Ema Apóstole Mateo májuequenehahi eta máichararacavahi ema Jesucristo, ticaijare puiti eta
EANGELIO SEGÚN SAN MATEO
1Ena achaneana máchucáequeneanaini ema Jesús eta acane
(Lc 3.23-38)
1 Nuvaraha numetacaheya mayehe ema Jesucristo. Éma, vijaneanahi israelítahi, taicha eta mámariéquenérahi ema viáchucaini Abraham. Énerichuvare, ema Jesús rey-yarehi taicha eta mámariéquenérahi ema víyarahaini rey David. Eta juca eta nalista ena máchucaequeneanaini ema Jesús.
2 Ema víyarahaini Abraham, macachichapa ema Isaac. Ema Isaac macachichapa ema Jacob. Ema Jacob macachichapa ema Judá énapa ena apamuriana maparapenaveana. 3 Ema Judá macachichapa ema Fares émapa ema Zara. (Esu naena ticaijaru Tamar.) Ema Fares macachichapa ema Esrom. Ema Esrom macachichapa ema Aram. 4 Ema Aram macachichapa ema Aminadab. Ema Aminadab macachichapa ema Naasón. Ema Naasón macachichapa ema Salmón. 5 Ema Salmón macachichapa ema Booz. (Esu maena ticaijaru Rahab.) Ema Booz macachichapa ema Obed. (Esu maena ticaijaru Rut.) Ema Obed macachichapa ema Isaí. 6 Ema Isaí macachichapa ema rey David. Ema rey David macachichapa ema Salomón. (Esu máenaini ticaijaru Betseba, esu mayenainihi ema Urías.) 7 Ema Salomón macachichapa ema Roboam. Ema Roboam macachichapa ema Abías. Ema Abías macachichapa ema Asa. 8 Ema Asa macachichapa ema Josafat. Ema Josafat macachichapa ema Joram. Ema Joram macachichapa ema Uzías. 9 Ema Uzías macachichapa ema Jotam. Ema Jotam macachichapa ema Acaz. Ema Acaz macachichapa ema Ezequías. 10 Ema Ezequías macachichapa ema Manasés. Ema Manasés macachichapa ema Amón. Ema Amón macachichapa ema Josías. 11 Ema Josías macachichapa ema Jeconías énapa ena maparapenaveana, ena nacarataruanahi námaqueneanahi ena apavasana ticavasanahi te Babilonia.
12 Te táequenepa eta juca, ema Jeconías macachichapa ema Salatiel. Ema Salatiel macachichapa ema Zorobabel. 13 Ema Zorobabel macachichapa ema Abiud. Ema Abiud macachichapa ema Eliaquim. Ema Eliaquim macachichapa ema Azor. 14 Ema Azor macachichapa ema Sadoc. Ema Sadoc macachichapa ema Aquim. Ema Aquim macachichapa ema Eliud. 15 Ema Eliud macachichapa ema Eleazar. Ema Eleazar macachichapa ema Matán. Ema Matán macachichapa ema Jacob. 16 Ema Jacob macachichapa ema José, ema suímahi esu María, máenahi ema Jesús, ema ticaijare Cristo, ema vicuchapaquenehi.
17 Tacahe, catorcemuriana ena mámariéqéqueneanainihi ema Abraham. Ema rey David, émapa náichecuinehi eta natupa. Tacahe, ema rey David, catorcemurianavare ena mámariequeneanainihi. Ena nacarataruanahi námaqueneanahi ena apavasanana te Babilonia, énapa náichecuinehi eta natupa. Ema Jeconías, catorcemuriana ena mámariéqueneanainihi. Ema Jesucristo, émapa náichecuinehi eta natupa.
Eta máuchusira ema Jesús
(Lc 2.1-7)
18 Ani tacahehi eta máuchusirahi ema Jesucristo. Esu maena María, tráturipahi eta suítauchirayarehi ema José. Vuíchahasera nacachanecacahini. Ticajaripahisera ésu, mávajuechirahi ema Espíritu Santo. 19 Ema José, tétavicavahi eta máuriva. Eta tacahe, vahi tisemaimahi. Váhivare mavarahahini máimicatsiriacahini esu María. Mavarahahisera macaepaha eta matratune suyehe ésu. Váhisera mávarahahini náechahini ena achaneana eta tacayemaquenehi. 20 Ema Viya máimararacahi eta mapanereruhi. Eta tacahe, tiúcupaicapa ema ángele mametapanahi te mavapure ema José. Ánipa máicha+ 1:20 Ema ángele, eta máechajisirahi ema José, manacahi eta nayeherepi náechajisira ena israelítana. Ani macahehi: “Piti José, machicha ema David”.:
—Tata José, tímitecanuhi numetapanavi eta juca: Vahi picueñamava eta pítauchirayare esu María. Tájina píchavaimahi. Taicha ticajaripahi ésu, mávajuechirahi ema Espíritu Santo. 21 Tacahe, te máuchucapa ema suchichayare, enacayare eta máijareyare JESÚS . Éma ticatiuchayare ena achaneana tayehe eta naviurevanayarehini taicha eta napecaturana —máichapa ema ángele.
22 (Títauchavapahi tamutu eta juca máechajiriruvanahi ema Viya mayehe ema víyarahaini profeta Isaías. 23 Ani tacahehi: “Sutiarihiyare esu amaperu esena témunahiricavaya ticajari. Ema suchichayare, yátupiqueneyare eta émaira Viya, tiúcupauchahaviyare ticatiuchahavipanayare” tacahepa.)
24 Tacahe, te téjamiuchavapa ema José eta macavapureirahi, ichaperinehi eta masuapirahi eta máechajiriruvanahi ema ángele mavaneruhi ema Viya, eta máitauchirayarehi esu María. 25 Váhisera nánecacahini te jena cájeanahi eta sucajarirahi. Tacahe, suínacapa ema suárachichahi. Nanacapa eta máijarehi JESÚS .
2Náejirapana ema amuya ena reye mágoana
1 Eta máuchusinehi ema Jesús te avasare ticaijare Belén tayehe eta departamento Judea. Te jena año, ema Aluresi ema tayehehi rey eta Judea. Tásiha, títecapanapa te Jerusalén ena reye mágoana tiásihanahi te tayerehiquene avasare tinapaica te táuchusine eta sache. 2 Nacayasesererupaipahi, ánipa nacahe:
—Víti, tímitecahavi eta vitanusirahi ema amuya máuchurehi rey-yarehi eyehe eti israelítana. Taicha vímahahi eta arairu jarairiqui, vémetearuhi máicutiarahi ema Viya eta máuchusinehi ema amuya rey-yare. Titupihapa eta te juca eyehe. Puiti vivarahahi véjirapanayare éma. ¿Távihapuca mávihahi ema amuya? —nacahepa.
3 Te masamairiricapa ema Aluresi, ichaperinehi eta mapaneréqueneháirahi. Vaipa máurisamurehíni. Ena achaneana te tajuhe eta avasare, énerichuvare napaneréquenehahi éna apanavare eta juca téchacarehi. 4 Tacahe, ema Aluresi máimichuhavacapa namutu ena tuparairucana énapa ena títuruequenehana eta Sagrada Escritura. Mayaserecavacapa:
—¿Távihapuca máuchusihayarehi ema vicuchapaquenehi ticaijareyare Cristo? —macahepa.
5 Éna najicapapa:
—Te Belén te tachacaya eta juca viávasa Jerusalén. Taicha tacahehi eta májurehi ema víyarahaini profetaini Isaías. Máechajicahi éma eta avasare tímícutijiricavahi eta achanénahini. Ánipa macahe: 6 “Piti avasare Belén, tachichavihi eta Judea, picunachacarepánayare píti. Taicha eta máuchusihayarehi piyehe ema ichapequeneyarehi eta maháquenucávayare. Éma, téchapajirimurihayare namutu ena vijaneanana israelítana”.
7 Tacahe, te masamapa ema Aluresi, máichuhavacapa ena mágoana. Mañajichamuripa, taicha mavaraha máechaya tájamuhupuca te tépanavainapa náimahapa eta jarairiqui. 8 Te máechapa, mavanecavacapa éna te Belén. Máichapa:
—Eyana etanuca ema amuya te Belén. Te étupiacapuca, echava emetacanuyare, apaesa nuyana núti apanavare néjirapanayare —máichavacapa.
9 Tacahe, ena mágoana, eta nasamirahi, tiyananavarepa. Tásiha, náimahavarepa eta jarairiqui náehirupahi. Tiyanapa te namirahu. Étapa te Belén eta tatupihaiyahi, te táinahu eta mávihahi ema amuya. 10 Tétavicava eta náurisamurevahi ena mágoana eta náimairahi eta tatupihairaripa. 11 Títecapánavanepa eta te peti mávihahi ema amuya. Náimahapa éma, ésupa esu maena María. Tásiha, tépuyucanapa natsiucapa ema amuya. Navecuhapa eta námavahuanapahi. Náijaracasichapa eta oro, eta incienso étapa eta táijiyequene perfume. 12 Te táequenepa eta náejirairahi ema amuya, tichavanayarepa te návasa. Apanapasera eta achene eta nayanihapahi, taicha ticametacasianapa te navapure vaipa nacuetavajica te mávihahi ema Aluresi.
Ema José ésupa esu María náimijunapa ema amuya te Egipto
13 Tacahe, te táequenepa eta nayanirahi ena mágoana, tiúcupaicapa ema émana ángele mavaneruhi ema Viya, mametapanayarehi ema José te mavapure. Ánipa máicha:
—Péchepuca, José. Piyana piáma ema amuya ésupa esu María tayehe eta Egipto. Pinasiyare ánaqui. Tiámainucava te numetacavivare eta pichavirainapa, taicha ema Aluresi títecayare matanucayare ema amuya, mavarairahi macapacayare —máichapa ema ángele.
14 Tacahesera ema José téchepucapa. Tétupirícavanavanepa te jena yati. Tiyananapa námapa ema amuya tayehe eta Egipto. 15 Nanasipa ánaqui. Tiámainucava te tépenapa ema Aluresi, ticavanahianavarepa mayehe ema ángele eta nachavirayare. Tamutu eta juca títauchavahi eta juca mametarapi ema Viya eta te Sagrada Escritura, ani macahehi: “Te Egipto nímijunaiyahi ema nuchicha. Te táequenepa, níchuhayarepa éma”.
Ema Aluresi máimicapapajicapa ena amuyanaini te avasare Belén
16 Tacahe, ema Aluresi te masamairiricapa eta nánucuiraripa ena mágoana, tisemarinehi eta navayuasirahi. Máimivanerecapa nacapapajicapana namutu ena amuyana ajairana tiávihanahi te Belén énapa ena tiávihanahi te tachacayarahana, ena ticayeheanaripa apina año énapa ena náuchusirávana. Máepanaequenehapa eta táuchusihahi eta jarairiqui náimahaquenehi ena mágoana. 17 Tacahe, te Belén eta táitauchiravahi eta májuchaquenehi ema víyarahaini profetaini Jeremías. Ani tacahehi: 18 “Tétavicavahi eta najapanuiravahi ena esenana. Ichape eta náiyairahi taicha ena suntaruana nacapapajisirahi ena nachichanaveana. Nájina naratahahini nacamatinacahini taicha eta najapanuiravahi ichape” tacahepa.
19 Tacahe, te jácani año te táequenepa eta máepenirahi ema Aluresi, tiápechavavarepa ema ángele máechajicahi ema José te mavapure ánaqui te Egipto. Ánipa maicha:
20 —Péchepuca, José. Piveha ema amuya ésupa esu maena. Piyana pichava te piávasa Israel taicha vaipa táeñamavacare. Tépenaipahi ema tipanereuchainihi ticapacayarehini ema amuya —máichapa ema ángele.
21 Jéhesare, ema José téchepucapa. Tétupiricavapa, ésupa esu maena ema amuya. Tiyananapa tichavanahi tayehe eta návasa. 22 Tacahe, eta napaisirapahi eta nachavirapa tayehe eta návasa, masamairiricapa ema José eta maviravaipahi aquenuca ema Arquelao, machicha ema Aluresini. Tipicapa ema José machavahini tayehe eta Belén. Tásiha, ema ángele mápechavarepa máechajicahi te mavapure eta matupiruirayarepa te Nazaret te tinapaica Galilea. 23 Te títecapanapa, ánaqui étapa náejasihahi. Tacahehi eta táitauchiravahi eta táechajiriruvanahi eta Sagrada Escritura nájureanahi ena profetanaini eta macaijarerayarehi Nazareno ema Jesús.
3Ema Juan Tícachasiricarahi tépanavapa ticametarairu eta máechajiriruva ema Viya nayehe ena vámahicuruhana
(Mr 1.1-8; Lc 3.1-9, 15-17; Jn 1.19-28)
1 Tacahe, te jácani treinta áñohi, matiarihihivare ema achane ticaijare Juan. Éma, máichuhaquenehi ema Viya eta macametarairuirayare, máetupiricavacayare ena achaneana. Tacahe, masuapahi eta matuparahahi. Tiyanapa vámahicuruhapa. Váipa avasarecuruhainahini. Ticametarairupaipa nayehe ena macutiqueneanahi vámahicuruhana, ticavasanahi te tachausi eta Jordán te tinapaicahi eta Judea. 2 Ánipa macahehi eta máimituresirahi:
—Ítsivacha eta epanereruana. Éneuchava mayehe ema Viya, taicha márajapainapa ema aquenucayare mavaneruhi ema Viya —máichavacapa.
