LUKA

1

1 Ɲamoxoba Tewofili, kuwo mennu keta n bata, moxo kiika x’a mafele xa wolu safe. 2 Moxo dolu xa Isa la kuwolu je i ɲa la kabirin a damuto. Ala la xumo waajulo xarifata i ma. Wolu xa kuwolu laxali n ɲen ɲa men, wo safelilalu x’e safe wo ɲa in ne. 3 Tewofili, wo le x’a tu, kuwo mennu bee keta kabirin a damuto, ń du xa wolu segesege. Nte x’a je xo a xa ɲin nte du x’e safe í ɲen, x’e la i ɲoxo da la. 4 Ń x’a ke le walasa í xa xaranŋo mennu soto, í x’a lon xo wolu mu keso le ti. 5 Yude mansaxe Herode la waxato, sadaxalasibaxo do tun be je, a toxo xo Sakariya. Abiya sadaxalasibaxolu jama moxo do le mu. A musu toxo xo Elisabeti. Wo tun mu sadaxalasibaxa kuntigiba Haruna bonsonŋo do le ti. 6 I fulo tun bee be tilinnin Ala ɲa xoto. I tunnu be Marigi la sariyalu nin a la ku lategeninŋolu bee dafala. 7 Bari din tun nte i bulu, bawo Elisabeti tun mu wulubalo le ti, anin du i fulo bee tun xotota xa ban. 8 Lun do, Sakariya tun be a la sadaxalasibaxaya baaro la Ala ɲa xoto, bawo itelu la jama le tun na baaraloxo mu. 9 X’a la sadaxalasibaxolu la laado xan, dokkolo xa ate yita xo a xa dun Marigi la dula Senumanba xono, xa je siisi digico la. 10 Xa Sakariya tu digico janila, jama bee tun be keno ma xa Ala matara. 11 Marigi la melekiyo do woman in x’é yita a la lonin sadaxajanilanŋo kininŋo mafan, digico be janila men xan. 12 Sakariya xa melekiyo je tumo men, a ja wulita, a silata. 13 Melekiyo xo a ɲen xo: «Sakariya, í xana sila; katugala Ala x’é la taralo muta. Í musu Elisabeti si wulu dinxe la í ɲen, í s’a toxola xo Yaya. 14 Í niyo si sewo bete a la kuwo to, moxo kiika si ɲaxali a wuluwo la, 15 bawo a si ke moxoba ti Marigi bulu. A me dolo min, a me minfen fatiman xote min. A si fa Ni Senunŋo la kabirin a man wulu. 16 A si Banisirayila moxolu kiika lakoppa Marigi i la Ala ma. 17 A s’í taxama Ala ɲa xoto Ni Senunŋo barako to anin sintigiya la, í xo kila Eli, walasa xa falu nin dinŋolu laben, xa moxo murutininŋolu hakilo yelema x’e bula moxo tilinninŋolu la silo xan. A si siya do toben Marigi ɲen.» 18 Sakariya xo melekiyo ɲen xo: «Ń si wo lon ɲa di? Nte xotota xa ban, ń musu du xotota?» 19 Melekiyo x’a jaabi xo: «Nte mu Jibirilu le ti, ń be Ala senbo to x’a la baaro ke. A xa ń ki xo ń xa na ɲin xibaru diman in fo í ɲen. 20 Awa, í si ke muumuwo ti fo xa taxa si ɲin ku innu bee dafawaxato ma, katugala í man la ń na xuma foninŋolu la, wo mennu xa xan xa ke i waxato.» 21 Jama ken tun be Sakariya laxononin. I dabaro banta, bawo a meta Alabatusuba xono. 22 A boninma, a korita xumala i ɲen; moxolu x’a faamu xo Ala xa fen ne yita a la Alabatusuba xono. A xa taagumanseedolu ke i ɲen, bari a muumuyaninŋo tuta. 23 Sakariya la baaro banta Alabatusuba xono tumo men, a taxata a bata. 24 Wo xo, Sakariya musu Elisabeti xa xono ta, a x’é ɲamadugu xaru luulu xono. A tun b’a fola xo: 25 «Marigi xa men ke nte ɲen, wo fele: Din wulubaliya men tun malo be ń na, moxolu ɲala, a xa wo bo ń na.» 26 Xaru wooronanŋo la, Ala x’a la meleke Jibirilu ki Galile gallo do to, xo Nasareti. 27 A x’a ki xarafandin xelonbalo do ma, wo toxo xo Mariyama. Wo x’a tara futuwo lategeta Mariyama nin Dawuda bonsonŋo do te, nin wo mu Yusufu ti. 28 Melekiyo dunta a bata, a xo: «Mariyama, ń b’é xontonna, ite men xa Ala la neemo soto. Marigi be í bata.» 29 Wo xumolu xa Mariyama xonotolafili. A x’é miiri ɲin xontonniɲa in xoto si ke men ti. 30 Melekiyo xo a ɲen xo: «Mariyama, í xana sila, katugala í xa Ala la neemo soto. 31 A fele, í si xono ta, xa wulu dinxe la. Í si a toxola xo Isa. 32 A si ke moxoba ti. A si kili xo Ala Xototaninba Dinxe. Marigi Ala si a mamaxe Dawuda la mansasigilanŋo di a ma. 33 A si ke mansaxe ti Yaxuba xabiilo kunna fo abada. A la mansaya me ban muume.» 34 Mariyama xo melekiyo ɲen xo: «Wo si ke ɲa di, nte dun man xe lon abada?» 35 Melekiyo x’a jaabi xo: «Ni Senunŋo si jigi í xan, Ala Xototaninba si a la sintigiya buuri í kunna. Wo le x’a tu, í be nala din senumanŋo men bangela, wo si kili xo Ala Dinxe. 36 Í badinmusu Elisabeti du xonoma fele dinxe la, x’a tu a xotota. A fota xo wo men mu wulubalo ti, a xono be xaru wooro la saasa. 37 Ala me kori ku ma.» 38 Mariyama xo: «Ń mu Marigi la jonmuso le ti. A xa ke ń ɲen í xo í x’a fo ɲa men.» Wo xo, melekiyo bota a bata. 39 Wo waxato, Mariyama wulita x’é tariya xa taxa Yude maro kuro xan, xa taxa gallo do to non. 40 A dunta Sakariya la luwo ma xa Elisabeti xonton. 41 Elisabeti xa Mariyama la xontonnixanŋo me tumo men, a dinŋo x’é lamaxa a xono. Elisabeti fata Ni Senunŋo la. 42 A fetenbeteta x’a fo xo: «Duwa be í fe xa tanbi muso bee xan; í be nala dinŋo men du bangela, duwawo be wo fe. 43 Nte mu jon ti nin ń Marigi na be nala nte bata? 44 Awa, kabirin ń x’é xontonnixanŋo me, nin ń dinŋo ɲaɲaninŋo x’é lamaxa ń xono. 45 Heero b’é fe, bawo Marigi xa men fo í ɲen, xo a s’a ke, í lata wo la.» 46 Mariyama xo: «Ń be Marigi tantula ń jusukunŋo la. 47 Nte ɲaxalininŋo be ń Kisibaxa Ala barako to, 48 bawo a x’a la jonmuso majigininŋo mafele. Tili natalu, moxolu bee s’a fo xo heero be ń fe; 49 bawo Sinŋobeetigo xa kubalu ke nte ɲen. A toxo xa senu. 50 Mennu be silala a ɲa, a la hinno be wolu bonsonŋolu nin i bonsonŋolu ɲen, fo abada. 51 A x’a barako yita xa kubalu ke, xa fankekutolu jenjen. 52 A xa faamalu lajigi xa bo i la mansasigilanŋolu xan, xa moxo majigininŋolu xotota. 53 A xa xonxotolu lafa domoli beto la; a xa fentigolu bulutoxulunŋo bula xa taxa. 54 A x’a la baaradin Banisirayila deema: A hakilo tuta a la hinno la 55 Burehima nin a bonsonŋo ɲen, fo abada, í xo a tun xa wo lahido ta n mamaxelu ɲen ɲa men.» 56 Mariyama xa xaru saba ɲoxon ke Elisabeti bata. Wo xo, a x’é koppa a la luwo ma. 57 Elisabeti wulutumo sininma, a wuluta dinxe la. 58 Elisabeti sigiɲoxolu nin a badinŋolu x’a me xo Marigi x’a la hinnayeba yita a la, wolu nin a ɲaxalita. 59 Dinŋo wuluwo tili sago, i nata a ɲaxo to. I tunnu b’a fe x’a toxola a fa Sakariya la, 60 bari dinŋo na xo: «Ayi, a si toxola xo Yaya.» 61 Bari i xo a ɲen xo: «Í la moxo si toxo nte Yaya ti.» 62 I xa dinŋo fa komosi xo a b’a fe a dinŋo xa toxola jon na. 63 Sakariya xo x’e xa walaho di a ma. A x’a safe walaho xan xo: «Yaya le mu a toxo ti.» I bee dabaro banta wo la. 64 Wo no bee to, Sakariya x’a da nin a nenŋo soto tugun. A woman in keta a ma xa Ala tantu. 65 Wo keninma, i sigiɲoxolu bee silata. Moxolu tunnu be wo kuwolu xiidefatala Yude maro kuro xan, dula bee. 66 Moxo fen wo fen xa wo kuwolu me, wolu keta a ma x’e miiri xo: «Ɲin dindin in si na ke mun ti?» I xa wo fo, bawo Marigi la sintigiya tun b’a fe. 67 Dindinŋo fa Sakariya fata Ni Senunŋo la. A keta a ma xa ɲin kilaya xuma innu fo xo: 68 «Tanto be Marigi ɲen, Banisirayila la Ala, bawo a x’a hakilo tu a la moxolu la, x’e bo bulo to. 69 A xa kisibaxa barakema di n ma, xa bo a la baaradin Dawuda bonsonŋo to. 70 A tun xa wo fo kabirin tuma jan a la kila senumanŋolu da la, 71 x’a si n bo n jaxolu bulu, xa n bo n xonneyabaxolu bee la fango xoto; 72 x’a si a la hinno yita n mamaxelu la, x’a hakilo tu a la Kafuxan senumanŋo la. 73 A tun x’é xali n mamaxe Burehima ɲen, 74 x’a si n bo n jaxolu la fango bulu, walasa n hakilo lasigininŋo xa baaro ke a ɲen, 75 xa senuya, xa tilin a ɲa xoto n na nilamaya bee xono. 76 Ń din, ite du si kili xo Ala Xototaninba la kila, bawo í si bula Marigi ɲa, x’a la silo toben. 77 Í s’a fo a la moxolu ɲen xo a s’i la junubolu yaafa, x’e kisi. 78 Bawo dan nte n na Ala la hinno nin a la ɲumaya ma; a si saxuyelo keneya bo n xan xa bo sanŋo to, 79 walasa mennu be suwo nin saya dibo to, a xa keneya bo wolu ɲen, xa n bula heero silo xan.» 80 Dindinŋo ken tun be bunɲaxan, xa hakilitigiya soto. A tuta wulo xono fo a x’é yita Banisirayila dinŋolu la lunŋo men.

2

1 Wo waxato, Rome mansaxe Ogusiti x’a latege, xo xa duguxulo moxo bee toxo safe. 2 Wo toxosafe folo xa Kirinisi tara goferenereya la Siri kunna. 3 Moxo bee taxata i safe i wulugallo to. 4 Yusufu du bota Galile gallo do to, xo Nasareti, xa taxa Yude maro to, xa taxa Dawuda la gallo to, Betileheme, bawo Dawuda bonsonŋo nin a la xabiilo moxo do le mu. 5 A nin a mamutamuso Mariyama taxata i safe je, x’a tara wo xonoma. 6 X’e tu je, Mariyama wulutumo nata si. 7 A wuluta a dinxe folo la. A x’a lala faano to, x’a bula marafen daŋininxulunŋo xono, katugala i man dula soto luntanjigidula. 8 Saaxanegaanilalu tunnu be non namininŋo to. Wo tunnu be sila i ɲala wulo xono, x’e la marafenŋolu korosi. 9 Marigi la melekiyo do nata i ma. Marigi nooro keneya x’e laminin. I silata fo xa danmatanbi. 10 Melekiyo xo i ɲen xo: «Alu xana sila, katugala ń nata xibaru dimanŋo le fo alu ɲen. Wo xibaro si moxolu bee nitodiya. 11 Kirisita wuluta alu ɲen bi, mansaxe Dawuda la gallo to. Ate le mu Kirisita nin Marigi ti. 12 Ɲin si ke alu ɲen taagumanseedo ti: Alu si deenano murugumuruguninŋo tara lanin faano to, marafen daŋininxulunŋo xono.» 13 Wo no bee to, melekiyolu kiika kafuta wo melekiyo ma, xa Ala tantu. 14 I xo: «Tanto be Ala ɲen, men be sanjanba to. Heero xa ke duguxulo xan, a la moxo sugandininŋolu ɲen.» 15 Melekiyolu taxaninma sanŋo to, saaxanegaanilalu xo i ɲoxo ɲen xo: «Alan xa taxa fo Betileheme, x’a je men keta, anin Marigi xa men yita n na.» 16 I x’e tariya xa taxa; xa Mariyama nin Yusufu je, xa deenano je lanin marafen daŋininxulunŋo xono. 17 I x’a je tumo men, men fota i ɲen deenano la kuwo to, i dunta wo ɲa to, x’a fo. 18 Moxo fen fen xa negaanilalu la xumo lame, wolu bee dabaro banta. 19 Mariyama du xa wo kuwolu bee mara a hakilo la, x’é miiri i xoto ma. 20 Wo xo, negaanilalu x’e koppa. I taxato tun be Ala bunɲala x’a tantu, katugala i xa men me, i xa wo je, í xo a fota i ɲen ɲa men. 21 Dindinŋo tun xa xan xa ɲaxa lunŋo men, nin wo mu a wuluwo tili sago lunŋo ti, a toxolata xo Isa. Melekiyo tun xa toxo men fo jannin a na x’a xono ta, a toxolata wo le la. 22 Mariyama senuyalilunŋo sininma í xo Musa la sariya x’a fo ɲa men, i nin dinŋo taxata Yerusaleme xa taxa a di Marigi ma, 23 bawo a be safenin Marigi la sariya xono xo: «Dinxe fololu bee xa ke Marigi ta ti.» 24 Marigi la sariya xa sadaxo men fo xo: «Tubandin fula walla jenetubandin fula», i xa wo sadaxo bo. 25 Xe do tun be Yerusaleme, a toxo xo Simeyon. Wo xe tun mu moxo tilinninŋo nin Alaɲasilanɲabaxo le ti. A tun be Banisirayila la kisilo laxononin. Ni Senunŋo tun nin a be i ɲoxo fe. 26 Ni Senunŋo tun x’a yita a la xo a me sa, x’a tara a man Marigi la Kirisita je. 27 Ni Senunŋo taxata a ti Alabatusuba xono. Isa wulubaxolu nata a ti tumo men, walasa xa sariya la foninŋo dafa, 28 Simeyon xa dindinŋo ta a bulo to, xa Ala tantu xo: 29 «Marigi, í x’é la lahido latimme: Saasa í s’í la jonxe bula a xa sa heero to. 30 Bawo ń fan ɲa xa í la kisilo je, 31 í xa wo kisilo men toben siyalu bee ɲen. 32 Í x’a ke keneya ti, men si í yita siyalu la, xa nooro la Banisirayila, í la moxolu xan.» 33 Isa fa nin a na dabaro bee banta Simeyon na xumolu la. 34 Simeyon duwata i ɲen, x’a fo Isa na Mariyama ɲen xo: «Ɲin din in si ke moxo kiika laboyi sabaabo nin i lawuli sabaabo ti Banisirayila xono. A si ke Ala la taagumanseedo ti, soosolo si ke men na kuwo to. 35 Wo si moxo kiika la miiriyalu la keno xan. Ite ken, diminŋo do s’í soxo í jusukunŋo to í xo tanbo.» 36 Kila musuma do tun be je, a toxo xo Ane. Fanuyeli dinmuso do le mu. A bota Asere xabiilo to. A tun xotobeteta. A xarafa fututa xe men ma, a xa sanji woorowula ke wo kun, wo xo, wo xe sata. 37 Wo xo, a tuta futubaliya la. A siyo be tan sagi sanji nin sanji naani la. A man Alabatusuba bula. A tun be baaro kela Ala ɲen sunŋo nin mataralo la, su nin tili. 38 A du nata wo waxato fan; a tun be Ala tantula, moxo fen wo fen tun be Yerusaleme kunbolo laxononin, a xa Isa la kuwo fo wolu bee ɲen. 39 Isa wulubaxolu xa Marigi la sariya bee dafa tumo men, i nin a x’e koppa Galile maro ma, xa na i la gallo to, nin wo mu Nasareti ti. 40 Dindinŋo tun be bunɲaxan xa barako soto. Hakilitigiyaba tun b’a fe, Ala la neemo tun b’a xan. 41 San wo san, Isa wulubaxolu tunnu si taxa Tanbinxansallo ke Yerusaleme. 42 Isa xa san tan nin fula soto sanŋo men, i taxata wo sallo to, x’a la laado xan. 43 Sallo tilolu tanbininŋo xo, i x’e koppa. Isa dindinŋo tuta Yerusaleme, bari a wulubaxolu tunnu nte wo xalama. 44 I tunnu ɲen xo a be i taxamaɲoxolu to. I xa tili kilin ke Isa ŋininna i badinŋolu nin i lonɲoxolu to. 45 I man a je tumo men, i x’e koppa Yerusaleme ma, xa taxa a ŋinin. 46 Tili saba tanbo xo, i x’a tara Alabatusuba xono, siginin sariya karanmoxolu to; a be wolu lamela, x’e ŋininxa. 47 Moxo fen fen x’a lame, wolu bee dabaro banta a la lonŋo nin a la jaabolu ma. 48 A wulubaxolu x’a je tumo men, i dabaro banta. A na xo a ɲen xo: «Ń din, mun na í xa ɲin ke ntelu la? A fele, nte nin í fa xonotofilininŋo b’é ŋininna.» 49 A x’e jaabi xo: «Mun na alu be ń ŋininna? Alu man a lon ba, xo ń xa xan xa tara ń Fa la luwo xono?» 50 Bari wolu man a la wo xumo faamu. 51 Wo xo, a nin i taxata Nasareti. A tun be a wulubaxolu bunɲala. A na ken tun be ɲin ku innu bee marala a xono. 52 Isa tun be bunɲaxan, do tun be kafula a la lonŋo ma. A la kuwo tun xa di Ala ɲen, a xa di moxo dulu bee ɲen.

3

1 Rome mansaxe Tibere la mansaya san tan nin luulunanŋo le tun mu, Ponsi Pilate tun be Yude goferenereya la. Wo waxati kilinŋo xa Herode tara Galile kunna; a badinxe Filipe, wo be Iture nin Terakonite jamano kunna; Lisaniyasi, wo tun be Abilene kunna. 2 Ane nin Kayife le tunnu be sadaxalasibaxa kuntigiya la wo tumo. Wo waxato, Ala la xumo sita Sakariya dinxe Yaya ma, x’a tu wulo xono. 3 Yaya taxata Yuruden basenbo jamano bee to, xa moxolu waaju xo i x’e xodi i la junubolu la, xa batise, nin i la junubolu si yaafa. 4 Ɲin tun safeta kila Esayi la kitaabo to xo: «Moxo do fetenxanŋo si bo wulo xono x’a fo xo: Alu Marigi la silo toben, x’a la sila mesenŋolu latilin. 5 Xonoonolu bee si lafa, kurolu nin tintolu bee si majigi. Sila dogininŋolu si latilin. Dula jaxolu si toben. 6 Hadamadinŋolu bee si Ala la kisilo je.» 7 Jama men tunnu be naxan Yaya ma xa batise, a tun b’a fola wolu ɲen xo: «Fofoonedinŋolu, jon x’a yita alu la, alu si kisi ɲa men Ala la diminŋo ma, men be nanin? 8 Alu kewalolu ke mennu s’a yita xo alu tuubita. Alu xana a fo i xono to xo: “N mu Burehima mamarinŋolu ti.” Ń b’a fola alu ɲen, xo Ala si sin no xa ɲin kuru innu yelema x’e ke Burehima bonsonŋolu ti. 9 Ŋendo tata yirolu lillo tego xanma xa ban. Yiri wo yiri nte din ɲuma kela, wo si tege xa fili ta to.» 10 Jama tun be Yaya ŋininxala, xo i xa xan xa mun ke. 11 A x’e jaabi xo: «Doroke fula be men kun, wo xa kilin di feetoto ma. Baluwo be men kun, wo xa do di xonxoto ma.» 12 Sagallemutalalu dulu nata xa batise. I xo Yaya ɲen xo: «Karanmoxo, ntelu xa xan xa mun ke?» 13 A x’e jaabi xo: «Alu xana fen muta moxo la xa tanbi sariya xan.» 14 Sorodaso do dulu x’a ŋininxa xo: «Nte dunnu xa xan xa mun ke?» A x’e jaabi xo: «Alu xana moxo diyakuwa x’a la xaaliso muta a la. Alu xana xaro la moxo la. Alu muta ke alu la sara ti.» 15 Jama ken tun nin a be siginin, xo kuba do be kela, i bee b’e miirila nin Yaya me tara Kirisita ti. 16 Yaya x’e bee kafuninŋo jaabi, a xo: «Nte ken be alu batisela jiyo le la; bari do be nala, men barako xa bun nte ti. Haali x’a la samatolu firin, nte nin wo man xan. Ate si alu batise Ala Ni Senunŋo nin ta la. 17 A la ɲosurundulanŋo b’a bulu, x’a la ɲo surundu. A si a keso ke a la kurukuro xono, bari ŋaɲa, a si ta sabalo ke xa wo jani.» 18 Yaya xa xuma xote kiika fo moxolu ɲen x’e tonben, xa Ala la xibaru Dimanŋo fo i ɲen. 19 Mansaxe Herode x’a badinxe musu Herodiya muta a la. Yaya x’a jalagi wo to, anin a tun xa kujaxu kiika xote men dulu ke. 20 Herode xa kujaxu xote kafu wolu ma, a xa Yaya bula kaso la. 21 Moxolu bee batiseta tumo men, Isa du batiseta. X’a tu Ala matarala, sanxulo dayeleta, 22 Ni Senunŋo balama jigita a xan í xo jenetubanŋo. Xumaxanŋo do bota sanŋo to xo: «Í mu ń Dinxe baato le ti, í la kuwo xa di bete nte ɲen.» 23 Isa b’a la baaro damutala waxato men, a siyo tun be taxala tan saba san ma. Moxolu x’a jaate Yusufu dinxe ti, Yusufu bota Yeli to, 24 Yeli bota Matati to, Matati bota Lewi to, Lewi bota Melesi to, Melesi bota Yanayin to, Yanayin bota Yusufu to, 25 Yusufu bota Matitiya to, Matitiya bota Amosi to, Amosi bota Nahumu to, Nahumu bota Esili to, Esili bota Nagayi to, 26 Nagayi bota Mate to, Mate bota Matitiya to, Matitiya bota Semeyin to, Semeyin bota Yoseki to, Yoseki bota Yoda to, 27 Yoda bota Yokanan to, Yokanan bota Resa to, Resa bota Sorobabeli to, Sorobabeli bota Salatiyeli to, Salatiyeli bota Neri to, 28 Neri bota Melesi to, Melesi bota Adi to, Adi bota Kosame to, Kosame bota Elimadame to, Elimadame bota Ere to, 29 Ere bota Yosuwe to, Yosuwe bota Eliyesere to, Eliyesere bota Yorime to, Yorime bota Matati to, Matati bota Lewi to, 30 Lewi bota Simeyon to, Simeyon bota Yuda to, Yuda bota Yusufu to, Yusufu bota Yoname to, Yoname bota Eliyakime to, 31 Eliyakime bota Meleya to, Meleya bota Menna to, Menna bota Matata to, Matata bota Natan to, Natan bota Dawuda to, 32 Dawuda bota Yese to, Yese bota Yobede to, Yobede bota Bowasi to, Bowasi bota Sala to, Sala bota Nason to, 33 Nason bota Aminadabe to, Aminadabe bota Ademine to, Ademine bota Rami to, Rami bota Eseron to, Eseron bota Faresi to, Faresi bota Yuda to, 34 Yuda bota Yaxuba to, Yaxuba bota Nsiyaxa to, Nsiyaxa bota Burehima to, Burehima bota Tara to, Tara bota Nasoro to, 35 Nasoro bota Seruse to, Seruse bota Rehu to, Rehu bota Pelegi to, Pelegi bota Ebere to, Ebere bota Sala to, 36 Sala bota Kenan to, Kenan bota Arafakisade to, Arafakisade bota Semu to, Semu bota Nuhun to, Nuhun bota Lameke to, 37 Lameke bota Metusela to, Metusela bota Enoke to, Enoke bota Yerede to, Yerede bota Mahalaleli to, Mahalaleli bota Kenan to, 38 Kenan bota Enose to, Enose bota Seti to, Seti bota Adama to, Adama bota Ala to.

