LEHHEMA’AÁ YA/ABUUSE

LEHHEMA’AÁ YA/ABUUSE

¹ Kitaábuuduú geera nguna gooiím dír kuúng Teofilo, gawaá daanduú muruudá’ sleémeero oo Yesu aa tleéhh nee oo aa intsaahhatimís iimír geeraawo, ² ay qoomaadá’ inós kuwa ar tláy gawtí alé. Qoomaadae inós ya/abuuseerós tidá’ aa tsawaár gaa hara’ayarós i haniís ar /uuruú Qeeruú hhoohhooe. ³ Alaá gwa’araarose inós tina laqaqán dír ya/abuuse deelo mibeeri tsiyáhh ar layaá dimbadimbé, gídaabá inós i slaaf. Nee iidíguú waawuti’iimár Mungú guri axweés. ⁴ Tam qoomár inós nee ya/abuuse tiwa doogiyé’, hara’aya gari dir’ín i haniís, iri oó’, “Ma ti’iitara’ baraá Yerusalemuwo, ala al’axweesantadá’ ar Baabá na daamaak, tidá’ taa axasé’ dir’eé’ wa ale. ⁵ Yohana ina baatimiís ar ma’aay, ala kuungá’ tundu baatimiis ar Qeeruú hhoohhoó’ alaá deeloorí niina aa meti.” ⁶ Qoomár tawa burumburiít, ya/abuuse Yesu guri yaahás guri beér, “Qoomaarí a tidá’ múk Israeli kuwa waawuti’iimar’ín i ki/ísa?” ⁷ Iri oó’, “Siiwadá’ nee qoomaadá’ Baabá aa qaás baraá aleesleemuuwose a gadiyérhungeeká kuungá’ kawa xua’. ⁸ Ala kuungá’ /uuru u sleerá’ bál Qeeruú hhoohhoó’ bura sleeré’. Nee kuungá’ tari lamabu’uuser’eé’ tleehhitá’ baraaká’ Yerusalemúr wa ale, nee baraá Yudea sleémeero, nee Samaria, tam ay alhhe’eesoó yaamu.” ⁹ Axweesanaywí ooaro nguwa hhe’eés, qoomár inooín kuwa ga/ay, inós kurir gawtí tláy, hunki guri ilaót dír ilaaín wa ale. ¹⁰ Qoomár Yesu iwa gawtí tláy, muu ilaaín giri kiririhhín gawaá doori. Múk tsár iri sihhiít bihhaaín i alé oo inqwar /awák. ¹¹ Mukdá’ iri oó’, “Aá múk Galilaya, asma milá mas sihhimitá’ tawa dooraá ga/eerá’? Yesuwí gawaá doorí tsa/a/ám ni kii/, ar adoosíng kura aandé’ iwa tsa/a/an gawaá doorí alé.” ¹² Tindiri aweér gawaá tloomár Miseitunír wa ale, tidá’ bihhaá Yerusalemúr i tseew, tari kií/ ay Yerusalemu, a har qoomoó hi’itanór deelór hungu/uma. ¹³ Tari dáh baraá do’, tari tsa/án amór do’dá’ taa daanduú kuqá’ i tleéhh, amoodá’ geeraawo tawa iwiwiít. Petro nee Yohana, Yakobo nee Andrea, Filipo nee Tomaso, Bartolomayo nee Matayo, Yakobó Alfayo nee Simonudá’ yaamuuwós aleeslaáqwa, nee Yuda oo Yakobo. ¹⁴ Mukwí sleémeero ina hoót ar muunuú wák baraá firooro, dinkwa nee /ameena sleeme, nee Mariamu aayór Yesu, nee hha’aá Yesu. ¹⁵ Looarka wake Petro iri sihhiít dír tla/ángw hhae. Faaror’ín a tsiiruú wák nee mibeeraá tsár. Iri oó’, ¹⁶ “Hháe, Gooi gár kawa hariím aqo in bó/, tidá’ Qeeruú hhoohhoó’ aáng ira axweés ar afkuú Daudi, daanduú iidíguú Yuda. Inós an kudá’ múk Yesú oohár áw gwa geerahaar. ¹⁷ Inós geerawo nee atén a dinkwa, asma inós sleeme kuna tsawaár as gadiyeérí atén ta tleehhaan kawa al tleehhaan nee inós.” ¹⁸ Heewí qaymo gari tlaáxw ar peésár aa sláy ar malgweét. Iri huú’ ar hu’umaá tlakw. Iri pu/uút, guruuwós sleémeero iri ti’iít tsee/áy alé. ¹⁹ Iidíguuwí muu sleémeero oo Yerusalemu guri xuú’, tam qaymoodá’ kari báy Akeldama tsifrir’ine. Gídaabárós a “Qaymór tseere”. ²⁰ “Asma kaa gooín baraá kitaabuú Daa’ángw Bara/uwo gídaabá, ‘Hotaangós i tawó iwiiti. Slám heé baraadá’ wa hoót miwa deeruut.’ Slamtí kaa gooín gídaabá, ‘Gadiyeédá’ i tlehhahhiti heé hatlá’ ngi oohi.’ ²¹ “Múk nee atén aga al hotaatimaan i deer, deelo sleémeero qoomár Yesu iwa ayaarén i dirii’i, tam ay bál iwa ayaarén wa tláy, ²² iimír qoomaadár baatimisuú Yohana, ay bál Yesu kuwa ar tláy dirtén wa ale, kuwa tsa/aás gawaá doori. I hariín heé wák iwa lamabu’usmoó waasle/uuwós tleehhiiti dinkwa nee atén.” ²³ Múk tsár kuri qaás, Yosefu kudá’ ta babay Barsaba, nee umuuwós oo tsár a Yusto, nee Matiya. ²⁴ Mungú kuri firín, tari oó’, “Aáko, kuúng munér muu sleémeero a xú’, dír mukí tsare heé kuúng taa tsawát laqaamang, ²⁵ asma pa/aangwí nguwa oohi nee gadiyeérí ar ya/abitoorí, tí Yuda aa dakuús, iri amoorós i tláy.” ²⁶ Tsawdo kari tleéhh ar loohír adór mugú’. Matiya tsawdo gari sláy, nee inós kuri harafaár tawa heé wák dír eeharuuseedá’ mibá nee tsare.

¹ Bál deelór Pentekoste iwa bó/, inooín sleémeero ta dír wák i dirii’. ² Fur’ár dooraá daahh niri hardát ar gaanslaay, a adór fur’ár baambao, ar fukukuu’ ar /uuru. Fur’adá’ do’dá’ inooín i dirii’iya’ sleémeero guri hatsís. ³ Muruú adór tsitór asla niri ti’iít, tiri partliít, iri iwiwiít dír umuúqo heé i alé, oo dir’ín tidá’ i dirií’. ⁴ Sleémeero kiri hatsiís Qeeruú hhoohhooe. Tari axweés ar tsifrír dimbadimbé, adoodá’ Qeeru ngira aleesleemuú i haniís ilawatsto. ⁵ Baraá gixsár Yerusalemuwo múk Yahudi i deer oo Mungú gwa haratlintii’, múk amór yaamaá dimbadimbé daraáhh awa baraaká’ yaamu. ⁶ Xuraidá’ kawa axaás, múk yaariír iri burumburiít, tari ló’wa da’ayuút, asma umuúqo heewo gár i axamiisi a tsifrirós ar kilá’ kan ar axwees. ⁷ Sleémeero tari da’ayuút tari waa/oo/amín tari oó’, “Ahaá, mukwí sleémeero axweés a múk Galilayarookáhe? ⁸ Ahaá, baré umuúqo heewo bura iiár i qaasaán, in axwees ar tsifrirén ar kilá’? ⁹ Atén a múk Parti nee oo Medi, oo Elami, nee múk Mesopotamiár wa hoót, múk Yudea nee Kapadokia, Ponto nee Asia, ¹⁰ múk Frigiár daáhh nee Pamfilia, oo Misri nee oo Libiya, múk inslaawoó bihhaá Kirene, nee dahaayér yaamaá Rumír daahh, ¹¹ múk Yahudi, nee múk hatlá’ oo diinír Yahudi gaa eehaar, múk Krete nee múk Arabu. Adoorí a idoomá kiwa axamiisaan tawa axweesi ar tsifrirén, iidíguú tlehhema’aá waa/oo/amo awa Mungú.” ¹² Tari waa/oo/amín, tari amoqwaqwadín sleémeero, tari ooín, “Kángw adór kwí kureeriiwo a milá?” ¹³ Muu bahh’alé tari niqimiís tari oó’, “Buurár /aben gaa oonitiimís.” ¹⁴ Petro iri sihhiít dinkwa nee ya/abuuseedá’ mibá nee wak, iri tseé’ ar afór ur iri oó’, “Kuungá’ múk Yudea, nee kuungaásingá’ sleémeero baraaká’ Yerusalemúr hootá’, axweesanay’eé’ kwí iiár i qaasaak. /Aymuuwí xuaak, ¹⁵ Mukwí aa oonimiitiiká adoosíng kuungá’ kar kata’, asma qoomaarí a looár tám ar matlatle. ¹⁶ Ala kaangwí a kudá’ aarusmo Yoeli aa axweés baraá kitaábuuwose gídaabá, ¹⁷ ‘Mungú ina oó’, Adoorí an adoodá’ ni tleehh bál deelór alhhe’eesaywo, aníng muu sleémeero un Qeeruueé’ i haniís, daaqayhúng nee dasuuhúng tari aariirín, masoombarhúng iigu’utu guri aán, nee bariiserhúng iri tlatitiín. ¹⁸ Ala baldá’ sagadiyuuser’eé’ ar hhawaate nee ar /ameena ngiri Qeeruueé’ oo hhoohhoó’ i ku’uús, nee inooín tari aarirín. ¹⁹ Aníng muruú waa/oo/amór koóm ngu gawaá doorí wa laqaám, nee baraaká’ yaamuuwo layu ngiri laqaám, tseere nee asla, nee ququaamoó waahamuú koóm. ²⁰ Tsee/amá iri warqáy iri giwti tleehhiit, nee slahhaangw iri tseere tleehhiit, dír qoomár deelór Aako nira xeeriiká, tidá’ ak ur. ²¹ Nee umuúqo heewo oo umuú Aako gwa ateeti i ba/án.’ ²² “Kuungá’ múk Israeli, axweesanaywí iiár i qaasaak, Yesu, heé yaamaá Nasareti, Mungú nguna dirhúng i laqaqán ar loohír muruú xuawaslén, nee layu nee muruú waa/oo/amór koóm. Muruuwí Mungú guna tleéhh ar dákw Yesu tla/angwhúng wa ale, adoodá’ kuungá’ kar xua’. ²³ Heewí kunguna haniís dirhúng, adór Mungú baraá xu’utirose ngira qoomeés iimír iimu/úngw wa ale. Kuungá’ kuri kikié’ ar dabaá múk tlákw, kuri gasé’. ²⁴ Ala Mungú guri gweér baraá slahha’amaayér gwa’aaraaro, guri waasle/atís, asma gwa’ara gwa aleesleeriiká ooharo. ²⁵ Asma Daudi iidíguuwós gwa oó’, gídaabá, ‘Án Aako una ar’a’ár geeraaeé’ wa ale daqisleeme, asma inós i bihhaá dakw’eé’ oo doó /iyáy, as aníng mawa daaraxaát. ²⁶ Gawaá adoorihe muunuúeé’ iri qwalalaá/, aníng niri baraá/, slám niri iwiwiít ar baraá haraxu’uti. ²⁷ Asma kuúng qeeruueé’ u baraá múk aa qaátlb i geexeeraaká, laqaá Heewók oo hhoohhoó’ u meeraaká iwa hhitiruuti. ²⁸ Loohír amór slafíngw kaw nga aníng i xu’utís. Aníng a haáts qwal/uuwo, asma kuúng a dir’eé’i dirí’.’ ” ²⁹ “Hhaee’eé’, án iiár i qaasaré’, /ayma’aá niina ngi dirhúng i oó’ ar pihhu’uuma, iidíguú Baabuúrén kudá’ úr Daudi. Inós ina gwaá’, kuri foól, nee /aantarós i diirír ayaarén i dirí’ tam ay laarí. ³⁰ Slám inós a aarusmo, nee al’axweesantá Mungú aa dirós i haniís ga xuu’, tidá’ kah: Baraá xwaylaroge waawutmoó wák u qaás. ³¹ Inós iidíguuwí oo waasle/uú Kristo guna ár ar baraá aaru’uuma, guri alki/iít iri oó’, ‘Qeeruuwós kwa baraá gwa’arár i mayká, nee tam slaqwtós aa hhitirutiká.’ ³² Yesuwí kuna waasle/atís nee Mungú, nee atén sleémeero a lamabu’uusér waasle/uuwós. ³³ Inós kuna tsa/aás ay dír dákw /iyáy oo Mungú, nee Qeeruú hhoohhoó’ guri ilaóh dír Baabá wa ale adoodá’ Baabá ngira oó’. Nee nguri ku’uús amoorén i alé. Nee hám an kaangwí kuungá’ ta ga/eera’ nee ta axamisa’. ³⁴ Asma Daudi inósuú kilá’ aa tsa/aniká gawaá doori, ala inósuú kilá’ ina oó’, ‘Aako Aakooeé’ guna báy, bihhaá dakw’eé’ oo doó /iyáy nay iwiiteek, ³⁵ ay dír wakuuseerók ngay gawaá dabaawók i qaas.’ ” ³⁶ “Gawaá adoorihe kuungá’ múk Israeli, xuaak kángw kilá’ wa ale, gídaabá Yesu kudá’ kuungá’ taa kikié’ Mungú gwa Aako tleéhh, nee tawa Kristo.” ³⁷ /Aymi’iiká’ kiwa axaamiís, muner’ín kari kwatiít ló’wa ale, Petro nee ya/abuusér hatlá’ kay yaahamiís tari oó’, “Atén adór ta laqaan, hhaeerén?” ³⁸ Petro iri oó’, “Hhu’u’uumé’, tundu baatimiisi ar umuú Yesu Kristo, as tlakweemaahúng kiwa gurtlay, nee daqaní kuungá’ Qeeruú hhoohhoó’ u sleerá’. ³⁹ Asma al’axweesantí a toohúng, nee ar na/’iihúng, nee ar muu sleémeero oo sawén, nee tam mukdá’ oo taa ateeti nee Aakoó Mungú as ngu i hardahi.” ⁴⁰ Petro giri ló’wa lamabu’ún ar /ayma’aá hatlá’ awa yaariir, nee giri gurbu’ún iri oó’, “Tundu ba/amisi dír qartír sage gawdene.” ⁴¹ Nee mukdá’ axweesantadá’ gaa haratlintii’, kuri baatimiís, nee múk baldá’ aa doogin a har afi qoomár kume tám. ⁴² Tari kumiít baraá intsaahhasár ya/abuusér wa ale, nee baraá dinkwár Kríshaanáy, nee tam baraá muruú /aymár Aakoowo sleeme, nee baraá firooro. ⁴³ Umuúqo heewo dae guri eér, muruú xuawaslén oo yaariír nee layu kiri tleehhiít nee ya/abuuse. ⁴⁴ Mukdá’ sleémeero aa haratlintii’ tari dír wák wa iwiwiít, muruuín sleémeero a dinkwa. ⁴⁵ Daqaari’iimar’ín kari weeramiís, nee muruuín kudá’ i kon’a kuri qasmiís dír umuúqo heewo ar hariimadá’ qoom. ⁴⁶ Umuúqo deelooro tari dogiitiyé’ ar muunuú wák baraá Doó Mungú wa ale. Muruú /aymár Aako kuna /aáy dír umuúqo dó’ wa ale, muruú /aymar’ín kuri /aáy ar qwala/, nee ar muunuú /awaák. ⁴⁷ Mungú kuri sluufimiís, nee muu sleémeero kuri sla’atimís, Aako mukós guri tlahhás umuúqo deelooro ar mukdá’ taa ba/amiimís.

¹ Looarka wake Petro nee Yohana tana tsa/án as tawa saalíngw ay baraá Doó Mungú i alé siiwadár saaliingo. Qoomaadá’ a looár gwaleél. ² Heeko taqooramo iimír kuwa laqwaali kuri afkuú Doó Mungú i áy, afkuú do’dá’ ta babay oo hhoohhoó’. Heewí umuúqo deelooro kun gagaraarín didá’ i ale, as ilahhooa ngiwa firirin dír mukdá’ daráh baraá Doó Mungú i ale. ³ Heewí Petro nee Yohana ngiwa ár tawa darahi baraá Doó Mungú i ale, giri firín ilahhooaro. ⁴ Petro nee Yohana kuri ilaá i duxún, tari oó’, “Amoorén i qaytsitang.” ⁵ Giri i qaytsiít, gaa sleemuuwo gari dir’ín i haraxuú’. ⁶ Petro iri oó’, “Aníng peésa a koomaaká, laqaá miisli, ala tidá’ aníng ni koom an tidá’ ni haniis. Ar /uuruú Yesu Kristo oo Nasareti, sihhiít, tláw.” ⁷ Dákw doó /iyáy guri óh, guri sihhitís. Hamtidár kilae tsa/a’aá ya’aawós niri kwa/iyé’ nee diqoó ya’aawose. ⁸ Heedaádá’ niri yaamuú wa /akuút ar gaanslaay, iri sihhiít, iri hi’imiít. Tari aldáh baraá Doó Mungú nee Petro nee Yohana, iri ni/ín, Mungú guri diidi’iimiís. ⁹ Muu sleémeero heedaádá’ guri ár adór ira hi’imiít, nee Mungú kuri diidi’iimiís. ¹⁰ Kuri tsaáhh tawa heedaádá’ ilahhooár firaariím, kudá’ ta qamamin dír afkuú do’dá’ ta babay oo hhoohhoó’. Tari kwislimiít, adór inós ira hunguú/ kari waa/oo/amín. ¹¹ Heedaádá’ taa hungu/uús, tari al dinku’uús nee Petro nee Yohana. Muu sleémeero giri i burumburiít didár islangwdá’ ta babay islángw Sulemani, muu iri ló’ wa waa/oo/amín. ¹² Petro adoorí ngiwa ár, iri oó’ dír mukdí alé, “Aá múk Israeli, gár ta waa/oo/amiinda’ a milá? Asma milá atén mista tawó ilaá i duxuundé’, baré kwaáo’ a adór atén heewí una hungu/uusaán ar /uureemoorén, laqaá ar ilaiwa/ameerén. ¹³ Mungú Abrahamu nee oo Isaka nee oo Yakobo, Mungú baabi’iirén, sagadiyusmoowós Yesu guna xirfayeés, ala kuungá’ sagdiyusmoowí kuri saki/é’, kuri sa tlaké’ geerá Pilató wa ale, qoomár Pilato kwasleema ngiwa tsaát gídaabá ku gweeri. ¹⁴ Kuungá’ kuri sa tlaké’ Kudá’ hhoohhoó’, slám inós i gan’amuú kón. Nee kudá’ aa tsu/uut kuri slaé’ ilaooharo. ¹⁵ Kudá’ úr oo slafíngw koóm kuri gasé’, nee inós an kudá’ Mungú aa waasle/atís baraá múk aa qaátl wa ale, nee atén a lamabu’uuseerós. ¹⁶ Heewí kuungá’ ta ga/eera’ nee oo ta xua’, heé inós gwa /uuruú i haniis a Yesu, asma haratlintaao. Heewí kuri hungu/uús ar /uuruú haratlintaaoorí amór Yesú daahh, adoorí kuungá’ sleémero kur ga/eera’. ¹⁷ “Ala hám daxta, hhaee’eé’, aníng a xuú’ gídaabá tidá’ ana tlehhé’ ar xuawaslerhúng, adoodár mukhúng oo urén aa tleéhh sleeme. ¹⁸ Ala adoorí an adoodá’ Mungú aa boo/eés, tidá’ aa axweés ar afér aaruuseerós sleémeero gídaabá Kristo gár kuwa hariím, a kun slahhaeemiis. ¹⁹ Ala gawaá adoorihe kuungá’ hhu’u’uumé’, nee ki/é’ amór Mungú, as tlakweemaahúng kiwa fiitsi. As daqaní qooma i hardát ar Aako nuwa gurkwa/asi, ²⁰ nee Kristo Yesu nguwa ya/aawi, kudá’ taa iimír aáng wa amohhe’eés as kuungá’. ²¹ Kristo Yesu inós an kudá’ aa gawaá doorí kii/, ay dír qoomaadá i xeer, tidá’ mura’ sleémeero kuwa hheehhe’eesár i ki/isi, adoodá’ Mungú ngira qaroó axweés ar afér aaruuseerós ar hhohho’. ²² Asma Musa ina oó’ gídaabá, ‘Aakoó Mungúhúng aarusmo ngu ya/aaw, adoorí aníng ira ya/aáw. Aarusmoowí dír nguwa ya/aawi a baraá tla/ángw mukhúng. Ala kuungá’ inós na iiár i qaasaak, muruudá’ sleémeero inós ni dirhúng i kaahi. ²³ Umuúqo heewo oo aarusmoowí gu iiár i qaasaaká, inós ku qwaarees nee kuri paraatl dír mukose.’ ²⁴ Nee aaruuse sleémeero iimír aarusmo Samweli, nee kudá’ sleémeero awa aluuwós nga hariye’, inooín iidíguú taa alki/iít a iidíguú qoomaarí tay diriiaan. ²⁵ Kuungá’ a na/’aá aaruuse, nee slám a na/’aá alqadoodá’ Mungú aa qaroó alqadín dír baabi’iihúng, tidá’ aa oó’ dír Abrahamu gídaabá, ‘Baraá xwaylaroge xoordu sleémeero awa baraá yaamu ki tsuuq.’ ²⁶ Mungú sagadiyusmoowós kwí nguwa hhe’eés waasle/atisaro, nguri ya/aáw amorhúng geerí alé, as kuungá’ nuwa tsuuqi as umuúqo heewo tlakweema ngiwa geexay.”

¹ Petro nee Yohana qoomár tawa axweesi nee muu, geeraharuusér saalíngw múk Yahudi, nee geeraharusmoó xuumuusér Doó Mungú, nee múk Sadukayo tari hardáh didaádá’ i alé. ² Tari ló’wa buúhh, asma muu kuwa intsaahhatimís nee iidíguú waasle/uú Yesu kuwa alki/iít. ³ Petro nee Yohana kiri ohín, kiri dahaás baraá doó tseegamo, ay matlatle, asma siiwadá’ a tsiindo. ⁴ Ala baraá mukdá’ axweesantadá’ gaa axaasi awa yaariir ngay haratlinti’iyé’, nee hhawaate a har afi qoomár kumér kooán. ⁵ Matlatleero looa niwa tleér, múk urén oo Yahudi nee bariisee nee intsaahhatuusér hara’ayár Musa tari burumburiít baraá Yerusalemu, ⁶ dinkwa nee Anasi, geeraharusmoó úr oo múk Yahudi, nee Kayafa sleeme, nee Yohana nee Iskanda nee muu sleémeero kudá’ doó geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudír hoót. ⁷ Petro nee Yohana kiri tla/angw’ín i sihhitís, kiri yaahamiís, kiri báy, “Kuungá’ muruuwí /uuruú kur tlehhita’ a /uuruú heemá, nee ar umuú heemá?” ⁸ Petro i haats Qeeruú hhoohhooe, iri oó’, “Kuungaásingá’ uren dír muko, nee kuungá’ bariisér múk Israeli, ⁹ laarí atén ti yaahamiis daanduú tleehhemuú hhoó’, kudá’ taa tleéhh dír heedaáda’ taa hungu/uús, gídaabá /uuruú ira hunguú/ a /uuruú heemá. ¹⁰ Ala kuungá’ sleémeero nee kuungá’ múk tlahhoó Israeli xuaak gídaabá, heewí ina hunguú/ ar /uuruú Yesu Kristo oo Nasareti, kudá’ kuungá’ taa kikié’, nee Mungú guri waasle/atís baraá múk aa qaátl wa ale. ¹¹ Inós an tlaa/adá’ taa sií’ nee kuungaásingá’ qwatsiruuse, ala laatí an tlaa/adá’ ur ar do’ ir gawduy. ¹² Asma ba/ama i káhh dír heé hatlae, slám umuú hatlá’ i kaahh baraaká’ yaamuuwo oo taa múk i haniís oo atén tar ba/aman.” ¹³ Mukdaádá’ urén oo doó kwasleema pihhu’uumár Petro nee Yohana kawa ár, nee kawa tsaáhh tawa múk aa soomuusiiká, tari waa/oó/. Kari tsaáhh gídaabá mukwí nee Yesu a dinkwa. ¹⁴ Heedaádá’ taa hungu/uutís kuwa ár, iwa sihhimiiti nee inooín, gár ta ooi iri qwát. ¹⁵ Hara’aya kari haniís as tawa ti’iiti baraá do’duú doó kwasleemaro. Inooín kilooín tari kwasleemuút. ¹⁶ Tari oó’, “Adór mukwí ku laqaan a adoomá? Asma muu sleémeero oo baraaká’ Yerusalemúr hoót, muruuwí xuawaslén gwa xuú’, oo taa tleéhh nee inooín, nee atén tlankuwo u aleeslawanaaká. ¹⁷ Ala /aymi’iiká’ mindiwa xu’utitiyé’ dír múk i alé, nee inooín in iigahhaataán as mindiwa malé axweesiyé’ dír umuúqo heewo ar umuuwí.” ¹⁸ Petro nee Yohana kiri ateét, kiri hara’ayín gídaabá matawa ilawaáts baloó alé, nee matawa intsaahhatimís ar umuú Yesu. ¹⁹ Petro nee Yohana tari oó’, “A hariimáro dír geerá Munguhe, kuungá’ nuwa iiár i qaasaan ta Munguhe, kuungá’ kiloohúng kwasleemuuté’. ²⁰ Asma atén muruudá’ taa araán nee kudá’ taa axaasaán, axweesanto mawto u aleeslawanaaká.” ²¹ Iigahhaataro kiwa hhe’eés malé alé, kiri gweér, asma pa/aanngw kwa ariiká oo kiwa sakwasleemuuti as muu. Asma muu sleémeero Mungú guna xirfayeemiís as tidá’ sleémeero aa tleehharut. ²² Asma heedaádá’ taa muruú xuawaslén i tleéhh, kudá’ taa hungu/uús, kureeriiwós mibeeraá tsiyahhe naa waarahhiyé’. ²³ Petro nee Yohana qoomár gweeraro kiwa hhe’eés, tari tláy amór muk’ín, iidíguú muruudá’ sleémeero oo geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi nee bariisee aa oó’, kuri alki/iít. ²⁴ Adoorí kawa axaás, Mungú kuri firín ar muunuú wák, tari oó’, “Aáko, kuúng a Mungú, kuúng an kudá’ doori nee yaamu iga tlehh, nee umuúqo gaaro ar baraaká’ yaamí diriia. ²⁵ Kuúng ana axwés ar Qeeruú hhoohhoó’ ar afkwá baabuúrén, sagadiyusmoowók Daudi, gídaabá, ‘Ahaá, asma milá xoordu mis tsimahhuusiyá’? Nee slám muu mis muruú tlákw aldakuut? ²⁶ Nee waawituú baraaká’ yaamu taa amohhe’eés, nee slám múk urén aa burumburiít as daanduú Aako nee kudá’ taa qaás nee Mungú waawutmoó wa ale.’ ²⁷ Asma tí a ló’, Herode nee Pontio Pilato, nee múk xoordu nee múk Israeli, tana burumburiít baraá gixsár i alé, as sagadiyusmoowók Kudá’ hhoohhoó’, Yesu, kudá’ kuúng taa qás waawutmoó wa ale. ²⁸ Nee hám inooín taa al’axweés as kawa tleehhi tidá’ kuúng taa slá’ tleehhemko ar /uuruuwók, nee as tidá’ kuúng taa istí tsát iimír qarór wa ale, iwa bo/. ²⁹ Ala Aáko, de’e tlaquuín ga/aaweek, nee sagadiyuuseerók aleesleemu ti hanis as axweesantók kawa axweesi ar pihhu’uuma sleémeero. ³⁰ Aleesleemuuwók ar gadiyuseek iwa hungu/utimisi, layu nee muruú xuawaslén i tleehharuuti ar /uuruú sagadiyusmoowók Kudá’ hhoohhoó’, Yesu.” ³¹ Mungú firooro kuwa hhe’eés, didaádá’ tay burumburiít iri daaraxát, sleémeero tari haáts Qeeruú hhoohhooe. Axweesantá Mungú kari alki/iít ar pihhu’uuma. ³² Nee mukdá’ aa haratlintii’, muner’ín nee inslaway’ín tari wákleelí. Tam i kaahh heé aa oo’ gídaabá, “Gaarí a te’eé’, ar aníng kilooeé’,” asma muruuín sleémeero a alqaati. ³³ Ya/abuuse iidíguú waasle/uú Yesu guri lamabu’uún ar /uuru, nee Mungú tsuuqaá yaariir giri dir’ín i haniís. ³⁴ Ala mukdá’ aa haratlintii’i, heé aa gaa slaa’ i kaahh. Asma mukdá’ sleémeero oo yaamaá koóm, laqaá maraay, muruuín kudá’ kuna weerimiís, hariimadá’ tinda sláy baraá weerimisuwo kingiri huúw, ³⁵ kari qaás dír geerá ya/abuuse. Peésadá’ kari qasmiís ar hariímadá’ hee aa slaá’. ³⁶ Nee Yosefu kudá’ ya/abuuse aa beér Barnaba (gídaabárós a heé gurkwa/asa ga xuú’), inós a heé tlahhoó Lawi, nee yaamaá i dahhi a yaamaá Kipro. ³⁷ Inós qaymo ga kón, gari weeriís, peesadá’ ngari huúw, gari qaás dír dabaá ya/abuuse.