3 Ánaquiaparipahi eta áñoana acane, ema Viya mametacapa ema víyarahaini profeta Isaías eta mapanereruhi, eta mavanesirayare ema Machicha te juca apaquehe, ticatiurahiyarehi eta tímitecayarehi. Énerichuvare matiarihiyareva ema apana achane máichuhaqueneyarehi ema Viya. Macametarairuyarehi, máetupiricavacayare ena achaneana, náinajisirayarehi eta napanereruana tamauriqueneana, apaesa táuri eta najacapirayare ema Machicha ema Viya. Émaripa ema Juan, ema máechajisihaquenehi ema Viya, máetupiricavacayare ena achaneana. 4 Ema Juan, vanairucahi me Viya, profetahi éma. Eta mamuirihahi eta náitsameru tajiyaha eta náitátiquene ticaijare camello. Eta máitijuhe, vácapi jayumepi. Eta maniriji manicasare eta tsacara. Eta matítivera eta mápama. 5 Tiyananavare nacapayaca ena achaneana ticavasana te Jerusalén, navarairahi nasamararaca eta máechajisihaquene; énapa ena ticavasana te Judea, énapa ena tiávihanahi tayehe eta cajacure Jordán. 6 Tacahe, eta nametauresiravaipa, navarairahivare náinajica eta napecaturana, ema Juan máicachasicavacapaipa te cajacure Jordán.
7 Énaripa ena fariséoana énapa ena saducéoana nayanauchahivare ema Juan. Vahi náeneuchavahini, navarahahisera ticaicachasiana. Tacahe, ema Juan máichavacapa:
—¿Tájaha tacayema eta epauchiranuhi, eti tachichanaveanatataji eta quichare? Esamairiricahipuca eta járajapairayarepa eta táiñehiqueneyare ecuñaraqui. Evarahahipuca iúchucuhayare. 8 Tiuri puiti, te evarahapuca eta iúchucuha, yátupina tátupiruva eta epanereruana. Ímerecava eta ínajisiraya eta epecaturana. 9 Váhivare ecucajamurava eta mámariéqueneháirahehi ema viáchucaini Abraham. Taicha tayanapane mámarihepuca éma, váhisera iúchucuhaimahi te vahi ecuitsivacha eta epanereruana. Ema Viya, tájina máemaitucaimahi éma. Te mávarahapuca, vahi máejecarachaimahi máepiyaca achaneanaina eta juca mari, mavarairainahi yátupina ena mámariequeneanaina ema Abraham. 10 Ecauneuchava, taicha tiánehipa eta táitecapauchirahaviyare eta ecuñaraqui nayehe ena achaneana máitucarahanahi téneuchavana, váhivare náitsivachahini eta napanereruana. Tímicutijirícavaipa te máechucayarepa ema achane eta yucuqui máhireana. Ticaechuyarehi tamutu eta tapareana. Tíjuyarehi. 11 Yátupi núti nícachasicahehi te une, te éneuchava mayehe ema Viya. Ávanepaipahisera mácani ema yátupiquene Cristo. Te yátupina ecasiñava mayehe, tícachasicaheyareva; tíjaracaheyareva ema Espíritu Santo. Téhesera vahi ecucasiñavapuca mayehe, tícuñacaheyare tayehe eta táijurequene yucu. Éma, ichapequenehi nuyehe núti. Váiparinehi nácutinasimahi eta máitupajijiasiravahi. Váiparinehivare nácaemuñavaimahi macamusuranuhini núti páuresami. 12 Puiti éma márajapainapa tinerejiricainapa nácani yátupiqueneana téhicana. Máunacainapa éna. Ticutinapa mácani achane te tiácatayajirica eta arusu. Máunacainapa. Tásiha, máquijicapa eta tapiraquiji. Máijuchayarepa te yucu. Eta nacaheyare ena máurirahanahi, tíjuanáinapa te yucu, máitavacacayarehi eta namuruira —máichavacapa ema Juan.
Eta macaicachasirahi ema Jesús
(Mr 1.9-11; Lc 3.21-22)
13 Tacahe, títecapavarepa ema Jesús te cajacure Jordán te mávihahi ema Juan. Éma, másihapahi te tinapaica eta Galilea. Mavarahahi ticaicachasiyare mayehe ema Juan. 14 Émasera ema Juan, vahi mávarahahini máicachasicahini. Ánipa macahe:
—Tata Jesús, nútira táuricahi nútivaina pícachasicanu. Nusapihapa núti picaijuhenuhi eta nícachasicaviya —máichapa.
15 Émasera ema Jesús majicapapa:
—Tájinachucha táichava. Ticamunucarehi nítauchayare eta mavarahaquenehi ema Nucaiyaquene —máichapa.
Tásiha, ema Juan tísapavapa. 16 Te tamutupa eta macaicachasirahi ema Jesús, tiúcupaicapa tayehe eta une. Tásiha, tíjahúchavapa téjiaca eta anuma. Máimahapa ema Espíritu Santo tiúcupaicapaipahi, mavasimahipaipa eta paloma. Tavenesicapa ema Jesús. 17 Tacahe, tiáramicarepa eta mahu ema Viya tásihaquenehi te anuma, ánipa macahe:
—Ema maca ema yátupiquenehi nuchicha némunaruquenehi. Tétavicavahi eta núrisamurevahi máicha —macahepa.
4Ema Váinaraji Satanás mavaraha macaitsamaraji ema Jesús
(Mr 1.12-13; Lc 4.1-13)
1 Tacahe, ema Espíritu Santo enurujipa máimitucaipahi ema Jesús eta mayaniraya te mávapahi apaquehe. Ánaqui macuchapayarehi eta máitsamarajiyare ema Váinaraji. 2 Tájina manicahini ema Jesús te jena cuarentaquenehi sache, cuarentavare yati eta mayerevahi. Ichapepa eta máecuavahi. 3 Tásiha, ema Váinaraji témeñahavapa mayehe. Mavarahapa macaetemayarehi. Ánipa máicha:
—¿Pécuhapa píti? Tacahe, pivaneca eta juca mari táepiyacava pan, taicha píti machichavihi ema Viya, ¿masi? —máichapa.
4 Ema Jesús majicapapa:
—Váhipuca pecha eta táechajiriruvahi eta Sagrada Escritura, ani tacahehi: “Vahi tacarichuimahi eta tinicacare ticaitarecayare ena achaneana. Tacachaneyarehi eta máechajiriruvana ema Viya. Jéhevare, éta ticaitarecarahiyare” macahepa.
5 Tásiha, ema Váinaraji mámavarepa tayehe eta tacapicahuquene avasare Jerusalén. Máimiapanapa te táinahu eta Templo. 6 Tásiha, máichapa:
—Te yátupina machichavina ema Viya, písapavayare pémirica te apaquehe. Tájina píchavaimahi eta pémirisirayare. Pécharichuhi eta táechajiriruva eta Sagrada Escritura, ani tacahe: “Ema Viya mavanecapa ena mayeheana ángeleana téchapajiricaviana. Tiámavianayare te navahuana, apaesa vahi picucayutetu eta máriana eta te pipaisirayare” tacahepa. Tásiha, németeaca tijaneacavianayare puiti, vahi náisapaimahi picajara te pémirica —máichapa ema Váinaraji.
7 Tacahe, ema Jesús majicapavarepa:
—Énerichuvare ani tacahe eta Sagrada Escritura: “Vahi picaitsamarajimahi ema Viya, taicha Piáquenuhi éma” —máichapa.
8 Tacahe, ema Váinaraji mámavarepa te táinahu eta anuquehe mari cerro. Máimechapa tamutu eta ichapequeneana avasareana te juca apaquehe ticutirinehi tacachacayajiricacahini taicha eta máitupajijiasiravahicacha ema Váinaraji. Máimechavarepa eta ichapequeneana náimahaqueneana ena achaneana. 9 Tacahe, máichapa:
—Núti níjaracaviyare tamutu eta juca avasareana. Pítina náquenuvina ena távacuanahi eta avasareana. Pépuyucanumasera te numirahu. Pitsiucanu apaesa níjaracavisarepa tamutu —máichapa ema Vainaraji.
10 Émasera ema Jesús majicapapa:
—Pévuisihatataji piti Satanás te juca numirahu. Váhipuca pecha eta táechajiriruvahi eta Sagrada Escritura. Ani tacahehi: “Macarichu ema Viya vépuyumirauchayare. Macarichuvare vicaemataneacayare” tacahepa. Váhiquene táurica nucaemataneacavihini —máichapa ema Jesús.
11 Tacahe, ema Váinaraji térajicavapa. Majunijicapa ema Jesús. Tásiha, tiúcupaicanapa ena ángeleana, náechapajiricapa ema Jesús.
Ema Jesús tépanavapa ticametarairu
(Mr 1.14-15; Lc 4.14-15)
12 Tacahe, te jena sácheana, nacaratacapa ema Juan. Námapa te jácani tayerehiquene. Tacahe, ema Jesús, eta masamairirisirapa eta macaeratairahi te cárcel ema macheji Juan, tiyanapa tichava te mávasa Nazaret te Galilea. 13 Váipasera mánasihini te majurusinehi. Tiyanapa tayehe eta avasare Caperaum. Étapa máejasihahi. Eta juca avasare távihahi te tachausi eta cáquiure Galilea. Eta macametarairuirahi, tamutuhi mapaica eta tinapaica eta provincia Galilea+ 4:13-17 Ema profeta Isaías, ánivare macahehi eta máechajisihairahi: “...étaripa eta provincia táviha náitecapihahi ena apavasanana”. (Acane eta juca apaquehe, apina eta apana táijareanaini: eta Zabalón étapa Neftalí.) Eta máimitusiravacahi ena achaneana, ánipa maicha ema Jesús:
—Éneuchava mayehe ema Viya. Ítsivacha eta epanereruana, taicha tiánehi eta sácheyare tímerecavaya eyehe ema ticatiuchaheyare. Aquenucayare mavaneruhi ema Viya, téchaheyare éma —máichavacapa.
Eta juca títauchavahi eta májureanahi ema víyarahaini profeta Isaías, ani tacahehi: “Tiúricacareanainapa ena achaneana cávasanahi te tachausi eta cáquiure Galilea tayehe eta provincia Zabalón étapa eta Neftalí, namutu támairiaca ena ticavasana te apachara eta Jordán. Éna, tiyerehi eta nacatajivairanahi, tacuti eta tavayureva eta tamapicuva. Puítisera máitecapauchavacaripahi ema timícauchamurihi. Ticatiuchavacayarehi tayehe eta nacatajivairahi. Éma, tétumechavacahivare eta mamícauchiravacahi” tacahepa.
Ema Jesús máichuha ena cuátroqueneana ténicarahiana, máimitureanayare
(Mr 1.16-20; Lc 5.1-11)
18 Tacahe, eta mapaisirapahi ema Jesús te tachausi eta cáquiure Galilea, máimahavacapa ena apinana ajairana, ema ticaijarehi Simón Pedro émapa ema maparape Andrés. Eta náematanerepi ena nani, ténicarahianahi. Náquijierecahi eta nayehe tarrafa. 19 Tacahe, ema Jesús máichuhavacapa:
—Yare, éhicanu. Núti níjaracaheyare eta apana ématanerepiyare. Éti ítucavaparacahi eta jímana; tacaheyare eta ítusiravayareva ena achaneana, machaneranayare ema Viya —máichavacapa.
20 Enevanepa náinajicapa éna eta náenisirahi. Tiyananapa náehicapa ema Jesús.
21 Ánaquipanavarepa máimahavarepa ema Jesús ena apinana ticaparapecácanavare: ema Jacobo émapa ema Juan. Téjacanahi te napacure. Matiarihihivare ema naiya Zebedeo. Náititijiricahi eta nayehe tarrafa. Ema Jesús máichuhavarepa. 22 Enurujipa náehicavare. Nanaquicavarepa eta napacure, émapa ema naiya. Najunijicavarepa.
Ema Jesús máimitucavacapa ena camuriqueneana achaneana
(Lc 6.17-19)
23 Eta mapaisirahi ema Jesús tayehe eta avasareana te Galilea, máimitucavacapahi ena achaneana te sávarumuhuana tayehe eta náurujisirarevana. Mavanecapa eta náeneuchiravaina taicha tiánehipa eta sácheyare tímerecavayare ema ticatiuchayare, ema aquenucayare mavaneruhi ema Viya. Énerichuvare ema Jesús macanaracapahivare tamutu eta apanapanequeneanahi jumareana eta najumanapahi ena achaneana. 24 Tacahe, nasamairiricapa ena achaneana ticavasanahi eta tasimutuqueneana avasareana te tinapaica eta Siria. Tásiha, námavacapaipa ena nacajumaqueneana, apanapanenejiquenehi eta najumana, nacatiruhavanahi. Énaripa ena návaháruanahi ena éreanana, ena tirapapasiana, énapa ena muracaquihana. Namutu ena nani, macanaracavacapahi ema Jesús. 25 Tacahe, camuriana ena achaneana téhicanahi éma. Éna, tiásihana te Galilea, te Judea, te Jerusalén, te avasareana tinapaica eta Decápolis, étapa te apachara eta Jordán.
