KEWALOLU

1

1 Ń badinxe Tewofili, Isa xa kuwo mennu ke, anin a xa laxaranno mennu ke, kabirin a la kuwolu damuto, 2 fo a yeleta lunŋo men xa taxa sanŋo to, ń tun xa wolu ɲa fo ń na bukke folo xono. Jannin a xa yele xa taxa sanŋo to, a la kiladin sugandininŋolu xa xan xa baaro mennu ke, a x’e laxaran wolu la, Ni Senunŋo barako to. 3 Isa la tooro nin a la saya xofe, a nilama x’é yita a la kiladinŋolu la. A x’a yita i la taagumanseede xoyi kiika la, xo a b’é nila. Tan naani tili xono, a x’é yita i la, x’e xaran Ala la Mansaya kuwolu ma. 4 Lun do, x’e tu domolo la, a x’a fo x’a xoleya i ma xo: «Alu xana i soobo Yerusaleme la, bari ń Fa Ala xa men lahido ta, ń xumata alu ɲen nilifenŋo men na kuwo la, alu si sigi xa wo laxono. 5 Yaya xa batiselo ke jiyo la, bari atelu kennu, tili dantalu bi xo, alu si batise Ni Senunŋo la.» 6 Awa xa kiladinŋolu kamarininŋo tu Isa ma, i x’a ŋininxa xo: «Marigi, wo waxato le mu ba, nin í be Banisirayila mansaya sigila tugun?» 7 A x’e jaabi xo: «Ń Fa Ala xa waxato nin tumo mennu latege a fan na mansaya xono, atelu man xan xa wolu lon. 8 Bari nte b’a fola alu ɲen xo, nin Ni Senunŋo jigita alu xan tumo men, alu si barako soto. Alu si ke nte seedolu ti Yerusaleme, Yude maro bee xono, anin Samari jamano xono, fo xa taxa a bula duguxulo danŋo la.» 9 Wo xumolu foninŋo xo, Isa yeleta xa taxa sanŋo to, x’e tu a mafelenin. Wo to, xabo x’a sanko i ma. 10 Kiladinŋolu ɲa tun be sanŋo to, Isa yeleta jan men. Wo ɲa in, xe faanuxoyitigi fula nata i ma. 11 Wolu xo i ɲen xo: «Galilengolu, mun na alu b’e lola xa sanxulo mafele? Isa men bota alu to xa yele sanŋo to, alu x’a taxato je ɲa men de, alu si a nato du je wo ɲa in.» 12 Wo to, i x’e koppa xa taxa Yerusaleme, xa bo Oliwe kuro dula. Wo kuro nin Yerusaleme man jan; kilometere kilin jaate le mu. 13 I sininma Yerusaleme, i dalita xa ke sankansuwo men xono, i dunta non. I moxo men tunnu mu, wolu fele: Piyere, Yaya, Yaxuba, Andere, Filipe, Tomasi, Baratelemi, Macu, Alife dinxe Yaxuba, Seloti Simon anin Yaxuba dinxe Yudasi. 14 I bee xanbenninŋo tun s’i ɲoxo tara tuma wo tuma, xa Ala matara, i nin muso dolu, i nin Isa na Mariyama, anin Isa badinxelu. 15 Wo lunŋolu, lannayabaxolu moxo keme nin muxan ɲoxon tun be kamarinin. Piyere wulita x’é lo i temo to, x’a fo i ɲen xo: 16 «Ń badinŋolu, Ni Senunŋo tun xa men fo Kitaabo to, waajibo le tun mu wo xa ke. Ni Senunŋo tun xumata mansaxe Dawuda da la, xa Yudasi la kuwo fo, jannin a xa si. Ate le keta Isa mutabaxolu ɲalo ti. 17 Yudasi tun mu n do le ti, a x’a nidula soto n na baaro to. 18 A xa fuuto do san a la ku jaxo sara to. Wo xo, a lota a kunŋo da, a xono farata, x’a nuxolu bee sari. 19 Yerusaleme moxolu bee xa wo lon. I xa wo fuuto toxola i fannu la xanŋo to xo “Hakelidama”. Wo xoto xo: “Jelu fuuto”. 20 A be safenin Jaburu kitaabo xono xo: “A la luwo xa ke tunbunŋo ti. Moxo si xana sigi je tugun.” Anin xo: “Moxo xote xa bula a no to wo baaro to.” 21 Wo le x’a tu, moxo do xa xan xa kafu ntelu ma, men keta Marigi Isa kuniyo seedo ti. A xa xan xa ke moxo ti, men xa n nin Marigi Isa dandan tumo bee, x’a tu n tema, kabirin Yaya x’a batise lunŋo men, fo a bota n bata lunŋo men xa taxa sanŋo to.» 23 Wo to, lannayabaxolu xa xe fula sugandi: Yusufu men kilita xo Barasabasi walla Yusitusi, a nin Macasi. 24 Wo xo, jama xa ɲin tarali in ke xo: «Marigi, ite men xa sondonmekunŋo bee lon, ite fan xa men sugandi ɲinnu fulo to, wo yita n na, 25 walasa a xa ke kiladinŋo ti Yudasi no to, wo men bota kiladinɲa la, xa taxa dula, a nin dula men xa xan.» 26 Wo to, i xa dokkolo ke, dokkolo xa Macasi yita. Wo woman in kafuta kiladin tan nin kilinŋo ma.

2

1 Pantekoti sallo lunŋo sininma, lannayabaxolu bee tun be kamarinin dula kilin. 2 Ɲakun kilin, sonxo do bota sanŋo to. Wo sonxo be í xo foɲoba sonxoxanŋo. Lannayabaxolu sigininŋo be bunŋo men xono, sonxo xa wo bee suulu. 3 I xa fen dolu tamanama je, mennu be í xo nenŋolu. I talatalata. Do jigita lannayabaxolu bee kilin wo kilin xan. 4 Ni Senunŋo xa i bee jusukunŋo lafa. I keta a ma xa xan xotelu fo, Ni Senunŋo la yanmaro xono. 5 Wo x’a tara Yahudiyalu Alaɲasilanɲabaxolu kiika tunnu be siginin Yerusaleme, mennu bota duniya siyalu bee to xa na. 6 Wo mankanba bota tumo men, jama kamarita. Bee xonotofilita, bawo bee xa lannayabaxolu xanme xumala i fannu la xanŋolu to. 7 I dabaro banta. I xonotofilininŋo x’e ɲoxo ŋininxa xo: «Ɲin mennu je xumala, i bee nte Galilengolu ti ba? 8 Alan dunnu kilin wo kilin be n bata xanŋolu mela i da ɲa di? 9 Paratengolu, nin Medengolu nin Elamitingolu anin mennu be siginin Mesopotami nin Yude nin Kapadosi anin Pon nin mennu be Asi maro to, 10 nin Firiji nin Panfili nin Misira nin Libi maro men be Sireni senbo to anin mennu nata xa bo Rome, 11 Yahudiyalu anin mennu x’e ke Yahudiyalu ti, Keretingolu nin Arabolu, n bee tulo x’e me Ala la kubalu laxalila n na xanŋolu to.» 12 I bee dabaro banta. I hakilo ɲaxamininŋo tuta i ɲoxo ŋininxala xo: «Ɲin xoto mu mun ti?» 13 Dolu jeleta lannayabaxolu ma; wolu xo: «I be fanin dolo dimanŋo le la.» 14 Wo to, Piyere nin kiladin tan nin kilin tolu wulita x’e lo. A x’a xanŋo xotota x’a fo jama ɲen xo: «Alu Yahudiyalu anin alu moxo fen wo fen be siginin Yerusaleme, alu i tulo lo ń na xumolu la, xa ɲin faamu. 15 Alu miiro la xo ɲin moxo innu be sunin ne; i sunin nte, bawo tilo wololafa le mu folo. 16 Bari kila Yoweli xa men fo, wo le dafata saasa: 17 “Ala xo: Labanŋo lunŋolu, nte si ń Niyo lajigi hadamadinŋolu bee xan Alu dinxelu nin alu dinmusolu si kilaya ke. Fenŋo dolu si yita alu la xamarindinŋolu la. Alu la xexotobalu si siibolu ke. 18 Wo lunŋolu, sikka nt’a to, nte si ń Niyo lajigi ń na jonxelu nin ń na jonmusolu xan xa siya, i si ke kilalu ti. 19 Ń si kawakuwolu yita sanŋo to, xa taagumanseedolu ke duguxulo xan: Jelo nin ta nin xaba siisima. 20 Tilo si dibi, xaro si wule í xo jelo, jannin Marigi la lunŋo be nala, wo lunba nooroma. 21 Wo tumo la, moxo wo moxo je Marigi toxo kili, wo si kisi.” 22 «Banisirayila moxolu, alu i tulo lo ɲin xuma innu la. Nasareti Isa keta moxo ti, Ala xa men na kiladinɲa seedeya, kawaku sifa nin kubalu nin taagumanseedolu la, alu to. Alu fannu xa wo lon. 23 Ɲin xe in dunta alu bulu x’a la a xan, Ala fan tun xa wo latege kabirin waxati jan. Alu xa Alalonbalolu bula a gengenna yiro ma, x’a faxa. 24 Bari Ala x’a lakuni x’a bo saya tooro bulu, bawo sin tun nte saya ɲen x’a lamara. 25 Mansaxe Dawuda tun xumata ate la kuwo to xo: “Ń ɲa be Marigi la ń ɲa xoto waxato bee, a be ń senbo to, walasa ń xana jarajara. 26 Wo le x’a tu, ń jusukunŋo be fanin ɲaxalo la, ń be xumolu tala ɲaɲo to; haali nte sa xofe, nte gigo b’a xan xo nte balasubo si tu heero to, 27 bawo, Marigi, í me í xodi nte la lahara; í me son í la moxo senunŋo xa toli xaburo xono. 28 Í xa nilamaya banbalo silolu yita ń na, í si ń na ɲaxali bete, bawo í be nte senbo to.” 29 «Ń badinŋolu, alu a tu ń xa ɲin ku in pereperelatege alu ɲen n mamaxe Dawuda la kuwo to. A sata, xa lasi. A xaburo be alan bata haalibi. 30 Bari Dawuda fan tun mu kila le ti, a x’a lon xo Ala x’é xali a ɲen xo a si a bonsonŋo do ke mansaxe ti a no to. 31 Men tun xa xan xa ke, Dawuda xa wo je wo lunŋo ɲa. A xo tumo men xo: “Xodiyo man ke a la lahara, a balasubo man toli xaburo xono.” A xa Kirisita la kuniyo le fo wo xumolu xono. 32 Ń je men na xumo ma x’a fo ten, nin wo mu Isa ti, Ala x’a lakuni xa bo furelu to. N bee mu wo kuwo seedo ti. 33 Wo le x’a tu a xototata tumo men, xa taxa Ala kininŋo xoto, a xa Ni Senunŋo soto, a Fa tun xa men lahido ta, a xa wo lajigi n xan. Alu ɲa be wo le la, alu tulo be wo le la. 34 Dawuda fan man yele xa taxa sanŋo to, bari a x’a fo xo: “Marigi xo nte Marigi ɲen xo: Í sigi nte kininŋo xoto, 35 fo nte x’é jaxolu mano, xa na i ti í sinŋo xoto.” 36 Wo le x’a tu, Banisirayila bonsonŋo bee xa xan x’a lon tigi tigi, xo alu xa ɲin Isa in men gengen yiro ma, x’a faxa, Ala xa ate le ke Marigi nin Kirisita ti.» 37 Jama xa wo xumolu lame tumo men, xuma innu dunbeteta i la. I woman innu xo Piyere nin kiladin tolu ɲen xo: «N badinŋolu, ntelu xa xan xa mun ke?» 38 Piyere xo: «Alu tuubi, alu kilin wo kilin xa batise Isa Kirisita toxo la, nin alu la junubolu si yaafa alu ma. Wo to, alu si Ni Senunŋo soto. 39 Bawo lahido tata alu nin alu dinŋolu bee le ɲen, anin dulajan moxolu, anin Marigi n na Ala be nala fen wo fen kilila.» 40 Piyere xa xuma kiika xotelu fo, men s’i lason, x’e jusudun. A tun b’a fola i ɲen xo: «Alu i soobo ɲin tili in moxo jaxolu la.» 41 Mennu sonta a la xumo ma, wolu batiseta. Moxo wulu saba ɲoxon kafuta lannayabaxolu la jama ma wo lunŋo. 42 Tumo bee, i tunnu si taxa kiladinŋolu la xaranŋolu la, x’e lame, xa tu lannayabaxolu la kafo xono, xa buuro tokutun i ɲoxo te, xa Ala matara i ɲoxo fe. 43 Alaɲasilanɲa tun be i bee la, bawo kiladinŋolu tunnu be kawakuwolu nin taagumanseedolu kiika kela. 44 Lannayabaxolu bee tun b’e ɲoxo fe. I tunnu b’e bulufenŋolu bee talaxan i ɲoxo te. 45 I tunnu b’e la duguxulolu nin i bulufenŋolu fiirila, x’e tala i ɲoxo te, x’a ben bee maakuwo ma. 46 I tunnu xanbenninŋo si taxa Alabatusuba xono lun wo lun, xa domolo ke i ɲoxo fe i la luwolu xono, ɲaxalo nin fanmajigo xono. 47 I tunnu si tu xa Ala tantu. I ku diyata moxo bee ɲen. Marigi tun si moxo dolu kisi lun wo lun, x’e kafu lannayabaxolu la jama ma.

3

1 Lun do wura la, Alamatara waxato, Piyere nin Yaya tunnu be taxanin i ɲoxo la Alabatusuba xono. 2 Moxolu nata xe do ti. Wo namatama le wuluta. I tunnu b’a tala lun wo lun, x’a bula Alabatusuba da do la, men toxo xo Da Beto, nin a si sadaxo tara non dunbaxolu la. 3 Wo xe xa Piyere nin Yaya dunto je Alabatusuba xono tumo men, a xa sadaxo tara i la. 4 Piyere nin Yaya x’e ɲalu lo a to. Piyere xo a ɲen xo: «N mafele!» 5 Xe xa i mafele bete, bawo a tun ɲen xo i je a so fen do le la. 6 Wo to, Piyere xo a ɲen xo: «Sanu nte ń bulu, xaalisi nte ń bulu, bari men be ń bulu, ń si wo di í ma. Isa Kirisita, Nasaretingo toxo barako to, wuli í x’é taxama.» 7 Piyere x’a muta a kininbulo ma, x’a lawuli. Wo no bee to, a sinŋolu tofirinta. 8 A x’é ba, xa wuli x’é taxama. A nin i dunta Alabatusuba xono i ɲoxo la. A tun b’a ma x’é taxama taxama, x’é ba ba, xa Ala tantu. 9 Moxo bee x’a taxamato je, anin x’a je Ala tantula. 10 Moxolu x’a lon xo xe men tun be siginin sadaxatara la Alabatusuba Da Beto la, xo ate le mu. Kuwo men keta xe ɲen, wo xa i bee dabaro ban x’e xonotolafili. 11 Xe ken korita a tala Piyere nin Yaya nofe. Jama bee dabaro banta, x’e bori taxanin i ma Alabatusuba biire do xoto, men kilita xo «Mansaxe Sulemani la biire.» 12 Piyere xa wo je tumo men, a xumata jama ɲen ten xo: «Banisirayila dinŋolu, mun na ɲin kendeyali in be alu dabaro bannin? Mun na alu be ntelu mafelela í xo nin ntelu xa ɲin xe in nataxama n fannu barako le la, walla n na Alaɲasilanɲa le xanma? 13 Burehima la Ala, Nsiyaxa la Ala, Yaxuba la Ala, anin n benbalu la Ala le x’a la baaradin Isa bunɲa. Atelu kennu x’a dun fankamalu bulu, xo i x’a faxa, x’e ban a to Pilate ɲala, wo men tun x’a latege xo a xa bula. 14 Alu x’e ban moxo Senunŋo nin moxo Tilinninŋo to, x’a ŋinin moxofaxala le xa bula alu ɲen. 15 Alu xa nilamaya banbalo tigo faxa. Bari Ala x’a lakuni xa bo furelu to. Ntelu mu wo seedolu ti. 16 Ntelu lata Isa la. Wo xanma, a toxo le barako x’a tu, nin ɲin xe in kendeyata; alu ɲa je xe in men na, nin alu x’a lon. Xa lannaya ke Isa la, wo le xa kendeya muume di a ma, í xo alu ɲa b’a la ɲa men. 17 «Bari ń badinŋolu, ń x’a lon xo lonbaliya le x’alu nin alu la kuntigolu bula ku kela Isa la. 18 Bari wo ɲa ma, Ala tun xa men fo a la kilalu bee da la kabirin folofolo, wo dafata. A tun x’a fo xo a la Kirisita tun xa xan xa tooro. 19 Wo to, alu tuubi, x’e ɲadi Ala la, walasa a x’alu la junubolu bo je. 20 Nin wo keta, Marigi si laxafiya di alu ma, xa Isa ki alu ma, nin wo mu Kirisita ti. Ala xa ate le sugandi alu xanma, kabirin waxati jan. 21 Bari Isa Kirisita xa xan xa tu sanŋo to folo, fo fenŋo bee xa tokutaya, í xo Ala tun x’a fo a la kila senunŋolu da la ɲa men, kabirin waxati jan. 22 A folo, kila Musa x’a fo xo: “Marigi, alu la Ala, si nte ɲoxon kila do ki alu ma, men si bo alu badinŋolu to. Wo je fen fen fo alu ɲen, alu wo lame. 23 Moxo wo moxo man wo kila lame, wo tigo si halagi xa bo Ala la jama xono.” 24 Kila mennu xumata, x’a damuta kila Samuyeli ma, wolu dulu bee kilin kilin xumata, xa bi kuwolu yita. 25 Ala xa kuwo mennu bee yita kilalu la, wolu bee fota alelu ɲen. Ala xa Kafuxanŋo men sigi ate nin alu mamaxelu te, alu nidula be wo to, bawo Ala xo Burehima ɲen xo: “Duguxulo dinbayalu bee si ń na duwawo soto í bonsonŋo fe.” 26 Ala x’a la baaradinŋo lawuli alelu xanma folo, xa duwawo lasi alu ma, x’alu bee kilin kilin bula í xodila í la kewale jaxolu la.»

4

1 Xa Piyere nin Yaya tu wo xumo la jama ɲen, sadaxalasibaxolu, nin Alabatusuba korosibaxolu la kuntigo, nin Sadusen diino moxolu nata i ma. 2 Wolu tunnu diminnata bawo wo kiladinŋolu tunnu be jama laxaranna, xa Isa kuniyo fo i ɲen, x’a yita wo ɲa ma, xo furelu si kuni. 3 I xa kiladinŋolu muta x’e bula kaso la, fo wo lun do, bawo suwo tun kuta xa ban. 4 Wo bee nin a ta, mennu xa kiladinŋolu la waajulo lame, wolu kiika xa lannaya ke. Lannayabaxolu bee kafuninŋo tun si taxa wulu luulu xeba ɲoxon ma. 5 Wo lun do, Yahudiyalu la kuntigolu nin moxobalu nin sariya karanmoxolu kamarita Yerusaleme. 6 Sadaxalasibaxa kuntigiba Ane du tun be je, anin Kayife nin Yaya, nin Alekisandere anin sadaxalasibaxa kuntigiba badinŋolu bee. 7 I nata Piyere nin Yaya ti i ɲa xoto, x’e ŋininxa xo: «Alu xa ɲin kendeyali in ke jon barako to, walla jon toxo la?» 8 Wo to, xa Piyere tu fanin Ni Senunŋo la, a xo i ɲen xo: «Banisirayila ɲamoxolu nin a moxobalu, 9 n kilita bi, bawo n xa ku beto do ke moxo jonbininŋo ɲen. N ŋininxata wo xe kendeyaɲa la. 10 Alu bee, anin Banisirayila bee xa xan x’a lon xo ɲin xe in kendeyaninŋo fele lonin alu ɲa xoto Isa Kirisita Nasaretingo toxo le barako to. Alu xa ate le gengen yiro ma, nin Ala x’a lakuni. 11 Kitaabo x’a fo Isa le la kuwo to xo: “Atelu kurubunlolalu x’e ban kuro men to, wo keta bunŋo jusigikuro ti.” 12 Kisilo me soto do xote si barako to nin ate nte, bawo duniya muume to, Ala man kisibaxa xote di hadamadinŋolu ma ate xo.» 13 Piyere nin Yaya man sila, xa yilanyilan i la xumolu xono. Wo xa Yahudiyalu la Kiititegekafo dabaro ban, bawo i x’a lon xo wolu tunnu mu moxo xaranbali gansanŋo lelu ti. I x’a lon xo Isa nofemoxo le du tunnu mu. 14 I xa wo xe kendeyaninŋo je lonin Piyere nin Yaya senbo to tumo men, i man xuma soto x’e jaabi. 15 Wo to, i xa yanmaro di xo Piyere nin Yaya xa labo kiititegedula. Wo xo, i x’a damuta x’e ɲoxo ŋininxa 16 xo: «Alan si mun ke ɲin xe innu la? Bawo sikka nt’a to, Yerusaleme moxolu bee x’a lon, xo i xa ɲin kawaku in ke. Alan me soosoli ke no wo kuwo to. 17 Bari, walasa moxo bee xana wo xibaro me xa taxa a fe, alan xa kankero la i ɲen, xo i xana xuma moxo si ɲen, ɲin toxo in na tugun.» 18 Wo tumo la, i xa Piyere nin Yaya kili xa taxa i ti kiititegedula tugun, x’a xoleya i ma xo i xana xuma, walla xa moxo laxaran Isa toxo la tugun. 19 Bari Piyere nin Yaya x’e jaabi xo: «Alu fannu x’a mafele nin don ne be tilinnin Ala ɲa xoto xa atelu sago ke, xa Ala ta tu je. 20 Ntelu kennu xa kuwo mennu je, x’e me, n me tu no nin n man wolu fo.» 21 Yahudiyalu la Kiititegekafo xa kankero la Piyere nin Yaya ɲen tugun, wo xo, x’e bula i xa taxa. I man ɲa si soto, xa Piyere nin Yaya ɲangi, bawo men keta, jama bee tun be Ala tantula wo xanma. 22 Kawakuwo xa ɲin xe in men kendeya, a siyo tun tanbita tan naani san na. 23 Piyere nin Yaya bulaninŋo, i taxata lannayabaxa tolu bata. Sadaxalasibaxa kuntigolu nin moxobalu xa fen fen fo, i xa wolu bee laxali i ɲen. 24 Lannayabaxolu xa wo me tumo men, i xanbenninŋo xa Ala matara ten xo: «Marigi, ite le xa sanxulo nin duguxulo nin xooxojiyo nin i to fenŋolu bee da. 25 Ite le xa n mamaxe, í la baaradin Dawuda bula a fola Ni Senunŋo barako to xo: “Mun xa siyalu ladimin? Mun na i xa janfo siti fu? 26 Duguxulo mansaxelu x’e toben kelo xanma, kuntigolu benta Marigi Ala nin a la Kirisita xanma, a xa men sugandi.” 27 Bawo a man dugu xo mansaxe Herode nin Ponsi Pilate nin Banisirayila moxolu nin siya tolu benta ɲin gallu in to jan, í la baaradin senumanŋo, Isa xanma, nin wo mu í la Sugandininŋo ti. 28 Wo ɲa ma, ite Ala xa men natege, kabirin waxati jan, í la sintigiya nin í sago la, ɲin moxo innu xa wo ke. 29 Saasa, Marigi, i xa kankero men la, wo jaate. A ke xo, ntelu mennu mu í la jonŋolu ti, n xa í la xumo fo x’a tara n man sila. 30 Í la sintigiya di n ma, walasa n xa jangarutolu kendeya, xa taagumanseedolu nin kawakuwolu ke, í la baaradin senumanŋo, Isa toxo la.» 31 I x’e soto Alamatara la tumo men, i kamarininŋo be dula men, non jarajarata. I bee fata Ni Senunŋo la, xa Ala la xumo fo, x’a tara i man sila. 32 Lannayabaxolu jama bee tun be xan kilin ma, ŋanne nin miiro la. Moxo si kilin tun nte a fola i to xo a bulufenŋolu mu a kilin ne ta ti. I tunnu xa xan fenŋo bee to. 33 Kiladinŋolu tunnu be Marigi Isa la kuniyo seedeyala sintigiyaba to. Ala la neemaba tun be lanin i bee xan. 34 Bulutoxulun si tun nte i to, bawo duguxulolu nin luwolu be mennu kun, wolu tunnu be wolu fiirila, xa na i sonŋo ti, 35 x’a dun kiladinŋolu bulu; walasa x’a tala tala, x’a ben bee la maakuwo ma. 36 Awa, xe do keta je, a toxo xo Yusufu. Kiladinŋolu x’a toxola xo Baranabasi, wo xoto xo «tonbennibaxo». Lewikundango do le mu. A be bola Sipere. 37 Duguxulo do tun be wo kun, a x’a fiiri xa na a xaaliso ti, x’a bula kiladinŋolu la bulo ma.

