri ri ꞌyo, ꞌi Kúrísítõ, ãzini ꞌi ꞌbãgú.”

³Kúru Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Ádarú mi ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ẽ, ĩri adri sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.”

⁴Kúru Pĩlátõ ní ꞌyozú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ãzini ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Má ị́sụ́ tã ũnjí ĩ ní tã lịzú ãní ágó nõri drị̃gé ni kuyé.”

⁵ꞌBá rĩ pi rikí sií kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ụ́cị́ ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ívé tã ímbálé ũnjí rĩ sĩ ꞌbávé ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ céré. Íꞌdó ívé tã ꞌdĩri ímbá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, ícá kpá ívé drị̃ ụ́cị́ngárá rĩ be Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõgó.”

⁶Pĩlátõ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní zịzú kĩnĩ, ágó ꞌdĩri nyo Gãlĩláyãgú? ⁷Pĩlátõ kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri adrií Gãlĩláyã gá ãngũ Ẽródẽ ní rụụ́ rĩ agá, Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri pẽzú mụzú Ẽródẽ vúgá ꞌdãá, sâ ꞌdãri gé, Ẽródẽ ri adrií Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ tu pá Ẽródẽ ẹndrẹtị gé

⁸Ẽródẽ kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, adri ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌdụ sâ ãco, lẽ kõdô Yẹ́sụ̃ ri ndreé.23:8 Lúkã 9:9 Ẽródẽ yị tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ pi kárákará, ꞌbã ẹ́sị́, lẽ kõdô Yẹ́sụ̃ ã ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌí mị gé sĩ. ⁹Ẽródẽ uzị Yẹ́sụ̃ ri tã sĩ kárákará, ꞌbo Yẹ́sụ̃ újá ĩri ní tã ãzi kuyé. ¹⁰Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, tukí pá kuú ꞌdãlé, kộpi rikí ĩri tõó tã ũnjí ũnjí ni pi sĩ. ¹¹Kúru Ẽródẽ pi ívé ãngáráwá rĩ pi be, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ínjázú, ãzini ĩri uꞌdazú. Kộpi sukí bõngó akoóko rụ̃kụ̃ múké múké ni23:11 Bõngó ãco akoóko múké múké ni: Bõngó ãco akoóko múké múké rĩ, ꞌbãgú rĩ pi ri su nĩ. rụ́ꞌbá ni gé. Kúru kộpi ní gõzú ĩri pẽzú mụzú Pĩlátõ vúgá ꞌdãá ũzi. ¹²Ándúrú Pĩlátõ pi Ẽródẽ be, kộpi ãríꞌbá rú ĩ ãsámvú gé sĩ. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi gõkí ícá ũndĩ rú ĩ ãsámvú gé sĩ.

Pĩlátõ ãꞌyĩ Yẹ́sụ̃ ri sẽé ꞌdịị́ drãá rá

(Mãtáyo 27:15-26; Mãrákõ 15:6-15; Yũwánĩ 18:39-19:16)

¹³Pĩlátõ ní atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi zịzú ꞌbá ambugu rĩ pi be, ꞌbá rĩ pi be céré ímụ́zú vũrã ãlu gé, ¹⁴ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi íjị́kí ágó nõri tõó, ĩmi kínĩ, ĩri ri ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́, ꞌbá rĩ pi ã wakí rí ariꞌba rú. Má uzị ĩrivé tã ĩmi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, má ị́sụ́ tã ãzi ũnjí ĩmi ní ĩri tõzú ni rụ́ꞌbá ni gé kuyé. ¹⁵Ẽródẽ ị́sụ́ kpá tã ũnjí rụ́ꞌbá ni gé kuyé, ĩri ní ágó rĩ ĩpẽzú ĩgõzú ꞌbá vúgá nõ, sụ̃ ĩmi ní ndreé rĩ tị́nị, tã ãzi ĩ ní ágó ꞌdĩri ꞌdịzú drãzú ni ãluŋáni ꞌdãáyo. ¹⁶Ma ĩri gbã, ma kúru ĩri ọyụ.” ¹⁷Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé, lẽ Pĩlátõ ã ọyụ ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi vé ãlu jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agásĩ ãmvé.23:17 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 17 agá ꞌdĩri, búkũ Lúkã vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Lúkã vé vúlé rĩ agá rá.

