Yónã

Búkũ

Yónã

vé rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri ĩri ꞌbá ní úꞌdógúꞌdógú nẹ́bị̃ Yónã vé rĩ ã tã ũlũ. Múngú lũ Yónã ní kĩnĩ, ã mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ ívé rĩ ũlũú ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ agá rĩ pi ní, ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi Yãhụ́dị̃ rĩ pi be, kộpi ariꞌba rú ĩ ãsámvú gé sĩ. Yónã lẽ Múngú ã úꞌdị́ ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ũdrãá céré ꞌdĩísĩ rá. Yónã nga ápá Múngú ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá, tụ kũlúmgba ãmbúgú ni agá, lẽ zoó mụzú yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ. ꞌBo ꞌdụkí ĩri ꞌbeé yị̃ị́ agá, Múngú sẽ Yónã adri ị̃ꞌbị́ ãmbúgú rĩ agá ꞌdãá ídri rú. Vụ́drị̃ ni gé, Yónã gõ ꞌdeé mụzú tị Múngú vé rĩ ũlũú kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ agá ꞌdãá rá, ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi céré újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Kúru Múngú úꞌdị́ ꞌbá rĩ pi kuyé, iza kpá kụ̃rụ́ rĩ kuyé, sẽ Yónã ã ꞌa gõ veé ãní ambamba. Búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, Múngú iꞌda Yónã ní lũzú kínĩ, ꞌi lẽngárá vé ni, ꞌî ẹ́sị́ ĩdríkídri, ꞌbá rĩ újá dõ ẹ́sị́ rá, ãzini ị̃njị̃ dõ ꞌi rá, ꞌi ĩri pa rá.

Yónã nga ápá Úpí ẹndrẹtị gé sĩ rá

¹Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Úpí1:1 Úpí: Ẽbérẽ tị sĩ, Múngú zị ꞌî rụ́ Yáwẽ, ífífí ni, Múngú adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ꞌi. Kẹ̃lị̃kọ́ tị sĩ, ꞌbâ Yáwẽ ri zị Úpí. Ĩ ị́sụ́ lã Búkũ Íꞌdóngárá vé rĩ agá, Wụ̃ngárá vé rĩ agá, Rụ́tã vé rĩ agá, ãzini Yónã vé rĩ agá. Múngú átá Yónã Ãmĩtáyĩ mvọ́pị be kĩnĩ, ²“ꞌÍ nga mụụ́ kụ̃rụ́ ãmbúgú Nĩnéwẽ vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌí ꞌyo ꞌbá rĩ pi ní, á ndre tã ũnjí kộpi ní ꞌoó rĩ gí.”

³ꞌBo Yónã gã tã Úpí Múngú ní ẹzịị́ ꞌí ní rĩ sĩ, nga ápá mụzú Tãrãsísã gá. ꞌDe mụzú kị̃jị́ Yópã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní kũlúmgba lẽépi mụụ́pi Tãrãsísã gá ni ị́sụ́zú, ĩri ní ẹ̃cị̃ rĩ vé mũfẽngã ũfẽzú, ĩri ní fizú úrízú kũlúmgba rĩ agá, ĩri ní mụzú Tãrãsísã gá ꞌdãá, nga ápá Úpí Múngú ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá.

⁴Kúru Úpí Múngú ní ũlí ĩpẽzú vịzú ũkpõ be yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá, ũlí rĩ lẽ kõdô kũlúmgba rĩ vịị́ ũŋõó kpélékpélé. ⁵ꞌBá riꞌbá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi céré ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ, ꞌbá ãlu ãlu ꞌde rií ngoó ívé Múngú ẹndrẹtị gé. Kộpi ní ngá ẹ̃njị̃ꞌbá ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ kũlúmgba agá ꞌdãá rĩ pi uꞌdụzú úꞌbézú yị̃ị́ agá ꞌdãá, kũlúmgba rĩ ẽ ẹ̃njị̃ rí ãní ku.

ꞌBo Yónã fi laá ụ́ꞌdụ́ koó kpílíkpílí kũlúmgba rĩ vé ꞌa ĩ ní ẹlịị́ vũgálésĩla rĩ agá ꞌdãá. ⁶ꞌBá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi vé ãmbúgú ní ꞌdezú mụzú ĩri vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi ri ụ́ꞌdụ́ ko áyu ãsĩ? Mí íngá ụrụ, ꞌí zị mívé Múngú! Sâ ãzi sĩ ĩri ícó ꞌbâ ĩzã ko rá, ꞌbá ícókí ũdrãá ku.”