5

1 Awa, xe do du tun be je, a toxo xo Ananiyasi. A nin a musu Safira xa duguxulo do fiiri. 2 A xa do bo wo sonŋo la. A musu tun be wo xalama. Wo xo, a taxata a to dun kiladinŋolu bulu. 3 Piyere xo a ɲen xo: «Ananiyasi, mun x’a tu Sentane xa í xonotosuruxu x’é bula do bola ɲin duguxulu in sonŋo la, x’a mara, xa faniya fo Ni Senunŋo ɲen? 4 Jannin í xa duguxulu in fiiri, í ta le nte ba? A fiiro xo, í ta le nte a xaaliso ti ba? Mun na í xa ɲin miiriya jaxu in ta? Í man faniya fo moxolu ɲen, í x’a fo Ala le ɲen.» 5 Ananiyasi xa wo xumo me tumo men, a boyita, a sata. Mennu xa wo kuwo xibaro me, wolu bee silabeteta. 6 Xamarindinŋolu wulita x’a kasanke, xa taxa a lasi. 7 Leere saba ɲoxon tanbininŋo xo, Ananiyasi musu nata. Kuwo men tun keta, a tun nte wo xalama folo. 8 Piyere x’a ŋininxa xo: «Alu x’alu la duguxulo fiiri ɲin sonŋo in ne la ba?» Muso x’a jaabi xo: «Iyo, n x’a fiiri wo le la.» 9 Piyere xo a ɲen xo: «Mun na alu benta a to ten xa Marigi Niyo xotobo? Awa, moxo mennu xa í xe lasi, i fele innu ti da la; i je taxa le í du ti.» 10 Wo no bee to, muso boyita Piyere xoto, xa sa. Xamarindinŋolu dunta x’a saninŋo tara. I taxata a lasi a xe senbo to. 11 Ala la jama moxolu, anin moxo mennu xa wo me, wolu bee silata fo xa danmatanbi. 12 Kiladinŋolu xa taagumanseedo nin kawakuwo kiika ke jama temo to. Lannayabaxolu bee kamarininŋo tun be mansaxe Sulemani la biire xoto. 13 Moxo tolu korita fatiyala xa dun i to. Wo bee nin a ta, moxolu tunnu be i bunɲala bete. 14 Xelu nin musolu jamaba tun b’a ma xa la Marigi la xa taxa a fe, xa kafu lannayabaxolu la jama ma. 15 Moxolu tunnu be taxala i la jangarutolu tila xaraxolu nin laranŋolu xan, x’e bula bedolu to, walasa Piyere tanbito niiniyo xa la i dolu xan, x’e kendeya. 16 Jama tun be bola Yerusaleme senbefegallo dulu to, xa na i la jangarutolu nin i la jinnetolu ti. I bee tun be kendeyaxan. 17 Wo to, sadaxalasibaxa kuntigiba nin a nofemoxolu bee, nin wo mu Sadusen diino moxolu ti, wolu diminbeteta kiladinŋolu xanma. 18 I wulita xa kiladinŋolu muta, xa taxa i bula kasobunba xono. 19 Bari suwo to, Marigi la melekiyo do nata kasobunŋo dalu yele, xa kiladinŋolu labo x’a fo i ɲen xo: 20 «Alu taxa Alabatusuba xono, xa nilamaya kuto kuwolu bee fo moxolu ɲen.» 21 I xa wo xumo me tumo men, i sorita xa taxa Alabatusuba xono, xa moxolu laxaran. Sadaxalasibaxa kuntigiba nin a nofemoxolu xa Yahudiyalu la Kiititegekafo, anin Banisirayila moxobalu bee kamari dula kilin. I xa garado dolu ki kasobunŋo la, xo i xa na kiladinŋolu ti. 22 Garadolu sininŋo kasobunŋo xono, i x’a tara kiladinŋolu nte je. I x’e koppa xa taxa wo xibaro fo Yahudiyalu la Kiititegekafo ɲen. 23 I xo: «N xa kasobunŋo da tara soxonin a ɲa ma. Dakantabaxolu be lonin da la. Bari n xa da yele tumo men, n man moxo si tara a xono.» 24 Alabatusuba korosibaxolu la kuntigo nin sadaxalasibaxa kuntigolu xa wo xumo me tumo men, wo x’e xonotolafili. I x’e ɲoxo ŋininxa xo mun si tara kela. 25 Wo to, moxo do nata a fo i ɲen xo: «Alu xa xe mennu bula kaso la, i fele innu ti lonin Alabatusuba xono, xa moxolu laxaran.» 26 Wo tumo la, Alabatusuba korosibaxolu la kuntigo nin garadolu taxata xa na kiladinŋolu ti. I man wo ke barako la, bawo i silata moxolu xana i fannu bun kurolu la. 27 I nata kiladinŋolu ti tumo men, x’e lalo Yahudiyalu la Kiititegekafo ɲa xoto. Sadaxalasibaxa kuntigiba xo i ɲen xo: 28 «N man alu kaba ba, xa moxolu laxaran Isa toxo la tugun? Bari a fele in ti, alu xa Yerusaleme bee daben alu la xaranŋo la. Atelu kennu b’a fe xa ɲin xe in faxo haxxo den ntelu la.» 29 Piyere nin kiladin tolu x’a jaabi xo: «Jannin í be moxolu sago kela, Ala le sago ke. 30 Alu xa Isa men gengen yiro ma, x’a faxa, n mamaxelu la Ala xa wo lakuni. 31 Ala x’a xotota, xa taxa a lasigi a kininbulo xoto, x’a ke Mansaxe nin Kisibaxo ti, walasa Banisirayila moxolu xa tuubi, xa junubeyaafo soto ate barako to. 32 Ntelu keta wo kuwolu seedolu ti, ntelu nin Ni Senunŋo. Ala xa wo Ni Senunŋo di a foxanŋolu labatubaxolu bee ma.» 33 Yahudiyalu la Kiititegekafo moxolu xa wo xumolu me tumo men, i juso bota. I tunnu b’a fe xa kiladinŋolu faxa. 34 Bari Farisiya do tun be i to, a toxo xo Gamaliyeli, sariya karanmoxo do le mu. Jama bee tun be wo bunɲanin. Wo wulita x’é lo Yahudiyalu la Kiititegekafo temo to. A xa yanmaro di, xo xa kiladinŋolu labo je waxatindin xono. 35 Wo xo, a x’a fo i ɲen xo: «Banisirayila moxolu, alu b’a fe xa men ke ɲin xe innu la, alu i korosi wo kuwo to de! 36 A man me folo, Tudasi wulita, x’a fan ke moxoba ti. Xe keme naani x’a lo a nofe. Bari a faxata. Moxo mennu x’a lo a nofe, wolu jenjenta. Wo kuwo banta. 37 Ate tanbo xo, Galile Yudasi du wulita, toxosafe waxato. A xa moxo kiika kili x’a lo a nofe. Ate du faxata. A nofemoxolu bee jenjenta. 38 Wo to, saasa nte b’a fola alu ɲen xo alu xana alu fannu sege ɲin xe innu la kuwolu nofe tugun. Alu i bula i xa taxa, bawo nin i miiriya nin i la baaro wulita moxo lelu la, a si tiɲa. 39 Bari nin a wulita Ala le la, alu me a tiɲa no. Alu i korosi alu xana ke Ala kelebaxolu ti.» Yahudiyalu la Kiititegekafo sonta Gamaliyeli la fo ma. 40 I xa kiladinŋolu kili, x’e gaɲa. I x’a xoleya i ma xo i xana Isa toxo fo moxo ɲen tugun. Wo xo, i x’e bula xa taxa. 41 Kiladinŋolu bota kiititegedula xa taxa. I ɲaxalita, bawo xa doxoya Isa toxo nofe, wo mu itelu bulu kunnawulo le ti. 42 Lun wo lun, i tunnu b’a ma xa moxolu laxaran Alabatusuba nin moxolu la luwolu xono, xa xibaru Dimanŋo fo moxolu ɲen, xo Isa le mu Kirisita ti.

6

1 Wo waxato, lannayabaxolu tunnu be siyaxan. Yahudiya mennu be gerekixanŋo fola, wolu tunnu be Yahudiya heburuxan folalu maxumala bawo i la musujaxelu tunnu nte jaatela lun wo lun domoli tala to. 2 Kiladin tan nin fulo xa lannayabaxolu jama kamari x’a fo i ɲen xo: «A man xan, n xa Ala la xumo folo dabula domoliɲabo xanma. 3 Wo xanma, n badinŋolu, alu xe woorowula sugandi alu to, mennu toxoɲuma be fola, mennu be fanin Ni Senunŋo la, anin nin hakilitigiya be i fe. N si wolu bula ɲin baara in na. 4 Ntelu kennu si tu Alamatara nin Ala la xumo waajulo la.» 5 Jama bee sonta wo fo ma. I woman innu xa Eceni sugandi, ate la lannaya tun xa bun, a tun be fanin Ni Senunŋo la; anin Filipe nin Porokore nin Nikanore; nin Timon; nin Paramenasi; anin Antiyosingo do xo Nikola, ate men tun dunta Yahudiyalu la diino to. 6 I xa wolu yita kiladinŋolu la. Kiladinŋolu xa Ala matara, xa i bulolu la i xan. 7 Ala la xumo tun be jenjenna xa taxa a fe. Lannayabaxolu tunnu be siyabetela Yerusaleme. Sadaxalasibaxolu kiikaba tun be sonna xa lannaya ke. 8 Ala la neemaba nin a la sintigiyaba tun be Eceni xan. A tun be kawakuwolu nin taagumanseedebalu kela jama tema. 9 Moxo dolu bota Alabatusuwo do la, men toxo xo «Hooroyaninŋolu la Alabatusuwo». Sireningolu nin Alekisandiringo lelu mu, anin Silisi nin Asi maro moxo dolu. Wolu wulita xa Eceni sooso. 10 Bari i korita Eceni la xumolu xoxatila, bawo a tun be xumala hakilitigiya la, Ni Senunŋo barako to. 11 Wo to, i xa moxo dolu xonotosoli xo wolu x’a fo xo: «A be xumala xa Musa nin Ala toxo tiɲa. N fannu xa wo me a da la.» 12 Wo ɲa ma, i xa jama nin moxobalu nin sariya karanmoxolu juso lawuli Eceni xanma. Wolu nata Eceni ma, x’a muta x’a lasi Yahudiyalu la Kiititegekafo ma. 13 I nata seede fano dolu ti. Wolu xo: «Ɲin xe in ken b’a ma le doron xa xuma jaxo fo n na Alabatusuba senunŋo nin Musa la sariya ma. 14 N x’a me a da la xo Isa Nasaretinga in si Alabatusuba te, Musa xa laadolu mennu di n ma, a si wolu yelema.» 15 Moxo fen fen tun be siginin kiititegedula, wolu bee tun ɲa be bennin Eceni ma. I x’a je xo a ɲada tun be í xo melekiyo ɲada.

7

1 Sadaxalasibaxa kuntigiba xa Eceni ŋininxa xo: «Moxolu be men fola, tonɲa le mu ba?» 2 Eceni x’a jaabi xo: «Ń falu anin ń badinŋolu, alu ń name! Noorotigi Ala x’é yita n mamaxe Burehima la, x’a tu Mesopotami, jannin a xa sigi Xaaran. 3 Ala xo a ɲen xo: “Bo í la jamano nin í fasuwo la, ń be nala jamano men yitala í la, í xa taxa non.” 4 Wo to, Burehima bota Kalidengolu la jamano to, xa taxa sigi Xaaran. A fa saninma, Ala nata a ti ɲin jamana in to, alu sigininŋo be jan men saasa. 5 Ala man duguxulu si di a ma ɲin jamana in xono, haali sin lodula. Bari Ala xa lahido ta a ɲen, xo a si ɲin jamana in di a nin a bonsonŋo ma, haali x’a tara din tun nte a bulu folo. 6 Ala x’a fo xo Burehima bonsonŋolu si ke siginfelu ti jamana xote to, xo wo moxolu s’i ke jonŋolu ti, x’e tooro keme naani san xono. 7 Bari xo siya men b’e kela jonŋolu ti, Ala xo, a si kiito tege wo xan. Wo xo, xo i si bo je, xa na ate batu ɲin dula in. 8 Wo xo, Ala xa Kafuxanŋo sigi a nin Burehima te, xa ɲaxo ke wo Kafuxanŋo taagumanseedo ti. Wo to, Burehima xa Nsiyaxa ɲaxa a wuluwo tili sago. Nsiyaxa xa Yaxuba bange, a x’a ɲaxa, Yaxuba xa n mamaxe tan nin fulo bange, a x’e ɲaxa. 9 «N mamaxelu xa i badinxe Yusufu faxakilinjaxuya, x’a fiiri Misira taxalalu ma. Bari Ala tuta a senbo to, 10 x’a bo toorokuwolu bee xono. Ala xa hakilitigiya di a ma, x’a kudiya Misira mansaxe Farawuna ɲen. Farawuna xa Yusufu lasigi Misira jamano nin a fan na luwo bee kunna. 11 Wo to, xonxoba nata Misira jamano nin Kanan jamano bee to. Wo jaxuyata fo n mamaxelu tunnu nte fen sotola tugun x’a domo. 12 Kabirin Yaxuba x’a me xo baluwo be Misira, a xa n mamaxelu ki xa taxa je sinɲa kilin folo. 13 I la taxa fulananŋo to, Yusufu x’a fan yita a badinxelu la. Wo keninŋo, Farawuna xa Yusufu siya lon. 14 Wo xo, Yusufu xa kila bula a fa Yaxuba nin a la dinbaya bee ma, xa na i ti a bata. Wolu tunnu mu moxo tan woorowula nin luulu le ti. 15 Yaxuba nin a la dinbaya taxata Misira. Saya sita a nin n mamaxelu ma non. 16 I furelu tata xa taxa Sikemu. Burehima tun xa xaburukedula men san xaalisi xoyimanŋo la, Hamore dinxelu ma, i lasita non. 17 «Ala tun xa lahido men ta Burehima ɲen, wo dafawaxato sutiyaninma, Banisirayila moxolu siyata, xa jiidi Misira xono. 18 I tuta siyaxan, xa jiidi, fo mansaxe kuto do nata sigi Misira kunna, men tun man Yusufu lon. 19 Wo mansaxe xa sila jaxo taxama n na siya ma, xa n mamaxelu tooro, fo x’e diyakuwa x’e labo i la deenanolu la, walasa i xa sa. 20 Wo waxato, Musa bangeta. A tun xa bete; a ku tun xa di Ala ɲen. A xa xaru saba ke a fa bata. 21 Wo xo, bo keta Musa la. Wo keta tumo men, Farawuna dinmuso x’a ta, x’a labunɲa í xo a fan dinŋo. 22 Musa xaranta Misirangolu la hakilitigiya bee ma. Barako tun be a la xumolu nin a la kebaarolu to. 23 Musa xa tan naani sanji soto tumo men, a x’a latege xa taxa bo a badin Banisirayilangolu ma. 24 A xa Misirango do je a badin Banisirayilango do tooɲola. A x’a badinŋo lafaasa, xa wo Misirango faxa. 25 Musa la miiro tun na, xo a badinŋolu s’a faamu, xo Ala be i bola bulu to ate le sabaabo la. Bari i man a faamu. 26 Wo lun do, Musa x’a badin fula je i ɲoxo la. A tun b’a fe x’e laben. A xo: “Mun na alu be i ɲoxo tooɲola, atelu mennu mu badin ti?” 27 Bari men tun b’a badinŋo ma x’a tooɲo, wo xa Musa laɲori, x’a fo a ɲen xo: “Jon x’é ke n na kuntigo nin n na kiititegebaxo ti? 28 Í xa Misirango faxa ɲa men, í b’a fe xa nte du faxa wo ɲa in ba?” 29 Wo xumo xa Musa labori, xa taxa a ti Madiyan jamano xan. A xa dinxe fula soto non. 30 «Tan naani sanji tanbita. Wo xo, melekiyo do x’é yita Musa la fuxo la, Turusinna kuro senbo to, fitaare mananinŋo to. 31 Musa xa wo je tumo men, a dabaro banta. A xo tumo men xo a b’é sutiyala xa wo mafele, a xa Marigi xumaxanŋo me xo: 32 “Nte mu í benbalu la Ala le ti, Burehima nin Nsiyaxa nin Yaxuba la Ala.” Musa jarajarato man fatiya x’a mafele. 33 Marigi x’a fo a ɲen xo: “Í la samatolu bo í sinŋo to, bawo í be dula senumanŋo le. 34 Nte la moxo mennu be Misira, nte xa wolu la tooro je, x’e ŋuntanxanŋo me. Nte jigita xa na i bo bulo to. Saasa ń b’é kila í xa taxa Misira.” 35 «Wo Musa men nin Banisirayila dinŋolu x’e ban a to, x’a fo a ɲen xo: “Jon x’é ke n na kuntigo nin n na kiititegebaxo ti?”, Ala xa wo ki x’a ke kuntigo nin kunbobaxo ti, melekiyo la deemalo fe. Wo melekiyo le tun x’é yita a la, fitaaro to. 36 Wo Musa le x’e labo Misira jamano xono, xa kawakuwolu nin taagumanseedolu ke non, anin Xooxoji Wulenŋo da la, anin fuxo la, tan naani sanji xono. 37 Wo Musa le x’a fo Banisirayila dinŋolu ɲen xo: “Ala si nte ɲoxon kila labo alu la siya moxolu to.” 38 Xa Banisirayila dinŋolu kamarininŋo tu fuxo la, ate Musa le tun be n mamaxelu nin melekiyo te, men tun be xumala a ɲen Turusinna kuro to. A xa wo xuma ɲalamalu soto Ala la, x’e di n ma. 39 Bari n mamaxelu man son x’a lame. I x’e ban a to. I tunnu b’a fe x’e koppa Misira. 40 I xo Haruna ɲen xo: “Bolibatuta dolu dara n ɲen, walasa wolu xa bula n ɲa, bawo ɲin Musa in men xa n nabo Misira, n man a keɲa lon.” 41 Wo lunŋolu, i xa sano dara ɲinsirindinŋo ti, x’a ke bolibatuta ti, xa sadaxo bo wo bolo ɲen, xa ɲaxali i buluno la. 42 Bari Ala x’é xodi i la, x’e bula i xa sanxulo loololu batu, í xo a be safenin kilalu la kitaabo to ɲa men xo: “Banisirayila dinŋolu, alu xa marafen sadaxolu nin sadaxa xotelu bo tan naani sanji xono, fuxo la, alu xa wo ke nte le ɲen ba? 43 Ayi! Bari alu xa bolibatuta Moloku la batusu tillisima ta, xa alu la loolo batuta Ranfan taagumanseedo ta, xa taxa i ti, alu xa wo mennu dara x’e batu. Wo xanma, ń si taxa alu ti fo Babilone gallo jefen.” 44 «Xa n mamaxelu tu fuxo la, Alabatusuba tillisima do tun be i bulu, men b’a yitala xo Ala b’e bata. Ala xumata Musa ɲen, xo a xa wo faanusuwo dara x’a ke í xo men yitata a la be ɲa men. 45 Wo xo, n mamaxelu xa wo faanusuwo di i dinŋolu ma. Yosuwe le keta i ɲamoxo ti, xa taxa i ti siya dolu la jamano xan. Ala tun xa siya dolu xoyi xa bo non. Wo faanusuwo tuta je fo Dawuda tilo. 46 Dawuda la kuwo tun xa di Ala ɲen, a xa Ala matara xo a xa bunŋo lo Yaxuba la Ala ɲen. 47 Bari Sulemani le xa wo bunŋo lo Ala ɲen. 48 Wo bee nin a ta, Ala Xototaninba nte sigila moxo la bun lonin xono, í xo kila do x’a fo ɲa men xo: 49 “Sanxulo le mu nte la mansasigilanŋo ti. Ń Marigi xo ten. Duguxulo mu ń sinxoto korondome ti. Atelu si mun bun lo no nte ɲen? Nte lafiyadula si ke minto ti? 50 Nte bulo le man wo bee ke ba?” 51 «Moxo murutininŋolu nin moxo jusukun xolenŋolu nin tulu xolenŋolu! Alu be Ni Senunŋo soosola tuma bee, alu nin alu mamaxelu bee. 52 Kila joman nata nin alu mamaxelu man men tooro? Mennu xa Ala la moxo Tilinninŋo la nalo fo x’a tara a man si, i xa wolu faxa. Saasa atelu keta wo janfabaxo ti, x’a faxa. 53 Atelu mennu xa Ala la sariya soto melekiyolu la, alu man wo sariya labatu!» 54 Kiititegelalu xa wo me tumo men, wo x’e juso labo, i x’e dafato kin Eceni xanma. 55 Xa Eceni faninŋo tu Ni Senunŋo la, a xa sanxulo mafele. A xa Ala nooro je, xa Isa loninŋo je Ala kininŋo xoto. 56 A xo: «A fele, ń ɲa be sanxulo dayeleninŋo la, Moxo Dinxe be lonin Ala kininŋo xoto.» 57 I xuurebeteta, x’e tulolu sukki, i bee kafuninŋo gidita a xan. 58 I x’a xoyi, xa taxa a ti gallo xo ma, x’a bun kurolu la. Wo kebaxolu x’e la faanolu la xamarindinŋo do senbo to xo Soli. 59 X’e tu a bunna, Eceni xa Marigi matara ten xo: «Marigi Isa, ń xa ń niyo tu í bulu.» 60 Wo xo, a x’é ɲongi xa xuure xo: «Marigi, í xana i la ɲin junube in jaate i ɲen.» Wo xumolu xo, a sata.