¹⁸ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní céré ọ́ꞌụ́zú kínĩ, “Ã ꞌdịkí ágó ꞌdĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. Mí ọyụ ꞌbá ní Bãrãbã ri áyu.” ¹⁹ꞌBekí Bãrãbã ri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá tã ĩri ní ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́ wazú ãríꞌbá rú Yẹ̃rụ́sãlémã agá ꞌdãá rĩ vé tã sĩ, ãzini ĩri ní ꞌbá ꞌdịị́ drãá rĩ vé tã sĩ.

²⁰Pĩlátõ ní átázú kộpi ní dị̃ị́, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ kõdô Yẹ́sụ̃ ri ọyụụ́ rá. ²¹ꞌBo kộpi rikí ọ́ꞌụ́ mụzú drị̃gélé, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé, ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé.”

²²Vú na ni gé, Pĩlátõ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ũnjí ágó nõri ní ꞌoó rĩ ãꞌdi? Má ị́sụ́ tã ã pá ĩ ní ícózú ĩri ꞌdịzú drãzú ni kuyé. Ma ĩri sẽ gbã, ma kúru ĩri ọyụ rá.”

²³ꞌBo ꞌbá rĩ pi gõkí ọ́ꞌụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ã gbãkí Yẹ́sụ̃ ri pẹtị alambaku sị́gé.” Kúru ꞌbá rĩ pi vé ọ́ꞌụ́ngárá sẽ Pĩlátõ ãꞌyĩ kộpivé tã rá. ²⁴Kúru Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri sẽzú ꞌdịzú sụ̃ kộpi ní lẽé rĩ tị́nị. ²⁵Pĩlátõ ní Bãrãbã ĩ ní ꞌyĩí kuú tã ĩri ní wazú ãríꞌbá rú, ãzini ĩri ní ꞌbá ꞌdịị́ rĩ ã tã sĩ rĩ ọyụzú, sụ̃ kộpi ní zịị́ rĩ tị́nị. Kúru ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri sẽzú ãngáráwá rĩ pi drị́gé, kộpi ã ꞌokí rí tã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní lẽé rĩ.

Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ

(Mãtáyo 27:31-44; Mãrákõ 15:21-32; Yũwánĩ 19:17-27)

²⁶Kộpi kâ rií Yẹ́sụ̃ ri jịị́ mụzú, kộpi ní Sị̃mọ́nã Kũrénẽgú rĩ rụzú, ị́sụ́ ĩri ri ímụ́ gụ́rụ́ ãzi gélésĩ, kộpi ní pẹtị alambaku rĩ ꞌbãzú umbe ni gé, ã ꞌdụ mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ. ²⁷ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ, ũkú rĩ pi rikí ngoó mụzú ĩzãngã ĩzãngã rú, ĩrivé tã sĩ. ²⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú, ĩri ní ꞌyozú ũkú rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ũkú Yẹ̃rụ́sãlémã vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi rikí ngoó mávé tã sĩ ku, ĩmi ngokí ĩmi áyu, ãzini ĩmi ngokí ĩmivé anjiŋá rĩ pi. ²⁹Sâ ãzi ĩzãngã vé ni ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩmi ímụ́ ꞌyo, ‘Tãkíri rĩ adri ũkú úndó rú anji tịꞌbá kuyé rĩ pi vé ni, ãzini ũkú anji undruꞌbá bã sĩ kuyé rĩ pi vé ni.’ ³⁰Kúru

“ ‘kộpi ímụ́ ꞌyo írã rĩ pi ní, “Ĩmi íꞌdékí ꞌbá drị̃gé!”

ãzini kộpi ꞌyo ánga rĩ pi ní, “Ĩmi íꞌdékí ꞌbá drị̃gé!” ’23:30 Õséyã 10:8

³¹Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi dõ ri tã ũnjí ꞌo ꞌdíni, ị́sụ́zú pẹtị rĩ drĩ ụ́bụ̃rụ́,23:31 Pẹtị ụ́ꞌbụ̃rụ́ rĩ: Pẹtị ụ́ꞌbụ̃rụ́ rĩ vé ífífí, ꞌbá ũnjĩkãnyã ãkó ni. Pẹtị ãꞌwí rĩ vé ífífí, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi ní. ꞌBá rĩ pi ꞌokí dõ tã ũnjí Yẹ́sụ̃ ũnjĩkãnyã ãkó rĩ ní, kộpi tã ũnjí ꞌo ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ambamba rĩ pi ní agá rá. pẹtị rĩ ꞌwi dõ gí, tã ngóni ri ímụ́ ꞌi nga nĩ?”