5Ema Jesús máimitucahi nayehe ena ticunachacareanahi me Viya
(Lc 6.20-23)
1 Tacahe, eta máimairavacahi ema Jesús ena camuriqueneana achaneana, tiápanapa tayehe eta anuquehepahi apaquehe taicha tiúripanahi eta nasamararasirayarehi ena achaneana. Téjacaripa éma, énapa ena máimitureana nachayacaipahi. 2 Ani tacahehi eta máimiturapianahi:
3 —Ena náimatihi eta tacamunuqueneanahi eta náchanevana, tétavicavahi eta náuricacarevaya taicha máejerare eta najacapirayare eta máechajiriruva ema Viya, machaneranayarehi.
4 Ena nani tijapanujiricavanahi, tétavicavahi eta náuricacareva taicha émaripa ema Viya macurisamurechavacayare.
5 Ena nani tisuapajirahianahi me Viya, mánsuanahi mayehe, tétavicavahi eta náuricacareva taicha máijararuanayare eta arairu apaquehe náicuchihi me Viya.
6 Ena nani, ichape eta najamurachirahi eta náitaresirahi eta matapiravacare te mamirahu ema Viya, tétavicavahi eta náuricacarevaya taicha máijaracayare éma eta navarahaquenehi.
7 Ena nani tijapanurahianahi nayehe ena apamuriana achaneana, tétavicava eta náuricacarevaya; taicha ema Viya, éma apanava majapanuvacayare éna.
8 Ena nani vahi náisapajirícavahíni tahapapicahini eta náehisirahi ema Viya, tétavicavahi eta náuricacarevaya; taicha éna, títecapanainapa te mamirahu ema Viya, náimararacainapa éma.
9 Ena nani ticonsejarahianahi nayeheana ena achaneana, nacaepahairahi eta semanereana, tétavicava eta náuricacarevaya éna; taicha máimereuchainapa ema Viya eta machichairavacahi éma.
10 Ena nani ticatajivanahi eta nacatianacasivahi nayehe ena achaneana te juca apaquehe táichavenehi eta táurivahi eta náitaresirahi, tétavicavahi eta náuricacarevaya; taicha éna aquenucarahanaya majupahanayare ema Viya.
11 Eti nuchaneranahi, járajapainapa eta sache eta nacatianasiraheya ena achaneana táichavenehi eta éhisiranuhi. Tipanararachaheanainapa, tépiyaequenehaheanainavarepa. Váhisera ecuarami eta juca. Ene nacahehi eta nacatajivairahi ena profetanaini, ena náinapureanahi machaneranahi ema Viya. Eta tacahe, te nacatianacahepuca, ¡ecurisamurechavachucha, evapinavachucha! ¡Tétavicavahi eta iúricacareva taicha ejacapayare eta ícuchiyare te anuma, taicha ichape eta macunachirahehi ema Viya!
Ema Jesús tímitucahavi eta vicamunucareravayarehi tacutihi eta tacamunucarevahi eta icheve, étapa eta tijarahi
(Mr 9.50; Lc 14.34-35)
13 Eti ímiyanavayare eta ecamunucareravahi nayehe ena achaneana, tacutihi eta tacamunucarevahi eta icheve. Vahi tacuepaha eta ecamunucareva. Vahi ecucuti eta tajachira eta icheve, taicha tájina eta táichevevainahíni. Tásiha, nájinapa ticamunuimahi. Náepuruinapa namutu.
14 Tacutiquene éti ecutihi eta tijarahi. Éti, namicahuyarehi namutu ena achaneana eta ímitusiravacaya, apaesa náinajica eta náehisirahi eta tamauriqueneana. Ímereuchayarehivare eta iúriva, ecutiya eta avasare tiávihahi te tajirumane eta anuquehe mari. 15 Tacutiquene, vahi ecucuti nácani súnsuana tiyustacanahi jácani lámpara, tásiha nanacapapucaini te tajuhe eta cajune, nayumurusihahini. Nanacayarehisera te anuquehe apaesa náimairiricasarepa namutu ena tiávihanahi te peti, tamicaureanayarehi. 16 Ene ecaheyare éti, ímerecayare eta ejaraivayare nayehe ena achaneana apaesa eta náimairainahi eta táuriqueneana íchaqueneanayare; tásiha nacunachainapa ema Tata Vicaiyaquene tiávihahi te anuma.
Ema Jesús tímitucahavi tayehe eta tasuapacarevahi eta Sagrada Escritura
17 Vahi étaina tímitecanuhi núti nucaepahahini eta mavanairipiana ema víyarahaini Moisés, étaripa eta náimiturapianaini ena profetanaini. Eta tímitecanuhi núti, níminecapaequenehaheyare eta nájureanahi. 18 Nutupiruva numetacahe: Títauchavaya tamutu eta máechajiriruvana ema Tata. Tímiyanava eta tasuapacareirahi nayehe ena achaneana tamutu eta Sagrada Escritura. Tájina ticaepahaimahi, tayanapane táitavapuca eta anuma étapuca eta apaquehe. 19 Eta tacahe, nácani tépuruanayare eta tavanairipianahi eta Sagrada Escritura, jácani ánichichaquenehi, vahi tisiapanaimahi te anuma. Tavetijipa te náimitucapuca ena apamuriana eta náepuruiraya. Nácanisera tisuapanayarehi, tímiturecanahivare eta juca nayehe ena apamuriana achaneana eta náehisiraina; éna, ichapeyare eta nacunachacarevayare eta nasiapiraipa te anuma. 20 Táicha te evaraha ítujicava esiapa te anuma, tacamunuhi tiápajucavaya eta táurivahi eta eyeherepiana éti, ecachuricayare eta nayeherepianahi ena escribánoana, énapa ena fariséoana.
Ema Jesús tímitucahavi vahi tacunasi te visamure eta visemaneva
(Lc 12.57-59)
21 Eti écharichucha eta nayeherepiana ena iáchucanaveanaini ani tacahe: “Vahi ecucapaca mácani piparaepiya; taicha mácani ticaparecahi, ticaicuñayarehi”. 22 Nútisera numetacahe eta apana: Mácani tisemahi mayehe ema maparape, énerichuvare ticaicuñayare. Mácani tiúmehahi ema maparape, ticayaserehiyare te namirahu nácani tuparairucanahi tayehe eta avasare. Tacutiquene mácani ticaecahihi ema maparape, mávacuhaipahi eta ecuñaraqui tayehe eta infierno.
23 Eta tacahe, te piámapahi eta piámavahu te mamirahu ema Viya, tásiha, péchapanainapapuca eta pitapiravahi mayehe ema piparape. 24 Vuíchaha picuiyaracuha eta piámavahu. Tativanumayare piyaseapanaya eta perdón ema piparape. Pétupiricanumayare tativa eta píchavaquenevahi mayehe éma. Táuricasarepa pichava píyaracuhapanainapa eta piámavahu te mamirahu ema Viya.
25 Tacutiquene te matiarihiyarepuca mavaraha mametauchavi te namirahu ena tuparairucana, vahi picucuchapa mametauchavi. Tativayare pétupirica eta píchavaquenevahi mayehe, mapurare vuíchaha picaeratahini mayehe ema juez tayehe eta cárcel. 26 Taicha te náimisiapavipa tayehe eta cárcel, ticajeraequenénapa eta piúchusiraya.
Ema Jesús tímitucahavi vicuneuchavaya eta jácani táimiaquipaicahavi tayehe eta pecatu
27 Énerichuvare écharichuhi éti eta náimiturapihi ena iáchucanaveanaini: “Vahi ecuveha esu apana esena”. 28 Puítisera núti numetacahe eta apana: Mácani majamurachahi esu apana esena, ticapecaturaipahi te masamure taicha eta majamurachirahi. 29 Eta tacahe, eta iúquiha váure, te tavarahapuca tímiaquipaicahe tayehe eta pecatu, tavarairahi táimahayare eta tamauriqueneana tájiparacana, tiúripana evecuhauquichava iáquijicaya. Taicha tiúripanahi táejiacava ánichichaina te iáquehe, váhisera tacuimicuñacahe eta te yucu infierno, tamutupahi eta iáquehe. 30 Étaripa eta evahu váure, te tavarahapuca tímiaquipaicaheyare tayehe eta pecatu, tapamisirahénapapuca íchayare eta tamauriqueneana, tiúripana eyuchatica iáquijica. Taicha tiúripanahi táejiacava eta evahu, váhisera tacuimicasiapahe támutu eta iáquehe tayehe eta yucu infierno.
Ema Jesús manacahi eta máimiturapi nayehe ena tínajicacana
(Mt 19.9; Mr 10.11-12; Lc 16.18)
31 Énerichuvare ena viáchucanaveanaini náisapahi eta máejerare eta máinajisira mácani achane esu mayena. Ani nacahehi: “Mácani tínajicahi esu mayena, máemepiyarecahi eta ajumeruca táechajisihayarehi eta máinajisiraya esu mayena”. 32 Nútisera numetacahe eta apana: Mácani achane, te máinajicapuca esu mayena, ticapecaturaipahi me Viya. (Váhinénipuca sucaecahihini mayehe ema apana achane.) Énerichuvare te tiápechavahipuca ticaima ésu, tamuriacahi ésu eta maviurevahi ema suima. Tásiha, mácani arairuhi suima, émapa tamuriacahi eta máejecapiravahi taicha eta mavirahi esu esena sucaimaquenehi.
Ema Jesús tímitucahavi eta vahi vijurachaimahi
33 Énerichuvare esamairiricavare eta náimitucasivahi ena iáchucanaveanaini: “Machu vahi ecuitaucha jácani ejurachirahipuca. Yátupinasera eta ítauchiraina tamutu eta íjarasiravahi me Viáquenu” nacahepa. 34 Nútisera numetacahe éti: Vahi táuricahini íchahini eta juramento. Vaipa échajisihahini eta anuma taicha éta, mávacurehi ema Viya. 35 Váipavare échajisihahini eta apaquehe taicha éta, macaematanéyahi éma. Váipavare échajisihahini eta Jerusalén, taicha éta, mávacureyarehi ema yátupiquenehi Rey, mavaneruyare ema Viya. 36 Váipavare échajisihahini eta ejurachirahi te echuti, taicha vahi áratahaimahi ehapamaichahini, ítsivachirahini eta táimahi, tijapupuca, tiquisapuca. 37 Numetacahe: Te tatiarihipuca eta íjarasiravayare, átupiruva ácahe: “Tiuri”. Te váhipuca evarahahi, átupiruva: “Vahi” ácahe. Te émunahacavapuca ejuracha, ema Váinaraji títurucaheripa.
Ema Jesús tímitucahavi eta vahi vicusema ne nácani ticaetemajiricahaviana
(Lc 6.29-30)
38 Énerichuvare esamairiricahi eta acane: “Mácani achane téhararecahi mapuchuquichahi ema apana achane, énerichuvare éma napuchuquichayareva ena tuparairucana. Te macavetuquiahechahipuca, énerichuvare nacavetuquiahechayareva ena tuparairucana”. 39 Nútisera numetacahe: Vahi ecujicapa te masema mácani achane váinarajihi. Tiúripana, te náehahepuca nácani te emira, íjaracayare eta apachacaya eta emira. 40 Tacutiquene, te natiarihipuca ena timetauchaheana, navaraha naverejicahe eta ecamisa, vahi ecusema. Váhivare ecujicapairihi. Íjaracavare eta apana eta epacuha. 41 Ísapayare te nácani navanecahepuca eta enaracureca eta tijitacare. Te navaraha iámina étanaina kilómetro, evapinava eta eservichiravacaina. Vahi ecobrachavacaimahi. 42 Mácaniripa tájahapuca mayaseacahe, íjaracayare. Vahi ecueñamiha mácani ticapucahe eta ecayehequeneana.
Ema Jesús tímitucahavi eta vémunasirayare nácani ticatianacahaviana
(Lc 6.27-28, 32-36)
43 Énerichuvare esamairiricahi eta acane eta náimitucasivahi ena iáchucanaveanaini: “Émunasirahi nácani témunacaheanahi. Tásiha, ecatichayarepa nácani ticatianacaheanahi”. 44 Nútisera numetacahe: Émunacayareva nácani ticatianacaheanahi. Eyaseaca ema Viya eta nayujarahuina nácani téchajicanahi eyehe. Ímereca eta iúriva nayehe nácani ticatichaheanahi. Eyujaraucha nácani tiúmehaheanahi ticaetemajiricaheanahi. 45 Te ítaucha eta juca, éta tímereuchaheyare eta machichahéirahi ema Vicaiyaquene te anuma. Taicha éma nájina manerejiruina, namutu máemunacavaca: ena achaneana váinarajiana, énapa ena tiúriana. Éma, tíjaracahavi vimutu eta sache vimícahuhi, étapa eta tiquiva. 46 Éti, tájina ecunachacarevaina eta me Viya, te nacarichuhi émunaca nácani témunacaheanahi éti. Apanasica ena tisipecaturarahiana náichahi eta juca. 47 Tacutiquene, tájinavare ecunachacarevaina eta me Viya, te iúriyare nacarichuhi ena eparapenaveanahi. Apanasica ena máimatirahanahi ema Viya tiúrianahi eta nayehe ena naparapenaveana. Étisera tatuparacahe ecachuricayare eta iúriva. 48 Tétavicavasareya eta iúriva nayehe namutu. Vahi enerejicaimahi ena achaneana. Váhivare eyavanaimahi eta iúriva. Ecutiyare ema Vicaiyaquene te anuma eta máurivahi.