¹ Ala heeko wák umuuwós ta babay Anania, nee hareerós Safira, muruuín kudá’ sleémeero ta kon kuri weeriís. ² Anania hariímadá’ aa sláy gari luú/ bahh’alé, nee hareerós adoodá’ ga xú’. Nee hariímadá’ aa met ngari huúw dír geerá ya/abuuse. ³ Petro iri oó’, “Ananía, ahaá, Neetlaangw muunuúwók musungwa hatsiís, tam Qeeruú hhoohhoó’ kuri lamtá beér, nee hariímadá’ taa sleér yaamu kiwa weerís kari bahh ilá/. ⁴ Ahaá, qoomár iwa baraá dabaawók i dirii’ a togekáhe? Nee qoomár weerisaro kawa hhe’és, i baraá aleesleemuuwogekáhe? Ahaá, adór /aymuuwí pa/aangw ngura sláy baraá muunuúwoge a adoomá? Heé kuúng ta al/ák a heewooká, ala a Mungú.” ⁵ Anania /aymi’iiká’ ngiwa axaás, iri huú’ yaamuú i alé, iri gwaá’. Muu sleémeero oo adoodá’ gaa axaamiis, daér yaariir guri eér. ⁶ Daaqaay iri tláy, Anania kuri qaás baraá inqwaarír /awaak, kuri tsee/áy gagaár, kuri foolár áy. ⁷ Looár tám iwa waaráhh, harér Anania niri hardát. Inós kaangwí aa tleehharuut daanduú hhawaatuuwose gu koondaaká. ⁸ Petro gari yaahaás, gari báy, “Hariímadá’ taa sleeré’ a tíhe dír yaamuudá’ taa weerisi’i?” Inós iri ó’, “Eeít.” ⁹ Petro iri oó’, “Kiíng nee hhawaatuuwók Qeeruú Aako adór al/aymaaro kura qitlé’ a idoomá? Qaytsiít digireeraá múk aakoowók gwa foolár ay i afkuú dó’ i dirii’iyá’. Nee hám kiíng sleeme ti tsee/áy huuw.” ¹⁰ Hamtidár kilá’ iri hú’ dír ya’aá Petro i alé, iri gwá’. Daaqaydá’ niwa dáh, kari ár naxés aa gwá’, kari gagaár tsee/áy alé, kari foól dinkwa nee hhawaatuuwós. ¹¹ Haratlintaauuse daér yaariir gari eér, nee múk hatlá’ sleémeero oo axweesanaywí gwa axamiis. ¹² Laya nee muruú yaariír oo waa/oo/amór koóm iri tleehharuút ar dabaá ya/abuuse, tla/ángw múk wa ale. Nee mukdá’ haratlintaauuse sleémeero tari dinku’umiís ar sla’aari baraá matla/ángw Sulemani. ¹³ Nee baraá mukdá’ hatlá’ sleémeerowo oo aa qiitl i kaahh oo nee ya/abuuse ta iwiwiit, ala a muu ya/abuuse gana xirfayeemiís. ¹⁴ Múk Aako gwa haratlintii’ iri ló’wa tlaáhh, hhawaataá yaariir nee /ameenaro. ¹⁵ Tam tiqtuuse sleeme kari huwahuúw ar falo nee ar hhafeeto afaá loohír i ale, as geehhantamoó Petro dooqa i waaraahh tam gawaá heé wák ar alé. ¹⁶ Muu sleémeero kudá’ gixsadaá bihhaá Yerusalemúr i tsewén, tari burumburiít, tiqtuuser’ín kingiri huwahuúw, nee múk neetlaame aa eér, tiqtuuseedá’ sleémeero kari hungu/utimís. ¹⁷ Geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi nee mukdá’ nee inós ti alkoomá’, kudá’ bartá mukduú Sadukayo tari sihhiít, gur’ee giri ohiín, ¹⁸ ya/abuuse kari ohín, kari dahaás baraá doó tseegamo. ¹⁹ Ala malaykamoó Aako xweeraawo afér doó tseegamo gari gweér, giri tsee/áy i duúx, giri báy, ²⁰ “Tlawsé’, sihhiité’ baraá Doó Mungú, muu ádbabawaak iidíguú axweesanaywí sleémeero oo slafiingo.” ²¹ Inooín axweesanaay axaasaro kuwa hhe’eés, tari tláy matlatlér boo/e, tari intsaahhatimís baraá Doó Mungú wa ale. Geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi niri hardáh dinkwa nee mukós. Múk doó kwasleema nee bariisee sleémeero nee múk Israeliwo, kuri burumbuúr, muu kuri ya/aáw baraá doó tseegamo as mukdá’ kunguwa huwi. ²² Sagadiyuuseedá’ taa ya/aáw tawa hardáh baraá doó tseegamór i alé, naxés mukdá’ taa tsegiít kwa ariiká, iidík kuri ooár áy. ²³ Tari oó’, “Tawa hardahaán, doó tseegamo i tseegamór i dirii’, nee askaári i afkuú dó’ wa sihhimít, ala afkuú do’ kuwa gweeraán, heé taa baraadá’ awaán i kaahh.” ²⁴ Xuumusmoó úr oo Doó Mungú nee geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi adoorí kawa axaás, xure giri eér, as ya/abuuseerí aa baraá doó tseegamór wa ti’it. Tari oó’, “Adoorí a adoomá daqaní?” ²⁵ Heeko wák nay hardáh hamtidár kilá’, iri oó’, “Mukdaádá’ /isá’ taa baraá doó tseegamór i dahasé’, haandá’ baraá Doó Mungú, ta múk intsaahhatimis.” ²⁶ Xuumusmoodá’ úr iri tláy nee múk gadiyeét, ya/abuuseedá’ kingiri huúw, ala ar /uuruuwooká, asma inooín ta múk da’ayumiit, as mikiwa tlaquút ar tlaa/e. ²⁷ Kingay huúw kiri qaás tla/ángw múk kwasleema. Geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi giri yaahaás iri oó’, ²⁸ “Atén kuungá’ naa hara’ayiimaániíke ar /uuru, gídaabá kuungá’ ma intsaahhatimisara’ ar umuuwí. Ala hám qaytsité’, intsaahhatisarhúng yaamuuká’ Yerusalemu gaa dalá/, nee kuungá’ tseerér heehúng kudá’ ngi gawaarén i huwtá wa sla’á’.” ²⁹ Petro nee ya/abuuse tari oó’, “Gár atén tiwa hariím a Mungú un ilaiwawa/aán ta muko. ³⁰ Mungú baabi’iirén inós Yesu guna waaslee/atís, kudá’ kuungá’ taa gasé’ ar loohír kikiár gawaá msalaába. ³¹ Mungú heewí guri xirfayeés ar dakós oo doó /iyáy, as tawa heé úr nee ba/amusmo, as múk Israeli nguwa hhu’u’úngw i haniisi nee hingeemisuú tlakweema nguwa slaya’. ³² Nee atén a lamabu’uusér muruuwí, dinkwa nee Qeeruú hhoohhoó’, kudá’ Mungú aa haniís dír mukdá’ sleémeero oo inós gu ilaiwawaá/.” ³³ Inooín adoorí kawa axaás, mune giri farkiín, tari al’axweés as kiwa tsu/i. ³⁴ Ala heeko wák, inós a heé Farisayo, umuuwós a Gamalieli, slám inós a intsaahhatusmoó hara’ayár Musa, slám a heé ta ilaiwawa/i nee muu sleémeero. Inós ina sihhiít dír tla/ángw múk kwasleema, hara’aya gari haniís as ya/abuuse kawa tsee/áy duuxi qoomár niinawe. ³⁵ Heewí iri oó’, “Aá múk Israeli, gár ta mukwí tleehhamór wa sla’a’ ala alqaytsitaak. ³⁶ Asma deelór hhaawaaká ar aa waarahhi, heeko ina sihhiít, umuuwós a Teuda. Inós ngiwa xui, inós a heé ló’wa úr, nee múk tsiirér tsiyáhh guri eehaár. Looaytleér inós kuri gaás, nee mukdá’ sleémeero inós gwa eehaar iri diyaya/aát, tari gaarooká. ³⁷ Alaá heewihe heeko hatlá’ ta babay Yuda, heé Galilaya, nina hardáh. Deeloodá’ a tidá’ umér muu kawa gooii’in. Heewí múk yaariír guri amoorós i uuruúx. Inós iwa gwaá’, mukdá’ sleémeero inós gwa eehaar iri diyaya/aát sleeme. ³⁸ Ala gawaá adoorihe aníng kuungá’ nun baw, ma gaanslimaara’ gawaá daanduú muksinge. Muksíng geemawaak, asma kaangwí laqaá gadiyeérí barnaxes ar dákw hee, i hhitirút. ³⁹ Ala barnaxes amór i dahh a amór Mungú, hhitimaro a aleesleera’aaká. Asma makawa tsaáhh gídaabá kuungá’ tawa slaqwa’ nee Mungú.” Axweesanaywós kuri ya/án. ⁴⁰ Ya/abuuse kari ateét, kari muúx, kari hara’ayín gídaabá, matawa axweés ar umuú Yesu. Kari geemáy, tari tláy. ⁴¹ Ya/abuuseedá’ niri ti’ít baraá do’duú doó kwasleemaro, ta qwalalaa/ asma kiwa harafaár tawa múk hariím mureekeemisuwo as daanduú Yesu. ⁴² Nee umuúqo daqto baraá Doó Munguhe, nee dír maray’ine, axweesantá Mungú kaa mayká intsaahhatimisuwo, nee dahaaremisuú Ya/abtór hho’ ar Yesu gídaabá inós a Kristo.

¹ Nee deeloodae faarór eeharuuse iri doogigiín. Múk Yahudi oo tsifrír Yunanír axweés, iri qununuú/ daanduú múk Ebrania, asma kwaeeli’ín ka gunqaareés alee/isaywo umuú deelooro. ² Ya/abuuseedá’ mibá nee tsár eeharuusér hatlá’ sleémeero kari ateét, kari báy, “I hariindaaká atén axweesantá Mungú kawa mawaan alki/ituuwo, nee tari dír qasmisuú wa iwiwiitaán. ³ Hhaeerén gimsé’, múk faanqw tsawaaraak tla/angwhunge, oo ta hhoár i xua’, nee oo taa hatsiís nee Qeeruú hhoohhoó’ nee sagalooa, as kiwa qaasaan gawaá gadiyeérí ale. ⁴ Nee atén a kumiitaán baraá firooro nee baraá alki/ituú axweesantá Munguhe.” ⁵ /Aymuuwí iri sla’atiít dír boo/aydá’ sleémeerowo. Stefano kuri tsawaár, heé haratlintaaór wa haats nee Qeeruú hhoohhooe, nee Filipo, nee Prokoro, nee Nikanori, nee Timoni, nee Parmena, nee Nikolao, kudá’ aa ba/an oo yaamaá Antiokia. ⁶ Kiri sihhitís geerá ya/abuusér i alé, nee kiwa hhe’eés aleefirooro, dabaaín kiri qaás gawaaín i alé. ⁷ Axweesantá Mungú iri tsiyayaxát, nee faarór eeharuuse iri ló’wa doogigiín baraá Yerusalemuwo. Múk yaariír oo geeraharuusér saalíngw múk Yahudi iri haratlintií’. ⁸ Nee Stefano inós i haats /uuruú Munguhe nee aleesleemuuwo, muruú waa/oo/amór koóm guna tlehhiít, nee laydaá uren baraá tla/ángw múk wa ale. ⁹ Do’ko doó saaliingw i deer, oo ta babay doó saalíngw múk tinda gweér baraá lawaali’iimaro nee oo múk Kirene, nee oo múk Iskanderia nee oo mukdá’ oo Kilikia nee Asia. Mukuú doó saaliingwí bahh’alé iri daqáy amór Stefano, as tiwa tlaampaa’amisiya’ nee inós. ¹⁰ Ala kwa aleeslayká arba/ato as sagalooarí nee Qeeruuwí baraawós wa axweés. ¹¹ Mukko kuri sluúk as tawa ooi, “Heewí ugwa axaasaán, i Mungú /ooslislín nee axweesanoó Musa.” ¹² Muu guri lexutís nee bariiseero, nee intsaahhatuusér hara’ayár Musawo. Stefano kuri i daqáy, kuri huúw baraá doó kwasleema. ¹³ Lamabu’uusér lama kari sihhitís ar aa o’, “Heewí axweesanoó /ooslislíngw diirí hhoohhoo’, nee daanduú hara’ayár Musawo, gu mayká. ¹⁴ Asma aga axaasaán i kaahi, ‘Yesu Nasareti diirí ga hhitín nee unuudá’ Musa naa atén i hara’ayín gi warqees.’ ” ¹⁵ Mukdá’ sleémeero aa iwiit dír kwasleema, Stefano kuri ilaá i duxún. Gitsee/awós kiwa ár, a adór gitsee/aá malaykamo.

¹ Geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi iri oó’, “Kaangwí oo lóe?” ² Stefano iri oó’, “Hhaee’eé’ nee baabi’iieé’, iia qaasaak. Mungú xirfuú koóm ina geehhooúy dír Abrahamu baabuúrén, qoomár iwa baraá yaamaá Mesopotamiár i dirii’i, qoomaadá’ niwa loohiiká baraá yaamaá Harániro. ³ Mungú iri oó’, ‘Ti’iitáng baraá yaamuuwoge nee dír xwayliitéroge. Tláw ay dír yaamuudá’ án ni laqaam.’ ⁴ Abrahamu iri tláy baraá yaamaá múk Kaldayó wa ale, iri hotángw áy baraá yaamaá Harani. Alaá gwa’arár baabuúwose Mungú guri loohatís ay baraá yaamuuká’ kuungá’ hamí ta hota’. ⁵ Ala Mungú yaamaá ngwa i haniís i kahhiyá’, tam har digiruú wák. Tam inós na/aay gu konkahe, Mungú al’axweesani gari haniís gídaabá, ‘Yaamuuká’ a kók nee xwaylarók.’ ⁶ Mungú iri oó’, ‘Xwaylarók i dahaaye tleehhít baraá yaamaá múk hatlae. Nee mukdá’ giri lawaaler’ín tleehh, nee kiri tlehhma’aá tlákw i tlehhiit ay har qoomár kureeraá tsiirér tsiyáhh.’ ⁷ Ala Mungú iri oó’, ‘Ala xooroodá’ inooín gi lawaale tleehh, aníng a sakwasleemuút. Aluuwo inooín tindiri ti’iit baraá yaamuudae, án tiri ilaiwawaa/ baraá yaamuuká’ wa ale.’ ⁸ Alqadór al/utlo gari alqadín. Abrahamu iri laqwaál Isaka, nee bál dakaát guri al/uútl. Isaka iri laqwaál Yakobo. Nee Yakobo iri laqwaál kudá’ mibá nee tsár. Inooín a bariiseerén. Nee kudá’ sleémeero kiri al/utlín. ⁹ “Bariiseerén tidá’ Yosefu guri ilaá tlákw ar ga/eér, kuri weeriís as kuwa huwi yaamaá Misri. Ala Mungú i dinkwa nee inós. ¹⁰ Mungú guri ba/amís baraá slahha’amaayeerós tidá’ sleémeerowo. Guri gitse/aá hhoó’ i haniís nee sagalooa dír geerá Faraowo, waawutmoó yaamaá Misri. Yosefu kuri uráy i haniís nee Farao gawaá daanduú yaamuuwose nee daanduú do’ós sleémeerowo. ¹¹ Giyeét niri tleér baraá yaamaá Misriro nee Kanaani sleémeerowo. Muu slahh’amkú úr guri sláy, tam baabi’iirén muruú /aymár gi buu’ iri qwaár. ¹² Yakobo ngiwa axaás gídaabá muruú /ayma i deer baraá yaamaá Misriro, baabi’iirén giri ya/aáw aa’aá geeraawo. ¹³ Tawa kií/ sagaáwa tsare, Yosefu tiri xu’utís dír hhaeewose. Hha’aá Yosefu niri xu’utitiyé’ dír Faraowo. ¹⁴ Yosefu muu guri ya/aáw as baabuúín kuwa ateet nee mukós sleémeero, as tawa /eeti Misrír i alé, nee inooín sleémeero a mibeeraá faanqw nee kooán. ¹⁵ Yakobo iri aweér Misri, iri gwaá’ baraadá’ i alé, inós nee baabi’iitene. ¹⁶ Kiri huúw ay Shekemu, kiri foól baraá qaymoodá’ Abrahamu aa tlaáxw ar peésa dír daaqoó Hamórí wa ale, tidár baraá Shekemu. ¹⁷ “Naagáy al’axweesantadá’ Mungú aa haniís dír Abrahamu iwa naká/ boo/eesaro, mukdá’ iri doogigín nee iri ló’wa tlaáhh baraá yaamaá Misriro. ¹⁸ Nee waawutmoó hatlá’ kuri qaás baraá yaamaá Misriro, oo Yosefu gu xuaaká. ¹⁹ Kwí múk tlahhayrén guna baramaanuús, nee baabi’iirén giri tlehhema’aá tlákw i tlehhiít. Hara’aya gari haniís gídaabá na/’aá ninakw ki kwakwaahhi, as mindiwa hootiyé’. ²⁰ Qoomaadae Musa kuri laqwaál. Inós ku hhoohhoó’ ló’ wa ale dír geerá Munguhe, kuri umín slahheeri tám doó baabuúwós wa ale. ²¹ Nee kuwa kwaáhh, dasír Farao guri slés, guri umiín adór na/aywós wa ale. ²² Musa kuri intsaahhatimís sagalooár múk Misri sleémeerowo. Tari heé ilakaahaár baraá axweesanto nee baraá tlehhemi’iwo. ²³ “Kureeraá mibeeraá tsiyáhh ngiwa áy, kwasleema gari tsaát baraá muunaáwose hhaeewós múk Israeli ngiwa qaytsuú ay. ²⁴ Heé wák guri ár, naxés ku hara/uuntsitsín nee heé Misri. Musa heedá’ guri aleeáy, heedaáduú Misri guri gaás. ²⁵ Inós ngi xui hhaeewós ngi tsaahhiyá’ gídaabá Mungú gin ba/amár i hanmiis ar dakós, ala ngaa tsaahhi’iiká. ²⁶ Looaytleérós iri malé daqáy amór hhaeewós. Iwa hardáh naxés múk tsár oo Israeli ti muux. Giri har’ohín iri oó’, ‘Xaysé’ muk’eé’, kuungá’ a hhae, misti hara/untsitsiindá’?’ ²⁷ Ala kudá’ kuqá’ hara/untsitsiím, Musa guri tliwií/ amorqá’ i ale, iri oó’, ‘Heé kuúng ugwa uráy qaas, nee tawa har’ohusmoorén, a heemá? ²⁸ Aníng i gaasár wa slá’a, adór heeduú Misri taa gás isá/.’ ²⁹ Musa /aymuuwí nguwa axaás, iri goów ay yaamaá Midiani. Iri dahi’iimár ar hoót ayaadae. Na/’aá tsár awa daaqaay gay ayaadá’ wa laqwaál. ³⁰ “Kureeraá mibeeraá tsiyáhh niwa waarahhiyé’, kuri i hardáh nee malaykamoó Aako baraá darmuú tloomár Sinai, ar asltá gawaá kiintuú wa oh. ³¹ Musa gadaádá’ ngiwa ár, iri waa/oó/, ala iwa tseewúy as adoodá’ ngiwa ari, afór Aako gari axaás ar kah, ³² ‘Aníng a Mungú baabi’iiwók, Mungú Abrahamu nee oo Isaka nee oo Yakobo.’ Musa iri daaraxaát, iri naá/ tam qaytaro. ³³ Kuri báy nee Aako, ‘Ya/ataawók duuxeek gawaá ya’aawo. Asma diirí tawa sihhimit a yaamaá hhoohhoo’. ³⁴ Aníng slahha’amaayér muk’eé’ aga ár, kudá’ baraá Misrír i dirií’. /Aa/eeín iga axaás, aníng nina aweér as ngiwa ba/amis. Gawaá adoorihe, qwaláng, aníng kuúng u ya/aáw ay yaamaá Misri.’ ³⁵ “Musawí an kudá’ taa sií’ nee baabi’iihúng, kuri babáy, ‘Heé kuúng ugwa qaas a heemá tawa heé úr nee tawa har’ohusmoorén.’ Ala Musawí an kudá’ Mungú aa ya/aáw sleeme, tawa heé úr, nee gweerusmo, kuwa alee/iisi nee malaykamoodá’ gwa i geehhoouy ar baraá kiintuú asla. ³⁶ Kwí an kudá’ inooín nga duux, layu gina tlehhiít nee muruú waa/oo/amór koóm baraá yaamaá Misrír wa ale, nee baraá tlawtá Shamú wa ale, nee baraá xanxaay, ar har kureeraá tsiyáhh. ³⁷ Musa an kudá’ múk Israeli gwa bay, ‘Aakoó Mungúhúng aarusmo ngu sihhitis baraá tla/ángw hhaeehúng wa ale, adór aníng, inós iiár i qaasaak.’ ³⁸ Qoomár muu iwa burumburiit baraá xanxaywo, Musa ina sihhiít tla/ángw bariiseerén nee malaykamo, kudá’ aa axwees nee inós gawaá tloomár Sinaír wa ale. Inós axweesanoó slafiingw nguna ilaóh, as nguwa atén i haniisi. ³⁹ “Heewí baabi’iirén ngwa slai’iiká ilaiwa/ameero, ala kuna sií’ amór saáw i alé, nee baraá muner’ine tari kií/ Misri. ⁴⁰ Haruni kuri báy, ‘Mungui tleehhang awa atén ti geerahará’, asma Musawí atén taa hingees baraá yaamaá Misrír wa ale, gár gwa eer a xuanaaká.’ ⁴¹ Murslaaqatuú dama kuri mungú tleéhh deeloodane, kuri ilahhooár i hanmiís, gadiyér dabaaín kay sa qwalalaá/. ⁴² Mungú iri gurhaamuút, giri geexáy as murslaaqatuuín ngu xirfeemisiye’, adoodá’ kara gooín baraá kitaabuú aaruuseero gídaabá, ‘Kuungá’ múk Israeli, hikwaadá’ nee ilahhooadá’ ta hanimisé’ kureeridá’ mibeeri tsiyáhh baraá xanxáy wa ale, a ngina aníng i hanmisí’i? ⁴³ Aasla’áy, a aningeeká. Kuungá’ heémár Moleki ana gagariindé’, nee tsetsee/ír mungúhúng, kudá’ ta babay Refani, murslaaqatuudá’ taa tlehhé’ as kuwa sluufimisa’. Gawaá adoorihe án kuungá’ nu loohatís nuri har waarahhaás Babuloniro.’ ⁴⁴ “Baraá xanxaywo baabi’iirén heémár lamabu’uungw ngi koná’. Mungú tina geehhoeés dir’ín i aleeró ar baraá heémadá’. Heémadá’ kana tleéhh ar adoodá’ Mungú ngira hara’ayín dír Musá i alé, nee ar slaqsaydá’ Mungú aa laqán dír Musa. ⁴⁵ Aluuwo bariiseerén heémarí gari ilaót dír baabi’ii’ín wa ale. Kari gagaarín qoomár kiwa geeraharahari nee Yoshua. Qoomaadae Mungú múk xoordu guri guús geerá baabi’iirén wa ale. Baabi’iirén niri dahiyé’ baraá yaamuudá’, yaamuudá’ ngiri hayohiyé’. Heémadá’ iri hotaatiín baraá yaamuudá’ wa ale ay qoomár Daudi. ⁴⁶ Daudi inós gurtleemuú Mungú guna sláy nee Mungú guri firín. Daudi ya/aamár Mungú gari firín as do’ nguwa tleehhi oo Mungú Yakobo iwa hooti. ⁴⁷ Ala heé do’dá’ gwa tleehh aluuwo a Sulemani. ⁴⁸ “Ala Kudá’ Gawtí dirií’ i hootiiká baraá maraá taa tleéhh ar dabaá muu. Adoorí aarusmo gaa qaroó oó’, gídaabá, ⁴⁹ ‘Aako i kaahi, Doori a dír kitangw’eé’ kuduú aleesleemu, nee yaamu a dír ya’aaeé’ ngi qaas. Ala doó kuungá’ ni aníng i tlehha’ a doó adoomá? Laqaá dír án niwa iwiwiit a dír adoomá? ⁵⁰ Ahaá, muruuwí sleémeero dákw gwa tleehh a kwe’eéneéke?’ ⁵¹ “Kuungá’ tundu sage gawdén. Slám munerhúng nee iiaahúng a adór taqár múk Mungú xua’aaká. Umuúqo daqto kuungá’ Qeeruú hhoohhoó’ un siaiindá’ adoodár baabi’iihúng sleeme naa tleehhiyé’. ⁵² Aaruusér baabi’iihúng aa meér gusisiingo a gaalá? Inooín aaruuse kana tsuú/, tidá’ aa aaririin gídaabá kudá’ ganaá’ ni hardah. Hám kuungá’ ugwa saki/é’ kuri gasé’. ⁵³ Kuungá’ tam hara’ayár Musa aga sleeri’i ar loohír malayke, ala tam adoorihe hara’ayadá’ aga oti’iiká.” ⁵⁴ Axweesanaywí kuwa axaás, muner’ín kari slahhe’eemiís, Stefano kuri /atló i tlu’ún. ⁵⁵ Ala Stefano inós i haats Qeeruú hhoohhooe, ilaawós giri kiririhhín gawaá doori, xirfuú Mungú guri ár, nee Yesu aa sihhiít bihhaá dákw doó /iyáy oo Mungú. ⁵⁶ Iri oó’, “Doori iga ár naa gweeritiyé’, nee Garmoó Hee aa sihhiít bihhaá dákw doó /iyáy oo Mungú.” ⁵⁷ Tari tsimahhuús ar afór ur. Iiaaín kiri tuntuúk. Stefano kuri i haratláy sleémeero ar muunuú wák. ⁵⁸ Kuri duúx tsee/aá i alé gixsaro, kuri tlaquút ar tlaa/e. Nee lamabu’uuse inqwaruuín guri qás dír ya’aá garmaako ta babay Sauli. ⁵⁹ Stefano qoomaadá’ kuwa tlaquuti ar tlaa/e inós iri firín iri oó’, “Aakoó Yésu, muunuúeé’ ilaooheek.” ⁶⁰ Iri tumbarara’aátc, iri tseé’ ar afór ur, iri oó’, “Aáko, tlakweemaaká’ mi daanduuín i faaraar.” Adoorí ooaro ngiwa hhe’eés, iri gwaá’.