8

1 Eceni la saya benta Soli ma. Wo lun kilinŋo, tooroba wulita Ala la jama xanma Yerusaleme. Lannayabaxolu bee jenjenta xa taxa Yude nin Samari marolu dulalu bee to, x’a tu kiladinŋolu doronnu ma Yerusaleme. 2 Alaɲasilanɲabaxo dolu xa Eceni lasi, x’a xasi bete. 3 Soli ken tun b’a sinkuwo ma x’a ke, walasa xa Ala la jama silatunu. A tun be dunna luwolu bee xono, xa lannayabaxolu musuma nin xema saba, x’e bula kaso la. 4 Awa, wo lannayabaxa jenjenninŋolu taxata dula bee, xa xibaru Dimanŋo fo moxolu ɲen. 5 Filipe taxata Samari galluba do to, xa Kirisita la kuwo waajulo ke je moxolu ɲen. 6 Jama xa Filipe lame, x’a la taagumanseede keninŋolu je tumo men, i bee x’e tulo lo bete x’a lame. 7 I xa wo ke, bawo a tun be jinneto kiika la jinnolu xoyila. Wo jinnolu boto tun be xuurela. A xa muruxuntelu nin sin kilinŋolu kiika lakendeya. 8 Wo kuwo keta ɲaxalikuba ti wo gallo moxolu bulu. 9 Xe do tun be wo gallo to kabirin waxati jan, a toxo xo Simon. A tun be doomaya kela, xa Samari moxolu dabaro ban, x’a fan ke moxoba ti. 10 Dindin nin moxoba, bee tun b’a lamenin bete x’a fo xo: «Ɲin ken mu Ala la sintigiya le ti, Ala la sintigiyaba.» 11 I tunnu b’a lamela, bawo a x’e dabaro ban a la doomaya la kabirin tuma jan. 12 Bari Filipe xa Xibaru Dimanŋo fo i ɲen tumo men, men be Ala la Mansaya nin Isa Kirisita xan, wo moxolu sonta a la xumo ma. Musu nin xe, a bee nata xa batise. 13 Haali Simon fan sonta Ala la xumo ma. A batiseta tumo men, a tuta Filipe nofe. Filipe tun be taagumanseedolu nin sintigiya kuba mennu kela, wolu x’a dabaro ban haali. 14 Kiladinŋolu x’a me x’e tu Yerusaleme, xo Samaringolu sonta Ala la xumo ma. Wo to, i xa Piyere nin Yaya ki wolu ma. 15 Piyere nin Yaya sininŋo Samari, i xa Ala matara lannayabaxolu ɲen, walasa i xa Ni Senunŋo soto. 16 I xa wo ke, bawo Ni Senunŋo tun man jigi i si xan folo. I tunnu batiseta le doron Marigi Isa toxo la. 17 Wo tumo la, Piyere nin Yaya x’e bulolu la i xan, i xa Ni Senunŋo soto. 18 Simon x’a je tumo men xo lannayabaxolu xa Ni Senunŋo soto kiladinŋolu la bululanxanŋo fe, a nata xaaliso ti, x’a fo Piyere nin Yaya ɲen xo: 19 «Alu ɲin sintigiya in di ń du ma, walasa nin ń xa ń bulo la moxo men xan, wo xa Ni Senunŋo soto.» 20 Bari Piyere x’a jaabi xo: «Í nin í la xaaliso alu fulo bee xa halagi, bawo í x’a miiri xo Ala la nilifenŋo si soto xaaliso la. 21 Nidula nin sotofen nte í kun ɲin ku in to, bawo í jusukunŋo man tilin Ala ɲa xoto. 22 Wo to, nimisi í la ku jaxo la, xa Marigi matara a xa yaafa í ma, nin wo si ke no, í la ɲin miiriya in xanma. 23 Bawo ń ɲa b’a la xo í jusukunŋo be fanin ɲangoya la. Í be junubo la jonɲa la.» 24 Simon xo Piyere nin Yaya ɲen xo: «Alu fannu xa Marigi matara nte ɲen walasa alu xa mennu fo, wolu si xana ń soto.» 25 Piyere nin Yaya xa seedeya bo tumo men, xa Marigi la xumo fo, i x’e koppa xa taxa Yerusaleme. I taxato xa Xibaru Dimanŋo fo Samari gallu kiika to. 26 Marigi la melekiyo do xumata Filipe ɲen xo: «Wuli í xa taxa banbugu mafanŋo. Silo men be bola Yerusaleme xa taxa Gasa, nin wo mu sila ti men nte taxamala bete, í xa taxa wo fe.» 27 Filipe wulita xa taxa. X’a tu silo fe, a xa xe do je. Ecopi mansamuso Kandasi la kuntigiba do le mu. Ate le tun b’a la naafulo kunna. Wo xe tun taxata Yerusaleme, xa Ala batu. 28 A koppato, x’a sigininŋo tu a la wuturo xono, a tun b’a ma xa kila Esayi la kitaabo xaran. 29 Ni Senunŋo xo Filipe ɲen xo: «Si ɲin wuturu in ma, í nin a xa taxa i ɲoxo la.» 30 Filipe x’é bori xa wuturo soto. A xa Ecopingo xanme kila Esayi la kitaabo xaranna. A xo a ɲen xo: «Í be men xaranna, í b’a faamula ba?» 31 A x’a jaabi xo: «Ń si wo faamu ɲa di nin moxo man a xoto fo ń ɲen?» A xo Filipe ɲen xo a xa yele xa sigi a bata. 32 A tun be Kitaabo dula men xaranna, wo fele: «A keta í xo saaxo men be taxanin a faxadula; a be í xo saaxandinŋo, men nte xunbola a tiyo xabaxo bulu; a man a da yele muume. 33 A la majigo xono, a la tonɲa man di a ma. Jon si xuma a bonsonŋo xan; bawo a siyo banta duguxulo xan?» 34 Kuntigi in xa Filipe ŋininxa xo: «Ń b’é matarala, kila be xumala jon ma ten? A fan ba, walla do xote?» 35 Wo to, Filipe xa xumo ta, a x’a damuta Kitaabo wo xumolu ma, xa Isa la xibaru Dimanŋo fo a ɲen. 36 X’e tu taxanin ɲafe silo to, i sita jiyo ma. Kuntigo xo: «Jiyo fele, mun na ń me batise jan?» [ 37 Filipe xo: «Nin í xa lannaya ke í jusukunŋo bee la, í si batise.» Kuntigo x’a jaabi xo: «Ń lata a la xo Isa mu Ala Dinxe le ti.»] 38 A xa yanmaro di xo wuturo xa lalo. Filipe nin kuntigo fulo bee jigita jiyo to. Filipe woman in xa kuntigi in batise. 39 I yeleninma xa bo jiyo to, Marigi Niyo xa Filipe ta xa taxa. Kuntigo man a je wo xo. A ɲaɲaninŋo x’a la silo muta xa taxa. 40 Filipe taxata a fan tara Asoti. A x’é tu non, xa taxa fo Sesare gallo to. A tanbito bota gallo fen fen na, a xa Xibaru Dimanŋo fo wolu bee to.

9

1 Wo waxato, Soli tuta a ma xa faxalo lahenne Marigi la xarandinŋolu ma. Wo to, a taxata sadaxalasibaxa kuntigiba bata, 2 xo a xa safelu di a ma, mennu si a yanmaru xa taxa i di Damasi Alabatusuwolu moxolu ma; walasa nin a xa Marigi la silo taxamabaxo dolu soto je, musu nin xe, a x’e muta x’e siti, xa taxa i ti Yerusaleme. 3 Xa Soli tu Damasi silo to, fo a sutiyata gallo la, ɲakun kilin, keneya do bota sanŋo to, xa mana a boxo bee. 4 Soli boyita dugo ma. A xa xumaxanŋo do me xo: «Soli, Soli, mun na í be nte toorola?» 5 A xo: «Ite mu jon ti, Marigi?» A xo: «Nte mu Isa le ti, í be men tooroxan. 6 Wuli í xa dun gallo xono. Í xa xan xa men ke, wo si fo í ɲen.» 7 Soli taxamaɲoxolu ja tegeninŋo tuta lonin. I korita fen fola. I tulo be xumaxanŋo la, bari i ɲa nte moxo la. 8 Soli wulita dugo ma. Haali x’a ɲalu yeleninŋo tu, a tun ɲa nte dula la. I x’a muta a bulo ma xa taxa a ti Damasi. 9 Tili saba xono, a man fuyi je, a man domoli ke, a man ji min. 10 Isa la xarandinŋo do tun be Damasi, a toxo xo Ananiyasi. Marigi x’é yita a la, a xo: «Ananiyasi.» A xo: «Ń Marigi, ń x’é lamuta!» 11 Marigi xo a ɲen xo: «Wuli í xa taxa bedo fe, men be kilila xo Bede Tilinninŋo. Í xa taxa Yudasi la luwo ma, xa Tarasingo do maŋininxa; a toxo xo Soli. A be Ala matarala ɲin waxati in. 12 X’a tu wo Alamatara la, Ala x’a yita a la, xo xe do dunta a bata, men toxo xo Ananiyasi. Wo xe x’a bulolu la a xan, walasa a xa dula je.» 13 Ananiyasi x’a jaabi xo: «Marigi, ɲin xe in xa ku jaxo mennu bee ke í la moxo senumanŋolu la Yerusaleme, moxo kiika xa wolu fo nte ɲen. 14 A xa fango soto sadaxalasibaxa kuntigolu la xa na jan, x’é toxo kilibaxolu bee siti.» 15 Marigi xo Ananiyasi ɲen xo: «Taxa, bawo nte xa ɲin xe in sugandi le, x’a ke ń na baarakedinŋo ti, nin a si nte toxo yita siya tolu nin i la mansaxelu la anin Banisirayila dinŋolu la. 16 A xa xan xa tooro fen fen soto nte toxo nofe, nte fan si wolu yita a la.» 17 Wo to, Ananiyasi taxata. A sininma luwo ma, a x’a bulolu la Soli xan. A xo: «Ń badinxe Soli, Marigi Isa men x’é yita í la silo to, wo xa ń ki í ma, walasa í xa dula je tugun, anin í xa fa Ni Senunŋo la.» 18 Wo no bee to, fen dolu wasema butunta xa bo a ɲalu la. A xa dula je tugun. A wulita xa batise. 19 Wo xo, a xa domolo ke, xa barako soto. Soli tuta Damasi xarandinŋolu bata tili dantalu xono. 20 Wo waxato fan, a xa waajulo ke Alabatusuwolu xono, xo Isa mu Ala Dinxe le ti. 21 Moxo fen wo fen x’a lame, wolu bee dabaro banta, x’a fo xo: «Ɲin xe in ne tun nte Isa toxo fobaxolu tooroxan Yerusaleme? A man na wolu sitilo le xanma ba, xa taxa i di sadaxalasibaxa kuntigolu ma Yerusaleme?» 22 Bari do le tun be kafuxan Soli barako ma xa taxa a fe waajulo to. A tun b’a yitaxan xo Isa le mu Kirisita ti. Yahudiya mennu be siginin Damasi tunnu man a lon i s’a jaabi men na tugun. 23 Waxati keta, wo xo Yahudiyalu benta a to xo xa Soli faxa. 24 Bari a lasobita i la janfo la. Su nin tili, i tunnu be gallo dundalu korosinin walasa i s’a faxa ɲa men. 25 Bari lun do suwo to, Soli la xarandinŋolu x’a bula sinso xono, x’a lajigi julo la, tato xo ma. 26 Soli sininma Yerusaleme, a x’a ŋinin kafo xa dun a nin lannayabaxolu te. Bari i bee silata a ɲa, bawo i man la a la xo a keta lannayabaxo ti soobeya la. 27 Wo to, Baranabasi nata Soli ti kiladinŋolu bata. A x’a fo i ɲen xo Soli xa Marigi je Damasi silo xan, xo Marigi xumata a ɲen. Soli xa Isa la kuwo waajulo ke xoleya to ɲa men Damasi, Baranabasi xa wo du ɲa fo i ɲen. 28 Wo xo, Soli nin i tuta xa taxa anin xa na Yerusaleme. A tun nte silala xa waajulo ke Marigi toxo la. 29 Yahudiya men tunnu be gerekixanŋo fola, Soli tun be xumala wo dulu ɲen; a nin i tunnu be tula i ɲoxo soosola. Bari wo tunnu be ɲa ŋininna a faxaɲa la. 30 Lannayabaxolu xa wo lon tumo men, i taxata Soli ti Sesare gallo to. Wo xo, i x’a bula xa taxa Tarasi. 31 Wo tumo, Ala la jama tun be heero xono Yude nin Galile nin Samari jamanolu bee to. A tun be barako sotoxan, x’é taxama Marigi ɲasilanɲa to, xa bunɲa Ni Senunŋo la jusudunno fe. 32 Awa xa Piyere tu jamano bee yaalala, a sita Lide lannayabaxolu dulu ma. 33 A xa xe do tara non, a toxo xo Ene. Wo xe tun be lanin bariyo to sanji sagi. A tun be muruxunin. 34 Piyere xo a ɲen xo: «Ene, Isa Kirisita be nala í kendeyala. Wuli í x’é la laranŋo toben.» Wo no bee to, Ene wulita. 35 Lidengolu nin Saron keneba xan sigibaxolu xa wo je tumo men, i bee tuubita Marigi ɲen. 36 Musu lannayabaxo do tun be Jope, a toxo xo Tabita. Wo toxo gerekixanŋo to xo «Dorokasi». Wo xoto xo «tanxonŋo». A tun be ku ɲuma kela tuma bee, xa bulutoxulunŋolu deema. 37 Wo waxato, a jangaruta xa sa. I x’a ku tumo men, i x’a bula bunŋo do xono, sankansuwo sanŋo to. 38 Jope lannayabaxolu tunnu x’a me xo Piyere be Lide. Non tun nin Jope te tun man jan. I xa xe fula ki a ma xa ɲin xuma in dun i da xo: «N b’é tarala, xo í xa í tariya xa na n bata.» 39 Wo no bee to, Piyere nin i taxata. A sininma je, i taxata a ti wo sankansuwo sanŋo to. Musujaxelu bee xasito x’e sodun a la. Dorokasi nilama xa dorokexotobulolu nin dorokeba mennu xara, i xa wolu yita Piyere la. 40 Piyere xa moxo bee labo banto to, x’é ɲongi, xa Ala matara. Wo xo, a x’é ɲadi fure la, x’a fo xo: «Tabita, wuli!» Tabita x’a ɲalu yele. A xa Piyere je tumo men, a wulita x’é sigi. 41 Piyere x’a bulo muta, x’a deema wulila. Wo xo, Piyere xa lannayabaxolu nin musujaxelu kili, xa Dorokasi nilama yita i la. 42 Jopengolu bee xa wo kuwo lon, i kiika lata Marigi la. 43 Piyere xa waxati jan ke Jope, gulubaarala do bata, xo Simon.

10

1 Xe do tun be Sesare gallo to, a toxo xo Koroneyi. Rome sorodasi jalatigiba do le mu. A tun be siginin sorodasi jama men kunna, wo tun be kilila xo Itali sorodasi jama. 2 Wo xe tun mu Alaɲasilanɲabaxo le ti, a nin a la lumamoxolu bee tunnu be Ala batula i ɲoxo fe. A tun be fen kiika dila Yahudiya segebaxantunŋolu ma, xa Ala matara tuma bee. 3 Lun do wura la, Ala la melekiyo do x’é yita a la, keno xan. A dunta a bata x’a fo a ɲen xo: «Koroneyi!» 4 Koroneyi silaninŋo x’a ɲa lo melekiyo to x’a fo a ɲen xo: «Marigi, mun keta?» Melekiyo x’a jaabi xo: «Í xa taralo mennu ke, anin í xa deema mennu ke segebaxantunŋolu ɲen, Ala xa wolu muta, anin a hakilo be í kun. 5 Saasa, moxolu bula xa taxa Jope, xa taxa Simon toxo do nofe je, men be kilila du xo Piyere. 6 A be jiginin gulubaarala Simon bata, wo la luwo be xooxojida la.» 7 Melekiyo x’é soto xumo la a ɲen tumo men xa taxa, Koroneyi x’a la kuɲabobaxa fula kili, anin a la xotosigi sorodaso do. Wo tun mu Alaɲasilanɲabaxo le ti. 8 Men keta, a xa wo ɲa bee laxali i ɲen. Wo xo, a x’e ki xa taxa Jope. 9 Wo lun do, xa wolu tu taxanin, fo i nata sutiya Jope la, Piyere yeleta bilo kun, tilinkunte waxato, xa taxa Ala matara. 10 Xonxo x’a muta. A tun b’a fe xa domolo ke. X’a la domolo tu daraxan, Ala xa fen do yita a la. 11 A xa sanxulo je dayelenin, xa fen do jigito je bola sanŋo to, a be í xo faanuba. A kun naano be tomutanin, a jigito be nanin duguxulo xan. 12 Piyere x’a je xo sinnaanimafen sifa bee nin fenŋo mennu b’e fuufula duguxulo xan, nin xonolu sifa bee, mennu b’e baxan sanna, wolu tunnu be wo faano xono. 13 A xa xumaxanŋo do me a fola a ɲen xo: «Piyere, wuli í xa fen do faxa x’a domo.» 14 Bari Piyere xo: «Ayi, Marigi! Bawo fen wo fen domo nte dagenin, walla fen wo fen be noxonin, nte bada man wolu si domo.» 15 Wo xumaxanŋo xo a ɲen tugun xo: «Ala xa men senuya, í xana wo jaate fen noxonin ti.» 16 Wo kuwo keta í xo sinɲa saba. Wo no bee to, fen in nakoppata xa taxa sanŋo to. 17 Piyere hakilo ɲaxamininŋo tun b’a fan ŋininxala Ala la wo yitalifenŋo xoto si ke men ti. Wo xono, Koroneyi la kiladinŋolu xa Simon na luwo maŋininxa. I tunnu sita da la xa ban. 18 I xa kililo ke, xa ŋininxalo ke xo: «Simon men be kilila xo Piyere, wo be jiginin jan ne ba?» 19 Xa Piyere tu í miirila wo yitalifenŋo xoto ma, Ni Senunŋo xo a ɲen xo: «Moxo saba fele í ŋininna. 20 Wuli í nin i xa taxa, í xana sikka, bawo nte le x’e ki í ma.» 21 Wo to, Piyere jigita xa na wo moxolu bata, x’a fo i ɲen xo: «Alu be men ŋininna, nte le mu. Alu nata mun na?» 22 I xo: «Sorodasi jalatigiba men toxo xo Koroneyi le xa n ki. Moxo tilinninŋo le mu; a be silala Ala ɲa du. Yahudiyalu bee b’a toxoɲuma fola. Ala la meleke senumanŋo do x’é yita a la, x’a fo a ɲen xo a xa kila bula í ma, xo í xa taxa a bata, xo xumo do b’é bulu x’a fo a ɲen.» 23 Piyere x’e jigiya, x’e lasi. Wo lun do, a nin i taxata. Jope lannayabaxo dolu kafuta i ma, xa taxa. 24 Wo lun do, i sita Sesare gallo to. Koroneyi tun b’e laxononin. A tun x’a badinŋolu nin a xanuntelu kili. 25 Piyere dunto luwo xono, Koroneyi nata í buti a xoto x’a batu. 26 Piyere x’a lawuli, x’a fo a ɲen xo: «Wuli, nte du mu í ɲoxon hadamadin gansan ne ti.» 27 X’e tu xumo la i ɲoxo fe, i dunta luwo xono, xa moxo kiika kamarininŋo tara je. 28 Piyere xo i ɲen xo: «Alu x’a lon xo ntelu Yahudiyalu la sariya la, a nte dagenin n nin siya xote xa kafu, walla xa dun a la luwo xono. Bari Ala x’a yita nte la, xo ń xana moxo si jaate xo a man senu, walla xo a be noxonin. 29 Wo le x’a tu, alu xa nte kili tumo men, nte man soosoli dun a to, ń nata. Awa, alu xa nte kili kunŋo men na, ń b’a fe xa wo lon.» 30 Koroneyi x’a jaabi xo: «Bi mu a tili naano le ti, nte tun be Alamatara la ń na bunŋo xono, wuralataralo waxato. Ɲakun kilin, xe do nata í lo nte ɲa xoto, a la faanolu be manala. 31 A xo ń ɲen xo: “Koroneyi, Ala x’é la taralolu jaabi. Í xa segebaxantunŋolu deema ɲa men, Ala hakilo tuta wo la. 32 Moxo dolu ki i xa taxa Jope, xa taxa Simon kili a xa na, wo men be kilila du xo Piyere. A be siginin gulubaarala Simon bata, xooxojida la.” 33 Wo no bee to, nte xa moxo dolu bula i xa taxa í nofe. Í la na benta. Saasa, Ala xa kuwo mennu bee yita í la xo í x’e fo n ɲen, n bee kamarininŋo fele in ti Marigi ɲa xoto, xa wolu lame.» 34 Piyere xa xumo ta xo: «Tonɲa la, nte x’a faamu saasa xo Ala nte moxo bola moxo to: 35 Bari siya wo siya to, nin men je sila a ɲa, xa ku tilinninŋo ke, wo le la kuwo xa di a ɲen. 36 Ala x’a la xumo bula Banisirayila moxolu ma, nin wo mu xibaru Dimanŋo ti, men be heero dila moxolu ma, Isa Kirisita barako to. Ate le mu moxolu bee Marigi ti. 37 Kuwo men keta Yude maro bee xono, alu be wo xalama. A damutata Galile, Yaya la waajulo nin a la batiselo xofe. 38 Alu x’a lon Ala xa Nasareti Isa fa Ni Senunŋo la ɲa men, xa sintigiya di a ma. Alu x’a lon du xo Isa xa jamano yaala, xa ku ɲuma ke, xa moxolu bee kendeya, men tunnu be Sentane la fango bulu; bawo a tun nin Ala be i ɲoxo fe. 39 A xa ku wo ku ke Yahudiyalu la jamano xan, anin Yerusaleme dugo xono, ntelu mu wolu bee seedolu ti. I x’a gengen yiro ma, x’a faxa. 40 Bari Ala x’a lakuni a sa tili sabo. Ala x’a tu a x’é yita moxolu la. 41 Bari moxolu bee la nte, fo ntelu, Ala xa ntelu mennu sugandi wo xanma kabirin waxati jan. Ntelu nin a xa domolo ke anin x’e min, a kuniyo xofe xa bo furelu to. 42 Isa x’a xoleya n ma xo n xa moxolu waaju, x’a yita i la x’a laxoyiya i ma, xo Ala xa men nasigi x’a ke kendolu nin furelu la kiito tegebaxo ti, wo mu ate le ti. 43 Kilalu bee xumata a la kuwo to. I xo, xo moxo wo moxo je la a la, wo si junubeyaafo soto a toxo barako to.» 44 Xa Piyere tu wo xumo la, Ni Senunŋo jigita a lamebaxolu bee xan. 45 Yahudiya lannayabaxolu mennu xa Piyere dandan, wolu dabaro banta, xo Ala xa Ni Senunŋo lajigi siya tolu dulu xan. 46 Bawo i x’a je xo moxolu tunnu be xan xotelu ma x’e fo, xa Ala bunɲa. Wo tumo la, Piyere xo: 47 «N si ɲin moxo innu bali no tugun i xa batise jiyo la ba; bawo i xa Ni Senunŋo soto í xo ntelu x’a soto ɲa men?» 48 Wo to, Piyere xa yanmaro di x’e xa batise Isa Kirisita toxo la. Wo xo, i xa Piyere matara xo a xa tili dantalu ke i bata.