6Ema Jesús tímitucahavi eta vahi vicusiñavavaicapa eta víchira eta táuriqueneana
1 Eta ecajirayare ena páureana, échapavayare. Ema Tata Vicaiyaquene, tájina ticunachahemahi te evarahapuca náimaha ena achaneana eta ecajirahi, evarairahi ticunachaheanayare. Tájinavare máitsirijicavahini éma eta eyehe. 2 Eta tacahe, te ímicatacayarepuca nácani ticamunuvanahi, vahi ecumetajirica. Vahi ecucuti ena apimirana timetajiricanapa te viúrujisirarevana, téhepa te anecapahiana. Eta juca náichahi, navarairahi ticunachacareanayarehi nayehe ena achaneana. Nútisera numetacahe: Ena nani ticaheanahi, tájina nacunachacarevaimahi me Viya. 3 Te jácani píjaraca nácani ticamunuvanahi piyehe, vahi picumetajirica. Váhivare picumetaca nácani pémunacasareana. 4 Piñajichayare eta píjarasirayare nácani píjaracasiruyare. Tacahe, ema Tata Vicaiyaquene te anuma máimararacahi tamutu. Jácani píchaqueneana tayumururevana, éma títsirijiequenehayare, tíjaracaviyare eta pícuchihi.
Ema Jesús tímitucahavi eta viyujarasirayare
(Lc 11.2-4)
5 Te eyujaracahi, vahi ecucuti ena apimirana tiyujaracana te viúrujisirarevana, téhepuca te anecapahiana. Titupihanahi éna eta nayujarasirahi, navarairahi náimararacayarehi ena achaneana. Nútisera numetacahe: Tájinachucha nacunachacarevaimahi me Viya. 6 Étisera ani tacaheyare te eyujaraca. Esiapayare te eyehe cuarto, ératacayare eta tapaja. Eñajichavayare eta échajisirayare ema Tata Vicaiyaquene. Éma, tímararacahavihi; masamayarehi eta piyujaracasa.
7 Tacutiquene, váhivare ecuapepirica eta ecayemaqueneanayare. Vaipa tácamesahini eápepiricahini eta eyujarasirahi. Vahi ecucuti ena máimatirahanahi ema Viya. Tiúpiemanapa eta nayujarasirahi, náimijachaipa tisamacareanahi mayehe ema Viya. 8 Vahi ecucuti éna, taicha ema Viya máimatiripahi éma jácani vivarahaquenehi viyaseaca. 9 Éti, ani tacaheya eta eyujarauchiravaina: Tata Vicaiyaquene, piti piáviha te anuma, vipicauchahi yátupi eta píjare. 10 Vivaraha ichapeina eta tasuapacarevaina eta pivanairipiana nayehe namutu ena achaneana ani te apaquehe, tacuti eta nasuapiravihi ena ángeleana te anuma. 11 Pájapanuhavi píjaracahavi puiti jena sache eta vicamunuirava eta vinicaqueneana. 12 Pájapanuhavi piperdonachahavi eta viviurevana piyehe, tacuti eta viperdonachira víti ena ticaviurevana viyehe. 13 Vahi picuisapahavi eta vicha eta tamauriquene. Picatiuchahavivare mayehe ema Váinaraji. Taicha píti yátupiquenevihi Viáquenuvihi. Nájina pácuti eta pítupajijiasiravahi. Máichecuaraquire eta pijaraivahi. Amén.
14 Taicha te yátupihi eta eperdonachirahi nácani ticaviurevanahi eyehe, ema Tata Vicaiyaquene te anuma tiperdonachaheyare éti apanava. 15 Téhesera te vahi eperdonachahi ena ticaviurevanahi eyehe, ema Tata Vicaiyaquene váhivare tiperdonachahémahi eta éjecapiravanahi éti.
Ema Jesús tímitucahavi tayehe eta ayuna
16 Tacutiquene, te ayunahepuca, vahi ecajapanuramiraimahi te namirahu ena achaneana. Vahi ecucuti ena apimirana ena tímicaecherachavanahi eta ayunairanahi. Núti numetacahe: Tájinachucha nacunachacarevaimahi me Viya. Éma, váhivare títsirijicavaimahi eta nayehe. 17 Étisera, te ayunahepuca, ímiyanava eta esipauquichiravaya, etatasicavavare, apaesa nacuija nacuimatiacahe eta ayunairahehi. 18 Ema Tata Vicaiyaquene tímararacahehi tamutu eta esamureana. Tisamacareyarehi eta eyasearuhi.
Ema Jesús tímitucahavi eta vahi vicuisapava vicasamure eta vímahaqueneanahi
(Lc 12.33-34; 11.34-36)
19 Váhivare tacuavasamurerecahe eta ímahaqueneana te juca apaquehe. Eta juca ticamitiequenehacareana taicha eta tajararesira eta cachusiri, étapa eta táichasivayare. Natiarihivare ena tiámeyechaheanayare. 20 Epanerechasera eta ecaimahaqueneraya te anuma. Ánaqui jararihi eta táitsivayare eta íchirahi eta táuriqueneana te juca apaquehe. Ánaqui, tájina cachusirina, nájinavare tiámerahina tayehe. Tájina témitiacaimahi. 21 Éti, te ecasamurepuca eta ímahaqueneanahi te juca apaquehe, evarahahi enasiyare te juca. Vahi ávarahahini ejunijicahini eta ímahaqueneana. Téhesera te ecasamurehichapuca eta ícuchiana te anuma, ánaqui evarahayare eyanavaneyare.
22 Tacutiquene, ecuneuchava, machu tacuetaviuchava eta ejamurachira eta ímahaqueneana. Ecaratacava, vahi ecuisapa tahapasamurechahe eta ecaimahaquenerahi. Taicha te tahapasamureruhepapuca eta ímahaquene, tétavicavahi eta tamapicuvahi eta te iáchanevana. Téhesera esuapa eta nímiturapiana, tétavicavahi eta tamicauchiraya eta iáchanevana, tímijunijicayare eta emaurivahi, étapa eta ejamurachiravahi eta ímahaqueneana. Eta tacahe, machu ísapava tayanariana eta timapicu eta te iáchanevanasami. ¡Páurehesami éti te ísapavapuca tanasipa!
24 Tacutiquene éti, eta ítaresirahi, vahi táuricahini apinanainahini ena iáquenuana. Taicha émunacapanayarehi ema émana, tisuapacarepanayarehivare; tásiha ema apana, apaesarineya eta émunasiraya, váipainapa tisuapacaremahi éma. Ene tacahehi eta juca ímahaqueneana, vahi ecuisapa tahapasamurechahe eta plata, machu tahapapirica eta émunasirahi ema Viya, étapa eta ecaemataneasirahi éma.
Ema Jesús tímitucahavi eta majaneasirahavihi ema Viya viti machichanaveana
(Lc 12.22-31)
25 Étasera nuvaraha yátupina eta ecasiñavairaina mayehe ema Tata Vicaiyaquene. Vahi ecucaeñamaracavaicha tayehe eta enicaquenerepi étapa eta emuiriharapi puiti juca ítaresiraichaha. Eta enicaquenerepi, étapa eta emuiriharapi, tájina táeñamavacarevahini. Ímararacarichuhi eta cáyureana. Vahi táevacahini, váhivare táechatijiricahini, táunacahipucaini eta tanicaqueneyare. Émasera ema Tata Vicaiyaquene máechapajiricahi, máijarasirahi tamutu eta tanicaquenerepiana. Evetijipa éti, iápajupanavahi eta éñamacarévahi me Viya tayehe eta cáyureana. 27 Tájina táuricahíni eta éñamiravahi eta júcana. Éti, nájina tiratahaimahi étijivainahini ecajurucavahini, tayanapane tahapasamurechahehipuca.
28 Tacahe, ¿tájaha tacayema tihapasamurerecahehi eta emuiriharapi? Ímararacarichuhi eta tajurusirahi eta flúreana, vahi tacaeñamaracavahini tacaematanehini, táijururecahipucaini. 29 Táitsivahisera, te tépunehapa, tétavicavahi táurinavahi eta taflurene. Nájina tácuti eta nacamuirihaira eta táurinava, émaripa ema víyarahaini rey Salomón eta tajanunusira eta macamuirihairahi. 30 Apanasicahi, ema Viya máijaracahi eta táurinavahi, ánipirichuhinéni eta táitaresirahi. Evetijipa éti eta máechapajirisirahehi, máijarasiraheyarehi eta emuiriharapi eti achaneana. ¿Tájaha tacayema vahi ácasiñavahíni eta mayehe? 31 Eta tacahe, vahi ecucaeñamaracavaicha tayehe eta enicaquenerepiana étaripa te echuririacapuca eta une érayare, váhivare eta emuiriharapi. 32 Ena achaneana vahi náimatihini ema Viya, ichapemurihi eta tacaeñamarasiravacahi eta júcana. Vahi nácasiñavahini mayehe ema Viya, nacuchapahipucahini eta máijararuyarehi éma. Étisera, écharine eta mararihirahi ema Ecaiyaquene te anuma. Máimatihi éma tamutu eta ecamunuqueneanahi. 33 Tásihasera éti, tativayare íjaracava ecaemataneacaya ema Viya, ecasamureirahi eta ítauchirayare tamutu eta mavarahaqueneanahi. Tihapasamurechaheyarehivare eta tátupiruvairaya eta ítaresira, ecurisamurechirayare éma. Máimaharinepa éma. Tíjaracaheyare tamutu eta juca ecamunuqueneana. 34 Eta tacahe, ácasiñava mayehe éma. Vahi tacuimipanerechahe eta íchararacavayare achichu. Puiti ecuchapaipa eta máimicatasiraheyare. Ímiyanava eta ecuchapirayare eta máimicatasiraheya.
7Ema Jesús tímitucahavi eta vahi vicunemahi eta náejecapiravana ena apamuriana achaneana; vicuneuchavasera víti
(Lc 6.37-38, 41-42)
1 Vahi ecunemahi eta náejecapiravana ena apamuriana achaneana, váhivare ecucaecahivaca, machu étaina táimicuñacahe me Viya. 2 Te ecunerahipuca nayehe ena apamuriana achaneana, ecaheyare éti eta macunerahénapa ema Viya tayehe tamutu eta éjecapirávanahi éti. 3 Piti ajaira, pítipa piti esena, vahi táurica eta picunerahi eta ánichichaqueneana náejecapiravanahi éna. Tituparacavi pítijivaina picuneuchava eta táichapeva eta péjecapirava. 4 Vahi tatuparacavimahi pétupirica eta jácani náejecapiravahi ichipichuana ena piparaepiyana. Tájina piviyahini eta piconsejachihaimahi. Ichapesera eta tatuparasiravihi pétupirica eta péjecapiravanahi píti. Tapaenumava pétupirica eta píchavaquenévanahi, táuricapaini piconsejacha ema piparaepiya tayehe eta máichavaquenévahi.
Ena ticaecahirahiana, vahi vicuijaraca jácani téñamacareana
6 Vahi ecuimituca eta máechajiriruvana ema Viya nácani achaneana ticaecahirahiana, taicha váiparinehi náuricaimahi. Machu étaina táemehahe. Váhivare ecuijaraca jácani téñamacareana, machu nácatayayajica.
Vahi vicuyacuji eta viyaseasiraina ema Tata Vicaiyaquene
(Lc 11.9-13; 6.31)
7 Ánivare tacahe eta máechajiriruva ema Jesús:
—Numetacahe: Échajica ema Tata Vicaiyaquene. Eyaseacayare eta ecamunuqueneana. Éma, tijapanurahi. Tisamaheyare, tíjaracaheyareva. Vahi ecuyacuji eta eyaseasiraina. Énerichuvare, te tatiarihinapapuca eta jácani íchiraya ichapehi eta tacajeravayarehi, eyaseacayare máijaracahehini eta ítupajijiasiravaya. Éma, tíjaracaheyare. Te jararihipuca eta táichejimiráuchahe, éma macaevuisinaheyarehi.