4

1 Isa faninŋo Ala Ni Senunŋo la, a bota Yuruden bada la. Ni Senunŋo taxata a ti wulo xono. 2 Sentane x’a xotobo tan naani tili xono. Wo waxato, a man fusi domo. Wo tilolu tanbininma, xonxo x’a muta. 3 Wo to, Sentane xo a ɲen xo: «Nin í mu Ala Dinxe le ti, a fo ɲin kuru in xa yelema xa ke buuro ti.» 4 Isa x’a jaabi xo: «A be safenin Kitaabo to xo: “Moxo nte balula domolifenŋo doron na.” » 5 Sentane taxata a ti sanŋo to, xa duniya jamanolu bee yita a la nondin kilin to. 6 A xo a ɲen xo: «Ń si ɲin jamanu innu bee kuntigiya nin i naafulo di í ma, bawo wolu dunta nte bulu le; a xa di ń ɲen x’e di men ma, ń s’i di wo ma. 7 Nin í x’é ɲongi ń xoto xa ń batu, i bee si ke í ta ti.» 8 Isa x’a jaabi xo: «A be safenin Kitaabo to xo: “Í si Marigi í la Ala batu, xa baaro ke ate kilin doron ɲen.” » 9 Sentane bulata a ɲa tugun, xa taxa a ti Yerusaleme, x’a lalo Alabatusuba sanŋo to, x’a fo a ɲen xo: «Nin í mu Ala Dinxe le ti, í tu jan x’é butun dugo ma xo, 10 bawo a be safenin Kitaabo to xo: “Ala si a la melekiyolu bula í lakantala. 11 I s’í ta i bulolu to, í sinŋo me xosi kuru la.” » 12 Isa x’a jaabi xo: «A fota Kitaabo xono xo: “Í xana Marigi í la Ala xotobo.” » 13 Sentane x’a xotobo xa ban tumo men, a x’é soobo a la fo waxati xote. 14 Isa x’é xolasaagi Galile ma, a nin Ni Senunŋo barako. A toxo bota jamano dula bee. 15 A tun be moxolu laxaranna i la Alabatusuwolu xono. Bee tun b’a bunɲala. 16 Wo xo, Isa taxata Nasareti, a bunɲata gallo men to. Tofoɲolunŋo, a dunta Alabatusuwo xono í xo a dalita x’a ke ɲa men. A wulita x’é lo kitaabuxaranŋo xanma. 17 I xa kila Esayi la kitaabo dun a bulu. A x’a dayele, xa dula do je x’a xaran. A safeta wo dula xo: 18 «Marigi Niyo be ń fe, bawo a xa nte sugandi nin ń si xibaru Dimanŋo fo segebaxantunŋolu ɲen, xa kasolamoxolu hooroyalixumo fo. A xa ń ki xa fiyontolu ɲalu yele, xa toorobaxatolu bo i toorobaxolu bulu, 19 xa Marigi la neemasanŋo gangu.» 20 Wo xo, a xa kitaabo dataxun, x’a dun baaradinŋo bulu, x’é sigi. Alabatusuwo xono moxolu bee ɲa tuta lonin a to. 21 Wo to, Isa xo i ɲen xo: «Alu birin bola Kitaabo xumo men namela, wo dafata bi, alu x’a lame tumo men.» 22 Bee tun be Isa la ɲumaya fola. Xuma ɲuma men tunnu be bola a da, wo xa bee dabaro ban. I xo: «Ɲin nte Yusufu dinŋo ti ba?» 23 A xo i ɲen xo: «Ń x’a lon pere, xo alu si ɲin sanda in fo ń ɲen xo: “Jaaralikela x’a fan jaara folo. Í xa fen fen ke Kaperenahun, n xa wo bee me; jan men mu í fasuwo ti, wo ɲoxonnu ke jan du.” » 24 A xo i ɲen tugun xo: «Tonɲa la, ń b’a fola alu ɲen xo kila si me bunɲa soto a fasuwo la. 25 Xa tonɲa fo alu ɲen, musujaxe tun xa sa Banisirayila kila Eli la waxato. Wo tumo le, sanjiyo xa san saba nin xaru wooro ke, a man na; xonxoba nata jamano bee xono. 26 Bari Eli man ki wo musujaxelu fen si ma. A kita Sarepeta musujaxe do le ma. Sarepeta, wo be Sidon jamano le xono. 27 Bagito tun xa sa Banisirayila kila Elise la waxato; bari fusi man kendeya wolu to fo jamanu xote moxo do, nin wo mu Siringa Naman ti.» 28 Alabatusuwo xono moxolu xa wo xumolu me tumo men, i bee juso bota. 29 I wulita, xa Isa labo gallo xo ma. I la gallo be siginin kuro men sanŋo to, i taxata a ti wo malanŋo da la, xo i b’a laparatila non na. 30 Bari Isa bota i te la xa taxa. 31 Isa taxata Galile gallo do to xo Kaperenahun. A tun si moxolu laxaran Yahudiyalu la tofoɲolunŋo. 32 A la xaranŋo x’e dabaro ban, bawo barako tun be ate la xumolu to. 33 Xe jinneto do tun be Alabatusuwo xono. Wo fetenbeteta xo: 34 «Heyi, Nasareti Isa, mun x’é si n ma? Í nata n halagi le ba? Ń x’a lon pere xo í mu Ala la Senumanŋo le ti.» 35 Isa x’a madigaamu xo: «A sukki a la, í xa bo ɲin xe in to.» Jinno x’a laboyi jama to, wo xo, a bota a to. Bari a man fusi ke a la. 36 Moxolu bee dabaro banta. I tunnu be i ɲoxo ŋininxala xo: «Mun xuma mu ɲin ti? A be xumala jinnolu ɲen barako nin sintigiya to, i be bola moxolu to.» 37 A toxo bota jamano bee xono. 38 Isa boninma Alabatusuwo xono, a taxata Simon na luwo ma. Xandi fatin tun be Simon bitanmusu la. I x’a ŋinin Isa fe xo a xa a deema. 39 A x’é jimi a kunna, xa xuma xolen xando ɲen. Xando fatata a ma. Wo no bee to, a wulita x’e haajolu ke. 40 Tilo boyo xo, moxolu nata i la jangarutolu bee ti a bata. A x’a bulolu la i bee kilin kilin xan, x’e kendeya. 41 Jinnolu fetento bota moxo kiika to. I x’a fo xo: «Í mu Ala Dinxe le ti.» Bari a xa wolu madigaamu. A man son i xa xuma, bawo wolu x’a lon xo a mu Kirisita le ti. 42 Saxo yeleninma, Isa bota xa taxa wulo xono. Jama wulita a ŋininno la. I x’a je tumo men, i tunnu b’a fe x’a tomuta, walasa a xana bo i bata. 43 Bari Isa xo i ɲen xo: «Ń xa xan xa Ala la Mansaya xibaru Dimanŋo waaju gallu to dulu to; bawo Ala xa ń ki wo le la.» 44 A taxata Yude maro xono xa waajulo ke i la Alabatusuwolu xono.

5

1 Lun do, Isa tun be lonin Genesareti dalaba da la. Jama tun be i ɲoxo digila Ala la xumo lamelo nofe. 2 A xa xulun fula je danxanŋo la. Ɲegemutalalu tunnu bota wolu xono x’e la jalalu ku. 3 Isa dunta xulunŋo do xono, wo xuluntigo toxo xo Simon. A x’a ŋinin Simon fe xo a nin xulunŋo x’é soobo dandanŋo la dondin. Wo xo, a x’é sigi xulunŋo xono xa jama laxaran. 4 A x’é soto xumo la tumo men, a xo Simon ɲen xo: «Í nin xulunŋo xa taxa dinoya to, x’alu la jalalu fayi.» 5 Simon x’a jaabi xo: «Karanmoxo, n xa suwo bee ban, n man fen muta. Bari í la xumo xan, ń si jala fayi.» 6 I xa jalalu fayi, i xa ɲege kiika muta, fo i la jalalu boyita farala. 7 I x’e bulo fayi i toɲoxolu ma xulun do xono, xo wolu xa na i deema. Wolu nata i deema, xa xulun fulo lafa ɲego la, fo xulunŋolu be ŋinin xa dun jiyo xoto. 8 Simon Piyere xa wo je tumo men, a x’é ɲongi Isa xoto x’a fo a ɲen xo: «Marigi, í soobo nte la, bawo nte mu junubeto le ti.» 9 I xa ɲege kiika men muta, Simon nin a toɲoxolu bee silata wo la. 10 Simon kafuɲoxolu, nin wolu mu Sebede dinxelu ti, Yaxuba nin Yaya, wolu dulu silata. Isa xo Simon ɲen xo: «Simon, í xana sila. Silan, í be moxo lelu ŋininna x’e lasi Ala ma.» 11 I nata i la xulunŋolu bula danŋo la, xa kuwo bee bula, x’a lo Isa nofe. 12 Xa Isa tu gallo do to, xe do tun be je, bago bota a balo bee ma. A xa Isa je tumo men, a x’é fili dugo ma a ɲada xan, x’a matara xo: «Marigi, nin a xa di í ɲen, í si sin no xa nte kendeya, anin xa ń senuya.» 13 Isa x’a bulo tosaba x’é maxa a la. A xo: «A diyata ń ɲen, senuya!» Wo no bee to, bago x’a bula. 14 Isa x’a xoleya a ma xo: «Í xana fen fo moxo si ɲen, bari taxa í yita sadaxalasibaxo la. Kila Musa xa sadaxo men waajibiya, wo bo, men s’a yita i la xo í senuyata.» 15 Wo bee nin a ta, Isa toxo bota xa taxa a fe. Jamaba tun be kamarila a bata x’a lame, anin, nin i la jangarolu si kendeya. 16 Bari Isa kilin tun be tula xa taxa wulo xono, xa Ala matara. 17 Lun do, Isa tun be laxaranno la. Farisiya dolu nin sariya karanmoxolu tunnu be siginin a bata, xa bo Galile nin Yude gallolu bee to anin Yerusaleme. Marigi la sintigiya tun be Isa to. A tun b’a ma xa moxolu kendeya. 18 Wo to, moxo dolu nata xe muruxunte do ti, a be lanin laranŋo to. I x’a ŋinin x’a ladun bilo xono, x’a lala Isa ɲa xoto. 19 I korita a ladunna jama kun tumo men, i yeleta bilo sanŋo to, xa dula do lawuli, x’a nin a la laranŋo lajigi wo dula fe, x’a lala jama temo to, Isa ɲa xoto. 20 Isa xa wo moxolu la lannaya je tumo men, a xo xe muruxunte ɲen xo: «Xe, í la junubolu yaafata.» 21 Sariya karanmoxolu anin Farisiyalu x’a fo i xonoto xo: «Ɲin xe in mu jon ti, nin a be Ala toxo tiɲala ten? Jon si junubolu yaafa no, nin Ala kilin nte?» 22 Isa xa i la miiriya lon, a xo i ɲen xo: «Mun na alu be ɲin miiriya in tala alu jusukunŋo la? 23 X’a fo: “Í la junubolu yaafata”, walla: “Wuli, í x’é taxama.” Wo xuma fulo to, joman fo xa di? 24 Bari ń b’a fe le alu x’a lon xo a sinŋo be Moxo Dinxe ɲen xa junubolu yaafa duguxulo xan». Wo to, a xo muruxunte ɲen xo: «Ń x’é yanmaru, wuli, í x’é la laranŋo ta, xa taxa í bata!» 25 Wo no to, a wulita i bee ɲala, x’a la laranŋo ta, xa taxa a bata. A tun b’a ma xa barako bula Ala ɲen. 26 I bee dabaro banta, i keta a ma xa barako bula Ala ɲen. I silata, i xo: «N xa dabariban kuwolu je bi.» 27 Wo tanbo xo, Isa bota je, a xa sagallemutala do je, wo toxo xo Lewi, a be siginin a la baaradula. Isa xo a ɲen xo: «A lo ń nofe.» 28 Lewi wulita xa kuwo bee bula, x’a lo a nofe. 29 Wo xo, Lewi xa domoliba dara a ɲen a la luwo ma. Sagallemutala kiika nin moxo xotelu nin i xa domolo ke. 30 Farisiyalu nin i la sariya karanmoxolu kiika ŋuunuŋuunuta; i xo Isa la xarandinŋolu ɲen xo: «Mun na alu nin sagallemutalalu nin kujaxukelalu be domolo nin minno kela i ɲoxo fe?» 31 Isa x’e jaabi xo: «Moxo kendolu maaku nte dogotooro la, jangaruto lelu maakuwo b’a la. 32 Moxo mennu be i fannu jaatenin moxo tilinninŋolu ti, nte man na wolu kili; nte nata junubeto lelu kili, xo i x’e xodi i la junubolu la.» 33 Moxo dolu xo Isa ɲen xo: «Yaya la xarandinŋolu be sunna kiika ti, xa Ala matara, anin Farisiyalu la xarandinŋolu; bari ite la xarandinŋolu kennu be domolo kela, x’e min.» 34 Isa x’e jaabi xo: «Alu hakilo la x’alu s’a no ba xa maaɲoxe toɲoxolu bali domolo kela, x’e nin maaɲoxe tu i ɲoxo fe? Ayi, alu me wo no! 35 Bari lunŋo si na, maaɲoxe si buusi i la, nin wo lunŋolu sita, i si sun.» 36 Isa xa ɲin tali in du fo i ɲen xo: «Moxo si me do fara faanu kuto la, x’é be wo beterela faanu xoto ma. Nin wo keta, faanu kuto faraninŋo si tu, faanuxonokutun kuto du me na ben faanu xoto ma. 37 Moxo me resenji kuto ke sumalle xotolu to. Nin wo keta, resenji kuto kumuto si fuunu, xa sumalle xotolu te, xa bon. Sumallolu si tiɲa. 38 Bari resenji kuto kedula mu sumalle kuto lelu ti. 39 Moxo si du nte resenji kuto fe, xotomanŋo minŋo xo, katugala a s’a fo xo: “Xotomanŋo le xa ɲin.” »

6

1 Tofoɲolunŋo do, Isa xa alixaamafuuto dolu tofara. A la xarandinŋolu xa kunŋo dolu tege x’e moɲonxo i bulo to, x’e keso ɲimi. 2 Farisiyalu dolu xo i ɲen xo: «Men nte dagenin tofoɲolunŋo, mun na alu be wo kela?» 3 Isa x’e jaabi xo: «Wo tumo, Dawuda xa men ke, alu man wo xaran ba, tumo men, xonxo x’a nin a nofemoxolu muta? 4 Xonxo x’a nin a nofemoxolu muta tumo men, a dunta Ala la bunŋo xono. Buuro mennu be dila Ala ma sadaxo ti, a xa wolu ta xa do domo, xa do di a nofemoxo dulu ma. Wolu domo be dagenin sadaxalasibaxolu doron nelu ma.» 5 Wo xo, a xo i ɲen xo: «Tofoɲolunŋo tigo mu Moxo Dinxe le ti.» 6 Tofoɲolun xote, Isa dunta Alabatusuwo xono xa moxolu laxaran. Xe do tun be je, a kininbulo be sanin. 7 Sariya karanmoxolu nin Farisiyalu tunnu be Isa korosinin nin a tun si moxo do kendeya tofoɲolunŋo, walasa i s’a jalagi ɲa men. 8 Bari Isa tun x’e la miiriyalu lon, a xo xe bulu saninŋo ɲen xo: «Wuli, í x’é lo jama temo to.» A wulita x’é lo. 9 Isa xo i ɲen xo: «Ń be alu ŋininxala nin a be dagenin xa ɲuma le ke tofoɲolunŋo walla jaxumanŋo? A be dagenin xa moxo kisi ba walla x’a faxa?» 10 A x’a ɲa laxalan i bee to, wo xo, a xo xe ɲen xo: «Í bulo tosaba.» A x’a bulo tosaba. A woman in bulo kendeyata. 11 I diminbeteta, x’e ɲoxo je, i si na men ke Isa la. 12 Wo waxato, Isa taxata kuro to, xa Ala matara. A xa suwo bee ban Ala matarala. 13 Saxo yeleninma, a x’a la xarandinŋolu kili, xa tan nin fula sugandi i to. A xa wolu kili xo kiladinŋolu. 14 Wo kiladinŋolu fele: Simon, a xa wo kili xo Piyere, anin wo doxoxe Andere nin Yaxuba, nin Yaya, nin Filipe, nin Baratelemi, 15 nin Macu, nin Tomasi, nin Alife dinxe Yaxuba, nin Simon Seloti, 16 nin Yaxuba dinxe Yudasi, anin Yudasi Isikariyoti. Wo le keta Isa janfabaxo ti. 17 Isa nin a la xarandinŋolu jigita xa bo kuro to. A x’é lo keneba do xan; a la xarandinŋolu kiika tun be non. Jamaba du tun be je, i bota Yude maro dula bee, anin Yerusaleme nin xooxojida la jamanolu to, nin Tire anin Sidon. 18 I nata Isa lame anin walasa i la jangarolu xa kendeya. Jinnolu tunnu be moxo mennu degunin, wolu bee kendeyata. 19 Jama moxo bee tun b’a ŋininna x’e maxa Isa la, bawo barako tun be bola a to x’e bee kendeya. 20 Wo to, Isa x’a ɲa xotota, x’a la xarandinŋolu mafele, a xo: «Atelu mennu mu fangantanŋolu ti, heero be alu ɲen, bawo Ala la Mansaya mu alelu ta ti. 21 Xonxo be ate mennu la saasa, heero be alu ɲen, bawo alu si fa. Ate mennu be xasila saasa, heero be alu ɲen, bawo alu si ɲaɲa. 22 «Nin moxolu be alu jaxuyala, x’alu xoyi, x’alu doxoya, x’alu jikuwa Moxo Dinxe la kuwo koso, heero be alu ɲen. 23 Alu ɲaɲa x’e don wo lunŋo, bawo baraajiba be alu ɲen sanŋo to. I mamaxe dulu xa kilalu tooro ten ne. 24 «Bari atelu naafulubatigolu, bone be alu ɲen, katugala alu x’alu la heero soto xa ban. 25 Ate mennu be fanin bi, bone be alu ɲen, katugala alu si xonxo. Ate mennu be jelela saasa, bone be alu ɲen, katugala alu si nitokuwa xa xasi. 26 «Bone be alu ɲen, nin bee be alu toxoɲuma le fola, katugala i benbalu xa kila fanolu bunɲa wo ɲa le ma.» 27 «Ń namebaxolu, ń b’a fola alu ɲen xo: Al’alu jaxolu xanu, moxo mennu nte alu fe, alu ɲuma ke wolu ɲen. 28 Moxo mennu be alu dangala, alu duwa wolu ɲen. Mennu be alu mutakujaxula, alu Ala matara wolu ɲen. 29 Nin do x’é te í tulu do to, í si do du yelema a ɲen. Nin do x’é la dorokeba muta í la, í xana a bali í la dorokexotobulo du ti. 30 Moxo wo moxo x’é tara, wo so. Nin moxo do x’é bulufenŋo do ta, xana a maŋininxa a la. 31 Alu b’a fe moxolu xa men ke alu ɲen, alu dulu xa wo ɲoxon ke i ɲen. 32 «Nin alu be alu xanubaxolu doronnu xanula, alu si tantu wo la ba? Haali Alaɲasilanɲabalolu, ń xo i b’e xanubaxolu xanula. 33 Mennu be ku beto kela alu ɲen, nin alu be ku beto kela wolu doronnu ɲen, alu si tantu wo la ba? Haali Alaɲasilanɲabalolu, ń xo i be wo ɲoxon kela. 34 Nin alu be julo dunna moxolu doronnu la, alu yilo b’a ma mennu si alu sara no, alu si tantu wo la ba? Haali Alaɲasilanɲabalolu si julo dun Alaɲasilanɲabalolu la, i yilo be mennu la saralo ma. 35 Al’alu jaxolu xanu, xa ku ɲuma ke, alu julo dun x’é hakilo bo a saralo ma. Baraajiba si ke alu ɲen, anin alu si ke Ala Xototaninba dinŋolu ti, katugala ate xa bete kuɲumalonbalolu nin moxo jaxolu ma. 36 Alu hinna, a be í xo alu Fa Ala si hinna ɲa men.» 37 «Alu xana kiiti tege moxo xan, kiiti me tege alu dulu xan. Alu xana moxo jalagi, alu dulu me jalagi. Alu yaafa, yaafo si ke alu dulu ma. 38 Alu moxolu so, alu dulu si so. Badan butunninŋo, fo xa bon a da la, wo si yelema alu kun; x’a la a xan alu be tolu ta sumanna sumannilanŋo men na, alu dulu ta si suman wo la.» 39 Isa xa ɲin sanda in du fo i ɲen, a xo: «Fiyonto si fiyonto la guma saba no ba? Nin wo keta, i bee me bula dinxo xono ba? 40 xarandinŋo man bun a karanmoxo ti. Bari nin xarandinŋo xaranbeteta, a si ke í xo a karanmoxo. 41 «Mun na dokkondinŋo men be í badinŋo ɲa to, í be í ɲa lola wo to, x’a tara salo men be í fan ɲa to, í ɲa nte wo la? 42 Í s’a fo no ɲa di í badinŋo ɲen xo: “Ń badinŋo, í lo, dokkondinŋo men be í ɲa to, ń xa wo bo je,” ite men ɲa nte salo la í fan ɲa to? Fulankafu in, salo bo í fan ɲa to folo. Nin wo keta, í si jelo ke a ɲa ma, xa dokkondinŋo bo í badinŋo ɲa to.» 43 «Yiri ɲuma me din ke no, men man ɲin. Yiro du men man ɲin, wo me din ɲuma ke no. 44 Yiro bee be lonna a dinŋo le ma: Turodinŋo me xati ŋaninjuwo la; resen moninŋo me xati ɲogonsaase la. 45 Moxo ɲuma si ku ɲuma labo a sondonme ɲuma la. Moxo jaxo si ku jaxo labo a sondonme jaxo la, bawo moxo sondonmo be fanin men na, a da be wo le fola.» 46 «Mun na alu be ń kilila xo: “Marigi, Marigi”, x’a tara ń be men fola alu ɲen, alu nte wo kela? 47 Moxo men je na nte ma, xa ń na xumolu lame, x’e ke, a nin men xa xan, ń si wo fo alu ɲen: 48 A be le í xo bunlola do, a xa duguxulo jaga, x’a jaga, x’a la bunŋo jusigi fataxulo xan, xa bunŋo lo wo xan. Waamo nata, xa woyo ke wo bunŋo xan, bari a man boyi, bawo a tun be lonin bete. 49 Bari nin moxo men be nte la xumo lamela, nin a nt’a kela, a nin men be bonin, ń si wo du fo alu ɲen: A be le í xo moxo do, men x’a la bunŋo lo duguxulo xan. A man jusigilan ke a xoto. Woyo nata a xan, wo no bee to, a boyita guran. Wo bunŋo boyiɲa laxasayata kujaxu.»