¹ Nee Sauli gaasadá’ gari sa qwalalaá/. Baldá’ gusisíngw úr oo múk Kríshaanáy iri iimu/ún baraá Yerusalemuro, sleémeero tari diyaya/aát baraá yaamaá Yudearo nee Samariaro, ala aqo har ya/abuuse kilós. ² Múk Mungú ilaiwawaá/ Stefano guri foól, kuri sa tsuunqumiís ló’wa ale. ³ Ala Sauli múk Kríshaanáy guri gusiisín. Iri daráh baraá umuúqo do’o, hhawaate nee /ameenaro giri duuruxún, giri dahamiís baraá doó tseegamo. ⁴ Ala eeharuuseedá’ aa diyaya/at iri tleér amorqá’ nee amoorihe, Ya/abtór hho’ kari alki/iít. ⁵ Filipo iri aweér ay baraá gixsár Samaria, iidíguú Kristo guri alki/iít dír múk i alé. ⁶ Filipo axweesantá Mungú ngiwa alki/iít nee layu ngiwa tlehhiít, boo/oó muu axweesanaydá’ guri iiár i qamín ar muunuú wák, kudá’ Filipo aa axweés. ⁷ Asma múk yaariír i neetlaamér kón, neetlaameedá’ iri /aa/amiín ar afór ur, iri ti’imít. Nee múk yaariír oo tiqtír sol’omit nee taqooraay kuri hungu/utimís sleeme. ⁸ Qwal/uú yaariír iri hardáh baraá gixsadaádá’ i alé. ⁹ Heeko umuuwós ta babay Simoni i deer baraá gixsadae. Inós a qwaslaarmo. Múk yaariír baraá gixsár Samariaro waa/oo/amór yaariir gana ara’ár, asma inós i kaahi, “Aníng a heé úr.” ¹⁰ Heewí kun iiár i qamín nee múk yaariír, heé niiná tam heé úr, ta kaahi, “Heewí an aleesleemuuduú Mungú, kudá’ tawa kaahi aleesleemuudá’ úr.” ¹¹ Heewí kun iiár i qamín asma de’emaá yaarire waa/oo/amo gan tlehhiit ar qwaslaari’iimarós. ¹² Ala daxta mukdaádá’ axweesantá Filipo gari haratlintií’, daanduú iidíguú Ya/abtór hho’ ar Mungú nee Yesu Kristo, kiri baatimiís, hhawaate nee /ameenaro. ¹³ Simoni inósuú kilá’ sleeme iri haratlintií’, kuri baatiís, tiri alkoomakoné’ nee Filipo. Slám iri waa/oo/amín layu ngiwa ár, nee muruudá’ xuawaslén oo aa tleehharuut. ¹⁴ Ya/abuuseedá’ Yerusalemúr i dirii’ gari axás gídaabá múk Samaria axweesantá Mungú gaa ilaóh. Petro nee Yohana kiri ya/aáw amoodí alé. ¹⁵ Inooín tawa hardáh amoodí alé, mukdá’ haratlintii’ kuri aleefirín as Qeeruú hhoohhoó’ kuwa ilaoohi. ¹⁶ Asma tam heé wák oo Qeeruú hhoohhoó’ gwa ilaoh i kaahh, aqo kina tawó baatimiís ar umuú Aako Yesu. ¹⁷ Petro nee Yohana daber’ín kari qaás gawaaín i alé, nee Qeeruú hhoohhoó’ kuri ilaóh. ¹⁸ Simónuduú qwaslaarmo adoodá’ ngiwa ár, gídaabá muu Qeeruú hhoohhoó’ ngu slasláy ar dabér ya/abuuse, peésa gari haniisár wa slaá’, ¹⁹ iri oó’, “Aleesleemuuwí aníng i haniisare’ sleeme, as daqaní umuúqo heewo oo aníng ni dakw’eé’ i qaas, masók Qeeruú hhoohhoó’ gu sláy.” ²⁰ Ala Petro iri oó’, “Kuúng nee peésaroge, tsarere’eét, asma kuúng ka xu’, /uuruú Mungú ku slasláy ar peésa. ²¹ Dinku’uumár kuúng nee atén i káhh gawaá kaangwihe, asma muunuúwók ku hhoohhooeeká dír geerá Munguhe. ²² Gawaá adoorihe tlakweemaawók kwisingá’ hhu’u’umeek, Aako na firiimeek, as inslawaysíng oo muunuúwók nguwa gurtlay. ²³ Asma án kuúng u ga/áw, da/itá baraá guruuwók i qarqát adór saaxí. Slám kuúng tlakweema ugwa tseegiyé’.” ²⁴ Simónuduú qwaslaarmo iri oó’, “Án aleefiriimaaré’ dír Aakoowo as muruusíng sleémeero naa aníng i katé’ án iwa pa/i.” ²⁵ Petro nee Yohana Ya/abtór Aako kawa hhe’eés lamabu’uungo nee alki/ituuwo, tari kií/ ay Yerusalemu. Loohiro Ya/abtór hho’ kari alki/iít baraá gixsadaá ninakw awa yaariir baraá yaamaá Samariaro. ²⁶ Malaykamoó Aako iri axweés dír Filipo, iri oó’, “Sihhiít tláw bihhaá basa, ay loohidá’ naa Yerusalémúr wa tleer ay Gasa.” Loohidá’ a loohír xanxaay. ²⁷ Filipo iri tláy, hamtidár kilae heeko guri ár, heé Kushír daáhh. Inós a sagesihhitusmoó wák dír Kandake, waawuto’ór yaamaá Kushi, nee daqaari’iimarós sleémeero gan ga/áy. Inós ina Yerusalémú káy, as Mungú nguwa sluufimisuú ay. ²⁸ Nee niwa kií/, aa iwiít gawaá gaárirós, i kitaábuú aarusmo Isayá soomuus. ²⁹ Qeeruú hhoohhoó’ iri oó’ dír Filipo, “Tseewúw dír bihhaá gaárirí, eeharahareek.” ³⁰ Filipo iri tláy ar ti’iingw, heedaádá’ guri iiár i qaás, naxés i kitaabuú aarusmo Isayá soomuus. Iri oó’, “Tisíng ta soomus a tsatsahhaánda?” ³¹ Heedaádá’ iri oó’, “Aníng adór ngir tsaahh a idoomá, heé i geeraharahaár bir kaahh.” Filipo kuri firín iwa tsa/an gawaá gaáridá’ dinkwa nee inós. ³² Nee gooidá’ i soomuusi a tí, “Inós kuna huúw didár mura’ kuwa tsu/a/in adór bee/ír wa ale. Nee adoodár deelmoó bee/i ir xaslmaamiti dír geerá heedaádá’ se’eengw tlaaqa, nee inós sleeme ina xasliít adoodár alé, afkós gwa waatleesiiká. ³³ Qoomár inós kuwa niinaweesa hhe’eés, sakwasleemarós kari hingeés. Heé tlahhaywós alki/ituwo gu aleesláw a heemá? Asma slafiingós kuna hingeés baraaká’ yaamuuwo.” ³⁴ Heedaáduú Kushi Filipo guri báy, “Aníng i ooang, aarusmoowí axweesanaywí i kaahi a daanduú heemá? A daanduuwósuú kiláe, laqaá a daanduú heé hatlá’?” ³⁵ Filipo iri ilawaáts, Ya/abtór hho’ ar Yesu gari dirós i alki/iít. Dír ngiwa iimu/un a dír axweesantadaádá’ heedaádá’ aa soomuús. ³⁶ Tari kumiít loohiro, tari hardáh dír ma’aay i dirii’iya’. Heedaádá’ iri oó’, “Qaytsiít, ma’aay ga/aaweek. Gár aníng i il/aam a milá, ar tis baatisiiká?” [ ³⁷ Filipo iri oó’, “Kuúng bar aga haratlintí’ ar muunaáwók sleémeero, tu baatiis.” Heé aáng iri oó’, “Aníng aga haratlintií’, gídaabá Yesu Kristo inós a Garmoó Mungú.”] ³⁸ Hara’aya gari haniís ar gaári iwa sihhit. Filipo nee heedaádá’ tari al’aweér baraá ma’aay. Heedaádá’ kuri baatiís. ³⁹ Qoomár tindiwa tsa/a/an baraá yaaér wa ale, Qeeruú Aako Filipo guri ar tláy. Filipo kwaa sangw malé ariiká nee heedaádá’. Heedaádá’ iri kumiít aaiiwose, i qwalalaa/. ⁴⁰ Ala Filipo kuri malé ár baraá gixsár Asótór wa ale, qoomár iwa waarahhi Ya/abtór hho’ gari alki/iít baraá gixsadu sleémeerowo, tam garwa hardáh ay Kaisaria.

¹ Ala Sauli iri kumiít eeharuusér Aako ngiwa dae tlaaqi, nee adór ngir tsu/i gari leelehhiít. Iri daqáy dír geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi. ² Barwadu giri firín awa i huwi baraá gixsár Dameski, awa taa gooín amór maraá saaliingw, as múk aa sláy nguwa tsegiiti, kudá’ loohír Mungú gaa eehaar, hhawaate nee /ameenaro, nee nguwa huwi baraá Yerusalemu. ³ Qoomár iwa aa’aá kay, iwa nakaá/ Dameski, gwa/ateemaá gawaá dooraá dahhá’ nguri i gwa/aatiyé’ ar gaanslaay bihhe sleémeerowo. ⁴ Sauli iri yaamí huú’, afoo gari axaás ar inós gwa babeer, “Saúli, Saúli, ahaá waáy, án mis gusiisiín?” ⁵ Sauli iri oó’, “Kuúng a heemá, Aáko?” Heedaádá’ iri oó’, “Aníng an Yesudá’ kuúng ta gusiisiin. ⁶ Ala kuúng na sihhiít, baraá gixsa i daheek, nee adór kuúng wa hariim tleehhamooro kingi kuúng i oó’.” ⁷ Nee mukdá’ nee Sauli ti alkoomá’ tari sihhiít, tari tawó didí qartlimiít, asma afoo ka axamiis, ala hee ku ga/ayká. ⁸ Sauli niwa yaamuú wa tláy, iwa qaytsiít, naxés ilaawós i xumiisiaaká. Mukdá’ nee inós ti alkoomá’ guri dawa óh, guri huúw ay Dameski. ⁹ Iri iwiwiít deelo tám, i xumaamisiiká, slám i /ayayinká nee i wahahanká. ¹⁰ Ala baraá Dameskiro eeharusmoko i deer, umuuwós a Anania. Aako iri oó’ dír Anania ar baraá iigu’utu, “Anania.” Anania iri oó’, “Aníng a diirí, Aáko.” ¹¹ Aako iri oó’, “Sihhiít, tláw ay dír loohidá’ ta bay Loohír aa gana’. Heé ta bay Sauli, oo yaamaá Tarso, na yaahaaseek dír doó Yudá wa ale. Inós haandá’ hamí i firiirín. ¹² Nee inós heé umuuwós ta bay Anania gwa ár, ar baraá iigu’utu, iwa baraadí darahi as nguwa dabí qaasi, ilaawós iwa malé xumsór i ki/iya’.” ¹³ Ala Anania iri oó’, “Aáko, iidíguú heesíng aníng ugwa axmamiís dír múk yaarire, gídaabá heewí muruú tlákw gwa tlehhahhiít dír mukók oo hhohhó’ oo baraá Yerusalemuwo. ¹⁴ Slám ayaawihe hara’aya ga kón ar amór geeraharuusér urén daahh ar saalíngw múk Yahudi, ar muu sleémeero nguwa tsegiiti, kudá’ umuuwók ateetimá’.” ¹⁵ Ala Aako iri oó’, “Kuúng tláw, asma heesíng a xooslmoó aníng naa tsawaár as iidíguueé’ nguwa xu’utisi dír xoordu nee dír waawitá nee dír múk Israeli. ¹⁶ Aníng a inós i laqaám adór slahha’amaaye kar yaariír ar inós wa hariím sleemuuwo as aníng.” ¹⁷ Anania iri tláy, iri baraá do’dí dáh. Sauli guri dabí qaás, iri oó’, “Hhiyaaeé’ Sauli, Aako aníng iga ya/aáw, Yesu, kudá’ kuúng ugwa i geehhouy baraá loohidá’ nira hardát. Inós iga ya/aáw as ilaawók niwa male qaytsitiya’, tuwa hatsisi Qeeruú hhoohhooe.” ¹⁸ Hamtidár kilae muruú adór qafo ina baraá ilaawós wa paáhh, iri qaytsiít, iri sihhiít, kuri baatiís. ¹⁹ Iri /ayín, /uuru guri sláy. Iri amoodá’ wa hoót deelór hhaawaakahe dinkwa nee eeharuusér baraá Dameski. ²⁰ Iidíguú Yesu guri alki/iít baraá maraá saalíngw wa ale gídaabá inós a Garmoó Mungú. ²¹ Nee múk kaangwí gwa axaas sleémeero tari waa/ooamín tari oó’, “Heewí a kudá’ múk Mungú gwa slahhe’emiísiíke baraá Yerusalémú wa ale, mukdá’ umuuwí gu ateetiím. Nee gár nisa diirí hardáh aqo kaangwí, ngiwa tsegiiti nee ngiwa huwi amór geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi.” ²² Sauli ina kumiít ar pihhu’uuma axweesantá Mungú alki/ituuwo, múk Yahudi oo Dameskír i dirií’, gurir baá/, ngiwa laqaqan gídaabá, “Yesu an Kristo.” ²³ Deelór yaariir iwa waaráhh, múk Yahudi tari al axweés kuwa gaasi. ²⁴ Ala fuqurangw’ín kudá’ Sauli guri tsaáhh. Inós kuri gigidín dír afér gixsár wa ale xweera nee tlaatla/aango, as kuwa gaasi. ²⁵ Ala eeharuuseerós xweeraawo guri dúx guri qás baraá lakwanti, guri aweerís ar gawaá koo/ír taa harweér ar gixsa. ²⁶ Nee Sauli iwa hardáh Yerusalemu, iri haragwagwa’án dír eeharuuse, ala eeharuuseedá’ sleémeero inós guri da’ayumít, asma kwa tsaahhiiká inós tawa eeharusmo. ²⁷ Ala Barnaba Sauli guri huúw amór ya/abuuse. Kaangwí guri dir’ín i alki/iít adór Sauli Aako ngura ár loohiro, nee adór Aako ira axweés nee Sauli, nee Sauli Ya/abtór hho’ adór ngira alki/iít ar pihhu’uuma baraá Dameskiro ar umuú Aako. ²⁸ Sauli nee inooín tari alhoót baraá Yerusalemú wa ale, iwa darahi nee iwa ti’imiiti. ²⁹ Ya/abtór hho’ gari alki/iít ar umuú Aako, ar pihhu’uuma. Iri axweés nee tiri tlaampa’amisiyé’ nee múk Yahudi, kudá’ tsifrír Yunanír ar axweesá’. Ala inooín adór kur gaasi kari axweés. ³⁰ Ala hhae lama ngiwa slayé’, Sauli kurir tláy, kuri haydohiís ay Kaisaria, as iwa kumiiti ay gixsár Tarso. ³¹ Múk Kríshaanáy amohhooa gari sláy baraá yaamaá Yudea sleémeerowo nee Galilayaro, nee yaamaá Samaria. Tari kwaá/ gawaá loohír Aakoowo, tari kumiít baraá ilaiwa/amér Aakoowo, nee tari doogigín ar alee/isoó Qeeruú hhoohhoó’. ³² Nee Petro iwa harweeriirín, iri aweér ay amór múk Mungú oo yaamaá Lida. ³³ Baraá yaamuudae heeko guna ár, umuuwós a Ainea. Heewí i gawaá faltá hotaatín kureeri dakaát, asma a heé aa sol’omiit. ³⁴ Petro iri oó’, “Ainéa, Yesu Kristo kuúng u hungu/uus. Tláw, faltók amohhe’eeseek.” Qoomadár kilae iri tláy. ³⁵ Nee muu sleémeero oo baraá yaamaá Lidár i dirií’ nee Sharoni, Ainea kuwa ár, Aako kuri haratlintií’. ³⁶ Nee eeharuso’orka wák i deer baraá gixsár Yafaro, umuuwós a Tabita, tsifrír grikiro a Dorkasi (gídaabárós a tlaaqati). /Ameenirí tlehhema’aá hho’ awa yaariir gaa tlehhaahhít, nee ilahhooa ga hanmaamís dír múk i alé. ³⁷ /Ameenirí deeloodae tiqti gana ót, iri gwá’. Nee hamaatlaro kawa hhe’eés, kari qaás gawaá goroófad. ³⁸ Gixsár Lida ka tseew dír Yafaro. Eeharuuse gari axás gídaabá Petro i amoodá’ i dirii’. Múk tsár guna ya/áp amoorós i alé. Petro kuri harhheehhe’eés kuri báy, “Qwaláng ar gaanslaay.” ³⁹ Petro iri tláy, nee inooín tiri koné’. Iwa hardáh, kuna tsa/aás gawaá goroófa. /Ameenár kwaeeli sleémeero tana bihhiiwós i sihhiít, ta /aa/amín, kuri inqwaruú i laqaqán, nee hii’ii, kudá’ Dorkasi aa hirít qoomár iwa slaf. ⁴⁰ Petro muu sleémeero guna tsee/í duúx. Iri tumbarara’aát, iri firín. Iri amór tuuaár i warqáy iri oó’, “Tabita, tlawáng.” Iri qaytsít, nee Petro nguwa aán iri tleér, iri iwít. ⁴¹ Gari dawa óh, gari sihhitís. Múk Mungú nee /ameenár kwaeeli giri ateét, /ameenidá’ gana geeraaín i qaás ka saxamaar. ⁴² Kaangwí ina xu’utiít baraá gixsár Yafa sleémeero. Múk yaariír Aako guri haratlintií’. ⁴³ Petro deelór hhaawaaká gana hhe’eés baraá Yafár wa ale dír doó heeko ta bay Simonú kadaá tlehhahhiít.

¹ De’emadaádane heeko i deer oo baraá gixsár Kaisaria. Umuuwós a Kornelio, geeraharusmoó askaarír yaamaá Italiár daahh. ² Inós a heé Mungú gu ilaiwawaá/, nee múk do’ós sleémeerowo. Slám muu gun qaaqáy ilahhooár yaarire, nee Mungú gun firaarín daqisleém. ³ Looarka wake iigu’utu guna ár qoomár looár gwaleél ar tlaatla/aangw. Malaykamoó Mungú guna i daqáy iri oó’, “Kornelío.” ⁴ Kornelio malaykamoodá’ guri i qaytsita hhe’eés, iri da’ayuút, iri oó’, “Gaa a milá, Aáko?” Malaykamo iri oó’, “Firoorók nee ilahhooaro naa hardihiyé’ gawaá doori dír geerá Mungí alé, nee Mungú gaa tsaáhh. ⁵ Gimáy, muu na ya/aaweek ay Yafa, Simoni ateeteek, kudá’ ta bay Petro. ⁶ Inós a dahaymoó heeko ta bay Simonú kadaá tlehhahhiít, do’ós i afaá tlawtí dirii’. Inós tidá’ kuúng wa hariim tlehhmuuwo ngi oo’.” ⁷ Malaykamoodá’ iwa quútl, Kornelio sagadiyuusér tsár ar do’ós gari ateét, nee askaarmoó wák oo Mungú gu ilaiwawaá/, baraá askaáridá’ inós gu sagegadiyumamisa daqisleeme. ⁸ Nee iidíguuwí sleémeero nguwa hhe’eés alki/ituuwo dir’ín i alé, giri ya/aáw ay Yafa. ⁹ Bál tsár tawa baraá aaí dirii’i, gixsa kari i tseewúy. Qoomaadae Petro iri tsa/án gawaá daanduú do’, as iwa firór ay. Qoomaadá’ a looár lahhoó’ ar tlaatla/aangw. ¹⁰ Petro iri qwariít, i /aymár slaa’. Qoomár tawa muruú /aymár amohhe’eemisi, iigu’utu guri ár. ¹¹ Doori giri ár naxés naa gweeriitiyé’, nee gár adór inqwaarír yaariir kingi aweerimiis ar pasleemaá tsiyáhh ay yaamu. ¹² Nee baraá inqwaaridae makaá da’awemo sleémeero awa ya’a’ tsiyáhh i dayá’, nee awa gur’ér ar hi’imiitá’ sleeme, nee tsir/ooro. ¹³ Afoo gari axaás i kat, “Pétro, tláw, makaysíng tsu/eek, /ayeek.” ¹⁴ Ala Petro iri oó’, “Aasla’áy, Aáko, asma aníng gár slasla/aar aga baloó /ayiiká.” ¹⁵ Afoo guri i hardát sagaáwa tsár wa aleeró, guri beér, “Muruú Mungú aa hheehhe’eés, kuúng mu slasla/aruú babawaar.” ¹⁶ Kaangwí ina tleehharuút sagaáwa tám wa ale. Aluuwo xooslmoodá’ kuri ilaóh gawaá doorí wa ale. ¹⁷ Petro iwa iigu’utudá’ aa ár aldakuuti, mukdá’ taa ya/aáw nee Kornelio, doó Simoni kuwa hhe’eés yaahasto, tari sihhiít afkuú doó i alé, ¹⁸ tari ateét, tari oó’, “Simonudá’ ta babay Petro i baraá do’wíhe?” ¹⁹ Ala Petro qoomaadae i iigu’utudá’ aldakuut. Kuri báy nee Qeeruú hhoohhoó’, “Mukko tám kuúng u leelehhiit. ²⁰ Tláw, aweér, nee inooín ti koondé’. Ma xuruutaar, asma heé mukwí ngwa ya/aaw a aníng.” ²¹ Petro iri aweér amór mukdá’, iri oó’, “Heedá’ ta leelehhita’ a aníng. Ma katá’?” ²² Tari oó’, “Kornelio, geeraharusmoó askaári, atén tina ya/aáw. Inós a heé ganaá’, slám a heé Mungú ilaiwawaá/, nee adór tar heé hhoó’ múk Yahudi sleémeero ga xuu’. Inós kuna báy nee malaykamoó hhoohhoó’ muu nguwa ya/aawi amoorók, as kuúng tawa amór do’ós i daqeer, as axweesantók ngiwa axaasi.” ²³ Petro mukdá’ guri ilaóh dahaayeerós wa ale ar qwala/, guri deeliís baalaadae. Looitleérós Petro iri tláy dinkwa nee mukdá’, nee hhaeekaari gixsár Yafár hootá’ tiri alkoné’. ²⁴ Nee bál tsár malé alé iri hardáh Kaisaria. Amoodae Kornelio gina daamarán, nee múk do’ós gwa burumbuúr nee mulqeerose. ²⁵ Petro iwa dáh, Kornelio nina al’awín iri tumbarara’aát dír geeraawós i alé. ²⁶ Ala Petro guri tleés iri oó’, “Sihhiít, asma aníng sleeme a hee.” ²⁷ Qoomár tawa axweesi, iri dáh baraá doó i alé. Petro múk yaariír nguwa ár oo taa burumbuúr, ²⁸ iri oó’, “Kuungá’ a xuá’ gídaabá, a hariímarooká heé Yahudi iwa aldinku’uusi nee heé xoorór hatlá’, tam nguwa i daqay. Ala Mungú nga dir’eén i laqán, án mawa gaa oó’ daanduú heewo gidaabá ‘ku tlaákw’, laqaá ‘ku slasla/aár’. ²⁹ Gaarí an gár aníng nisa ya/aám hardahamuwo qoomár tiwa ateet, mawa sií’. Ala hám daxta gár isa ateté’ a milá?” ³⁰ Kornelio iri oó’, “Deelór tám ar aa waaraahhi siiwár adoorihe qoomár looár gwaleél, aníng a saaliím baraá dooeé’ wa aleeró. Heeko inqwar /awák nina geeraaeé’ wa adaá ti’iít, ³¹ iri oó’, ‘Kornelío, firoorók kaa axaás nee ilahhooarók Mungú ga xuu’. ³² Ala kuúng muu na ya/aaweek ay Yafa. Simoni ateeteek, kudá’ ta babay Petro. Inós haandá’ i dír doó Simoní dirii’, kudá’ kadaá tlehhahhiít. Do’ós i afaá tlawi. Nee Simoni birna hardáh, inós kuúng u intsaahhatis.’ ³³ Nee hamtidár kilae án muu nguri ya/aáw ay amoorók. Nee kuúng adór hhoo’ aga tléhh niwa hardát. Ala hám daxta atén sleémeero a dír geerá Mungú i diriiaán, as tidá’ sleémeero ar Aako naa kuúng i hara’ayín kawa axaasaan.” ³⁴ Petro iri axweés, iri oó’, “Daxta aníng aga tsaáhh gídaabá Mungú barqaanti ga konká. ³⁵ Umuúqo heewo oo Mungú gu ilaiwawaá/, nee tidá’ ganaa’ ar Mungú i slai ga tlehhiít, inós ku ya/án nee Mungú, tam oo xooro gaalá. ³⁶ Kuungá’ a xuá’ Ya/abtoodá’ Mungú aa huúw dír múk Israeli, Ya/abtoodá’ hho’ ar wayda ar loohír Yesu Kristo. Inós an Aakoó muu sleémeero. ³⁷ Muruudá’ sleémeero aa tleehharuut baraá yaamaá Yudea sleémeero kuungá’ u xuá’. Ina iimu/ún baraá yaamaá Galilayár wa ale, alaá baatismooduú Yohana aa alki/iít. ³⁸ Kuungá’ iidíguú Yesú Nasareti u xuá’, adór Mungú ngura Qeeruuwós oo hhoohhoó’ i haniís nee /uuru. Inós ina hii’imiít umuúqo diiro, gadiyér hho’ gari tlehhiít, nee muu sleémeero guri hungu/uumiís, kudá’ Neetlaangw aa slahhe’eemiís. Asma inós nee Mungú a dinkwa. ³⁹ Nee atén a lamabu’uusér muruudá’ sleémeero aa tleéhh baraá yaamaá múk Yahudi nee baraá Yerusalemu. Inooín inós kuna kikií’ gawaá peehhi, kuri gaás. ⁴⁰ Ala Mungú guri waasle/atís bál deelór tame, guri aleesleemuú i haniís iwa geehhouy. ⁴¹ Ala a dír muu sleémeerowooká, a dír ateédá’ Mungú aa qaroó tsawaár lamabu’uusér wa ale. Atén ana /ayiimaán nee ana wahaamaán nee inós, alaá inós niwa waasleé/ baraá múk aa qaátl wa ale. ⁴² Inós hara’aya ngina haniís ar muu kuwa Ya/abtór hhó’ i alki/iitaan nee kuwa lamabu’uumaan, gídaabá kwí an kudá’ taa hara’ayár i haniís nee Mungú, múk slaáf nee múk aa qatli nguwa sakwasleemuuti. ⁴³ Kwí aaruuse sleémeero guna adoorír lamabu’uún, gídaabá umuúqo heewo oo gwa haratlintii’, tlakweemaawós ki hingees ar umuuwós.” ⁴⁴ Qoomár Petro iwa axweesantadí kahhi, mukdá’ sleémeero axweesantadá’ gaa axamiis. Qeeruú hhoohhoó’ nguri slayé’. ⁴⁵ Ala múk Yahudi kudá’ aa haratlintii’, kudá’ nee Petro naa al daqaye’, tari waa/oó/, asma Mungú múk xoordaá hatlá’ sleeme gwa tawó qáy Qeeruú hhoohhooe. ⁴⁶ Asma kina axamiís tawa axweesi ar tsifrír xuawaslen nee Mungú kuwa xirfayeemisi. Petro iri oó’, ⁴⁷ “Heé ma’aay gi /itiím a heemá ar mukwí kus baatisiiká. Asma mukwí Qeeruú hhoohhoó’ gwa ilaóh adór atén wa ale.” ⁴⁸ Petro iri oó’, “Mukwí ku baatimiisi ar umuú Yesu Kristo.” Nee inooín Petro kuri firín iwa ayaaín wa hooti deelór niinawe.

¹ Ya/abuuse nee hhae awa baraá yaamaá Yahudír i diriiá’ iidík nguna slayé’, gídaabá múk xoordaá hatlá’ sleeme axweesantá Mungú gaa ilaóh. ² Nee Petro iwa Yerusalémúr i tsa/án, mukdá’ hara’ayár al/utlo gaa ak ooha hhe’ees tari kaangaanuús, ³ tari káh, “Ana dáti amór múk taa al/utliniiká tari /ayiín dinkwa nee inooín.” ⁴ Petro iidíguuwí adór ira tleehharuút iimír iimu/úngw wa ale, guri dir’ín i alki/iít ar digir wakeetiingw, iri oó’, ⁵ “Aníng niwa Yáfár i dirií’, qoomár niwa fiririim, iigu’utu ngway ár, gár adór inqwaarír ur ar ta kon ar pasleemaá tsiyáhh ana ár, kingi gawaá doorí wa /aytimiis ay didá’ án ni dirii’. ⁶ Gadaádá’ ana ló’wa ga/áw, án ngari aldakuút, makaá ya’a’ tsiyáhh awa yaamu ngari ár, nee makaá sla/a, nee yau wasle, nee tsir/ooro. ⁷ Afoo ngay axaás ar aníng babaw, ‘Pétro, tláw, muruusíng tsu/eek, /ayeek.’ ⁸ Nay oó’, ‘Aasla’áy, Aáko, asma gár ta waki laqaá ar slasla/aar, aníng aga baloó /ayiiká.’ ⁹ Afoodá’ nay malé gawaá doorí wa kí/, sagáwa tsár wa ale, iri ó’, ‘Muruú Mungú aa hhohhoeés, kuúng mu babawaar muruú slasla/arén.’ ¹⁰ Adoodá’ ina tleehharút sagaáwa tám wa ale, aluuwo muruudá’ sleémeero kuri uuruúx ay gawaá doori. ¹¹ Nee siiwadár kilae múk tám naxés aa sihhiít geerá do’daádá’ ta i diriiaan, oo tinda Kaisariár wa ya/aáw amor’eé’ alé. ¹² Qeeruú hhoohhoó’ ina báy, ‘Nee mukí ti al koonde’, ma xurumiitaar.’ Nee hhaeeká’ lahhoó’ sleeme tay alkoomaán tay dahaán baraá doó heedaádá’ i alé. ¹³ Inós ngiri alki/iít gídaabá, ‘Malaykamo ina sihhiít baraá dooeé’, iri oó’, muu ya/aaweek ay Yafa, as Simoni oo ta babay Petro kuwa ateeti. ¹⁴ Inós axweesanoó kuúng u ba/amís nee múk do’ók sleémeero, ngu kuúng i oo’.’ ¹⁵ Aníng axweesani ngiwa adoorí wa iimu/uúm, Qeeruú hhoohhoó’ ina gawaaín i aweér, adoodá’ iimu/uungo nira gawaarén i aweér. ¹⁶ /Aymuudá’ Aako aa oó’ nguri insláw, kudá’ iwa oó’, ‘Ar ló’, Yohana ina baatimiís ar ma’aay, ala kuungá’ tundu baatimiis ar Qeeruú hhoohhoó’.’ ¹⁷ Qoomár atén Aako Yesu Kristo nguwa haratlintiaán, Mungú tina Qeeruuwós i haniís. Nee Qeeruudá’ naa diirén i haniís, bar guna dir’ín i haniís sleeme, daxta án Mungú adór ngur baaq a idoomá?” ¹⁸ Axweesantí kawa axaás tari xasliít, Mungú kuri xirfeés, tari oó’, “Laatí, Mungú tam múk xoordaá hatlá’ sleeme gwa pa/ángw i haniís oo hhu’u’uungw, as slafiingw nguwa slaya’.” ¹⁹ Mukdá’ aa diyayaa/aat asma slahha’amaayér ur ar naa slayé’, qoomár Stefano kuwa gaás, tana tláy ay Foinike nee Kipro nee Antiokia. Heé axweesantá Mungú gaa alki/iit i kaahh dír múk hatlae, aqo har dír múk Yahudi kilós. ²⁰ Baraaine bahh’alé a múk Kipro nee Kirene. Mukwí iwa hardáh Antiokia, iidíguú hhoó’ oo Aako Yesu kuri alki/iít dír múk Yunani sleeme. ²¹ /Uuruú Aako i gawaaín i dirii’, nee múk yaariír Aako guna haratlintií’ guri i warqáy. ²² Iidíguú mukwí kuna axaás nee múk Kríshaanáy oo baraá Yerusalemúr i dirií’. Barnaba kuri ya/aáw ay Antiokia. ²³ Nee inós iwa hardáh, tsuuqaá Mungú ngiwa ár, ina qwalaá/, giri báy, “Aako oha hhe’eesaak baraá munerhunge.” ²⁴ Asma Barnaba a heé hhoó’, nee i haats Qeeruú hhoohhooe nee haratlintaaooro. Múk yaariír Aako guri haratlintií’. ²⁵ Barnaba Sauli guri leelehhituú áy Tarsór i alé. ²⁶ Nguwa sláy nguri huúw ay Antiokia. Inooín kurkú wák kuri al faák nee eeharuuse, tidá’ baraá Antiokiár i dirii’, múk yaariír kuri intsaahhatimís. Yaamaá Antiokia an dír geera ar haratlintaauuse kawa báy Kríshaanáy. ²⁷ Deeloodár kilae aaruuserka nina Yerusalemu wa /ét ay Antiokia. ²⁸ Oo wák tla/angw’ine ku babay Agabo, iri sihhiít iri oó’ ar /uuruú Qeeruú hhoohhoó’, gídaabá giyér yaariir ni tleér baraá yaamu sleémeerowo. Giyeérí niri tleér qoomár Klaudio tawa waawutmoó múk Rumi. ²⁹ Eeharuuse iri al’axwés iri ó’, “Umuúqo heewo alee/isoó i aleeslay ngu haniisi, as kuwa huwi amór hhaeerén kudá’ yaamaá Yudeár i diriiá’.” ³⁰ Adoodá’ taa al’axweés, kari tleéhh. Barnaba nee Sauli kiri ya/aáw, as alee/isaydá’ kuwa huwi amór bariseedár baraá yaamaá Yudéár i dirii’.