⁷ꞌBá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ĩmi ímụ́kí ꞌbá ꞌbekí jẽké, ꞌbâ nị̃kí rí ꞌbá tã nõri íjị́pi ꞌbá drị̃gé rĩ ámá ãní.” Kộpi ní jẽké rĩ ꞌbezú, jẽké rĩ ꞌde Yónã ã rụ́ sĩ.

⁸Kúru kộpi ní Yónã ri zịzú kínĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ꞌbá tã ũnjí nõri íjị́pi ꞌbá drị̃gé rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌÍ ꞌo ãꞌdi? Mí íbí ímụ́ íngõósĩla? Ãngũ mívé rĩ ã rụ́ ãꞌdi? ꞌBá mívé rĩ ãꞌdi pi?”

⁹Yónã ní újázú kĩnĩ, “Ma Ẽbérẽgú,1:9 Ẽbérẽgú: Ãbũrámã ri Ẽbérẽgú. Ĩrivé mvá vé mvá Yõkóbũ ri gõkí zịị́ Ĩsẽrélẽ, sâ ãzi sĩ ĩrivé úyú rĩ pi ĩ ri zị Ẽbérẽ, sâ ãzi sĩ ĩ kpá zị anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, ĩ ri kộpi zị Yãhụ́dị̃. ma ri Úpí Múngú adriípi ꞌbụ̃ gé, nyọ̃ọ́kụ́ rĩ gbiípi yị̃ị́ tafu rĩ be rĩ ị̃njị̃.”

¹⁰Tã Yónã ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ kộpi ní ụ̃rị̃, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “ꞌÍ ꞌo ãꞌdi?” (Kộpi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Yónã ápá Úpí Múngú ẹndrẹtị gé sĩ ápápã, ãꞌdiãtãsĩyã Yónã lũ kộpi ní drị̃drị̃ rá.)

¹¹Ũlí rĩ kã yị̃ị́ rĩ vịị́, yị̃ị́ rĩ úvá ngũyá ngũyá. Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌBâ ꞌokí mi íngóni ũlí vịị́pi ũkpõ be ambamba ꞌdĩri ã tu rí pá ãní?”

¹²Yónã ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌdụkí ma ꞌbeé yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá, ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdĩri, ĩri ícó pá tu rá. Á nị̃ rá á ꞌo ũnjĩkãnyã rĩ ma ꞌi, ũlí rĩ ní vịzú ũkpõ be ꞌdíni ãní.”

¹³ꞌBá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi ụ̃ꞌbị̃kí kõdô ũkpõ sĩ kũlúmgba rĩ sõó gõó vúlé ãngũ nyọ̃ọ́kụ́ rú rĩ gé ꞌdãá, ꞌbo kộpi ícókí ku, ãꞌdiãtãsĩyã ũlí rĩ gõ vịị́ drị̃drị̃ ꞌdãri ndẽé rá. ¹⁴Kúru kộpi ní ngozú Úpí Múngú ẹndrẹtị gé, “Á Úpí Múngú, ꞌbá ní lẽé ágó nõri vé ídri ꞌbeé ãvĩí rĩ sĩ, mî ku ꞌbâ ũdrãá ku. ꞌBá ní lẽé ágó tã ãkó nõri ꞌdịị́ drãá rĩ sĩ, lẽ mî lị tã ãní ꞌbá drị̃gé ũnjí ku. Á Úpí Múngú, tã rĩ nga ꞌi sụ̃ mí ní lẽé ã nga ꞌi rĩ tị́nị gí.” ¹⁵Kúru kộpi ní Yónã ri ꞌdụzú ꞌbezú yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá, koro yị̃ị́ riípi úvápi ngũyá ngũyá rĩ ní pá tuzú. ¹⁶Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi rukí Úpí Múngú ri ãní rá, kộpi íꞌdụ́kí rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá Úpí Múngú ní, ãzini kộpi sõkí ũyõ ẹ̃zị́ ngazú ĩri ní.

¹⁷ꞌBo Úpí Múngú sẽ ị̃ꞌbị́ ãmbúgú te Yónã ri, Yónã adri caá ị̃ꞌbị́ rĩ agá ꞌdãá ụ̃tụ́ŋá na ị́nị́ŋá na.

Yónã zị Úpí Múngú ri ị̃ꞌbị́ agá ꞌdãá

¹Yónã ri ívé Úpí Múngú ri zịị́ ị̃ꞌbị́ agá ꞌdãlé. ²Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Ĩzãngã má ní ị́sụ́ rĩ agá, Úpí Múngú, á zị mi,

ꞌí yị ma rá.

ꞌBụ́ ãngũ sị̃zú rĩ agá ꞌdãá, á zị mi mâ ĩzã koó,

ꞌí yị ma rá.