7

1 Isa x’e soto a la xumo bee la jama ɲen tumo men, a dunta Kaperenahun gallo xono. 2 Sorodasi jalatigiba do be je, jonxe do be wo kun, men tun na kuwo xa di a ɲen haali. Wo jonxe tun man kende, a tun be saya dakunŋo to. 3 A xa Isa toxome tumo men, a xa Yahudiyalu la moxoba dolu ki Isa ma x’a matara, nin a si na a la jonxe lakendeya. 4 Wolu nata Isa bata, x’a matara bete xo: «A nin deemalo xa xan, 5 bawo a be n na siya fe, ate le xa n na Alabatusuwo lo.» 6 Isa nin i taxata, a sutiyaninma luwo la, sorodasi jalatigiba x’a xanunte dolu ki a ma xo: «Marigi, í fan segekujaxu nte ten, bawo nte nin a man xan í xa dun nte la luwo ma. 7 Wo le du x’a tu nin ń xa ń fan jaate xo ń xa doxo í taxanbato ma. Bari xuma kilin fo, ń na jonxe si kendeya. 8 Bawo kuntigo dolu be nte kunna, nte du be sorodaso dolu kunna. Ń s’a fo do ɲen xo: “Taxa,” a si taxa. Ń s’a fo do xote ɲen xo: “Na,” a si na. Ń s’a fo ń na jonxe ɲen xo: “Ɲin ke,” a si wo ke.» 9 Isa xa sorodasi jalatigiba la xumolu lame tumo men, a dabaro banta. A x’é yelema a nofejama mafan, a xo: «Ń b’a fola alu ɲen xo: Haali Banisirayila xono, ń man ɲin ɲoxon lannaya je moxo la.» 10 Sorodasi jalatigiba la kilalu koppaninma, i x’a tara xo jonxe jangaruto kendeyata. 11 Wo xo, Isa taxata gallo do to xo Nayin. A nin a la xarandinŋolu nin jamaba taxata i ɲoxo la. 12 I be sila wo gallo dunda la tumo men, i nin moxolu benta, fure be i bulu, i be taxanin a lasila. Wo tun mu musujaxe do le dinxe kilinŋo ti. Galluxonomoxolu jamaba tun be wo muso nofe taxanin furelasidula. 13 Marigi xa wo muso je tumo men, a hinno x’a muta. A xo muso ɲen xo: «Í xana xasi!» 14 A x’é sodun x’é maxa furetalanŋo la. Fure tabaxolu x’e lo. Isa xo: «Xamarindinŋo, ń b’a fola í ɲen xo: Wuli!» 15 Fure wulita x’é sigi, xa xuma. Isa x’a di a na ma. 16 Moxo bee silata, xa barako bula Ala ɲen. I xo: «Kilaba wulita alan to. Ala nata bo a la moxolu ma.» 17 Isa la wo kuwo meta Yude nin a lamininŋo bee to. 18 Yaya la xarandinŋolu x’a lalon wo kuwolu bee la. A xa fula kili 19 x’e ki Marigi Isa ma, xo i x’a ŋininxa xo: «Kisibaxo men na naxumo fota, ite le mu wo ti ba, walla n xa xan xa do xote le laxono?» 20 I sininma Isa ma, i xo: «Batiselila Yaya xa n ki i ma xo, men xa xan xa na, ite le mu ba, walla n xa xan xa do xote le laxono?» 21 Wo waxato fan, Isa xa moxo kiika kendeya: Jangarutolu nin dimintolu nin jinnetolu, xa fiyonto kiika ɲa yele. 22 A xo i ɲen xo: «Alu xa men je, anin alu xa men me, alu taxa wo fo Yaya ɲen xo: “Fiyontolu be ma xa dula je, sin kilinŋolu b’e taxamaxan, bagitolu be senuyaxan, tuluxutiyolu be ma xa melo ke, furelu be kunixan, xibaru Dimanŋo be fola fangantanŋolu ɲen.” 23 Moxo men man sikka nte la kuwo to, heero be wo tigo ɲen.» 24 Yaya la kiladinŋolu taxaninma, Isa x’a damuta xa xuma jama ɲen Yaya la kuwo to. A xo i ɲen xo: «Alu taxata mun fen mafele wulo xono? Alu taxata badoxala gansanŋo le mafele ba, foɲo be men namaxala? 25 Alu dunnu taxata mun fen mafele? Faanubetetigo ba? Bari faanubetedunnalu, anin mennu be bendiya xono, wolu be sotola mansaxelu la luwo lelu xono. 26 Alu dunnu taxata mun ne mafele? Kila do le mu ba? Iyo, kila do le mu. Nte b’a fola alu ɲen, xo Yaya xa bun kila ti. 27 A be safenin Kitaabo to ate le la kuwo to xo: Ala xo: “Ń fele ń na kiladinŋo kila í ɲa, xa í la silo toben í ɲen.” 28 «Nte b’a fola alu ɲen xo: Din man nala dinnalaranŋo to, men xa bun Batiselila Yaya ti. Bari, wo bee nin a ta, Ala la Mansaya xono, moxolu bee to doxomandinŋo xa bun Yaya ti. 29 Jama bee x’a lame tumo men, haali sagallemutalalu, wolu bee xa tilinninɲa saagi Ala ma, xa batise í xo Yaya x’a fo i ɲen ɲa men. 30 Bari Farisiyalu nin sariya karanmoxolu x’e ban Ala la ku lategeninŋo to i ɲen, bawo i x’e ban xa batise. 31 «Ń si bi moxolu xaaɲan jon ma? I nin munnu xa xan? 32 I be le í xo dindinŋolu be siginin bera to, x’e ɲoxo kili xo: “N xa fule fo alu ma, alu man i don. N xa sanŋabundala donkilo do la, alu man xasi.” 33 Bawo Batiselila Yaya nata, a tun nte domoli kela, a nte dolo minna. Bari alu xo a ma xo: “Jinno le b’a to.” 34 Moxo Dinxe nata, a be domolo kela, x’é min, alu xo: “Ɲin xe in mu nuxuma nin dolominna le ti. A xanunte mu sagallemutalalu nin junubekela lelu ti.” 35 Bari moxo mennu bee sonta a ma, a yitata wolu bee fe xo Ala la hakilitigiya be tilinnin.» 36 Farisiya do xa Isa kili, xo a xa taxa domolo ke a bata. Isa taxata a la luwo ma xa sigi domolo kunna. 37 Musu jado do tun be wo gallo to. A x’a me tumo men xo Isa be domolo la Farisiya bata, a nata kurudaxandin daxolenŋo do ti. Wo be fanin tulu sumadimanŋo la. 38 A xasito nata í lo Isa sinŋolu mafan. A xa Isa sinŋolu ɲigin a ɲajiyo la, x’a kunsino ke x’e masuusa, x’e suusu, xa tulu sumadimanŋo bon i xan. 39 Farisiya in men xa Isa kili domolo ma xa wo je tumo men, a xo í xonoto xo: «Nin ɲin xe in tun mu kila le ti, ɲin musu in men je maxanin a la, a tun s’a lon a mu men ti. A tun s’a lon xo musu son bete nte.» 40 Isa xo: «Simon, xumo do be ń kun x’a fo í ɲen.» Simon x’a jaabi xo: «Karanmoxo, xuma.» 41 Isa xo: «Julumandintigo do le, a la julo tun be moxo fula la. A la deɲe xaaliso keme luulu tun be kilin na, tan luulu tun be do la. 42 Bari fen tun nte i bulu x’a sara. A woman in x’e fulo bee la julo yaafa. Wolu fulo to, joman s’a xanu bete?» 43 Simon x’a jaabi, a xo: «Nte la miiro to, xaalisiba tun be men na, wo le xa xan x’a xanu bete.» Isa xo: «Í xa tonɲa fo!» 44 Wo xo, a x’é yelema muso mafan, a xo Simon ɲen xo: «Í ɲa be ɲin musu in na de? Ń dunta í la luwo ma, í man sinmakuji di ń ma, bari ate xa ń sinŋolu ɲigin a ɲajiyo la, x’a kunsino ke x’e suusa. 45 Í man ń xonton dasuusuwo la, bari ate, kabirin ń dunta, nin a be ń sinŋolu suusula. 46 Í man tulu bon ń kunŋo xan, bari ate xa tulu sumadimanŋo bon ń sinŋolu xan. 47 Wo le x’a tu, ń b’a fola í ɲen, xo muso la xanuyaba x’a yita, xo a la junube kiika bee yaafata. Bari dondin yaafata men ma, wo la xanuya xa doxo.» 48 Wo xo, a xo muso ɲen xo: «Í la junubolu yaafata.» 49 A domoliɲoxolu xo i xonoto xo: «Ɲin mu jon ti nin haali a si junubo dulu yaafa?» 50 Isa xo muso ɲen xo: «Í la lannaya x’é kisi: Taxa heero to.»

8

1 Wo xo, Isa taxata galluba nin galluba, anin gallundin nin gallundin, a tun be Ala la Mansaya xibaru Dimanŋo fola xa waajulo ke. A la xarandin tan nin fulo tun b’a bata. 2 A tun xa jinnolu xoyi xa bo muso dolu to, x’e la jangarolu kendeya, wo du tunnu b’a bata: Mariyama men kilita xo Magidala Mariyama, jinna woorowula xoyita xa bo men to, 3 anin Janne, nin wo mu Susa musu ti, wo mu mansaxe Herode la fankama do le ti, anin Susana nin moxo kiika xotelu mennu bota i bulufenŋolu la xa Isa nin a la xarandinŋolu deema. 4 Jamaba bota gallu kiika to, xa na kamari Isa bata. A xa ɲin tali in la i ɲen, a xo: 5 «Senekela do bota xa taxa a la siyo sari. X’a tu sarilo la, keso dolu butunta silasenbo fe: Moxolu x’e taxama wolu xan, xonolu nata wolu sokki. 6 Keso dolu butunta fataxulo xan: Wolu falinninma, i jata, bawo sumaya tun nte i xoto. 7 Keso dolu butunta ŋaninŋolu to: Wolu nin ŋaninŋolu bunɲata i ɲoxo la. Ŋaninŋolu xa wolu muta. 8 Dolu butunta duguxulu beto to: Wolu falinta, xa wulu. Kun wo kun xa kese keme ke.» Wo xumo xo, Isa fetenta xo: «Tulo be men ma xa lamelo ke, wo xa lamelo ke!» 9 A la xarandinŋolu x’a ŋininxa ɲin tali in xoto la. 10 A x’e jaabi xo: «Lonŋo dita ate lelu ma xa Ala la Mansaya gullolu soto. Bari moxo tolu, fen bee be fola wolu ɲen taliyo lelu to, walasa i felelito xana jeli ke, i lamelito xana fen faamu.» 11 Isa xo: «Tali in xoto fele: Siyo mu Ala la xumo le ti. 12 Keso mennu butunta silasenbo fe, wo xoto fele: Moxo do lelu mu, mennu xa Ala la xumo lame, bari wo xo, Sentane si na xa wo xumo bo i xono, walasa i xana lannaya ke, xa kisi. 13 Keso mennu butunta fataxulo xan, wolu mu moxo do lelu ti, mennu be Ala la xumo mutala ɲaɲo to, nin i x’a lame. Bari lilli nte i xoto, i la lannaya mu waxatindin ne ti. Nin i xa xotobolo soto doron, i si lannaya bula. 14 Keso mennu butunta ŋaninŋolu to, wolu mu moxo do lelu ti, mennu xa Ala la xumo lame. Bari taxanin ɲa, hanmekuwolu nin naafulukuwo nin ɲin duniya in negefenŋolu si i naxasi, fo i me din moninŋo ke. 15 Bari keso mennu butunta duguxulu beto to, wolu mu moxo do lelu ti, mennu xa Ala la xumo lame, x’a muta i jusukunŋo la, soobeya la. Wolu sinsinta Ala la xumo xan, xa dinŋo ke í xo lanfenŋo.» 16 Wo xo, Isa xo i ɲen tugun xo: «Moxo si me lanpo lamana xa fe buti a kun na, walla x’a sigi bariyo xoto. Í s’a sigi a sigilanŋo le xan, walasa bugo xono dunbaxolu x’a keneya je. 17 Fen wo fen be duguwo to, wo si bo keno xan. Gulle si du nte je nin a me wunjan xa bo keno xan. 18 Alu i korosi alu la lameliɲa ma! Bawo fen be men bulu, do si di wo ma; bari fen nte men bulu, haali a miiro to xo dondinŋo men b’a bulu, wo si muta a la.» 19 Isa na nin a badinxelu nata a bata, bari i tunnu me a lasoto no jama kun. 20 Wo fota Isa ɲen ten xo: «Í na nin í badinxelu be banto to, i b’a fe x’é je.» 21 Bari Isa xo jama bee ɲen xo: «Mennu be Ala la xumo lamela x’a latimme, wo lelu mu ń na nin ń badinxelu ti.» 22 Lun do, Isa nin a la xarandinŋolu dunta xulunŋo xono. A xo i ɲen xo: «Alan xa taxa dalaba boxo do.» I woman innu taxata. 23 X’e tu jiyo xan, Isa sinnoxota. Foɲoba wulita dalaba xan, xa xulunŋo fa jiyo la, fo i nin xulunŋo be ŋinin xa tu. 24 Wo to xarandinŋolu x’e sodun Isa la x’a lakuni, x’a fo a ɲen xo: «Karanmoxo, karanmoxo, n je tu de!» Isa wulita xa xuma xolen foɲo nin jixutolu ɲen. Foɲo lota, jiyo x’é mafaxa. 25 Isa xo xarandinŋolu ɲen xo: «Alu la lannaya be min?» I silata. I dabaro banninŋo keta a ma x’e ɲoxo ŋininxa xo: «Ɲin xe in dun mu jon ti? Haali a si xuma foɲo nin jiyo ɲen, wolu s’a xumaxanŋo labatu.» 26 I sita Gadarangolu la jamano to, men be dalaba boxo do, Galile kuntilinŋo la. 27 Isa boninma xulunŋo xono, wo gallo xe do x’a kunben. Jinnolu tunnu be wo xe to. Kabirin tuma jan, a tun nte faanu dunna, a nte lu ma, bari a tun kedula mu xaburufe to le ti. 28 A xa Isa je tumo men, a kuleta, x’é boyi a xoto, xa feten xo: «Isa, Ala Xototaninba Dinxe, mun x’é si ń ma? Ń b’é matarala í xana ń tooro.» 29 A xa wo xumo fo, bawo Isa tun x’a waajibiya jinno ma xo a xa bo a to. Jinne in tun si wuli a la tuma kiika ti. Nin a tun wulita xe in na, fo nin í x’a bulolu nin a sinŋolu siti negejoloxo la, walasa x’a lamara. Bari a tun si wo sitilanŋolu totege, jinno si taxa a ti wulo xono. 30 Isa x’a ŋininxa xo: «Í toxondi?» A x’a jaabi xo: «Jamaba.» Bawo jinne kiika le tun dunta xe in to. 31 Wo jinnolu xa Isa matara xo a xana i bula halagilo dinxajironba danjebalo xono. 32 Wo x’a tara legooreba tun be non, i be domolo la kuro to. Jinnolu xa Isa matara xo a x’é lo i xa dun wo lelu to. Isa x’e yanmaru wo kela. 33 Wo keninma, jinnolu bota xe to xa dun legoore in to. Legoore bee gidita x’e parati kurumalanŋo la, xa jigi dalaba to, xa sa jiyo to. 34 Lenegaanilalu xa wo kuwo je tumo men, i x’e bori xa taxa wo laxali gallo nin senesuwolu la. 35 Moxolu bota xa taxa wo kuwolu lasaxa. I nata Isa bata, xa xe je, jinnolu bota men to. Xe in tun be siginin Isa senbo to, faanolu b’a ma, a hakilo dafaninŋo. Wo to, moxolu silata. 36 Mennu xa wo kuwolu bee je, wolu xa xe jinneto kendeyaɲa laxali moxolu ɲen. 37 Wo keninma, Gadarangolu bee x’a ŋinin Isa fe, xo a xa taxa xa bo i la jamano xono, bawo i silata fo xa danmatanbi. Isa dunta xulunŋo xono xa taxa. 38 Jinnolu bota xe men to, wo xa Isa matara nin a si tu a bata. Bari Isa x’a lakoppa x’a fo a ɲen xo: 39 «Í koppa, í xa taxa í bata. Ala xa men ke í ɲen, í xa wo bee laxali.» Wo to, xe taxata. Isa xa fen wo fen ke a ɲen, a xa wo laxali gallo dula bee. 40 Isa x’é koppa xa taxa dalaba boxo do tugun. Jama x’a kunben, bawo bee tun b’a laxononin. 41 Xe do nata Isa ma, a toxo xo Jarusi. Alabatusuwo kuntigo le mu. A x’é boyi Isa xoto x’a matara, xo a xa taxa a la luwo ma, 42 bawo dinmusu kilinŋo men b’a kun, nin a siyo be san tan nin fula la, wo be ŋinin xa sa. Isa taxato non, jama tun b’a ma x’a digi. 43 Muso do tun be je, laada banbalo b’a la kabirin san tan nin fula. A x’a la naafulo bee di jaaralikelalu ma, bari wolu si man a kendeya. 44 A x’é sodun Isa la a xo ma, x’é maxa a la dorokexuwo la. Wo no bee to, jelo lota. 45 Isa xo: «Jon x’é maxa ń na?» Bee tun b’e son xo itelu nte. Wo to, Piyere xo: «Karanmoxo, jama le b’é xarandanin, anin x’é digi.» 46 Isa xo: «Do maxata ń na, bawo ń x’a lon xo sinŋo do bota ń to.» 47 Muso x’a je tumo men x’a fo xo a xa men ke, wo me tu no dugunin, a jarajarato nata í boyi Isa xoto, x’a fo jama bee ɲala, kunŋo men x’a tu a x’é maxa a la, anin a kendeyata ɲa men, no kilinŋo to. 48 Isa xo a ɲen xo: «Ń dinmusu, í la lannaya x’é kisi. Taxa heero to!» 49 Xa Isa tu wo xumo la, do nata xa bo Alabatusuwo kuntigo bata, x’a fo wo ɲen xo: «Í dinmuso sata. Xana karanmoxo sege bitugun!» 50 Bari Isa xa wo me tumo men, a xo Alabatusuwo kuntigo ɲen xo: «Í xana sila! Lannaya ke doron! Í dinmuso si balu tugun.» 51 Isa sita luwo ma tumo men, a man son a nin moxo xote xa dun non, fo Piyere nin Yaya nin Yaxuba anin dinŋo na nin a fa. 52 Bee tun be xasila dindinŋo kunna xa xuure. Isa woman in xo: «Alu xana xasi. Dindinŋo man sa. A be sinnoxonin ne.» 53 I jeleta a ma, bawo i x’a lon xo a sata xa ban. 54 Isa woman in xa dindinŋo muta a bulo ma, xa feten xo: «Dindinŋo, wuli!» 55 A niyo saagita a to, wo no bee to, a wulita. Isa xo, xo i xa domolo di a ma. 56 Dindinŋo wulubaxolu dabaro banta. Isa x’a xoleya i ma xo men keta, i xana wo fo moxo ɲen.