¹ Deeloodae waawutmo Herode múk Kríshaanáy guna bahh ohín, guri slahhe’eemiís. ² Yakobo hhiyoó Yohana guri gaás ar paánga. ³ Ngiwa ár gídaabá múk Yahudi adoodá’ gwa qwal/atís, Petro guri óh sleeme. Qoomaadá’ a qoomár deelór ur ar Mikaátér taa sluufitisiiká. ⁴ Ooharo nguwa hhe’eés, guna dahaás baraá doó tseegamo, guri qaás gawaá dabaá askaárír daqoró tsiyáhh, as nguwa xuun, umuú daqto askaári tsiyáhh. Gár aa slaá’ a gun dabaá múk i qaas, Pasaáka bira waaráhh. ⁵ Petro kuna xún baraá doó tseegamór wa ale. Ala múk Kríshaanáy Mungú guna firín ar ilakaaharu as inós. ⁶ Deeloodá’ Herode nguwa duuxár wa slai, nee nguwa sihhitisi geerá muu, xweeraawo Petro ina guú’ tla/ángw askaarír tsár. Kwaa tsegiít ar pínguú tsár, nee xuumuuse i afkuú doó tseegamór xuún. ⁷ Hamtidár kilá’ malaykamoó Aako iri sihhiít bihhiiwós, do’ iri gwa/aát, malaykamoodá’ Petro guri tleés, guri báy, “Tlawáng ar gaanslaay.” Pínguudá’ oo gawaá dabaawós iri paáhh. ⁸ Malaykamo iri oó’, “Sihhiitáng, ya/ataawók dahaaseek.” Iri sihhiít, ya/ataawós giri dahaás, kuri báy, “Inqwaarirók tsiteek, aníng eeharáng.” ⁹ Iri ti’iít ay tsee/a, guri eehaár, ala gaa xuuiiká adór malaykamo aa tleéhh adór tar ló’. Ala inós ngi xui a iigu’utu guna ár. ¹⁰ Nee afkuú do’ oo geera nee oo tsár kuwa waaraáhh, tari hardáh dír afkudá’ úr oo muqusli, kudá’ tar dahi baraá gixsa. Afkudá’ iri kilós gweeriít. Tawa ti’iít, tari kumiít ay alhhe’eesoó loohidá’. Petro kuri geexáy nee malaykamo. ¹¹ Nee Petro iimirós iwa faxát, iri oó’, “Daxta aga tsaáhh kángw kilá’ wa ale gídaabá Aako malaykamoowós ngwa ya/aáw, as aníng iwa ba/amisi baraá dabaá Heróde wa ale, nee baraá adoodá’ ta daamarán nee xoorór Yahudi sleémeero.” ¹² Nee qoomaadá’ kaangwí nguwa aldakuuti baraá muunuúwós i ale, iri hardáh dír doó Mariamu, aayór Yohana, kudá’ umuuwós oo tsár ta babay Marko, nee múk yaariír ta baraá do’dí dirii’ ta firiirín. ¹³ Inós iwa afkwá slumtá wa ateét, dasirka ta babay Roda ina iiár qaasár eér afkuú doó i alé. ¹⁴ Afór Petro ngiwa tsáhh, tam afkudá’ gwa gwediká qwal/uuwo, aqo ina gaanslár tiaiín baraá doó i alé, mukdá’ baraá doó i dirií’ guna ádbeemuú eér, gídaabá Petro i afkuú dó’ wa sihhimiit. ¹⁵ Kari báy, “Aga slarhhamút.” Ala inós axweesanto iri kumít iri kát, “Tí ar ló’.” Tari oó’, “Gaasíng a malaykamoowós.” ¹⁶ Petro ina kumiít ateetiingo. Afkuú do’ nguwa gweeriyé’, nguri ariyé’, tari waa/oo/amín. ¹⁷ Giri kuútl ar daba’ as iwa xasliitiya’. Adór Aako inós ngura baraá doó tseegamór wa duúx gari alki/iít. Iri oó’, “Iidíguuwí amór Yakobo ti hardahase’ nee hha’aá hatlá’ sleeme.” Iri tláy amór hatlá’ i alé. ¹⁸ Iimi iwa /awakuúr askaári gurhaamír yaariir gari eér, ta kaahi, “Adór Petro aa /imiís laarí a adoomá?” ¹⁹ Tam Herode nguwa leelehhiít nee nguwa slayká, xuumuuseedá’ gari yaahamaamiís, aluuwo hara’aya gari haniís kiwa tsuu/i. Aluuwo Herode yaamaá Yudea giri geexáy, iri /eét ay Kaisaria, iri amoodá’ wa hoót. ²⁰ Herode iri ló’ wa buúhh dír múk Tiro nee Sidoni. Inooín kuri hara daqáy ar muunuú wakleeli’iima. Blasto kuna mulqi’iimár i tleéhh, asma Blasto an heé doó gu’utér waawutmo gu amohhe’eemiís. Tari wayduú áy, asma yaamuuín muruú /ayma dír nguwa slaslaya’ a dír yaamaá waawutmo. ²¹ Baalarka wák ar taa axweés, Herode tlabaawós awa waawuti’iima gina dahaás, iri iwiít gawaá kitaangós oo waawuti’iima, iri kwasleemuút geeraaín wa ale. ²² Muu iri tseeamín ar afór ur, iri káh, “Afoosíng a afór Mungú, a afór heewooká.” ²³ Hamtidár kilae malaykamoó Aako Herode guna slaáhh, asma Mungú gwa xirfuú i haniisiiká. Kuri /aáy nee naanagae iri gwaá’. ²⁴ Axweesantá Ya/abtór Aako iri kumít nee iri tsiyayaxát. ²⁵ Barnaba nee Sauli gadiyér’ín ngiwa hhe’eesiyé’, niri Yerusalemúr wa ki/iyé’, ti al koná’ nee Yohanudá’ ta babay Marko.

¹ Baraá múk Kríshaanáy kudá’ baraá Antiokiár i diriia aaruuse i deer nee intsaahhatuuse. Inooín a Barnaba nee Simoni kudá’ ta babay Nigeri, nee Lukio, heé yaamaá Kirene, nee Manaeni, heé aa uray dír doó baabuú waawutmo Heróde wa ale, nee Sauli. ² Looarka wake múk Kríshaanáy qoomár iwa Mungú sluufimiis nee tawa gwaawiwín, Qeeruú hhoohhoó’ iri oó’ dir’ín i alé, “Barnaba nee Sauli amor’eé’ paraatlare’ as gadiyeédá’ ngiwa ateét.” ³ Tari gwaawín, nee tari firín, dabaaín kiri qaás gawaaín i alé, tari ya/án tawa tlay. ⁴ Barnaba nee Sauli kiri ya/aáw nee Qeeruú hhoohhoó’, tari /eét ay Seleukia. Nee tari didá’ wa tláy baraá tlawtár alé ay Kipro. ⁵ Nee qoomár tawa Salamír i dirii’i, Ya/abtór Mungú kari alki/iít baraá maraá saalíngw múk Yahudiro. Yohana a dinkwa nee inooín, an heé gi alee/iimiís. ⁶ Qoomár yaamuudá’ kaahaar awa tla/ángw tlawi kingiwa waaraáhh, tawa hardáh ay Pafo, heeko qwaslaarmo kuri ár. Inós a aarusmoó lama, inós a heé Yahudi, umuuwós a Bar-Yesu, gídaabárós a garmoó Yesu. ⁷ Heewí inós i dinkwa nee ga/awusmooko ta babay Sergio Paulo. Ga/awusmoowí a heé fuqurángw koóm. Ga/awusmoowí Barnaba nee Sauli giri ateét amoorós i aleeró, Ya/abtór Mungú ngiwa axaasár wa slai. ⁸ Ala Elima, qwaslaarmoodá’ (umuuwós gídaabárós an qwaslaarmo), inós tina tlaampa’aamisyé’ nee inooín. Asma inós gár i slai a ga/awusmoodá’ masók haratlintaaoodá’ gan máy. ⁹ Ala Sauli, kudá’ ta babay Paulo, i haats Qeeruú hhoohhooe, ila’ giri duxún amór Elima, ¹⁰ iri oó’, “Kuúng a garmoó Neetlaangw, nee slám a háts al/ayma sleémeerowo nee tlakweema. Kuúng a wakusmoó gan’amu sleémeero. Kuúng lohaá Aako awa naa ganaaiye’ paslimisuwo mis baloó meeraaká. ¹¹ Ga/aaweek, dákw Aako hám i gawaawók i dirii’, nee kuúng a taampa tleehhít, tsee/amá u aandaaká ay qoomarka.” Hamtidár kilae giwti nee ma/amí guri qiptís, iri harweerirín as heé gu gan’aamiís nguwa leelehhiiti. ¹² Ga/awusmoodá’ kangwdá’ aa tleehharut nguwa ár, iri haratlintií’. Intsaahhatisár daanduú Aako gari sa waa/oo/amín. ¹³ Paulo nee mukós tari tsa/án gawaá miringamof, tari tláy Pafór wa ale, tari hardáh ay Perge baraá yaamaá Pamfilia. Yohana giri geexáy, iri kií/ ay Yerusalemu. ¹⁴ Ala inooín tana Pergér wa tláy, tari waaraáhh ar yaamaá kaahaar, tari hardáh ay Antiokia, gixsár yaamaá Pisidia. Bál deelór hungu/umaawo tari dáh baraá doó saaliingw, tari iwiít. ¹⁵ Hara’ayár Musa nee gooír aaruuse soomaro kawa hhe’eés, geeraharuusér doó saaliingw hee guna amor’ín i ya/áp, tari oó’, “Hháe, ya/abtór gurkwa/asár koom ar mukwí wa hariim bar koondá’, ooare’.” ¹⁶ Paulo iri sihhiít, giri kuútl ar dawa, iri oó’, “Kuungá’ múk Israeli, kuungaásingá’ awa Mungú ilaiwawa/á’, iia’ qaasaak. ¹⁷ Mungú mukwí oo Israeli baabi’iirén gina tsawaár, giri xoorór ur tleéhh, qoomár tawa dahaaye baraá yaamaá Misriro. Inós ngiri hingeés baraadá’ wa ale ar /uuruuwós. ¹⁸ Giri geerahaár kureeri mibeeri tsiyáhh, ngiwa sa qiqtlin baraá xanxáy wa ale. ¹⁹ Aluudae Mungú xoordaá faanqw giri tsuú/, kudá’ yaamaá Kanaani. Nee yaamaá xoorduudá’ giri haniís dír múk Israeli tawa aalir’ín, gawaá har kureeraá tsiire tsiyáhh nee mibeeraá kooán. ²⁰ “Aluudae har’ohuuse gari amor’ín i haniís ay qoomár aarusmo Samweli. ²¹ Slám aluudae múk Israeli Mungú guri firín as waawutmo kuwa slay. Nee Mungú Sauli guri haniís, garmoó Kishi, heé tlahhoó Benyamini. Inós iri waawuti’ii’ín kureeraá mibeeraá tsiyahhe. ²² Aluudae Mungú Sauli guri hingeés, Daudi guri qaás tawa waawutmooín. Daudiwí a kudá’ Mungú aa lamabu’ún iwa kaahi, ‘Aníng Daudi ugwa ár, garmoó Yese. Inós a heé muunuúeé’ gwa qwal/atis. Slám inós an kudá’ sla’aarir’eé’ ga tleéhh sleémeero.’ ²³ Baraá xwaylár heewihe, Mungú Ba/amusmo ngwa haniís dír múk Israeli, adoodá’ ngira qaro geerí al’axweés. Inós a Yesu. ²⁴ Qoomár Yesu niwa hardahiiká, Yohana axweesantá Mungú gaa alki/iít dír múk Israeliwo gídaabá tlakweemaaín ki hhu’u’un nee ki baatimiisi. ²⁵ Yohana qoomár alhhe’eesoó slafiingós iwa nakaá/, iri oó’, ‘Aníng a kudaádá’ ta harahhifa’aaká. Ala hee ni hardah aluueén wa ale, nee aníng a hariimaaká ya/ataá ya’aawós ngiwa slakwekwe’ees.’ ²⁶ “Hhaee’eé’, kuungá’ awa tlahhoó Abrahamu, nee kuungaásingá’ awa Mungú ilaiwawa/á’, Ya/abtoorír ba/ama kingina ya/aáw dír atén sleémeero. ²⁷ Asma múk Yerusalemu nee geeraharuuser’ín, inooín inós kwaa tsaahhiiká adór tar Ba/amusmo. Kuri sakwasleemuút. Gawaá adoorihe axweesanaydá’ aaruuse aa kát kari boo/eés, kudá’ ta soomaamuusi umuúqo deelór hungu/umaawo. ²⁸ Asma gár taa ár i káhh gawaawose ar gwa’arár wa hariím, ala tam adoorihe Pilato kuri firín gídaabá ku gaasi. ²⁹ Tam sleémeero boo/eesaro kawa hhe’eés, tidá’ taa gooín daanduuwose, kuri aweerís gawaá msalaábár wa ale, kuri foól. ³⁰ Ala Mungú guri waasle/atís baraá múk aa qaátl wa aleeró. ³¹ Alaá deelór hhaawaakahe tina geehhoutimís dír kudá’ nee inós naa al tsa/ane’ Galiláyár wa ale ay Yerusalemu. Nee inooínaká’ hamí an lamabu’uuseerós dír geerá muko. ³² Nee atén hamí a diirí diriiaán as Ya/abtoorí hho’ ngiwa alki/iitaan dirhúng i alé ³³ ar gídaabá, tidá’ Mungú aa al’axweés dír baabi’iirén, ngaa boo/eés diirén i alé, ateéká’ na/’ii’ín. Adór ngiwa boo/eés a Yesu guna waasle/atís, adoodá’ kara gooín baraá kitaábuú Wara’ami, wara’amtá tsár, ‘Kuúng a Garmaaeé’, án kuúng laarí una laqwaál.’ ³⁴ Qoomár Mungú inós nguwa waasle/atís baraá múk aa qaátl wa ale, as miwa malé kií/ baraá hhitiru’uuma, adoorí gana oó’, ‘Án tsuuqa ngi kuúng i haniís, tsuuqadá’ hhoohhoo’ nee awa haraxu’utír koomá’, kudá’ naa al’axweés dír Daudi.’ ³⁵ Adoorí sleeme gan kah baraá wara’amtá hatlae, gídaabá, ‘Kuúng Heewók Kudá’ hhoohhoó’ u meeraaká iwa hhitiruuti.’ ³⁶ Daudi múk qartós guna sagadiyuús, adoodá’ Mungú aa slaá’ gari tleéhh. Aluuwo iri gwaá’, kuri foól dinkwa nee baabi’iiwós. Inós hhitiru’uuma gari sláy. ³⁷ Ala kwí Mungú aa waasle/atís aa hhitiruutiiká. ³⁸ Hhaee’eé’, atén ngin kuungá’ i alki/iitaán, gídaabá baraá heewihe kuungá’ gurtleemuú tlakweema u sleerá’. ³⁹ Umuúqo heewo oo inós gu haratlintií’, sakwasleemadá’ inós gu wa hariím kan fiits, inós kuri gan’amkú i harafaar. Gár adoorí hara’ayár Musa gaa aleesleeriiká tleehhamooro. ⁴⁰ Ti harmagahhe’, axweesantadá’ aaruuse aa kát miwa dirhúng i bo/, gídaabá, ⁴¹ ‘Qaytsité’ kuungaásingá’ waaqaqa’á’, waa/oo/é’, qwaaré’, asma án gadiyérka a tleéhh baraá deelorhunge, gadiyér kuungá’ ya/aamaro ta aleesleera’aaká, tam kingi ooi.’ ” ⁴² Paulo nee Barnaba tawa ti’iít, muu giri firín as axweesanaywí nguwa malé axweesiya’ bál deelór hungu/umaawo tidá’ tsare. ⁴³ Qoomár muu iwa diyaya/aát, múk Yahudi oo yaariír Paulo nee Barnaba gina eehaár, dinkwa nee múk xoordaá hatlá’ oo aa warqay baraá diínír múk Yahudi. Paulo nee Barnaba tari axweés nee inooín, kiri gurkwa/amís as tawa kumiiti baraá haratlintaaooro. ⁴⁴ Deelór hungu/uma tidá’ aluudá’ ngaa hat, múk yaariír oo baraá gixsa sleémeero tari burumburiít as Ya/abtór Aako kawa axaasi. ⁴⁵ Ala múk Yahudi boo/aydá’ nguwa ár, da/i giri eér. Tari tlaampa’amisiyé’, tari /ooslislín, axweesanaydá’ Paulo aa káh kuri sií’. ⁴⁶ Paulo nee Barnaba tari axweés ar pihhu’uuma. Tari oó’, “Axweesantá Mungú geeraawo gár kawa hariím a kan alki/iit dirhúng wa ale. Ala bar kuungá’ ana sié’, nee slám bar aga aandé’ gídaabá slafíngw alhhe’eesay wásl u sla’a’aaká, gimsé’, qaytsité’, atén aga warqawaán amór múk xoordaá hatlá’. ⁴⁷ Asma adoorí an adoodá’ Aako naa oó’, gídaabá, ‘Aníng kuúng una qaás tawa gwa/atamaayér múk xoordu, as tawa loohír ba/ama tam ay alhhe’eesoó yaamu, as ba/amar’eé’ muu sleémeero nguwa i hardat.’ ” ⁴⁸ Múk xoordu adoorí ngiwa axaás, tari qwalaá/, axweesantá Aako kari xirfayeemiís. Múk yaariír iri haratlintií’. An kudá’ sleémeero awa Mungú aa tsawaár kuwa slafíngw alhhe’eesay wásl i haniisi. ⁴⁹ Nee Ya/abtór Aako iri tsiyayaxát baraá yaamuudá’ sleémeerowo. ⁵⁰ Ala múk Yahudi /ameenadá’ uren, tidá’ Mungú ilaiwawaa/, nee múk urén oo gixsa, kina dukún, muu kuri harakeemiís, as Paulo nee Barnaba kiwa guusi. Paulo nee Barnaba kiri tsee/áy duúx baraá yaamuuín kudae. ⁵¹ Paulo nee Barnaba teerír ya’aaín kari kuukuú’, tari tláy ay Ikonio. ⁵² Nee eeharuusér baraá Antiokia iri háts qwal/uuwo nee Qeeruú hhoohhooe.

¹ Paulo nee Barnaba tawa Ikoníór i hardáh, tari dáh sleeme baraá doó saaliingw oo múk Yahudi, adoodá’ taa tleéhh baraá Antiokiaro. Axweesantá Mungú kawa alki/iít, múk yaariír iri haratlintií’, múk Yahudi nee múk Yunani. ² Ala múk Yahudi kudá’ haratlintaao ga sla’aaká, múk xoordu guri dukún as hhae kiwa aahhi. ³ Ya/abuuse iri amoodá’ wa hót deelór yaarire. Iidíguú Aako kuri axweés ar pihhu’uuma. Aako aleesleemu guri haniís dir’ín i aleeró oo laya nee muruú xuawaslén kuwa tlehhiiti ar dabaaín. Gawaá adoorihe Aako gari laqán axweesantadá’ ya/abuuse aa kát daanduú gurtleemuuwose adór tar ló’. ⁴ Múk baraá gixsadá’ tiri partliít, bahh’alé ta bartá múk Yahudi, nee bahh’alé bartá ya/abuuse. ⁵ Múk xoordu nee múk Yahudi nee geeraharuuser’ín tari al’axweés adór ya/abuuse kar slahhe’eemisi nee kar tlaquuti ar tlaa/e. ⁶ Ya/abuuse iidíguuwí guri axás, tari goów ay Listra nee Derbe, gixsadaá yaamaá Likaonia, nee yaamuudá’ afiidá’ i tseewá’. ⁷ Ya/abtór hho’ kari alki/iít amoodae. ⁸ Baraá Listraro heeko wák i deer oo diqoó ya’aawós wananaá’. Heewí a taqoormo iimír kuwa laqwaali, inós digir gwa tu/iiká baloó wa ale. ⁹ Heewí Paulo guna iiár i qamín qoomár iwa axweesi. Paulo heedaádá’ guri ilaá i duxún, guri tsaáhh gídaabá heewí a heé haratlintaaór koóm, ar kuwa hungu/uusi. ¹⁰ Paulo iri tseé’ ar afór ur, “Sihhiita hhe’eés ar ya’aawók.” Heedaádá’ iri sihhiít ar gaanslaay, iri hi’iimiít. ¹¹ Boo/aydá’ adoodá’ Paulo aa tleéhh ngiwa ár, tari tseeamín ar afór ur, tari oó’ ar tsifrír Likaonia, “Mungui taa hara aweeriyé’ ar slaqsa’aá muu.” ¹² Barnaba kuri báy Seu, nee Paulo kuri báy Herme, asma inós an heé aa ak axwees. ¹³ Ilahhousmoó Seu, kudá’ do’ós geerá gixsár i dirií’, awee ngiri huúw, nee slamángw /ayo, ay dír afkuú gixsa, as ilahhooa kawa haniisi dinkwa nee muu. ¹⁴ Ala Barnaba nee Paulo iidíguuwí kuwa axaás, inqwaruuín kuri feehhamiís, tari ta’aín, tari dáh baraá tla/ángw boo/aydá’, ¹⁵ ta tsimahhuus, ta kaahi, “Kuungá’ hhawaáte, mas adoorí tlehhitá’? Atén sleeme a múk adór kuungá’. Atén Ya/abtór hho’ ngin alki/iitaán dirhúng i alé, as kuungá’ tawa warqeera’ nee muruuwí hhitiruút kuwa meera’, nee Mungúdá’ slaáf kuwa i warqeera’, kudá’ doori nee yaamu nee tlawi gaa tleehh, nee muruudá’ baraadí dirií’ sleémeero. ¹⁶ Inós aáng baraá qari sleémeero tidá’ aa waarahh múk xoordu sleémeero guna máy as lohuduuín kiwa eehari. ¹⁷ Ala muu gwa tawó mayká, ala adór muu inós ngur tsaahhi i deer. Inós hhoeemaawós gaa laqán dirhúng i alé ar tluwaydá’ ni hanmamisi gawaá doorí wa ale, nee bu’uungw nguwa hanmamisi ar qoomaarós. Slám gur’erhúng ga aaxamiis muruú /aymaro, nee munerhúng ga qwal/atimis.” ¹⁸ Ala /aymi’iiká’ tam ka axweesi, boo/aydá’ kwaa lak ilaa/iiká as mikiwa ilahhooár i haniís. ¹⁹ Mukko oo Yahudi niri hardáh, i Antiokiár daahh nee Ikonio. Mukwí boo/aay guri harakeemiís, tam Paulo kuri tlaquút ar tlaa/e, kuri duuruxún ar yaamu ay tsee/aá gixsa. Inooín geeraawo ka xui aa qaroó gwaá’. ²⁰ Ala eeharuuse Paulo nguwa harwét bihhe sleémeero, iri sihhiít, iri dáh baraá gixsa. Nee bál tsár iri tláy baraadá’ wa ale dinkwa nee Barnaba ay Derbe. ²¹ Paulo nee Barnaba Ya/abtór hho’ kari alki/iít baraá gixsadá’ wa ale. Eeharuusér yaariir kari sláy. Tindiri kií/ ay Listra, nee Ikonio nee Antiokia. ²² Munér eeharuuse kari gurkwa/amís nee kiri hara’ayiyín tawa kumiiti baraá haratlintaaooro. Nee tari oó’, “Atén an dahaán baraá waawuti’iimár Mungú ar slahha’amaayér yaariir.” ²³ Dír umuúqo Kríshaanáy iwa deero bariisee kari qamín. Tari firín nee tari gwaawín. Inooín kiri geexáy baraá dabaá Aako, kudá’ taa haratlintií’. ²⁴ Tari waaraáhh ar tla/ángw Pisidia tari hardáh ay Pamfilia. ²⁵ Ya/abtór Mungú kari alki/iít Pergér wa ale, aluuwo tari aweér ay Atalia. ²⁶ Tawa didá’ wa tláy tari waaraáhh baraá tlawtár alé ay Antiokia. Diirí an didár múk Kríshaanáy inooín ngiwa aleefirín gídaabá /uuruú Mungú ku slay as gadiyeérí kawa tleehhi, tí hám taa hhe’eés. ²⁷ Tawa hardáh Antiokia, múk Kríshaanáy kuri dinkwár i ateét, muruudá’ sleémeero oo Mungú aa tleéhh ar inooín, kuri dir’ín i alki/iít. Kiri báy gídaabá Mungú pa/aangw gwaa haniís as múk xoordaá hatlá’ sleeme iwa haratlintii’i. ²⁸ Tari didá’ wa hoót nee eeharuuse deelór yaarire.