³ꞌÍ ꞌbe ma tĩí yị̃ị́ tafu rĩ ã ndụ́gé ꞌdãá,

á tĩ yị̃ị́ tafu kụụ́pi kụkụ rĩ ã ndụ́gé ꞌdãá,

yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ ma rá.

Ũlí mí ní sẽé vịị́ ũkpõ be ꞌdĩri,

sẽ yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ ma céré.

⁴Má ụ̃sụ̃ déna,

mí adi ma gí,

má ícó gõó

mívé jó ãmbúgú uletere rĩ ndreé dị̃ị́ ku.

⁵Á tĩ yị̃ị́ kụụ́pi kụkụ rĩ ã ndụ́gé ꞌdãá,

yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ ma céré,

ásé dụụ́pi yị̃ị́ agá ꞌdãá rĩ ĩmũlũ mâ drị̃ céré.

⁶Á ꞌde tĩí írã ã ndụ́gé ꞌdãá,

nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ọ̃zụ̃ mâ drị̃ céré,

ꞌbo mávé Úpí Múngú,

mí ídrí ma ꞌbụ́ agá ꞌdãásĩ rá.

⁷Úpí Múngú, má kã ámá mávé ídrí lẽ fũúfũ,

á zị mi,

mávé zịngárá ca

mívé jó ãmbúgú uletere rĩ agá ꞌdãá, ꞌí yị ma rá.

⁸ꞌBá riꞌbá ngá ĩ ní údé drị́ sĩ rĩ ị̃njị̃ꞌbá múngú rú rĩ pi,

kộpi gãkí ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ.

⁹ꞌBo ma mí ní úngó õwõꞌdĩfô sẽzú ni ngo,

ma mí ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã.

Ũyõ má ní sõó rĩ, ma tã ni ꞌdụ nga rá.

Úpí Múngú ri ꞌbâ pa tã ũnjí agásĩ nĩ.”

¹⁰Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, ị̃ꞌbị́ rĩ ẽ íwé Yónã ri ãmvé, ị̃ꞌbị́ rĩ ní Yónã rĩ íwézú nyọ̃ọ́kụ́ ãꞌwí rú rĩ drị̃gé ꞌdãá.

Yónã mụ Nĩnéwẽ gá ꞌdãá rá

¹Kúru Úpí Múngú ní gõzú átázú Yónã ní dị̃ị́ kĩnĩ, ²“ꞌÍ ꞌde mụụ́ kụ̃rụ́ ãmbúgú Nĩnéwẽ vé rĩ agá ꞌdãá, mí ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní ũlũú mí ní rĩ ꞌbá rĩ pi ní.”

³Yónã mụ Nĩnéwẽ gá ꞌdãá rá, sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ ĩri ní rĩ tị́nị. Nĩnéwẽ ri kụ̃rụ́ ãmbúgú, ꞌbá rĩ ícó ẹ́cị́ ꞌa ni gé sĩ ca ụ́ꞌdụ́ na. ⁴Ụ́ꞌdụ́ Yónã ní fizú cazú kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá rĩ gé, ĩri ní áyúzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ẹ̃sị̃ ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ, ĩ ímụ́ Nĩnéwẽ rĩ iza ꞌdĩísĩ rá.” ⁵ꞌBá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri ãní rá. Kúru kộpi ní áyúzú kínĩ, lẽ ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ã aꞌbikí ĩ aꞌbiaꞌbi, ã nyakí ngá ku, íꞌdózú ꞌbá ambugu rĩ pi vúgá, cazú anji nyíríŋá rĩ pi vúgá, lẽ kộpi ã úsúkí bõngó ị́rị́kọ́ rú ni áyu.

⁶Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri kã caá ꞌbãgú Nĩnéwẽ vé rĩ vúgá ꞌdãá, íngá ívé lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé sĩ ụrụ, unje ívé bõngó ãmbũgũ vé rĩ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ rá, íꞌdụ́ bõngó ị́rị́kọ́ rú ni suú ꞌî rụ́ꞌbá gá áyu, ĩri ní gõzú úrízú vũgá fụ́rụ́ndị́ agá.

⁷ꞌBãgú rĩ ívé ũgalaku rĩ pi be, kộpi ní áyúzú ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ní kínĩ,

“Lẽ ꞌbá rĩ pi, dõku tị́ rĩ pi, dõku kãbĩlõ rĩ pi ã nyakí ngá ku, dõku ã mvụkí yịị́ ku. ⁸ꞌBá rĩ pi ãnyãpá rĩ pi be céré, lẽ kộpi ã sukí bõngó ị́rị́kọ́ rú ni áyu. Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã zị Úpí Múngú ri, ã ku ívé tã ꞌí ní rií ꞌoó ũnjí rĩ rá, ãzini ã ku adringárá gbórókó rú rĩ rá. ⁹Sâ ãzi sĩ, Múngú ri ívé yị̃kị̂ újá rá, ẹ́sị́ ni gõ veé ku, ꞌbá ícókí ũdrãá ku.”