9

1 Isa xa xarandin tan nin fulo kamari xa sinŋo nin fango di i ma xa jinnolu bee xoyi, anin xa jangarutolu kendeya. 2 Wo xo, a x’e ki xa taxa Ala la Mansaya kuwo waaju, xa jangarutolu kendeya. 3 A xo i ɲen xo: «Alu xana fusi ta taxamo xanma, guma wo, fudi wo, domolifen wo, xaalisi wo, alu nin wolu fen xana taxa. Alu nin doroke fula xana taxa. 4 Alu je jatigila soto lu wo lu ma, alu tu non fo alu taxatumo xa si. 5 Nin moxolu man alu jigiya dula wo dula, alu bo i la gallo to, x’alu sinnabanxo konkon x’a bo alu sinŋolu la. Wo s’i lasobi.» 6 Xarandinŋolu taxata. I sita gallolu bee to, xa xibaru Dimanŋo fo, xa jangarutolu kendeya dula bee. 7 Mansaxe Herode xa wo kuwolu bee xibaro me tumo men, a hakilo ɲaxamita, bawo moxo dolu x’a fo xo: «Batiselila Yaya kunita xa bo furelu to.» 8 Do xote tunnu b’a fola xo: «Kila Eli le nata.» Do xotelu xo: «Folo kilalu to do le kunita.» 9 Bari Herode xo: «Nte xa Yaya kunŋo tege. Ń be ɲin xuma innu bee mela xe men na kuwo to, wo dun mu jon ti?» A tun b’a fe xa Isa je. 10 Kiladinŋolu x’e koppa xa na. I xa fen fen ke, i xa wo bee ɲa fo Isa ɲen. A nin i bota non, xa taxa i danna, Betesayida mafan. 11 Bari jama xa wo me, i woman innu x’a lo a nofe. Isa x’e kunben, xa Ala la Mansaya xumo fo i ɲen. Men tunnu man kende, a xa wolu kendeya. 12 Tilo boyita jigila; wo to xarandin tan nin fulo x’e sodun Isa la x’a fo a ɲen xo: «Jama labula walasa i xa taxa senbetogallolu nin senesuwolu la, nin i si domolo nin jatigila soto, bawo n be wulo le xono jan ti.» 13 Bari Isa x’e jaabi xo: «Alu fannu xa domolo di i ma!» I xo: «Buurukun luulu anin ɲegexala fula doron ne be n bulu. Í b’a fe le ba n xa taxa domolo san ɲin jama in bee ɲen?» 14 Awa, wulu luulu xeba ɲoxon ne tun be je. Isa xo a la xarandinŋolu ɲen xo: «Alu i tan luulu tan luulu lasigi.» 15 Xarandinŋolu x’a ke ten, x’e bee lasigi sigi. 16 Isa xa buurukun luulo anin ɲegexala fulo ta, x’a ɲa xotota sanŋo to, xa duwa i ma, x’e tokutun x’e di a la xarandinŋolu ma, xo i x’e tala jama te. 17 I bee xa domolo ke x’e fa. Xarandinŋolu xa sinsi tan nin fula fa tokutunŋolu la. 18 Lun do, xa Isa tu Alamatara la i danna, a la xarandinŋolu tunnu be a senbo to. A x’e ŋininxa xo: «Moxolu be mun fola ń na kuwo to?» 19 I x’a jaabi xo: «Dolu xo x’é mu Batiselila Yaya le ti, dolu xo kila Eli, dolu xo x’é mu folo kilalu to do le ti, men kunita.» 20 Isa xo i ɲen xo: «Atelu dunnu b’a fola xo ń mu jon ti?» Piyere x’a jaabi xo: «Í mu Ala la Kirisita le ti.» 21 Isa x’a xoleya bete i ma, xo i xana wo fo moxo si ɲen. 22 A xo: «Waajibo le mu Moxo Dinxe xa tooro bete; moxobalu nin sadaxalasibaxa kuntigolu nin sariya karanmoxolu x’e ban a to. A si faxa. A sa tili sabo, a si kuni.» 23 Wo xo, a xo i bee ɲen xo: «Nin do b’a fe x’a lo nte nofe, wo x’é ban a fan to, x’a fan gengenyiro ta lun wo lun, x’a lo ń nofe. 24 Moxo men je a fo xo a b’a fan niyo lakisila, wo si bono a niyo to. Bari moxo men je bono a niyo to nte la kuwo xanma, wo tigo si a niyo lakisi. 25 Duniya bee soto si mun ɲan moxo ɲen, nin a be a fan sankola le, walla x’a fan halagi? 26 Nin nte nin ń na xumolu je ke maluyaku ti moxo wo moxo bulu, wo tigo du si ke maluyaku ti Moxo Dinxe bulu, a je na a la nooro to lun men, anin a Fa la nooro anin meleke senumanŋolu la nooro. 27 Tonɲa la, nte b’a fola alu ɲen xo, moxo dolu be jan, wolu me sa x’a tara i man Ala la Mansaya je.» 28 Wo xumo fo xo loxokun ɲoxon, Isa nin Piyere nin Yaya nin Yaxuba taxata kuro xan xa taxa Ala matara. 29 Xa Isa tu Alamatara la, a ɲada keɲa mayelemata, a la faanolu xoyiyata fo xa ŋelenxu. 30 Ɲakun kilin, xeba fula nata, i nin Isa tun be xumala: Kila Musa nin kila Eli le tunnu mu. 31 I x’e yita nooro xono. Isa be nala a la baaro men dafala Yerusaleme, xa sa, i tunnu be xumala wo le xan. 32 Piyere nin a kafuɲoxolu tunnu sinnoxobeteta, bari i kunita xa Isa la nooro je, a nin xeba fulo men tunnu nin Isa mu. 33 Wo xeba fulo be taxala tumo men xa bo Isa bata, Piyere xo a ɲen xo: «Karanmoxo, alan be jan, wo xa ɲin. Alan xa tillisi saba lo, ite ta mu kilin ti, kila Musa ta kilin, kila Eli ta kilin.» A be men ma x’a fo, a man wo lon. 34 X’a tu wo xumo la, xabo do jigita i xan, x’e dugu. Wo xabo jiginxanŋo xa xarandinŋolu lasila. 35 Xumaxanŋo do bota wo xabo to xo: «Ɲin mu ń Dinxe le ti, ń xa men sugandi. Alu a lame!» 36 Wo xumaxanŋo xo, i man moxo xote je nin Isa kilin nte. Xarandinŋolu x’e de; i xa men je, wo waxato, i man fen fo moxo si ɲen wo kuwo to. 37 Wo lun do, i jigita xa bo kuro xan. Jamaba nata Isa kunben. 38 Xe do keta a ma xa feten jama to xo: «Karanmoxo, ń b’é matarala, í ɲa lo ń dinxe to, ń dinxe kilinŋo. 39 Jinno do b’a mutala. Nin a x’a muta, wo no bee to, a s’a bula fetenna, x’a bula í seregeseregela, xa fuuta labo a da la; wo jinno bo xa xole, a boto s’a tooro bete. 40 Ń x’e la xarandinŋolu matara x’e xa jinne in xoyi, bari i korita.» 41 Isa xo: «Moxo lannayabalolu anin kukebalikelalu, nte si tu alu bata fo waxati joman, xa muɲa alu xoto? Na í dinxe ti jan.» 42 Dindinŋo be sila a ma tumo men, jinno x’a ketu, x’a fili dugo ma, x’a bula í seregeserege xolenna. Isa xa jinno madigaamu, xa dindinŋo kendeya x’a di a fa ma. 43 Moxo bee dabaro banta Ala la sintigiyaba xanma. Xa moxolu dabaro tu bannin Isa la ku ketalu bee la, a xo a la xarandinŋolu ɲen xo: 44 «Ń be nala men fola alu ɲen, alu i tulo lo bete: Moxo Dinxe be nala dunna moxolu bulu.» 45 Bari i man wo xumo faamu. A xoto duguta i ma, walasa i xana a faamu. I tunnu be silanin xa Isa ŋininxa wo kuwo la. 46 xarandinŋolu keta a ma x’e ɲoxo masooso, xo i to, jon xa bun i bee ti. 47 Isa x’e la miiriya je. A xa dindinŋo do muta x’a lalo a bata. 48 A xo i ɲen xo: «Moxo men je ɲin dindin in mutakubete nte la kuwo la, wo xa nte fan ne mutakubete. Moxo men je nte mutakubete, wo xa ń Kibaxo du mutakubete. Alu to doxomandinŋo le mu alu la moxoba ti.» 49 Yaya xa xumo ta, a xo a ɲen xo: «Karanmoxo, n xa moxo do je, men be jinnolu ma x’e xoyi í toxo la. Ntelu xo a ɲen xo a xana wo ke, bawo a tun nte n na kafo xono.» 50 Isa xo a ɲen xo: «Alu xana a bali xa wo ke, katugala men nte alu jaxu ti, wo mu alu ɲinŋo le ti.» 51 Isa tun xa xan xa bo duniya to xa taxa sanŋo to waxato men, wo sutiyaninma, a x’a latege xa taxa Yerusaleme. 52 A xa kiladinŋolu bula a ɲa. Wolu taxaninŋo, i dunta Samari gallo do xono, walasa x’a maakuɲanfenŋolu bee toben. 53 Bari non moxolu man son a xa jigi i bata, bawo a tun kun be Yerusaleme xan. 54 A la xarandinŋolu Yaxuba nin Yaya xa wo je tumo men, i xo: «Marigi, n x’a fo ba xo ta xa jigi xa bo sanŋo to xa ɲinnu halagi?» 55 Isa x’é tirimin i mafan x’e madigaamu. 56 I woman innu taxata gallu xote to. 57 X’e tu silo xan, xe do xo Isa ɲen xo: «Í je taxa dula wo dula, ń s’a lo í nofe.» 58 Isa xo a ɲen xo: «Wuwo be kunkuwulolu kun, ɲaxanŋo be xonolu kun, bari dula nte Moxo Dinxe bulu, a s’í tofoɲo jan men.» 59 A xo xe do xote ɲen xo: «A lo ń nofe!» Bari wo xe xo a ɲen xo: «Marigi, a tu folo, nte xa taxa ń fa lasi.» 60 Isa x’a jaabi xo: «A tu furelu x’e la furelu lasi, ite ken xa taxa Ala la Mansaya xibaro fo.» 61 Xe do xote xo tugun xo: «Marigi, ń s’a lo í nofe, bari í lo ń xa taxa ń sara ń na dinbaya la folo.» 62 Isa xo a ɲen xo: «Moxo men xa saridabo muta, xa saagi í xo felenin, wo tigo nin Ala la Mansaya man xan.»

10

1 Wo kuwolu tanbininŋo, Marigi xa xarandin tan woorowula nin fula xotelu sugandi, x’e fula fula bula i xa taxa a ɲa gallolu nin dulalu bee to, a fan xa xan xa si dula mennu. 2 A xo i ɲen xo: «Senefen nadarata xa sa, bari baarala xa doxo. Wo to, alu fuututigo matara, walasa a xa baarala kiika bula i xa taxa a la senefenŋolu ladara. 3 Alu taxa! A fele, ń be alu kila í xo saaxandinŋolu, warolu temo to. 4 Alu xana silafanda ta, alu xana fudi ta, alu xana samata ta. Alu xana i lo silo to x’alu be moxo xontonna. 5 Nin alu dunta luwo do ma, alu a fo xo: “Heero xa ke ɲin lu in xono.” 6 Nin heeramoxo do be non, wo tigo si alu la xontonno heero soto; nin wo fen nte je, alu la heero si saagi alu ma. 7 Alu xa tu wo luwo ma. Nin i xa men di alu ma, alu wo domo, xa wo min; bawo baarakela nin a sara xa xan. Alu xana bo luwo do xono xa yelema do xono. 8 Nin alu dunta gallo do to, i dunnu x’alu muta, i je men di alu ma, alu wo domo, 9 alu xa wo gallo jangarutolu kendeya, x’a fo a moxolu ɲen xo: “Ala la Mansaya x’é sutiya alu la.” 10 Bari nin alu dunta gallo do xono, je moxolu dunnu man alu lamuta, alu bo silolu fe x’a fo xo: 11 “Haali alu la gallo banxo, n b’a konkonna x’a bon n sinŋolu la alu xanma. Bari alu a lon xo Ala la Mansaya x’é sutiya.” 12 Ń b’a fola alu ɲen xo kiito lunŋo, Sodome gallo la ɲangilo si feya xa tanbi wo gallo ta xan.» 13 «Korasin gallo moxolu, bone be alu ɲen. Betesayida gallo moxolu, bone be alu ɲen. Bawo kawakuwo mennu keta alu bata, nin wo tunnu keta Tire nin Sidon, biyan x’a tara non moxolu sigita xa faanu kurunŋolu dun, xa bugutixoyo ke i kunŋo la, walasa x’a yita xo i tuubita. 14 Wo le x’a tu, kiito lunŋo, alu la tooro si bunɲa xa tanbi Tire nin Sidon ta xan. 15 Ite dun Kaperenahun, í la miiro la xo í si xotota ba fo sanxulo ma? Ayi de! Í be majigila le fo lahara.» 16 A x’a fo a la xarandinŋolu ɲen du xo: «Moxo wo moxo je alu lame, wo xa nte le lame; men man alu lamuta, a man nte lamuta. Men man nte lamuta, a man ń kibaxo du lamuta.» 17 Kiladin tan woorowula nin fulo ɲaɲaninŋo x’e koppa, i xo: «Marigi, haali jinnolu xuluta n ɲen í toxo la.» 18 Isa xo i ɲen xo: «Ń xa Sentane je boyila xa bo sanŋo to a be í xo sanjimeɲenxo. 19 Alu ń name! Ń xa sinŋo di alu ma alu x’e taxama salu nin dondonkoɲelu xan, xa Jaxu Sentane la sintigiya bee tiɲa, fusi me jaxumanŋo ke no alu la. 20 Bari alu xana ɲaɲa xo jinnolu xuluta alu ɲen; alu ɲaɲa don ne la xo alu toxolu be safenin sanŋo to.» 21 Wo tumo fan, Ni Senunŋo xa Isa laɲaxali haali, a xo: «Ń Fa, sanxulo nin duguxulo Marigi, ń be barako bulala í ɲen bawo í xa ɲin ku innu dugu hakilitigolu nin moxo xaranninŋolu ma, x’e yita dindinŋolu la. Ń Fa, a keta ten, bawo wo le diyata í ɲen. 22 «Ń Fa xa kuwo bee dun ń bulu. Moxo si man a lon Dinxe mu men ti, nin Fa kilinpe nte. Moxo si du man a lon Fa mu men ti, nin Dinxe kilinpe nte, anin a xa di Dinxe ɲen x’a yita mennu la.» 23 Wo xo, Isa x’é yelema a la xarandinŋolu mafan, x’a fo wolu doronnu ɲen xo: «Heero be alu ɲen alu la fen jetalu xanma. 24 Bawo nte b’a fola alu ɲen xo,kila kiika, anin mansaxe kiika tunnu b’a fe x’alu la ku jetalu je, bari i man i je, anin x’alu la xuma metalu me, bari i man i me.» 25 Sariya karanmoxo do wulita x’a be Isa xotobola. A xo: «Karanmoxo, nte xa xan xa mun ke nin ń si nilamaya banbalo soto?» 26 Isa x’a jaabi xo: «Mun be safenin sariya xono? Í be mun xaranna wo la?» 27 Wo xe x’a jaabi xo: «Í si Marigi í la Ala xanu í jusukunŋo bee la, í niyo bee la, í barako bee la, í miiro bee la; anin í xa í moxoɲoxo xanu í xo í fan.» 28 Isa xo a ɲen xo: «Í la jaabo benta. Wo ke, í si nilamaya.» 29 Wo sariya karanmoxo tun b’a fe x’a fan jaate moxo tilinninŋo ti, a woman in xo Isa ɲen xo: «Jon mu ń moxoɲoxo ti?» 30 Isa xa xumo ta tugun, a xo: «Xe do le, a tun be bola Yerusaleme xa taxa Yeriko, a nata í bula boyinxannilalu da. I x’a la faanolu bo a ma, x’a lippa, x’a xitininŋo tu je xa taxa. 31 A nata ke xo sadaxalasibaxo do la taxamo bota wo silo fe. Wo x’a je tumo men, a x’a goori. 32 Lewikundango do du nata wo dula, wo du x’a je tumo men, a x’a goori. 33 Bari Samaringo do dugutotaxato nata si a ma x’a je; a hinno x’a muta. 34 Wo x’é sodun a la, xa tulo nin dolo ke a la joogilidalu la, x’e siti. Wo xo, a fan be marafenŋo men xan, a x’a layele wo xan, xa taxa a ti luntanjigidula do, x’a maakuwo ɲiɲa. 35 Wo lun do, Samaringa in xa deɲe xaalisi ganan fula bo í kun, x’a di a jatigi ma x’a fo a ɲen xo: “Í hakilo tu ɲin xe in na. Nin í xa men ke a ɲen xa tanbi wo xan, ń koppato si wo lasaagi í ma”.» 36 Isa xo xe in ɲen xo: «Ite hakilo la, boyinxannikelalu boyita xe men xan, jon keta a moxoɲoxo ti wo xe sabo to?» 37 Sariya karanmoxo x’a jaabi xo: «Men hinnata a la, wo le keta a moxoɲoxo ti.» Wo xan, Isa xo a ɲen xo: «Taxa, í du xa wo ɲoxon ke.» 38 Xa Isa nin a la xarandinŋolu tu silo xan, a nata dun gallo do xono. Muso do x’a lajigi a bata. Wo muso toxo xo Marate. 39 Marate badinmuso do be je, a toxo xo Mariyama, wo x’é sigi Marigi senbo to, x’a la xumolu lame. 40 Marate tun be ɲawulenin luxonobaaro kiika la. A nata Isa ma, a xo: «Marigi, ń badinmuso fele baaro bee tunin ń kilin ne bulu. Í nte wo jaatela ba? A fo a ɲen xo a xa ń deema.» 41 Marigi x’a jaabi, a xo: «Marate, Marate, í be hanmela x’é fan sege ku kiika la. 42 Ku kilinpe le be je, men xa xole. Mariyama xa men sugandi, wo le xa ɲin; wo me muta a la.»

11

1 Lun do, Isa tun be Alamatara la dula do. A sotoninma, a la xarandinŋo do xo a ɲen xo: «Marigi, n xaran Alamataraɲa la, í xo Yaya x’a la xarandinŋolu digi a la ɲa men.» 2 Isa xo i ɲen xo: «Nin alu be Ala matarala tumo men, alu s’a fo xo: “N Fa, í toxo la senuya xa lon, na í la Mansaya ti. 3 N na lun wo lunŋo baluwo di n ma. 4 N na haxxolu yaafa, katugala n dulu be yaafala n haxxetabaxolu ma. Í xana a tu n xa dun xotoboliku xono”.» 5 Isa x’a fo i ɲen du xo: «Alu to moxo joman be je, nin xanunte b’a kun, a dun xa taxa wo bata dugutala ma, x’a fo a ɲen xo: “Ń xanunte, buurukun saba juludun ń na, 6 bawo ń xanunte do nata saasa xa bo taxamo to. Fusi dun nte ń bulu x’a di a ma.” 7 Nin wo x’é tu bunŋo xono x’a fo xo: “Í xana ń sege. Da soxota; nte nin ń dinŋolu x’e la xa ban. Ń me wuli no xa buuru di í ma.” 8 Ń b’a fola alu ɲen xo nin a man wuli xa wolu di a ma xanunteya xanma, a si wuli x’a maakuɲanfenŋo bee di a ma, a la mameseyalo xanma. 9 «Nte ken b’a fola alu ɲen xo, alu Ala matara, a si di alu ma; alu ŋininno ke, alu si soto ke; alu da konkon, da si yele alu ɲa. 10 Moxo wo moxo je Ala matara, wo si soto ke; men je ŋininno ke, wo si fen je; men je da konkon, da si yele wo ɲa. 11 Jon be alu to nin a dinŋo xa ɲego ŋinin a la, nin a si sa di a dinŋo ma ɲego no to? 12 Walla nin a dinŋo xa sisekilo tara a la, a si dondonkoɲe di a dinŋo ma ba sisekilo no to? 13 Atelu mennu xa jaxu, nin atelu xa fen ɲuma diɲa lon alu dinŋolu ma, alu Fa men be sanŋo to me Ni Senunŋo di a tarabaxolu ma bete bete ba xa tanbi atelu xan?» 14 Isa tun b’a ma xa jinno xoyi x’a bo xe do to. Wo jinno tun xa wo xe ke muumuwo ti. Jinno xoyininma, muumuwo x’a damuta xa xuma. Jama dabaro banta. 15 Bari moxo dolu xo: «A be jinnolu xoyila xa bo moxolu to, jinnolu la kuntigo Bilisa le barako la.» 16 Dolu tunnu b’a fe x’a xotobo: I xo a ɲen xo a xa taagumanseedo do ke, men s’a yita xo a be bola Ala bata. 17 Isa tun x’e xonokuwo lon. Wo to, a xo i ɲen xo: «Mansaya wo mansaya, nin a boxo kilinŋo wulita a boxo do xanma, wo mansaya si te, a bunŋolu si boyi i ɲoxo xan. 18 Awa, nin Sentane du wulita a fan xanma, a la mansaya si tu siginin ɲa di? Atelu dunnu xo, xo ń be jinnolu xoyila Bilisa le barako la? 19 Nin alu xo, xo nte be jinnolu xoyila Bilisa le barako la, alu la moxo dunnu b’e xoyila jon barako la? Alu fannu la moxolu s’a yita xo alu nte tonɲatigi ti. 20 Bari nin nte be jinnolu xoyila Ala bulo le la, wo b’a yitala xo Ala la Mansaya sita alu ma. 21 «Nin xe barakema kelekemirantigo b’a la luwo korosila, fusi me si a bulufenŋolu ma. 22 Bari nin xe do nata, men barako xa bun a ta ti, nin wo x’a mano, a si na a la kelekemiranŋolu muta a la, a gigo tun be mennu xan, x’a bulufenŋolu bee ko, x’e tala tala. 23 «Men nte ń ɲin ti, wo mu ń jaxo le ti. Men nte ń deemala xa kamarilo ke, wo be jenjenno le kela.» 24 «Nin jinno bota moxo do to, a si wula jarolu tobori, tofoɲodula ŋininŋo la. A me dula je, wo to, a s’a fo a fan ɲen xo: “Ń be ń koppala ń na bunŋo ma, ń bota jan men.” 25 A koppaninŋo si a tara xo wo bunŋo be fitanin xa toben. 26 Wo to, a si taxa, xa na jinne woorowula xotelu ti, mennu xa jaxu xa tanbi ate xan. A nin wolu si dun, x’e sigi je. Wo moxo labanɲa si jaxuya xa tanbi folo xan.» 27 Xa Isa tu wo xumo la, muso do x’é tu jama to xa feten xo: «Muso men x’é wulu, x’é lasuusu, heero be wo ɲen!» 28 Isa x’a jaabi xo: «Moxo mennu be Ala la xumo lamela x’a latimme, heero be wo lelu ɲen.» 29 Xa jama tu bunɲala Isa bata, a xa xumo ta. A xo: «Bi moxolu xa jaxu. I be taagumanseedo do ŋininna, bari taagumanseede si me yita i la nin kila Yunusi ta nte. 30 Bawo Yunusi keta taagumanseedo ti Niniwe moxolu ɲen ɲa men de, wo ɲa ma Moxo Dinxe du be kela taagumanseedo ti bi moxolu ɲen. 31 Kiito lunŋo, Worodugu mansamuso si wuli xa bi moxolu jalagi, bawo ate nata xa bo duguxulo danŋo ma, walasa xa mansaxe Sulemani la hakilitigiya xumolu lame. Men dun fele, wo xa bun Sulemani ti. 32 Kiito lunŋo, Niniwengolu si wuli xa bi moxolu jalagi, bawo Niniwengolu tuubita Yunusi la waajulo koso. Men dun felenti, wo xa bun Yunusi ti.» 33 Isa xo du xo: «Moxo si me lanpo lamana x’a dugu walla xa miranŋo do labuti a kunna, bari nin í x’a lamana, í s’a sigi a sigilanŋo le xan, walasa bugo xono dunbaxolu x’a keneya je. 34 Moxo ɲa le mu a balo lanpo ti. Nin í ɲa xa ɲin, í balo bee be keneya la, bari nin í ɲa man ɲin, í balo bee be dibo le to. 35 Í hakilo tu í fan na, walasa keneya men be í to, wo xana ke dibo ti. 36 Nin í balo bee be keneya la, dula si nte dibo to, a dulalu bee si keneya bo, í xo lanpamano be keneya bola í ɲen ɲa men.» 37 Isa x’é soto xumo la tumo men, Farisiya do x’a kili domolo ma a bata. Isa dunta a la luwo ma, x’é sigi domolo kunna. 38 Bari Isa man a bulolu ku Farisiyalu la laado ɲa ma, jannin a xa domolo damuta. Wo Farisiya x’a je tumo men, a dabaro banta. 39 Marigi x’a fo a ɲen xo: «Atelu Farisiyalu kennu be jitafelu nin tasolu xomala lelu kula x’e senuya, x’a tara alu xono be fanin suuɲalikuwolu nin jaxuya la. 40 Hakilintan innu! Ala men xa fenŋolu xoxanna dara, ate le man i xono du dara ba? 41 Alu miranŋolu xonofenŋolu di fangantanŋolu ma. Nin wo keta, fenŋolu bee si senuya alu ɲen. 42 «Bone be alu Farisiyalu ɲen, bawo alu be nanaye nin natokefenŋolu anin naaxoxono fen mesenŋolu bee jakko bola, bari alu be tilinninɲa nin Ala xano tula je. Alu tunnu xa xan xa wo bunbumaba lelu ke, xa wo fen mesenŋo dulu kafu a ma. 43 «Bone be alu Farisiyalu ɲen, bawo Alabatusuwo xono ɲafesigilanŋolu nin moxolu la beratoxontonnolu xa di alu ɲen. 44 Bone be alu ɲen, bawo alu be le í xo xaburu duguninŋolu, moxolu be i taxamala i xan, x’a tara i man a lon xo wo s’i noxo Ala ɲa xoto.» 45 Sariya karanmoxo do xo a ɲen xo: «Í la ɲin xumaɲa in fe, í be ntelu dulu nanila!» 46 Isa x’a jaabi xo: «Bone be alu sariya karanmoxolu dulu ɲen, bawo dono mennu ta xa xole, alu be wolu lala moxolu kun. Haali alu dunnu me son x’alu buluxonondin kilin ke x’e deema xa wo donolu ta. 47 Bone be alu ɲen, atelu mennu be xaburu betolu darala kilalu ɲen, x’a tara alu mamaxe le dunnu x’e faxa. 48 Wo ɲa ma, alu b’a yitala xo alu sonta alu mamaxelu la kebaarolu ma, bawo wo lelu xa kilalu faxa. Atelu kennu x’e xaburolu dara. 49 Wo le x’a tu, Ala x’a fo a la hakilitigiya xono xo: “Ń si kilalu nin kiladinŋolu ki i ma. I si dolu faxa, x’a lo dolu nofe, x’e tooro.” 50 Wo bee si ke walasa kilalu mennu sata kabirin duniya da tumo, wolu jelo xa maŋininxa bi moxolu la. 51 X’é ta Abila jelo ma, fo xa taxa a bula Sakariya jelo la, wo men faxata sadaxajanidula nin Alabatusuba te. Ń b’a fola alu ɲen, xo wolu bee jelo si maŋininxa bi moxolu la. 52 «Bone be alu sariya karanmoxolu ɲen, bawo alu xa lonŋo xundinŋo ta. Alu fannu man dun. Mennu b’a fe xa dun, alu be wolu balila.» 53 Isa boninma wo dula, sariya karanmoxolu nin Farisiyalu x’a damuta x’e la diminba yita a la, x’a ŋininxa kuwo bee do la. 54 I xa korojugaya bee do yita a la, walasa x’a muta a fan dalaxumolu ma.