11

1 Kiladinŋolu nin lannayabaxo mennu be Yude maro xono, wolu x’a me xo siya tolu dulu sonta Ala la xumo ma. 2 Piyere naninma Yerusaleme, Yahudiya lannayabaxolu mennu be ɲaxo kenin waajibo ti, wolu x’a sooso. 3 I xo: «Í dunta siya ɲaxabalolu bata, í nin i xa domolo ke!» 4 Wo to, fen fen keta, Piyere xa wo ɲa bee laxali i ɲen xo: 5 «Xa nte tu Alamatara la Jope, Ala xa fenŋo do yita nte la. Wo fenŋo tun be í xo faanuba. A kun naano tun be tomutanin. Wo jigita xa bo sanŋo to, xa na jigi nte xoto. 6 Nte x’a mafele bete. Ń xa duguxulo sinnaanimafenŋolu je, anin wulaxonosubolu nin fenŋo mennu b’e fuufula, anin xonolu, mennu b’e baxan sanna. 7 Ń xa xumaxanŋo do me a fola ń ɲen xo: “Piyere, wuli í xa fen do faxa x’a domo.” 8 Bari nte x’a jaabi xo: “Ayi Marigi! Bawo fen wo fen domo nte dagenin, walla fen wo fen be noxonin, nte bada man wolu si bula ń da folo.” 9 Xumaxan in bota sanŋo to tugun xo: “Ala xa men senuya, í xana wo jaate fen noxonin ti.” 10 Wo kuwo keta í xo sinɲa saba. Wo xo, wo fenŋolu bee lakoppata xa taxa sanŋo to. 11 Wo waxato fan, nte be luwo men xono, xe saba nata i lo wo luda la. I tunnu kita nte ma xa bo Sesare gallo to. 12 Ni Senunŋo xo nte ɲen xo ń nin i xa taxa, ń xana sikka. Ɲin badinxe innu moxo wooro nin nte taxata Sesare. N bee dunta Koroneyi la luwo ma. 13 A x’a fo n ɲen a xa melekiyo je a la bunŋo la ɲa men, men xumata a ɲen xo: “Moxo ki Jope, a xa taxa Simon nofe, men be kilila du xo Piyere. 14 Wo si xumolu fo í ɲen, mennu si kisilo di í nin í la dinbaya ma.” 15 Nte xa xumo damuta i ɲen doron, Ni Senunŋo jigita i xan, í xo a jigita alan xan ɲa men folofolo. 16 Wo xa nte hakilo lajigi Marigi la ɲin xuma in kun xo: “Yaya xa batiselo ke jiyo la, bari atelu kennu si batise Ni Senunŋo la.” 17 Ala xa nilifenŋo men di ntelu ma, bawo n lata Marigi Isa Kirisita la, nin a xa wo nilifen kilinŋo di i dulu ma, nte mu jon ti, nin ń si ń ban Ala sago ma?» 18 I xa wo xumolu me tumo men, bee x’e de xa Ala tantu xo: «Sikka nt’a to, Ala xa tuubilo sinŋo di siya to dulu ma, walasa i xa nilamaya soobe soto.» 19 Eceni faxo xo, i xa lannayabaxolu tooro bete. Lannayabaxo mennu jenjenta wo tooro xanma, wolu dolu taxata fo Fenisi nin Sipere marolu to. Dolu taxata Antiyosi gallo to. Wolu man Ala la xumo fo moxo si xote ɲen, nin Yahudiyalu doronnu nte. 20 Wo bee nin a ta, Sipere nin Sireni lannayabaxo dolu taxata Antiyosi, xa Marigi Isa la xibaru Dimanŋo fo Gereko dulu ɲen. 21 Marigi la sintigiya tun b’e xan, fo moxo kiika xa lannaya ke, xa tuubi Marigi ɲen. 22 Ala la jama men be Yerusaleme xa wo kuwolu xibaro me tumo men, i xa Baranabasi bula xa taxa Antiyosi. 23 Baranabasi sita Antiyosi tumo men, xa Ala la neemo no je, a ɲaɲata. A x’e bee jusudun xo i xa tu notonin Marigi la, i jusukunŋo bee la. 24 Baranabasi tun mu moxo ɲuma le ti; a be fanin Ni Senunŋo la, anin a la lannaya du xa bun. Jamaba sonta Marigi ma. 25 Wo xo, Baranabasi taxata Tarasi, xa Soli ŋinin. 26 A x’a je tumo men, a taxata a ti Antiyosi. I fulo bee xa san kilin dafaninŋo ke lannayabaxolu bata, xa moxo kiika laxaran. Xa lannayabaxolu kili xo “kerecenŋolu”, wo damutata Antiyosi le. 27 Wo waxato, kila dolu bota Yerusaleme, xa na Antiyosi. 28 Wolu to kilin, a toxo xo Agabusi, wo wulita x’a fo Ni Senunŋo barako to xo dondin, xonxoba si na ke duguxulo bee xan. Wo keta mansaxe Kulode tilo. 29 Lannayabaxolu x’a latege, xa deemalo do ki Yude maro badinŋolu ma, x’a la i bee kilin kilin sinkuwo xan. 30 I xa nilifenŋolu toben, x’e ki Yude lannayabaxolu la moxobalu ma, x’e dun Baranabasi nin Soli bulu.

12

1 Wo waxato, mansaxe Herode xa Ala la jama moxo dolu muta x’e tooro. 2 A xa Yaya xotoxe Yaxuba faxa fanŋo la. 3 A x’a je tumo men xo wo diyata Yahudiyalu ɲen, a x’a latege xa Piyere du muta. Wo keta Buurufuunulantan sallo to. 4 Piyere mutaninŋo x’a bula kaso la, mansaxe Herode x’a dun sorodasi naani sigidulama naani bulu, xo i x’a korosi. Herode tun b’a fe x’a lalo jama ɲa xoto kiito xanma, Tanbinxansallo xofe. 5 Xa Piyere tu kaso la, Ala la jama moxolu balanninŋo tuta Alamatara la a ɲen. 6 Herode tun b’a fe xa Piyere lalo jama ɲa xoto kiito xanma lunŋo men, wo suwo, Piyere tun be sinnoxonin sorodasi fula te. A tun be sitinin negejoloxo fula la. Dakantabaxolu tunnu be lonin kasobunŋo da la. 7 Wo ɲa in, Marigi la melekiyo do nata. Keneyaba keta kasobunŋo xono. Melekiyo xa Piyere konkon a toxo to, x’a lakuni. A xo a ɲen xo: «Wuli tariya!» Wo no bee to, joloxolu butunta xa bo a bulolu la. 8 Wo xo, melekiyo xo Piyere ɲen xo: «Í te tositi, x’é la samatolu dun.» Piyere xa wo ke. Wo xo, melekiyo x’a fo a ɲen xo: «Í la dorokeba dun x’a lo ń nofe.» 9 Piyere bota x’a lo melekiyo nofe. Melekiyo xa men ke, Piyere tun man la a la xo wo mu tonɲa ti. A tun ɲen xo a je siiboxan ne. 10 A nin melekiyo tanbita dakantabaxa fololu nin fulananŋolu la, xa na si negeda ma, moxo be bola men fe xa si banto to, xa taxa gallo xono. Wo da yeleta a fan ma i ɲa. I bota xa taxa ɲa dondin bedo to. Nondin kilin to, melekiyo taxata xa Piyere tu non. 11 Piyere xa hakili soto tumo men, a xo: «A xoyiyata nte ma saasa xo Marigi x’a la melekiyo ki xa na ń bo Herode la fango bulu, anin xa ń kisi Yahudiyalu la tooro ŋanneyaninŋolu bee ma.» 12 A xa wo kuwolu faamu tumo men, a taxata Mariyama la luwo ma. Yaya men be kilila xo Maraka, wo na le mu Mariyama ti. Moxo kiika tun be kamarinin non xa Ala matara. 13 Piyere xa luwo da konkon. Baaradinmuso do nata da la, walasa xa da konkonbaxo je. Wo baaradinmuso toxo xo Roda. 14 Wo baaradinmuso xa Piyere xanŋo mategeninŋo lon tumo men, a ŋinata dayelo kun, ɲaɲo bulu. A x’é bori xa taxa luwo xono, x’a fo xo Piyere be lonin keno ma, da la. 15 I xo a ɲen xo: «Fa le b’é to!» Bari a x’a lahenne i ma xo tonɲa le mu. I xo: «A la melekiyo le mu.» 16 Wo bee to, Piyere tuta da konkonna. I xa da yele x’a je tumo men, i dabaro bee banta. 17 A x’a bulo xotota i ɲen, xo i x’e de. Marigi x’a labo kaso la ɲa men, a xa wo ɲa fo i ɲen. A xo i ɲen du xo: «Alu xa ɲin xibaru in fo Yaxuba nin badin tolu ɲen.» Wo xo, a bota je, xa taxa dula xote. 18 Saxo yeleninma, sorodasolu ja wulita, bawo i man Piyere keɲa lon. 19 Herode xa Piyere ŋinin. A man a je tumo men, a xa dakantabaxolu tosegesege wo kuwo to, xa yanmaro di xo wolu xa faxa. Wo xo, Herode bota Yude maro la, xa taxa Sesare gallo to, xa waxati ke non. 20 Herode tun be diminnin bete Tire nin Sidon moxolu xanma. Wolu benta a to xa taxa a bata. I nin mansaxe xotosigibaxo x’e ɲoxo faamu wo kuwo to. Wo toxo le xo Bulasitusi. Wo xo, i taxata benŋo ŋinin Herode la, bawo i la baluwo be bola mansaxe la jamano le to. 21 Lunŋo men fota, Herode x’a la mansadoroko dun, x’é sigi a la mansasigilanŋo xan, xa xuma jama ɲen. 22 Jama keta a ma xa feten xo: «Moxo xan nte ɲin ti, ala do le xan mu.» 23 Bari wo no bee to, Marigi la melekiyo x’a tego maxa Herode la; bawo Ala nin bunɲa men xa xan, a xa wo la a fan xan. Tunbolu dunta a to, a sata. 24 Wo bee nin a ta, Ala ken na xumo tun be taxala ɲa, a tun be jenjenna xa taxa a fe. 25 Baranabasi nin Soli la baaro banninma Yerusaleme, i x’e koppa, i nin Yaya, men be kilila xo Maraka.

13

1 Kilalu nin karanmoxolu tunnu be Ala la jama xono Antiyosi: Baranabasi, Simeyon men kilita xo Finmanŋo, Lusiyusi men be bola Sireni, anin Manayen men nin jamana kuntigi Herode labunɲata i ɲoxo fe, anin Soli. 2 Lun do, x’e tu Marigi batulo nin sunŋo la, Ni Senunŋo xo i ɲen xo: «Nte xa Baranabasi nin Soli kili baaro men xanma, alu i bula i xa wo ke nte ɲen.» 3 Wo keninma, i sunta, xa Ala matara, x’e bulolu la i xan. Wo xo, i x’e bula xa taxa. 4 Ni Senunŋo xa Baranabasi nin Soli ki tumo men, i taxata Selusi. I x’e tu non, xa batonŋo ta xa taxa Sipere sutto to. 5 I sininma Salamine, i xa Ala la xumo fo Yahudiyalu la Alabatusuwolu xono. Yaya men be kilila xo Maraka tun be i bata x’e deema. 6 I xa wo sutto tokutun, fo xa si Pafosi. I xa doomaxe do je non, a toxo xo Bara Yesu. Yahudiya le mu. A tun b’a fan kenin kila ti. 7 A tun be Goferenere Serejusi Polusi bata. Goferenere in tun mu moxo hakilima le ti. A xa kila bula Baranabasi nin Soli ma, bawo a tun b’a fe xa Ala la xumo lame. 8 Bari doomaxe Elimasi, nin wo mu Bara Yesu toxo ti gerekixanŋo to, wo xa Baranabasi nin Soli sooso. A tun be ɲa ŋininna, xa goferenere bali xa lannaya ke. 9 Wo tumo la, Soli men be kilila xo Poli, wo tun be fanin Ni Senunŋo la, a x’a ɲa lo doomaxe to, x’a fo a ɲen xo: 10 «Nanbaramanso nin moxo jaxo, Sentanemoxo, ku beto bee jaxo! Í si fata Marigi la sila tilinninŋolu ladogila ba? 11 Saasa Marigi s’a tego maxa í la. Í si fiyonɲa. Í si waxati ke í man tilo je.» Wo no bee to, Elimasi fiyonɲata. Dibo dunta a ɲa la. A x’a boxo bee moomo fo a si moxo je, men si a bulo muta. 12 Goferenero xa wo kuwo je tumo men, a xa lannaya ke. A xa xaranŋo men me Marigi la kuwo to, wo x’a dabaro ban bete. 13 Poli nin a toɲoxolu xa batonŋo ta Pafosi, xa taxa Pereje, men be Panfili jamano xan. Yaya Maraka nin i talata non. Ate x’é koppa xa taxa Yerusaleme. 14 Poli nin Silasi bota Pereje, xa taxa Antiyosi men be Pisidi maro la. Tofoɲolunŋo, i dunta Alabatusuwo xono x’e sigi. 15 Musa la sariya nin kilalu la kitaabolu xaranŋo xo, Alabatusuwo kuntigolu xa moxo bula a fola i ɲen xo: «N badinŋolu, nin xuma be alu kun x’a fo jama ɲen, x’a jusudun, waxato be alu bulu saasa.» 16 Poli wulita, x’a bulo xotota jama ɲen xo: «Banisirayila moxolu, anin alu tolu mennu be silala Ala ɲa, alu i tulo lo. 17 Banisirayila dinŋolu la Ala xa n mamaxelu sugandi. A x’e la siya labugi, x’e tu siginfelu ti Misira. Wo xo, a x’a la sintigiyaba yita, x’e labo Misira. 18 A muɲata i xoto fuxo la, tan naani sanji xono. 19 A xa siya woorowula halagi Kanan jamano to. Wo xo, a xa wolu la jamano di n mamaxelu ma, x’a ke i ta ti. 20 Wo bee keta san keme naani nin bi luulu xono. «Wo xo, a xa kuntigolu lasigi i kunna, fo xa taxa si kila Samuyeli tilo ma. 21 Wo xo, i xa mansaxe do ŋinin Ala la. A xa Kise dinxe Sawuli lasigi i kunna. Wo bota Bensamen bonsonŋo to. Wo sigita i kunna tan naani sanji xono. 22 Ala xa Sawuli labo mansaya la tumo men, a xa Dawuda lasigi i kunna mansaxe ti. Ala xo Dawuda la kuwo to xo: “Ń xa Yese dinxe Dawuda soto. Nte sagolamoxo le mu. A si nte sago bee ke.” 23 Ala xa Dawuda bonsonŋo do ke Banisirayila Kisibaxo ti, x’a la a la lahido xan. Wo mu Isa le ti. 24 Jannin Isa tun xa na, Yaya tun be Banisirayila moxolu bee waajula, xo i x’e xodi i la junubolu la, xa batise. 25 Yaya tun b’a fola a la baaro bantumo xo: “Alu ɲen, nte mu jon ti? Alu be men naxononin, nte nte wo ti. Bari a si na nte xofe. Haali xa ke a la samatajulufirinna ti, nte nin wo man xan.” 26 «Ń badinŋolu, ate mennu bota Burehima to, anin alu tolu men dulu be silala Ala ɲa, ɲin kisili xuma innu kita n bee le ma. 27 Yerusaleme moxolu nin i la kuntigolu kennu man a lon Isa mu men ti. Kilalu la xumolu men dulu be xaranna tofoɲolunŋolu, i man wo dulu faamu, bari i xa wo xumolu dafa, i xa kiito tege Isa xan tumo men. 28 Haali x’a tara i man faxalikun je Isa la, i x’a ŋinin Pilate la xo a x’a faxa. 29 Mennu safeta Kitaabo xono a la kuwo to, i xa wo bee ke tumo men, i x’a lajigi xa bo gengenyiro xan, x’a bula xaburo xono. 30 Bari Ala x’a lakuni xa bo furelu to. 31 Men tunnu nin Isa bota Galile, xa taxa Yerusaleme, a x’é yita wolu la tili kiika xono. Saasa, wolu mu a seedolu ti, xa xuma Banisirayila moxolu ɲen a la kuwo to. 32 Ntelu be ɲin xibaru Diman in fola alu ɲen, xo Ala tun xa lahido men ta n mamaxelu ɲen, 33 a xa wo latimme n ɲen bi, alan ntelu mennu keta i bonsonŋolu ti. A xa Isa lakuni í xo a be safenin Jaburu fulananŋo xono ɲa men xo: “Ite le mu ń Dinxe ti; kabirin bi, nte keta í Fa ti.” 34 Ala tun x’a fo xo a si a lakuni xa bo furelu to, xo a me sa tugun, a me toli. A tun x’a fo ten xo: “Nte xa lahidu senumanŋo mennu ta Dawuda ɲen, sikka si nt’a to, nte si wolu ke alu ɲen.” 35 Wo le x’a tu, a xo dula xote du xo: “Í me son, í la senumanŋo xa toli xaburo xono.” 36 Dawuda ken xa Ala la kulategeninŋolu dafa a la waxato, wo xo, a sata. A lasita a mamaxelu senbo to, a tolita. 37 Bari Ala xa men nakuni xa bo furelu to, wo man toli. 38 Ń badinŋolu, alu a lon xo alu si junubeyaafo soto xa jaate moxo tilinninŋo ti Isa le barako to. Alu man sin xa jaate moxo tilinninŋo ti Musa la sariya la. 39 Isa le barako to, moxo wo moxo xa lannaya ke, wo si jaate moxo tilinninŋo ti. 40 Wo xanma, alu i korosi, walasa kilalu xa xumo mennu fo, wolu xana alu lasoto. Kilalu xo: 41 “Alu a mafele, atelu mennu be Ala la kuwolu mafeyaxan, alu dabaro xa ban, xa halagi. Bawo nte be nala kuwo do kela alu la waxato, nin moxo x’a laxali alu ɲen, alu me la a la.” » 42 Poli nin Baranabasi boto Alabatusuwo xono, moxolu x’e matara xo i xa xuma wo kuwolu xan tugun tofoɲolun nata. 43 Jama jenjenŋo xo, Yahudiyalu anin moxo mennu tuubita xa dun Yahudiyalu la diino to, wolu kiika x’a lo Poli nin Baranabasi nofe. I xa wo moxolu tonben, xo i xa Ala la neemo mutasoobe. 44 Wo tofoɲolunŋo ɲoxon kun, gallo tala bee kamarita x’e be Marigi la xumo lamela. 45 Yahudiyalu xa wo jama je tumo men, i kiiliyata. I xa Poli sooso, x’a nani. 46 Poli nin Baranabasi hakilo lasigininŋo xumata i ɲen xo: «Waajibo le tun mu Ala la xumo xa fo alu fololu ɲen. Bari alu x’e ban a to, xa kiito tege alu fannu xan, x’a yita xo alu nin nilamaya banbalo man xan. Wo le x’a tu saasa, n si i ɲatilin siya tolu la. 47 Bawo Marigi xa kuwo men waajibiya n ma, wo fele xo: “Ń x’é lasigi xo í xa ke keneya ti siyalu ɲen, walasa í xa kisilo lasi duniya bee ma.” » 48 Siya tolu xa wo xumolu me tumo men, i ɲaɲata, xa Marigi la xumo bunɲa. Ala xa i fen wo fen sugandi nilamaya banbalo xanma, wolu bee xa lannaya ke. 49 Marigi la xumo jenjenta wo jamano dula bee to. 50 Bari Yahudiyalu xa gallo musu toxoma Alabatubaxolu nin gallo moxobalu xonotosoli Poli nin Baranabasi xanma; i x’e tooro, x’e xoyi x’e labo i la jamano to. 51 Poli nin Baranabasi x’e sinnabanxo konkon x’a bo i sinŋolu la i xanma, wo xo, i taxata Ikone gallo to. 52 Antiyosi lannayabaxolu kennu ɲaɲabeteta, xa fa Ni Senunŋo la.

14

1 Poli nin Baranabasi sininŋo Ikone, i dunta Yahudiyalu la Alabatusuwo xono non du. I xumata fo Yahudiyalu nin Gerekolu moxo kiika xa lannaya ke. 2 Bari Yahudiyalu mennu man son lannaya ma, wolu xa siya tolu moxolu xonotosoli badin lannayabaxolu xanma. 3 Wo bee nin a ta, Poli nin Baranabasi meta Ikone. I ja sigininŋo tun be xumala je, x’e gigo tu Marigi xan. Marigi xa barako di i ma, xa taagumanseedolu nin kawakuwolu ke, mennu s’a yita xo i be men waajula Ala la neemo barako to, xo wo mu tonɲa le ti. 4 Gallo moxolu talata xan ma. Dolu nin Yahudiyalu keta boxo, dolu nin kiladinŋolu keta boxo. 5 Yahudiyalu nin siya tolu nin i la kuntigolu benta a to, xa ku jaxo ke Poli nin Baranabasi la, x’e bun kuro la x’e faxa. 6 Wolu xa wo me tumo men, i x’e bori xa taxa Likawoni maro la, xa taxa Lisitere nin Derebe gallolu to. 7 I xa xibaru Dimanŋo fo non dulu. 8 Xe do tun be Lisitere, a tun be siginin tuma bee, bawo a namatama le wuluta. A bada man í taxama. 9 A tun be Poli la xumo lamexan. Poli x’a mafele, a x’a je xo lannaya b’a la xa kendeya. 10 A xo a ɲen barako to xo: «Wuli í x’é latilin í sinŋolu da!» Xe x’é ba x’é lo a sin fulo da, x’é taxama. 11 Jama xa Poli la kebaaro je tumo men, i fetenta x’a fo Likawonixanŋo to xo: «N na bolibatutalu x’e ke moxolu ti, xa jigi n xan.» 12 I xa Baranabasi kili xo i la bolibatuta Susi, xa Poli kili xo i la bolibatuta Heremesi, bawo ate le tun mu xumala ti. 13 Bolibatuta Susi batusuwo do tun be gallo dunda la. A la sadaxalasibaxo nata tuura dolu ti wo dula. Wolu tunnu be masitinin yirifirolu la. A tun nin jama keta a fe xa sadaxo bo Baranabasi nin Poli ɲen. 14 Bari kiladin fula in, Baranabasi nin Poli xa wo lon tumo men, i x’e la dorokolu tofara, x’e bori taxanin jama ma, xa feten xo: 15 «He! Mun na alu be ɲin kela? Ń xo, ntelu dulu mu alu ɲoxon hadamadin nelu ti! N nata Isa la xibaru Dimanŋo fo alu ɲen, walasa alu xa ɲin bolibatuta fu innu bula, x’e ɲadi Ala nilama la, wo men xa sanxulo nin duguxulo nin xooxojiyo nin i to fenŋolu bee da. 16 Waxato mennu tanbita, a xa siyalu bee tu je, i xa taxa i fannu la silolu fe. 17 Haali wo, a x’é yita tumo bee a la ɲumayalu la. A be sanjiyo dila alu ma xa bo sanŋo to, xa senefenŋolu di i waxato. A be baluwo dila alu ma, x’alu laɲaɲa.» 18 Haali kiladinŋolu xumata ten, i tunnu si kori jama balila tuura sadaxala i ɲen. 19 Yahudiya dolu nata xa bo Antiyosi nin Ikone. Wolu xa jama hakilo yelema fo i xa Poli bun kurolu la xo i b’a faxala. Wo xo, i x’a saba x’a labo gallo xono. I tunnu ɲen xo a sata le. 20 Bari lannayabaxolu nata a laminin tumo men, a wulita, xa dun gallo xono. Wo lun do, a nin Baranabasi taxata Derebe. 21 Poli nin Baranabasi xa xibaru Dimanŋo fo Derebe gallo moxo ɲen. I xa lannayabaxa kiika soto. Wo xo, i x’e koppa xa na Lisitere, xa bo non xa taxa Ikone, wo xo xa na Antiyosi. 22 I tunnu be lannayabaxolu sinsinna, x’e jusudun, xo i xa tu lannaya to. I tunnu b’a fola i ɲen du xo: «Waajibo le mu tooro kiika xa n soto jannin n be dunna Ala la Mansaya xono.» 23 I xa moxobalu lasigi Ala la jamalu kilin wo kilin kunna. I sunta, xa Ala matara. Wo xo, i x’e xarifa Marigi ma, i lata wo men na. 24 Wo xo, Baranabasi nin Poli xa Pisidi jamano tokutun, xa si Panfili jamano to. 25 I xa Ala la xumo fo Pereje. Wo xo, i taxata Atali. 26 I xa batonŋo ta non, xa taxa Antiyosi, i tunnu xarifata Ala la neemo ma dula men. Wo keta baaro men xanma, i xa wo ke x’a dafa. 27 I sininma Antiyosi, i xa Ala la jama kamari. Ala xa sinŋo di i ma xa fen wo fen ke, i xa wo bee dantege i ɲen. Ala xa da yele siya to dulu ɲen ɲa men, walasa i xa lannaya ke, i xa wo ɲa du laxali i ɲen. 28 Poli nin Baranabasi tuta lannayabaxolu bata non waxati jan xono.