¹ Mukko nina Yudeár wa hardáh, hhae kiri intsaahhatimís gídaabá, “Kuungá’ bartunda al/utliniká, adoodá’ hara’ayár Musa i kat, a baloó ba/aanda’aaká.” ² Paulo nee Barnaba tiri ló’wa tlaampa’amisiye’ nee mukwí, tari kaangaanuús. Hhae kwasleema ngiri tsatiyé’ gídaabá Paulo nee Barnaba nee múk hatlá’ baraá tla/angw’ine ta tsa/an ay Yerusalemu, amór ya/abuuse nee amór bariisee, as daanduú yaahastí. ³ Mukwí kuri haydohiís nee múk Kríshaanáy. Tari waaraáhh ar tla/ángw yaamaá Foinike nee Samaria, iidíguú múk xoordaá hatlá’ adór ira hhu’u’ún kuri alki/iít, hhae sleémeero niri qwalaa/iyé’ kángw kilá’ wa ale. ⁴ Tawa hardáh Yerusalemu, kiri dahi’ísg nee Kríshaanáy nee ya/abuuse nee bariisee. Nee muruudá’ sleémeero Mungú aa tleéhh ar inooín, kuri alki/iít. ⁵ Ala múk Farisayo bahh’alé, kudá’ aa haratlintii’, tari sihhiít tari oó’, “A gár hariím múk xoordaá hatlá’ kuwa al/uutli nee kuwa hara’áyin, gídaabá hara’ayár Musa kawa eehaari.” ⁶ Ya/abuuse nee bariisee tari burumburiít as kaangwí kuwa aldakuuti. ⁷ Tari ló’wa kaa/uús. Aluuwo Petro iri sihhiít, iri oó’, “Hhaee’eé’, kuungá’ a xuá’ gídaabá iimír aáng Mungú aníng ina tsawaár tla/angwhúng wa ale as Ya/abtór hho’ ngiwa alki/iit dír múk xoordaá hatlá’, as inooín kawa haratlintii’i. ⁸ Mungú munér muu ga xuu’. Nee inós Qeeruú hhoohhoó’ guna dir’ín i haniís adoodá’ ngura diirén i haniís sleeme. Gawaá adoorihe gan laqaqán gídaabá mukdá’ gwa ya/án. ⁹ Mungú barqaanti gaa tleehhiiká dír tla/angwrén nee inooine. Tlakweemaaín gina gurtláy asma inooín sleeme taa haratlintií’. ¹⁰ Gawaá adoorihe kuungá’ mas Mungú iiara’adá’? Asma huwár iiloo’ an qamiindá’ gawaá sum’aá eeharuuse. Huuwarí baabi’iirén laqaá tam atén awa kilá’ aga aleeslawaaniiká gagaararo. ¹¹ Ala gár ta haratlintatiaan a gídaabá atén a ba/amán ar gurtleemuú Yesu Kristo, adoodá’ inooín sleeme tara ba/án.” ¹² Múk baraá dinkwadá’ sleémeero iri xasliít, Barnaba nee Paulo kiri iiár i qamín. Inooín iidíguú layu nee muruú xuawaslén kuri alki/iít, kudá’ Mungú aa tleéhh ar inooín tla/ángw múk xoordaá hatlá’ wa ale. ¹³ Barnaba nee Paulo tawa hhe’eés axweesanto. Yakobo iri iimu/ún iri oó’, “Hhaee’eé’, aníng iiár i qaasaré’. ¹⁴ Simoni ngaa alki/iít diirén i alé adór Mungú iimír iimu/uungo múk xoordu ngura sa daawimiít, as mukko nguwa tsawaár baraá tla/angw’ine as tawa mukós. ¹⁵ Tam axweesanoó aaruuse nee kaangwí ti slasláy, adoodá’ kara gooín gídaabá, ¹⁶ ‘Aluuwo aníng ni kií/, nee doó Daudi ngway malé tleéhh, kudá’ aa huu’. Nee wa/angwdá’ aa meet nguri inkií/ tleehhamooro, ngway /abeemaá i ki/ís. ¹⁷ Gawaá adoorihe múk hatlá’ sleémeero Aako ngu leeleehhi, múk xoordu sleémeero kudá’ naa ateét tawa múk’eé’. ¹⁸ Axweesanaywí a kudá’ Aako aa oó’ iimír aáng wa ale.’ ” ¹⁹ Yakobo iri kumiít iri oó’, “Gár án ni slaa’ a tí, ‘Mukdaáduú xoordu oo Mungú gwa haratlintii’ muwa slahhe’eemisaán. ²⁰ Ala barwá masók an gooiimaán amor’ín i alé gídaabá, ti harmagaahhiye’ nee muruudá’ taa haniís as ilahhooár munga’aá hatlá’, nee tsaatu’uuma, nee fu’unaydá’ makito’ór taa af’óh, nee tseere. ²¹ Asma iimír aáng hara’ayár Musa ka soomamuus baraá maraá saaliingo umuúqo deelór hungu/umaawo, nee axweesanaywós kudá’ ku alki/aa/iit umuúqo gixsaro.’ ” ²² Ya/abuuse nee bariisee nee Kríshaanáy sleémeero oo didá’ i dirií’, axweesani kari tsaát gídaabá, “Muu un tsawaaraán baraá tla/angwrén wa ale, kuri ya/aawaán nee Paulo nee Barnaba ay Antiokia.” Nee múk taa tsawaár a kwí: Yuda, kudá’ ta babay Barsaba, nee Sila. Mukwí an geeraharuuse baraá hhaeewo. ²³ Barwá kari gooín kari ya/aáw ar mukdá’. Barwaádá’ gár i kat a tí: “Intsihhiisarí amór i dahh a amór ya/abuuse nee hhaeedá’ bariisee. Kana gooín amór hhaeerén kudá’ awa xoordaá hatlá’, awa baraá Antiokiár i diriiá’, nee Shamu nee Kilikia. ²⁴ Atén aga axaasaán gídaabá, mukko amoorén daáhh kuungá’ nuna daawitimiís ar axweesanay’ín, nee munerhúng ngaa xurér i qaasiyé’. Ala atén inooín ngaa ya/aawaniiká. ²⁵ Gawaá adoorihe atén aga al’axweesaán ar muunuú wák, muu un tsawaaraán nee nguri ya/aawaán amorhúng dinkwa nee Barnaba nee Paulo, sla’aruuseerén. ²⁶ Inooín a múk slafingw’ín gwa haniis as gadiyér Aakoorén Yesu Kristo. ²⁷ Gawaá adoorihe Yuda nee Sila ngin ya/aawaán. Inooín axweesanaywí oo kilá’ ngun ooiyé’ ar afer’ín ar kilá’. ²⁸ Asma Qeeruú hhoohhoó’ nee atén axweesani aga tsataán gídaabá huwár hatlá’ makawa daandeemoohúng i qaás, ala a har tidá’ hariím gídaabá, ²⁹ Ti harmagahhe’ nee muruudá’ sleémeero taa hanmiís ilahhooár munga’aá hatlá’ wa ale, nee tseere nee fu’unaydá’ makito’ór taa af’óh nee tsaatu’uuma. Birta harmagahhé’ baraá muruuwihe, daqaní adór hhoo’ aga tlehhé’. Deeloosé’. ” ³⁰ Mukwí kuri ya/aáw, tari aweér ay Antiokia. Tawa hardáh, múk alqaati sleémeero kuri burumbuúr, barwaádá’ kari haniís. ³¹ Nee soomaro kawa hhe’eés, mukduú alqaati iri qwalalaá/ as gurkwa/asadá’. ³² Yuda nee Sila inooín a aaruuse. Gawaá adoorihe niri alqadidiné’ dír hhae ar axweesanoó yaariír, hhae ngiri gurkwa/amiisiyé’, nee kiri /uuruú i hanmiís baraá haratlintaaooro. ³³ Tari hoót amoodá’ wa ale deelór niinawe. Aluuwo hhae ngiri ya/aámár i haniisiyé’ niwa watliya’ ar wayda amór mukdá’ inooín ngaa ya/aaw. [ ³⁴ Ala Sila iri amoodá’ i meét, adoodá’ inós ngira slaá’.] ³⁵ Paulo nee Barnaba tari hoót Antiokiár wa ale. Ya/abtór hho’ ar Aako kari intsaahhatimís nee kari alki/iít dinkwa nee múk hatlá’ oo yaariír. ³⁶ Deelór niiná iwa waaráhh, Paulo iri oó’ dír Barnaba, “Qwaláng, daxta a ki/aán amór gixsaduudá’ sleémeero awa axweesantá Aako kawa alki/iitaán. Xáda xáy, hhaeedá’ adór i dirii’iya’ a adoomá.” ³⁷ Barnaba gana slaá’ tiwa kona’ nee Yohana, kudá’ ta babay Marko. ³⁸ Ala Paulo gaa slaiiká kuwa huwi, asma adoodá’ aáng ngiwa geexáy Pamfiliár i aleeró, baraá gadiyeét. ³⁹ Gawaá adoorihe Paulo nee Barnaba tari ló’wa kaa/uús, tam tiri paraatliyé’. Barnaba Marko gurir tláy, tari waaraáhh ar baraá tlawi ay Kipro. ⁴⁰ Ala Paulo Sila guri tsawaár, kuri aleefirín nee hhae as tsuuqaá Aako ngiwa slay, iri tláy. ⁴¹ Iri waaraáhh ar baraá yaamaá Shamu nee Kilikia, múk Kríshaanáy guri /uuruú i hanmiís baraá haratlintaaooro.

¹ Paulo iri hardáh dír gixsár Derbe nee Listra, nee didaádane ee harusmoó wák i deer, umuuwós ku bay Timoteo. Inós a garmoó /ameenír kar Yahudi ar Mungú gwa haratlinti’. Ala baabuúwós a heé tlahhoó Yunani. ² Heewí a heé ta lamabu’ún kángw hhoó’ alé nee hhae sleémeero awa baraá Listrár hootá’ nee Ikonio. ³ Paulo guna slaá’ tiwa alkona’ nee inós. Gurir tláy guri al/uútl, as múk Yahudi oo amoodí dirií’, asma sleémeero ka xuu’ gídaabá baabuúwós a heé tlahhoó Yunani. ⁴ Naagáy tawa waraahhi ar tla/eeraá gixsaduudá’, hhae kiri hara’ayín adoodá’ kira hara’ayín nee ya/abuuse nee bariisee, tidá’ Yerusalemúr i dirii’. ⁵ Gawaá adoorihe Krishaanoó umuúqo diro kuri kwa/aás baraá haratlintaaoodae, faaror’ín iri doogigiín umuúqo deelooro. ⁶ Tari waaraáhh ar baraá yaamaá Frigia nee Galatia. Qeeruú hhoohhoó’ gaa aleeya/aniká axweesantá Mungú kawa alki/iiti baraá yaamaá Asiaro. ⁷ Qoomár yaamaá Misia kiwa i qón, daqeemuú Bitinia kuri iiár, ala Qeeruú Yesu aa ya/aniká. ⁸ Tari waaraáhh ar yaamaá Misia, tari aweér ay Troa. ⁹ Paulo xweeraawo iigu’utu guri ár. Heé yaamaá Makedonia guna ár, i sihhimiit, i Paúló babay, “Waaraahháng amór yaamaá Makedonia, atén ti alee/isár eer.” ¹⁰ Paulo iigu’utudá’ arto nguwa hhe’eés, hamtidár kilae tleemuú Makedonia kuri sla’aán, asma aga tsaahhaán ar ló’ gídaabá Mungú atén taa ateét, as iidíguú Ya/abtór hho’ kuwa dir’ín i alki/ituú awaan. ¹¹ Tari tlawaán ar miringamo Troár wa ale, tari waarahhaán ay Samotrake, ala aga sihhiitaniiká. Nee bál tsár tari hardahaán ay Neapoli. ¹² Nee niwa didá’ wa tlawaán, tari hardahaán ay gixsár Makedonia ar ta bay Filipi, an gixsár ur baraá ayaadae, slám an dír boómár múk Rumi i diri’. Tari hootaán baraá gixsadá’ wa ale deelór hhaawaakahe. ¹³ Bál deelór hungu/umaawo ana tlawaán nay ti’iitaán tsee/áy alé afkuú doó gixsaro, tari tlawaán afaá yaae. Asma atén ka xuaan gídaabá dír tawa firarin i deer. Tari iwiitaán tari axweesaán nee /ameenarka aa didí burumburit. ¹⁴ /Ameenirka ta bay Lidia didaádae i deer. Inós inqwaruú siira/atén gun weermaamís. Inós ar baraá yaamaá Tiatira. Inós i Mungú ilaiwa/aa/át. Atén tiri iiár i qás, nee Aako muunaáwós guri gweér, axweesantadá’ Paulo aa axweés gari ót. ¹⁵ Inós baatiismoowo kawa hhe’eés nee múk do’ose, tiri harhheehhe’és iri ó’, “Kuungá’ bar aga aandé’ gídaabá aníng Aako ugwa haratlintií’, qwalaasé’, hooté’ baraá dooeé’ wa ale.” Tiri harakés. ¹⁶ Looarka wake tawa didár saalíngw kawaan, nee lawaalo’orka tina doogaán ar neetlaamér koom ar aaru’uuma. Inós daqaareerós gan daqaari’iimár yaariír ar aaeér ar loohír aaru’uuma. ¹⁷ Paulo guri eehát, nee atene, i aluurén wa tseeamiín i kat, “Mukwí a sagadiyuusér Mungúduú gawtí dirií’. Inooín iidíguú loohír ba/ama kun alki/iit.” ¹⁸ Adoorí gari tlehhít deelór yaarire. Ala Paulo iri gurhaamuút, gari i warqáy, neetlangwdá’ guri báy, “Aníng kuúng u báw ar umuú Yesu Kristo, ti’iít gawaá lawaalo’oorihe.” Neetlangwdá’ iri ti’iít siiwadár kilae. ¹⁹ Daqaareerós adór haraxu’utír daqaari’iimar’ín ira qwát ngiwa aán, Paulo nee Sila kiri uhín, kiri duuruxún ay dír tla/ángw gixsa, dír doó kwasleema. ²⁰ Kiri huúw ay dír geerá bariisér uren ar kwasleema, tari oó’, “Mukwí i tlaahhír qamín ló’wa aleeró baraá gixsarén tihe. Slám inooín a múk Yahudi. ²¹ Inooín unaá atén wa hariima’aaká ilaooharo tam eeharto ngin intsaahhatimisiyá’, asma atén a múk Rumi.” ²² Boo/oó muu sleémeero iri tláy, kiri hara daqáy, Paulo nee Sila kiri inqwar duxún nee bariisér kwasleema. Nee bariiseedár kwasleema hara’aya gari hanís, kiwa muxi ar hhara. ²³ Nee kiwa hhe’eés muxtár yaarire, kiri kwaáhh baraá doó tseegamo. Xuumusmooduú doó tseegamór ga/áw kuri báy, “Mukwí xuumeek ló’wa ale.” ²⁴ Inós tí kwaa báy ngiwa axaás, giri kwahha hhe’eés baraá qul/ír baraá do’, giri ya’a’ tsegiít ar qutúr gawaá peehhoó iló’. ²⁵ Ala Paulo nee Sila qoomár amsiwo Mungú kuri firín, nee nguri i daaiyé’ ar daa’ángw sluufaay. Nee mukduú hatlá’ taa tseegiít ta axamiis. ²⁶ Hamtidár kilae kunseelír ur niri hardát, tam koo/ír do’duú tseegamo iri dingít. Nee hamtidár kilae afér do’ iri gweerít, nee qutúruudá’ muu sleémeero kura tsegiít iri slakwekwe’eét. ²⁷ Xuumusmooduú doó tseegamo iri daarkiít, adór afér doó tseegamo ira gweerít ngiwa ár, paánga gari taataáhh, ti gaasár wa slaa’. Asma inós ngi xui mukdá’ taa tsegiít aa /akumiít. ²⁸ Ala Paulo iri tseé’ ar afór ur, iri oó’, “Miti gaasaar, asma atén sleémeero a diirí diriiaán.” ²⁹ Xuumusmoodá’ tsaa’asi gari firín kawa huwi. Iri dáh ay baraá do’, i hara daaraax as dae. Iri tumbarara’aát dír Paulo nee Sila. ³⁰ Paulo nee Sila ngirirar ti’iít tsee/áy alé, iri oó’, “Bariiser’eé’, aníng adór ni laaq a adoomá ar nir ba/am?” ³¹ Kuri báy, “Aakoó Yesu na haratlintieek. Daqaní kuúng a ba/aán nee múk do’oge.” ³² Axweesantá Aako kari dirós i alki/iít, inós nee múk do’ós sleémeerowo. ³³ Xuumusmoodá’ Paulo nee Sila giri ar tláy siiwadár kilár xweeraawo, inkahhi’ii’ín giri hamaátl. Inós nee múk do’ós sleémeero kiri baatiís siiwadár kilae. ³⁴ Xuumusmoodá’ Paulo nee Sila ngiri ar waátl amór do’ós i alé, giri muruú /aymár i tleéhh. Iri qwalalaá/ kángw kilá’ wa aleeró, inós nee múk do’ós sleémeerowo, asma Mungú kwaa haratlintií’. ³⁵ Qoomár looa niwa tleér, bariiseedár kwasleema mukdá’ urén oo askaári kuri ya/aáw, tari oó’, “Mukdá’ geemawaak, i tlay amor’ín ar ta slai.” ³⁶ Xuumusmooduú doó tseegamo axweesantadá’ gari oó’ dír Paulo gídaabá, “Bariiseedár kwasleema muu ngwa ya/áp gídaabá kuungá’ tundu gweeri. Ala daxta ti’iité’ tsee/áy aleeró, tlawsé’ ar wayda.” ³⁷ Paulo giri báy, “Atén tina muúx dír geerá múk wa aleeró, ala atén taa sakwasleemuutiiká. Nee atén a múk Rumi. Slám atén tina kwahhiyé’ baraá doó tseegamo. Nee hám qaytsiít, ti qawtí duuxár wa slaiyá’. Adoorí i ya/aandaaká. Inooíná kilá’ i hardahiye’, atén ti duuxár aye’.” ³⁸ Askaáridá’ iidíguuwí guri húp amór bariiseedár kwasleema. Nee bariseedár kwasleema adoorí ngiwa axás, adór inooín tar múk Rumi, tari ló’wa da’ayuút. ³⁹ Bariiseedár kwasleema niri hardát, Paulo nee Sila kiri harhheehhe’eemiís. Nee kiwa hhe’eés tsee/áy duuxaro, kiri harhheehhe’eés gídaabá tawa ti’iiti baraá gixsarihe. ⁴⁰ Paulo nee Sila tindiwa ti’iít baraá doó tseegamooro, tari dáh baraá doó Lidia. Tiri doogiyé’ nee hhae. Hhae kiri gurkwa/amís. Paulo nee Sila tari quútl.

¹ Paulo nee Sila tari waaraáhh ar tla/ángw Amfipoli nee Apolonia, tari hardáh ay Tesalonike. Didaádae do’ko oo saalíngw múk Yahudi i deer. ² Paulo iri dáh baraadí alé adoodá’ /iisí i tlehhahhiti. Lel’aá tám awa hungu/uma gari baraadá’ wa hhe’eés, tiri tlaampa’aamisiyé’ nee múk Yahudi daanduú Gooír axweesantá Munguhe. ³ Axweesantá Mungú gari dir’ín i gwa/atimís nee gari alki/iít gídaabá, Kristo gár kuwa hariím aqo kun slahhe’eemiis, nee niri waslee/ baraá múk aa qaátl wa ale. Iri oó’, “Yésuwí iidíguuwós án ni alki/iit, inós an Kristo.” ⁴ Bahh’alé baraá tla/angw’ine tari ya/án, tari haragwaá’ nee Paulo nee Sila. Nee múk Yunani sleeme oo yaariír baraá kudá’ Mungú ilaiwawa/a’a, tari ya/án, tam /ameenár hhaawaaká ar uren sleeme iri ya/aán. ⁵ Múk Yahudi da/i guri eér. Múk tawo oo gídaabár koomaaká kuri tawo wa/angwsíng wa ohín, kuri burumbuúr as boo/aay kuwa slay. Tlaahhi kari qaás baraá gixsár wa ale. Tari haratláy dír doó Yasoni, as Paulo nee Sila kiwa leelehhiiti nee kiwa huuwi dír geerá boo/oó muu. ⁶ Ala kiwa dakuús, Yasoni kuri óh, nee hhae bahh’alé, kiri huúw dír geerá múk urén oo gixsa, tari tsimaahhuús, ta kaahi, “Mukdá’ yaamu gaa halelee’ naa ayaawí hardáh sleeme, ⁷ nee Yasoni mukwí gwa dahi’ís baraá do’ós i alé. Inooín sleémeero muruú ta tlehhahhiti a kudá’ nee hara’ayár waawutmoó múk Rumi ti slaslawa’aaká. Asma inooín ta kaahi waawutmoó hatlá’ i deer, ku babay a Yesu!” ⁸ Gawaá adoorihe boo/aydá’ nee múk urén oo gixsa iri kwisliít axweesanaydá’ kuwa axaás. ⁹ Ala Yasoni nee mukós doohhisaro kiwa hhe’eés, kiri geemáy as tawa qutli. ¹⁰ Hamtidár kilae hhae Paulo nee Sila ngiri bayé’, “Tlawsé’ xweeraaká’ alé ay Beroya.” Tawa hardáh tari dáh baraá doó saalíngw múk Yahudi. ¹¹ Múk Beroya a múk hhó’ ta ak múk Tesalonikero, nee inooín Ya/abtór hho’ ngina ilaohiyé’ ar muunuú hhoó’. Gooi ngiri soomuusiyé’, nee ngiri aldakuutiyé’ umuúqo daqto, as ngiwa tsaahhiya’ gídaabá kaangwí taa alki/iiti oo lóe. ¹² Múk yaariír baraá tla/angw’ine iri haratlintií’, /ameenár uren ar yaariir ar múk Yunani sleeme iri haratlintí’, tam hhawaataá hhaawa’aaká. ¹³ Ala múk Yahudi oo yaamaá Tesalonike iidík kuri sláy gídaabá, axweesantá Mungú kaa alki/iít nee Paulo baraá yaamaá Beroyaro sleeme. Tari tláy, tari hardáh amoodí alé, tlaahhi kari qaás, muu kuri amoqwaareés. ¹⁴ Hamtidár kilae hhaeedá’ Paulo nguri bayé’, “Tláw ay yaamuuqá’ afaá tlawi.” Ala Sila nee Timoteo niri meetiyé’ Beróyár i alé. ¹⁵ Ala mukdá’ Paulo gwa haydohiis, guri huúw ay Athene. Aluuwo Paulo giri ya/aáw gídaabá, “Sila nee Timoteo mindiwa ak tligiyé’ aluueene.” Mukdá’ iri kií/. ¹⁶ Paulo Sila nee Timoteo giri Athénér wa dán. Gari ár gixsadá’ naxés aa háts munga’aá dimbadimbehe, iri ló’wa gurhaamuút baraá muunuúwose. ¹⁷ Qoomár iwa baraá doó saalíngw i diirii’i nee múk Yahudi tiri tlaampa’aamisiyé’ nee múkdá’ Mungú gu ilaiwawaá/. Nee umuúqo deelooro tiri tlaampa’aamisiyé’ nee mukdá’ nee inós ti dogagita’ didá’ mura’ kuwa weerimamisi. ¹⁸ Mukko oo intsaahhasár Epikureo nee ar Stoiko tiri tlaampa’aamisiyé’ nee Paulo. Bahh’alé tari oó’, “Daktantí gár i ooár wa sla’ a milá?” Bahh’alé tari oó’, “Baré a adór heé ya/abtór munga’aá xuawaslen ga alki/iít.” Adoorí kana oó’ asma inós iidíguú Yesu guna alki/iít, nee iidíguú waasle/uuwós. ¹⁹ Kuri óh, kuri huúw ay Areopago. Tari oó’, “Xáy, intsaahhatisasíng /aben ar kuúng ta intsaahhatimis, atén xu’utiro a aleeslawaána? ²⁰ Asma muruú kuúng ta axwes a muruú waa/oo/amór koóm baraá iiaarene. Atén gídaabár muruusíng a sla’aán xu’utiro.” ²¹ Asma múk Athene sleémeero nee dahaaye awa baraadá’ wa hootá’, pa/ángw gár hatlá’ i kaahh, aqo har iidík haniisa nee axaasár muruú /abén. ²² Paulo iri sihhiít tla/ángw doó kwasleema oo ta babay Areopago, iri oó’, “Kuúngá’ múk Athene, baraá mura’ sleémeero aníng kuungá’ naa tsaáhh adór kuungá’ tar múk diinír aldakuút kángw kilá’ wa ale. ²³ Asma aníng ana hi’iimiít baraá gixsarí wa ale, nee qoomár niwa hi’iimiit, muruú sluufimisuú munguihúng wa hariím una ár. Slám meésár ilahhooa ana ár ar taa gooín /aymi’iiká’ i alé, ‘Dír Mungúdá’ xu’utiitaaká.’ Ala aníng iidíguú ni alki/iit an iidíguú Mungúdá’ kuungá’ ta sluufimisa’, kudá’ kuungá’ ta xua’aaká. ²⁴ Mungúdá’ yaamu gaa tleehh, nee umuúqo gaaro ar baraawós i dirii’, inós i hootiiká baraá maraá taa dabaá múk ar tleéhh. Inós a Aakoó doori nee yaamu. ²⁵ Slám inós gár i slai i káhh, tidá’ inós kura sagadiyuús ar dabér muu. Asma inós an kudá’ muu sleémeero gu slafíngw i hanmiís, nee hiinsla nee mura’ sleémeero. ²⁶ Inós xoordu sleémeero gina iihhaáf baraá heé wák wa aleeró, giri qaás baraá yaamu sleémeero. Inósuú kilá’ hariimadu gina qaás iimír aáng wa ale, awa qoomar’ín, nee harki/isoó hotangw’ín. ²⁷ Inós adoorí gana tleéhh as inooín inós kuwa leelehhiiti as kuwa slay. Ala tam adoorihe inós ku saaweeká dír umuúqo heerene. ²⁸ Asma, ‘Baraawose atén an hootaán, nee an hi’imiitaán, nee tawa slafaan.’ Tam goouuserhúng ar daa’aangw bahh’alé adoorí gaa kát, gídaabá, ‘Asma atén sleeme a xwaylarós’. ²⁹ Ala atén barnaxes a na/’aá Mungú, a hariímarooká atén tawa kaahaan gídaabá Mungú aa slaqás nee miisli, laqaá peésa, laqaá tlaa/ano. Asma muruuwí a muruú taa tleéhh ar aleesleemuú muu nee sagalooa. ³⁰ Qoomadá’ iimi kawa boó/, Mungú muruuwí guna al qiqtlín, asma tawa adór muruú i ga/ayká. Ala hamí muu sleémeero gun ádbabáy umuúqo diiro gídaabá, ‘Hhu’u’umé’.’ ³¹ Asma Mungú deelo gaa qaroó qaás, tidár múk baraaká’ yaamu nguwa sakwasleemuuti ar gan’amu. Kwasleema dír heé ngay haniís a kudá’ inós aa tsawaár. Nee Mungú gaarí gana geehhoutís ló’wa ale dír muu sleémeero, qoomár heedaádá’ kuwa waasle/atís baraá múk aa qaátl wa ale.” ³² Iidíguú waasle/ kuwa axaás, bahh’alé tari niqimís. Bahh’alé tari oó’, “Atén iidíguusíng u malé axaasaán looár hatlae.” ³³ Gawaá adoorihe Paulo iri quútl, mukdá’ guri didá’ i geexáy. ³⁴ Muu bahh’alé iri haragwaá’ amór Paulo, tari haratlintií’. Baraá tla/ángw mukwihe heeko a Dionisio. Inós a heé doó kwasleema oo Areopago. Heé hatlá’ a /ameenirka wák, umuuwós ta babay Damari, nee mukko hatlá’ sleeme i deer.

¹ Kaangwí iwa waaraáhh, Paulo iri Athénér wa tláy, iri hardáh ay Korinto. ² Amoodae heeko oo Yahudi guri ár, umuuwós ku babay Akila. Inós a heé taa yaamaá Pontór wa laqwaál. Inós nina hardáh yaamaá Italiár wa ale deeloorí tseewe, dinkwa nee hareerós Prisila. Asma Klaudio hara’aya gana haniís gidaabá múk Yahudi sleémeero i quutli baraá gixsár Rumiro. Paulo iri hardáh dír dooín. ³ Iri didá’ wa hoót, asma inooín sleeme gadiyér’ín a ád taqár Paulo, ar heéma hirit. ⁴ Umuúqo deelór hungu/umaawo Paulo ina dáh baraá doó saaliingw, múk Yahudi nee múk Yunani guri intsaahhatimís as nguwa ar ba/i. ⁵ Sila nee Timoteo tindiwa aweér Makedoniár wa ale, Paulo pa/aangw guri sláy oo axweesantá Mungú ngiwa alki/iiti umuúqo deelooro, múk Yahudi guri lamabu’ún gídaabá Yesu an Kristo. ⁶ Múk Yahudi axweesanaydú Paulo guri sií’, kuri /ooslislín. Paulo giri inqwaruuwós i kuukuú’, iri oó’, “Kuungá’ bar aga qwadé’, a daandeemoohúng. Gár án i huuw i káhh. Iimír hamí aníng aga tláw amór múk xoordaá hatlá’.” ⁷ Paulo iri didá’ wa tláy, iri dáh baraá doó heeko wák, umuuwós ta babay Tito Yusto. Heewí a heé Mungú ilaiwawaá/. Do’ós nee doó saaliingw ti hariyá’. ⁸ Krispo, heé úr oo doó saaliingw, Aako guri haratlintií’ dinkwa nee múk do’ós sleémeero. Nee múk yaariír oo yaamaá Korinto axweesantá Paulo kawa iiár i qamín, tari haratlintií’ kiri baatimiís. ⁹ Aako iri oó’ dír Paulo xweeraawo ar baraá iigu’utu, “Ma da’ayumiitaar, axweesantaeé’ alki/iiteek, slám ma xasliitaar. ¹⁰ Asma aníng nee kuúng a dinkwa. Heé kuúng u i haratláw nee u gaa laáq i kaahh, asma aníng muk’eé’ ku yaariír baraá gixsarihe.” ¹¹ Paulo iri baraadá’ wa hoót kurkú wák nee slahheeraá lahhoó’, Ya/abtór Mungú gari intsaahhatimís tla/angw’ín wa ale. ¹² Qoomár Galio tawa ga/awusmoó yaamaá Akaya, múk Yahudi sleémeero Paulo guri haratláy ar muunuú wák, guri huúw ay geerá doó kwasleema. ¹³ Tari oó’, “Heewí i múk afa/aslín as Mungú kuwa ilaiwawaa/i adoodá’ nee hara’ayár Musa ti slaw’aaká.” ¹⁴ Paulo qoomár iwa adoorír wa ilawatstá slai, Galio iri oó’ dír múk Yahudi, “Kuungá’ múk Yahudi, heewí geera barnaxes gár tlaakw gana tleéhh, geera alók án kuungá’ nu iiár i qaás. ¹⁵ Ala barnaxes tin tlaampa’aamisá’ daanduú axweesanaay nee daanduú ume nee daanduú hara’ayarhúng, kuungá’ kiloohúng alqaytsitaak. Asma aníng a sla’aaká niwa har’ohusmo tleehhiit daanduú muruuhúng kwisinge.” ¹⁶ Giri guús dír geerá do’duú doó kwasleemaro. ¹⁷ Múk Yahudi sleémeero Sostene kuri óh. Inós a heé úr oo doó saaliingw. Kuri muúx dír geerá doó kwasleemár wa ale. Ala Galio adoodá’ tam ngaa ga/ayi gaa gaár i xuiiká. ¹⁸ Paulo iri amoodá’ wa hoót deelór yaarire. Aluuwo deelo gari oó’ dír hhae, iri tláy ar baraá tlawi ay yaamaá Shamu. Prisila nee Akila tay alkoné’ nee inós. Ala dír iwa quutliiká, se’eengós guri deéqw baraá yaamaá Kenkrea, asma al’axweesantá lo’o gaa huúw. ¹⁹ Tari hardáh ay gixsár Efeso, giri amoodá’ i geexáy, inós iri dáh baraá doó saaliingw, tiri tlaampa’misiyé’ nee múk Yahudi. ²⁰ Inós kuri firín as iwa hooti deelór hhaawakahe, ala inós aa ya/aniká. ²¹ Paulo deelo gari dir’ín i oó’, “Mungú bar ngaa slaá’, aníng niqo malé kií/.” Iri tláy Efesór wa ale ar baraá tla/ángw tlawi. ²² Iri hardáh ay Kaisaria, iri tsa/án, múk Kríshaanáy guri laaw’eesár áy. Aluuwo iri aweér ay Antiokia. ²³ Iwa amoodá’ wa hoót deelór niinawe, iri malé quútl, iri waaraáhh ar baraá tla/ángw yaamaá Galatia nee Frigia, eeharuuse gari /uuruú i qamín baraá haratlintaaooro umuúqo gixsaro. ²⁴ Heeko wák oo Yahudi, umuuwós ku babay Apolo, nina hardáh ay Efeso. Inós a heé ta Iskanderiár wa laqwaál. Slám a heé sagalooár koóm baraá axweesanto, nee Gooír axweesantá Mungú ga ló’wa xuu’. ²⁵ Heewí inós kwaa intsaahhatimís loohír Aakoowo, slám muunuúwós i hamiis. Iri iimu/ún axweesanto nee intsaahhatimisuuwo ar gan’amu ar daanduú iidíguú Yesu. Ala inós baatiísmoó aa xuú’ a kuduú Yohana kilós. ²⁶ Axweesantá Mungú gari alki/iít ar pihhu’uuma baraá doó saalíngw wa ale, tam Prisila nee Akila nguwa iiár i qaminé’, kurir waátl, iidíguú loohír Aako kuri alki/iita hhe’eés ar adoodá’ ir hariin. ²⁷ Inós iri waarahhamá slaá’ ar baraá tlawi ay yaamaá Akaya. Hhae nguri harakeesiyé’, barwá ngiri gooiné’ amór eeharuuse as kuwa dahi’isi. Inós iwa amoodá’ i hardáh, mukdá’ aa haratlintii’, guri ló’wa alee/iimiís ar /uuruudá’ Mungú aa inós i haniís. ²⁸ Asma inós múk Yahudi guna ló’wa ar ba/a hhe’eés geerá muu sleémeero wa ale, ngiwa laqaqan ar Gooír axweesantá Mungú ar gídaabá Yesu an Kristo.