12

1 Wo waxato, moxo kiika kamarita, i tunnu si moxo wulu kiika bo. I xa sa ɲa men, fo i tunnu si yele i ɲoxo sinŋo xan. Isa xa xumo damuta a la xarandinŋolu ɲen folo, a xo: «Alu i fannu korosi Farisiyalu la farinfuunulanŋo ma, nin wo mu fulankafuya ti. 2 Fusi nte dugunin nin a me bo keno la. Fusi nte gullo to nin a me lon. 3 Wo le x’a tu, alu je fen wo fen fo dibo to, wo si me keneya la. Alu je men kondikondi moxo tulo to bun dataxunninŋo xono, wo si gangu bunŋolu sanŋo to.» 4 Wo xo, Isa xo tugun xo: «Ate mennu mu ń xanuntelu ti, ń b’a fola alu ɲen xo: Mennu si moxo faxa no, x’a tara i me fen xote ke no wo xo, alu xana sila wolu ɲa. 5 Alu xa xan xa sila men ɲa, ń si wo yita alu la: A sinŋo be Ala men ɲen xa moxo faxa, x’a niyo bula jahanaba xono, alu sila wo le ɲa. Ń b’a fola alu ɲen de, alu xa xan xa sila wo le ɲa! 6 «Titine luulu nte fiirila kuseeti fula la ba? Bari haali wo, Ala me ŋina i si kilin kun. 7 Haali alu kunsinolu, i bee jaateninŋo le mu. Wo to, alu xana sila. Alu xa fisa titinolu bee ti.» 8 «Ń b’a fola alu ɲen xo: Moxo wo moxo je a yita xo a mu nte ta ti moxolu ɲala, Moxo Dinxe du s’a yita Ala la melekiyolu ɲala, xo wo tigo mu a ta le ti. 9 Bari moxo wo moxo je bo nte la, moxolu ɲala, Moxo Dinxe du si bo wo tigo la, Ala la melekiyolu ɲala. 10 Moxo wo moxo je xuma jaxo fo Moxo Dinxe ma, wo si yaafa a ma; bari nin men xa Ni Senunŋo toxo tiɲa, yaafa me ke wo ma. 11 «Nin moxolu taxata alu ti Alabatusuwolu xono, anin kiititegelalu nin fankamalu bata, alu xana hanme alu la jaabo nin alu la fota xanma, 12 bawo alu xa xan xa men fo, Ni Senunŋo si alu xaran wo la wo no fan to.» 13 Moxo do x’é tu Isa ɲen jama xono xo: «Karanmoxo, a fo nte xotoxe ɲen xo a xa n na ke tala, xa ń ta di ń ma.» 14 Isa xo a ɲen xo: «Xe, jon xa nte ke alu te kiititegela nin ketalalibaxo ti?» 15 A xo jama ɲen xo: «Alu i korosi naafulukunteya ma. Moxo la naafulo siyata ɲa wo ɲa, a la nilamaya nte dennin wo la de.» 16 A xa ɲin tali in la i ɲen xo: «Naafulubatigo do keta je, a la senefenŋolu sabatita. 17 A x’a fan ŋininxa xo: “Ń si mun ke? Bawo ń na senefenŋolu kedula nte ń bulu.” 18 A xo: “Ń be nala men kela wo fele: Ń si ń na kurukurolu te, xa do xotelu lo, mennu xa bun. Ń si ń na senefenŋolu nin ń kunfenŋolu bee ke wolu xono. 19 Wo xo, ń s’a fo ń fan ɲen xo: Fen kiika be ń kun fo waxati jan. Ń be ń tofoɲola, xa domolo ke, xa ń min, xa ń tulun.” 20 Bari Ala xo a ɲen xo: “Hakilintanŋo, bi su in to fan, í niyo si muta í la. Í xa men toben, jon ta si ke wo ti?” » 21 Wo xo, Isa xo: «A fele de, moxo men be naafulo kamarila a kilin ɲen, x’a tara fen nte a bulu Ala bata, wo la kuwo be ten.» 22 Wo xo, Isa xo a la xarandinŋolu ɲen xo: «Wo le x’a tu, ń b’a fola alu ɲen xo: Alu xana hanme alu baluɲa la x’a fo xo: “Ntelu si mun domo?” Alu xana hanme alu feetofato la x’a fo xo: “Ntelu si n feetofato soto ɲa di?” 23 Bawo nilamaya xa xole domolo ti, balo xa xole faano ti. 24 Alu xonoxaaxelu mafele, i nte fen lanna, i nte fen tegela. Buntun nt’e kun, kurukuru nt’e kun, bari, Ala be i labalula. Atelu man fisa bete xonolu ti ba? 25 Jon be alu to, nin wo la hanmo si haali dondin kafu no a siyo ma? 26 Wo le xanma, nin alu me wo kundinŋo ke no, mun dun na alu be hanmela ku tolu la? 27 Alu wulaxonobaxolu firo boɲa mafele. I nte baara kela, i nte wurundili kela. Wo bee nin a ta, nte b’a fola alu ɲen xo, haali mansaxe Sulemani nin a la saramaya bee, a la faanolu beteya man wolu kilin ta bo. 28 Nin Ala be wulaxonobinŋo feetofatala ten, wo men be je bi, sinin a si fili ta to, a me atelu feetofata bete ba xa tanbi wolu xan? Alu la lannaya xa doxo. 29 Alu xa xan xa men domo, x’a min, alu xana hanme wolu ŋininno la, alu juso xana tege i sotoɲa la. 30 Ɲin duniya in Alalonbalo lelu be wo fenŋolu bee ŋininna tuma bee. Bari alu Fa x’a lon xo alu maakuwo be wo fenŋolu la. 31 Atelu kennu xa Ala la Mansaya le ŋinin. Nin wo keta, wo fenŋolu bee si di alu ma x’a kafu wo ma. 32 «Saaxagoorendin, alu xana sila! Bawo a diyata alu Fa ɲen xa Mansaya di alu ma. 33 Alu i bulufenŋolu fiiri x’e xaaliso di segebaxantunŋolu ma. Alu xaalisibulalan xotobalolu dara alu fannu ɲen, xa naafulu banbalo lakamari sanŋo to: Sunŋo me si non, tunbo me a tiɲa non. 34 Bawo alu la naafulo be jan men, alu jusukunŋo du be kela non ne. 35 «Alu te sitininŋo xa tu, x’alu la lanpolu mananinŋo tu. 36 Alu ke í xo moxo mennu be siginin x’e marigi laxono xa bo maaɲoya to, walasa nin a nata tumo men xa da konkon, alu xa da yele a ɲa. 37 Nin wo marigo nata xa jonŋo mennu tara i ɲala, heero be wolu ɲen. Ń b’a fola alu ɲen, tonɲa la, xo wo marigo si a te tositi, xa wolu lasigi domolo kunna, x’a tala tala i te. 38 A nata dugutala ma wo, a nata saxuyelenda la wo, nin a x’e tara i ɲala, heero be i ɲen. 39 Alu x’a lon xo nin lutigo tun xa sunŋo nawaxato lon, a tun si tu a ɲala, walasa a xana dun a la luwo xono. 40 Alu dulu tobenninŋo xa tu, bawo alu hakili nte waxato men ma, Moxo Dinxe be nala wo waxato fan ne.» 41 Piyere x’a fo a ɲen xo: «Marigi, í be ɲin tali in lala ntelu doronnu ɲen ba, fo bee le ɲen mu?» 42 Marigi xo: «Jon mu xotosigibaxa xantigo nin hakilima ti, men marigi s’a lasigi a la luwo kunna, xo a x’a jon toɲoxolu la domolo di i ma a tumo to? 43 Nin a marigi nata wo jonŋo tara wo baaro la, heero b’a ɲen. 44 Tonɲa, ń b’a fola alu ɲen xo a marigi s’a lasigi a bulufenŋo bee kunna. 45 Bari nin wo jonŋo xo: “Ń marigi meta a man na;” nin a bulata jon ɲoxolu la, xemalu nin musumalu, x’e buwo, x’a ta ke domolo nin minno ti, x’é fa dolo la, 46 wo jonŋo marigi si na lunŋo do, a hakili nte lunŋo men ma, anin waxato do, a man men lon. A si wo jonŋo xoyi, x’a nin lannayabalolu sara ke kilin ti. 47 Jonŋo men x’a Marigi sago lon, bari a man tobenni ke, a man a sago du ke, buwoliba si la wo xan. 48 Bari jonŋo men man a Marigi sago lon, nin a xa kuwolu ke, a xa xan xa buwo mennu to, buwoliba me la wo xan. Fen kiika dita men ma, kiika si maŋininxa wo la; fen kiika xarifata men ma, kiikaba si ŋinin wo la. 49 «Ń nata ta le bula duguxulo xan. Nte tun b’a fe saasa x’a tara mananin. 50 Batiseli tooroma do be je; waajibo le mu, wo xa ke ń na folo. Wo kuwo be nte niyo tooronin jannin a xa ke! 51 Atelu la miiro to xo nte nata benŋo le ke duguxulo xan ba? Ayi de, ń nata talalo le ti. 52 Kabirin saasa, moxo luulu si tara lu kilin xono, i si tala xan ma. Moxo sabo s’i xodi moxo fulo la, moxo fulo s’i xodi moxo sabo la. 53 Fa s’í xodi dinxe la, dinxe s’í xodi fa la. Na s’í xodi dinmuso la, dinmuso s’í xodi na la. Bitanmusuba s’í xodi bitanmusundinŋo la, bitanmusundinŋo s’í xodi bitanmusuba la.» 54 Isa xo jama ɲen du xo: «Nin alu xa xabo je bola tiliboyi tumo men, alu s’a fo wo no bee to xo: “Sanjiyo be nala,” a dun si na. 55 Nin alu xa foɲo je bola banbugu, alu s’a fo xo: “Funtano si ke bi,” a si ke ten. 56 Fulankafu innu! Alu si sin no xa duguxulo nin sanxulo keɲalu lon; mun dunna alu me bi waxati in keɲa faamu? 57 «Mun na alu fannu me sila tilinninŋo faranfansi? 58 X’é nin í keleɲoxo tu taxanin kiitidula, í jija í nin a xa ben, walasa a xana í dun kiititegela bulu, wo x’é di garado ma x’é bula kaso la. 59 Ń s’a fo í ɲen xo í me bo non abada nin í man wo julo bee sara. Haali tanga, a me tu í la.»

13

1 Wo waxato, moxo dolu nata Galilengo dolu xibaro laxali Isa ɲen. Pilate tun xa moxo bula xa wolu faxa, x’e tu sadaxamarafenŋolu faxala, x’e jelo nin wo marafenŋolu jelo ɲaxami. 2 Isa xo wolu ɲen xo: «Alu la miiro to xo wo Galilengolu mu junubekelalu ti xa tanbi Galilenga tolu bee xan ba? 3 Ayi, ń si wo fo alu ɲen de! Bari nin alu man alu jigo yelema, alu bee si sa í xo i sata ɲa men. 4 Silowe sankansuwo boyita moxo tan nin sago men xan x’e faxa, alu la miiro to xo wolu mu junubekelalu ti xa tanbi Yerusaleme moxo tolu xan ba? 5 Ayi, ń si wo fo alu ɲen de! Bari nin alu man alu jigo yelema, alu bee si sa í xo i sata ɲa men.» 6 Wo xo, Isa xa ɲin tali in la i ɲen, a xo: «Xe do le, turo seneta tun b’a kun a la naaxo xono. Lun do, a nata a lafele fo a si dinŋo do soto a la. Bari a man fen soto a la. 7 A xo naaxo senebaxo ɲen xo: “A sanji sabo le fele, ń be nala turodinŋo ŋininna ɲin turoju in na, ń nte fen tarala a la. A sege! Mun na a be duguxulo tanin fu?” 8 Bari naaxo senebaxo xo a ɲen xo: “Marigi, a tu je ŋinan tugun, ń si dinxo jaga x’a laminin, xa noxo ke a la. 9 Wo to, a do to a si dinŋo ke jaari. Nin a dun man í din, í s’a sege.” » 10 Tofoɲolunŋo do, Isa tun be moxolu xaranna Alabatusuwo do xono. 11 Muso do tun be je, jinne jangaro tun be wo la kabirin san tan nin sagi. Wo jangaro x’a xutu fo a me í latilin no muume. 12 Isa xa musu in je tumo men, a x’a kili x’a fo a ɲen xo: «Muso, í x’é fan soto í la jangaro la bi.» 13 A x’a bulolu la muso xan. Wo no bee to, muso x’é latilin, a keta a ma xa Ala tantu. 14 Alabatusuwo kuntigo diminta, katugala Isa xa wo ke tofoɲolunŋo le. A woman in xo jama ɲen xo: «Baaro xa xan xa ke tili wooro le xono. Alu na xa kendeya wo lunŋolu, alu xana na tofoɲolunŋo.» 15 Marigi x’a jaabi xo: «Atelu mu fulankafo lelu ti. Alu do wo do nte alu la falo, walla alu la tuura firinna tofoɲolunŋo ba xa taxa a lamin? 16 Ɲin musu in men mu Burehima bonsonŋo ti, Sentane tun x’a siti kabirin san tan nin sagi. A fo, wo tun man xan xa bo Sentane la joloxo la tofoɲolunŋo?» 17 A la wo xumaxanŋolu x’a jaxolu bee maluya. Jama bee ɲaxalita a la kuba keninŋolu la. 18 Isa xo: «Ala la Mansaya nin mun xa don? Ń s’a la mun ma? 19 A be le í xo mutaradekeso. Moxo do x’a ta x’a sari a la naaxo xono. A bunɲata xa ke yirijuwo ti. Xonolu nata i ɲaxanŋolu la a bulolu la.» 20 Isa xo tugun xo: «Ń si Ala la Mansaya la mun ma? 21 A be le í xo farinfuunulanŋo. Muso do x’a ta, x’a nin farinŋo kilo muxan nin luulu ɲaxami, fo farinŋo bee xa fuunu.» 22 Isa tun be gallubalu nin gallundinŋolu yaalala. A tun kun be Yerusaleme xan. A taxato tun b’a ma xa moxolu laxaran. 23 Moxo do xa Isa ŋininxa xo: «Marigi, moxo danta lelu be kisila ba?» Wo to, Isa x’e jaabi xo: 24 «Alu i balan xa dun da doxomandinŋo fe. Ń s’a fo alu ɲen xo moxo kiika s’a mafele x’e be dunna, bari i si dasa. 25 Nin lutigo wulita tumo men xa da soxo, x’a tara atelu be banto to, wo tumo alu si wuli dakonkonŋo la x’a fo xo: “Marigi, da yele n ɲa.” A woman in si alu jaabi xo: “Ń man alu bodula lon.” 26 Wo to, alu s’a fo xo: “Ntelu xa domolo ke í ɲala, x’e min í ɲala. Í xa xaranŋo ke n na beralu to.” 27 A woman in si alu jaabi xo: “Ń man alu bodula lon. Alu i soobo ń na, atelu mennu bee be jaxumanŋo kela!” 28 Alu si xasi x’alu dafato kin, nin alu xa Burehima, nin Nsiyaxa, nin Yaxuba, nin kilalu bee je Ala la Mansaya xono tumo men, x’alu fannu je filinin banto to. 29 Moxolu si na xa bo koton nin tiliboyi nin saheli nin banbugu, x’e sigi xa domolo ke Ala la Mansaya xono. 30 Xomoxo dolu si ke ɲamoxolu ti; ɲamoxo dolu si ke xomoxolu ti.» 31 Wo tumo la, Farisiya dolu x’e sodun Isa la, x’a fo a ɲen xo: «Taxa í xa bo jan, katugala Herode b’a fe x’é faxa.» 32 Isa x’e jaabi xo: «Alu taxa a fo Herode korojuga in ɲen í xo sandin xo: “Bi nin sinin, nte si jinnolu xoyi x’e labo moxolu to, xa jangarutolu kendeya. A tili sabananŋo, ń si ń soto ń na baaro la.” 33 Wo bee nin a ta, waajibo le mu, nte xa tu silo xan taxanin, bi nin sinin nin sinikindin. Bawo a nte bennin kila do xa faxa dula xote, men nte Yerusaleme ti. 34 «Yerusaleme, Yerusaleme, ite men be kilalu faxala, xa Ala la kiladinŋolu bun kuro la, x’e faxa, sinɲa kiika ti nte keta a fe xa í la moxolu kamari, í xo sisejibo b’a dinŋolu kamarila a danfatanŋolu xoto ɲa men. Bari alu man son. 35 A fele, alu la luwo toxulunŋo si tu alu bulu. Nte b’a fola alu ɲen xo, alu me nte je bitugun, fo lunŋo men alu s’a fo xo: “Men nato fele Marigi toxo la, duwawo be wo fe!” »

14

1 Tofoɲolunŋo do, Isa taxata Farisiyalu la kuntigo do bata domolo la. Men tunnu be je, wolu tunnu be Isa lakorosinin bete. 2 Xe do tun be je, fuunujangaro tun b’a la. 3 Isa xa xumo ta, xa sariya karanmoxolu nin Farisiyalu ŋininxa xo: «A be dagenin ba xa jangaruto kendeya tofoɲolunŋo, walla a nte dagenin?» 4 Bari i tuta denin. Wo tumo la, Isa xa jangaruto muta x’a kendeya, x’a bula a xa taxa. 5 Wo xo, a xo i ɲen xo: «Nin alu do dinxe walla a la tuura bulata xolonŋo xono, a me a layele wo no bee to ba, haali nin tofoɲolunŋo le mu?» 6 I korita a jaabila. 7 Isa x’a korosi xo moxo mennu kilita domolo ma, wolu tunnu be ɲafesigidulalu ɲalatonbonna. A xa taliyo la wolu ɲen xo: 8 «Nin moxo do x’é kili domolo la maaɲoya to, í xana taxa í sigi ɲafe. Í man a lon nin moxo do kilita domoli in ma, men xa bun í ti; 9 alu fulo bee kilibaxo xana na a fo í ɲen xo: “Wuli, í xa ɲin sigidula in di ɲin ma.” Nin wo keta, í maluninŋo si taxa í sigi xofe. 10 Bari nin í kilita domolo ma, taxa í sigi xofe, walasa nin í kilibaxo nata, a x’a fo í ɲen xo: “Ń terixe, na taxa í sigi ɲafe.” Nin wo keta, í si bunɲa soto í domolikeɲoxolu ɲala. 11 Moxo wo moxo x’a fan xotota, wo si majigi, men je a fan majigi, wo si xotota.» 12 Wo xo, Isa xo a kilibaxo du ɲen xo: «Nin í xa xontonba walla siimanba dara, í xana í xanuntelu kili, walla í la lumamoxolu walla í badinŋolu, walla í sigiɲoxo naafulutigolu. Nin wo nte, wo dulu si í kili no domolo ma, x’é la julo sara. 13 Bari nin í xa domoliba toben, fangantanŋolu nin moxo yellatolu nin namatolu nin fiyontolu kili. 14 Í si heero soto, katugala wolu me na í la kililo julo sara no. Í si wo sara soto moxo tilinninŋolu kunilunŋo.» 15 Wo domolikebaxolu do xa wo xumolu lame tumo men, a xo Isa ɲen xo: «Moxo men si domolo ke Ala la Mansaya xono, heero be wo ɲen.» 16 Isa x’a jaabi ɲin tali in na xo: «Xe do le, a xa domoliba toben, xa moxo kiika kili a ma. 17 Domoli waxato sininma, a x’a la jonxe ki, xo a xa taxa a fo moxo kilininŋolu ɲen xo: “Alu na, saasa domolo mota.” 18 Bari i bee kilin kilin xa yaafo ŋinin a fe. Folo xo: “Ń xa fuuto do san, ń xa xan xa taxa wo mafele; í s’í balan xa yaafa ń ma.” 19 Do xote xo a ɲen xo: “Nte xa sarituura tan san, ń xa xan xa taxa wolu mafele; í s’í balan xa yaafa ń ma.” 20 Do xote xo: “Ń birin muso tala. Wo le x’a tu, ń me taxa no.” 21 Jonxe x’é koppa xa taxa wolu fo a marigi ɲen. Wo to, lutigo diminta. A xo a la jonxe ɲen xo: “Í tariya í xa taxa gallo beralu nin a bedolu to, í nin segebaxantunŋolu nin moxo yellatolu nin fiyontolu nin namatolu xa na.” 22 Wo keninma, jonxe xo: “Ń marigi, í xa men fo, wo keta. Haalibi, kundula be je.” 23 Marigo xo a la jonxe ɲen xo: “Taxa silabalu nin silandinŋolu fe, í x’a fo moxolu ɲen xo i x’e balan xa na, walasa ń na luwo xa fa. 24 Ń b’a fola alu ɲen xo moxo men tunnu fololu kilita, wolu si me ń na domolo nene.” » 25 Jamaba tun b’a lonin Isa nofe. Isa x’é yelema i ma, x’a fo i ɲen xo: 26 «Nin moxo do x’a lo nte nofe, a xa xan xa nte xoleya a na nin a fa nin a musu nin a dinŋolu nin a badinxelu nin a badinmusolu ti, anin haali a fan niyo ti. Nin wo nte, a me ke no nte la xarandinŋo ti. 27 Moxo men nte a fan gengenyiro tala, x’a lo nte nofe, wo me ke no nte la xarandinŋo ti. 28 Alu to, moxo joman be je, nin a b’a fe xa sankansuwo lo, nin a me sigi xa jaate bo folo, x’a lon nin sin b’a ɲen x’a laban? 29 Nin wo nte, nin a x’a damuta, a dun man na sin x’a laban, wo jebaxolu bee si jele a ma, 30 x’a fo xo: “Ɲin xe in xa bunlo damuta, bari a korita a labanna.” 31 Walla mansaxe joman, nin a be taxala mansaxe xote kelela, nin a me í sigi folo x’é miiri, nin a nin xe wulu tan si sin no xa mansaxe xote nin xe wulu muxan kele? 32 Nin a me sin no wo la, a si kiladinŋolu bula xa taxa benŋo ŋinin mansaxe do la dulajan. 33 Wo ɲa ma, alu to moxo wo moxo me ɲiɲa no a bulufenŋolu bee xo, wo me ke no nte la xarandinŋo ti.» 34 «Xooxo mu fen ɲuma le ti, bari nin a diya bota a la, mun s’a ladiya tugun? 35 A me fusi ɲan duguxulo ɲen. A me ke no noxo du ti fuuto to. Moxolu s’a bon banto to. Tulu be men ma xa lamelo ke, wo xa lamelo ke de!»