¹⁰Múngú kã tã kộpi ní ꞌoó rĩ ndreé, ãzini kã ndreé kộpi kukí tã ũnjí ꞌongárá gí, gõ ívé yị̃kị̂ újá rá, ĩrĩŋã kộpi kuyé, sụ̃ ĩri ní ꞌyoó rĩ tị́nị.

Ẹ́sị́ múké Úpí Múngú ní ꞌbãá rĩ sĩ sẽ Yónã ẽ ẹ́sị́ ve rá

¹ꞌBo tã ꞌdĩri sẽ Yónã adri ãyĩkõ sĩ kuyé, ẹ́sị́ ni ve rá.4:1 Yónã ẽ ẹ́sị́ ve rá: Yónã ẽ ẹ́sị́ ve Úpí Múngú ní, ĩri ní ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi úꞌdị́ drãá kuyé rĩ sĩ.²Kúru ĩri ní Úpí Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Á Úpí, á nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, mí ícó ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá ku, sẽ má ní mávé ãngũ kuzú, má ní ápázú mụzú Tãrãsísã gá ãní. Á nị̃ rá, mî ẹ́sị́ múké, ãzini mî ẹ́sị́ ĩdríkídri, mî ẹ́sị́ ve tã sĩ mbẽlẽŋá ku, mívé lẽngárá aga rá, mi Múngú riípi ꞌbá trũúpi ũnjĩkãnyã agásĩ ni, ãzini mi ri mî yị̃kị̂ újá, mí lẽ ꞌbá ꞌdịị́ ku. ³Úpí Múngú, lẽ mâ drã ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri múké má ní drãzú ꞌdĩísĩ rá, ndẽ má ní adrizú ídri rú rĩ.”

⁴ꞌBo Úpí Múngú ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ngá mî ẹ́sị́ ní vezú rĩ ãꞌdi?”

⁵Yónã ní fũzú mụzú kụ̃rụ́ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálé rú rĩ gé ꞌdãá. Ĩri ní ápãlá ꞌbezú vũrã ꞌdãri gé, ĩri ní úrízú ápãlá rĩ ã ndụ́gé, tẽ rií ndreé dõ tã íngóni ri ꞌi nga kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ agá nĩ. ⁶Kúru Úpí Múngú ní pẹtị sẽzú ꞌdụzú Yónã ní índrĩ rú, Yónã ã adri rí ãní múké. Pẹtị rĩ ní ĩfũú dụụ́ rĩ sĩ, sẽ Yónã ní ãyĩkõ. ⁷Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Múngú ní ụ̃ꞌbụ̃ ĩpẽzú ímụ́zú pẹtị rĩ nyazú, pẹtị rĩ gõ ꞌwií rá. ⁸Ụ̃tụ́ rĩ kã ĩfũú, Múngú ní ũlí ãcí ãcí ni ĩpẽzú ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, ụ̃tụ́ rĩ zã Yónã ẽ drị̃, ũkpõ ni dẹ ãní rá, lẽ kõdô drãá ãní drãdrã. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ní adrizú ídri rú, ícó ku, lẽ mâ drã ꞌdĩísĩ rá.”

⁹ꞌBo Múngú ní ꞌyozú Yónã ní kĩnĩ, “Ngá sẽépi mî ẹ́sị́ ní vezú pẹtị rĩ vé tã sĩ rĩ ãꞌdi?” Yónã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã mâ ẹ́sị́ ní vezú rĩ, ĩri tã áda, lẽ mâ drã ꞌdĩísĩ rá.”

¹⁰ꞌBo Úpí Múngú ní ꞌyozú Yónã ní kĩnĩ, “ꞌÍ sa pẹtị rĩ nĩ kuyé, mí údé ndụ̃ụ́ ni nĩ kuyé, á ndre pẹtị rĩ vé tã fi mí ẹ́sị́ agá ambamba. Pẹtị rĩ dụ ị́nị́ŋá rĩ sĩ, gõ drãá ị́nị́ŋá rĩ sĩ. ¹¹Kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ agá ꞌdãá, ꞌbá rĩ pi vé kãlãfe aga élĩfũ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ (120,000) rĩ rá, ꞌbá rĩ pi acokí tã múké pi ãsámvú tã ũnjí be ku, ãnyãpá rĩ pi ꞌdãlé kárákará. ꞌÍ lẽ mâ ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá ꞌdãꞌbée ní ku?”