¹ Qoomár Apolo iwa Korintór i dirii’i, Paulo iri waaraáhh ar baraá yaamaá kaahaar, iri hardáh ay Efeso. Iwa amoodá’ i hardáh, tiri doogiyé’ nee eeharuuserka, ² giri yaahaás iri oó’, “Kuungá’ Qeeruú hhoohhoó’ ugwa ilaotí’i qoomár tawa haratlintié’?” Tari oó’, “Aasla’áy, tam axaasa gídaabá Qeeruú hhoohhoó’ i deer una qo axaasaniiká.” ³ Giri yaahaás, “Baatiísmoó tundura baatiís a baatiísmoó heemá?” Tari oó’, “A baatiísmoó Yohana.” ⁴ Paulo iri oó’, “Yohana muu guna baatimiís, kudá’ aa hhu’u’un. Guri babáy gídaabá kudá’ aluuwós wa hardáh ku haratlinti’i, inós an Yesu.” ⁵ Inooín adoorí kawa axaás, kiri baatimiís ar umuú Aako Yesu. ⁶ Nee Paulo dabaawós qaasaro ngiwa hhe’eés gawaaín i alé, inooín Qeeruú hhoohhoó’ nguri slayé’. Tari axweés ar tsifrír xuawaslen, nee ya/abtór amór Mungú daahh kari axweés. ⁷ Mukdá’ sleémeero a hhawaataá har afi mibá nee tsár. ⁸ Paulo iri dáh baraá doó saaliingw, iidíguú waawuti’iimár Mungú guri baraadá’ wa alki/iít ar pihhu’uuma nee ar dae wasle. Paulo nee muu tina tlaampa’aamisiyé’, nee muu guri harakeemiís. Adoorí gana ar kumiít ay slahheeraá tám. ⁹ Muu bahh’alé ku sage gawdén, tari sií’ haratlintaaooro, loohír Aako kari /ooslislín geerá boo/oó múk wa ale. Paulo inooín giri geexáy, eeharuuse gari paraátl. Gari ar tláy. Nee umuúqo deelooro iri intsaahhatimís baraá doó shuúlér heeko ta babay Tirano. ¹⁰ Tari kumiít ar adoorí ay kureeri tsár, tam muu sleémeero oo múk Yahudi nee oo Yunani kudá’ Asiár i dirií’, Ya/abtór Aako gari axaás. ¹¹ Mungú muruú ak xuawaslén guri tlehhaahhiít ar dabaá Paulo. ¹² Tam warqama’ nee inqwar kudá’ inós aa tsiit geeraawo, kiri huúw amór tiqtuuse, tiqtir’ín tidá’ iri hungú/, tam neetlaame sleeme giri geemeér. ¹³ Mukko Yahudi i deer oo harweerariím. Inooín a múk neetlaamér gusaasiím. Neetlaame kari iiár guusaro, ar umuú Aako Yesu kuwa kaahi daanduú mukdá’ neetlaame aa eér. Ta kaahi, “Aníng kuúng u guús ar umuú Yesu, kudá’ Paulo i alki/iiti.” ¹⁴ Daaqayko faanqw oo Skewa adoorí gan laqaqán. Skewa inós a geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi. ¹⁵ Neetlaameedá’ iri ó’, “Yesu u xuú’, nee Paulo u xuú’ sleeme, ala kuungá’ a ín heemá?” ¹⁶ Heedaádá’ neetlaame aa eér, inooin giri hara/akumiít, giri aleesláy giri ar baá/. Niri baraá do’dá’ wa /akumiitiyé’ ar /aankwets, amorqáqae kaa muxaaxín. ¹⁷ Iidíguuwí kuri xuú’ nee múk Yahudi sleémeero nee múk Yunani, kudá’ baraá gixsár Efesór i diriiá’. Muu sleémeero iri da’ayuút ló’wa ale, nee umuú Aako Yesu iri ak xirfuút. ¹⁸ Nee múk yaariír oo aa haratlintii’, tlehhemi’ii’ín kiri hhu’u’ún kiri geehhoutís. ¹⁹ Nee muu bahh’alé kuduú qwaslaare kitaabi’ii’ín kiri burumbuúr, kiri daá/ dír geerá muu sleémeeró wa ale. Nee faaro kari tleéhh, kari ár gídaabá tlaxór kitaabi’iidá’ a shilingi kume mibeeri kooán. ²⁰ Adoorí an adoodá’ Ya/abtór Aako ira geerí kumít, nee iri baaliín ar /uuru. ²¹ Alaá kaangwí sleémeero iwa tleehharuút, Paulo axweesani gari tsaát gídaabá, “Án a waaraáhh ar Makedonia nee Akaya, nari kumiít ay Yerusalemu.” Iri oó’, “Aníng amoorí bara hhe’eés, án gár iwa hariím an Rumír káw sleeme.” ²² Múk tsár baraá mukdá’ inós gu alee/iimamisa guri ya/aáw ay Makedonia. Mukwí a Timoteo nee Erasto. Ala inósuú kilá’ iri Asiár wa hoót deelór hhaawaakahe. ²³ Qoomaadae slahha’amaayér yaariir niri ti’ít yaamaá Efesoro, as daanduú loohír Aako. ²⁴ Asma heeko wák i deer, umuuwós ku babay Demetrio. Heewí inós a kareermo. Inós slaqsoó maraá Artemi gun tlehhahhiit. Artemi inós a mungú /ameeni oo múk Efeso. Gadiyeérós tí múk gadiyuús dirós i alé gun slaasláwar yaariír i huuwahúp. ²⁵ Demetrio mukwí guri burumbuúr dinkwa nee múk hatlá’ sleémeero oo gadiyér adór tidá’ ga tlehhiít. Iri oó’, “Kuungá’ hhawaáte, kuungá’ a xuá’ gídaabá slaasláwarén dír kawa slaaslawaan a baraá gadiyeérí. ²⁶ Kuungá’ aga aandé’ nee aga axasé’ adór heewí ta babay Paulo i tlehhiiti. I kaahi, ‘Munga’aá ta tlehhiiti ar dabaá muu a munguiwooká.’ Inós múk yaariír gwa harakeemiís guri warqeés, ala a diirír gixsár Efeso kiloseeká, ala tam baraá yaamaá Asia sleémeero. ²⁷ Gawaá adoorihe gadiyeérén tí i baraá tsaxwá úr i dirí’, muu ngiwa waaqaai. Ala a har tí kiloseeká, ala doó hhoohhoó’ oo mungúrén kwí úr oo /ameeni Artemi, kuri gaár i xuiiká sleeme. Slám tsaxwa i dayá’ gídaabá mungúwí oo Artemi xirfuuwós ku hhitín, inósuudá’ ta sluufimamiisi nee muu sleémeero oo baraá yaamaá Asia, tam múk baraá yaamu sleémeerowo.” ²⁸ Axweesanaywí kuwa axaás tari ló’wa buúhh, tari tsimahhuús, ta kaahi, “Artemi, mungú múk Efeso ku úr!” ²⁹ Tlaahhidá’ iri kumít baraá gixsa sleémeero. Boo/oó muu Gayo nee Aristarko kiri ohín. Inooín a múk Makedoniár daáhh, tina al koné’ nee Paulo. Mukwí kurir tláy ay dír neeto. ³⁰ Paulo inósuú kilá’ iri dahamaá slaá’ amoodár geerá muu. Ala haratlintaauuse aa ya/aandiiká. ³¹ Ala mukdá’ urén oo yaamuudá’ bahh’alé a mulqér Paulo. Inooín muu kuri ya/aáw amór Paulo. Kuri harhheehhe’eés gídaabá miwa dáh baraá doó kwasleema. ³² Qoomaadae dinkwadá’ sleémeero i baraá tlaahhír i dirí’. Mukwí gár i tsimahhuusi a tí, kuqá’ gár i tsimahhuusi a hatlá’. Asma múk yaariír gár taa sa burumburiít gaa xuiiká. ³³ Muu bahh’alé iri káh gídaabá heé tlaahhirí gaa qaas a Iskanda, asma múk Yahudi Iskanda guna huúw dír geerá boo/aay, ala Iskanda muu guri kuútl ar dawa as iwa xasliiti. Gari slaá’ tiwa aleekal/an geerá múk wa ale. ³⁴ Kawa tsaáhh gídaabá inós a heé Yahudi, sleémeero tari tseeamín ar afór wák ar har qoomár looár tsár, ta kaahi, “Artemi, mungú múk Efeso ku úr!” ³⁵ Alhhe’eesaywo heé úr oo gixsa muu guri xasltís, iri oó’, “Kuungá’ múk Efeso, umuúqo heewo ga xuu’ gídaabá múk doó mungúdá’ úr oo Artémí xumxaxuúm, nee tlaa/anoodá’ hhoohhoó’ naa gawaá doorí wa huu’ sleeme, an múk baraá gixsár Efeso. ³⁶ Iidíguuwí heé gu sií’ i kaahh. Gawaá adoorihe, kuungá’ xasliité’, ma gaansluutara’ gaa tleehhamooro. ³⁷ Kuungá’ mukwí nguna diirí hubé’, ala inooín gár taa fiís ar baraá doó mungú i káhh, slám /aymuú tlaákw oo taa oó’ i kaahh daanduú mungúrén kwí oo /ameeniro. ³⁸ Ala bar Demetrio nee mukwí nee inós algadiyuusá’ gaa ka kón ar hee kuwa sakwasleemuuti, maraá kwasleema i dayá’, nee mukdá’ urén oo kwasleema i deer. Ti amorqá’ wa sakwasleemuutiye’. ³⁹ Ala bar gár hatlá’ ta koondá’ ar diimbé i deer, gaasíng ka amohhe’ees didár dinkwadá’ kawa hariím ar muu sleémeero. ⁴⁰ Asma atén a baraá tsaxwá i diriiaán tiwa sakwasleemuuti as kaangwí laarí aa tleehharuut, asma tawa adór tlaahhi. Slám gár muruuwí sleémeero isa tleehharuút i káhh. Nee atén birtaa yaahaás dír kwasleemaro, gár tir aleeslaqwaan a koomanaaká.” ⁴¹ Adoorí ooaro ngiwa hhe’eés, dinkwadá’ gari gaás.

¹ Tlaahhidá’ ar muu iwa fák, Paulo eeharuuse gari ateét, gari gurkwa/amís, gari deelór i oó’. Iri tláy ay yaamaá Makedonia. ² Iri waaraáhh ar yaamuudá’, nee umuúqo diiro eeharuuse gari/uuruú i qamín baraá haratlintaaooro ar axweesanoó yaariír. Iri hardáh ay yaamaá Yunani. ³ Iri amoodá’ wa hoót slahheeri tám. Paulo iri tleemuú slaá’ iwa yaamaá Shamúr kay ar baraá tlawi. Ala múk Yahudi taa al’axweés adór kur gaasi. Gawaá adoorihe Paulo saga guri warqeés iwa ki/i ar baraá tla/ángw Makedonia. ⁴ Inós tina koné’ nee Sopatro, garmoó Piro. Inós a heé yaamaá Beroya, nee Aristarko nee Sekundo, inooín a múk gixsár Tesalonike, nee Gayo, heé gixsár Derbe, nee Timoteo nee múk tsár oo Asiár daáhh. Inooín a Tikiko nee Trofimo. ⁵ Mukwí ina geerí hi’iít, tiri dané’ yaamaá Troa kiwa áy. ⁶ Atén ana Filipír wa tlawaán ar baraá tlawi, deeloodá’ ur ar Mikaátér taa sluufitisiiká iwa waaráhh. Deelór kooán iwa waaráhh kiri Troár i awaán. Tari didá’ wa hootaán deelo faanqw. ⁷ Deelór Jumapiliro ana burumburiitaán as muruú /aymár Aako kuwa /ayaan. Paulo axweesantá Mungú gari alki/iít, iri kumiít axweesanto ay qoomár dakiingo. Asma looár tlaawa i tleemuú slaa’. ⁸ Nee baraá do’dá’ ta i burumburiitaán aslo kiló’ wa yaariir. Slám do’dá’ a doó goroofárh gawtá koóm. ⁹ Nee masoomooko wák, umuuwós ta babay Eutiko, inós aa iwiít gawaá dirishár i alé. Paulo axweesanto iwa kumiít, masoomoodá’ iri gufmiis, gu’ute guri ar bá/, iri goroófár tám wa huú’ ay yaamu. Kuri tleés naxés aa qaroó gwaá’. ¹⁰ Paulo iri aweér yaamí alé, tiri gawaawós i qaatiís, guri slaqwtós i óh, iri oó’, “Ma da’ayumiitara’, inós i slaaf.” ¹¹ Paulo iri gawtí kií/. Mikaáte gari parhhamiís. Iri /ayín. Iri malé kumiít axweesanto nee inooín ay matlatle. Matlatleero iri tláy. ¹² Masoomoodá’ kurir waátl ay dó’, i slaaf. Tari ló’ wa gurkwa/ama hhe’eés. ¹³ Atén tari geerí hi’iitaán ay dír miringamoi, tari tlawaán ar baraá tlawi ay Aso. Gár taa sla’aán a Paulo un tsa/aasaán Asór wa ale. Inós tina adoorí báy, asma inós ina amoodá’ i tláy ar yaamaá kaahaar. ¹⁴ Tiwa Asór i áy, una didá’ wa tsa/aasaán, tari kumiitaán ay Mitilene. ¹⁵ Tari didá’ wa tlawaán ar baraá tlawi, nee bál tsár tari hardahaán dirka ta babay Kio naa atén ar qoon. Bál tám tari waarahhaán ar Samo, tari hardahaán ay Trogilio, tari diirí deelaán. Bál tsiyáhh tari hardahaán Mileto. ¹⁶ Paulo gaa slaiiká iwa waaraahhi ar Efeso. Asma deelór yaariir mingiwa qwaareés yaamaá Asiá wa aleeró. Asma inós i gaanslín. Gár aa slaá’ masók in hardah Yerusalemúr i aleeró dír deeloodár Pentekoste ira xeeriiká. ¹⁷ Dír Miletoro Paulo muu guri ya/aáw ay Efeso as geeraharuusér Kríshaanáy kawa ateeti. ¹⁸ Geeraharuuseedá’ niwa hardát, Paulo iri oó’, “Kuungá’ kilá’ a xuá’ aníng adór nira hoót tla/angwhúng wa ale qoomaadá’ sleémeero, iimír bál har geera án niwa baraaká’ Asiár i hardáh. ¹⁹ Aníng Aako una sagadiyuús ar tsatsa’areema sleémeero, tam qoomár niwa baraá /aa/eé dirii’, laqaá tam baraá iiara’aduú naa sláw dír múk Yahudír wa aleeró, tiwa gaasár wa slai. ²⁰ Aníng kuungá’ /aymuú nuwa /iít i kaahh. Ala umuúqo gaaro baraá axweesantá Munguhe ana alki/iít, nee ana intsaahhatimís ar geehhoeema laqaá tam baraá maraay, as alee/isayhúng. ²¹ Án múk Yahudi nee múk Yunani una ló’wa gurbuú’ gídaabá tlakweemaaín ki Mungú i hhu’u’un, nee Aakoorén Yesu Kristo ku haratlintii’i. ²² Nee aníng hamí aga tláw ay Yerusalemu, taa tseék nee Qeeruú hhoohhoó’. Gár aníng ni amorqá’ i aw aníng a xuaaká. ²³ Ala Qeeruú hhoohhoó’ aníng i ádbabáy umuúqo gixsaro gídaabá tseegamo nee slahha’amaaye aníng i daamaaraán. ²⁴ Ala bar án kilooeene slafingw’eé’ aníng u gaár i xuaaká. Slafingw’eé’ bira qwaár, a gaarooká, ala gár gídaabár koom a masók slafingw’eé’ kudá’ nee Aako un alhhe’eés, nee gadiyér’eé’ tidá’ naa ilaóh dír Aako Yésú wa ale, ngiwa alhhe’ees. Nee gadiyeérí an alki/ituú Ya/abtór hho’ daanduú gurtleemuú Mungú. ²⁵ “Aníng ana hi’iimiít baraá tla/angwhúng wa ale, iidíguú wawuti’iimár Mungú nguna alki/iít. Nee ala aníng hamí a xuú’ gídaabá, baraá tla/angwhunge heé aníng i malé ar i kaahh. ²⁶ Gawaá adoorihe laarí án kuungá’ nu baw ar geehhooeema, gidaabá hee dirhunge bira qwaár, a daanduueeneeká. ²⁷ Asma aníng adoodá’ Mungú i slai, sleémeero dirhúng i alki/iituuwo ngaa mawiiká. ²⁸ Kuungá’ kilá’ munerhúng harmagahhaak, nee Kríshaanáydá’ sleémeero, kudá’ Qeeruú hhoohhoó’ kuungá’ nuwa qaás tawa xuumuuser’ín. As múk Aako kuwa de’eenda’, kudá’ inós aa tlaáxw ar tseereerós ar kilá’. ²⁹ Aníng a xuú’ gídaabá, án bar aga tláw, tawerú xaraásl i dah baraá tla/angwhúng nee múk Kríshaanáy gu gurtlayká. ³⁰ Nee slám baraá tla/angwhunge muu i ti’iit. Mukwí looeema giri warqees as eeharuuse kawa amor’ín i uuruuxi nee tawa eeharin. ³¹ Gawaá adoorihe, kuungá’ dalaaé’. Ma gunqaruutara’ gídaabá aníng kuungá’ sleémeero nuna hara’ayiyiím ar hhirhheeri, xweera nee tlatla/aango, baraá kureeraá tame, slám naa baloó mawiiká. ³² “Ala aníng hám daxta kuungá’ nu qaás baraá dabaá Mungú i alé, nee dír axweesantadár gurtleemuú Mungú. Inós kuungá’ kwa/asaro nu aleesláy, nee tsuuqaawós sleémeero ngiri haniis, kudá’ i kon, as mukós sleémeero kudá’ taa hhoohhoeés. ³³ Aníng peésár hee aga baloó slaiiká, laqaá miisli, laqaá tam inqwaruuwós. ³⁴ Kuungá’ kilá’ a xuá’ gídaabá dabaaeé’ kuká’ nina gadiyuusiyé’ as muruudá’ án ni slaa’ nguwa slaw, dinkwa nee mukdá’ nee aníng al hootá’. ³⁵ Baraá muruú yaarire aníng ngaa laqaám gídaabá, gár atén tiwa hariím, a liitlakuuse an alee/iisaán, ar gadiyér adór tí kawa tleehhaan. Nee /ayma’aá Aako Yesu ki inslawaán, kudá’ iwa káh gídaabá, ‘Qwala/ i deer baraá gaa haniisaro ta baraá gaa ilaooharo.’ ” ³⁶ Paulo axweesanaywós nguwa hhe’eés axweesanto, iri tumbarara’aát dinkwa nee mukdá’ sleémeero, iri firín. ³⁷ Sleémeero tari /aa/amín ló’ wa ale, Paulo kuri slaqooín i ohín kuri ma’amiís. ³⁸ Tari gurhaamuút ló’wa wa ale as /aymuudá’ Paulo aa oó’ gídaabá, “Án kuungá’ i baloó aanda’aaká daxta.” Kuri haydohiís ay baraá miringamo.

¹ Alaá deelo ooaro kawa hhe’eesaán, tay tlawaán ar baraá tlawi, tari waarahhaán ay Kosi baalaadár kilae. Tawa hardahaán, looaytleérós tay hardahaán Rodo, nee tawa didá’ wa tlawaán tay hardahaán Patara. ² Miringamoó waaraáhh ay Foinike kuri araán, tay tsa/amán gawaawós i ale, tay tlawaán. ³ Nee Kipro kawa araán, kari bihhaá dákw doó basáy i geexawaán, tay hii’itaán ay Shamu, tari aweeraán Tirór i ale. Asma didá’ aa dír miringamoorén huuwawós ngay aweerisi. ⁴ Eeharuuse kari slawaán amoodae, tari dir’ín wa hootaán deelo faanqw. Inooín Paulo kuri babáy ar /uuruú Qeeruú hhoohhoó’ gidaabá, “Ma tsa/amaar Yerusalemúr i alé.” ⁵ Deeloodá’ iwa fák, tay tlawaán. Inooín sleémeero nee /ameenar’ine nee na/’iiwo tay haydohisiyé’ ay afaá gixsa. Tay tumbarara’ataán afaá tlawi, tari alfiriimaán. ⁶ Deelo kari ooaán nee inooín, atén tay tsa/amán gawaá miringamo, nee inooín niri watliyé’. ⁷ Tawa tlawaán Tiroro tari kumiitaán aaiirene ay Tolemai. Diirí an alhhe’eesoó aaiirén awa baraá tlawi. Hhaeerén awa ayaadá’ kay laaw’eesaán, nee tay tlaatla/iitaán deelór wake amoodá’ wa ale. ⁸ Looaytleérós tay tlawaán, tay Kaisaríár i hardahaán, tay dahaán baraá doó Filipo, alki/itusmoó Ya/abtór hho’. Inós a heé wák baraá kudá’ faanqwe. Tay hootaán do’ós wa ale. ⁹ Heewí dasú tsiyáhh oo /amatlite gu kón, inooín ya/abtór amór Mungú daahh kan axweemamiis amór múk i alé. ¹⁰ Nee tawa hootaán amoodá’ wa ale deelór hhaawakahe, aarusmooko wák, umuuwós ta babay Agabo, nina aweér yaamaá Yudeár wa ale. ¹¹ Niwa hardáh, himuú Paulo guri taataáhh, inós tiri kilós ya’a’ tseék nee dabaawo, iri oó’, “Qeeruú hhoohhoó’ i kaahi, ‘Adoorí an adór heé himuuwí kur tseegi nee múk Yahudi oo Yerusalemu nee kuri haniis dír dabaá múk xoordu.’ ” ¹² Nee adoorí kawa axaasaán, atén nee mukduú didá’ i dirií’ Paulo kuri harhheehhe’eemisaán, as miwa tsa/án Yerusalemúr i alé. ¹³ Paulo atén tiri báy, “Gár ta tlehhita’ a umós? /Aa/ee nee diqay’eé’ qwaaremisúwo? Mas tseegamo kilós an katá’? Án aga ya/aám tam tiwa gaasi baraá Yerusalemúr i alé as Aako Yesu.” ¹⁴ Gurbu’utarén ngiwa sií’, tari xasliitaán, tari ooaán, “Sla’aarír Aako i tleehharut.” ¹⁵ Deelór niina iwa waaráhh, xooslurén kiri amohhe’eesaán, tari tlawaán, tari tsa/amán Yerusalemu. ¹⁶ Eeharuusér Kaisaria bahh’alé tari alkoomaán nee atén, tiri hardahás ay doó Mnasoni, heé yaamaá Kipro. Inós a eeharusmoó aáng. Asma atén dír ti hotángw awaan an dír do’ós. ¹⁷ Tawa hardahaán Yerusalemu, hhae tiri ilaohiyé’ ar qwala/. ¹⁸ Looaytleérós Paulo iri dáh baraá doó Yakobo nee atene, nee geeraharuusér múk Kríshaanáy sleémeero i didaádá’. ¹⁹ Paulo ngiwa hhe’eés laaw’eesaro, kaangw sleémeero guri dir’ín i wakeetín alki/ituuwo oo Mungú aa tlehhiít dír múk xoorduú i alé ar gadiyeérós. ²⁰ Inooín kaangwí kuwa axaás, Mungú kuri xirfayeés, tari oó’ dír Paulo, “Hhiyaarén, a ga/eéraáke múk Yahudi oo aa haratlintii’ adór tar kumér yaariir. Inooín hara’ayár Musa ngi ló’wa ohiná’. ²¹ Inooín kaa kaangók báy ar gídaabá kuúng mukduú Yahudi oo baraá tla/ángw xoorduú i dirií’, in intsaahhatimís ar gídaabá hara’ayár Musa makawa eehaár. Slám na/’ii’ín mikiwa al/utlín, nee unuurén mingiwa eehariyé’. ²² Ala hám adór ta laq? Baré kaaqo axaás gídaabá kuúng naa hardát. ²³ Gimáy, adoorí atén ni kuúng bawaan tleehheek. Múk tsiyáhh u koomaán diirihe oo al’axweesantá lo’o gaa tsaat dír Mungú i alé. ²⁴ Mukwí ar tlaweek, ti alhhohhoese’, nee kuúng slaqwér deeqomór sager’ín ka bu’. Adoorí bara tléhh, muu sleémeero daqaní ga tsaahh gídaabá, iidíguudá’ kaa báy gawaá daanduuwoge a lama, nee gídaabá kuúng a kumít hara’ayár Musa eeharahaduuwo. ²⁵ Ala gawaá daanduú múk xoorduuwo, kudá’ aa haratlintii’, atén ana gooimaán, tidá’ taa al’axweesaán gídaabá, ‘Ti harmagahhe’ nee muruudá’ sleémeero taa hanmiís ilahhooár munga’aá hatlá’ wa ale, nee tseere nee fu’unaá gár taa af’óh nee tsaatu’uuma.’ ” ²⁶ Looaytleérós Paulo mukdá’ gurir tláy, tiri alhhohhoeemisiyé’. Inós iri dáh baraá Doó Mungú, iidík guri xu’utís oo deeloodár hhohhoeemisuuín iwa boo/i, nee iidíguú ilahhooár umuúqo heewo i duuxi. ²⁷ Deeloodá’ faanqw iwa naká/ faakmawo, mukko Yahudi oo Asiár daáhh Paulo kuri ár baraá Doó Mungú wa ale. Mukwí tlaahhi gari qaás dír muu sleémeero, Paulo kuri óh. ²⁸ Tari tseeamín, ta kaahi, “Gimsé’, múk Israeli, ti alee/ise’! Heewí an heedá’ muu sleémeero gu intsaahhatimaamís umuúqo diiro gídaabá tlahhayrén ku waaqaai, nee hara’ayár Musawo, nee do’wí hhoohhoó’ sleeme. Nee slám a tí kiloseeká, inós hamí múk Yunani ngwa dahaás baraá Doó Mungú, diirí hhoohhoo’ gay slasla/areés.” ²⁹ Inooín adoorí kana oó’, asma Trofimo kuna ár, heé Efeso, nee Paulo ti koná’ baraá gixsaro. Inooín geera ka xui Paulo heewí guna dahaás baraá Doó Mungú. ³⁰ Gixsa sleémeero iri amooqwát, múk baraá gixsa sleémeero iri amoodá’ ta’aín, Paulo kuri óh, kuri duuruxún, kuri duúx baraá Doó Munguhe, hamtidár kilae afér do’ kari tseék. ³¹ Qoomár tawa loohír leelehhiiti ar Paulo kur gaasi, iidík iri hardáh dír geeraharusmoó úr oo askaári ar gídaabá gixsár Yerusalemu sleémeero aa amoqwát. ³² Hamtidár kilae inós askaári gari taataáhh, nee geeraharuuser’ín, gari hara’aweér ar gaanslaay. Geeraharusmoodá’ nguwa ariyé’ nee askaári, Paulo kuri máy muxtaaro. ³³ Geeraharusmoodá’ Paulo nguwa i hardáh, guri óh, hara’aya gari haniís gídaabá ku tseegi ar pínguú tsár, giri yaahaás, “Heewí a heemá? Slám gár aa tleéhh a milá?” ³⁴ Bahh’alé baraá boo/aydae tari tseeamín, kookari i tí kaahiyá’, kookari tiqá’. Iwa xumiís naxés gár axaasaro i aleeslay i káhh tsimaahhiro, hara’aya gari haniís Paulo kuwa dahaasi baraá boóma. ³⁵ Paulo kuwa hardahaás dír gaangeefír doó i alé, kuri gagaár nee askaári, as kuwa xún muko. ³⁶ Asma boo/oó muu guna eeharahaár ta tsimahhuus, ta kaahi, “Heewí gaasaak!” ³⁷ Paulo qoomár kuwa dahaasár wa slai baraá boóma, iri oó’ dír geeraharusmoó askaári, “Án pa/aangw u sláwa oo /aymuú wák nguwa dirók i oo’.” Inós iri oó’, “Kuúng tsifrír múk Yunani a xúa? ³⁸ Bar adoosíng kuúng baré a heedaáduú Misrirooká, kudá’ gawaá deeloorí aa warahhi múk kumér tsiyáhh gwa hara’awis, kudá’ aa tsu/uut, guri ar tláy baraá xanxaay.” ³⁹ Paulo iri oó’, “Aníng a heé Yahudi. Gixsár Tarso tina wa laqwaál, baraá yaamaá Kilikia, a yaamuloousmoó gixsár liitlakweká. U fiririím, pa/aangw hanisang, oo nir ilawaats nee yaamuloouuseerí.” ⁴⁰ Pa/aangw kuwa haniís, Paulo iri sihhiít gawaá gaangeefír do’, yaamuloouuseedá’ gari kuútl ar dawa. Tawa xaslmiít, iri axweés amor’ín i alé ar tsifrír Ebrania, iri oó’,