³²Ãgõ ụrụkọꞌbée ị̃rị̃ ụ̃gụ́ꞌbá rú ni pi, ĩ ri kộpi jị mụ úꞌdị́ Yẹ́sụ̃ be trụ́. ³³Kộpi kâ mụụ́ caá ãngũ ĩ ní zịị́ Drị̃ Kọ́lọ̃mgbọ́ rĩ gé ꞌdãlé, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé. Kộpi ní kpá ụ̃gụ́ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdãꞌbée vé ãzi gbãzú Yẹ́sụ̃ ẽ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla, ãzi rĩ gbãzú ĩri ẽ drị́ ị̃jị́ gélésĩla. ³⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, ꞌí trũ kộpi rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí tã ĩ ní ꞌoó rĩ kuyé.” Ãngáráwá rĩ pi íꞌdụ́kí Yẹ́sụ̃ vé bõngó ꞌbeé jẽké sĩ, kộpi awakí ĩ ãsámvú gé sĩ.

³⁵ꞌBá bị́trị́ká tukí pá, rikí tã ꞌdĩri ndreé. Yãhụ́dị̃ ambugu rĩ pi rikí Yẹ́sụ̃ ri gụụ́ kínĩ, “Ídrí íni ꞌbá ụrụkọ rá pírí, ĩri dõ Kúrísítõ Múngú ní ĩpẽé rĩ ꞌi, ídrí ꞌî ngúlúpí ku ãsĩ?”

³⁶Ãngáráwá rĩ pi gụkí ĩri sĩ, kộpi íjị́kí vị́nyọ̃ údrápi gí ni sẽé ĩri ní. ³⁷Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Mi dõ ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, ꞌí pa mî ngúlúpí.”

³⁸Sĩkí pẹtị alambaku ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú rĩ drị̃lé gá ꞌdíni, “ꞌDĨRI ꞌBÃGÚ YÃHỤ́DỊ̃ RĨ PI VÉ RĨ.”

³⁹Ụ̃gụ́ꞌbá ãlu ĩ ní gbãá Yẹ́sụ̃ be trụ́ rĩ ide Yẹ́sụ̃ ri kĩnĩ, “Mi dõ Kúrísítõ ꞌi, ꞌí pa mi, ꞌí pa ꞌbâ ĩndĩ!”

⁴⁰Ụ̃gụ́ꞌbá ãzi rĩ ní trezú ọ́gụ́pị drị̃gé kĩnĩ, “ꞌÍ ru Múngú ri ku, ị́sụ́zú mi ílókõ drãdrã, sụ̃ ĩrivé rĩ tị́nị? ⁴¹Tã ĩ ní ꞌbâ ĩrĩŋãzú rĩ, ĩri pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ri ꞌbâ ĩrĩŋã ũnjĩkãnyã ꞌbá ní ꞌoó rĩ sĩ. ꞌBo ágó ꞌdĩri ꞌo tã ũnjí ãluŋáni kuyé.”

⁴²Kúru ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, ꞌí ca dõ mívé mãlũngã rụụ́ gí, mí ụ̃sụ̃ mâ tã be.”

⁴³Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo mí ní ꞌdíni, ãndrũ sĩ, ꞌbâ mụ adri mí be trụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé.”

Yẹ́sụ̃ vé drãngárá

(Mãtáyo 27:45-56; Mãrákõ 15:33-41; Yũwánĩ 19:28-30)

⁴⁴Kã mụụ́ adrií ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, ãngũ rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị ãngũ ꞌdãri agá, ãngũ rĩ nị caá sâ na ũndréŋá vé rĩ gé. ⁴⁵Sâ ꞌdãri gé, ụ̃tụ́ rĩ gõ kaá kuyé. Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ23:45 Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ: Bõngó ꞌdĩri ẹlịkí Vũrã Uletere rĩ pi ãsámvú Vũrã Uleteretere rĩ be rĩ ãní. Átálágú ãmbúgú rĩ ꞌyéŋá aga fi bõngó rĩ agásĩ Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri adri Vũrã Uleteretere dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Mãtáyo 27:51; Mãrákõ 15:38; Lúkã 23:45; Ẽbérẽ 6:19-20; Ẽbérẽ 9:1-7. ãsĩ ꞌî ꞌa ị̃rị̃. ⁴⁶Yẹ́sụ̃ ní Ẹ́tẹ́pị ri zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, á ku mávé índrí kuú mî drị́ ágélé gá.” Kã mụụ́ ꞌyoó ꞌdíni, ĩrivé ídri ní fũzú.