9 Eta juca tímicutijiricavahi te natiarihipuca ena echichanaveanahi éti, te tiyaseacaheanapuca eta pan nanicayare, váiparinehi táuricaimahi íjaracahini éti eta márijahi. Tímicutijiricava evijaruinahini ena echichanaveana. 10 Étaripa te tiyaseacaheanapuca eta jima, váhivare táuricaimahi íjaracaimahi eta quichare. 11 Etiarihi éti vahi ecajirahihini nayehe ena achaneana. Iúrihisera nayehe ena echichanaveana. Mavetijicha ema Tata Ecaiyaquene tiávihahi te anuma. Éma, vahi ticavijaruhemahi eta eyaseserepi. Tíjaracaheyarehi tamutu eta táuriqueneana eyasearuanayarehi.
12 Evaraha eta náurivaina ena achaneana eta eyehe, ¿masi? Tásiha, táuricahi eta íchiraya eta iúriva nayehe. Taicha eta tacahehi eta táimiturapi eta Sagrada Escritura eta eyehe.
Jararihi eta apina achene
(Lc 13.24)
13 Esamanuchaha. Jararihi eta apina achene. Eta ichape achene, vahi tácajéra eta náehisira ena achaneana. Camurianapana ena téhicana eta ticaijuhe tayehe eta ecuñaraqui. Étasera eta achene ánicuchicharichu, ticaijuhe tayehe eta vítaresirayare, tájina ecuñaraquina. Váhisera camurianaina ena téhicana éta. Éti epamicava esiapa tayehe eta achene ánicuchicharichu.
Ema Jesús máimicutichahi ena achaneana tépiyahirahiana, nacuti eta yucuqui máurinisiráha eta tahi
(Lc 6.43-44)
15 Échapavayare tayehe eta náimiturapiana ena tépiyahirahiana tímijachavana machanerana ema Viya. Tépiyacavánapahi tiúriana tacutihi eta tamansuva eta uvesa. Téhesera te nasamureana, tétavicavahi eta navainarajiva, nacutihi eta ichini. 16 Ímatiacavacahisera éna táichavene eta náichaqueneana. Nacutihi eta yucuquiana. Eta yucuqui, tímaticarehi eta táhi. Étaripa eta sitavere, váiparinehi tiúchucaimahi eta tacahihini narasahinahipucaini. Tásiha, eta ijicaqui váiparinehivare tacahimahi eta táhi cachicheruhinahipucaini. 17 Tacutiquene, tímaticarehi eta táhi eta yucuqui tiúrinisi. Tímaticarevare eta táhi eta máurinisiráhana. 18 Eta yucuqui tiúrinisihi eta táhi, vahi témunahiricavaimahi vahi tacurinisihini eta táhi. Étaripa eta máurinisiráhana, váhivare témunahiricavaimahi táurinisihini eta táhi. 19 Tamutu eta yucuquiana máurinisiráhana ticaechuyarehi, tíjuyarepa te yucu. 20 Eta tacahe, ímativacayare ena tépiyahirahiana táichavene eta náichaqueneana tamauriqueneana.
Vahi námutuimahi títujicavana tisiapanaimahi te anuma
(Lc 13.25-27)
21 Nararihinapa ena achaneana tépiyacavana nuchanerana. Váhisera títujicavanaimahi tisiapana tayehe eta mávasa ema Viya. Tayanapane náichanuinapapuca “Tata Viáquenu”, vahi tisiapanaimahi. Taicha vahi yátupinahini eta nacaemataneasirahi ema Tata Nucaiyaquene te anuma. 22 Te táitecapapa eta juicio, camurianayare ena tíchanuanayare: “Tata Viáquenu, víti véchajisihaparacahi eta píjare. Vipiaracavihi te píjare eta viáquijisirahi ena váinarajiana, téhevare te píjare vímerecahi eta tiáramicareana” náichanuinapapuca. 23 Nútisera nujicapainapa: “Éti vahi nuchanerahéna. Nímatisera núti eta íchaqueneanahi tamauriqueneana. Évuisiha te numirahu” níchainapa éna.
Ema Jesús máimicuticha ena tisuapajirahiana énapa ena masuapajirairahana
(Lc 6.47-49; Mr 1.22)
24 Nácani tisuapanuanahi náitauchahivare eta juca nuvanairipianahi, téchemarahianahi táicha. Nacutiyarehi mácani títucahi tépiyareca peti, manacayarehi eta túmeana yucuqui emuruquiana. 25 Jéhesare, te járajapapa eta muraca técaticava, tiámaquiha tiquiva, tisiamapa eta une, váipasera tacayayacahini eta peti, taicha tiúsiapiravacahi. 26 Nararihivare ena tépiyacavanahi tisuapanuana, váhisera náitauchahini eta juca nuvanairipiana. Éna nacutihi ema máitucaraha tépiyareca peti. Vahi manacaimahi eta túmeana yucuqui, váhivare táusiapiravacahini máicha. 27 Te járajapapa eta muraca técaticava, tiámaquiha tiquiva, tisiamapa eta une, tacajimuyapaicapa eta apaquehe. Tiáquipaicavapa eta peti, tamutusamipa témitiequeneha —máichavacapa ema Jesús.
28 Te títapiricapa ema Jesús eta máimitusiravacahi ena achaneana, ichaperinehi eta náramirahi eta máimiturapiana. 29 Vahi nasamasarénahini. Tétavicavahi eta máitusirahi mayunapaicahi tamutu. Tétavicavahivare eta tasuapacarevahi eta máimiturapiana.
8Ema Jesús macanaraca ema émana achane leproso
(Mr 1.40-45; Lc 5.12-16)
1 Te tiúcupaicapa ema Jesús tayehe eta cerro te mávinehi, camuriana éna achaneana téhicanapahi. 2 Tacahe, macahepaipa ema émana achane leproso. Témeñahavapa mayehe ema Jesús. Tépuyucapa te mamirahu. Tásiha, máichapa:
—Tata, nucasiñavahi eta piyehe, picanaracanupaini.
3 Tacahe, ema Jesús majicapapa:
—Nuvaraha nucanaracavi. Tájinapa píchiravaina puiti —máichapa.
Máemamahacapa. Tásiha, enevanepa tinaracahi ema macajumaquenénihi eta máechajisirahi ema Jesús. 4 Tásiha, ema Jesús máichapa:
—Pímaha, nacuija picumetaca eta nútirahi nucanaracavihi. Piyanavanesera pímerecava nayehe ena tuparairucana, apaesa náimamacavi. Énainapa timetajiricanainapa eta yátupirahi pinaraca, pipachihairapa. Piyanayareva me Viya. Picamavahuyarepahi eta pihasulupayachirayare taicha eta macanarasiravihi —máichapa ema Jesús.
Ema Jesús macanaraca ema mamusura ema capitán romano
(Lc 7.1-10)
5 Tacahe, ema Jesús títecapapa tayehe eta Capernaúm. Matiarihihi ema achane apavasana. Comandantehi éma nayehe ena suntaruana romanoana. Capitán eta mávacure. Tiyanapa mapauchapa ema Jesús. 6 Mayaserecapa, ánipa máicha:
—Tata, mararihi puiti te nupena ema amaperu numusura ticajumahi eta áire. Tétavicavahi tacativa masama. Pájapanupaini, picanarasinanupanaini éma —máichapa.
7 Ema Jesús, majicapapa:
—Tiuri, nuyanayare nucanarapanayare —máichapa.
8 Tásiha, ema capitán majicapapa:
—Tata, vahi picucaeñamacava eta pítesiraina eta nuyehe, taicha vahi táuricahini pisiapahini te nupenasami. Németeaca taratarichu picavanairipi eta picanarasiraya ema numusura. 9 Taicha núti nusuapahi te tivanecanuana ena anuquehepananahi eta nuyehe. Nútiripa nusuapacarehivare nayehe ena nusuntaruranahi. Te nuvanecavaca, téhevare níchuhavacapuca, tisuapanuanahi. Te nuvanecapuca ema nuvaneru, enurujipa tisuapanuvane —máichapa.
10 Te masamapa ema Jesús eta juca, ichaperinehi márami eta yátupirahi macasiñavairahi eta mayehe. Máichavacapa ena téhicanapahi:
—Nutupiruva numetacahe: Nájina nímaha émanaina vijaneana israelíta mácutihini ema maca achane apavasana eta macasiñavairahi eta nuyehe. 11 Numetacahe puiti: Járajapainapa eta sache, náitecapiraya ena camuriqueneana achaneana apavasanana tiásihanayare te tamutu avasareana te juca apaquehe. Tisiapanayare eta mávasa ema Tata, te mávihahi ema viáchucaini Abraham, ema Isaac, émapa ema Jacob. Tétavicavainapa eta náurisamurevaya. 12 Tacahe, tamapuruji eta náimatiequenehairahi ena vijaneanana israelítana eta máechajiriruva ema Tata, váhisera nácasiñavahini eta nuyehe. Eta tiviuchavacayarehi tayehe eta nacaicuñaiyaya eta te tamapicuquene te távihahi eta táijurequenehi yucu. Ticapitiquiahechavanainapa eta tacativayare nasama. Tíyahanainapa —máichapa.
13 Tásiha, ema Jesús máichapa ema capitán:
—Piyana pichava te pipena. Tinaracaripa ema pimusura, taicha eta picasiñavairahi eta nuyehe —máichapa.
Tacahe, ema amaperu ticajumahi tinaracaripahi te jena hora eta náechajirisiravahi éna.
Ema Jesús macanaraca esu máimase ema Pedro
(Mr 1.29-31; Lc 4.38-39)
14 Ema Jesús tiyanavarepa te mapena ema Pedro. Máimahapa esu máimase ema Pedro, ticajumahi eta muraca fiebre. Mapauchapa tayehe eta suívesihahi. 15 Máemamahacapa, enevanepa táetaviacahi eta fiebre. Tinaracapa. Enurujipa téchepuca. Tásiha, tépanavapa ésu eta suítátirahi ema Jesús.
Camuriana ena macanararuanapahi ema Jesús
(Mr 1.32-34; Lc 4.40-41)
16 Te yátipa, títecaparácanapaichucha ena achaneana. Námavacapaipa ena nacajumaqueneana, énapa ena návaháruana ena éreanana. Tacarichu te máechajiriruvachucha ema Jesús, macuchuchujicavacapaipa ena éreanana tiávahácanahi ena nacajumaqueneanahi. Macanaracavacapa ena apamuriana tisamanahi eta apana jumareana. 17 Eta juca títauchavapahi eta táechajisihairahi eta májurehi ema víyarahaini profeta Isaías, ani tacahehi: “Masaminahavihivare eta vijumana eta macanarasirahavihi”.
Tituparacahavi vahi véñamavaimahi eta víjarasiravahi véhica ema Jesús
(Lc 9.57-62)
18 Te máimahapa ema Jesús ena camuriqueneana achaneana nachayacahi, macavanairipipa ena máimitureana natsecava eta nánuesirayarehi te apachara cáquiure. 19 Tacahe, ema émana escribáno témeñahavapa mayehe ema Jesús. Máichapa:
—Tata máestro, núti apana nuvaraha néhicavi te jácani pivarahaqueneyare piámianu —máichapa.
20 Ema Jesús, ánipa tacahehi eta majicapirahi:
—Tamutu eta sárareana ticapenavaca. Énerichuvare eta cáyureana tamacajipachuvare. Nútisera nuti Manerejirunuhi ema Viya, tájina nuviya nusiapihahini —máichapa.
21 Te apanavarepa sache, ema émana máimiture máichavarepa:
—Tata, nuyaseacavi písapanuhini nuchava te nupena. Nucuchapanumayarehini eta máepeniraya ema ticachichanu, nécaranumaya. Tásiha, nucapayacavipa néhicaviya —macahepa.
22 Ema Jesús majicapapa:
—Péhicanuchucha. Pésamirica náecaracacaichaha ena máecharaireana. Tájina táijaracavimahi eta juca tihapasamurerecavihi —máichapa.
Ema Jesús macaesamirica eta táepacusirahi eta une étapa eta técaticava
(Mr 4.35-41; Lc 8.22-25)
23 Te títapiricapa ema Jesús, tiávacuhapa te pacure. Énapa ena máimitureana, náehicapaipa éma. 24 Te itupierecanapa, járajapapa eta muraca técaticava. Ichapevaca eta táepacuruhana. Tisiapapaipahi eta une tayehe eta pacure. Ema Jesús, tímacapaichucha éma. 25 Tacahe, ena máimitureana tipiararecanapa eta napisirahi. Nacajamicapa éma. Ánipa náicha:
—Tata maestro, picatiuchahavi. Véricainapa —náichapa.
26 Ema majicapavacapa:
—¿Tájaha tacayema epica? ¿Vahi ácasiñavapahini eta nutiarihirapahi eta eyehe? —macahepa.
Tásiha, téchepucapa. Macamatinacapa eta técaticava étapa eta une. Enevanepa tésamiricavahi eta táepacusirahi. Tájinapa táichiravainahini.
27 Ena máimitureana ichaperinehi nárami. Ánipa nacahe:
—¡Tétavicavahi eta máitupajijiasiravahi! ¡Jéhesare, yátupiquene eta émairahi machichahi ema Viya! ¡Taicha tamutu tasuapahi, macamatinacahi eta técaticava étapa eta une eta táepacusirahi! —nacahepa.