¹ “Kuungá’, hhawaáte, hhaee’eé’ nee baabi’iieene, án iiár i qaasaré’, tiwa aleekal/aam dír geeraahúng wa ale.” ² Kawa axaás i amor’ín axwees ar tsifrír Ebraniár ar ale, tari xasliita hhe’eés. Inós iri oó’, ³ “Aníng a heé Yahudi. Tina laqwaál Tarsór wa ale, gixsár yaamaá Kilikia. Ala ana uráw baraá gixsarír Yerusalemúr wa ale. Tina intsaahhatimís nee Gamalieli ar gan’amu daanduú hara’ayár baabi’iirene. Tari heé ilakaahaár bartá Munguhe adoorír kuungá’ sleémeeró wa ale laarí. ⁴ Múk loohír Aako eeharahaár nguri slahhaeemiís, nee sleeme nguri tsuú/, ina tsegiít, ngiri dahamiís baraá doó tseegamór i alé, hhawaate nee /ameenaro. ⁵ Adoorí geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi nee bariisér doó kwasleema sleémeero ngi xuiyá’ sleeme. Slám inooín awa kilá’ tiri barwaduú i hanmiís awa ni huuw amór hhaeerén awa múk Yahudi, kudá’ Dameskír i diriiá’. Niri Dameskír káw, as múk loohír Aakoó eeharahaár nguwa ohiim, kudá’ amoodá’ i diriiá’ nee nguwa tsegiit, nee nguri huúw ay Yerusalemu as kuwa sakwasleemuuti.” ⁶ “Qoomár niwa aa’aá kaw, niwa nakaá/ Dameskír i alé, qoomár looár lahhoó’ gwa/ateemaá ur awa gawaá dooraá dahhá’ niri gwa/aatiyé’ ar gaanslaay bihhe sleémeero. ⁷ Aníng niri yaamí slapiít. Afoo ngiri axaás ar i babaw, ‘Saúli, Saúli, ahaá waáy, án mis gusiisiín?’ ⁸ Aníng niri oó’, ‘Kuúng a heemá, Aáko?’ Iri báy, ‘Aníng a Yesu oo Nasareti, kudá’ kuúng ta gusiisiin.’ ⁹ Mukdá’ nee aníng ti al koomá’, gwa/ateema kilooín kina ár, ala afór heedá’ aa axwees amor’eén i alé kaa axaasiiká. ¹⁰ Niri oó’, ‘Adór ni laaq, Aáko?’ Aako iri báy, ‘Tláw, sihhiít, dáh baraá gixsár Dameski. Nee baraadae iidík sleémeero oo kuúng wa hariím kuungu oo’.’ ¹¹ Aníng xumso ngiri harslaaqaát as miraa/ór gwa/ateemaadá’. Mukdá’ nee aníng ti al koomá’ iri dawa óh, iri geerahaár ay Dameski. ¹² “Heeko wák ta babay Anania i deer. Inós a heé ilaiwa/amér koóm gawaá hara’ayaro, heé ta hhoár i xui nee múk Yahudi sleémeero oo amoodá’ i dirií’. ¹³ Iri i daqáy, iri sihiít dír bihhaaeé’, iri oó’, ‘Hhiyaaeé’ Sauli, ilaawók i qaytsitiye’.’ Ilaaeé’ niri qaytsitiyé’ hamtidár kilae. ¹⁴ Iri oó’, ‘Mungú baabi’iirén kuúng ugwa tsawaár as sla’aarirós kawa tsahh, nee Kuduú Ganaá’ kuwa aan, nee afór baraá afkós daahh kawa axas. ¹⁵ Asma kuúng a lamabu’usmoowós tleehhít dír muu sleémeerowo daanduú muruuwí sleémeero oo taa aán, nee oo taa axamisi. ¹⁶ Slám mas dóts? Sihhiít umuú Aako ateeteek, tu baatisi, tlakweemaawók ki hamaatli.’ ” ¹⁷ “Aníng niwa kií/ Yerusalemu, looarka wake niwa fiririim baraá Doó Mungú wa ale, iigu’utu una ár. ¹⁸ Aako una ár, inós aníng iri báy, ‘Goów ar gaanslaay, baraá Yerusalemu geexaweek, asma lamabu’uungók daanduueene ku ya/anaká nee múk baraaká’.’ ¹⁹ Aníng niri oó’, ‘Aáko, inooíná kilá’ ngi xuiyá’ adór aníng ngira tsegiít kudá’ kuúng ugwa haratlintii’iye’, nee adór ngira muúx baraá maraá saaliingo. ²⁰ Nee tseerér Stefano, lamabu’usmoowók, kawa ku’uús, aníng a didá’ i dirií’, nee ana qwalalaá/. Tlabaá mukdá’ inós ngwa gaasiye’ ina xuúm.’ ²¹ Inós iri báy, ‘Tláw, aníng kuúng u ya/aáw amór saaw, amór múk xoordu.’ ” ²² Paulo kuna iiár i qaás ay dír /aymuuwí. Ala /aymuuwí nguwa hhe’eés ooaro, muu iri tseeamín ar afór ur ló’ wa ale, ta kaahi, “Heewí hingeesaak baraá yaamuuwo! I harinaká iwa hooti!” ²³ Qoomár tawa tseeamin, nee tawa tlabaá kwakwahhi, nee tawa teerír tleemisi, ²⁴ geeraharusmoodá’ úr iri oó’ dír askaári, “Paulo dahaasaak baraá boóma, iidíguuwós yaahamiisaak, ku hara muxá’ ay dír gaarí kuwa i tseeamin ngay ooi.” ²⁵ Kuri tseék ar him’e as kuwa muxi. Paulo geeraharusmoó askaári kudá’ aa sihhiit bihhaawós i alé guri báy, “Ahaá, ya/aama i koondá’a awa heé Rumi kur muxa’, bur kwa sakwasleemuutiiká?” ²⁶ Geeraharusmoodá’ adoorí ngiwa axaás, iri tláy, geeraharusmoodá’ úr guri ádbeemuú áy kaangwihe, iri oó’, “Adór ta tleehhamór wa sla’ a adoomá? Baré heewí a heé Rumi.” ²⁷ Geeraharusmoodá’ úr oo askaári niri hardáh, guri yaahaás, iri oó’, “Kuúng a heé Rumíro?” Iri oó’, “Ee.” ²⁸ Geeraharusmoodá’ úr iri oó’, “Aníng yaamulooarí ana sláw ar tlaxór ur.” Paulo iri oó’, “Ala aníng a yaamuloousmoó Rumi ar laqwalama.” ²⁹ Mukdá’ taa amohhe’eés as Paulo kuwa yaahaasi tari tláy, kuri geexáy. Nee geeraharusmoodá’ úr oo askaári inós sleéme iri da’ayuút ngiwa tsaáhh gídaabá Paulo a heé Rumi, nee inós gwa tseék. ³⁰ Geeraharusmoodá’ úr gari slaá’ xu’utiro gadá’ Paulo kusa sakwasleemuut nee múk Yahudi. Gawaá adoorihe looaytleérós Paulo guri gweér. Geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi nee bariisér doó kwasleema sleémeero gari ateét. Paulo guri leéhh, guri qaás dír geeraaín.

¹ Paulo múk kwasleema guri ilaá i duxún iri oó’, “Hhaee’eé’, aníng muunuú hhoohhoó’ una ar hoót geerá Munguhe ay laarí.” ² Anania, geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi mukdaádá’ aa bihhaawós i sihhiit guri báy, “Heesíng afa slahhaak.” ³ Paulo iri oó’, “Mungú kuúng u slaahh, asma kuúng a adór koo/ír taa hhoohhoeés ar chokaá’a. Kuúng ana iwít as aníng iwa sakwasleemut ar adoodá’ hara’aya i kat. Ala kuúng a kat, ‘Muxaak.’ Gawaá adoorihe kuúng har’aya aga sí’.” ⁴ Mukdaádá’ didaádá’ wa sihhimiit iri oó’, “Geeraharusmoó úr oo saaliingw oo Mungú kuúng un /ooslisliínda?” ⁵ Paulo iri oó’, “Hhaee’eé’, inós adór tar geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi aníng aga xuiiká. Asma kaa gooín gídaabá, ‘Geeraharusmoó mukók mu muruú tlákw babawaar.’ ” ⁶ Paulo ngiwa tsaáhh gidaabá baradae bahh’alé a múk Sadukayo nee bahh’alé a múk Farisayo, iri tseé’ ar afór ur baraá doó kwasleemár wa ale, iri oó’, “Hhaee’eé’, aníng a heé Farisayo, garmoó heé Farisayo. Aníng tin sakwasleemuut asma haraxu’utír ni koom gídaabá, múk aa qaatl ku waaslee/atis.” ⁷ Adoorí ooaro ngiwa hhe’eés, múk Farisayo nee múk Sadukayo tari kaa/uús, boo/aydá’ tiri afoo dakumiís. ⁸ Asma múk Sadukayo ta kaahi waasle/uú muu i kaahh. Slám ta kaahi, malayke i káhh, laqaá tam qeeru i kaahh. Ala múk Farisayo muruuwí sleémeero gu haratlintatii’ gídaabá i deer. ⁹ Tsimaahhi iri ló’ wa tláhh. Intsaahhatuusér hara’ayár Musa bahh’alé, tidár bartá múk Farisayo, tana sihhiít, kuri lo’wa aleekalaá/, tari oó’, “Atén tlakweemaá ta ara’araan dír heewihe i kahhiyá’. Hám wané kwaa tsuwa i axweés nee Qeeru laqaá nee malaykamo.” ¹⁰ Gila niwa tlahhiyé’, geeraharusmoó úr oo askaári ina da’ayuút gídaabá Paulo ku feehhamiis. Gawaá adoorihe askaári gari ya/aáw, kuri hingeés ar /uuru dabaaín wa ale, kuri huúw baraá boóma. ¹¹ Xweeraadae Aako ina bihhaá Pauló i sihhiít iri oó’, “Muunuúwók gawdeeseek, asma iidíguueé’ adoodá’ kura lamabu’uún baraá Yerusalemuro, un adoodár lamabu’uún sleeme baraá Rumiro.” ¹² Looa niwa tleér, múk Yahudi tari al’axweés, lo’o kana huúw gídaabá a /ayiimanaaká, slám a wahanaaká ay dír Paulo kway gaasaan. ¹³ Nee mukwí lo’o gaa huuw mibeeraá tsiyáhh gi waraahh. ¹⁴ Tari daqáy dír geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi, nee bariisee, tari oó’, “Atén lo’o aga huuwaán ar tawa gaa tsaqaanaaká ay dír Paulo kway gaasaan. ¹⁵ Gimsé’, kuungá’ nee bariisér kwasleema geeraharusmoó úr oo askaári ádbawaak gídaabá, Paulo amoorí ar /eetang matlo. Baré kwaáo’ iidíguuwós un alqaytsitár wa sla’á’. Daqaní atén u loohír wa giiraán, nguri gaasaán.” ¹⁶ Garmoó hho’ór Paulo iidíguuwí guri axaás gídaabá Paulo ku gigidín. Iri tláy, iri dahmaá áy baraá boóma, iidíguuwí guri oó’ dír Paulo. ¹⁷ Paulo geeraharusmoó wák oo askaari guri ateét guri báy, “Garmaawí huweek amór geeraharusmoó úr oo askaári, asma gár i dirós i ooár wa slai i deer.” ¹⁸ Geeraharusmoowú askaári garmaadá’ guri huúw ay amór geeraharusmoó úr oo askaári, iri oó’, “Paulo, kudá’ taa tseék, aníng ina ateét as garmaawí nguwa amoorók i huuw. Asma gár i ooár wa slai i deer dirók i alé.” ¹⁹ Geeraharusmoodá’ úr oo askaári garmaadá’ guri dawa óh, gurir bihhí suruúk, guri yaahaás, “Kuúng gár ni ooár wa sla’ a milá?” ²⁰ Garmaadá’ iri oó’, “Múk Yahudi taa al’axweés kuúng tuwa firin ar gídaabá, Paulo kuwa ar /eti matlo baraáy alé, nee kuwa qasi dír geerá kwasleema. Baré kwaáo’ iidíguuwós ngun alqaytsitár wa slaiyá’ kángw kilá’ wa ale. ²¹ Ala kuúng ma ya/aamaar, asma múk mibeeraá tsiyáhh gi waaraáhh ngu gigidiná’ loohír wa ale. Nee inooín lo’o ngaa huuwiyé’ gídaabá i /ayina’aaká, laqaá i wahiaaká, ay dír Paulo ngway gaasiya’. Nee hamí axweesantá amoorók daahh ngin daamaraná’.” ²² Geeraharusmoó úr oo askaári garmaadá’ guri hara’ayín guri báy, “Kangwsíng mu heé ooaar gídaabá ngwa aníng i o’.” Guri deelór i oó’. ²³ Geeraharuusér tsár ar askaári gari ateét gari báy, “Askaárír tsiire tsár amohhe’eesaak as iwa Kaisariár keer, nee ar farsúr hi’iimiit, nee slám askaarír lawlaá koom tsiire tsár. Askaárisíng ti amohhe’es iwa tleer looár tám ar xweeraawo.” ²⁴ Iri oó’, “Faras amohhe’eesaak as Paulo kuwa tsa/aasi nee kuwa hardahasa’ ar saxareema ay amór Feliki, ga/awusmoó waawutmoó múk Rumi.” ²⁵ Barwá gari adoorír gooín, ²⁶ “Ánuú Klaudio Lisia barwaárí ngi amoorók i gooiím, kuúng Ga/awusmoó xiríf, Felíki, Laawaay. ²⁷ Heewí kuna óh nee múk Yahudi, kuri lak gaás. Ala aníng iidík nguwa sláw gídaabá inós a heé Rumi, niri daqáw dinkwa nee daqtá askaári, nguri tuú/. ²⁸ Aníng /aymuudá’ kuwa sakwasleemuút nguwa xu’utír wa slaá’, nguri huúw, nguri qaás geerá kwasleemar’ín. ²⁹ Aníng ana tsaáhh gidaabá inós gár tlaakw aa tleéhh i káhh ar gwa’arár wa hariim, laqaá tam tseegamo. Ala gár kuwa sakwasleemuút a garka tiwa slaslay’aaká baraá daber’ine. ³⁰ Aníng ngiwa axaás gídaabá heesíng ku gigidín nee múk Yahudi as kuwa gaasár wa slai, nguri amoorók i waarahhaás. Nee mukdá’ inós gwa sakwasleemuut una ádbáw, iidíguuwós nguwa amoorók i alki/iituú aya’. Deelo.” ³¹ Askaári adoodá’ kaa báy gari tléhh. Paulo guri ar tleér xweeraawo, kuri huúw ay yaamaá Antipatri. ³² Looa iwa tleér Paulo kuri ar tláy nee askaaridá’ faras gwa i tsa/aan, tidá’ ar ya’a’ iri kí/ ay amór boóma. ³³ Nee mukdá’ iwa hardáh Kaisariaro, ga/awusmo kuna barwaádá’ i haniís, Paulo kway geeraawós i huúw. ³⁴ Barwaádá’ soómaro ngiwa hhe’eés, giri yaahaás, “Heewí oo yaamu gaalá?” Tari oó’, “A heé yaamaá Kilikia.” Inós adoorí ngiwa axaás, ³⁵ iri oó’, “Kwasleemarók a iiár i qaás, múkdá’ kuúng u sakwasleemuút birna hardáh.” Hara’aya gari haniís as Paulo kuwa xun baraá boomár Heródé wa ale.

¹ Deelór kooán iwa waaráhh, Anania, geeraharusmoó úr oo saalíngw múk Yahudi, bariiserka ngina ar /eét, nee heé wák oo kwasleemár baál, umuuwós a Tertulo. Kwasleemadá’ Paulo kuwa sakwasleemuút kari alki/iít dír ga/awusmo. ² Paulo kuri ateét. Tertulo kwasleema gari iimu/ún iri oó’, “Ga/awusmoó xiríf. Baraá waawuti’iimaroge wayda unar hootaán, nee baraá de’eengoge muruú hhó’ ku tlehhiit baraá xooroorihe. Kuúng atén taa sa waawuti’ii’iín ar sagalooa, tari hootaán ar wayda. Yaamu naa warqayé’, nee muruú hhó’ ngwa slawaán as waawuti’iimarók tí hhoo’. ³ Nee tí sleémeero an slaaslawaán umuúqo daqto nee umuúqo diiro ar sluufoó yaariír. ⁴ Ala án kuúng muwa slaaqatís ar axweesanoó yaariír. Axweesanayrén kwí niinaá iiár i qaaseek ar gurhhooarók. ⁵ Asma heewí ugwa tsaahhaán adór tar heé tlaákw ló’ wa ale. A heé tlaahhír huwahuúw baraá múk Yahudi sleémeero baraá yaamuuwo. Nee hamí a geeraharusmoó múkdá’ ta babay Nasarayo. ⁶ Nee Doó Mungú nguwa muruú slasla/arén i huwahuúw, kuri oohaán. [Atén geeraawo una sakwasleemár wa sla’aán ar dabeerén. ⁷ Ala Lisia, geeraharusmoó úr oo askaári niri hardáh, guri dabaarén wa hayóh ar /uuru. ⁸ Mukdá’ inós gwa sakwasleemuut, guri hara’ayín, gídaabá ngu amoorók i sakwasleemár aye’.] Inós kuúng bura yaahamís, kaangwí sleémeero nguwa sakwasleemutaan uqo tsáhh.” ⁹ Múk Yahudi sleeme iri amoodá’ wa kalaá/, sakwasleemadá’ gari ya/án, tari oó’, “Kangwsíng sleémeero oo ló’.” ¹⁰ Ga/awusmo Paulo guri dákw i laqán as Paulo iwa ilawatsi. Paulo iri oó’, “Aníng an axweés ar qwala/, asma ngiwa xuú’ adór kuúng tara tlík kwasleema tlaquwo baraá xooroorihe. ¹¹ A gár inslaahh diroge, looeemaá iidíguuwí kiwa leelehh, kari xú’ gídaabá, deelo mibaangw nee tsár gaa waarahhiká iimír niwa Yerusalémúr i tsa/ám as saaliingw. ¹² Mukwí aníng iga ariiká baraá Doó Munguhe niwa kaangaanuus, laqaá niwa tlaahhír qamiim baraá boo/aywo, tam baraá doó saaliingo, laqaá tam baraá gixsaro. ¹³ Tam kangwqá’ aníng iwa sakwasleemuutiya’ looeemaawós laqaamaro ngi aleeslay’aaká. ¹⁴ Aníng aga ya/aám dír geeraawók wa ale gídaabá, Mungúduú baabi’iirén un haratlintatií’ ar loohidá’ ngiwa eeharahaar, tidá’ inooín tawa kaahi a loohír lama. Nee an haratlintatií’ tidá’ sleémeero nee hara’ayár Musa ti slaslaawá’, nee tidá’ taa gooín baraá kitaaba’aá aaruuse. ¹⁵ Aníng a haraxu’utír koóm dír Munguhe, ar gídaabá múk hhó’ nee múk tlakwe ta waaslee/. Haraxu’utirí inooín sleeme ngi koná’. ¹⁶ Gawaá adoorihe muunuúeé’ un harmagagaáhh daqisleém, as kahhoó’ ku hhoohhoó’ geerá Munguhe nee geerá muko. ¹⁷ “Aníng kureeraá yaarire a kaáhh Yerusalemuwo, aluuwo nay kií/, as múk xooror’eé’ nguwa alee/iisáy i huuw, nee as ilahhooar’eé’ ngiwa duux dír geerá Munguhe. ¹⁸ Qoomár aníng niwa baraá kaangwí i dirii’, inooín iri baraá Doó Mungú i ayé’, nee aníng taa qaroó hhoohhooeés. Tam boo/oó nee aníng ti koomá’ i kaahh, laqaá tlaahhír ni qamiim i káhh. Ala múk Yahudi oo Asiár daáhh i deer didaádae. ¹⁹ Inooín masók gár kiwa hariím in diirí, as aníng iwa geeraawók wa sakwasleemuutiya’, /aymuú i kona’ bir deer gawaaeene. ²⁰ Laqaá tam mukwí diirí dirií’ ngi ooi, gár naa tlakweés a milá, ar inooín taa ár, qoomaadá’ niwa sihhiít geerá kwasleema. ²¹ Ala gár tindi ooi bir deer, aqo har /aymuudá’ aníng naa tseé’ ar afór ur tla/angw’ín wa ale, niwa oó’, ‘Aníng laarí in sakwasleemutá’ asma ngiwa haratlintatii’ gídaabá, múk aa qaatl i waaslee/.’ ” ²² Feliki iidíguú Mungú gu xu’uti hhe’ees. Gawaá adoorihe deelór kwasleema gari surkuús, iri oó’, “Lisia, geeraharusmoó úr oo askaári birnaa amoorí /eét, aníng kangwhúng ngu tsaát.” ²³ Feliki geeraharusmooduú askaári guri báy, “Paulo xuumaak, ala mu ak xuumara’, tam mulqeerós ar ngu i daqaaqaw, laqaá ar ngu sagadiyér a’aw, ma ila/aamara’.” ²⁴ Deelór hhaawaaká iwa waaráhh, Feliki nee hareerós Drusila ar tlahhoó múk Yahudi nina hardahiyé’. Paulo kuri ateét. Iidíguú haratlintaaór baraá Yesu Kristo kuri dír Paulo wa iiár i qamín. ²⁵ Paulo iidíguú gan’amu nguwa alki/iít, nee iidíguú ilatleeri meemu, nee sakwasleemár hi’iit, Feliki iri da’ayuút guri báy, “Kuúng ala tláw, án pa/aangw bura sláw, án kuúng uqo ateét.” ²⁶ Ala Feliki Paulo guri ateetín daqtá yaarire tawa axweesi, asma iwa slukumár slai. ²⁷ Kureeraá tsár niwa waarahhiyé’ Porkio Festo waawuti’iima gana óh kitángw Felíkí wa ale. Felíki Paulo guri geexáy baraá tseegamo, as múk Yahudi nguwa ilaá hhó’ i tleehhi.

¹ Festo iwa baraá ga/awusi’iimár i dáh, deelo tám iwa waaráhh iri Kaisariár wa tsa/án ay Yerusalemu. ² Geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi nee bariisér múk Yahudi iidíguú Paulo nguri dirós i alki/iitiyé’. Nguri harhheehhe’eemisiyé’, ³ inooín ngiwa aleeya/án Paulo kunguwa huwi Yerusalemu. Asma inooín Paulo ngun giirór wa slaiyá’ kuwa gaasi. ⁴ Festo iri oo’, “Paulo ku xún Kaisariár wa ale, nee aníng u kilá’ a amorqá’ i kií/ar gaanslaay.” ⁵ Iri oó’, “Heewí bar gár aa tlakweés i deer, geeraharuuserhúng nee án ti koomaán ay Kaisaria as nguwa sakwasleemuutiya’.” ⁶ Deelór dakaát laqaá mibaangw ngiwa amoodá’ wa hhe’eés, iri /eét ay Kaisaría. Looitleérós iri iwiít gawaá kitángw sakwasleema, iri oó’, “Paulo huuware’.” ⁷ Paulo iwa hardáh, múk Yahudi oo naa Yerusalemúr wa /eet, nguna harweeriyé’, nguri /ayseenaá yaariír i tlaaqiyé’. Ala looeemaawós laqaamaro kaa aleeslayká. ⁸ Paulo iri oó’, “Aníng hara’ayár múk Yahudi aga sii’iiká, laqaá ar Doó Mungú, laqaá tam ar waawutmoó múk Rumi.” ⁹ Ala Festo múk Yahudi nguwa ilaá hhó’ i tlehhituú wa slai, Paulo guri báy, “Yerusalemu a keéra as tuwa sakasleemuuti asma kaangwí?” ¹⁰ Paulo iri oó’, “Aníng aga sihhiít geerá kitángw sakwasleema oo waawutmoó múk Rumi, nee diirí an dír hariim sakwasleemar’eene. Kuúng a ló’wa xu’ gídaabá aníng múk Yahudi gár nguwa sadakuús i káhh. ¹¹ Ala án bar ana dakuús, laqaá gár tlaakw ana tleéhh, ar aníng niwa hariim gwa’araro, gwa’ara a siasiaaká. Ala /aymuuwí iwa sakwasleemutiya’ bar loeeká, heé aníng i dabaaín i qaás i kaahh. Kwasleemar’eé’ i waarahh amór waawutmoó múk Rumi.” ¹² Festo bariisér kwasleema ngiwa i axweés, Paulo guri báy, “Waarahhamuú amór waawutmoó múk Rumi una slá’, a daqeér amór waawutmoó múk Rumi.” ¹³ Deelór hhaawaaká iwa waaráhh, waawutmo Agripa nee Bernike nina Kaisariár i hardihiyé’, Festo nguna laaw’eesár ayé’. ¹⁴ Deelór yaariir ngiwa amoodá’ wa hhe’eesiyé’, Festo iidiguú Paulo guri alki/iít dír waawutmo, iri oó’, “Heeko i deer oo Feliki aa gexáy baraá tseegamór i ale. ¹⁵ Qoomár niwa Yerusalemúr i dirii’, geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi nee bariisér Yahudi, iidíguuwós nguna dir’eé’ alki/iitiyé’, nee gár i sla’iya’ a kun sakwasleemuut. ¹⁶ Ngiri báw, ‘Dákw adór kwisíng dír múk Rumiro i kaahh, oo hee kuwa haniisi dír mukdá’ inós gu sakwasleemuút as kuwa gaasi, bar taa al sihhiitiiká baraá kwasleemaro.’ ¹⁷ Inooín niwa diirí burumburiitiyé’, aníng iga tligisiiká, ala looaytleérós ana iwiít gawaá kitángw kwasleema, niri oó’, ‘Heesíng huuware’.’ ¹⁸ Mukdá’ gwa sakwasleemuut iwa sihhiít geerá kwasleema, án geerá kah /aymuú tlaákw ngu huuwiyá’, ala inooín /aymuú tlaákw oo naa ooiyé’ i kaahh. ¹⁹ Ala aqo har daanduú diínir’ín nguna kaanganuusiyé’, nee daanduú iidíguú heeko ta babay Yesu, oo aa qaroó gwaa’, ala Paulo baraá axweesantose gari gawdeés gídaabá i slaaf. ²⁰ Aníng loohír iidíguuwí sleémeero ngur slaw aga xuuiiká. Gawaá adoorihe Paulo una yaahaás, ‘Yerusalemu a keéra as tuwa sakwasleemuuti amoodá’ wa ale?’ ²¹ Ala Paulo gár aa slaá’ a waarahhamuú amór waawutmoó múk Rumi. Iri firín gídaabá ku xun ay dír kwasleemarós kay tsati nee Kaisari. Aníng adoodá’ ana ya/aám.” ²² Agripa Festo guri báy, “Heesíng geerawo aníng unqo iiár i qaasár wa slaá’.” Festo iri oó’, “Matlo uqo axás.” ²³ Looitleérós Agripa nee Bernike niri hardahiyé’ ar xirif, tari dáh ay didá’ kwasleema kawa axamiisi, dinkwa nee geeraharuusér uren ar askaári nee bariisér gixsa. Festo iri oó’, “Paulo huuware’.” Paulo kuri huúw. ²⁴ Festo iri oó’, “Waawutmo Agrípa, nee kuungáká’ sleémeero diirí diriiá’ nee atén. Heewí u ga/eerá’a? Múk Yahudi sleémeero kudá’ Yerusalemúr i dirií’ nee oo baraaká’ i dirií’, i dir’eé’ kwasleemuut. Gár ta /aa/amin a gaasarós, asma ta kaahi heewí i harinká iwa slafi. ²⁵ Ala aníng ana tsaáhh gídaabá, gár tlaakw aa tleéhh i káhh ar gwa’arár wa hariim. Slám inós waarahhamaá amór waawutmoó múk Rumi ngiwa firín, aníng ana slaá’ nguwa amoorós i huuw. ²⁶ Nee aníng /aymuú kilá’ oo ni amór waawutmoó i gooiim i kaahh daanduuwose. Gawaá adoorihe nguna huúw geeraahúng i alé, ak alé dír geeraawók, waawutmo Agrípa, as kahhoó’ bur kwa yaahamiís, án /aymuú ni gooiim nguwa slaw daanduuwose. ²⁷ Asma án bar ga/áw, a daktu’uuma heé taa tseék kuwa huuwi amór waawutmoó múk Rumír i alé, bar gár kuwa sakwasleemuút kaa ooiiká.”