15

1 Moxo dolu bota Yude maro la, xa na Antiyosi, x’e badin lannayabaxolu laxaran xo: «Nin alu man ɲaxa í xo Musa la sariya x’a fo ɲa men, alu me kisi no.» 2 Poli nin Baranabasi man son wo xumo ma fewu. Wo kuwo keta soosoliba ti i nin wo moxolu te. A lategeta xo Poli nin Baranabasi anin moxo dantalu xa taxa Yerusaleme, walasa i nin kiladinŋolu nin moxobalu xa xuma wo kuwo xan. 3 Wo to, Ala la jama x’e ki xa taxa. I taxato, i xa Fenisi jamano nin Samari jamano tokutun. Siya tolu tuubita ɲa men, i tunnu be wo ɲa foxan. Wo xa badin lannayabaxolu bee nitodiya bete. 4 Poli nin Baranabasi sita Yerusaleme tumo men, Ala la jama nin kiladinŋolu anin moxobalu x’e mutakubete. Ala xa sinŋo di i ma xa fen wo fen ke, i xa wo bee ɲa fo i ɲen. 5 Farisiya dolu, mennu xa lannaya ke, wolu wulita x’a fo xo: «Waajibo le mu, siya tolu moxolu mennu xa lannaya ke, xo wolu xa ɲaxa, anin i xa Musa la sariya labatu.» 6 Kiladinŋolu nin moxobalu x’e ɲoxo tara, xa wo xumo segesege. 7 Wo xumo keta ɲoxomasoosoba ti tumo men, Piyere wulita x’é lo. A xo: «Ń badinŋolu, alu x’a lon xo Ala xa nte sugandi alu to kabirin tuma jan, walasa nte xa xibaru Dimanŋo fo siya tolu ɲen, nin i si a me xa lannaya ke. 8 Ala men xa moxolu bee jusukunna kuwolu lon, ate x’a yita xo a sonta siya tolu ma, a xa Ni Senunŋo di wolu ma tumo men, í xo a x’a di ntelu ma ɲa men. 9 Ala man faranfansi si ke ntelu Yahudiyalu nin siya tolu te. A x’e jusukunŋolu senuya i la lannaya le koso. 10 Mun na saasa, alu be Ala xotobola? N benbalu nin n fannu korita dono men xoto, mun na alu b’a fe xa wo dono la lannayabaxolu kun? 11 Ń be saagila a ma tugun xo, n be lanin a la xo n kisita Marigi Isa la neemo le barako to, í xo itelu dulu.» 12 Wo to, jama bee x’e de xa Baranabasi nin Poli lame. Ala xa sinŋo di i ma xa taagumanseedolu nin kawakuwolu mennu ke siya tolu to, i xa wolu bee fo. 13 I x’e soto wo xumo la tumo men, Yaxuba xa xumo ta xo: «Ń badinŋolu, alu ń name. 14 Ala hakilo tuta siya tolu kun ɲa men kabirin folofolo, xa moxo dolu sugandi i to, x’e ke a ta ti, Simon xa wo fo. 15 Wo nin kilalu la xumolu benta i ɲoxo ma, bawo a be safenin Kitaabo xono xo: 16 “Marigi xo: Wo xo, nte si ń koppa. Dawuda la bunŋo men boyita, nte si wo tolo. Dula mennu kutunta, ń si wolu lawuli, x’e latilin. 17 Wo to, hadamadin tolu bee si Marigi ŋinin, nte xa siya mennu bee kili x’e ke ń talu ti. Marigi xo ten, ate men x’a tu wo kuwolu 18 lonta kabirin waxati jan.” 19 Yaxuba xo: Wo le x’a tu, nte hakilo la, siya tolu mennu x’e ɲadi Ala la, n man xan xa xoleya bula wolu sinŋo xoto. 20 Bari, alan xa safe ki i ma x’a fo i ɲen xo i xana bolisosubu noxonin domo. I xa i fannu tanga jadoya ma. I xana jifo domo walla jelo. 21 Sabula kabirin folofolo, waajulo be kexan Musa la sariya xan gallubalu bee to, a be xaranna Alabatusuwolu xono tofoɲolun wo tofoɲolun.» 22 Wo to, kiladinŋolu nin moxobalu anin Ala la jama bee benta a to xa moxo dantalu sugandi i fannu to. I xa wolu la Poli nin Baranabasi xan, x’e ki Antiyosi. I xa Yudasi nin Silasi sugandi. Yudasi be kilila du xo Barasabasi. Lannayabaxolu la bunɲa tun be lanin wolu xan. 23 Safe men dunta i bulu, wo xono xumolu fele: «N badin lannayabaxo mennu bota siya tolu to, alu mennu be siginin Antiyosi gallo xono, anin Siri jamano to, anin Silisi jamano to: Kiladinŋolu nin moxobalu anin alu badinŋolu be alu xontonna. 24 N x’a me xo moxo dolu bota n bata jan, xa taxa alu bata, xa xumo dolu fo alu ɲen, mennu x’alu hakilo ɲaxami, x’alu xonotolafili. Moxo man i bula wo la. 25 Wo le x’a tu, n benta a to xa moxo dolu sugandi, x’e ki alu ma, x’a kafu n badin xanuninŋolu ma, nin wo mu Poli nin Baranabasi ti, 26 wo mennu bota i niyo la, n Marigi Isa Kirisita la baaro xanma. 27 N fele Yudasi nin Silasi kila alu ma, n xa xumo men fo safe xono, i si wo fo alu ɲen. 28 Ni Senunŋo nin ntelu fannu x’a latege, xo n xana doni xote la alu kun fo ɲinnu, mennu be waajibiyanin. 29 Alu xana bolisosubu domo, walla jelo, walla jifo. Al’alu fannu tanga jadoya ma. Nin alu si alu fannu korosi no wo kuwolu ma, wo le xa ɲin. X’alan n ben!» 30 Wo kilalu labulaninŋo xo, i taxata Antiyosi xa Ala la jama kamari xa wo safe d’i ma. 31 Wolu xa wo xaran tumo men, i ɲaɲata, bawo jusudunni xumo kiika tun b’a to. 32 Yuda nin Silasi fan tunnu mu kila lelu ti. Wolu xa lannayabaxolu jusudun i la xuma kiika fe, x’e la lannaya sinsin. 33 I tuta i bata waxati la. Wo xo, lannayabaxolu x’e labula walasa i x’e koppa i kilabaxolu ma. I duwata i ɲen xo i ɲuma xa si. [ 34 Bari Silasi x’a latege xa tu Antiyosi.] 35 Poli nin Baranabasi tuta Antiyosi. I nin moxo kiika xotelu tunnu be moxolu laxaranna, xa Marigi la xibaru Dimanŋo fo i ɲen. 36 Waxati tanbita, wo xo, Poli xo Baranabasi ɲen xo: «N tunnu taxata gallo mennu to, xa Marigi la xumo fo, n x’e koppa xa taxa bo n badinŋolu ma wo dulalu, x’a mafele i be ɲa men lannaya to.» 37 Baranabasi tun b’a fe i nin Yaya xa taxa, ate men be kilila du xo Maraka. 38 Bari Poli xo, xo a man xan xa taxa i nofe. Bawo a x’e fata i ma Panfili jamano xan, a man son a nin i xa baarolu laban i ɲoxo fe. 39 Mankanba dunta Poli nin Baranabasi te fo i talata. Baranabasi xa Yaya Maraka ta. I dunta batonŋo do xono xa taxa Sipere. 40 Poli ken xa Silasi le sugandi, i taxata i ɲoxo la. Lannayabaxolu x’e xarifa Marigi Ala la neemo ma. 41 A xa Siri nin Silisi jamano bee yaala, xa Ala la jamalu sinsin lannaya to.

16

1 Poli taxata Derebe, wo xo, a taxata Lisitere. Lannayabaxo do tun be non, men toxo xo Timote. A na tun mu Yahudiya le ti, men xa lannaya ke. Bari a fa tun mu Gereko le ti. 2 Lisitere nin Ikone lannayabaxolu tunnu be Timote toxoɲuma fola. 3 Poli tun b’a fe a xa ke a taxamaɲoxo ti. A xa Timote ɲaxa wo jamano Yahudiyalu koso, bawo i bee tun x’a lon xo a fa mu Gereko le ti. 4 Poli nin a taxamaɲoxo taxata galluba wo galluba to, kiladinŋolu nin moxobalu xa kuwo mennu latege Yerusaleme, i xa wolu fo lannayabaxolu ɲen anin x’a fo i ɲen xo i xa wo silo taxama. 5 Ala la jamalu tunnu be sinsinxan lannaya to. Lun wo lun, do tun be kafuxan lannayabaxolu ma. 6 Poli nin a taxamaɲoxolu xa Firiji nin Galasi marolu tofara, bawo Ni Senunŋo tun x’e bali xa Ala la xumo fo Asi maro xono. 7 I sita Misi jamano dunda la tumo men, i x’a mafele xa taxa Bitini, bari Isa Ni Senunŋo x’e bali xa taxa non. 8 Wo keta tumo men, i xa Misi jamano tofara xa taxa Torowasi. 9 Wo suwo to, Ala xa kuwo do yita Poli la. A xa Maseduwane xe do je lonin, wo x’a matara xo: «Na Maseduwane jamano to, xa n deema!» 10 Poli xa wo je doron, n x’a ŋinin xa taxa Maseduwane jamano xan, bawo n x’a lon xo Ala xa n kili xa taxa xibaru Dimanŋo fo wo jamano moxolu ɲen. 11 N xa batonŋo ta Torowasi, x’e tilin xa taxa Samotarasi. Wo lun do, n taxata Neyapolisi. 12 N bota non xa taxa Filipe, nin wo mu Maseduwane jamano galluba do ti. Non be Romengolu la maro xono. N xa tili kiika ke wo galluba to. 13 Tofoɲolunŋo, n bota gallo xono, xa taxa xoda la, n tunnu hakilo la xo n si Alamataradula tara non. N x’e sigi wo dula. N xa xumo dolu fo musolu ɲen, men tunnu kamarita je. 14 Muso do tun be i to xo Lidi, Tiyatirengo le mu. A tun be faanu wulen bete fiiro le la. Ala batubaxo le tun mu. A tun be n namela. Marigi x’a jusukunŋo dayele walasa a xa Poli la xumolu lame bete. 15 Lidi nin a la luxonomoxolu batiseta tumo men, a xa n matara xo: «Nin alu b’a jaatenin xo nte be lanin Marigi la, alu na jigi nte bata.» A x’a ke n bulu waajibo ti n xa son. 16 Lun do, n taxato Alamataradula, n nin jonmuso do benta: Jinno le b’a to, a tun be felelo kela wo le barako la. A tun be xaalisi kiika lasixan a marigilu ma wo felelo to. 17 Wo musu jinneto x’a lo ntelu nin Poli nofe xa feten xo: «Ɲin xe innu mu Ala Xototaninba la jonŋo lelu ti. I be kisilo silo le ɲafoxan alu ɲen.» 18 Jidinmuso xa wo ke tili kiika xono. Labanŋo la, Poli diminta, a x’é koppa x’a fo jidinmuso la jinno ɲen xo: «Isa Kirisita toxo barako to, bo muso to.» Jinno bota wo no bee to. 19 Wo jonmuso marigilu x’a lon tumo men xo i la xaalisisotoda tiɲata, i xa Poli nin Silasi muta xa taxa i ti kiititegelalu bata, gallo dakeno la. 20 I sita non tumo men, jonmuso marigilu x’a fo Rome kiititegelalu ɲen xo: «Ɲin moxo innu be n na gallo ɲaxamila; Yahudiya lelu mu. 21 I be laado dolu fola a nte dagenin ntelu Romengolu xa son mennu ma, walla x’e ke.» 22 Jama du wulita Poli nin Silasi xanma. Kiititegelalu xa yanmaro di, xo Poli nin Silasi la dorokolu xa bo i xanna, x’e gaɲa. 23 I buwobeteta tumo men, i x’e bula kaso la, x’a xoleya garado ma xo a x’e lakorosi bete. 24 A xa wo yanmaro soto tumo men, garado xa Poli nin Silasi bula kasobunŋo jooxe to, x’e sinŋolu dun kutunŋo la. 25 Dugutala ma, Poli nin Silasi tun be Ala matarala, xa Ala tantu donkilolu la. Kasolamoxo tolu tunnu be i lamela. 26 Wo dulandin kilinŋo, duguxulu jarajaraba keta. Kasobunŋo jusigilanŋolu jarajarata. Kasobunŋo dalu bee yeleta. Kasolamoxolu bee la joloxolu firinta. 27 Garado kunita. A xa kasobunŋo dalu je yelenin tumo men, a x’a la fanŋo boosi xo a be a fan faxala. A tun hakilo la xo kasolamoxolu bee x’e bori. 28 Bari Poli fetenbeteta xo: «Í xana fusi ke í fan na, n bee be jan.» 29 Wo tumo, garado xo x’e xa na lanpo ti. A x’é tariya xa dun kasobunŋo xono. Silanɲa kujaxo bulu, a jarajarato taxata í boyi Poli nin Silasi xoto. 30 Wo xo, a x’e labo keno ma, x’e ŋininxa xo: «Ń batufalu, nte xa xan xa mun ke walasa ń xa kisi?» 31 I x’a jaabi xo: «La Marigi Isa la, í si kisi, í nin í la dinbaya.» 32 I xa Marigi la xumo fo a nin a la dinbaya bee ɲen. 33 Wo suwo waxati kilinŋo fan, garado xa Poli nin Silasi la joogilidalu ku. Wo xo, a nin a la luxonomoxolu bee batiseta. 34 Wo bee xo, a taxata Poli nin Silasi ti a la luwo ma, xa domolo di i ma. Wo xe nin a la dinbaya bee ɲaɲata bete; bawo i lata Ala la. 35 Saxo yeleninma, kiititegelalu xa moxo dolu ki garado ma xo a xa wo xe innu bula. 36 Garado nata x’a fo Poli ɲen xo: «Kiititegelalu xa kila bula xo x’alu bula. Awa, alu bo xa taxa heero to.» 37 Bari Poli x’a fo kiladinŋolu ɲen xo: «Ntelu mennu mu Romenga yerewuluwolu ti, i xa n buwo moxolu bee ɲala x’a tara kiito man tege, wo xo, i xa n bula kaso la. Saasa, i b’a fe ba xa n mundin bula? Ayi. I fannu xa na n nabo.» 38 Kiladinŋolu taxata wo xumolu fo kiititegelalu ɲen. Wolu x’a lon tumo men xo Romengo lelu mu, i silata. 39 I nata yaafo ŋinin Poli nin Silasi fe, wo xo, x’e labo, x’e matara xo i xa bo wo gallo to. 40 Poli nin Silasi bota kaso la tumo men, i taxata Lidi la luwo ma. I xa badin lannayabaxolu je, x’e jusudun. Wo xo, i taxata.

17

1 Poli nin Silasi tanbita Anfipolisi nin Apoloni la, xa taxa si gallo do to xo Tesalonike. Yahudiyalu la Alabatusuwo do tun be non. 2 Poli dunta wo xono í xo a dalita a kela ɲa men. A xa moxo mennu tara je, a xa tofoɲolun saba ke a be xumala wolu ɲen x’a la Kitaabo xumaxanŋo xan. 3 Poli tun b’a yitala x’a laxoyiya i ma xo waajibo le tun mu Kirisita xa tooro, xa sa; wo xo, a xa kuni xa bo furelu to. A tun b’a fola xo: «Nte be Isa men na xumo fola alu ɲen, wo le mu Kirisita ti.» 4 Yahudiya dolu, nin Gereki Ala batubaxo kiika anin musu toxobonin kiika lata Isa la, xa kafu Poli nin Silasi ma. 5 Bari wo kuwo xa Yahudiyalu lakiiliya. I xa gallo moxo kuntanŋo dolu kamari men tunnu be bedolu fe, x’e bula sonxo kela, xa gallo ɲaxami. I taxata Jason na luwo ma, xa Poli nin Silasi ŋinin, xo i be taxala i tila jama ɲa xoto. 6 I man wolu tara non tumo men, i xa Jason nin lannayabaxo dolu muta xa taxa wolu ti gallo fankamalu bata. I tunnu be fetenna xo: «Ɲin xe in mennu xa duniya bee ɲaxami, i fele innu ti jan saasa. 7 Jason x’e jigiya a bata. I bee be Rome mansaxe la sariya soosola x’a fo xo mansaxe xote be je, nin wo mu Isa ti.» 8 Galluxonomoxolu nin fankamalu xa wo xumolu me tumo men, i hakilo ɲaxamita. 9 Jason nin a toɲoxolu tunnu xa xan xa xaalisi jaate do sara fankamalu ma, walasa i xa bula. 10 Suwo kuta doron, badin lannayabaxolu xa Poli nin Silasi bula xa taxa Bere. I sita gallo xono tumo men, i taxata Yahudiyalu la Alabatusuwo xono. 11 Bere Yahudiya tunnu xa ɲin Tesalonike Yahudiyalu ti. I xa Ala la xumo lame nitodiya to. I tunnu be Kitaabo xaranna lun wo lun, x’a mafele nin Poli la xumolu mu tonɲa le ti. 12 I kiika xa lannaya ke. Gerekolu to, faamamusolu nin xebalu dulu kiika xa lannaya ke. 13 Bari Tesalonike Yahudiyalu x’a lon tumo men xo Poli be Ala la xumo foxan Bere du, i nata non du xa jama ɲaxami, x’a xonotosoli. 14 Wo no bee to, badin lannayabaxolu taxata Poli ti xooxojiyo mafan, bari Timote nin Silasi tuta Bere. 15 Poli bulasilabaxolu taxata a ti fo Atene. Wo xo, i x’e koppa Bere. Poli x’e ki Silasi nin Timote ma, xo i xa i tariya xa na a tara Atene. 16 Xa Poli tu Silasi nin Timote laxononin Atene, a x’a je xo gallo be fanin bolibatutalu la. Wo kuwo x’a tooro bete. 17 Wo xanma, a tun be xumala Alabatusuwo xono, Yahudiyalu nin siya xotelu ɲen, mennu be Ala batula. Lun wo lun, a tun be taxala dakeno la, xa xuma non taxabaxolu bee ɲen. 18 Moxo hakilitigolu mennu be kilila xo Epikure la xarandinŋolu nin Sitoyisenŋolu, wolu dolu tunnu nin Poli be xumaxan. Dolu b’a fola: «Ɲin xuma fufola in b’a fe xa mun fo?» Do xotelu xo: «I s’a fo xo: A be bolibatuta xote lelu la xumo fola.» Poli ken tun be xumala Isa nin furekuniyo le xan. 19 I xa Poli kili i nin a xa taxa gallo Ayeropasi la, nin wo mu hakilitigolu nin kiititegelalu la dula ti. I xo a ɲen xo: «Í be xaran kuto men fola, ntelu si do me no wo xan ba? 20 Bawo í be xumo mennu fola, ntelu man wolu ɲoxon me abada, n b’a fe xa wolu faamu.» 21 Atenengolu bee, anin siginfelu mennu b’e bata, wolu tunnu be i la waxato tala bee kela xibaruya kutolu tofolo nin i lamelo le la. 22 Poli wulita x’é lo jama tema, Ayeropasi la, x’a fo xo: «Atenengolu, nte x’a korosi xo alu be tetositinin Alaŋininŋo to ɲa bee do ma. 23 Bawo nte yaalayaalato alu la gallo xono, ń xa alu la batulidulalu kiika je. N x’alu la sadaxajanidula do je, a be safenin wo xan xo: “Ala men nte lonnin, wo la sadaxajanidula.” Awa, alu be men batula x’a tara alu man a lon, nte be nala wo le la kuwo fola alu ɲen. 24 Ala men xa duniya nin a xono fenŋo bee da, sanxulo nin duguxulo Marigi, wo sigidula nte moxolu la batusu loninŋolu ti. 25 Ala maaku nte a la du xo moxo x’a la baaro ke, a be í xo nin a haajo le tun be fen do ma; katugala ate fan ne be nilamaya nin nilakiliyo nin fen bee dila moxo bee ma. 26 A xa siyalu bee da x’e labo moxo kilin to, x’e lasigi duguxulo dula bee. A xa danŋo sigi i la waxatolu nin i sigidulalu ma. 27 A xa wo ke walasa i xa Ala ŋinin x’a je moomolo la, nin wo tun si ke no. Tonɲa la, Ala man jan n si la. 28 Bawo: “Ate le barako to, n be i nila, n be i lamaxala anin n be je.” Alu la ŋaara do dulu x’a fo xo: “N mu Ala dinŋolu ti.” 29 N mu Ala dinŋolu ti, wo xanma, n man xan x’a miiri xo Ala be le í xo sano walla xaalisixoyo walla kuro, moxo xa men dara a fan na hakilitigiya nin a sinkuwo bee la. 30 Bari Ala nte wo waxato lonbaliya kuwolu jaatela tugun, bari saasa a be moxolu bee kilila dula bee xo i x’e xodi i la junubolu la. 31 A xa lunŋo do latege a si kiiti tilinninŋo tege duniya xan lun men. Wo kiito tegebaxo si ke moxo do ti, Ala fan xa men sugandi. A xa taagumanseede lankenemaninŋo di moxo bee ma wo la kuwo to; bawo a xa wo lakuni xa bo furelu to.» 32 I xa furekuniyo me Poli la tumo men, dolu jeleta a ma, dolu xo: «N si í lame wo kuwo to sinɲa xote.» 33 Wo to, Poli bota i bata xa taxa. 34 Bari haali wo, dolu nin Poli tuta. Wolu xa lannaya ke. Mennu xa lannaya ke, Denisi be wolu to, ate mu Ayeropasi moxo do ti, anin muso do, xo Damarisi, anin do xotelu.

18

1 Wo xofe, Poli bota Atene xa taxa Korente. 2 A xa Yahudiya do tara je, a toxo xo Akilasi. Wo be bola Pon maro la. A nanin kuto le tun mu xa bo Itali jamano xan, a nin a musu Pirisiye. Wo keta bawo mansaxe Kulode tun x’a fo xo Yahudiyalu bee xa bo Rome. Poli nin i kafuta. 3 A tuta i bata i xa baaro ke i ɲoxo fe, bawo i fulo bee tun be baara sifa kilin ne kexan. Tillisidarala le tunnu mu. 4 Poli tun be xumo tala Alabatusuwo xono, tofoɲolun wo tofoɲolun. A tun b’a ŋininna xa Yahudiyalu nin Gerekolu bee lason. 5 Kabirin Silasi nin Timote nata xa bo Maseduwane jamano xan, Poli x’a la waxato bee ke waajulo la, x’a yita Yahudiyalu la xo Isa le mu Kirisita ti. 6 Yahudiyalu xa Poli sooso, x’a nani. Wo to, a x’a la faanolu banxo gijigiji i xanma x’a fo i ɲen xo: «Nin alu man kisi, wo mu alu fannu no le ti. Jalagi nte nte ma. Kabirin saasa, nte be taxala siya tolu bata.» 7 Poli bota non xa taxa Ala batubaxo do bata xo Titiyusi Yusitusi. Wo tun na luwo be Alabatusuwo senbo to. 8 Alabatusuwo kuntigo Kirisipusi nin a la dinbaya bee lata Marigi la. Korentengo mennu dalita Poli la xumo lamela, wolu kiika xa lannaya ke xa batise. 9 Lun do suwo to, Marigi x’é yita Poli la, x’a fo a ɲen xo: «Í xana sila. Tu xumala haalibi, í xana í de, 10 bawo nte be í senbo to. Moxo si me kujaxu ke no í la, katugala nte la moxo xa sa ɲin gallu in to.» 11 Poli tuta Korente xa san kilin nin xaru wooro ke je. A tun be moxolu laxaranna Ala la xumo ma. 12 Galiyon tun mu Rome la goferenere ti tumo men, Akayi maro kunna, Yahudiyalu benta ku to Poli xanma. I x’a lasi kiititegedula. 13 I xo: «Ɲin xe in b’a ŋininna xa moxolu hakilo yelema, xo i xa Ala batu ɲa do ma, ɲa men be n na sariya soosola.» 14 Poli xo x’a be xumo tala tumo men, Galiyon xo Yahudiyalu ɲen xo: «Atelu Yahudiyalu, nin a tun fota xo ɲin xe in xa kujaxuba do le ke walla ku benbalo do, nte tun si alu lame bete. 15 Alu be i ɲoxo soosola xumolu nin toxolu nin alu fannu la sariya kuwo lelu to, wo xanma, wo ɲabo be alu fan nelu ma. Nte nte sonna xa wo kuwolu kiito tege.» 16 Wo to, Galiyon x’e xoyi xa bo kiititegedula. 17 Wo keninma, i bee xa Alabatusuwo kuntigo Sositene muta x’a buwo kiititegedula, bari Galiyon man wo jaate. 18 Poli tuta Korente xa waxati jan ke je. Wo xo, a bota badin lannayabaxolu bata. A nin Pirisiye nin Akilasi xa batonŋo ta xa taxa Siri jamano xan. Poli tun x’a kunŋo li Sankere, bawo a tun taguta kuwo do la Ala ɲen. 19 I sita Efesi gallo to. Poli nin a taxamaɲoxolu talata non. A taxata Alabatusuwo xono, a nin Yahudiyalu xa xuma. 20 Wolu x’a matara xo a xa waxati ke i bata, bari Poli man son. 21 A bota i bata, x’a fo i ɲen xo: «Ń si ń koppa alu bata ma, nin Ala sonta.» Wo xo, a dunta batonŋo xono Efesi xa taxa. 22 A jigita Sesare gallo to, xa taxa Yerusaleme, xa Ala la jama moxolu xonton non. Wo xo, a taxata Antiyosi. 23 Poli xa waxato do ke non, wo xo, a taxata. A xa Galasi maro bori, wo xo, a xa Firiji jamano bori, xa lannayabaxolu bee jusudun lannaya to. 24 Yahudiya do sita Efesi. A toxo xo Apolosi. A wuluta Alekisandiri gallo le to. A tun si sin xumo la bete. A tun xa Kitaabo xono xumolu lon bete. 25 Wo xe tun be xarannin Marigi la silo la. Juso tun b’a la xa Isa la kuwo fo, anin xa moxolu laxaran x’a xoyiya. Bari a tun xa Yaya la batiselo doron ne lon. 26 Apolosi xa waajulo damuta Alabatusuwo xono a hakilo lasigininŋo. Pirisiye nin Akilasi x’a la xumolu me tumo men, i nin a taxata i bata, x’a laxaran Ala la silo la, x’a toxoyiya bete a ɲen. 27 Wo xo, a diyata Apolosi ɲen xa taxa Akayi. A badin lannayabaxolu x’a jusudun, xa safe do ki non lannayabaxolu ma xo i x’a mutakubete. A sita non tumo men, a xa moxolu deema bete, men tunnu keta lannayabaxolu ti Ala la neemo barako to. 28 A la xumolu xa sinŋo soto Yahudiyalu la xumolu xan moxolu bee ɲala. A x’a yita Kitaabo xumaxanŋolu la, xo Isa le mu Kirisita ti.