15

1 Sagallemutalalu nin kujaxukelalu bee x’e sutiya Isa la x’a lame. 2 Farisiyalu nin sariya karanmoxolu ŋuunuŋuunuta x’a fo xo: «A be kujaxukelalu mutakubetela, fo a nin i be kafula domolo ma.» 3 Isa woman in xa ɲin tali in la i ɲen xo: 4 «Moxo joman be alu to, nin saaxa keme b’a kun, kilin xa sanko wolu to, nin a me tan xononto nin xononto tu wulo xono, xa taxa sankoninŋo ŋinin, fo a x’a je tumo men? 5 Nin a x’a je tumo men, a si ɲaɲa, xa saaxa in la a danbankunŋo la, a nin a xa taxa su. 6 Nin a x’é koppa a bata ma, a si a xanuntelu nin a sigiɲoxolu kili x’a fo i ɲen xo: “Alan xa ɲaxali i ɲoxo fe, bawo ń xa ń na saaxo je, men tun sankota.” 7 Ń b’a fola alu ɲen xo wo ɲa ma, nin junubekela kilin tuubita, ɲaxalo si ke sanŋo to xa tanbi moxo tilinnin tan xononto nin xononto la kuwo la, mennu maakuwo nte tuubilo la.» 8 Isa xo tugun xo: «Musu joman be je, nin xaalisixoyi ganan tan b’a kun, kilin xa sanko wolu to bunŋo xono, nin a me lanpo lamana, xa bunŋo fita, x’a la xaalisixoyo ŋinin, x’a ŋinin, fo a x’a je? 9 Nin a x’a je tumo men, a s’a xanuntemusolu nin a sigiɲoxomusolu kili a bata, x’a fo i ɲen xo: “Alan xa ɲaxali i ɲoxo fe, bawo ń tun na xaalisixoyo men sankota, ń x’a je!” » 10 Isa xo: «Wo be ɲa men, ń b’a fola alu ɲen xo, nin junubekela kilin tuubita, Ala la melekiyolu si ɲaɲa wo tigo la.» 11 Isa xo tugun xo: «Dinxe fula tun be xe do kun. 12 Lun do, doxo xo a fa ɲen xo: “Ń fa, ń ta di ń ma í ke to.” Fa woman in x’a la naafulo tala i te. 13 Tili dantalu tanbininŋo xo, doxo x’a la fenŋo bee fiiri, xa taxa jamanu janŋo do xan. A x’a la naafulo bee tiɲa duniyadiya la non. 14 A x’a la naafulo bee domo tumo men, xonxoba nata wo jamano xono. Fenŋo bee dasata a la. 15 A taxata wo jamano moxo do bata, xa ke wo bulu baaro la. Wo x’a bula lenegaano la wulo xono. 16 Xonxo digikujaxo a la, a tun b’a fe x’a xono fa lelu la domolo la, bari moxo si man fen di a ma. 17 X’a tu wo ɲa ma, a x’é miiri a fan ma, a xo: “Baaradin kiika be nte fa la luwo xono, wolu b’e fala lun wo lun x’a to tu, nte felenti sala xonxo bulu jan.” 18 A xo: “Nte si wuli xa taxa ń fa bata, x’a fo a ɲen xo: Ń fa, ń xa Ala junubo ta, x’é junubo ta. 19 Nte man xan xa kili xo í dinŋo tugun. Ń muta í xo í la baaradinŋo do.” 20 Wo to, a wulita xa taxa a fa bata. «X’a tu dulajanŋo, a fa x’a je. A hinno x’a muta: A woman in x’é bori xa taxa í sappi a ma, x’a baataya xonton. 21 Dinxe xo a fa ɲen xo: “Ń fa, ń xa Ala junubo ta, x’é junubo ta. Ń man xan xa kili xo í dinŋo tugun.” 22 Bari a fa xo a la jonŋolu ɲen xo: “Alu i tariya xa na dorokolu to betemanŋo ti, x’a dun a xanna, xa doronma dun a bulo la xa samatolu dun a to. 23 Alu na tuurandin tolonŋo ti, x’a faxa. Alan xa domolo ke, x’e tulun, 24 bawo ń dinxe men tun sata, a kunita. A tun sankota, bari a jeta.” I woman innu xa tulunŋo damuta. 25 «Wo be kela tumo men, wo xa xoto tara fuuto to. A sutiyaninŋo luwolu la, a xa folixanŋo nin donxanŋo me. 26 A woman in xa baaradinŋo do kili x’a ŋininxa wo tulunŋo kunŋo la. 27 Wo xo a ɲen xo: “Í doxoxe le nata. Í fa dun xa tuurandin tolonŋo faxa a ɲen, bawo a x’a kendo je.” 28 Xoto diminta, a man son xa dun luwo ma. A fa bota xa taxa a matara, xo a xa dun. 29 A x’a fa jaabi xo: “A san kiika fele, nte be baaro la í ɲen í xo jonŋo, ń man dali x’é sooso. Bari í bada man bakotondin di nte ma xo ń nin ń xanuntelu x’e tulun. 30 Í dinŋo men x’é la naafulo tiɲa jadomusolu la, wo naninma, í janxa tuurandin tolonŋo faxa a ɲen.” 31 A fa xo a ɲen xo: “Ń din! Ite be ń kun jan tuma bee. Fen wo fen be ń kun, a bee mu ite le ta ti. 32 Bari n xa xan xa ɲaxali, x’e tulun, bawo í doxoxe men tun sata, a kunita. A tun sankota, bari a jeta.” »

16

1 Isa xo a la xarandinŋolu ɲen xo: «Xe naafulutigo do le, xotosigibaxa nanbarante do tun b’a kun. A fota a ɲen xo a la xotosigibaxo b’a ma x’a la naafulo totiɲa. 2 A marigi x’a kili, x’a fo a ɲen xo: “Ń be men menin í xotoxo to, wo mu mun ti? Í xa xaaliso labaara ɲa men, wo ɲa yita ń na, bawo í me tu no ń xotosigibaxaya la tugun.” 3 Xotosigibaxa in x’é tu a xonoto xo: “Ń marigi be ń nabola le a xotosigibaxaya la. Ń si na mun ke? A barake nte ń na xa seno ke, don dun maluya be ń na xa sadaxo tara. 4 Uhun! Ń be nala men kela, ń x’a lon. Nin ń na baarada tiɲata ń ma, moxolu si ń nadun i bata.” 5 Wo xo, a marigi la julo be moxo mennu la, a xa wolu kili kilin kilin. A xo folo ɲen xo: “Ń marigi la jelu b’é la?” 6 A xo: “Oliwetulo barigondin keme.” Xotosigibaxo xo a ɲen xo: “Í la julusafe fele. Í tariya í x’é sigi xa tan luulu safe.” 7 Wo xo, a xo do xote ɲen xo: “Ite xa xan xa jelu sara?” Wo xo: “Alixaamo booto keme.” Xotosigibaxo xo: “Í la julusafe fele. Tan sagi safe.” 8 Marigi in x’a la xotosigibaxa nanbarante in tantu, bawo a xa ɲin ku innu ke kewuya la. Bawo ɲin duniya in moxolu xa kewu i ɲoxo te kuwolu to xa tanbi moxolu la, mennu be i taxamala keneya la.» 9 Isa xo du xo: «Nte ken b’a fola alu ɲen xo ɲin duniya in naafulo, men be moxo neenela, alu wo ke xa terolu soto alu fannu ma, walasa nin a dasata alu la lunŋo men, wo terolu x’alu ladun sigidula wulibalolu xono. 10 Moxo men mu lannayamoxo ti kundinŋolu to, a mu lannayamoxo ti kuba dulu to; moxo men mu nanbarante ti kundinŋolu to, a mu nanbarante ti kuba dulu to. 11 Nin alu man ke lannayamoxo ti ɲin duniya in naafulo labaaraɲa to, wo men be moxo neenela, jon si la a la no xa naafulu soobe xarifa alu ma? 12 Nin alu man ke lannayamoxo ti ŋandinaafulo to, jon si alu ta di alu ma? 13 «Baaradin si me baaro ke no marigi fula ɲen. Nin a be kilin jaxuyanin, a be do xanunin ne. Walla nin a be notonin kilin na, a nte do jaatela. Alu me baaro ke no Ala nin xaaliso ɲen i ɲoxo la.» 14 Farisiyalu xa wo xumolu bee me, i jeleta Isa ma, bawo xaaliso tun xa di i ɲen. 15 Isa xo i ɲen xo: «Alu be alu fannu kela moxo tilinninŋolu ti moxolu ɲala, bari Ala x’alu sondonmelakuwolu lon; bawo hadamadinŋolu be men jaatela kuba ti, wo mu haramo le ti Ala ɲa xoto. 16 «Sariya nin kilalu la xumolu tunnu be je, fo xa na a bula Batiselila Yaya la waxato la. Kabirin wo tumo, nin Ala la Mansaya xibaru Dimanŋo be fola, moxolu bee be i jijala xa dun a xono. 17 Sanxulo nin duguxulo si sanko, bari haali safedin doxomandin kilin me bo sariya la. 18 «Moxo wo moxo je a musu bula, xa do xote futu, wo xa fuyanɲa ke. Moxo men je musu futusaninŋo ta, wo xa fuyanɲa ke.» 19 «Ɲin keta xe naafulutigo do le ti, a tun be faama faanolu nin lenfaanolu dunna, xa domoli beto nin tulunŋo ke lun wo lun. 20 Xe segebaxantunŋo do tun be lanin a la da la, a toxo xo Lasare. Wo balo bee be telenin. 21 Domolo mennu be butunna naafulutigo domolito xoto, a tun b’a fe xa wolu domo. X’a fara wo xan, wulolu tunnu be nala a la dalu newula. 22 «Lun do, segebaxantunŋo sata. Melekiyolu taxata a bula Burehima bata. Wo xo, naafulutigo du sata, a lasita. 23 Xa naafulutigo tu lahara, a tun be tooroba to je. A x’a ɲa xotota xa Burehima je dulajanŋo, Lasare b’a bata. 24 A fetenta xo: “Ń Fa Burehima, hinna ń na; Lasare ki a xa taxa a buluxonondinŋo nunŋo bula jiyo to, xa na maxa ń nenŋo la, bawo ń be tooronin jaxu ɲin ta in to.” 25 Burehima x’a jaabi xo: “Ń din, í hakilo tu a la xo ite xa fen ɲuma kiika soto í la nilamaya xono. Lasare dun segejaxuta a la nilamaya xono. Saasa ate be ɲasuma xono, ite be tooro xono. 26 Anin du, dinxajironba be ntelu nin atelu te. Mennu b’a fe xa bo jan xa taxa alu bata, wolu me wo no; mennu b’a fe du xa bo alu bata xa na jan, wolu me wo no.” 27 Naafulutigo xo: “Ń fa Burehima, Lasare bula a xa taxa ń fa bata, 28 bawo ń badinxe moxo luulu be non. A xa taxa wolu lasobi, walasa i xana na ɲin tooro in to.” 29 Burehima x’a jaabi xo: “Musa nin kilalu la xumolu b’e bulu je: I xa wolu lame.” 30 Naafulutigo xo: “Ń fa Burehima, wo me i bo. Bari nin do bota furelu to xa taxa xuma i ɲen, i si tuubi.” 31 Bari Burehima x’a jaabi xo: “Nin i man son xa Musa nin kila tolu lame, haali nin fure do kunita, i me son xa tuubi.” »

17

1 Isa xo a la xarandinŋolu ɲen xo: «Kuwo mennu si moxolu bula xa junubo ke, wolu me furun no. Bari moxo men je ke a sabaabo ti, bone be wo tigo ɲen. 2 Xa kuru belebeleba siti a xanŋo la, x’a fili xooxojiyo to, wo xa fisa wo tigo ma don ti xa ɲin dindin innu kilin bula junubo kela. 3 Alu i korosi bete! «Nin í badinŋo xa junubo ke, xuma soobe a ɲen. Nin a nimisita, yaafa a ma. 4 Nin a x’é haxxo ta í xo sinɲa woorowula tili kilin xono, nin a saagita í ma sinɲa woorowula, x’a fo í ɲen xo: “Haketu,” í xa yaafa a ma.» 5 Kiladinŋolu xo Marigi ɲen xo: «Do kafu n na lannaya ma.» 6 Marigi xo: «Haali nin alu la lannaya tun xa bun í xo mutaradekeso, alu tunnu s’a fo ɲin yiriju in ɲen xo: “Í nin í lillolu bee xa bo xa taxa tutu xooxojiyo to”, wo tun si alu lame.» 7 «Alu to jon be je, nin jonxe b’a bulu seno la, walla marafen negaano la, nin a s’a fo wo ɲen a boninma wulo to xo: “Na sigi, í xa domolo ke?” 8 A me a fo a ɲen ne ba xo: “Domolo dara x’a di ń ma. Í tetositi xa ń na haajolu ke fo ń xa domolo ke xa ń min tumo men. Wo xo, í du si domolo ke x’é min.” 9 A si wo jonxe tantu ba, bawo a x’a bula men na, a xa wo ke? 10 Atelu dulu je bula baaro men na, nin alu xa wo ke x’a dafa, alu a fo xo: “N mu jon gansanŋo lelu ti. N tunnu xa xan xa men ke, n xa wo doron ne ke.” » 11 Xa Isa tu taxanin Yerusaleme, a bota Samari maro nin Galile maro te la. 12 A dunto gallo do to, bagito tan x’a kunben. I x’e lo dulajan, 13 x’e xanŋo labo Isa ma. I xo: «Karanmoxo Isa, hinna n na!» 14 Isa x’e je tumo men, a xo i ɲen xo: «Alu taxa i yita sadaxalasibaxolu la.» I bulata silo to. X’e taxato tu, i kendeyata. 15 Wolu to kilin x’a fan kendeyaninŋo je tumo men, a x’é koppa xa Ala tantu, a xanŋo layeleninŋo. 16 A x’a foda lo dugo ma Isa xoto, x’a tantu. Wo xe tun mu Samaringo le ti. 17 Isa xa xumo ta, a xo: «I tanŋo bee man kendeya ba? Xononto be min? 18 Ɲin luntan in kilin doron ne x’é koppa ba xa na Ala tantu?» 19 Wo xo, Isa xo a ɲen xo: «Wuli í xa taxa. Í la lannaya x’é kisi.» 20 Farisiyalu xa Isa ŋininxa Ala la Mansaya na waxato la. A x’e jaabi xo: «Ala la Mansaya nte nala ɲa ma, fo moxolu ɲa s’a je. 21 A me fo xo: “A fele jan!” walla: “A fele non!” Bawo Ala la Mansaya felenti alu bata.» 22 A xo a la xarandinŋolu ɲen xo: «Lunŋolu si na, a si diya alu ɲen xa Moxo Dinxe la lunŋo do je, bari alu me a je. A si fo alu ɲen xo: 23 “A be jan!” walla: “A be non!” Bari alu xana taxa non, alu xana a lo wo fobaxolu nofe. 24 Awa, sanjimeɲenxo be keneya bola sanxulo kun nin a kun te ɲa men, Moxo Dinxe du si ke ten a nalunŋo. 25 Bari jan nin wo te, waajibo le mu, a xa tooro bete folo, anin bi moxolu xa ban a to. 26 Kuwo mennu keta Nuhun na waxato, wo ɲoxonnu si ke Moxo Dinxe la lunŋolu. 27 Nuhun tilo, moxolu tunnu be domolo kela, x’e min, xa futuwo ke, x’e dinŋolu di futuwo la, fo Nuhun dunta xulunba xono lunŋo men. Wo xo, waameba nata x’e bee halagi. 28 Men keta Lote la waxato, wo ɲoxon si ke. Moxolu tunnu be domolo kela x’e min, xa sanno nin fiiro ke, xa seno ke, xa bunŋolu lo. 29 Bari lunŋo men, nin Lote bota Sodome gallo to, wo lunŋo fan, ta nin tinbiritiyo jigita xa bo sanŋo to í xo sanjiyo, x’e bee halagi. 30 Moxo Dinxe du je í yita lunŋo men, wo ɲoxon si ke. 31 «Wo lunŋo je men tara a la bilo sanŋo to, x’a tara a bulufenŋolu be bugo xono, wo xana jigi x’a be wolu tala. A je men du tara fuuto to, wo xana í koppa. 32 Al’alu hakilo lajigi Lote musu la kuwo la. 33 Moxo men je a fo xo a be a niyo kisila, wo si bono a niyo to. Moxo men je bono a niyo to, wo niyo si kisi. 34 Ń s’a fo alu ɲen xo wo lunŋo suwo to, moxo fula si tara laran kilin xan: Do si ta, xa do tu je. 35 Musu fula si tara jurilo la i ɲoxo fe: Do si ta, xa do tu je. [ 36 Xe fula si tara fuuto to: Do si ta, xa do tu je.]» 37 Xarandinŋolu x’a ŋininxa xo: «Marigi, wo si ke min?» A x’e jaabi xo: «Fen fure banna kela dula wo dula, dugolu si jigi non.»

18

1 Wo xo, Isa xa ɲin tali in la i ɲen, x’a yita i la xo i xa xan xa Ala matara tuma bee, i xana sege muume. 2 A xo: «Kiititegela do tun be gallo do to, a nte silala Ala ɲa, a nte moxo si bunɲala. 3 Musujaxe do du tun be wo gallo to, a tun be tula nala xe in bata x’a fo a ɲen xo: “Ń na mone labo ń keleɲoxo to!” 4 Kiititegela in xa waxati jan ke, a man son. Wo xo, a x’a fo a fan ɲen xo: “Tonɲa, ń nte silala Ala ɲa, ń nte moxo du bunɲala. 5 Bari ɲin musujaxe in be nte segela. Wo xanma, ń be nala a mone labola a keleɲoxo to. Nin wo nte, a si tu nala ń segela.” » 6 Wo xo, Marigi xo du xo: «Alu ɲin kiititegela jaxu in na xumo lame! 7 Ala la ɲalatonbonninŋo mennu be xasila a ma su nin tili, a me wolu la mone bo ba? A si me ba x’a tara a man wolu deema? 8 Nte b’a fola alu ɲen xo a si wolu la mone bo junna. Bari nin Moxo Dinxe nata lunŋo men, a si lannaya tara duguxulo xan ba?» 9 Isa xa ɲin tali in la moxolu ɲen, mennu be i fannu jaatenin moxo tilinninŋolu ti, xa tolu jaate fuwo ti, a xo: 10 «Moxo fula taxata Alabatusuba xono Ala matara la. Do tun mu Farisiya le ti, do mu sagallemutala ti. 11 Farisiya in tun b’a danna xa Ala matara í xonoto ten xo: “Ala, ń be barako bulala í ɲen, bawo ń nte í xo moxo tolu be ɲa men, wolu mennu xa sun, i xa jaxu, i xa jado; ń b’é tantula, bawo ń nte í xo ɲin sagallemutala in be ɲa men. 12 Ń be tili fula sunna loxokunŋo xono. Ń be fen fen sotola, ń be wo jakko bola.” 13 Sagallemutala, wo x’é lo dulajan, haali a tun me fatiya, x’a kunŋo xotota xa sanxulo mafele. A tun be a xaro malippala x’é fan majigi x’a fo xo: “Ala, hinna ń na, bawo nte mu junubekela le ti.” » 14 Isa xo: «Ń b’a fola alu ɲen xo, ɲin xe in tilinninŋo taxata a la luwo ma, bari Farisiya in, wo man tilinninɲa soto. Bawo moxo wo moxo je a fan xotota, wo si majigi. Moxo wo moxo je a fan majigi, wo si xotota.» 15 Moxo dolu nin deenano do dulu nata Isa bata, walasa a x’a bulo la i xan, xa duwa i ɲen. xarandinŋolu xa wo je tumo men, i xa wolu madigaamu. 16 Bari Isa xa deenanolu sodun í la, x’a fo xo: «Alu a tu dindinŋolu xa na nte bata! Alu xana i bali, bawo Ala la Mansaya mu i ɲoxon nelu ta ti. 17 Tonɲa la, ń b’a fola alu ɲen xo: Nin moxo wo moxo man Ala la Mansaya muta í xo dindinŋo, wo me dun no a xono abada.» 18 Yahudiyalu la ɲamoxo do xa Isa ŋininxa xo: «Karanmoxo ɲuma, ń xa xan xa mun ke nin ń si nilamaya banbalo soto?» 19 Isa xo a ɲen xo: «Mun na í be ɲumaya fola nte ɲen? Moxo si nte ɲuma ti nin Ala kilin nte. 20 Í xa sariyalu lon xo: “Í xana jadoya ke; í xana moxo faxa; í xana suuɲali ke; í xana xaro la í moxoɲoxo la; í na nin í fa bunɲa.” » 21 Xe xo: «Kabirin ń dindin, nin ń be ɲin sariya innu bee labatula.» 22 Wo xumolu me xo, Isa xo a ɲen xo: «Ku kilin tuta í ɲen xo. Fen wo fen be í kun, taxa a bee fiiri, xa wo xaaliso tala segebaxantunŋolu te. Nin wo keta, naafuluba si ke í kun sanŋo to. Wo xo, í si na a lo nte nofe.» 23 Xe xa wo xumo me tumo men, a nitokuwata, bawo naafulutigiba le tun mu. 24 Isa x’a ɲa tositininŋo je tumo men, a xo: «Naafulubatigo dunŋo xa xole Ala la Mansaya xono de! 25 Ɲogomo dunŋo mesendiwuwo fe, wo xa newo xa tanbi naafulubatigo dunŋo ti Ala la Mansaya xono.» 26 Wo xumo mebaxolu xo: «Jon dun si kisi no?» 27 Isa x’e jaabi xo: «Hadamadinŋolu si kori men ma, Ala me kori wo ma.» 28 Wo to, Piyere xo: «Ntelu kennu buruta n bulufenŋolu to, x’a lo í nofe.» 29 Isa xo i ɲen xo: «Tonɲa la, ń b’a fola alu ɲen xo: Moxo wo moxo je ɲiɲa a la luwo xo, walla a musu, walla a badinxelu, walla a wulubaxolu, walla a dinŋolu xo, Ala la Mansaya xanma, 30 a si wo ɲoxon kiika soto x’a tu ɲin duniya in xono, xa nilamaya banbalo soto sinin.» 31 Isa x’a la xarandin tan nin fulo kili, x’a fo i ɲen xo: «Alan taxato fele Yerusaleme, kilalu xa fen wo fen safe Moxo Dinxe la kuwo to, wo bee si dafa. 32 A si dun Alalonbalolu bulu, i si jele a ma, x’a nani, xa dajiyo tuppu a ma. 33 I s’a buwo gaɲo la. Wo xo, i s’a faxa. A sa tili sabo, a si kuni xa bo furelu to.» 34 Bari xarandinŋolu man fusi faamu wo kuwo to. Wo xumo xoto tun be dugunin i ma. I man a lon Isa tun b’a fe xa men fo i ɲen. 35 Isa sutiyata Yeriko la. Wo xa fiyonto do tara siginin silada la, sadaxatara la. 36 A xa jama tanbito sonxoxanŋo me tumo men, a xa ŋininxalo ke, xo mun be je. 37 I x’a fo a ɲen xo Nasareti Isa le be tanbila. 38 A fetenta xo: «Isa, Dawuda Mamarinŋo, hinna ń na!» 39 Moxo men tunnu be ɲa, wolu x’a madigaamu xo a x’é de. Bari wo bee xan, a xa do kafu fetenŋo ma, x’a fo xo: «Dawuda Mamarinŋo, hinna ń na!» 40 Isa lota, xa yanmaro di xo i xa na a ti. Fiyonto sininma a ma, Isa x’a ŋininxa xo: 41 «Í b’a fe ń xa mun ke í ɲen?» Fiyonto x’a jaabi xo: «Marigi, ń b’a fe ń ɲalu xa yele!» 42 Isa xo a ɲen xo: «Jelo ke! Í la lannaya x’é kendeya.» 43 Wo no bee to, a xa dula je. A x’a lo Isa nofe, xa Ala tantu. Jama bee xa wo je, xa Ala tantu.