¹ Agripa iri oó’ dír Paulo, “Ya/aám nga haniís ar axweesanaywók kuwa o’.” Paulo dakós guri tleés, tiri aleekal/án ar /aymi’iiká’, ² “Kuúng waawutmo Agrípa! Dir’eene a gitse/aá ur asma án tiwa aleekal/aam dír geeraawók wa ale laarí baraá muruudá’ sleémeero oo múk Yahudi aníng iwa sakwasleemuuti ³ Asma tlehhema’aá yaariir nee yaahamisuú yaariír oo múk Yahudi kuúng u ló’ wa xú’. Gawaá adoorihe án kuúng u firiím, án iiár i qaasáng ar qitla. ⁴ “Múk Yahudi sleémeero ga xuu’ aníng adór nira hoót iimír na/u’uumar’eene. Ka xuu’ iimír iimu/uungo adór nira hoót baraá tla/ángw muk’ín wa ale, nee baraá Yerusalemu. ⁵ Inooín barka lamabu’úngw wa slaa’, lamabu’uungo ka aleesláy gídaabá, iimír iimu/uungo aníng ana hoót adór heé Farisayo, kudá’ hara’ayár diínirén gaa ló’ wa eehaar ar gan’amu. ⁶ Qaytsiít, án hamí a sihhimiít as tiwa sakwasleemuuti, asma an haraxuú’ al’axweesantadá’ Mungú aa haniís dír baabi’iirén. ⁷ Al’axweesantí tlahhi’iirén kudá’ mibá nee tsár sleémeero ngin daamaraná’ ngiwa i hardahiya’, tawa Mungú sluufimamiisi ar inkihhimuj tlaatla/aangw nee xweeraawo. Waawútmo! Aníng gár tiwa sakwasleemuuti nee múk Yahudi a daanduú haraxu’utirí. ⁸ Kuungá’ múk Yahudi, asma milá mas haratlintatia’aaká gídaabá Mungú muu waasle/atisaro gu aleesláy? ⁹ “Ánuú kilá’ geera ana haraxuú’ gídaabá, án gár tiwa hariím a mura’ sleémeero un tleéhh, kudaádá’ Yesu Kristo oo Nasareti gu baáq. ¹⁰ Adoorí an adoodá’ naa tleéhh baraá Yerusalemuro, ya/aám ana sláw dír geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi, múk hhohhó’ oo Mungú nguri tsegiít. Nee qoomár kwasleema kawa tsaát ar kiwa tsu/i, aníng sleeme ana ya/aám. ¹¹ Baraá maraá saaliingo daqtá yaarire múk Mungú una dae tlaáq ar muxta, as Yesu kuwa /ooslislin. Baraá buhhtaaeé’ kudá’ dakti’iimaro, inooín ina gusiisiím tam ay baraá gixsadaá ayeemaá hatlá’.” ¹² “Aníng baraá kaangwihe ana Dameskír káw sleeme. Niwa daqaw, ya/aám nee hara’aya ana sláw dír geeraharuusér uren ar saalíngw múk Yahudi. ¹³ Waawútmo, án niwa loohír i dirii’, qoomár tlaatla/aango, gwa/ateemaá ur awa tsee/amaá ba/a ina ár, i gawaá dooraá dahhiyá’. Gwa/ateemaaká’ aníng ina i gwa/aatiyé’ bihhe sleémeero, dinkwa nee mukdá’ nee aníng ti alkoomá’. ¹⁴ Sleémeero tari al slapimiitaán yaamu. Afoo ngiri axaás ar amor’eén i axwees ar tsifrír Ebrania, i kat, ‘Saúli, Saúli, ahaá waáy, án mihar gusisiín? A gár gawít diroge tawa slaqw nee aníng.’ ¹⁵ Aníng niri oó’, ‘Kuúng a heemá, Aáko?’ Aako iri oó’, ‘Aníng a Yesu, kudá’ kuúng ta gusisiin. ¹⁶ Ala tláw, sihhiít ar ya’aawók. Gaarí an gár aníng kuúng usa harati’iít, as uwa qaas tawa sagadíyusmo, nee lamabu’usmoó muruuwí taa aán nee muruudá’ ta aan aluuwo. ¹⁷ Án kuúng u ba/amís dabaá múk Israeli wa aleeró, nee dabaá múk xoordaá hatlá’, asma aníng kuúng un amor’ín i ya/aáw. ¹⁸ Kuúng ilaaín in gwét, nee inooín in warqés baraá giwtír wa aleeró, tari dah baraá gwa/atamaaye, nee in hingés baraá /uuruú Neetlángw wa aleeró, nee kiri húp amór Mungú. Daqaní tlakweemaaín ki gurtláy, nee tari aaluusér Mungú tleehhiit baraá tla/ángw kudá’ taa hhoohhoeés, asma aníng iga haratlinti’iiyé’.’ ” ¹⁹ “Gawaá adoorihe, waawutmo Agrípa, aníng iigu’utuudá’ gawaá dooraá daáhh ugwa si’iiká. ²⁰ Án iidíguú Mungú una alki/iít har geeraawo dír múk Dameskír wa ale. Aluuwo baraá Yerusalemu tin wa alki/iít, nee baraá yaamu sleémeero awa Yudea, nee dír múk xoordu sleeme, ar gídaabá tawa hhu’u’un nee Mungú kuwa i warqay, nee tlehhema’aá nee hhu’u’uungw’ín ti slaawá’ kiwa tleehhi. ²¹ Gaarí an gár múk Yahudi aníng isa óh, qoomár aníng niwa baraá Doó Mungú i dirii’, tiri gaasár wa slaá’. ²² Ala án Mungú ina alee/iís ay laarí. An gár nis sihhimiit diirí wa aleeró, múk urén nee oo ninákw nguwa i lamabu’uum. Nee aníng /aymuú hatlá’ oo ni oo’ i kaahh, aqo har kudá’ aaruuse nee Musa taa káh gídaabá i tleehharuut. ²³ Nee iidíguudá’ a kwí, Kristo gár kuwa hariím a kun slahhe’eemiis, nee tari heé geera waasle/uuwo baraá múk aa qaátl wa ale. Nee iidíguú gwa/ateema guri huuw dír múk Israeli nee dír múk xoordaá hatlá’.” ²⁴ Paulo qoomár tiwa adoorí wa aleekal/an, Festo iri tseé’ ar afór ur, iri oó’, “Paúlo, kuúng aga slarhhamút, soomarók tisíng yaariir ugwa slarhhamuúr.” ²⁵ Ala Paulo iri oó’, “Waawutmoó xiríf, aníng aga slarhhamuutiiká, ala án axweesanoó ló’ un káh, nee oo ganaá’. ²⁶ Waawutmo Agrípa muruuwí gu xuu’, nee aníng un axweés dír geerawós wa aleeró ar pihhu’uuma. Asma aníng a xu’uti hhe’eés gídaabá gár waawutmo i xuiiká i káhh baraá muruuwí sleémeerowo. Asma kaangwí aa tleehharuutiiká baraá lu/aaráy wa ale. ²⁷ Waawutmo Agrípa, kuúng aaruuse a haratlintía? Aníng a xuú’ adór kar haratlintaatí’.” ²⁸ Agripa iri oó’ dír Paulo, “Ar /aymi’iiwók kwisíng niinawe aníng inqo Krishaanmo tléhha?” ²⁹ Paulo iri oó’, “Tam ar /ayma’aá yaariir laqaá tam awa niinawe, ala gár ni fiririim dír Munguhe, kuúng masók an adór aníng tleehhít, ala mutuwa adór aníng wa tseék. Slám a kuúng kilogeeká, ala tam mukwí sleémeero oo aníng i iiár i qamiím diirihe.” ³⁰ Waawutmo nee ga/awusmo nee Bernike nee mukdá’ aa didá’ i iwiit tari sihhiít. ³¹ Tawa ti’imiiti tari kilooín axweés tari oó’, “Heewí gár gwa’arár wa hariim gaa tleehhiiká, laqaá tam ar tseegamo.” ³² Agripa iri oó’ dír Festo, “Heewí geera waarahhamá amór waawutmoó múk Rumi bar ngaa firiniká, geera alók a gweera.”

¹ Qoomár hara’aya kawa duúx gídaabá a aa’aá kawaán ar baraá tlawi ay Italia. Paulo kunguri duúx, nee múk hatlá’ oo taa tsegiít, kiri qaás dabaá heeko ta babay Yulio. Inós a geeraharusmoó daqtá askaárír múk Rumi, daqtadá’ ta babay “Daqtá Waawutmoó múk Rumi.” ² Ana tsa/amán miringamooko oo baraá Adramitiór i dirií’. Miringamoodá’ amór i kay a baraá gixsadaá afaá tlawi awa yaamaá Asia. Tari tlawaán. Aristarko, heé gixsár Tesalonike ar baraá yaamaá Makedonia, nee atén ti koomaán. ³ Looaytleérós ana hardahaán Sidoni. Yulio Paulo guri hhooeemaá i tleéhh, ya/aám gari haniís iwa mulqeerós artá ay, as inooín kuwa alee/iisi. ⁴ Tari didá’ wa tlawaán, tari waarahhaán ar baraá tlawi bihhaá doó /iyáy awa Kipro, as fur’a kawa ilaguuwaan, asma fur’a ka ló’ wa ur baraá tlawto. ⁵ Tlawi kari waarahhaán, tawa nakaa/aán dír yaamaá Kilikiaro nee Pamfilia, tlawi kari waarahhaán ay dír gixsár Mira ar baraá yaamaá Likia. ⁶ Didaádae geeraharusmoó askaari miringamo nguri sláy oo Iskanderiár daáhh. Miringámoodá’ i Italiár káy. Atén tiri tsa/aás gawadá’ i alé. ⁷ Ana tseegimamiisaán aaiiwo. Deelór yaariir kay hhe’eesaán, tari hardahaán gixsár Knido ar qitla. Fur’a iri kumít tiwa il/aan loohidá’ kuumtiro, tari bihhaá baskwár oohaán, awa yaamaá Krete, tawa waarahhaan ar Salmone. ⁸ Tari kumiitaán afaá tlawtár alé. Tari hardahaán ar slahha’amaayér yaariir dirka ta babay “Afaá tlawi awa Hhoohhoá’.” Diirí ka saweeká dír gixsár Lasearo. ⁹ Tari didá’ wa hootaán deelór yaarire. Gawaá adoorihe a tsaxwá ur bar aga kumiitaán aaiikae. Asma hamí tam deelór Gwaawito aa waaráhh. Paulo axweesantí gari oó’, gídaabá, ¹⁰ “Oriyók, án ngi slaá’ aaiirén kukaáká’ diirí wa tleemu i tsaxwá koná’. Xooslár yaariir a qwaareesaán, nee miringamo, ala tam slafingwrén oo kilá’.” ¹¹ Ala geeraharusmoó askaári axweesanoó heé miringamoó madiít, nee daqaarmoó miringamoo, guna axaamiís ta oo Paulowo. ¹² Ala didaádá’ ta i dirii’i i hariindaaká hotaango qoomár tsaaqwaaro. Gawaá adoorihe múk yaariír iri oó’, “Gusé’, waarahhamu bura aleeslawaán a waarahhaán ay Foiniki, as tawa hootaan qoomár tsaaqwaro.” Didá’ an afaá tlawi awa yaamaá Krete. Diirí ina ganá’ /iikwá al da/aáw; nee slám ina ganá’ baskwá al da/aáw. ¹³ Nee fur’ár baskuú daahh iri iimu/uún fukukueeliingo ar tseegamis, tay haraxuú’ gídaabá hardahamu u aleeslawaán daxta as fur’arí. Miringamo kuri gweér, tari tláy, tari kumiít ar afaá yaamaá Krete ar adoodá’ taa aleesláy. ¹⁴ Deelór niina iwa waaráhh, fur’ár baambao iri /uurúr fukukueeliín, niri ti’ít ar /uuru amór yaamaá kaahaár wa ale. Baambaodá’ a tidá’ ta babay “Baambaór /iikwá al da/aáw.” ¹⁵ Baambaodá’ miringamo guna dalá/. Kari tsaahhaán gídaabá miringamo nee fur’a tlaampa’aamisuwo ti aleeslay’aaká. Miringamo sa daawimituwo kuri mawaán as kuwa harahuwahuuwi nee fur’a. ¹⁶ Tari hardahaán amór yaamuukaari niina awa tla/ángw tlawi, awa ta babay Kauda. Tari bihhaá baskuú ar oohaán, amoodá’ fur’a kawa ilaá/. Miringamoodá’ niiná ta huwahuuwi nee kudá’ úr, kuri aleeslawaán kuwa tsa/aasaan gawaá miringamoodá’ úr i alé, ala ar ma/iís. ¹⁷ Miringamoodá’ niiná kuwa hhe’eés tsa/aasaro, him’e kari waarahhaás ar baraá guruú malaalimoodá’ úr, kuri tseega hhe’eés as kuwa /aatleesi. Tari da’ayuút fur’a ngiwa huuwahup ay dír afaá yaamaá Libiya, ay dirka ma’aay kiwa niiná, didá’ ta babay Sirti. Warqamaá uren awa fur’a baqamiingw kiri /aareés, as miringamo kuwa tseegisi nee fur’a. ¹⁸ Ala fur’a tina ló’wa daawitimís. Gawaá adoorihe looaytleérós huwa kari kwakwaahhaán baraá tlawi as huwa kawa /aareesaan. ¹⁹ Bál tám xooslár miringamo kari kwakwaáhh baraá tlawi ar dabaaín awa kilá’. ²⁰ Deelór yaariir iri waaráhh, tsee/amaá nee tsatse/ ugwa araaniiká, nee fur’a iri lówa kumít ar /uuru. Tam alhhe’eesaywo haraxu’utír tawa ba/aman iri fák. ²¹ Deelór yaarire tawa iwiiwiít ar qwari, Paulo iri sihhiít tla/angw’ín i alé, iri oó’, “Hhawaáte, qoomár aníng niwa oó’ a tlawanaaká yaamaá Kretero alók ina iiár i qasé’. Muruuwí yaariír geera alók aa hhitiruutiiká nee aa qwaariiká. ²² Ala hamí nu baw, ma da’ayumiitara’. Asma tam heé wák i qwaariiká dirhunge, ala a har miringamo kilós. ²³ Asma xweeraaká’ laarí malaykamoó Mungúdá’ aníng naa haratlintií’, slám naa ilaiwawaá/, nina bihhieé’ i sihhiít, ²⁴ iri báy, ‘Paulo, ma da’ayumitaar. Kuúng gár tuwa hariím an sihhít geerá waawutmoó múk Rumi. Nee qaytsiít, mukwí sleémeero oo aa’aá kaw dinkwa nee kuúng, Mungú ngwa kuúng i haniís.’ ²⁵ Gawaá adoorihe, hhawaáte, ma da’ayumitaara’, asma án Mungú ugwa haratlintií’ gídaabá adoodá’ tinda dir’eé’ oó’, i tleehharút. ²⁶ Ala miringamoorén aqo kun huuw nee fur’a ay dír yaamuukaari kaahaar awa baraá tla/ángw tlawi, iri iisi’ín gawaadí alé.” ²⁷ Ana kumiitaán tiwa ar wemwaawén badu sleémeero baraá tlawtá Tla/ángw wa ale. Xweeraá bál deelór miba nee tsiyáhh niwa hardahiyé’, qoomár dakiingo, múk baraá miringamoó wa gadiyuús ka xui, taa tseewúy yaamaá kaahaár i alé. ²⁸ Tlaa/ano kuri tseék gawaá ságw hhutlmo, kuri /aytiís baraá tlawi, as saweemaá tlawi kiwa tsaahhi. Kari tsaáhh ar har afi qoomár digír mibeeri tsár. Siiwár niina iwa waaráhh, tay malé tlaa/anoó /aytiís, saweema kiri tsaáhh a digir mibá nee kooán. ²⁹ Tari da’ayuút gídaabá miringamo i iisi’ín gawaá tlaa/ár baraá tlawtí alé. Tlaa/aá tsiyáhh awa miringamo ilaa/aro ngu aleeslaawá’, kiri /aytiís baraá tlawi, awa taa tseék alá miringamoó i alé. Tari fitlitlín looa iwa tleer. ³⁰ Nee mukdá’ baraá miringamoó wa gadiyuús iri guuwoó slaá’ as baraá miringamoó úr kiwa geexay. Miringamoodá’ niiná kuri aweeriís baraá tlawtí alé, adór múk tlaa/aá /aytisár slaá’, kudá’ miringamoó ilaa/aamá’ amór ságw miringamoó wa ale. ³¹ Paulo geeraharusmoó askaári guri báy, “Mukwí bir baraá miringamoó wa iwiwiitiiká, kuungá’ a ba/aanda’aaká.” ³² Askaári him’eedá’ miringamoodá’ niiná kura tseék, gari tsát, miringamo iri huú’. ³³ Maltlatlér boo/e iimi iwa piinsli’iimit, Paulo muu sleémeero guri harhheehhe’eés iwa /ayin, iri oó’, “Ay laarí deelo a miba nee tsiyáhh tawa daamaraandé’ nee tawa gwaawiwiindé’, tam aga gaa /agi’iiká. ³⁴ Án kuungá’ nun harhhheehhe’eés, muruú /ayma /ayaak, asma an gár tar slafa’. Asma tam oo wák baraá tla/angwhunge, se’eemír sagós i qwatká.” ³⁵ Adoorí ooaro ngiwa hhe’eés, mukatmo guri taataáhh, Mungú guri sluufiís dír geerá muu sleémeeró alé. Mukaatmo guri parhhamiís, /aymaro guri iimu/ún. ³⁶ Sleémeero tari gur’ee kwaá/, nee inooín sleeme tari /ayín. ³⁷ Nee ateédá’ baraá miringamoó i diriiá’ a har tsiirér tsár nee mibeeraá faanqw nee lahhoó’. ³⁸ Tawa aáx, angaáno kuri kwaáhh baraá tlawi, as iiloeema kiwa /aareesi baraá miringamoowo. ³⁹ Looa iwa tleér mukdá’ miringamoó madiít yaamuudá’ taa i hardáh kaa tsaahhiiká. Ala gár taa ár a qul/irka ar ma’aay ar taa doogiye’ nee yaamaá kaahaar awa naa tlapiitiye’. Tari al’axweés as miringamo kuwa hardahaasi amoodá’ i alé. ⁴⁰ Him’eedá’ tlaa/aá koom kari tsaát, kari máy baraá tlawi. Nee him’eedá’ miringamo kur madiiti kari slakwekwe’eés. Warqamooduú fur’ár ila/aám kuri tleés amór ságw miringamoó wa ale, as fur’a miringamo nguwa geerí surkus, tari tseewúy afaá tlawi. ⁴¹ Tawa hardáh dirka ma’aá tlawi ti dogiitiya’, miringamo iri iisi’ín gawaá hhasaangwdá’ oo baraá tlawi. Ságw miringamo iri iisi’ín, iri ló’wa nag’aát. Bartá alu kari tuu’uút nee /uuruú gwaanduú ma’aay, iri fee/ít. ⁴² Nee askaári gár aa slá’, a gídaabá mukdá’ sleémeero taa tsegiít kuwa tsu/i, as tam oo wák dir’ine miwa waaraáhh ar baraá ma’aay ar qumburu/umit, iri goow. ⁴³ Ala geeraharusmoó askaári Paulo guna ba/amisár wa slaá’, askaáridá’ gari ilaá/, adoodá’ taa slaá’ makawa tleéhh. Ala iri hara’ayin gídaabá, mukdá’ qumburu/umit gu aleesláw, ti geerí slaxi baraá tlawtí alé, nee ta hardihi yaamaá kaahaár i alé. ⁴⁴ Nee mukdá’ aa meet, bahh’alé i tsa/an gawaá peehháy nee bahh’alé gawaá parhheemaá hatlá’ awa miringamo. Nee gawaá adoorihe sleémeero tari hardahaán yaamaá kaahaár i alé ar saxareema.

¹ Tawa hardahaán saxareemór ale, kari tsaahhaán gídaabá yaamuudá’ kaahaar umuuwós a Melita. ² Múk yaamuudá’ tiri gurhhooár i tleéhh. Asla kana oohiís, atén sleémeero tiri dahi’ísk, asma tluuwaydá’ aa tluuw, nee tsaaqwadá’ ta laaleer. ³ Paulo buhhaá migír giri buruumbuúr, giri qamín baraá asla. Dayshimo iri baraadá’ wa ti’iít asma asla, dákw Paulo guri kiíhh, iri hambaleleiít gawaá dákw i alé. ⁴ Múk yaamuudá’ dayshimoodá’ nguwa ár iwa hambaleele’miti, tari bayé’, “Heewí ánga/áw a heé tsu/umaamiít, ala tim aa ba/ani baraá tlawto, Mungúduú Gan’amu inós gu mayká slafíngw i alé.” ⁵ Ala Paulo dayshimoodá’ guri kuukuú’ baraá asla, ala inós adór aa laáq i káhh. ⁶ Inooín geera ka xui gídaabá i xir’iit, laqaá i yaamí huu’ nee iri gwaa’ ar gaanslaay. Kuri ló’wa daamarán nee kuri ár, naxés gár gwa eer i káhh, inslawoó muner’ín iri warqáy, tari káh gídaabá, “Inós a mungú.” ⁷ Didá’ tseewe qamukaari i dayá’ awa heé úr oo yaamuudá’, umuuwós a Publio. Heewí tina dahi’ís ar muunuú mulqi’iima, tari dahaayeerós tleehhitaán deelo tame. ⁸ Hamtidá’ baabuú Publio i tiiq ga/atanto, nee i tseerdaá gusín. Paulo iri amoorós i dáh, iri firín, dabaawós giri qaás gawaawós i alé, guri hungu/uús. ⁹ Tí sleémeero iwa tleehharút, múk hatlá’ oo tiqtuuse oo baraá yaamuudá’, niri didá’ i hardaráh, kuri hungu/uumiís. ¹⁰ Inooín atén tiri ilaiwawa/iyé’. Qoomár tleemuurén iwa xáy, tiri muruú yaariír i hanmiís oo taqo sla’aana. ¹¹ Alaá slahheeraá tám niwa waaraahhiyé’, tari tlawaán ar miringamooko oo amór Iskanderiár daáhh. Qoomár tsaaqwaro miringamoowí ina dír yaamuudá’ wa hoót. Miringamoodá’ umuuwós ku babay “Munguaá danga.” ¹² Tari hardahaán dír gixsár ta babay Sirakusa, tay didá’ wa hootaán deelo tám. ¹³ Tawa didá’ wa tlawaán, tay hardahaán dír gixsár ta babay Regio. Looaytleérós fur’ár baskwá daahh iri fukukueeliín, nee bál tsár tari hardahaán dír gixsár ta babay Puteoli. ¹⁴ Hhae kay amoodá’ i awaán. Atén tiri ló’ wa firiné’ tawa al iwiwiitaan nee inooín deelo faanqw. Nee aluudae tari hardahaán baraá yaamaá Rumi. ¹⁵ Amoodae hhae iidíguurén ngwa axaasiyé’, atén tiri al’ayé’ amór dirka mura’ kuwa weerimaamisi ar ta babay Apio, nee dirka ta babay “Maraá tám awa /ayma.” Paulo hhae ngiwa ár, Mungú guri sluufiís, iri qwalaá/. ¹⁶ Tawa dahaán baraá yaamaá Rumi, Paulo ya/aám gari sláy ar iwa hooti dír doó inós tawa kilós, inós nee askaarmoodá’ gu xuúm. ¹⁷ Alaá deelór tám iwa waaráhh, Paulo geeraharuusér múk Yahudi guri ateét as tiwa doogiya’. Tawa burumburiít, giri báy, “Hhaee’eé’, aníng gár naa tleéhh i káhh, ar hariimaaká dír mukrene, nee tam uuneemaá baabi’iirén iga sii’iiká. Ala tam adoorihe tina tseék Yerusalemú wa ale, tiri qaás baraá dabaá múk Rumi. ¹⁸ Nee inooín aníng yaahamisuuwo tiwa hhe’eés, tina slaá’ tiwa gweeri, asma gár naa tleéhh i káhh ar tis gaasi. ¹⁹ Ala múk Yahudi adoodá’ ngiwa sií’, aníng adór hatlá’ ar ni laaq iri qwát, aqo har kwasleemar’eé’ ngiwa waarahhaas amór waawutmoó múk Rumi. Ala aníng /aymuú múk xooror’eé’ nguwa sakwasleemuut i kaahh. ²⁰ Ala gawaá adoorihe án kuungá’ nuna ateét, iwa artá eera’ nee tawa al’axweesaan. Asma aníng taa tseék ar pínguuwí as haraxu’utír múk Israeli.” ²¹ Inós kuri báy, “Atén barwár iidíguuwók koom aga slawaaniiká, ar amór yaamaá Yudeár daahh. Ala tam hhiyoó wák oo naa amoorí hardah i kaahh, oo iidíguuwók ngwa oo’, laqaá oo /aymuú tlaákw ngwa oo’ daanduuwoge. ²² Ala hamí a sla’aán axaasaro amoorók wa ale adór kuúng ta ara’aan. Asma atén gár taa axaasaán a gídaabá, diínisíng kuúng ta eehát, ka kángw tlákw i kah umuúqo diiro.” ²³ Deelo kari al’axweés ar kuwa iiár i qaasár ay. Múk ló’wa yaariír guri i daqáy dír do’dá’ inós i hooti. Iimír matlatle ay tsiindo Paulo iidíguú waawuti’iimár Mungú guri dir’ín i alki/iít ar axweesanoó aleesleemuú koóm, gari laqaqán ar gooír Musa nee aaruuse ar gídaabá Yesu a Kristo. ²⁴ Bahh’alé axweesantadá’ ngiri haratlinti’iiyé’, ala bahh’alé ngaa haratlinti’ii’iiká. ²⁵ Ala inooín awa kilá’ ti slaslay’aaká, tari ti’iimiít, alaá Paulo /aymi’iiká’ ngiwa káh gídaabá, “Qeeruú hhoohhoó’ looeema gaa káh qoomár iwa axweés dír baabi’iihúng ar afkuú aarusmo Isaya. ²⁶ Asma gár aa oó’ a tí, ‘Tláw amór mukwí, ku beer, kuungá’ a mak axamisá’, ala a tsahha’aaká. A mak xumisá’, ala a aanda’aaká. ²⁷ Asma fuqurángw mukwí aa daktu’uút, nee iiaaín ki ilo’ gaa axaasaro. Slám ilaaín kaa gumamaá’, gaa makawa ár ilaaine, nee makawa axaás iiaaine, nee makawa tsaáhh fuqurangw’ine, nee muner’ín makawa warqeés án ngiri hungu/uús.’ ²⁸ “Ala kuungá’ xuaak gídaabá Ya/abtór Mungú ar daanduú ba/ama kaa huúw amór xoordaá hatlá’, nee inooín ka iiár i qaas.” [ ²⁹ Adoodá’ ooaro ngiwa hhe’eés, múk Yahudi iri kií/ amor’ín, muruú yaarire tiri kilooín yaahamisiyé’.] ³⁰ Paulo do’dá’ aa hoót, inósuú kilá’ guna bu’ún, iri hoót didá’ wa ale kureeri tsár. Muu sleémeero guri dahi’iimiís, kudá’ amoorós i daqaaqay. ³¹ Iidíguú waawuti’iimár Mungú guri alki/iít, nee iidíguú Aako Yesu Kristo guri intsaahhatimís ar pihhu’uuma, nee heé inós gwa ilaa/ i kaahh.