19

1 Xa Apolosi tu Korente, Poli xa jamano kurumadulalu tofara, xa taxa si Efesi. A xa lannayabaxo dolu tara non. 2 Poli xa wolu ŋininxa xo: «Alu xa lannaya ke waxato men, alu xa Ni Senunŋo soto ba?» I x’a jaabi xo: «Ntelu bada man Ni Senunŋo toxo me.» 3 Poli xo: «Alu dunnu batiseta batiseliɲa joman ma?» I x’a jaabi xo: «Batiselila Yaya la ɲa.» 4 Poli xo: «Yaya tun be batiselo men kela, wo b’a yitala xo moxolu nimisita i la junubolu la. A tun b’a fola xo men be nala ate xofe, nin wo mu Isa ti, xo Banisirayila moxolu xa la wo la.» 5 I xa ɲin xuma innu me tumo men, i batiseta Marigi Isa toxo la. 6 Poli x’a bulo la i xan tumo men, Ni Senunŋo jigita i xan. I xa xan xotelu fo, xa kilaya ke. 7 Wolu moxo tun be taxala i lola tan nin fula ma. 8 Poli tun be taxala Alabatusuwo xono xa xuma moxolu ɲen. A hakilo lasigininŋo xumata i ɲen Ala la Mansaya xan, xaru saba xono. A x’e balan x’a lamebaxolu lason. 9 Bari dolu x’e tulo xoleya, i man son xa lannaya ke. I tunnu be xuma jaxolu fola, xa Marigi la silo toxosi jama ɲala. Wo tumo, Poli x’e tu je, a nin lannayabaxolu xa taxa i danna x’e laxaran lun wo lun Tiranusi la xarandula. 10 A xa wo ke san fula xono, fo Asi maro moxolu bee, Yahudiyalu anin Gerekolu, xa Marigi la xumo me. 11 Ala barako to, Poli tun be kawakubalu kexan, 12 fo haali faano walla misooro men tunnu je maxa Poli balo la, moxolu tunnu si wolu ta xa taxa wolu la jangarutolu xan. Wolu tunnu si kendeya, jinnolu tunnu si bo jinnetolu to. 13 Yahudiya dolu, men tunnu b’e yaalala xa jinnolu xoyi xa bo moxolu to, wo dulu x’a mafele xo i be jinnolu xoyila Marigi Isa toxo la. I xo jinnolu ɲen xo: «Poli be waajulo kela Isa men toxo la, ń b’a fola alu ɲen wo toxo la, alu bo ɲin moxo innu to!» 14 Men tunnu be wo baaro kela, wolu mu Yahudiyalu la sadaxalasibaxa kuntigo do le dinxe woorowulo ti, men toxo xo Sewa. 15 Bari jinno x’e jaabi xo: «Ń xa Isa lon, ń xa Poli du lon, bari atelu mu jonnu ti?» 16 Wo jinneto x’é ke i xan. A kilin x’e bee mano. A x’e buwo bete fo i x’e bori xa bo a la luwo ma, i balamaxulunŋo nin i joogininŋo. 17 Yahudiyalu nin Gerekolu men tunnu be siginin Efesi, wolu bee xa ɲin me. I bee silata, xa Marigi Isa toxo bunɲa. 18 Mennu xa lannaya ke, wolu kiika nata i lo i la kujaxu keninŋolu la moxolu bee ɲala. 19 Doomalu kiika nata i nin i la doomaya bukkolu, xa wolu jani moxolu bee ɲala. Wo bukkolu sonŋo jaate be bennin xaalisixoyo tan luulu wulu le ma. 20 Wo ɲa ma, Marigi barako to, Ala la xumo jenjenta, xa sinŋo soto. 21 Wo kuwolu keninŋo xo, Poli x’a latege xa tanbi Maseduwane nin Akayi jamanolu la, xa taxa Yerusaleme. A tun b’a foxan xo: «Nin ń taxata je tumo men, ń xa xan xa taxa Rome du.» 22 A x’a deemabaxolu to moxo fula, Timote nin Erasite ki xa taxa Maseduwane. Bari a fan tuta Asi folo xa waxati ke je. 23 Wo waxato, murutiliba do wulita Marigi la silo koso. 24 Siyaxo do tun be je xo Demetiriyusi. Efesingolu la bolibatuta musuma men tun be je xo Aratemisi, ate tun be wo la batusuwo ɲoxon nelu darala xaalisixoyo la. Wo tun be nafaba lasila wo baaro kebaxolu ma. 25 Lun do, Demetiriyusi xa wolu nin i siyaxeɲoxolu kamari x’a fo i ɲen xo: «Awa, alu x’a lon xo ntelu be nafaba sotola ɲin baara in ne to. 26 Bari kuwo men b’é son, nin alu ɲa nte a la, alu tulo b’a la. Ɲin Poli toxo in b’a foxan xo moxolu la bolibatuta daraninŋolu nte fusi ti. A xa moxo kiika lason Efesi jan. Jan kilin nte, a be ŋinin xa Asi maro bee lason. 27 Ɲin kuwo si son xa n na baaro tiɲa. X’a kafu wo ma, n na bolibatutaba musuma Aratemisi la batusuwo si mafele fuwo ti. Asi maro bee, anin duniya moxolu bee be wo bolibatuta musuma in men batula, tango si bo wo xan.» 28 Wo moxolu xa wo xumo me tumo men, i diminbeteta xa ke a ma xa feten xo: «Efesingolu la Aratemisi le mu fenba ti!» 29 Wo mankanŋo xa gallo bee ɲaxami. Poli taxamaɲoxo fula tun be je. I toxo xo Gayusi nin Arisitarake, wolu tunnu mu Maseduwanengo lelu ti. I gidita wolu xan, x’e muta, i nin i xa taxa jama kamaridula. 30 Poli tun b’a fe xa taxa wo dula, bari lannayabaxolu x’a bali xa taxa je. 31 Asi maro kuntigiba dolu tunnu mu Poli xanunte lelu ti. Wolu xa kila bula Poli ma x’a matara xo a xana taxa jama kamaridula. 32 Wo waxato, jama tun be ɲaxamo xono. Si nin si la xumo nte kilin ti. Bee be kulela x’e ta fo. I tala si tun man haali i ɲoxotara kunŋo lon. 33 Moxo dolu xa wo kuwo ɲafo xe do ɲen xo Alekisandere. Yahudiyalu xa ate bula i ɲa. A x’a bulo xotota xo a b’a fe xa xuma jama ɲen. 34 Bari jama x’a lon tumo men xo Yahudiya le mu, i xa leere fula ɲoxon ke i bee be fetenna xo: «Efesingolu la Aratemisi le mu fenba ti!» 35 Gallo safelila sinta xa jama lade, a xo: «Efesingolu, bee x’a lon xo Efesi gallo le mu Aratemisiba la batusuwo korosibaxo ti anin a nataliye men butunta xa bo sanŋo to. 36 Soosoli nte wo kuwo to. Wo le x’a tu, alu i mafaxa, alu xana fusi ke alu kunfe. 37 Alu bagata ɲin xe fula innu ma, xa na i ti x’a tara i man fusi suuɲa batusuwo xono, i man xuma jaxu du fo n na bolibatuta musuma ma. 38 Awa nin ku benbalo do dunta Demetiriyusi nin a baarakeɲoxolu nin moxo do te, kiititege bunŋolu be je, kiititegela dulu be je i si wo ɲa fo mennu ɲen. 39 Nin ku xote be alu ma, wo si ɲabo sariya la kiititegekafo fe. 40 Murutilo men keta bi, n si sin no xa jalagi wo to. Kun si tun nte n na ɲoxotaro la. N me sin no xa kun jonjon soto x’a fo n na ɲin ɲoxotara in na.» 41 Gallo safelila xa wo fo, wo xo, a xa jama labula.

20

1 Mankanŋo mafaxata tumo men, Poli xa lannayabaxolu kamari x’e jusudun. Wo xo, a x’é sara i la xa taxa Maseduwane. 2 Poli xa wo jamano tokutun, xa badin lannayabaxolu jusudun xuma kiika la. Wo xo, a taxata Geresi jamano xan, 3 xa xaru saba ke non. A tun b’a fe tumo men xa batonŋo ta, xa taxa Siri jamano xan, a x’a me xo Yahudiyalu xa janfo siti a ma. Wo to, a x’a latege xo a be í koppala Maseduwane fe. 4 A nin Sopatere taxata i ɲoxo fe, nin wo mu Pirusi dinŋo ti xa bo Bere, wo nin Arisitarake nin Sekundusi xa bo Tesalonike, anin Gayusi xa bo Derebe, wo nin Timote nin Tisike nin Torofime, wolu moxo fulo bota Asi maro la. 5 Wolu bulata n ɲa xa taxa n naxono Torowasi. 6 Ntelu kennu xa batonŋo ta Filipe, Buurufuunulantan sallo tanbo xo. A tili luulo, n x’e tara Torowasi, xa loxokun kilin ke non. 7 Tofoɲolunŋo, n tunnu be kamarinin Marigi la domolo xanma; Poli tun xa xan xa taxa wo lun do. Wo xanma, a xumata lannayabaxolu ɲen, xa me, fo dugutala. 8 N tunnu be kamarinin sankansuwo bunŋo men xono, lanpa kiika tun be non. 9 Xamarindinŋo do tun be siginin foloda la, a toxo xo Etikose. Ate sinnoxota bete; katugala Poli meta xumo la. Sinnoxo kujaxo bulu, a boyita dugo ma, xa bo wo sankansuwo sigi sabananŋo la. Moxolu nata a ta, bari i x’a tara a sata. 10 Poli jigita xa taxa í buti a kunna, x’a muta a bulu fulo to xo: «Alu xana sila, a be í nila.» 11 Wo xo, Poli yeleta tugun. A xa buuro tokutun, x’a domo. A xumata i ɲen xa me, fo xa saxo yele. Wo xo, a taxata. 12 I nin xamarindin in nilama taxata. Wo kuwo xa lannayabaxolu juso sumaya. 13 N bulata Poli ɲa, xa batonŋo ta xa taxa Asosi. N tunnu xa xan xa Poli ta wo gallo to. Ate tun b’a fe xa taxa non dugumasilo la, í xo a fan tun x’a latege ɲa men. 14 A xa n tara Asosi tumo men, n x’a ta xa taxa Mitilene. 15 N bota non xa taxa, xa si Kiyosi wo lun do. Wo tili fulananŋo, n sita Samosi. Wo lun do, n sita Mile. 16 Poli tun x’a latege xa tanbi Efesi gallo la x’a tara i man lo je, walasa a xana me Asi maro xan. A tun be keɲenin. A tun b’a fe nin a benta, Pantekoti lunŋo x’a tara Yerusaleme. 17 Poli x’é tu Mile, xa kila bula Efesi Ala la jama moxobalu ma, xo i x’a tara Mile. 18 I sita a bata tumo men, a xo i ɲen xo: «Ń badinŋolu, kabirin nte xa ń sinŋo bula Asi maro xono lun men, fo xa na a bula bi la, nte bosilo keta men ti alu ma, alu xa wo lon. 19 Nte xa baaro ke Marigi ɲen majigo to, xa tooro fo xa ɲajiyo bo. Yahudiyalu xa janfo siti nte ma tuma kiika, xa tooro kiika lasi nte ma. 20 Alu x’a lon xo ń man fusi tu dugunin alu ma, men si alu nafa. Nte x’alu waaju, x’alu laxaran jama to, anin alu la luwolu ma. 21 Ń x’a fo Yahudiyalu nin Gereko dulu ɲen xo i xa nimisi i la junubolu la, xa tuubi Ala ɲen, xa la n Marigi Isa la. 22 Saasa, nte be taxala Yerusaleme, katugala Ni Senunŋo xa wo waajibiya ń ma. Men be nala nte sotola je, ń man wo lon. 23 Ń x’a lon doron xo ń be tanbila gallu wo gallu la, Ni Senunŋo si ń nasobi xo kasoladunŋo nin toorolu be nte ɲa. 24 Bari nte nte ń fan na nilamaya jaatela. Ń be men jaatela, wo mu le xa ń na baaro lasi a danŋo ma. Marigi Isa xa baaro men xarifa ń ma xa wo ke x’a dafa. Wo baaro mu le, xa xibaru Dimanŋo fo, men be Ala la neemo yitala. 25 «Awa, x’a ta bi ma, ń xa Ala la Mansaya waajulo ke atelu fen wo fen bata, nte x’a lon xo atelu si ɲa me la nte xan tugun. 26 Wo le x’a tu, nte b’a fola alu ɲen bi x’a xoyiya xo: Nin men sankota, wo nte nte no ti. 27 Katugala nte xa Ala sago bee yita alu la, nte man fusi tu dugunin alu ma. 28 Al’alu fannu korosi, anin xa saaxagoore muume korosi, Ni Senunŋo x’alu lasigi men kunna. Alu i hakilo tu Ala la jama la, Ala xa men ke a ta ti, a fan Dinxe la saya fe. 29 Nte x’a lon, xo nte taxo xo, moxo jaxo dolu si dun alu to, í xo turuma be dunna saaxolu to ɲa men xa tiɲalo ke. 30 Alu fannu to jan, moxo dolu si wuli i nin faniya xumolu, xa lannayabaxolu lafili, x’e lalo i nofe. 31 Wo le x’a tu, al’alu fannu korosi. Al’alu hakilo tu a la xo san saba xono, nte ɲajiyo boto man alu kilin wo kilin tonbenno dabula. 32 «Awa saasa, nte be alu xarifala Ala ma, anin a la neemo xumo ma. Ate le si sin no x’alu barako bunɲa lannaya to, anin xa fen ɲumalu di alu ma, a xa mennu sigi a la moxo senuyaninŋolu bee ɲa. 33 Nte man ɲabo moxo si la xaalisi nin sanu nin faanu fe. 34 Alu fannu x’a lon xo nte xa baaro ke ń fan bulolu la, xa ń nin ń taxamaɲoxolu haajolu ɲiɲa. 35 Nte x’a yita alu la ɲa bee ma, xo n xa xan xa baaro ke ten walasa xa segebaxantunŋolu deema, xa n hakilo lajigi Marigi Isa fan na xumo la xo: “Heero be dilo le to, xa tanbi sotolo xan.” » 36 Wo xumolu foninŋo xo, Poli nin wolu bee x’e ɲongi xa Ala matara. 37 Lannayabaxolu bee xasita. I x’e sappi Poli ma, x’a baataya sixonton. 38 I la jusuxaso kunba tun mu men ti, wo mu le, bawo Poli tun x’a fo i ɲen xo i me a je bitugun. Wo xo, i taxata a bulasila fo batondanŋo la.

21

1 N nin lannayabaxolu fatata tumo men, n xa batonŋo ta x’e tilin xa taxa Kosi. Wo lun do, n sita Rode. N bota non xa taxa Patara. 2 N xa batonŋo do tara non men be taxala Fenisi. N dunta wo xono xa taxa. 3 N sutiyata Sipere sutto la. N xa wo sutto tu n numanŋo xoto, xa taxa Siri jamano mafan. Batonŋo lota Tire danxanŋo la, katugala batonxonodono xa xan xa lajigi non. 4 N xa lannayabaxo dolu tara non. N xa loxokun kilin ke wolu bata. Ni Senunŋo la lasobilo fe, wolu xo Poli ɲen xo a xana taxa Yerusaleme. 5 Bari loxokunŋo dafata tumo men, n bulata n na taxamasilo xan tugun. Lannayabaxolu nin i musulu nin i dinŋolu bee taxata n bulasila fo gallo xo ma. N x’e ɲongi xooxojida la xa Ala matara. 6 N xa i ɲoxo sixonton tumo men, n dunta batonŋo xono. Wolu x’e koppa xa taxa i bata. 7 N bota Tire xa taxa Potolemayisi. Wo le keta n na xooxojixantaxamo danŋo ti. N xa badin lannayabaxolu xonton non, xa tili kilin ke i bata. 8 Wo lun do, n bota non xa taxa Sesare gallo to. N dunta xibaru Dimanfola Filipe la luwo ma, xa jigi non. Moxo woorowulo men tunnu sugandita Yerusaleme, ate tun mu wolu to kilin ne ti. 9 Dinxarafa naani tun be Filipe kun, wolu tunnu be kilaya kela. 10 N xa tili kiika ke non. Wo xo, Ala la kila do nata xa bo Yude maro xono, a toxo xo Agabusi. 11 Wo nata n ma. A xa Poli la tetositilanŋo ta x’a fan bulo nin a sinŋolu siti wo la. A xo: «Ni Senunŋo xa men fo wo fele xo: “Ɲin tetositilan in mu moxo men ta ti, Yahudiyalu si wo tigi muta Yerusaleme x’a siti ten, x’a dun Alalonbalolu bulu.” » 12 N xa wo xumo me tumo men, n nin non badin lannayabaxolu xa Poli matara xo a xana taxa Yerusaleme. 13 Wo to, Poli xa n jaabi xo: «Mun na alu be xasila, xa nte juso xasi? Nte tobenninŋo le mu xa siti. Wo doron nte, ń tobenninŋo le mu du xa sa Yerusaleme, Marigi Isa toxo nofe.» 14 Ntelu korita taxo bola Poli juso ma tumo men, n x’a tu je. N xo: «Men mu Marigi sago ti, wo xa ke.» 15 Tili dantalu tanbo xo, n x’e toben xa taxa Yerusaleme. 16 Sesare lannayabaxo dolu xa n dandan xa taxa n ti Siperenga Manason na luwo ma, n xa xan xa jigi jan men. Ate tun xa lannaya ke kabirin waxati jan. 17 N sita Yerusaleme tumo men, badin lannayabaxolu xa n jigiya ɲaɲo to. 18 Wo lun do, Poli nin n taxata Yaxuba la luwo ma. Ala la jama moxobalu tunnu bee du kamarita non. 19 Poli x’e xonton. Wo xo, a xa xumo ta, Ala xa kuwo fen wo fendin ke siya tolu to, ate la baaro fe, a xa wo bee kilin kilin ɲafo i ɲen. 20 I xa wo me tumo men, i xa Ala tantu. Wo xo, i x’a fo Poli ɲen xo: «N badinxe, í ɲa b’a la xo Yahudiyalu moxo wulu kiika le xa lannaya ke. Wolu bee mu sariya batubaxa soobe lelu ti. 21 A nata fo wolu ɲen xo Yahudiya mennu be siya tolu to, í be wolu ma x’e laxaran xo i xa Musa la sariya bula. Í x’a fo i ɲen xo i xana i dinŋolu ɲaxa, xo i xana Yahudiyalu la laadolu labatu. 22 Awa, n si mun ke? A keta ɲa wo ɲa, i s’a lon xo í nata. 23 Wo le x’a tu, n be nala men fola í ɲen, wo ke. Awa, xeba naani be n bata jan, mennu taguta Ala ɲen. 24 Í nin wolu xa taxa x’alu senuya i ɲoxo fe. Í xa xaaliso bo walasa i kunŋo xa li. Wo ɲa in, moxolu bee si a lon xo i xa xumo mennu me í la kuwo to, xo wolu si nte tonɲa ti, bari xo ite fan be sariya silo taxamala. 25 Awa, siya tolu mennu lata Isa la, n xa safe ki wolu ma xo i xana bolisosubu domo, walla jelo, walla jifo. I xa xan xa i fannu tanga jadoya ma.» 26 Poli taxata wo xe naano ti. Wo lun do, a nin i x’e senuya i ɲoxo fe. Wo xo, a taxata Alabatusuba xono xa senuyalilunŋolu dafawaxato fo, wo xoto, i bee kilin kilin na sadaxo xa xan xa bo lun men. 27 Tili woorowulo tun be ŋinin xa dafa tumo men, Asi maro Yahudiyalu xa Poli je Alabatusuba xono. I xa jama bee xonotosoli xa Poli muta. 28 I fetenta xo: «Banisirayila dinŋolu, alu na n deema! Xe men be moxolu bee laxaranna dula bee, Banisirayila moxolu nin Musa la sariya, anin Alabatusuba xanma, wo fele. X’a kafu wo ma, a nata Gereko dolu ti Alabatusuba xono xa ɲin dula senuman in noxo.» 29 I tunnu be wo fola, bawo Torofime men be bola Efesi, i xa wo nin Poli je i ɲoxo fe gallo xono. A keta i ɲala xo Poli x’a ladun Alabatusuba xono. 30 Gallo bee ɲaxamita. Moxolu gidita xa bo dula bee xa taxa je. I xa Poli muta x’a saba x’a labo Alabatusuba xono, xa dalu taxun wo no bee to. 31 I tunnu b’a fe xa Poli faxa tumo men, a taxata fo sorodasi kuntigiba ɲen xo Yerusaleme gallo bee be ɲaxaminin. 32 Wo no bee to, a nin sorodasi kuntigo dolu nin sorodaso dolu x’e bori xa taxa jama mafan. Jama xa sorodasi kuntigiba nin sorodasolu je tumo men, i xa Poli buwolo dabula. 33 Sorodasi kuntigiba x’é sodun Poli la x’a muta, xa yanmaruya di x’a siti negejoloxo fula la. Wo xo, a xa Poli ŋininxa xo: «Ite mu jon ti? Í xa mun ke?» 34 Dolu tunnu be kulela xa xumo do fo, do xote tunnu be xuma xote fola. Sorodasi kuntigiba man fusi faamu i la wo xuma ɲaxamininŋolu to tumo men, a xa yanmaro di x’e xa taxa Poli ti sorodasolu la bunba xono. 35 I sita yelelanŋo ma tumo men, sorodasolu xa Poli ta jama la fatiya koso, 36 katugala jama bee tun b’a nofe, i tunnu be kulexan xo: «A xa faxa!» 37 Sorodaso tunnu be Poli ladunna bunba xono tumo men, a xo sorodasi kuntigiba ɲen xo: «Nte si sin no xa xumo do fo í ɲen ba?» Sorodasi kuntigiba xo: «Jaxa í be gerekixanŋo mela. 38 Wo tuma, Misirango men murutita laban in na, xa taxa moxofaxala wulu naani ti wulo xono, ite nte wo ti de?» 39 Poli x’a jaabi xo: «Nte mu Yahudiya le ti. Tarasi men be Silisi jamano xono, ń wuluta non ne. Non mu gallu toxoma le ti. Ń b’é tarala í x’a tu ń xa xuma jama ɲen.» 40 Sorodasi kuntigiba sonta. Xa Poli loninŋo tu yelelanŋo xan, a x’a bulo xotota moxolu ɲen. I bee x’e de. Poli xumata i ɲen heburuxanŋo to xo:

22

1 «Ń badinŋolu nin ń falu, alu ń name. Nte be nala xumala saasa xa ń fan naxoyiya.» 2 I x’a me xo a be xumala i ɲen heburuxanŋo to tumo men, i xa do kafu i la de ma. Poli xo: 3 «Nte mu Yahudiya le ti, xa wulu Tarasi men be Silisi. Bari ń bunɲata Yerusaleme jan fan ne. Gamaliyeli le xa ń naxaran n benbalu la sariya ma x’a xoyiya. Nte tun be tetositinin Ala kuwo to bete, í xo atelu bee be ɲa men bi. 4 Moxo men tunnu be wo silo taxamaxan, nte tun be wolu tooroxan fo xa dolu faxa. Nte xa xelu nin musolu muta x’e bula kaso la. 5 Sadaxalasibaxa kuntigiba nin moxobalu la kafo bee mu nte seedolu ti wo kuwolu to. Wolu xa safe dolu di nte ma xo ń x’e di n badin Yahudiyalu ma Damasi gallo xono. Ń tun taxata non xo ń be non lannayabaxolu mutala xa na i sitininŋo ti Yerusaleme jan, x’e tooro.» 6 «Awa, xa nte tu silo to, fo ń sutiyata Damasi la, ɲakun kilin, tilinkunte waxato, keneyaba bota sanŋo to xa mana ń boxo bee. 7 Ń boyita dugo ma, ń xa xumaxanŋo do me xo: “Soli, Soli, mun na í be nte toorola?” 8 Nte x’a jaabi xo: “Í mu jon ti, Marigi?” A xo nte ɲen: “Nte mu Nasareti Isa le ti, í be men tooroxan.” 9 Ń taxamaɲoxolu xa wo keneya je, bari men xumata ń ɲen, i man wo tigi xumaxanŋo me. 10 Wo to, nte xa ŋininxalo ke xo: “Marigi, nte xa xan xa mun ke?” Marigi xo ń ɲen xo: “Wuli, í xa taxa Damasi gallo xono. Ala b’a fe í xa men ke, wo si fo í ɲen non.” 11 Wo keneya ɲarakujaxo xa nte fiyonɲa. Wo xanma, nte taxamaɲoxolu xa ń bulo muta xa taxa ń ti Damasi. 12 «Xe do tun be non, a toxo xo Ananiyasi, Alaɲasilanɲabaxo le tun mu. A tun be sariya silolu bee taxamala. Damasi Yahudiyalu bee tun be a toxo dimanŋo fola. 13 A nata nte ma, x’é lo ń senbo to, x’a fo ń ɲen xo: “Ń badinxe Soli, í ɲalu xa yele tugun!” Wo no bee to, nte ɲalu yeleta, nte xa Ananiyasi je. 14 A xo: “N benbalu la Ala x’é sugandi, walasa í x’a sago lon; anin men kilin be tilinnin, í xa wo je; anin x’a fan xumaxanŋo me. 15 Katugala í xa kuwo mennu je, x’e me, í si ke a seedo ti wo kuwolu to, hadamadinŋolu bee ɲen. 16 Í be mun naxonola tugun? Wuli xa batise, í la junubolu xa yaafa í ma, Marigi Isa toxo barako to.” » 17 «Nte xa ń koppa Yerusaleme, xa nte tu taralo la Alabatusuba xono, Ala xa ku do yita ń na. 18 Ń xa Marigi je, a xo ń ɲen xo: “Í tariya xa bo Yerusaleme, katugala je moxolu nte nala sonna í la seedeyalo ma nte la kuwo to.” 19 Nte xo: “Marigi, i fannu x’a lon xo nte tun be dunna Alabatusuwolu xono xa lannayabaxolu muta x’e bula kaso la, x’e buwo. 20 I x’é seede Eceni faxa tumo men, nte du tun be je. Nte tun sonta Eceni faxalo ma. Nte le keta a faxabaxolu la dorokolu lakorosibaxo ti.” 21 Bari Marigi xo: “Taxa, katugala nte be nala í kila xa taxa dulajan, siya tolu bata!” » 22 Jama tun be Poli la xumo lamela fo xa taxa si ɲin xuma in ma. Wo tumo, i fetenta x’a fo xo: «Ɲin moxo sifa in xa xan xa faxa xa bo duguxulo xan. A man xan xa tu í nila.» 23 I kuleta x’e la dorokolu bo i xanna, x’e firifiri, xa buruxallo ko x’a sari sanŋo la. 24 Sorodasi kuntigiba xa yanmaro di x’e xa Poli bula bunba xono, x’a buwo nin a si xuma, walasa a xa lon kunŋo men x’a tu jama be kulela a xanma ten. 25 I xa Poli siti tumo men, xo i b’a buwola, sorodasi kuntigo do tun be je, Poli x’a fo wo ɲen xo: «Sariya be alu bulu ba xa Romenga yerewuluwo do buwo, x’a tara haali kiito man tege a xan?» 26 Sorodasi kuntigo xa wo xumo me tumo men, a taxata a fo sorodasi kuntigiba ɲen xo: «Í be nala mun kela ten? Ɲin xe in mu Romenga yerewuluwo le ti de.» 27 Sorodasi kuntigiba taxata Poli dula, x’a ŋininxa xo: «A fo ń ɲen, í mu Romenga yerewuluwo le ti ba?» Poli x’a jaabi xo: «Iyo.» 28 Sorodasi kuntigiba xo: «Nte xa xaalisiba le sara, walasa ń xa ke Romengo ti.» Poli xo: «Nte mu a yerewuluwo le ti!» 29 Wo no bee to, men tunnu xa xan xa Poli buwo, walasa a xa xuma, wolu x’e soobo a la. Sorodasi kuntigiba x’a lon tumo men xo Romengo le mu, a silata; bawo ate le xo xo i x’a siti. 30 Yahudiya tunnu be Poli jalagila men to, sorodasi kuntigiba tun b’a fe xa wo jonjonŋo lon. Wo le x’a tu, wo lun do, a xa negejoloxo bo Poli la, xa sadaxalasibaxa kuntigolu nin Yahudiyalu la Kiititegekafo bee kamari. Wo xo, a nata Poli ti, x’a lalo i ɲa xoto.

23

1 Poli x’a ɲa lo Yahudiyalu la Kiititegekafo moxolu to x’a fo xo: «Ń badinŋolu, nte jusukunŋo senumanŋo le xa Alasilo taxama fo xa na si bi ma.» 2 Sadaxalasibaxa kuntigiba Ananiyasi xa yanmaro di Poli senbetomoxolu ma xo i x’a te a da to. 3 Wo to, Poli xo a ɲen xo: «Ala s’í du buwo, ite men be í xo tato men naxuuruta! Í be siginin jan xa kiito tege nte xan, x’a ben sariya le ma. Bari í xa sariya sooso, xa moxolu bula nte buwola.» 4 Poli senbetomoxolu xo a ɲen xo: «Í be Ala la sadaxalasibaxa kuntigiba le nanila ten!» 5 Poli x’a jaabi xo: «Ń badinŋolu, nte tun man a lon xo sadaxalasibaxa kuntigiba le mu. Bawo, a be safenin Kitaabo to xo: “Í xana xuma jaxu fo í la jamana dinŋolu la kuntigo ma.” » 6 Poli tun x’a lon xo Yahudiyalu la Kiititegekafo tala kilinŋo tun mu Sadusenŋo lelu ti, tala do tun mu Farisiyalu ti. Wo le x’a tu, a fetenta Yahudiyalu la Kiititegekafo to xo: «Ń badinŋolu, nte mu Farisiya le ti. Ń na nin ń fa dulu mu Farisiya lelu ti. Nte gigo be furekuniyo le xan, wo le x’a tu, kiito be tegela nte xan.» 7 A xa wo xumolu fo tumo men, Sadusenŋolu nin Farisiyalu sonxota fo jama talata. 8 Katugala Sadusenŋolu b’a fola, xo furekuni nte kela, xo meleke nte je, xo ni xote du nte je; x’a tara Farisiyalu be lanin wo kuwolu bee la. 9 Mankanŋo tun be bunɲala bete, Farisiyalu to, sariya karanmoxo dolu xa xumo ta barako to xo: «N man kujaxu si soto ɲin xe in na. Í s’a tara niyo do walla melekiyo do le xumata a ɲen.» 10 Sonxo bunɲata kujaxu fo sorodasi kuntigiba silata, i xana taxa Poli joroxi. Wo le x’a tu, a x’a la sorodaso dolu bula xa jigi xa taxa Poli muta i la, xa taxa a ti sorodasolu la bunba xono. 11 Wo suwo to, Marigi x’é yita Poli la x’a fo a ɲen xo: «Í timinadiya, í xa ń seedeya Yerusaleme ɲa men, waajibo le mu í xa wo seedeyalo ɲoxon ke Rome du.» 12 Wo lun do saxo ma, Yahudiya dolu xa janfo siti Poli ma. I x’e xali xo i me domoli ke, walla x’e min, jannin i xa Poli faxa. 13 Wo janfasitibaxo tunnu xa sa tan naani moxo ti. 14 I taxata sadaxalasibaxa kuntigolu nin moxobalu bata x’a fo i ɲen xo: «N x’e xali xo n me fusi domo, jannin n xa Poli faxa. 15 Wo to, alu nin Yahudiyalu la Kiititegekafo bee xa ben a to x’a ŋinin sorodasi kuntigiba fe saasa, a xa Poli lasi alu ma, x’a ke í xo nin alu b’a fe x’a la kuɲa le lon x’a xoyiya. Ntelu kennu be tobennin x’a faxa jannin a xa si jan.» 16 Bari Poli mamusuwo dinxe xa i la janfo xumo me. Ate taxata sorodasolu la bunba xono xa wo fo Poli ɲen. 17 Wo to, Poli xa sorodasi kuntigo do kili x’a fo a ɲen xo: «Taxa ɲin xamarindin in ti sorodasi kuntigiba bata, xumo do b’a bulu x’a fo a ɲen.» 18 Sorodasi kuntigo nin xamarindin in taxata sorodasi kuntigiba bata, x’a fo a ɲen xo: «Poli men be kaso la xa nte kili xa ń matara xo nte xa na ɲin xamarindin in ti í bata, xo xumo do b’a bulu x’a fo í ɲen.» 19 Sorodasi kuntigiba xa xamarindinŋo bulo muta xa taxa a ti senbo to, x’a ŋininxa xo: «Í b’a fe xa mun fo nte ɲen?» 20 A x’a jaabi xo: «Yahudiyalu benta a to xo i b’a ŋininna í la, í xa taxa Poli ti i la Kiititegekafo ɲa xoto sinin, x’a ke í xo nin i b’a fe x’a la kuɲa le lon x’a xoyiya. 21 Bari í lason, bawo i moxo men be nala i lala a ɲa, wo xa sa tan naani moxo ti. I x’e xali xo i me domoli ke, walla x’e min nin i man Poli faxa. Saasa, i be tobennin, i nte fusi laxononin nin í la jaabo nte.» 22 Sorodasi kuntigiba x’a fo wo xamarindinŋo ɲen x’a xoleya xo: «Í xana a fo moxo si ɲen xo í xa ɲin janfa in fo nte ɲen.» Wo xo, sorodasi kuntigiba x’a bula xa taxa. 23 Wo xo, sorodasi kuntigiba xa sorodasi kuntigi fula kili x’a fo i ɲen xo: «Alu sorodasi keme fula, nin sutigi tan woorowula, anin tanbatigi keme fula kamari. Alu bee x’e toben xa taxa Sesare gallo to, suwo leere xonontonanŋo. 24 Alu suwo dolu toben walasa Poli xa taxa, a ɲuma xa si Goferenere Felikisi bata.» 25 Wo xo, a xa safe do ke xo: 26 «Nte Kulode Lisiyasi be Goferenereba Felikisi xontonna. 27 Yahudiyalu tunnu xa ɲin xe in muta. I tunnu b’a fe x’a faxa. Nte x’a me tumo men xo Romengo le mu, nte nin ń na sorodasolu wulita, x’a bo bulo to. 28 A tun xa kuwo men ke nin Yahudiyalu b’a jalagila, nte tun b’a fe xa wo lon. Wo le x’a tu, ń taxata a ti i la Yahudiyalu la Kiititegekafo ɲa xoto. 29 Nte x’a tara xo i b’a jalagila kuwo men to, wo mu i fannu la sariya kuwo le ti. Bari a tun man fusi ke men s’a tu a si faxa walla x’a bula kaso la. 30 A fota nte ɲen tumo men xo i dolu xa janfo siti Poli ma, wo no bee to, nte x’a latege x’a bula xa taxa í bata. Ń x’a fo a janfabaxolu ɲen xo i xa taxa a jalagikunŋo fo í fan ɲen.» 31 Sorodasolu taxata Poli ti suwo to, fo Antipatirisi, í xo a fota i ɲen ɲa men. 32 Wo lun do, sorodaso men tunnu be i sinŋo la, wolu x’e koppa bunba ma. Men tunnu be suwo xan, wolu nin Poli taxata. 33 Sutigolu sita Sesare tumo men, i xa safe di goferenere ma xa Poli la kuwo dun a bulu. 34 Goferenere xa wo safe xaran tumo men, a xa Poli ŋininxa xo a be bola mara joman xan? A x’a lon tumo men xo a be bola Silisi le, 35 a xo Poli ɲen xo: «Nin í jalagibaxolu sita jan tumo men, nte si í lame.» A xo x’e xa Poli bula mansaxe Herode la xube xono, x’a korosi.

24

1 Tili luulu tanbininŋo xo, sadaxalasibaxa kuntigiba Ananiyasi nata Sesare, a nin moxoba dolu anin woka do xo Teretulusi. Kuwo mennu dunta i nin Poli te, i nata wo ɲafo Goferenere Felikisi ɲen. 2 I taxata Poli kili xa na. I tunnu b’a jalagila kuwo men to, Teretulusi dunta a ɲa to x’a fo goferenere ɲen. A xo: «Goferenereba, n be heeraba men to bi, ite le barako to n xa wo soto. Í la hakilitigiya du x’a tu yelema kiika keta jamana in xono. 3 N be í waleɲumalonna wo kuwolu bee la, waxato bee anin dula bee. 4 Bari nte nt’a fe x’e lasigi xa me. Wo le x’a tu, ń be í tarala í xa beteya nte ma, xa n name ɲin waxatindin in xono. 5 N x’a je xo ɲin xe in be moxolu toorola kujaxu. A be Yahudiyalu bee lamurutila duniya fanŋo bee. Ate le mu Nasaretingolu la diina kuntigo ti. 6 A tun b’a fe xa haali Alabatusuba noxo. Wo le x’a tu, n x’a muta. [N tunnu b’a fe x’a la kiito tege x’a ben n na sariya ma. 7 Bari sorodasi kuntigiba Lisiyasi nata a muta n na, barako la. 8 Wo xo, Lisiyasi x’a fo Poli jalagibaxolu ɲen, xo i xa na ite Goferenere bata.] Nin í fan xa ɲin xe in ŋininxa, n b’a jalagila kuwo mennu to, í s’a lon xo wolu mu tonɲa le ti.» 9 Yahudiyalu xa wo xumolu seedeya, x’a fo xo wo kuwolu keta ten ne. 10 Wo to, goferenere xa taagumanseedo ke Poli ɲen xo xumo b’a bulu. Poli xa xumo ta xo: «Nte x’a lon xo í mu n na siya la kiititegela ti kabirin san kiika. Wo le x’a tu, nte nte silala xa ń fan naxoyiya í ɲa xoto. 11 Í fan si sin no x’a lon, xo nte la nalo Yerusaleme xa Ala batu, wo man tanbi tili tan nin fula la folo. 12 Moxo man ń tara soosoli la Alabatusuba xono, walla xa ń tara jama lamurutila Alabatusuwolu xono, walla gallo dula xote. 13 Ɲin moxo innu me fusi fo no, men si a yita xo i be nte jalagila kuwo mennu to, xo wolu mu tonɲa le ti. 14 Awa, nte ken be ń lola men na í ɲa xoto, wo mu le xo: Nte be baaro kela n benbalu la Ala le ɲen silo do xan, wolu xa silo men ke faniya ti. Kuwo mennu safeta Musa la sariya nin kilalu la kitaabolu to, nte lata wolu bee la. 15 Nte gigo be lanin Ala xan, í xo i dulu gigo b’a xan ɲa men, xo furelu si kuni, moxo tilinninŋolu anin moxo tilinbalolu bee. 16 Wo le x’a tu, nte be ń balanna tuma bee, ń jusukunŋo xa senuya Ala anin moxolu ɲa xoto. 17 «Awa, san kiika tanbininŋo xo, nte nata Yerusaleme, xa ń na siya moxolu deema xaaliso la, anin xa sadaxo bo x’a di Ala ma. 18 I nata nte tara wo kuɲa lelu la Alabatusuba xono. Nte tun be senuyanin. Jama tun nte ń nofe je, je tun nte ɲaxaminin du. 19 Bari Asi Yahudiya do tunnu be je. Wo lelu tunnu xa xan xa ke í ɲa xoto jan xa nte jalagi, nin a x’a tara xo nte tun xa ku jaxo do ke wolu la. 20 Nin wo nte, nte la kiito tegeta tumo men Yahudiyalu la Kiititegekafo fe, nin nte xa ku jaxo do le ke, moxo mennu be jan, i si wo fo í ɲen. 21 Xa nte loninŋo tu i ɲafe, nte xumata barako to xa ɲin xuma kilin in ne fo xo: “Nte be lanin furekuniyo la, wo le x’a tu nte la kiito be tegela alu ɲa xoto bi!” » 22 Awa, Felikisi tun xa lannaya kuwo lon bete, wo to, a xa kiito bula waxati xote ma. A xo: «Nin sorodasi kuntigiba Lisiyasi nata, nte si alu la kuwo kiito tege.» 23 Wo xo, a xa yanmaro di sorodasi kuntigo do ma, xo a xa Poli tu kaso la je, x’a korosi, xo a xana a degu, xo nin a xanunte dolu b’a fe xa na bo a ma, xa fen do di a ma, a xa son wo ma. 24 Tili dantalu tanbininŋo xo, Felikisi nin a musu Durusile nata. Wo muso tun mu Yahudiya le ti. Felikisi xa kila bula xa taxa Poli kili xa na. Poli tun be xumo mennu fola lannaya kuwo to, Isa Kirisita xan, a xa wolu lame. 25 Bari Ala be moxo jaatela moxo tilinninŋo ti ɲa men, anin moxo xa xan x’é fan muta junubo ma ɲa men, anin kiiti labanŋo kuwo, Poli tun be xumala wo kuwolu xan tumo men, Felikisi silata. A xo Poli ɲen xo a xa taxa folo; xo nin a xa waxati xote soto, a si na a kili tugun. 26 A tun hakilo la du, xo Poli be nala xaaliso le dila a ma. Wo le x’a tu, a tun be Poli kilila tuma kiika i xa xiidefata. 27 San fula tanbininŋo xo, Porosiyusi Fesitusi sigita Felikisi no to. Felikisi tun b’a fe x’a fan maadiya Yahudiyalu ma, wo le x’a tu, a xa Poli tu kaso la.

25

1 Fesitusi sininŋo wo maro xono, wo tili sabananŋo, a bota Sesare gallo to xa taxa Yerusaleme. 2 Sadaxalasibaxa kuntigolu nin Yahudiyalu la ɲamoxo dolu xa Poli sindun a ɲen. I xa Fesitusi matara, 3 xo a xa Poli lana Yerusaleme. I xa wo fo, bawo i tunnu xa janfo siti a ma xo i b’a faxala silo to. 4 Fesitusi x’e jaabi xo Poli be kaso la Sesare le, xo dondin ate fan be í koppala je. 5 A xo: «Alu la kuntigo dolu xa taxa ń dandan Sesare. Nin i sita je, i xa ɲin xe in jalagi nin a x’a tara a xa ku jaxo do le ke.» 6 Fesitusi man tanbi tili sagi, walla tili tan xan Yerusaleme, wo xo, a x’é koppa Sesare. Wo lun do, a x’é sigi kiititegedula, xa kila bula xo xa na Poli ti. 7 Poli sininma, Yahudiya mennu bota Yerusaleme, wolu xa Poli laminin, xa kujaxuba kiika fo a ma, i me a yita no xo mennu mu tonɲa ti. 8 Poli x’a da la a fan xan. A xo: «Nte man dun fen gasi to, Yahudiyalu la sariya wo, Alabatusuba wo, Rome mansaxe wo, ń man dun i fen si gasi to.» 9 Fesitusi tun b’a fe x’a fan maadiya Yahudiyalu ma. Wo xanma, a xa Poli ŋininxa xo: «Í b’a fe ba xa taxa Yerusaleme, walasa í la kiito xa tege nte ɲa xoto ɲin ku in to?» 10 Poli x’a jaabi xo: «Nte be lonin Rome mansaxe la kiititegedula, nte la kiito xa xan xa tege jan ne. Ń man kujaxu si ke Yahudiyalu la, ite fan xa wo lon pere. 11 Nin jalago tun be nte ma, nin nte tun xa ku jaxo do le ke, men nin faxalo xa xan, nte me ń ban faxalo ma. Bari i be ń jalagila kunŋo men na, nin tonɲa si nte wo to, moxo si man xan xa nte dun i bulu. Nte b’a fe Rome mansaxe le xa ń na kiito tege.» 12 Fesitusi nin a tonbenbaxolu xumata wo kuwo la tumo men, a xa Poli jaabi xo: «Í xa Rome mansaxe bata taxo le fo. Awa, í si taxa mansaxe bata.» 13 Tili dantalu tanbininŋo xo, mansaxe Agiripa nin a mamusuwo Berenise nata Sesare gallo to. I taxata Fesitusi xonton. 14 I xa tili kiika ke Sesare. Lun do, Fesitusi xa Poli la kuwo ɲafo mansaxe ɲen. A xo: «Felikisi xa xe do tu kaso la jan. 15 Nte taxata Yerusaleme tumo men, sadaxalasibaxa kuntigolu nin Yahudiyalu la moxobalu xa wo xe sindun, x’a ŋinin nte kun xo nte xa kiito tege a xan, x’a yita xo a nin faxalo xa xan. 16 Nte x’e jaabi xo Romengolu man xan xa moxo dun bulo to, jannin wo tigo nin a jalagibaxolu x’e ɲoxo je ɲa nin ɲa, xa wolu jaabi. 17 Wo moxolu nin nte nata i ɲoxo fe jan. Nte man wo kuwo bula a xa me. Wo lun do, nte xa ń sigi kiititegedula xa kila bula xo i xa na wo xe ti. 18 A jalagibaxolu wulita xa xuma. Bari nte tun x’a miiri xo i be nala a jalagila ku jaxo mennu to, a man tara wolu si ti. 19 I tunnu nin Poli be i ɲoxo soosola i la diino kuwo le to, anin xe do la kuwo to xo Isa. Wo tun sata, bari Poli xo, xo a nilama le mu saasa. 20 Nte tun man a lon ń si a ɲalabo ɲa men, wo le x’a tu, nte xa Poli ŋininxa nin a si son xa taxa Yerusaleme, a la kuwo kiito xa tege non. 21 Bari Poli x’a ŋinin xo a la kuwo ɲabo xa tu Rome mansaxe fan ma. Wo tumo, nte xa yanmaro di, xo i x’a tu kaso la, fo nte x’a bula tumo men xa taxa Rome mansaxe bata.» 22 Agiripa xo Fesitusi ɲen xo: «Nte fan b’a fe xa ɲin xe in name.» Fesitusi x’a jaabi xo: «Sinin, í s’a lame.» 23 Wo lun do, Agiripa nin Berenise nata faamaya to. I nin sorodasi kuntigibalu nin gallo ɲamoxolu dunta i ɲoxo fe bunŋo xono. Wo xo, i nata Poli ti x’a la Fesitusi la yanmaro xan. 24 Fesitusi xa xumo ta xo: «Mansaxe Agiripa, anin alu mennu bee fele jan, alu ɲa be ɲin xe in na, Yahudiyalu bee x’e la diminŋo yita ń na ate la kuwo to Yerusaleme, anin jan du, xa feten xo a xa xan xa faxa le. 25 Nte ken bulu, a man kujaxu si ke, men s’a tu a si faxa. Bari ate fan xo x’a la kuɲa xa tu Rome mansaxe bulu. Wo le x’a tu, nte x’a latege x’a bula xa taxa je. 26 Nte man xuma xoyiman si soto x’a safe, x’a ki marigi ma a la kuwo to. Wo le x’a tu, nte nata a ti alu ɲa xoto, sakuta ite fan mansaxe Agiripa ɲa xoto, walasa a ŋininxalo xo, nte xa fen soto ń si men safe. 27 Bawo xa kasolamoxo do bula xa taxa Rome, a jalagikunŋo man fo x’a xoyiya, wo nte bennin.»