Ena apinana ajairana návaháruana ena ichapemuriqueneana éreanana
(Mr 5.1-20; Lc 8.26-39)
28 Te títecapapa ema Jesús te apachara eta cáquiure te apaquehe Gadara, tiúchujicanapa te ecari ena apinana ajairana, návaháruanahi ena éreanana. Tétavicava eta náiñehivavacahi. Náehayarehi nácani tiánucuhanapahi. Tacahe, napauchapa ema Jesús. 29 Tipiararecanapa, ánipa nacahe:
—¿Tájaha picha píteca pipauchahavi piti Jesús, Machichaquenevihi ema Viya? ¿Pivarahapa picaetemajiricahaviyare víti? ¡Pájapanuhavi, vuíchaha picuvanecahavi tayehe eta vicaicuñaiyayare! —nacahepa.
30 Tásiha, tatiarihihivare nacachacayahi eta camuriqueneana cúchiana tinihicanahi. 31 Ena éreanana nayaseacapa ema Jesús. Ánipa náicha:
—Te piáquijicahaviyarepuca, picatajicahavi. Písapahavi visiapahacavaca eta jena cúchiana —náichapa.
32 Tacahe, ema Jesús máisapapa:
—Tiuri, eyana esiapahacavaca —máichapa.
Tacahe, tiúchucanapa ena éreanana nayehe ena návaháruanainihi. Tiáramemurihanainehi eta cúchiana. Tijunaparacanapa témiririjicanapa te tachausi eta cáquiure. Téririjicanapa. 33 Ena tijanearecanainihi eta cúchiana tiyananapa tijunana tayehe eta avasare. Timetajiricanapa eta náimairahi, étapa eta nanarasirahi ena návaháruanahi ena éreanana. 34 Tacahe, tiyananapa ena achaneana te mávihahi ema Jesús, náimahapanahi. Te náimahapa éma, nayaseacapa vahi macuitecapahini te návasa, machavahini te másinehi.
9Ema Jesús macanaraca ema émana achane macajumaquene eta muracaquiha
(Mr 2.1-12; Lc 5.17-26)
1 Tacahe, ema Jesús tichavapa tiávacuhavarepa te pacure. Tichavapa tayehe te mávasahi Capernaum. 2 Ánaqui náimipauchavarepa ema achane macajumaquene eta muracaquiha. Ema tívecahi te mayehe camilla. Te máimahapa ema Jesús eta nacasiñavairahi eta mayehe, máechajicapa ema macajumaquene. Ánipa máicha:
—¡Pétumechava, nuchicha! Nucaepahainavipa eta pipecaturanaini —máichapa.
3 Natiarihi ena escribánoana. Eta nasamirahi ema Jesús, ánipa nacahe te nasamure: “Ema maca tépiyacava tímijachavahi Viya eta macaepahairahiji eta pecatuana. ¡Tétavicava eta matapirava!” 4 Émasera ema Jesús máimatihi eta napanereruanahi. Máichavacapa:
—¿Tájaha tacayema eta éjecapirava nuyehe te epanereruanahi? Núti tájina nutapiravaina eta níchirahi eta juca. 5 Núti, eta nucaepahairahi eta mapecaturana ema maca, tacutihi eta máejerarerahi eta nucanarasirahi eta máquehe. 6 Tiúrisera puiti, nuti Manerejirunuhi ema Viya, nímereuchavainapa eta nuratahairahi nucaepaha eta pecatuana te juca apaquehe. Ímararacanu —tacahe, máichapa ema macajumaquene—. Puiti, nuchicha, nuvanecavi péchepuca. Piveha eta jara piyereruva. Piyana te pipena —máichapa.
7 Enevanerinehi téchepuca ema macajumaquenéni. Tiyanapa te mapena. 8 Ichaperinehi eta náramirahi namutu ena achaneana natiarihiqueneanahi. Tétavicavarinehi eta nacunachirahi ema Viya taicha eta máitupajijiasirava ema Jesús eta máijarasirahi ema Maiya.
Ema Jesús máichuha ema achane ticaijare Mateo, mayeheyare apóstole
(Mr 2.13-17; Lc 5.27-32)
9 Te apanapa sache, nuti Mateo néjacahi eta te nucobraresirare eta impuesto. Tacahe, tiánucuhapaipa ema Jesús. Te tímahanupa, tíchuhanupa.
—Yare, péhicanu —máichanupa.
Enevanepa, néchepucahi. Néhicapa éma.
10 Tacahe, námapa éma te nupena, énapa ena máimitureana. Níchuhavacapa ena nuchamuriana ticobrarecarahianahi eta impuesto énapa ena apamuriana tisipecaturana. Nénicavacayarehi éna. Macachanemurihivare ema Jesús eta vinisirahi. 11 Títecapanavarepa ena fariséoana. Eta náimairahi namutu ena némunaruqueneana, eta vicachanerahi ema Jesús, ticaecahirecanapa. Ánipa nacahe nayehe ena máimitureana ema Jesús:
—¿Tájaha tacayema tísapava ema eyehe maestro macachanevaca eta manisirahi ena nánitatajiana ticobrarecarahiana eta impuesto? ¡Ticapecaturarahiana éna! —nacahepa.
12 Te masamairiricapa ema Jesús eta náechajiriruvana, máichavacapa:
—Ena majumareanahi vahi nácamunuimahi ema médico. Nacarichu ena ticajumanahi nacamunuyarehi ema médico. 13 Nútiripa vahi étaina tímitecanuhi nutanucayarehi nácani matapiravareanahi. Nutanucapahi núti ena tisipecaturana, apaesa náeneuchava, náinajica eta napecaturana. Tásiha éti, eyana ecaravahu eta máechajiriruvanahi ema Viya. Ánipa macahe: “Núti nuvaraha yátupinaini eta ejapanuraivainahini. Taicha te vahi, tamapurujiyare eta ecamavahuirahi eta nuyehe” macahepa ema Viya.
Nayaserecapa ema Jesús tayehe eta ayuna
(Mr 2.18-22; Lc 5.33-39)
14 Títecapanapa ena máimitureana ema Juan Tícachasiricarahi, nayaserecapa ema Jesús tayehe eta ayuna. Ánipa naicha:
—¿Tájaha tacayema vahi nahayunacha ena pímitureana, vahi nácutihavihini viti máimitureana ema Juan, énapa ena fariséoana?
15 Ema Jesús majicapavacapa:
—Nímicutichinahe puiti. Vahi táuricaimahi ticatisamurevana nácani ticaichuhacasianahi tinicanahi nayehe ena araimana. Tiúrisamureanayarehi taicha matiarihihi ema arayena. Téhesera te tépenapuca éma, jéhesare ticatisamurevanayarehi. Tacutiquene, vuíchaha táuricaimahi eta ayunanainahini ena nímitureana. Járajapainapasera eta sácheyare, ticaverejicasianayare taicha ticaratacanuanainapa ena ticapacanuanaya núti.
16 Esamanuchaha. Eta juca eta nímiturapiana, amairiha arairu. Mavaraha ema Viya arairuyare eta eyeherepianayare eti achaneana. Vahi ticuticacaimahi eta nayeherepiana ena achaneana. Eta ítusira éti eta nímiturapiana, tavaraha ínajica eta ichasi eyeherepiana tamauriqueneanahi —máichavacapa ema Jesús.
Ema Jesús macanaraca esu machicha ema Jairo, ésupa esu apana esena sucajumaquenehivare
(Mr 5.21-43; Lc 8.40-56)
18 Téchajiricavaichahahi ema Jesús nayehe ena achaneana, títecapanechavare ema émana achane ticaijare Jairo. Tuparairucahi éma. Matupirupa tépuyucapa te mamirahu ema Jesús. Ánipa macahe:
—Tátachicha, surarihi esu nuchicha. Puítirichaha tépenahi. Téhesera te piyana, pinacaini eta pivahu, suchavahini suítarecahini —máichapa.
19 Tásiha masuapapa ema Jesús. Tiyanapa te mapena ema Jairo, vimutupaichu viti máimitureana. 20 Tásiha, sutiarihihivare esu ésuna esena sucajumaquene. Doce áñoripahi eta sucatajivairahi, táichirahi eta suítine. Témeñahavapa te maquecu ema Jesús. Suémamacapa eta tacheyarapi tamatsianahi eta mamuiriha. 21 Taicha te supanereru ésu, sucahehi: “Taratarichu jácani te némamaca eta ñimuiriha, éta ticanaracanuyare” sucahepa. 22 Émasera ema Jesús masamarichucha eta suémamajiasirahi, macaicutiarahi eta macanararesirahi. Téquerucavapa. Máimahapa eta supisirahi esu esena. Tásiha, máichapa:
—Vaipa picupica, nuchicha. Pinaracapa puiti táichavenehi eta picasiñairanuhi —máichapa.
Tacahe, tinaracapa esu esena. Vaipa tápechahini eta sujumainihi.
23 Tiyanavarepa ema Jesús. Títecapapa tayehe eta mapena ema Jairo. Máimahainehi ena músicoana. Tiúrianaipahi eta námirayarehi te ecari esu suépenaquene. Énapa ena achaneana, tijajamurianaripahi eta náiyairahi. 24 Tásiha, ema Jesús máichavacapa:
—Iúchucachaha te aneca. Váhinéni suépenahini esu suca amaperu. Tímacarichucha ésu —máichavacapa.
Énasera nacaecahirichucha éma, técavanapa. 25 Te tiúchucanapa ena achaneana, tisiapapa ema Jesús te suávihahi esu suépenaquene. Macaratavauchapa ésu. Macaechepucapa. Tichavapa títarecahi ésu. 26 Te nasamairiricapa ena ticavasanahi eta te Capernaum, náraminehi namutu. Nacatsatsaicapa timetajiricanapa.
Ema Jesús macanaraca ena apinana púchuquiana
27 Tiuri, tichavayarepa ema Jesús te mapena. Eta mapaisirahi te calle, náehicapaipa ena apinana púchuquiana. Tipiaracanapaipahi te máequene.
—¡Tátachicha Jesús, pájapanuhavi picanaracahavi. Vicasiñavi piti yátupiquenévihi Cristo! —náichapa.
28 Váhisera masuapavanehini éma. Te tisiapapa ema Jesús te mapena, ena púchuquiana tisiapanavarepa. Témeñahavanapa eta mayehe. Tásiha, éma mayaserecavacapa. Ánipa máichavaca:
—¿Yátupipuca ecasiñanuhi eta nucanarasiraheyare? —macahepa.
Ena najicapapa:
—Yátupi, tata.
29 Tacahe, ema Jesús máemamacapa eta náuquihana. Tásiha, máichavacapa:
—Tiúri, eta ecasiñairanuhi, enaracayare —máichavacapa.
30 Jéhesare, enevanepa tinaracanahi. Tímairiricanapa. Tásiha, muracapa eta matuparasira vahi nacumetajirica eta macanarasiravacahi éma. 31 Váhisera nácahehini éna. Étarichuhi te tiúchucanapa, timetajiricanapa eta macanarasiravacahi. Tásiha, náechapa namutu te tachacayarahanahi eta avasare eta juca máichaquenehi ema Jesús.
Ema Jesús macanaraca ema achane upa, macaechajicahi
32 Te viúchucavarepa, nacahepaipavare ena achaneana. Námapahi ema achane. Úpahi éma, taicha mávaháruhi ema éreana. 33 Tacahe, ema Jesús máquijicapa ema éreana, ema tiávahácainihi. Tásiha, ema achane tinaracapa. Téchajicapa. Ichaperinehivare eta náramirahi ena achaneana eta náimairahi. Ánipa nacahe:
—¡Tétavicava eta máitupajijiasirava ema Jesús! Te viávasa Israel, nájina tiratahaina tíchaina tácutihini eta juca vímahaquenehi —nacahepa.
34 Nararihivare ena fariséoana. Ánipa nacahehi:
—Ema maca Jesús, vémeteaca majupahahi ema Satanás, ema náquenumurihi ena éreanana. Máijararuhi jácani eta máitupajijiasiravahi eta macuchusiravacahi éna —nacahepa.
Ema Jesús majapanuvaca ena achaneana
35 Ema Jesús tamutuhi mapaica eta avasareana étapa eta ánichichaqueneana avasarechichana. Tímiturecapahi tayehe te jácani máitecapihapahi te náurujisirarevana. Ticametarairupahi eta máechajiriruva ema Viya eta náuchucuirayare ena ticasiñanahi éma, machaneranayarehi éna. Ticanararecapahivare ena ticatajivanahi ticacatiruhanahi. 36 Camuriana ena achaneana tínanajirícavanahi. Taicha ticatajivanahi éna, nájina nácasiñahini. Nacutihi eta uvesa te nájina tijaneacaina. Eta máimairavacahi ema Jesús, ichape eta majapanuiravacahi. 37 Tacahe, ema Jesús máichahavipa viti máimitureana:
—Tétavicavapa eta vicamunuirava ena tímicatacahavianaya tayehe eta juca vématanerepihi. 38 Eyaseacayaresera ema Tata Vicaiyaquene, máijaracahavi ena tímicatacahavianayare. Eta juca tímicutijiricavahi mácani achane eta macamunuiravahi ena tímicatacacanaya te máechatijicaya eta maharusura —máichahavipa.