⁴⁷Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ kã tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, íngú Múngú ri rá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú ágó nõri tã be pịrị.” ⁴⁸ꞌBá bị́trị́ká ímụ́ꞌbá Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ ndreꞌbá rĩ pi kâ mụụ́ tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, ĩzãngã ŋõ kộpi ẽ ẹ́sị́ ambamba, kộpi ní ꞌdezú mvizú ꞌbẹ̃tị́. ⁴⁹ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri nị̃ꞌbá rá rĩ pi, ũkú íngáꞌbá Gãlĩláyã gá ímụ́ꞌbá vụ́drị̃ ni gé sĩ rĩ pi be, tukí pá kuú rárá rú, tẽkí rií tã ꞌdĩri ndreé.

Yẹ́sụ̃ vé sị̃ngárá

(Mãtáyo 27:57-61; Mãrákõ 15:42-47; Yũwánĩ 19:38-42)

⁵⁰Ágó ãzi rụ́ ni Yõsépã ꞌi, ágó rĩ ꞌbá riꞌbá Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã lịꞌbá rĩ pi vé ãzi, ĩri ꞌbá múké, tã be pịrị. ⁵¹Ágó rĩ ãꞌyĩ tã ꞌî ọ̃gụ̃pị́ị riꞌbá Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã lịꞌbá rĩ pi ní rií ụ̃sụ̃ụ́, ãzini kộpi ní rií ꞌoó Yẹ́sụ̃ ã tã sĩ rĩ kuyé. Ágó rĩ íbí ímụ́ kụ̃rụ́ Ãrĩmãtáyõ vé rĩ gélésĩla, kụ̃rụ́ ꞌdĩri ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ágó rĩ ri mãlũngã Múngú vé rĩ vé ícángárá ũtẽé. ⁵²Yõsépã ní mụzú Pĩlátõ vúgá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé ãvũ ã tã zịzú Pĩlátõ tị gé. ⁵³Kúru Yõsépã ní ãvũ rĩ íꞌdụ́zú vũgá nõó, ĩri ní ĩmũlũzú bõngó múké ni sĩ, ĩri ní jịzú ꞌbãzú ꞌbụ́ agá ꞌdãá, ꞌbụ́ rĩ gakí lũú írã rụ́ꞌbá gá, ãvũ ꞌbãzú ãní, ꞌbo ꞌbá ãzi ꞌbã drĩ ãvũ ꞌa ni gé ꞌdãlé kuyé. ⁵⁴Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri ꞌbá rĩ pi ní rizú ẹ̃zị́ ngazú ĩ útúzú cazú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ. Ụ̃tụ́ rĩ kãdõ ꞌdeé, ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ kúru íꞌdó.

⁵⁵Ũkú ándúrú íngáꞌbá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdekí mụzú Yõsépã ã vụ́drị̃ gé sĩ, kộpi cakí ꞌbụ́ rĩ gé ꞌdãlé, kộpi ndrekí ãvũ rĩ vé ꞌbãngárá ꞌbụ́ agá ꞌdãlé rĩ ĩ mị sĩ rá. ⁵⁶Kúru kộpi ní mvizú gõzú ꞌbẹ̃tị́, kộpi ní ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃drị̃ ni áꞌdízú. ꞌBo kộpi ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị.

Yẹ́sụ̃ vé íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ

(Mãtáyo 28:1-10; Mãrákõ 16:1-8; Yũwánĩ 20:1-10)