26

1 Agiripa xo Poli ɲen xo: «Í si sin no xa xuma í la kuwo xan.» Wo to, Poli x’a bulo xotota xa xuma, x’a fan naxoyiya ten xo: 2 «Mansaxe Agiripa, a diyata nte ɲen xa ń fan tara ite ɲa xoto bi, x’a yita í la xo Yahudiyalu be ń jalagila kuwo mennu bee to, xo wolu si nte tonɲa ti. 3 Bawo ite fan xa Yahudiyalu la laada kuwolu nin i la soosoli kuwolu bee lon. Wo le x’a tu, ń b’é matarala í xa muɲa xa ń name. 4 «Kabirin nte dindinŋo, nte bosilolu keta men ti, ń na siya to anin Yerusaleme, Yahudiyalu bee xa wo lon. 5 I xa nte lon kabirin tuma jan. I si sin no xa nte seedeya nin a xa di i ɲen, xo nte tun be n na diino sila xolemanŋo le taxamala, nin wo mu Farisiyalu la silo ti. 6 Ala xa lahido men ta n benbalu ɲen, nte gigo be wo xan, wo le x’a tu, kiito be tegela nte xan saasa. 7 N na xabiile tan nin fulo bee gigo b’a xan xo wo lahido si latimme. Wo le x’a tu, i b’e balannin xa Ala batu, suwo nin tilo. Mansaxe Agiripa, wo gigo le x’a tu Yahudiyalu be nte jalagila. 8 Mun na atelu Yahudiyalu b’a miirila xo Ala me sin no, xa furelu lakuni? 9 Nte fan tun x’a miiri xo nte tun xa xan xa kuwo bee ke xa Nasareti Isa toxo kele. 10 Ń xa wo le ke Yerusaleme. Sadaxalasibaxa kuntigolu xa fango di nte ma tumo men, ń xa lannayabaxo kiika bula kaso la. Nin i jalago tun keta faxalo ti, wo tun be diyaxan nte ɲen. 11 Tuma kiika, nte tun si taxa Alabatusu nin Alabatusu, x’e tooro, x’e diyakuwa, xo i xa Isa toxo tiɲa. Ń diminkujaxo i xoto, nte tun be taxala fo gallu xotelu to, xa taxa i tooro.» 12 «Wo ɲa ma, sadaxalasibaxa kuntigolu xa fango di ń ma, xa ń ki xa taxa Damasi. 13 Mansaxe Agiripa, xa ń tu silo to, tilinkunte ma, ń xa keneya je xa bo sanŋo to. Wo keneya tun be ɲaranin tilo ta ti. A manata xa nte nin ń taxamaɲoxolu laminin. 14 N bee boyita dugo ma. Nte xa xumaxanŋo do me, men x’a fo ń ɲen heburuxanŋo to xo: “Soli, Soli, mun na í be nte toorola? Í la xoleya nte fen ɲanna, í xo nin sarituura murutita xo a be senekela la guma tanna, wo nte fen ɲanna tuura ɲen ɲa men.” 15 Ń xa ŋininxalo ke xo: “Ite mu jon ti, Marigi?” Marigi xa ń jaabi xo: “Nte mu Isa le ti, í be men tooroxan. 16 Bari wuli í x’é lo. Nte xa ń yita í la, walasa í xa ke ń na baaradinŋo ti. Í si ke ń seedo ti, x’a fo moxo xotelu ɲen í xa ń je ɲa men bi. Ń be nala men yitala í la tugun, í si ke wo laxalibaxo ti. 17 Ń s’í lakanta Yahudiyalu nin siya tolu ma, ń be í kila wo mennu ma. 18 Ń be í kila walasa í xa i ɲa yele, x’e bo dibo to, x’e bula keneya la, x’e labo Sentane la fango xoto, x’e bula Ala la fango xoto. Nin i lata nte la, i si junubeyaafo soto, xa sigidula soto Ala la moxo senuyaninŋolu to.” » 19 Poli x’é soto wo xumolu la tumo men, a xo mansaxe ɲen xo: «Wo le x’a tu, Agiripa, kuwo men yitata nte la xa bo sanŋo to, nte man ń ban wo ma. 20 Bari ń xa Damasi nin Yerusaleme moxo lelu waaju folo; wo xo, Yude maro bee, anin siya tolu. Ń xo i ɲen xo i xa nimisi i la junubolu la x’e koppa Ala ma, xa kewale ɲumalu ke, mennu s’a yita xo i nimisita tigi tigi. 21 Wo le x’a tu, Yahudiyalu xa nte muta Alabatusuba xono, i tunnu b’a ŋininna xa nte faxa. 22 Bari Ala xa ń nakanta fo xa si bi ma. Ń be jan haalibi, xa ń na seedeya ke moxolu bee ɲen, moxondin nin moxoba. Kilalu nin Musa xo, xo kuwo mennu be nala kela, ń man xuma xote fo nin wolu nte. 23 Wolu tunnu x’a fo xo Kirisita si tooro, xo a si ke folo ti xa kuni xa bo furelu to, anin xo a si kisilo xoyiya ń na siya nin siya tolu ɲen.» 24 Xa Poli tu a fan naxoyiyala ten, Fesitusi fetenbeteta xo: «Poli, fa le be í to! Í xaranta fo í janxa fatoya!» 25 Poli x’a jaabi xo: «Fa nte ń to, Fesitusiba. Nte be tonɲa xumo nin hakilitigiya xumo lelu fola. 26 Mansaxe Agiripa be ɲin ku innu bee xalama; wo koso nte si sin no xa xuma hakililasigo to a ɲala. Nte be lanin a la xo ate xa wo kuwo bee lon, bawo a man ke dugu to. 27 Mansaxe Agiripa, kilalu xa men fo, í be lanin wo la ba? Nte x’a lon xo í be lanin a la.» 28 Agiripa xo Poli ɲen xo: «Í hakilo la x’é si nte ke no kerecenŋo ti ɲin waxatindin in xono?» 29 Poli x’a jaabi xo: «A keta saasa ti wo, a keta lun xote ti wo, ń be Ala matarala a xana dan ite kilin doron ma, bari ate mennu bee be nte lamenin bi, x’alu dulu xa ke í xo nte be ɲa men, bari alu xana siti ɲin negejoloxo innu la, í xo nte.» 30 Wo tumo, mansaxe anin goferenere, nin Berenise, anin moxo fen wo fen tun be i bata je, wolu bee wulita. 31 I bota tumo men, i xo i ɲoxo ɲen xo: «Ɲin xe in man kujaxu si ke men nin faxalo xa xan, walla kasolabulo.» 32 Agiripa xo Fesitusi ɲen xo: «Ɲin xe in tun si sin no xa bula nin a tun man a la kuwo dun Rome mansaxe bulu.»

27

1 A lategeta tumo men xo n xa dun batonŋo xono xa taxa Itali, Poli nin kasolamoxo do xotelu dunta sorodasi kuntigo do bulu xo Yulusi. Wo tun mu Rome mansaxe la sorodasi jama kuntigo le ti. 2 Batonŋo do tun be nala bola Adaramite, xa taxa Asi baton danxanŋolu la. N dunta wo xono xa taxa. Arisitarake tun be n to, Tesalonikengo le mu xa bo Maseduwane jamano xan. 3 Wo lun do, n sita Sidon. Yulusi tun be Poli mutakubetela. A sonta xo Poli xa taxa bo a xanuntelu ma, walasa a maakuwolu xa ɲiɲa. 4 N bota non tumo men, n tanbita Sipere sutto senbo fe, katugala foɲo tun be n kunbenna. 5 N xa xooxojiyo tege xa tanbi Silisi nin Panfili senbo to, xa si Mira, Lisi jamano xan. 6 Sorodasi kuntigo xa batonŋo do tara non. Wo batonŋo bota Alekisandiri, a be taxanin Itali jamano xan. A xa n nadun wo xono. 7 N xa tili kiika ke jiyo xan, batonŋo tun be taxala dondin dondin. N segeta bete jannin n xa si Kinidi gallo xoto. Foɲo tun be n balila xa taxa ɲafe; wo xanma, n tanbita Salamoni mafanŋo la, xa taxa Kereti sutto senbo la, foɲoba nte sila jan men. 8 N xa xoleyaba soto xa tanbi wo sutto senbo fe. Wo xo, n sita dula do xo “Batondan Ɲumalu”. Wolu nin Lase gallo te man jan. 9 N tunnu xa waxati jan ke taxamo la xa ban. Jixantaxamo tun keta faaratu kuwo ti, bawo neno tun sita. Yahudiyalu tunnu be sunna waxato men, wo tun tanbita xa ban. Wo le x’a tu, Poli x’e lasobi xo: 10 «Ń xanuntelu, nte ɲa b’a la xo ɲin jixantaxama in mu faaratu kuwo le ti: A me laban nin tiɲalo man bo a to. A me dan batonŋo nin donolu doronnu ma, bari n fannu si sin no xa tu a to.» 11 Bari sorodasi kuntigo tun be lanin batonnaborila nin batontigo la xumolu la xa tanbi Poli la xumolu xan. 12 Wo batondanŋo tun man ɲin neno latanbo xanma. Wo le x’a tu, i kiika x’a latege xo i be bola je xa taxa Fenikisi, nin wo si ke no, Kereti jamano batondanŋo la, walasa xa neno latanbi non. Wo dula be ɲatilinnin banbugu tiliboyo nin saheli tiliboyo ma. 13 Foɲo dondin tegeta xa bo banbugu mafanŋo tumo men, i tunnu hakilo la xo i xa men natege xo wo si sin xa ke. I wulita xa tanbi Kereti senbo fe. 14 Bari a man me wo xo, foɲoba do wulita xa bo sutto to, nin wo be kilila xo “saheli kotonŋo foɲo”, wo nata ke i xan. 15 Wo foɲoba xa batonŋo ta. N tunnu me fusi ta no foɲo kun. N xa n fannu tu a bulu. 16 N tanbita suttendinŋo do banbugu mafanŋo la, wo toxo xo Koda. Wo dula xa n kisi foɲo ma. Xulunŋo men be n bulu lakisilo xanma, n sinta xa wo bo jiyo to, bari a man diya. 17 I xa xulunŋo layele, x’a bula batonba xono tumo men, i xa batonba siti julo la. I tunnu be silala foɲo xana taxa batonba lasigi keɲo xan Libi jamano mafan. Wo to, faano mennu be batonŋo lataxala, i xa wolu lajigi, x’e fannu tu foɲo bulu. 18 Bari foɲoba tun be n na batonŋo lamaxaxan bete haalisa fo wo lun do, i xa batonxonodono dolu fili jiyo to. 19 A tili sabananŋo, i fannu bulolu xa batonmiranŋolu ta xa wolu fili xooxojiyo to. 20 Tili kiika keta, tili wo, loolo wo, a si man bo. Foɲoba men ɲoxon man sa, wo tuta jaxuyanin. Kisilo gigo bee bota n na xa ban pewu. 21 Batonxonomoxolu tunnu man domoli ke kabirin waxati jan. Wo to, Poli wulita x’é lo i temo to x’a fo i ɲen xo: «Ń xanuntelu, ate tunnu xa xan xa nte la xumo lame xa tu Kereti. Wo to, n tunnu si kisi ɲin tooro in nin ɲin tiɲali in ma. 22 Bari saasa, nte b’a fola alu ɲen xo alu x’e ja sigi. Alu si niyo me tu a to, batonŋo doron ne be tula a to. 23 Ala men ta mu nte ti, nin ń be baaro kela a ɲen, wo la melekiyo do x’é yita nte la, ɲin su in to. 24 A xo ń ɲen xo: “Poli, í xana sila. Waajibo le mu í xa lalo Rome mansaxe ɲa xoto. Wo le koso, í nin moxo wo moxo be batonŋo xono, Ala be nala í nin wolu bee kisila a la ɲumaya koso ite la kuwo xanma.” 25 Wo le x’a tu, ń xanuntelu, alu i ja sigi, bawo nte be lanin Ala la. A fota nte ɲen ɲa men, a si ke wo ɲa ma. 26 Bari waajibo le mu, n xa taxa fili sutto do to.» 27 Wo suwo tun mu n su tan nin naaninanŋo le ti jiyo xan. Foɲo tun be n nataxaxan xooxojiyo do xan xo Adiriyatike. Dugutala waxato, a keta batonnaborilalu ɲala xo n sutiyata xooxojidanŋo la. 28 I xa sumannilanŋo bula jiyo to. I x’a tara xo a dinoya mu metere tan saba nin woorowula le ti. I xa sumannilanŋo fili jiyo to ɲafe dondin tugun, i x’a tara xo dinoya mu metere muxan nin sagi le ti. 29 I tunnu be silala batonŋo xana taxa xosi kuro dolu la. Wo le x’a tu, negeba men be batonŋo lalola jiyo xan, i xa wo naani bula jiyo to, batonŋo xofe. I keɲeninŋo tun be saxuyelo laxononin. 30 Batonnaborilalu tunnu b’a fe x’e bori xa bo batonŋo xono. I xa baton doxomandinŋo lajigi. Negeba mennu be batonŋo lalola jiyo xan, i x’a ke í xo nin i be taxala wo lelu bulala jiyo to, batonŋo ɲafe. 31 Bari Poli xo sorodasi kuntigo nin sorodasi tolu ɲen xo: «Nin ɲin xe innu man tu batonba xono, alu me kisi no.» 32 Wo to, sorodasolu xa baton doxomandinŋo julolu tege, x’a bula xa taxa. 33 Saxuyelo sutiyaninŋo, Poli x’e bee kili domolo ma. A xo i ɲen xo: «Bi mu a tili tan nin naano le ti, alu hakilo man sigi, alu man domoli ke. 34 Wo le x’a tu, nte be alu tarala x’alu xa domolo ke, bawo alu maakuwo be wo la, walasa alu xa kisi. Haali alu si kunsina kilin me sanko.» 35 Wo xumo foninŋo xo, Poli xa buuro ta xa barako bula Ala ɲen i bee ɲala, wo xo, a x’a kutun kutun, xa domolo damuta. 36 Wo to, i bee ja sigita, i dulu xa domolo ke. 37 N moxo keme fula nin tan woorowula nin wooro le tun be batonŋo xono. 38 I xa domolo ke tumo men x’e fa, i xa alixaamo fili xooxojiyo to, walasa batonŋo xa feya. 39 Saxo yeleninma, batonnaborilalu tunnu man a lon i be dula men. I xa xooxojiyo bulo do je, keɲo tun be wo dula. I xo xo i nin batonŋo be taxala wo dula nin a si ke no. 40 Wo to, negeba mennu be batonŋo lalola jiyo xan, i xa wolu firin x’e bo a la, x’e tu jiyo to, xa batonnaborilanŋolu julo firin. Wo xo, i xa batonŋo ɲafela faano lawuli, walasa foɲo xa tege. I x’e ɲatilin keɲo ma xa taxa. 41 Bari batonŋo taxata sigi keɲo to, jiwoyo fula temo to. Batonŋo ɲafela tun dunta keɲo to, a korita bola a no to. Wo x’a tara fanfebalu be ma x’a xofela xosi, fo x’a tiɲa. 42 Sorodasolu tunnu b’a fe xa kasolamoxolu bee faxa, walasa i xana i newu x’e bori xa taxa. 43 Bari sorodasi kuntigo tun b’a fe xa Poli kisi. Wo le x’a tu, sorodaso tunnu b’a fe xa men ke, a x’e bali wo kela. A xa yanmaro di moxolu ma, mennu xa newulo ɲa lon, xo i fololu x’e bula jiyo to xa taxa xooxojixanŋo la. 44 Tolu tunnu xa xan x’a lo i nofe xa yele yirikutunŋolu xan, walla batonŋo yiro dolu xan, xa taxa. Wo ɲa ma, i bee ɲuma sita xooxojixanŋo la.

28

1 N kisininŋo xo, n x’a me xo wo sutto toxo xo Malite. 2 Non moxolu xa n mutakubete. I xa taba lamana xa n bee kili xa na wo la, bawo sanjiyo tun be naxan, neno du tun b’a to. 3 Poli xa loxo jaro kiika ta xo a b’a bulala ta to. Tafuntano koso, fofoono do bota x’é ɲelen a bulo la, x’a kin. 4 Sutto to moxolu xa sa je tumo men a be ɲelennin Poli bulo la, i xo i ɲoxo ɲen xo: «Sikka nt’a to, ɲin xe in mu moxofaxala le ti; bawo a kisita xa bo xooxojiyo to, wo bee nin a ta, n na bolibatuta tilinninŋo man son a xa tu balunin.» 5 Bari Poli xa sa gijigiji ta to. Fusi man ke a la. 6 Wo moxo tunnu ɲala xo Poli bulo tun si fuunu, walla xo a si boyi xa sa wo no to. Bari i meta laxonolo la tumo men, x’a je xo fusi man ke Poli la, i la miiriyalu yelemata. I xo, xo Poli mu bolibatuta do le ti. 7 Wo sutto ɲamoxoba men toxo xo Pubilusi, wo la dula tun xa sutu non na. A xa n mutakubete, xa n jigiya a la luwo xono tili saba xono. 8 Pubilusi fa tun man kende. Xando nin xonotodiminŋo le tun b’a la. Poli taxata a bata xa Ala matara a ɲen x’a bulo la a xan, x’a lakendeya. 9 Wo keninŋo, wo sutto moxo to mennu man kende, wo dulu bee nata Poli bata. I kendeyata. 10 I bee xa n bunɲa bete. N be nala batonŋo tala tumo men, n maakuwo tun be fen wo fen na, i xa wo bee di n ma. 11 Xaru saba tanbo xo, n xa Alekisandiri batonŋo do ta, xa taxa. Wo batonŋo be kilila xo: “Funelu”. Wo batonŋo tun xa neno waxato ke sutto batondanŋo do la. 12 N sita Sirakusi gallo to, xa tili saba ke non. 13 N boninŋo wo gallo to, n xa batonŋo bori dandanda la xa si Resiyo. Wo lun do, foɲo do tegeta xa bo banbugu mafanŋo. Tili fulananŋo, n sita Pusoli. 14 N xa badin lannayabaxo dolu tara wo gallo to, mennu x’a ŋinin n fe, xo n xa loxokun kilin ke i bata. N sita Rome ɲin ɲa in ne ma. 15 Badin lannayabaxolu mennu be Rome, wolu xa n xibaruya me tumo men, i nata n kunben fo Apiyusi Saxa to. Dolu nata n kunben dula do du, men toxo xo “Luntanjigidula Sabo.” Kabirin Poli x’e je, a xa barako bula Ala ɲen, do kafuta a juso ma. 16 N sita Rome gallo xono tumo men, fankamalu sonta xa Poli bula dula do a danna, a nin sorodasi kilin, men b’a lakorosila. 17 Tili saba tanbininŋo xo, Poli xa Rome Yahudiyalu la ɲamoxolu kili xa na a bata. I kamarita tumo men, a xo i ɲen xo: «Ń badinŋolu, haali x’a tara nte man fusi ke n na siya la, anin n benbalu la laada kuwolu la, i xa nte muta Yerusaleme xa ń dun Romengolu bulu. 18 Wolu xa nte ŋininxa tumo men, i tunnu b’a fe xa ń bula, bawo i man fusi tara nte la kuwo to, men nin faxalo xa xan. 19 Bari Yahudiyalu man son wo ma. A keta ń du ma waajibo ti x’a kuwo dun Rome mansaxe bulu. Bari wo nt’a yitala xo nte tun b’a fe xa ń na siya moxolu jalagi. 20 Wo le x’a tu, nte x’alu kili walasa x’alu je, xa xuma alu ɲen; bawo Banisirayila moxolu gigo be men xan, nte be sitinin negejoloxo la wo le koso.» 21 I xa Poli jaabi xo: «N man safe si soto xa bo Yude maro la í la kuwo to. Badin si du man bo je xa xibaru jaxu fo í la kuwo to. 22 Bari n b’a fe x’é lame, í x’é hakililata fo, bawo n x’a lon xo í be kafo men to, moxolu wulita wo xanma dula bee.» 23 I nin Poli benta lunŋo do to. Wo lunŋo, moxo kiikaba nata a tara a jatigila to. Poli xa kunnafirinŋo dolu di i ma, kabirin saxo ma, fo wura la. A xa Ala la Mansaya kuwo fo i ɲen. A tun b’a ŋininna x’e lason Isa la kuwo ma. Wo to, a tun be xumala Musa la sariya nin kilalu la kitaabolu xan i ɲen. 24 Poli la xumolu xa dolu lason; bari dolu x’e ban xa lannaya ke. 25 Wo moxolu man ben kilin to. Jannin i xa taxa, Poli xa ɲin xuma kilin in fo i ɲen xo: «Kila Esayi tun xa men fo alu benbalu ɲen, Ni Senunŋo barako to, wo tun mu tonɲa le ti. 26 A tun x’a fo xo: “Taxa a fo ɲin siya in ɲen xo: Alu si melo ke ɲa wo ɲa, alu me faamuyali ke, alu si felelo ke ɲa wo ɲa, alu me jeli ke. 27 Bawo ɲin siya in x’a jusukunŋo xoleya, i x’e tulolu sukki x’e ɲalu taxun walasa i ɲalu xana jeli ke, i tulolu xana meli ke, i xana faamuyali ke i jusukunŋolu la, i xana taxa i yelema nte Ala ma nin nte si i kendeya x’e kisi.” 28 Wo to, Poli x’a fo i ɲen xo: “Alu xa xan x’a lon xo Ala la kisilo kita siya tolu ma. Wolu kennu s’a lame!” » [ 29 Poli xa wo xumolu fo tumo men, Yahudiyalu taxata. I tunnu be i ɲoxo soosoxan bete.] 30 Poli xa san fula dafaninŋo ke bunŋo do xono Rome, a tun be men sarala. Moxo men tunnu bee be taxala bola a ma, a tun be wolu lamutala. 31 A tun be waajulo kela Ala la Mansaya xan, xa moxolu laxaran Marigi Isa Kirisita la kuwo to, x’a hakilo lasigininŋo tu, moxo si tun nte a balila xa wo ke.