10Ena dócequeneana apostóleana manerejiruanahi ema Jesús
(Mr 3.13-19; Lc 6.12-16)
1 Tacahe, ema Jesús tíchuhahavipa viti dócequeneana, mayeheanayare apóstole. Tíjaracahavipa eta vítupajijiasiravayare viratahairayarehi vicuchucavaca ena éreanana, vicanarasirayareva ena nacajumaqueneana étapa eta nacatiruhavana.
2 Eta juca víjareana viti apóstoleana+ 10:2-4 Ena nani apinana ajairana ema Jacobo émapa ema Juan, naparapecacahi, machichanaveanahi ema Zebedeo. Ema Mateo, eta máematanerepinihi, ticobrareca eta impuesto. Ema apana Jacobo, machichahi ema Alfeo. Ema Lebeo, mapapihi eta máijare. Ticaijarehivare Tadeo étapa eta Judas. (Te pivaraha pecha, pitanuca te Marcos 3.16-19 étapa te Lucas 6.14-16.) Ema apana Simón, tímaticarehi éma, nachamurinihi ena revolucionárioana ticaijareanahi “cananístana”. Navaraha náquijica ena extranjeroana romanoana.: Ema tínapuca ema Simón Pedro, émapa ema maparapeichu Andrés, ema Jacobo ema maparapeichu Juan, ema Felipe, ema Bartolomé, ema Tomás, nútipa Mateo, ema apana Jacobo, ema Lebeo, ema apana Simón, émapa ema Júlasi Iscariote (ema tíjararecahi ema Jesús).
Ema Jesús mavanecavacapa ena dócequeneana apóstoleana napaicayare tamutu avasareana, ticametarairuanayarepahi
(Mr 6.7-13; Lc 9.1-6)
5 Tacahe, ema Jesús tévatacahavipa viti dócequeneana apóstoleana vicametarairuyarehi. Ánipa máichahavi:
—Vahi ecuyana tayehe eta návasana ena apavasajuecuana. Váhivare ecuyana nayehe ena samaritánoana. 6 Eyanayaresera tayehe eta avasareana návasanahi ena vijaneanana israelítana. Taicha éna nacutihi eta uvesana máquenureana. 7 Eyana ecametarairuyare nayehe. Emetacayare eta nútijapairainapa nuti Náquenuyare, nuti nucuchucuhavacayare éna, taicha mavanerunuhi núti ema Viya. 8 Ecanaracavacayarepahi ena leprósoana énapa nácani ticatajivanahi taicha eta apana jumare. Ecaechepucayareva ena náepenaqueneana. Ecuchucayareva ena éreanana. Éti, vahi evachareruinahi eta juca ítupajijiasiravahi, váhivare ecobrachaimahi nácani ecanararuanayare.
9 Váhivare iámaimahi eta oro, eta plata, eta reale. Tacuija iama eta enirurucuha te alforja. 10 Étanarichuvare emuiriha, éta iámayare. Étapa eta éparupeva, étaripa eta eyupairiquiana. Ema ticaematanerahi, tatuparacahi náenicayarepahi te jácani macaemataneiyapahi. Ene ecaheya éti, títátiheanayare ena tijacapanaya eta ecametarairuirayarepahi.
11 Te ítecapaucha jácani avasare, etanucayare ema achane tiuri, témunarahi. Enasiyare mayehe. Tiámainucava te táitecapa eta iúchusirayareva tayehe eta avasare, epaenumavaya ejunijica eta ítecapihahi. 12 Te esiapayarepa tayehe eta peti, eyaseacayare ema Viya eta náuricacarevaina ena achaneana ticapenana eta peti. 13 Te tiúrianahi ena achaneana ticapenanahi eta peti, ímiyanava eyaseuchayare eta náuricacarevaina. Téhesera te vahi nacuri, váhi eyaseuchaimahi. 14 Étaripa te váhipuca nacujacapahe te jácani avasare, étapa te jácani peti ítecapihayare, váhivare nacuvaraha nacusamahe, iúchucavaneyareva. Étatapevachavanúmayareséra eta máteji te ívapeana. Táicutiarayare eta máicuñasirayare ema Viya taicha eta namavarairahi najacapahehini. 15 Nutupiruva numetacahe, te táitecapa eta juicio, tiápajucavainapa eta náicuñayare. Tacachuricayare eta nacaicuñairayare ena achaneana váinarajiqueneana ticavasanaini te Sodoma étapa eta Gomorra.
Nacatianacainapa ena téhicanapahi ema Jesús
(Lc 12.2-7)
16 Esamanuchaha. Núti nuvanecahehi éti eyana epaica. Nararihisera ena achaneana váinarajiqueneanahi étupiaruanayare. Éna nacutihi eta sárare táiñehiqueneánahi. Étisera ecutiyare eta uvesa eta tamansuvahi. Ítucayare eta ecaichepaisirayare eta navainarajivana. Váhisera ecujicapauchava te návarahapuca náehahe. 17 Échapava, taicha nararihiyare ena achaneana ticatianacaheanayare táichavenehi eta éhisiranuhi. Ticaratacaheanainapa, écayaserehinapa nayehe ena juéseana. Téstacaheanainavarepa eta te náurujisirarevana. 18 Tásiha, etiarihiyare éti tiámaheanaya te namirahu ena aquenucana, téhevare te namirahu ena Presidenteana gobiernoanahi, ecaviurevayare táichavenehi eta éhisiranuhi. Esapihasera éti, ecamapuravainapa échajisianuyare te namirahu éna, apaesa náimatiyare namutu ena achaneana te avasareana eta nímiturapiana. 19 Tacahe, te jácani námahepapuca te namirahu ena aquenucana, vahi ecueñamava tayehe eta jácani échajiuchiravayare, ecatiuchiravayare. Échajicayare eta échajiriruvana máijararuheyare ema Espíritu Santo te jena sache. 20 Taicha máimahaheinepa, tímitucaheyare eta échajisiraya. Vahi étijivaimahi eta échajisiraya.
21 Natiarihiyareva nácani achaneana tíjararecanaya ena naparapequeneana, navarairahi náimicapaca táichavenénahi eta náehisiranuhi núti. Natiarihiyareva ena nácani náiyana, navarahayareva náijarareca ena nachichanaveana táichavenehi eta náehisiranuhi núti. Natiarihiyareva nácani nachichanaveana nacanarainapa ena náiyana, náimicapacainapa táichavenehi eta náehisiranuhi núti. 22 Namutuyaréni ena achaneana ticatianacaheanayare táichavenénahi eta éhisiranuhi núti. Téhesera ecamichahi tamutu, ímiyanavahi eta éhisiranuhi te táitavapa tamutu, nucuchucuhaheyare núti. 23 Te napanajicahepuca te jácani avasare iávihahi, táichavenehi eta ecametarairuirahi, ejunayare tayehe eta apana avasare. Jéhesare, nuti Manerejirunuhi ema Viya, nútijapavanénapa. Vuíchaha ecuitahi epaica eta avasareana ne vijaneanana israelítana.
24 Éti nímitureana, ticatianacaheanaya ena achaneana. Vahi epicauchacaréimahi nayehe, táichavenehi éhisiranuhi núti. Ticatianacaheyaresera tacuti eta nacatianasiranuhi núti. 25 Tíjarechaheanayare váinarajihe, máurishihepuca, tacuti eta náumehairanuhi núti. Étisera, evapinavaya eta ecutiranuyare eta nacatianasiranuhi nuti iáquenu, núti eyehenuhi maestro.
26 Váhisera ecupicavaca ena ticatianacaheana. Ema Viya tímararacaheya. Ticunachaheya eta ecamichirahi, evehainapa eta ícuchihi. 27 Tásiha, étumechava eta ecametarairuiraya tamutu eta nímiturapiana te tamutu avasareana. Jácani néchajiriruvanahi te timapicu, éti ecuchujicayarehi te tijarahi, emicauchiravacaya ena achaneana. Étaripa eta nujajairuhehi te vicarichuhi, epiaracainapa te calle. 28 Vahi ecupica nácani nacapacapuca eta iáquehe, tacarichuchucha náituruequenehayare. Váhisera naratahaimahi nacamitiequeneha eta iáchaneva. Macarichu ema Viya epicayare, taicha éma máituruequenehahi tamutu. Maratahahi macamitiequeneha eta iáchanevana tayehe eta táiñehiquene infierno, te ecainajiruva táichavenehi eta episirapuca eta nacapasiraheyare.
29 Nímicutichinahe eta cáyurechicha. Éti ímijachapapuca vahi tasivachahini éta. Téñamacareanahisera me Viya. Éma, téchavacahi eta táitaresirahi, étapa eta táepenirahi. 30 Evetijipa éti, éñamacarepanahi me Viya. Éma, tímatipa eta tatupa eta echutimacana. Téchahehivare éma tamutu eta ítaresirana. 31 Eta tacahe, vahi ecueñamavahi éti tayehe eta ítaresirana, taicha tétavicavahi eta emunavahi mayehe.
Vímereuchavayare eta véhisira ema Jesús
(Lc 12.8-9)
32 Tímiyanava ema Jesús tímitucahavi. Ánivare macahe:
—Namutu ena tímereuchavanahi eta náehisiranuhi te namirahu ena achaneana, núti apanavare nímereuchavaya eta nuchanerairavacahi éna mayehe ema Tata Nucaiyaquene, ema tiávihahi te anuma. 33 Nácanisera vahi návarahahini tímereuchavanahi eta náehisiranuhi, núti apanava nímereuchaya eta vahi nuchaneranainahini éna, te mamirahu ema Tata Nucaiyaquene.
Ena achaneana náepuruvacainapa nácani téhicanayare ema Jesús
(Lc 12.51-53; 14.26-27)
34 Éti ímijachaipapuca eta nítesirahi te juca apaquehe, tájina tácayemacarémahi, tiúricacareyarehi nícha. Váhisera ene tacahe. Níchaveneya núti, ena achaneana tépuruheanaya térajicavanaya eyehe. Eta tacahe, nuvaraha échapirica yátupina eta juca éhisiranuhi. 35 Taicha puiti juca vicaijuheyare, mácani achane, te natiarihi ena machichanaveana, nacatichayarehi ema naiya táichaveneyarehi eta máehisiranuhi éma. Ésuripa esu naena, nacatianacayareva. Ésupa esu chinenaca, sucatianacayareva esu suímase taicha eta suéhisiranuhivare esu apana. 36 Ene nacaheya, nararihiyare ena tachichanaveana eta peti ticatianacana ena náiyana te peti níchavenehi núti.
37 Nácanisera tínajicavana eta náehisiranuhi táichavenehi eta nacatianasira ena nachichanaveana, váipa tatuparacahini nuchaneranainahini. Énaripa nácani tínajicavana eta náehisiranuhi táichavenehi eta nacatianasira ena náiyana, énerichuvare vaipa tatuparacahini nuchaneranainahini. 38 Énerichuvare nácani apaesarichu eta navarairahi téhicanuanahi, váhivare náijaracavahini táimicapacahini eta náehisiranuhi, vaipa tátuparacahini nuchaneranainahini. 39 Taicha nácani téñamavanahi eta náitaresira, tiávamirahuana eta náehisiranuhi, énajivayare ticamitiequenehavanaya. Énasera nácani yátupi tíjararecavanahi téhicanuana, táimicaparuanayarepuca eta náehisiranuhi, éna tiúchucuhanayare eta náitaresirayare.
Jararihi eta vícuchihi te anuma
(Mr 9.41)
40 Ema Viya máitsivachayare nácani tiúriana ena najacapiraheyare nasamahe éti. Taicha eta najacapirahehi, ticaecheranahi eta najacapiranuhivare núti; énerichuvare najacapahivare ema Tata Nucaiyaquene. 41 Énerichuvare nácani tijacapanahi ema profeta nuvaneruhi, énapa ena achaneana tiuri eta náehisiranuhi, máitsivachayare ema Tata, máijarasiravacayare eta náicuchi. 42 Énaripa ena témunarahianahi nayehe ena nani ánichichaqueneana téhicanuanahi, nacumpiracha eta une táichavene eta náehisiranuhi; énerichuvare jararihi eta náicuchiquene —máichahavipa ema Jesús.
11Ema Juan Tícachasiricarahi mavanecavacapa ena máimitureana
(Lc 7.18-35)
1 Te tamutupa eta máimitusirahavihi ema Jesús viti dócequeneana mayeheana apóstole, tiyanavarepa eta te avasareana tayehe eta Galilea. Taicha mavarahahi máimitucayare ena achaneana eta máechajiriruvana ema Viya.
2 Tiuri puiti, ema Juan Tícachasiricarahi, mávinehi te cárcel. Ánaqui masamairiricapa eta máichaqueneanahi ema Jesús. Tacahe, máevatacapa ena apinana máimitureana, nayaserepanayarehi ema Jesús. 3 Te náitecapauchapa, náichapa:
—Ema viáquenu Juan tivanecahavihi viyaserepanaviyare te yátupihipuca pítiripahipuca Cristo ema vicuchapaquenehi, ¿téheserapuca vímiyanavayarepuca vicuchapa? —náichapa.