¹Yĩngã sĩ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, ũkú ꞌdĩꞌbée ní ũdu ĩ ní áꞌdí ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ rĩ ꞌdụzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá. ²Kộpi cakí ị́sụ́ gũkí írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ jẽlé gá gí.24:2 Gũkí írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ jẽlé gá gí: Yõsépã gũ ándúrú írã ꞌbãá ꞌbụ́ rĩ tị gé cí. ꞌÍ lã Mãrákõ 15:46.³Kộpi kâ fií ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí Úpí Yẹ́sụ̃ vé ãvũ kuyé. ⁴Kộpi ẽ drị̃ ábá tã ꞌdĩri sĩ céré céré, koro ãgõ ị̃rị̃ pi ní índrézú pá tuzú kộpi ã gãrã gá, kộpivé bõngó dị̃ imvesírílílí. ⁵Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ ũkú ꞌdĩꞌbée agaá rá, kộpi ní ọ̃vụ̃zú ĩ drị̃ úsúzú vúgá, ãgõ ꞌdĩꞌbée ní ꞌyozú kínĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ꞌbá ídri rú rĩ ndãzú ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé sĩ rĩ ãꞌdi? ⁶Yẹ́sụ̃ ri nõgó ꞌdãáyo, íngá drãngárá gálésĩla gí! Ĩmi ụ̃sụ̃kí tã ĩri ní lũú ĩmi ní ị́sụ́zú ãkũdẽ ĩmi drĩ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãri, kĩnĩ, ⁷‘Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ ma sẽ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ma gbã pẹtị alambaku sị́gé, ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ma gõ íngá ídri rú ũzi.’ ” ⁸Kúru kộpi ní tã ĩri ní ọ́tụ́ ꞌyoó ꞌdãri ígázú.

⁹Kộpi kâ ĩfũú ꞌbụ́ rĩ agásĩ, kộpi ní mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ụrụkọ Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní. ¹⁰Ũkú tã rĩ ũlũꞌbá Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní rĩ, kộpivé rụ́ Mãríyã Mãgãdẽlénã ꞌi, Jũwánã ꞌi, Mãríyã Yõkóbũ ẹ́ndrẹ́pị ꞌi, ũkú ụrụkọꞌbée be. ¹¹ꞌBo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ũkú ꞌdĩꞌbée vé tã kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã tã ũkú ꞌdĩꞌbée ní ũlũú ꞌdĩri índré kộpi vúgá ꞌdãlé tã ífífí ãkó ni. ¹²Pétẽró ní njuzú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãlé, ĩri ní ọ̃vụ̃zú ꞌbụ́ rĩ ã ꞌa ndrezú, ndre ꞌyéŋá bõngó ĩ ní ãvũ rĩ ĩmũlũzú ãní rĩ áyu, ĩri ní mvizú gõzú ꞌbẹ̃tị́, drị̃ ni ábá céré céré tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri sĩ.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi ẹndrẹtị gé

(Mãrákõ 16:12-13)

¹³Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ꞌdãri sĩ, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi rikí mụụ́ gụ́rụ́ ĩ ní zịị́ Ẽmáwũ rĩ gé ꞌdãlé, gụ́rụ́ rĩ íngázú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãgá, vụ̃ caá máyĩlĩ24:13 Máyĩlĩ: ꞌBá ri ícó ẹ̃cị̃ tu ca máyĩlĩ na sâ ãlu agá. ẹ́zị̂rị̃. ¹⁴Kộpi kâ rií mụụ́, kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ tã ĩ ngaꞌbá rĩ pi sĩ. ¹⁵Kộpi kâ rií átá ĩ ãsámvú gé sĩ tã ĩ ngaꞌbá ꞌdĩꞌbée sĩ, koro Yẹ́sụ̃ ní ímụ́zú fizú kộpi ãsámvú gé, kộpi ní rizú mụzú trụ́. ¹⁶ꞌBo Múngú sẽ kộpi nị̃kí ĩri ámá kuyé.

¹⁷Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi kâ rií ímụ́ lẹ́tị gé ꞌdĩgé, ngá ĩmi ní rizú átázú ãní rĩ ãꞌdi?”

Koro kộpi ní pá tuzú, kộpi ẹndrẹtị adri kú ĩzãngã sĩ. ¹⁸ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, Kẽlẽyópã ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Mí ímụ́ drĩ ụ̃mụ́ rú Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõgó, ꞌí nị̃ tã ĩ ngaꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée agá rĩ pi kuyé?”