19

1 Isa dunta Yeriko, xa gallo tofara. 2 Xe do bota, a toxo Sake; sagallemutalalu la kuntigo do le mu, naafulubatigo le du mu. 3 A tun b’a fe xa Isa je x’a lon, bari a tun me a je no jama kun, bawo a xa sutu. 4 A x’é bori xa taxa ɲa, xa yele yirijuwo do to, nin a s’a je, bawo Isa tun xa xan xa tanbi non na. 5 Isa sita a ma tumo men, a x’a ɲa xotota, a xo a ɲen xo: «Sake, í tariya xa jigi, bawo ń xa xan xa jigi í bata bi.» 6 Sake x’é tariya xa jigi. A ɲaɲaninŋo xa Isa jigiya a bata. 7 Moxo fen fen xa wo je, i ŋuunuŋuunuta x’a fo xo: «A taxata jigi Alaɲasilanɲabalo bata.» 8 Sake wulita x’é lo, a xo Marigi ɲen xo: «Marigi, ń xa ń na naafulo tala, x’a tala di segebaxantunŋolu ma. Nin ń xa men na fen nanbara, ń si wo ɲoxon naani saagi wo tigo ma.» 9 Isa xo a ɲen xo: «Kisilo dunta ɲin lu in xono bi, bawo ite du mu Burehima bonsonŋo do le ti. 10 Moxo Dinxe nata le, men sankota, xa wo ŋinin, x’a kisi.» 11 Xa moxolu tu a lamela, Isa xa ɲin tali in la i ɲen. A tun sutiyata Yerusaleme la, a tun be moxolu ɲen xo Ala la Mansaya je na le, wo no bee to. 12 A xa men fo, wo fele: «Mansaxedinŋo do taxata jamanujanŋo do xan, x’a be taxala mansaya ŋininna a fan ɲen, wo xo, x’é koppa. 13 A taxato x’a la jonxe tanŋo kili, xa xaalisixoyi ganan keme di i kilin wo kilin ma, x’a fo i ɲen xo: “Alu jaago ke ɲin xaalisi in to, jannin ń be ń koppala.” 14 Bari a la jamano moxo tunnu nte a fe; i xa kilalu bula a xofe x’a fo xo: “N nte a fe ɲin xe in xa sigi n kunna.” 15 A xa mansaya soto tumo men, a x’é koppa. A tun xa xaaliso di jonŋo mennu ma, a x’e kili, walasa i xa tono men soto jaago to, a xa wo lon. 16 Folo nata x’a fo a ɲen xo: “Marigi, nte xa í la xaaliso ɲoxon tan soto, x’a kafu í ta ma.” 17 Mansaxe xo a ɲen xo: “Wo benta, í keta jon beto ti. Í keta lannayamoxo ti kundinŋolu to. Wo xanma, ń x’é lasigi galluba tan kunna.” 18 Jon fulananŋo nata x’a fo a ɲen xo: “Marigi, í xa men di ń ma, ń x’a ɲoxon luulu soto tono ti.” 19 Mansaxe xo wo du ɲen xo: “Ń x’é lasigi galluba luulu kunna.” 20 Wo xo, jonŋo do xote nata x’a fo xo: “Marigi, í la xaaliso fele; nte xa faano murugumurugu a ma, x’a lamara. 21 Nte silata í ɲa, bawo í la kuwo xa xole. Í man fenŋo men bula je, í be wo le tala, í man fenŋo men lan, í be wo le tegela.” 22 Mansaxe xo a ɲen xo: “Jon jaxu in! Ń b’é la kiito tegela x’a la í fan na xumo xan. Í tun x’a lon xo ń na kuwo xa xole; xo ń man men bula je, ń si wo ta, ń man men lan, ń si wo tege. 23 Mun na í man ń na xaaliso bula bangi la, walasa ń koppaninŋo xa ń na xaaliso nin a tono soto?” 24 Mennu be lonin je, mansaxe xo wolu ɲen xo: “Alu a la xaaliso muta a la. Tanŋo be men bulu, alu a di wo ma.” 25 I xo a ɲen xo: “Marigi, tan be wo bulu xa ban!” 26 A x’e jaabi xo: “Nte b’a fola alu ɲen xo, fen be men bulu, do si di wo ma; bari fen nte men bulu, haali dondinŋo men b’a bulu, wo si muta a la. 27 Nte jaxolu kennu, mennu tunnu nte a fe nte xa sigi i kunna, alu na i ti jan, x’e faxa ń ɲala.” » 28 Isa sotoninma wo xumolu la, a bulata jama ɲa xa taxa Yerusaleme. 29 A sutiyata Betefaje nin Betani la tumo men, fo xa si kuro do senbo to, xo Oliwe kuro, a x’a la xarandin fula ki. 30 A xo i ɲen xo: «Alu taxa gallo to, men be alu ɲafe. Nin alu sita doron, alu si falindinŋo do tara sitinin je, moxo bada man yele men xan folo. Alu si a firin xa na a ti. 31 Nin do x’alu ŋininxa xo: “Mun na alu b’a firinna?” Alu s’a fo a ɲen xo: “Marigi le haajo b’a ma.” » 32 Kiladinŋolu taxaninŋo, Isa x’a fo i ɲen ɲa men, i x’a tara wo ɲa ma. 33 X’e tu falindinŋo firinna, falitigolu xo i ɲen xo: «Mun na alu be ɲin falindin in firinna?» 34 I xo: «Marigi le haajo b’a ma.» 35 Wo xo, i taxata falindinŋo ti Isa bata. I x’e la faanolu feene a xan, xa Isa layele a xan. 36 A taxato, moxolu x’e la faanolu feene silo to. 37 Isa sutiyaninŋo Yerusaleme la, xa si Oliwe kuro jigindanŋo dula, a la xarandinŋolu jama bee ɲaxalininŋo boyita Ala tantula xanba to, i xa kawakuwo mennu bee je xanma. 38 I xo: «Mansaxe men nato fele Marigi toxo la, duwawo be wo fe! Heero xa ke sanŋo to, tanto xa ke Ala ɲen sanjanbalu to!» 39 Farisiya do tunnu be jama xono, wolu xo Isa ɲen xo: «Karanmoxo, xuma í la xarandinŋolu ɲen i x’e de.» 40 A x’e jaabi xo: «Nte b’a fola alu ɲen xo, nin ɲinnu x’e de, kurolu si feten!» 41 Isa sutiyaninŋo Yerusaleme la fo x’a gallo je, a xasita a la kuwo la. A xo: 42 «Bi lun in, nin í tun x’a lon men si heero di í ma! Bari saasa, wo be dugunin í ma. 43 Lunŋolu si na í ma, í jaxolu si sigi í da la, x’é laminin tato la, xa dinxolu jaga, x’é xaranda í boxo bee la. 44 I s’í te, x’é xono moxolu halagi. I me haali kuru tu kuru xan, bawo Ala nata í deemalo xanma tumo men, í man wo tumo faamu.» 45 Isa dunta Alabatusuba xono, x’a damuta xa je fiirikelalu xoyi. 46 A xo i ɲen xo: «A be safenin Kitaabo to xo: “Nte la bunŋo si ke Alamatarabunŋo ti.” Bari atelu kennu x’a ke boyinxannilalu dugudula ti.» 47 Isa tun be moxolu laxaranna Alabatusuba xono lun wo lun. Sadaxalasibaxa kuntigolu nin sariya karanmoxolu nin dugo moxobalu tunnu be ɲa ŋininna, i s’a faxa ɲa men. 48 Bari i tunnu man a lon i s’a ke ɲa men, bawo a la xumo xa jama bee kunŋo muta.

20

1 Lun do, Isa tun be moxolu xaranna x’e waaju xibaru Dimanŋo la Alabatusuba xono. Sadaxalasibaxa kuntigolu nin sariya karanmoxolu nin moxobalu nata. 2 I x’a ŋininxa xo: «Fanga joman x’é bula ɲin ku innu kela? Jon x’é yanmaru?» 3 Isa x’e jaabi xo: «Nte du be nala alu ŋininxala ku kilin na. Alu a fo ń ɲen, 4 men xa Yaya bula batiselo la, Ala ba, fo moxolu?» 5 I xo i ɲoxo ɲen xo: «Nin n xo: “Ala le x’a ki”, a s’a fo xo: “Mun dun na alu man la a la?” 6 Nin n dunnu xo: “Moxo lelu x’a ki”, jama bee si n bun kurolu la xa n faxa, katugala moxolu bee be Yaya mutanin kila do le ti.» 7 Wo to, i x’a jaabi xo: «Ntelu man a lon, men x’a ki x’a xa na moxolu batise.» 8 Isa xo: «Awa, men xa fango di nte ma xa ɲin ku innu ke, nte du nte wo fola alu ɲen.» 9 Wo tumo, Isa xa ɲin tali in la moxolu ɲen, a xo: «Xe do le, a xa resenfuuto bo, x’a xarifa senekela dolu ma, xa taxama waxati jan xono. 10 Resenmo tumo sita tumo men, a x’a la jonŋo do ki a la resenfuuto senebaxolu ma, xo i x’a la resenmo di a ma. Bari resenfuuto senebaxolu x’a la jonŋo buwo, x’a bulutoxulunŋo lakoppa. 11 Fuututigo x’a la jonŋo do xote ki. I xa wo du buwo, x’a nani, x’a bulutoxulunŋo lakoppa. 12 A xa jonxe sabananŋo ki. I xa wo du joogi, x’a bula banto to. 13 Wo keninma, resenfuututigo xo: “Ń si mun ke sa? Ń si ń dinxe baato ki i ma; a do to i si wo bunɲa.” 14 Bari kabirin resenfuuto senebaxolu ɲa lata wo xan, i xo i ɲoxo ɲen xo: “A ketabaxo fele. Alu na, alan x’a faxa. A ke si ke alan ta ti.” 15 I x’a fili resenfuuto xo ma, x’a faxa.» Isa xo i ɲen xo: «Awa, resenfuututigo si na mun ke i la? 16 A si na xa wo resenfuuto senebaxolu faxa, x’a la resenfuuto xarifa moxo xotelu ma.» Moxolu xa wo me tumo men, i xo: «Ala mu n kisila wo ma!» 17 Bari Isa x’e mafele, a xo: «Ɲin xuma in xoto mu mun ti xo: “Kurubunlolalu x’e ban kuro men to, wo keta bunŋo jusigikuro ti”? 18 Moxo wo moxo je boyi wo kuro to, wo tigo si tote. A je boyi men to, a si wo tigo nooni.» 19 Sariya karanmoxolu nin sadaxalasibaxa kuntigolu tunnu be feere ŋininna xa Isa muta wo waxato fan, bawo i x’a lon x’a faamu, xo a la tali in be ite lelu xan. Bari i silata jama ɲa. 20 Wo tumo la, i x’a damuta xa Isa lakorosi. I xa naafigo dolu ki, xo i x’e fannu ke moxo tilinninŋolu ti, nin i si Isa muta a fan na xumolu xono, walasa i x’a dun fango nin goferenero bulu. 21 Wo moxolu x’a ŋininxa xo: «Karanmoxo, n x’a lon xo í be xumala xa moxolu laxaran kuwo mennu ma, wolu be tilinnin. Í nte moxo bola moxo to, bari í si moxolu laxaran Alasilo ma x’a xoyiya. 22 A be dagenin ba n xa sagallo sara Rome mansaxe ma, walla a nte dagenin?» 23 Bari Isa x’e la korojugaya lon. A xo i ɲen xo: 24 «Alu deɲe xaalisi ganan kilin yita ń na. Jon kunxulo nin jon toxo be a xan?» I xo: «Rome mansaxe le mu.» 25 Wo tumo la, a xo i ɲen xo: «Awa, mansaxe ta mu men ti, alu wo di a ma, xa Ala ta di Ala ma.» 26 I man sin x’a muta a dalaxumolu ma jama ɲala. A la jaabo x’e dabaro ban. I x’e de. 27 Sadusen diino moxo dolu nata Isa bata. Wo lelu xo, xo furelu nte kunila. I x’a ŋininxa ten xo: 28 «Karanmoxo, kila Musa x’a fo xo nin xe do sata, x’a tara a musu man din soto, a badinxe xa xan xa wo muso ta, xa dinŋo do soto a ma, a badinxe saninŋo ɲen. 29 Awa, badinxe woorowula tun be je. Folo xa muso ta, a sata, a man din wulu a ɲen. 30 Fulananŋo x’a ta, 31 wo xo sabananŋo. I moxo woorowulo bee x’a ta, xa sa, a man wulu i si ɲen. 32 Wo xo, muso du sata. 33 Furekuniyo xo, musu in be kela i to jon kilin musu ti? Bawo a keta i woorowulo bee musu ti.» 34 Isa xo i ɲen xo: «Ɲin duniya in to, xebalu si muso futu, musolu si sigi xe kun. 35 Bari xelu nin musolu mennu xa xan xa kuni duniya kuto xanma, wolu nte futu kela sinin. 36 I me sa tugun, bari i si ke í xo melekiyolu be ɲa men. I mu Ala dinŋolu ti, bawo i kunita xa bo furelu to. 37 Musa x’a yita xo sikka nte furekuniyo to. Dula men be xumala fitaare mananinŋo xan, Musa xa Marigi kili non xo Burehima la Ala, Nsiyaxa la Ala, anin Yaxuba la Ala. 38 Ala nte furelu la Ala ti, nilamalu la Ala le mu, bawo wolu bee nilama le mu Ala bulu.» 39 Sariya karanmoxo dolu x’a jaabi xo: «Karanmoxo, í la xumolu benta!» 40 Wo xo, i man fatiya x’a ŋininxa fusi la tugun. 41 Isa x’a fo i ɲen xo: «Mun na moxolu b’a fola xo Kirisita mu Dawuda Mamarinŋo ti? 42 Bawo Dawuda fan x’a fo Jaburu kitaabo xono xo: “Marigi x’a fo nte Marigi ɲen xo: Í sigi ń kininŋo xoto, 43 fo nte xa í jaxolu ke í sinxotofenŋo ti.” 44 Wo ɲa ma, Dawuda be a kilila xo Marigi: Wo to, a dun si ke a mamarinŋo ti ɲa di?» 45 Isa x’a fo a la xarandinŋolu ɲen a lamebaxolu bee ɲala xo: 46 «Alu i korosi sariya karanmoxolu ma, a xa di wo mennu ɲen x’e yaala dorokebalu xono. Moxolu x’e xonton beralu to, wo xa di i ɲen. Alabatusuwo xono, ɲafesigilanŋolu xa di i ɲen. Domolibadulalu, ɲafesigidulalu xa di i ɲen. 47 I be musujaxelu bulufenŋolu bee mutala i la, wo xo, xa taxa Alamatara janŋolu ke, x’e fannu yita. Wo le x’a tu, i la kiito si xoleya bete.»

21

1 Isa x’a lamininŋo mafele, xa naafulubatigolu je nilifenŋo bulala nilifenbulamiranŋo xono, Alabatusuba xono. 2 A xa musujaxe segebaxantunŋo do du je xaalisi mesen fula bulala je. 3 A xo: «Tonɲa la, ń b’a fola alu ɲen xo: Ɲin musujaxe segebaxantun in xa men bula je, moxo man a ɲoxon bula je. 4 Bawo tolu bee xa do ta men to x’a di, i man si wo ma folo; bari ate ken, a nin a la sege bee, a maakuwo tun be men na xa balu, a xa wo bee le di.» 5 Moxo do tunnu be xumala Alabatusuba xan. I tunnu b’a fola xo dandula nte a la beteya ma, a kurolu xa bete, anin a xono miranŋolu, mennu dita Ala ma. Bari Isa xo: 6 «Alu ɲa be ɲin fen in mennu la, lun si na, kuru si me tu kuru xan jan, i bee si boyi.» 7 I xa Isa ŋininxa xo: «Karanmoxo, wo kuwo be kela tuma joman? Taagumanseede joman si wo kuwo kewaxato yita?» 8 Isa x’e jaabi xo: «Alu i korosi, alu xana lafili. Bawo moxo kiika si na nte toxo la, x’a fo xo: “Nte mu”, anin xo: “Waxato sita”. Alu xana a lo wolu nofe. 9 Nin alu xa kelexibarolu me, xa murutilolu xibaro me, alu xana sila. Bawo waajibo le mu, wo kuwolu xa ke folo, bari duniya wulo nte kela wo no bee to.» 10 Wo xo, a xo: «Siya do si wuli siya do xanma, mansaya do du si wuli mansaya do xanma. 11 Duguxulu jarajarabalu si ke, anin foɲo jangarolu nin xonxobalu si ke dula kiika. Silanɲa kubalu nin taagumanseedebalu si je xa bo sanŋo to. 12 «Bari jannin wo bee xa ke, i si alu muta, x’alu tooro bete. I si alu dun Alabatusu kuntigolu bulu, x’alu bula kaso la. I si taxa alu ti mansaxelu nin goferenerolu ɲa xoto nte toxo nofe. 13 Wo si ke sabaabu ti alu ɲen, xa nte la kuwo seedeya. 14 Atelu kennu x’e toben. Alu xana hanme alu fannu lafaasalixumolu la jannin wo waxato xa si; 15 bawo nte si xumada nin hakilitigiya di alu ma, fo alu jaxolu me a no x’alu sooso, walla x’alu la xumolu bori. 16 Haali alu falu, nin alu nalu, nin alu badinxelu, nin alu badinŋolu nin alu xanuntelu si alu dun bulo to. I si alu kiika jalagi, x’alu faxalo latege. 17 Moxolu bee si alu jaxuya nte toxo nofe. 18 Bari haali alu kunsina kilin, a me sanko. 19 Alu i muɲa! Wo ɲa ma, alu si alu niyolu lakisi.» 20 «Nin alu xa kelebulolu je Yerusaleme lamininnin, alu s’a lon wo tumo xo a je te le. 21 Wo to, wo je moxo mennu tara Yude maro xono, wolu x’e bori xa taxa kurolu to. Mennu je ke Yerusaleme gallo fan xono, wolu xa bo je. Mennu be wulo xono, wolu xana na gallo xono. 22 Bawo wo lunŋolu si ke Ala la diminŋo bolunŋo ti, walasa xuma safeninŋolu bee xa dafa. 23 Musu xonomalu, anin dinŋo be mennu sunjiyo la, wolu si tooro bete wo lunŋolu! Bawo tooroba si ke duguxulo xan. Ala la diminŋo si boyi ɲin siya in moxolu xan. 24 Fanŋo si ke x’e faxa, i si muta xa ke kasolamoxolu ti siyalu bee to. Siya tolu si Yerusaleme toɲonxo i sinŋo xoto, fo siyalu la waxato xa dafa tumo men. 25 «Taagumanseedolu si ke tilo nin xaro nin loololu xan. Duguxulo xan, xooxojiyo nin fanfelu mankanŋo si duniya siyalu lasila fo xa danmatanbi. 26 Kuwo mennu be nala kela duguxulo xan, wolu ɲasilanɲa si moxo dolu faxa, bawo sanxulo sintigiyalu si jarajara. 27 Wo to, i si Moxo Dinxe nato je xabo xan, sintigiyaba nin nooroba xono. 28 Nin wo kuwolu damutata tumo men, alu i latilin x’alu kunŋo xotota, bawo wo mu alu kunbo sutiyaninŋo le ti.» 29 Wo xo, a xa taliyo do la i ɲen. A xo: «Alu turojuwo nin yiri tolu mafele. 30 Nin alu x’a je xo wolu boyita nerunŋo xan, alu s’a lon xo sama sutiyata. 31 Wo ɲa ma, nin alu xa wo kuwolu keto je, alu a lon xo Ala la Mansaya sutiyata. 32 Tonɲa la, ń b’a fola alu ɲen xo bi moxolu bee me sa, x’a tara ɲin ku innu bee man ke. 33 Sanxulo nin duguxulo si sanko, bari nte la xumaxanŋolu me sanko abada.» 34 «Alu i korosi! Alu xana ke domolikelaba nin dolominnaba ti, xa hanme duniya fenŋolu sotoɲa la, fo x’alu hakilo ladoni jaxu. Nin wo keta, kiito lunŋo si alu ju x’alu muta, 35 í xo kalanŋo; bawo wo lunŋo si duguxulo xan moxolu bee muta. 36 Bari alu tu i ɲala xa Ala matara tuma bee, walasa alu xa barako soto xa kisi wo ku natalu bee ma, anin alu xa sin xa lo Moxo Dinxe ɲa xoto.» 37 Isa tun be moxolu xaranna Alabatusuba xono lun wo lun tilo to. A tun be taxala sila Oliwe kuro to. 38 Jama bee tun be sorila xa na Alabatusuba xono x’a lame.

22

1 Buurufuunulantan sallo, nin wo mu Tanbinxansallo ti, wo tun sutiyata. 2 Sadaxalasibaxa kuntigolu nin sariya karanmoxolu tunnu be feere ŋininna xa Isa faxa. Bari i tunnu be silanin jama ɲa. 3 Wo tumo la, Sentane dunta Yudasi to, men kilita xo Isikariyoti, xarandin tan nin fulo to do le mu. 4 Yudasi taxata xuma sadaxalasibaxa kuntigolu nin Alabatusuba lakorosibaxolu ɲen, a si Isa dun i bulu ɲa men ma. 5 I ɲaɲata wo la, i benta a to xo i si xaaliso di a ma. 6 Yudasi sonta wo ma, a x’a damuta xa waxati ɲuma ŋinin a si Isa dun i bulu ɲa men, x’a tara jama man bo a xalama. 7 Buurufuunulantan sallo lunŋo sita. Tanbinxansallo sadaxa saaxandinŋo xa xan xa faxa wo lunŋo. 8 Isa xa Piyere nin Yaya ki x’a fo i ɲen xo: «Alu taxa Tanbinxansallo domolo toben n ɲen.» 9 I xo: «Í b’a fe n xa taxa a toben min?» 10 A xo i ɲen xo: «A fele, alu dunto gallo xono, alu nin xe do si ben, jidaxo be siginin a kun. Alu s’a lo a nofe. A je dun luwo men ma, alu xa dun non. 11 Alu s’a fo wo lutigo ɲen xo: “Karanmoxo xo, xo a nin a la xarandinŋolu be Tanbinxansallo domolo kela bunŋo men xono, wo be min?” 12 Wo xe si bunba do yita alu la sankansuwo sanŋo to, miranŋolu b’a xono. Alu si domolo toben non.» 13 I taxata, x’a bee tara í xo a x’a fo i ɲen ɲa men. I xa Tanbinxansallo domolo toben je. 14 Waxato sininma, Isa nin a la kiladinŋolu x’e sigi domolo kunna. 15 A xo i ɲen xo: «A diyata ń ɲen haali, ń nin alu xa ɲin Tanbinxansalli in domolo ke, jannin ń be toorola. 16 Bawo ń s’a fo alu ɲen xo, ń me a domo tugun fo a kuwo xa dafa lunŋo men Ala la Mansaya xono.» 17 Wo to, a xa minfen jipoto ta, xa barako bula Ala ɲen, a xo: «Alu ɲin minfen poti in muta, alu x’a tala i ɲoxo te; 18 bawo ń b’a fola alu ɲen xo, kabirin saasa, ń me resenŋo jiyo min tugun, fo Ala la Mansaya xa na lunŋo men.» 19 Wo xo, a xa buuro ta, xa barako bula Ala ɲen, x’a tokutun, x’a di xarandinŋolu ma, x’a fo i ɲen xo: «Ɲin mu ń balo le ti, men dita alu xanma. Alu ɲin ke x’alu hakilo jigi nte la.» 20 Wo ɲa ma, i sotoninma domolo la, a xa minfen jipoto du ta, x’a di i ma, x’a fo xo: «Ɲin minfen jipoti in mu Ala la Kafuxan Kuto minfen jipoto le ti, men tata ń jelo to, xa bon alu ɲen. 21 Bari alu a mafele: Men be ń dunna bulo to, wo be jan, a nin ń be domolo la! 22 Sikka nte a to, Moxo Dinxe si sa í xo Ala x’a latege ɲa men; bari moxo men be nala a dunna bulo to, bone be wo tigo ɲen!» 23 Wo keninma, xarandinŋolu keta a ma x’e ɲoxo toŋininxa, xo jontigi be nala wo kuwo kela. 24 xarandinŋolu wulita ɲoxomasooso la, xo jon si jaate i bee to moxoba ti. 25 Isa xo i ɲen xo: «Mansaxelu be i la jamanolu marala fango la. Fankamalu b’a fe jamanudinŋolu x’e kili xo ɲumakelalu. 26 Bari a man xan xa ke ten atelu bulu. Alu to moxoba xa ke í xo alu bee doxo; alu to ɲamoxo xa ke í xo alu la baaradinŋo. 27 Jon xa bun? Men be siginin domolo la ba, walla men be baaro la? Men be siginin domolo la, wo le man bun? Bari wo bee nin a ta, nte be le alu to í xo baaradinŋo. 28 Alu nin nte tuta ń na xoleyalu xono; 29 Ń Fa xa Mansaya di ń ma ɲa men, ń du be Mansaya dila alu ma wo ɲa in. 30 Alu nin ń si domolo nin minno ke ń na Mansaya xono, alu si sigi mansasigilanŋolu xan, xa kiito tege Banisirayila bunda tan nin fulo xan.» 31 Isa xo: «Simon, Simon! Sentane x’a ŋinin x’a be alu surundula í xo ɲo; 32 bari ń xa Ala matara í ɲen walasa í la lannaya xana tiɲa. Nin í x’é koppa nte ma tumo men, í badinŋolu jusudun.» 33 Piyere xo a ɲen xo: «Marigi, nte be tobennin haali ń nin í xa dun kaso la anin xa sa.» 34 Bari Isa xo: «Piyere, ń b’a fola í ɲen xo, jannin duntunŋo xa kokori, í si í xaro í xo sinɲa saba, xo í man nte lon.» 35 Wo xo, Isa xo i ɲen xo: «Ń x’alu bula xa taxa tumo men, x’a tara alu nin silafanda nin fudi nin samata man taxa, mun dasata alu la?» I xo: «Fusi man dasa n na.» 36 Wo to, a xo i ɲen xo: «Bari saasa silafanda be men kun, wo x’a ta, fudi be men kun, wo x’a ta. Fan nte men kun, wo x’a la dorokeba san xa fanŋo do san. 37 Bawo ń b’a fola alu ɲen xo, waajibo le mu Kitaabo ɲin xuma in xa dafa nte la kuwo to xo: “A jaateta kujaxukelalu fe.” Men safeta ń na kuwo to, wo be kela le.» 38 xarandinŋolu xo: «Marigi, fan fula fele.» A x’e jaabi xo: «A waseta ten.» 39 Isa bota, xa taxa Oliwe kuro to, í xo a dalita a kela ɲa men ma. A la xarandinŋolu x’a lo a nofe. 40 I sininma je, a xo xarandinŋolu ɲen xo: «Alu Ala matara, walasa alu xana xotobo.» 41 Wo xo, a x’é soobo i la kuru fayininŋo dandula ɲoxon na, x’é ɲongi, xa Ala matara ten xo: 42 «Ń Fa, nin a xa di í ɲen, ɲin tooro jitafe in soobo nte la. Bari nte sago xana ke, ite ta le xa ke.» [ 43 Wo to, melekiyo do x’é yita a la, xa bo sanŋo to, xa barako di a ma. 44 Isa niyo tooroninba xa do kafu Alamatara ma. A tarajiyo keta í xo jelo be tondila dugo ma.] 45 A wulininma xa bo wo Alamatara la, a nata a la xarandinŋolu bata. A x’e tara sinnoxonin jusuxaso bulu. 46 A xo i ɲen xo: «Mun na alu be sinnoxola? Alu wuli xa Ala matara, walasa alu xana xotobo.» 47 X’a tu xumo la, jama nata. Isa la xarandinŋo do, xo Yudasi, wo tun be wo jama ɲa. A x’é sodun Isa la, x’a baataya xonton. 48 Isa xo a ɲen xo: «Yudasi, í be Moxo Dinxe dunna bulo to baataya xontonno le la ba?» 49 Isa kafuɲoxolu x’a je tumo men, men be nala kela, i xo: «Marigi, n xa fanŋolu ta i xanma ba?» 50 I to do xa sadaxalasibaxa kuntigiba la jonxe kininbulu tulo carun. 51 Wo to, Isa xa xumo ta, a xo: «Alu a tu ten.» A x’é maxa wo xe tulo la, x’a kendeya. 52 Wo xo, mennu nata Isa muta, nin wo mu sadaxalasibaxa kuntigolu nin Alabatusuba garadi kuntigolu anin moxobalu ti, a xo wolu ɲen xo: «Alu nin fanŋolu nin gumalu nata nte xanma, í xo nin nte mu boyinxannila le ti. 53 Ń tun nin alu be Alabatusuba xono lun wo lun, alu man nte muta de. Bari ɲin waxati in mu alu ta le ti, anin dibo fango ta.» 54 I xa Isa muta, xa taxa a ti sadaxalasibaxa kuntigiba la luwo ma. Piyere x’é tu dulajan, x’a lo i nofe. 55 I xa ta lamana lukeno temo to, xa sigi a la. Piyere x’é sigi i bata. 56 Baaradinmuso do x’a je siginin tasinŋo la. Wo x’a ɲa lo a to, a xo: «Ɲin xe in du tun nin a mu le!» 57 Bari Piyere x’é xaro a la, a xo: «Muso, nte man ɲin xe in lon.» 58 Wo xo dondin, do xote x’a je. Wo xo a ɲen xo: «Í du mu i do le ti!» Piyere xa wo jaabi xo: «Nte nte i do ti de!» 59 Wo xo, leere kilin ɲoxon, do xote x’a fo x’a xoleya xo: «Sikka nt’a to, ɲin xe in du tun nin a mu le, bawo Galilengo le mu.» 60 Piyere x’a jaabi xo: «Nte man a lon, ite b’a fe xa men fo.» X’a tu xumo la, wo no bee to, duntunŋo do kokorita. 61 Marigi x’é xofele, xa Piyere mafele. Marigi tun xa xumo men fo a ɲen, a hakilo jigita wo kun xo: «Jannin duntunŋo xa kokori bi, í s’í xaro nte la í xo sinɲa saba.» 62 Piyere bota, xa taxa xasi bete. 63 Isa tun be xe mennu bulu, wolu jeleta a ma, x’a buwo. 64 I x’a ɲa siti, x’a ŋininxa xo: «Kilaya ke! Jon x’é lippa?» 65 I xa nanili kiika xotelu fo a ɲen. 66 Saxo yeleninma, jamano moxobalu nin sadaxalasibaxa kuntigolu anin sariya karanmoxolu kamarita, xa na Isa ti i la Kiititegekafo ɲa xoto. 67 I x’a ŋininxa xo: «Nin í mu Kirisita le ti, wo fo n ɲen.» Isa x’e jaabi xo: «Nin ń x’a fo alu ɲen, alu me la a la. 68 Nin ń x’alu ŋininxa du, alu me ń jaabi. 69 Bari kabirin saasa, Moxo Dinxe si sigi Sinŋobeetigi Ala kininŋo xoto.» 70 I bee xo: «Wo to, í mu Ala Dinxe le ti ba?» A x’e jaabi xo: «Alu fannu x’a fo, nte le mu.» 71 I woman innu xo: «N maakuwo be seedeyali joman na tugun, bawo n fannu x’a me a da la?»

23

1 Jama bee wulita xa taxa Isa ti Goferenere Pilate bata. 2 I tunnu b’a jalagila xo: «N xa ɲin xe in tara n na siya lafilila x’e lamuruti. A tun b’a fola xo sagallo xana sara Rome mansaxe ma, xo ate le fan mu Kirisita nin mansaxe ti.» 3 Wo to, Pilate x’a ŋininxa xo: «Í mu Yahudiyalu la mansaxe le ti ba?» Isa x’a jaabi xo: «Nte mu wo le ti, a be í xo í x’a fo ɲa men.» 4 Wo to, Pilate xo sadaxalasibaxa kuntigolu nin jama ɲen xo: «Nte man jalagikun si je ɲin xe in na.» 5 Bari i x’e sinsin a xan, x’a fo xo: «A be jama lamurutila a la xaranŋo la Yude maro bee to. A x’a damuta Galile, fo xa na a bula jan na.» 6 Pilate xa wo me tumo men, a xa ŋininxalo ke fo xe in mu Galilengo le ti. 7 A x’a me tumo men, xo a be bola Herode la maro xono, a x’a bula xa taxa wo bata. Wo waxato xa Herode fan tara Yerusaleme. 8 Herode xa Isa je tumo men, a ɲaɲabeteta, bawo a tun x’a toxo me. A tun b’a fe x’a je, kabirin tuma jan. A tun yilo b’a ma x’a la kawakuwo do je. 9 A x’a ŋininxa ku kiika la, bari Isa man jaabi si di a ma. 10 Sadaxalasibaxa kuntigolu nin sariya karanmoxolu tunnu be je, xa feten, x’a jalagi xuma jaxu kiika la. 11 Herode nin a la sorodasolu x’a doxoya, xa jele a ma. Wo xo, i xa mansadoroko dun a xanna, x’a lakoppa Pilate ma. 12 Wo lun, Pilate nin Herode keta xanuntelu ti; i dun tunnu me ben. 13 Pilate xa sadaxalasibaxa kuntigolu nin ɲamoxolu nin jama kili. 14 A xo i ɲen xo: «Alu nata ɲin xe in ti nte bata, xo a be moxolu lafilila, x’e lamuruti. Ń x’a ŋininxa alu fannu ɲala, alu x’a jalagi kuwo mennu to, bari nte man jalagikun soto a la wo kuwolu to. 15 Herode du man jalagikun soto a la, bawo a x’a lakoppa n ma. Ɲin xe in man fusi ke men si faxalikun bo. 16 Wo to, ń s’a buwo, x’a bula.» [ 17 Tanbinxansalli wo Tanbinxansalli, Pilate tun si kasolamoxo kilin bula jama ɲen.] 18 Bari i bee fetenta x’a fo xo: «Ɲin xe in faxa! Í xa Barabasi bula!» 19 Barabasi tun bulata kaso la murutilo do nofe gallo xono, anin moxofaxakuwo to. 20 Pilate tun b’a fe xa Isa bula; wo to, a xumata jama ɲen tugun. 21 Bari i fetenta xo: «A gengen yiro ma! A gengen yiro ma!» 22 Pilate xo i ɲen a sinɲa sabananŋo to xo: «A xa mun kujaxu le ke? Nte man faxalikun si je a ma. Ń b’a buwola, wo xo, x’a bula.» 23 Bari, i x’e balan a to, xa feten xo: «A gengen yiro ma!» I la fetenŋo xanma, sonŋo keta i la fo ma. 24 I tunnu be men ŋininna, Pilate x’a latege wo xa ke. 25 Men bulata kaso la murutilo nin moxofaxo to, a xa wo bula, í xo i x’a ŋinin ɲa men. A xa Isa ke i sago ti. 26 I taxato Isa ti, i nin xe do benta, a toxo xo Simon. Sireningo le mu. Wo tun be bola wulo to. I xa wo muta, x’a bula Isa gengenyiro tala a nofe. 27 Jamaba x’a lo a nofe. Muso dolu tunnu b’e to, wolu b’a ma x’e xaro juri, xa xasi Isa nofe. 28 Isa x’é yelema wolu ma x’a fo i ɲen xo: «Yerusaleme musolu, alu xana nte xasi! Bari al’alu fannu nin alu dinŋolu xasi! 29 Bawo lunŋolu si na, a si fo xo: “Muso mennu keta wulubalo ti, mennu man din soto, anin mennu man din nasuusu, heero be wolu ɲen.” 30 Wo lunŋolu, moxolu s’a fo kurubalu ɲen xo: “Alu parati n xan!” x’a fo kurundinŋolu ɲen xo: “Alu n dugu!” 31 Nin ɲin be kela yiri kerenŋo la, mun si ke yiri jaro la?» 32 I nin kujaxukela fula du taxata, mennu nin Isa be faxala i ɲoxo la. 33 I sininŋo dula do xo «Kunxuludula», i x’a nin kujaxukela fulo gengen non. Kilin b’a kininŋo, do b’a numanŋo. 34 Isa xo: «Ń Fa, yaafa i ma, bawo i be men kela, i man wo lon.» I xa dokkolo ke a la faanolu xanma, x’e tala i ɲoxo te. 35 Jama tun be je xa wo kuwolu mafele. Yahudiyalu la kuntigolu tunnu be jelela Isa ma, x’a fo xo: «A xa dolu lakisi! A dun me a fan kisi xo, nin a mu Kirisita le ti, Ala la Sugandininŋo.» 36 Sorodaso dulu x’e sodun, xa jele a ma, xa binegaro di a ma, 37 x’a fo xo: «Nin í mu Yahudiyalu la mansaxe le ti, í fan kisi xo!» 38 Safelo do tun b’a kunnamato xo: «Ɲin mu Yahudiyalu la mansaxe le ti.» 39 Kujaxukela mennu gengenta, wolu to kilin tun b’a nanila xo: «Ite nte Kirisita ti ba? Í fan kisi xo, xa n dulu kisi!» 40 Wo kafuɲoxo x’a laxosi xo: «Í me sila Ala ɲa ba, ite men b’a la tooro ɲoxon xono? 41 Ntelu kennu nin n na tooro xa xan, bawo n be n na kujaxu keninŋo lelu tooro xono; bari ate man kujaxu si ke.» 42 Wo xo: «Isa, í hakilo tu nte la, nin í nata tumo men xa ke mansaxe ti.» 43 Isa x’a jaabi xo: «Tonɲa la, ń b’a fola í ɲen xo, í nin nte si ke arajanna bi.» 44 Taxanin tilinkunte ma, dibo dunta jamano bee xono, fo xa si wura ma. 45 Mitiyo dunta tilo ma. Faanuba men tun be Alabatusuba xonototegenin, wo farata fula ti a temo to. 46 Isa fetenbeteta xo: «Ń Fa, ń be ń niyo bulala í bulu.» X’a tu wo fola, a sata. 47 Sorodasi jalatigiba xa wo kuwo je tumo men, a xa barako bula Ala ɲen. A xo: «Tonɲa la, ɲin xe in tun mu moxo tilinninŋo le ti!» 48 Jama men bee nata, wolu xa wo kuwo mafele. I xa wo kuwolu je tumo men, i x’e koppa, xa ke a ma x’e xarolu malippa jusuxaso bulu. 49 Isa xanubaxolu bee, anin muso mennu b’a nofe kabirin Galile, wolu x’e lo dulajan, xa wo kuwolu mafele. 50 Xe do tun be Yahudiyalu la Kiititegekafo to, a toxo xo Yusufu. A bota Yahudiyalu la gallo do to xo Arimate. Moxo ɲuma nin moxo tilinninŋo le tun mu. A tun be Ala la Mansaya nalo laxononin. A tun man son a toɲoxolu la xumolu nin i la kewalolu ma. 52 Wo taxata Pilate ma, xo a xa Isa fure di a ma. 53 Wo xo, a x’a fure lajigi gengenyiro xan, x’a kasanke, xa taxa a lasi xaburo xono. Wo xaburo tun be jaganin kuro to. Moxo si tun man nasi non folo. 54 Tofoɲolunŋo tobenlunŋo le tun mu, tofoɲolunŋo tun be ŋinin xa damuta. 55 Muso mennu be Isa nofe kabirin Galile maro la, wolu x’a lo Yusufu nofe, xa xaburo mafele, anin Isa lasiɲa. 56 Wo xo, i x’e koppa i bata, xa sumadiyalanŋolu nin tulu sumadimanŋolu toben. Tofoɲolunŋo, i x’e tofoɲo í xo sariya x’a fo ɲa men.

24

1 Alahado, saxo ma junna, musolu taxata xaburo da la, i nin sumadiyalu, i xa mennu dara. 2 I x’a tara xo kuro birigintinta xa bo xaburo da la. 3 I dunta xaburo xono, bari i man Marigi Isa fure je. 4 X’e hakilo ɲaxamininŋo tu wo kuwo la, xe fula x’e lo i senbo to, i la faanolu be ŋelenxula. 5 I silata x’e kunŋo buti dugo ma. Wo to, wo xelu xo i ɲen xo: «Mun na alu be nilama ŋininna furelu to? 6 A nte jan, a kunita xa bo furelu to. A xa men fo alu ɲen x’a tu Galile, al’alu hakilo lajigi wo la. 7 A tun x’a fo xo: “Waajibo le mu, Moxo Dinxe xa dun junubekelalu bulu, xa gengen yiro ma, xa sa, xa kuni xa bo furelu to, a sa tili sabo.” » 8 Wo keninma, i hakilo jigita Isa la xumolu la. 9 I bota xaburuda la, xa taxa wo kuwolu bee laxali xarandin tan nin kilinŋo nin tolu bee ɲen. 10 Magidala Mariyama nin Janne nin Yaxuba na Mariyama le tunnu mu. Wolu nin musu tolu men tunnu mu, wo dulu xa wo ku kilinŋo lelu laxali Isa la kiladinŋolu ɲen. 11 Bari musolu xa men fo, kiladinŋolu xa wolu mafele xuma xalantanŋo lelu ti. I man la i la. 12 Bari Piyere ken wulita, x’é bori xa taxa xaburuda la. A x’é majigi, a man fen xote je fo lenfaano doron, men keta kasanke ti. Wo xo, a x’é koppa xa taxa a bata, a dabaro tun be bannin wo ku keninŋolu to. 13 Wo lunŋo fan, xarandin moxo fula tun be taxanin gallo do to xo Emayusi. Non nin Yerusaleme te si kilometere tan nin fula ɲoxon bo. 14 Kuwo mennu bee keta, i tunnu be xiidefatala wolu xan. 15 X’e tu xumo la, Isa fan x’é sodun i la, a nin i xa taxa i ɲoxo fe. 16 I tunnu ɲa b’a la, bari a keta í xo fen do tun b’e balinin x’a lon. 17 Isa x’e ŋininxa xo: «Alu taxamato be mun fola i ɲoxo ɲen?» I ɲatositininŋo x’e lo. 18 I to do, nin wo mu Kilewopasi ti, wo xo a ɲen xo: «Kuwo mennu keta Yerusaleme ɲin waxati laban in, ite kilin ne keta je nin í man wolu lon de?» 19 A xo i ɲen xo: «Wolu mu ku jomannu ti?» I x’a jaabi xo: «Men keta Nasareti Isa la dun! Kila barakeninŋo le tun mu. A xa wo yita a la kebaarolu nin a la xumolu la, Ala nin moxolu bee ɲala. 20 N na sadaxalasibaxa kuntigolu nin n na ɲamoxolu x’a dun bulo to, walasa xa kiito tege a xan, xo a nin faxalo xa xan, x’a gengen yiro ma. 21 N tunnu yilo b’a ma xo ate le be Banisirayila bola bulo to. Ɲin ku in dunnu ko tili sabananŋo le mu bi ti. 22 Wo bee nin a ta, n na muso dolu xa n dabaro ban. I tunnu taxata xaburuda la saxo ma junna. 23 I man a fure tara je tumo men, i nata x’a fo xo melekiyo dolu x’e yita i la x’a fo i ɲen xo a nilama mu. 24 N kafuɲoxo dolu taxata xaburuda la. Musolu x’a fo ɲa men, i x’a tara ten. Bari i man a fan je.» 25 Wo to, Isa x’a fo i ɲen xo: «Moxo hakilintanŋolu, alu kennu nte lala kilalu la xumolu la junna. 26 Waajibo tun nte ba, Kirisita xa tooro ten folo, jannin a xa dun a la nooro xono?» 27 Wo xo, men safeta a la kuwo to Kitaabo muume xono, a xa wo ɲa fo i ɲen. A x’a damuta Musa la kitaabolu ma, xa taxa ɲa kilalu bee la kitaabolu la. 28 I sutiyaninŋo i taxadula la, Isa x’a ke í xo nin a be taxala ɲa le. 29 Bari i x’a matara xo: «Tu n bata jan! Tilo jigita, suwo je ku!» A woman in dunta, xa tu i bata. 30 A nin i sigita domolo kunna, xa buuro ta xa barako bula Ala ɲen, x’a tokutun, x’a di i ma. 31 Wo to, i ɲalu yeleta, i x’a lon. Bari a sankota i ma. 32 I xo i ɲoxo ɲen xo: «A be xumala n ɲen silo fe tumo men, xa Kitaabo ɲafo n ɲen, n niyo sewoninba le ken tun mu.» 33 Wo no bee to, i wulita x’e koppa xa taxa Yerusaleme. I xa kiladin tan nin kilinŋo nin i kafuɲoxolu tara kamarinin non. 34 Wolu tunnu b’a fola xo: «Tonɲa, Marigi kunita le! Simon x’a je!» 35 Men keta silo to, i dulu woman innu xa wo ɲa fo, anin i xa Isa lon ɲa men x’a tu buuro tokutunna. 36 Xa xarandinŋolu tu xumo la, Isa fan lota i temo to. A xo i ɲen xo: «Heero xa ke alu fe.» 37 I silata fo i xonotolafilita. A keta i ɲen xo fure le x’é yita i la. 38 Isa xo i ɲen xo: «Mun x’alu xonotolafili? Mun na hakili fulanfulanŋo be alu la? 39 Alu ń bulolu nin ń sinŋolu mafele, x’a lon xo nte le mu. Alu i maxa ń na, xa ń je. Subu nin xulu nte ni ma, í xo alu ɲa be wolu la nte ma ɲa men.» 40 A xa wo fo tumo men, a x’a bulolu nin a sinŋolu yita i la. 41 Ɲaɲo nin dabaribanŋo x’a tu i korita lala a la. Wo to, a x’e ŋininxa xo: «Domoli be alu bulu ba?» 42 I woman innu xa ɲegetelen janininŋo ta x’a di a ma. 43 A x’a muta, x’a domo i ɲala. 44 Wo xo, a xo i ɲen xo: «Xa nte nin alu tu i ɲoxo xan, ń tun xa xumo mennu fo alu ɲen, wolu fele: Xo waajibo le mu, men safeta nte la kuwo to Musa la sariya xono, kilalu la kitaabolu nin Jaburu xono, wolu bee xa dafa.» 45 Wo to, a x’e hakilolu dayele, nin i si Kitaabo xumolu faamu. 46 Isa xo a la xarandinŋolu ɲen xo: «Men be safenin, wo fele: Kirisita xa xan xa tooro, xa faxa. A tili sabananŋo, a si kuni, 47 xo waajulo si ke siyalu bee ɲen ate toxo la, walasa i xa tuubi nin i la junubolu si yaafa. Wo waajulo si damuta Yerusaleme ma. 48 Ate lelu mu wo kuwolu bee seedo ti. 49 Ń Fa du xa men lahido ta, nte si wo lajigi alu xan. Alu xa tu Yerusaleme gallo xono, fo alu xa barako soto tumo men xa bo sanŋo to.» 50 Wo xo, Isa taxata i ti gallo xo ma, fo xa si Betani senbo to. A x’a bulolu xotota xa duwa i ɲen. 51 X’a tu duwala i ɲen, a nin i talata. A layeleta sanŋo to. 52 Xarandinŋolu x’a batu. Wo xo, i ɲaɲaninba x’e koppa xa taxa Yerusaleme. 53 I tunnu be Alabatusuba xono tuma bee, xa Ala tantu.