¹⁹Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá rĩ ãꞌdi ã tã?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ngá rĩ tã ꞌi ngaápi Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ã rụ́ꞌbá gá rĩ. Ĩri nẹ́bị̃, ĩri ãngũ ímbá ũkpõ be, ãzini ĩri tã ꞌo ũkpõ be Múngú ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. ²⁰ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbávé ꞌbá ambugu rĩ pi be, kộpi rụkí ĩri jịị́ mụzú gávãnã ẹndrẹtị gé, ã lị ĩrivé tã, ã ꞌdịkí rí ĩri drãá rá, kúru ĩ ní ĩri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé. ²¹ꞌBo ꞌbá ꞌbãkí kõdô ándúrú ẹ́sị́ céré drị̃ ni gé, ꞌbá ụ̃sụ̃kí ĩri ímụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pa nĩ. Tã ꞌdĩri ꞌo ꞌi ꞌdụ nóni caá ụ́ꞌdụ́ na. ²²Tã rĩ ãzi ꞌdĩ, ꞌbávé ũkú ụrụkọꞌbée ũlũkí ꞌbá ní tã ãzi, ꞌbá ãyãkí tã rĩ sĩ rá. Kộpi kpukí té mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, ²³ꞌbo kộpi ị́sụ́kí ãvũ Yẹ́sụ̃ vé rĩ kuyé. Kộpi ímụ́kí ũlũú ꞌbá ní kínĩ, ĩ ndrekí ị́ndrị́lị́kị́ mãlãyíkã rĩ pi vé ni, mãlãyíkã rĩ pi kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ídri rú. ²⁴Kúru ꞌbâ ọ̃gụ̃pị́ị ụrụkọ ꞌdekí mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãlé, kộpi cakí tã rĩ ị́sụ́ sụ̃ ũkú rĩ pi ní ũlũú ĩ ní rĩ tị́nị, ꞌbo kộpi ị́sụ́kí Yẹ́sụ̃ ri ndreé ídri rú kuyé.”

²⁵Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi azakaza rú, ngá ĩmi ní tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ ẹ̃ꞌyị̃zú mbẽlẽŋá ku rĩ ãꞌdi? ²⁶Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, drị̃drị̃ ni, Kúrísítõ ri ĩzãngã nya, ĩ íbí ĩri íngú ndõ ꞌdíni kuyé?” ²⁷Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌî tã sĩ rĩ ũlũzú kộpi ní, íꞌdó tã Mósẽ ní sĩí rĩ pi ũlũú, cĩmgbá cazú tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ gé.

²⁸ꞌBá ꞌdĩꞌbée kâ ꞌbãá caá ĩnyiŋá gụ́rụ́ ĩ ní lẽzú mụzú rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ꞌo ꞌi sụ̃ ꞌbá lẽépi agaápi mụụ́pi drị̃drị̃ ni tị́nị. ²⁹ꞌBo kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kínĩ, “Mí adri ꞌbá be nõgó, ụ̃tụ́ rĩ ꞌde gí.” Kúru ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ãngá ꞌdãá.

³⁰Kộpi kâ úrí ínyá nyangárá gá, Yẹ́sụ̃ ní pánga íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní pánga rĩ ãndĩzú, ĩri ní sẽzú kộpi ní. ³¹Koro kộpi ã úmĩ ní ꞌi zị̃zú, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri ámázú. Yẹ́sụ̃ ní ãvĩzú kộpi ãsámvú gé sĩ ꞌdĩísĩ rá. ³²Kộpi ní ĩ uzịzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Yẹ́sụ̃ kã rií átá ꞌbá be lẹ́tị gé ꞌdĩgé, kã rií tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ũlũú ꞌbá ní, tã ꞌdĩri úló nyo ꞌbâ ẹ́sị́ kuyé?”

³³Kộpi ní ĩ újázú gõzú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ꞌbá adriꞌbá kộpi be trụ́ rĩ pi be úmúkí ĩ kú vũrã ãlu gé. ³⁴ꞌBá ĩ úmúꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kộpi ní kínĩ, “Tã rĩ tã áda! Úpí íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla gí. Iꞌda ꞌi Sị̃mọ́nã Pétẽró ẹndrẹtị gé rá.” ³⁵Kúru ꞌbá ị̃rị̃ ímụ́ꞌbá Ẽmáwũ gélésĩla rĩ pi ní tã ꞌi ngaápi lẹ́tị gé ꞌdãlé rĩ ũlũzú ꞌbá ĩ úmúꞌbá rĩ pi ní, ãzini kộpi ní tã Yẹ́sụ̃ ní pánga ãndĩzú, kộpi ní ĩri nị̃zú ámázú rĩ ũlũzú.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 28:16-20; Mãrákõ 16:14-18; Yũwánĩ 20:19-23; Ẹ̃zị́ 1:6-8)

³⁶Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ rĩ pi kâ rií átá tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri sĩ, Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú kộpi ãsámvú gé, ĩri ní kộpi ní mõdó sẽzú kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ĩmi be.”

³⁷Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi, kộpi ẽ ẹ́sị́ wa rá, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, ngá ĩ ní ndreé rĩ índrí. ³⁸Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní adrizú ụ̃rị̃ sĩ rĩ ãꞌdi? Mávé íngángárá gõzú ídri rú rĩ vé tã fi ĩmi drị̃gé ku ãsĩ? ³⁹Ĩmi ndrekí mâ drị́ ágélé, ãzini mâ pá úgóró. ꞌBá rĩ ma ꞌi! Ĩmi úlókí mâ rụ́ꞌbá, ãzini ĩmi ndrekí ma, índrí ri rụ́ꞌbá ãkó, ãzini fã ãkó, ꞌbo ĩmi ní ndreé rá rĩ tị́nị, ma rụ́ꞌbá be.”

⁴⁰Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ átá kộpi ní ꞌdíni, ĩri ní ꞌî drị́ ágélé iꞌdazú, ãzini ꞌî pá úgóró iꞌdazú kộpi ní. ⁴¹Kộpi ãꞌyĩkí tã ꞌdĩri ãluŋáni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ãyĩkõ fụ kộpi, ãzini kộpi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ rá. Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá nyanya ĩmi vúgá ꞌdĩlé anigé?” ⁴²Kộpi ní ị̃ꞌbị́ ĩ ní áꞌdí gí ni íꞌdụ́zú sẽzú ĩri ní. ⁴³Ĩri ní ị̃ꞌbị́ rĩ ẹ́ꞌyị́zú nyazú kộpi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé.

⁴⁴Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ándúrú má ní adrizú ĩmi be trụ́ rĩ gé, má ũlũ ĩmi ní tã rĩ rá. Má kĩnĩ, tã ĩ ní ándúrú sĩí mâ tã sĩ búkũ Mósẽ ní sĩí rĩ pi agá, búkũ nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ pi agá, ãzini búkũ Sãwụ́mã vé rĩ agá rĩ, ĩri ꞌi nga fũ tị ni gé rá.”

⁴⁵Kúru ĩri ní kộpi ã úmĩ zị̃zú, kộpi ã nị̃kí rí tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ãní. ⁴⁶Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩzãngã nya, ĩri drã, ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ĩri ímụ́ íngá gõ ídri rú ũzi, ⁴⁷tã ꞌi ngaápi rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri sĩ, ĩ ímụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ẹ́sị́ újázú rĩ ũlũ, ãzini tã ãngũ trũzú ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ ũlũ ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ĩ íꞌdó ũlũ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. ⁴⁸Ĩmi ndrekí tã ꞌdĩꞌbée ĩmî mị sĩ rá, lẽ ĩmi ũlũkí ꞌbá ụrụkọꞌbée ní. ⁴⁹Ma ímụ́ ngá má Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ rĩ24:49 Ngá Múngú ní ẹzịị́ rĩ: Ngá Múngú ní ẹzịị́ lẽé ĩpẽé rĩ, ĩri Índrí Uletere rĩ. Ĩri ímụ́ ũkpõ sẽ ꞌbá rĩ pi ní nĩ. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 2:1-4. ĩpẽ ĩmi ní rá, ꞌbo ĩmi adrikí kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdĩgé cĩmgbá ĩ ní ímụ́zú ũkpõ íngápi ꞌbụ̃ gélésĩ rĩ sẽzú ĩmi ní rĩ gé.”

Yẹ́sụ̃ vé ngangárá mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ

(Mãrákõ 16:19-20; Ẹ̃zị́ 1:9-11)

⁵⁰Yẹ́sụ̃ kã ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ koó mụzú Bẽtẽníyã gá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌî drị́ ingazú ụrụ, ĩri ní tãkíri ꞌbãzú kộpi drị̃gé. ⁵¹Kã rií tãkíri rĩ ꞌbãá kộpi drị̃gé, kúru ĩ ní ĩri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní kộpi kuzú. ⁵²Kúru kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri ị̃njị̃zú. Kộpi ní ĩ újázú mvizú gõzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé ãyĩkõ be ãmbúgú. ⁵³Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, kộpi rikí ẹ́cị́ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, rií Múngú ri íngú.