4 Ema Jesús majicapavacapa:
—Nuvaraha ímararacaya eta níchaqueneana puiti. Nucaimairiricavacaipa ena púchuquiana. Nímipaisiraipa ena masariana. Nucanaracavacaipa ena leprósoana, énapa ena túhuquiñana. Nucaechepusiravacaipavare ena náepenaqueaneanaini. Énerichuvare níchuhahi ena páureana náeneuchavaya apaesa náuchucuha. Tásiha, eyana emetaca ema Juan tamutu. 6 Vaipa macueñamava ema Juan eta nuyehe. Tétavicavahi eta máuricacarevahi éma, te ticasiñavahi eta nuyehe —máichavacapa.
7 Tacahe, tichavanapa ena vanairucanahi me Juan. Tásiha, tépanavavarepa téchajica ema Jesús, máechajisihapa ema Juan. Ánipa macahe eta mametasiravacahi ena achaneana:
—Nuvaraha epanereuchayare ema Juan. Te jácani vuíchaha nacaratacahini éma, te eyanapa te mávapahi apaquehe te mávihahi, ¿tájaha eta epanereruana tayehe eta macametarairuirahi? Éti ímijachaipapuca mamapachichijiriruvaichucha eta máechajisirahi tacutihi te vímararaca ta taflurena eta acutena te tacayamuririjica eta técaticava. 8 Ímijachaipavarepuca tavayuaruhi éma tiúrinanácavayarehi eta macamuirihairahi. Écharichuhi éti mácani tiúrinanacavahi, píncanillahi eta máitaresira, váiparinehi tiúchucaimahi te sache, váhivare tiyanaimahi te mávapahiana apaquehe. Manasiqueneyarehi te jácani tiúrina peti. 9 Nuyaserecahe: ¿Tájaha eta ímijachirahi eta mayehe? ¿Ímatihipuca eta profetairahi éma? Núti numetacahe: Matupiruvahi eta macametarairuirahi ema Juan. Mavaneruhi ema Viya eta yátupiquenehi profetahi éma. Nájina mácutihini ena apamuriana profetana. 10 Ema maca Juan émara máechajisihaquenehi ema Viya eta te Sagrada Escritura, ánipa macahehi: “Nuvanecayare ema tínapumirauchaviyarepahi ema ticametarairuyarepahi, apaesa natsecavapaipa ena achaneana eta najacapiraviyare” tacahepa eta Sagrada Escritura. 11 Núti nutupiruva numetacahe: Ema maca Juan, nájina mácuti nayehe ena achaneana. Tétavicavahi eta macunachacarevahi. Tiápajupanavahisera eta nacunachacarevahi nácani nuchaneranaya, apaesachichapucaini eta nacaicutiarairahi eta mapanereruana ema Tata.
12 Ema Juan tépanavapa eta máimitusirahi ena achaneana tacamunuirahi eta náeneuchirava me Viya. Nararihisera ena vahi náuricahini nasamararacahini. Étapa tímicatichahi témecatajívachahi éma. Puíticha tanasihi ticatichanuana núti apanava, témecatajivachanuanayare. 13 Ema víyarahaini Moisés téchajisihanuhi eta te májurehi. Énaripa ena víyarahanaini profetana náechajisihahi eta nítesirayarehi nuti Manerejirunuhi ema Viya. 14 Puiti numetacahe: Ema Juan émaripahi ema profeta máiteruyarehi mavasiyarehi ema víyarahaini Elías, eta máinapumirauchiranuyare. 15 Te evarahapuca ecaicutiara, tavaraha eta epanerechinavaya.
16 Etiarihihisera eti achaneana puiti juca sácheana, eta emasuapajiraivahi, nímicutichahesa ena amaperuana tiútseruanahi. Apapipijichucha eta nacayemaqueneanapahi. Ema apana macahepapuca: “Vépiyacaya eta piéstachicha”. Énasera ena apamuriana vahi náisapavahini. Tásiha, ema apana macahepuca: “Vépiyacaya eta ecari”. Váhivaresera náisapavahini. 18 Ema Juan, te tímerecavapa, muraca eta máimiturapianahi. Eta manicasareana, vahi tácutihini eta nanicasareana ena achaneana. Nararihisera te emuri ena tépiyaequenehanahi éma. Náimijachahi mávaháruhi ema éreana. 19 Nuti Manerejirunuhi ema Viya, eta nítecapauchirahepa, nucachanehepaipa eti achaneana eta enisirahi. Etiarihihivare eti épiyaequenehanuhi: “Ímaha ema maca, cánisiuquitataji, cávahárasi. Macachanevacapaipa ena achaneana tisipecaturarahianahi” ecahehi. Eti épiyacavapa épururahi, ticutirinehi yátupinahini échemarahihini. Tétavicavahisera eta éjecapiravahi taicha eta emasuapajiraivahi. Te yátupihihini échemarahi, ímatinuhini eta nucavanahirahi eta me Tata —máichapa ema Jesús.
Eta táicuñayare eta návasana ena achaneana masuapajirairahana
(Lc 10.13-15)
20 Ema Jesús tépanavapa máechajisiha eta táicuñayarehi eta avasareana máichinehi eta tiáramicareana. Ticaicuñanayarehi ena tachichanaveanahi táichavenehi eta namasuapajiraivahi. Váhivare náeneuchavahini, náinajicahipucaini eta napecaturana. Máechajicapa ena achaneana tímicutijiricavahi natiarihinahini te mamirahu. Ánipa macahe:
21 —¡Páurehesami eti nujaneanana ecavasanahi te avasare Corazín! ¡Páurehesamihivare eti apamuriana nujaneanana ecavasanahivare te avasare Betsaida! Ichape eta ícuñayare taicha éti ímaharipa tamutu eta tiáramicareana níchaqueneanahi te emirahu, váhisera ávarahahini éneuchavahíni. Ena nani achaneana ticavasanahi te Siria, apavasananahinéni, tétavicavahinéni eta namaurivahi, németeacasera núti nasapihahipucaini téneuchavana te náimahahini eta níchaqueneanapahi. Enévanenahíni náimerecavahini yátupi eta náeneuchiravainahini. 22 Numetacahevanesera: Te jena sácheyare, muracapanayare eta ícuñayare éti, taicha eta emavarairahi éneuchavahini. Tacachuricayare eta nacaicuñairaya ena achaneana apavasanana ticavasanahi te Siria. 23 Étiripa eti ecavasanahi te avasare Capernaum, tamapurujihi eta nímitusirahehi étapa eta ímairahi eta tiáramicareana níchaqueneana. Eti ecasiñavavaicahi, ímijachaipapuca eta ticayapaheyare te anuma. Ichapesera eta etsirihacarevayare, taicha épujuquichavayare eta te yucu taicha vahi éneuchavaimahi éti. Taicha te nímerecahini eta tiáramicareana tayehe eta avasaréni váinarajiquenehi Sodoma, tácutihini eta ímairahi éti, ichapehipucaini eta náeneuchiravainahini, váipapuca macuicuñacahini ema Viya. 24 Numetacahevanesera: Ichape eta ícuñayare te táitecapapa eta juícioyare. Tacachuricayare eta náicuñayare ena ticavasanaini te avasare Sodoma —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús tiúrisamuréinehi mayehe ema Maiya
(Lc 10.21-22)
25 Étarichuhi te jena hórahi, ema Jesús ánipa macahe:
—Tata Nucaiyaquene, tétavicava eta nucunachiravi. Jéhevare píti táquenuvihi eta anuma étapa te juca apaquehe. Títauchavaipa eta pipanereruhi. Vahi písapahini náitucahini eta júcana ena tímijachavanahi téchemarahiana. Énapasera píjaracahi ena nani téhicanuanahi, tájinahinéni náechemaraivainahini. Puiti nasapiharipahi nacachuricahi ena títupajijiacavanahi. 26 Tétavicavahi eta táurivahi eta pipanereruhi píti, Tata Nucaiyaquene.
Ema Jesús máichuhavaca ena navitajiruana, mavaraha macanaracavaca
27 Tacahe, ema Jesús máichavacapa ena achaneana:
—Ema Tata Nucaiyaquene, ema tíjaracanuhi eta nútiraya néchaya tamutu. Nájina énajivainahini náimatihini ema Tata. Nucarichu núti néchinavahi ena nímimatiruanayare éma. Taicha núti yátupihi eta nímatirahi ema Tata Nucaiyaquene; tacutiquenehi eta yátupirahivare eta máimatiranuhi éma.
28 Yare, ecasiñanu emutu eti evitajiruanahi te iáchanevana eti éyarecarahiana eta éjecapiravana. Núti nucanaracaheyare. 29 Ísapava nunacasicahe eta nuyehe yugo. Nucachanehe apaesa ecaravahu nuyehe, taicha núti mánsunu, tétavicava eta núriva eta nusamure. Éti tétavicavaya eta iúricacarevaya te iáchanevana te ejacapa eta nímiturapiana. 30 Taicha eta nuyehe yugo vahi tácajera. Tipevejiyare esama —máichavacapa ema Jesús.
12Ena fariséoana náimipicauchahi eta nayeherepiana tayehe eta sávarumuhuana. Émasera ema Jesús máimereuchahi émarichu téchahi eta nayeherepiana ena achaneana eta sache nanarasirayare.
(Mr 2.23-28; Lc 6.1-5)
1 Eta jena sávaru, ema Jesús tiyanapa tipaica. Tiámahavipa viti máimitureana. Témehicavanapa ena fariséoana. Vétavivijicapaipahi eta isanitiana. Tacahe, eta vipaisirapahi, vécuhapaipa viti máimitureana. Tásiha, vivechuquihapaipahi étajavapahi eta trigo. Vivepiraquihapaipa, vépurajacachavapaipahi. Vinicapaipa, taicha tísapacareichucha. 2 Énasera ena fariséoana eta náimararasirapahi, tisemamajuheanapa. Ánipa naicha ema Jesús:
—Pímaha ena pímitureana. Ticaemataneanapaichucha eta navepiraquihapahi eta trigo puiti juca sache tétavicavahi eta tacapicahuirahi. Vahi tísapacaremahi eta juca nacaematanérahi puiti —náichapa.
3 Tásiha, majicapavacapa ema Jesús:
—Németeaca éti vahi ecaicutiara eta tacayemaquene eta Sagrada Escritura, eta máichavaquenevahi ema víyarahaini David eta mapaisirapahi técuhapaipa, énerichuva ena téhicanapahi. 4 Écharichuhi éti te masiapapa eta mapena ema Viya, tiyaseserecapa eta manicayarehi. Náijaracapa eta pan tacapicahuquenehi nanacasarehi te mamirahu ema Viya. Nanicasarehi ena tiyujaracarahiana, émasera ema David vahi tátuparacahini manicahini. Étasera eta máecuavahi, manicapa eta pan, énapa ena macachanequeneanapahi. 5 Váhipuca échajicuha éti eta te Sagrada Escritura eta mavanairipi ema víyarahaini Moisés eta nayehe ena tiyujaracarahiana téchapajiricanahi eta Templo. Éna, tájina natapiravainahini eta nacaematanerahi te sávarumuhuana. 6 Tavetijichapuca puiti nutiarihipahi núti. Ichápequenénupánahi tayehe eta Templo. 7 Éti váhivare ecaicutiara eta juca máechajiriruvana ema Viya: “Núti nuvaraha yátupinaini eta ejapanuraivainaini. Taicha te vahi, tamapurujiyare eta ecamavahuirahi eta nuyehe” macahepa. Te ecaicutiarahini, váhiyarehini ecaecahivaca ena nímitureana, taicha éna tájina natapiravainapahi. 8 Tiuri puiti, numetacaheyare: Núti Manerejirunuhi ema Viya, nútirichu néchahi eta sache nanarasiraya ena achaneana —máichapa.
Ema Jesús macanaraca ema achane tépenavahu
(Mr 3.1-6; Lc 6.6-11)
9 Te apanavarepa sávaru, tiyanavare ema Jesús tisiapahi tayehe eta náurujisirareva. 10 Ánaqui matiarihi ema achane vaipa tayamuricahini eta mavahu, tépenavahuipa. Natiarihihivare ena fariséoana, natanujiricahi eta ticaviurevayarehi ema Jesús. Nayaserecapa éma:
—¿Táuricapuca vicanaracavaca ena nacajumaqueneana te sávarumuhuana tacapicahuquenehi? —náichapa.
11 Ema Jesús majicapavacapa:
—Nímicutichinahe puiti. Németeaca májina émanaina achane vahi macujapanuhini eta máitatiquene uvesa, te téchipaicavapuca te pusu te jena sache tacapicahuquenehi. Eta máeñamirahi, tipatsicava mavecuha eta paure sárare. 12 Núti numetacahe: Ema maca achane tiápajucavahi eta téñamacare tayehe eta uvesa. Tacahe, tísapacaréchucha víchayare eta táuriqueneana te sávarumuhuana —máichavacapa.
13 Tásiha, ema Jesús máichuhapa ema achane ticajumavahuhi:
—Nímaha. Picajaruvauchava, pímereca eta pivahu —máichapa.
Tacahe, ema achane eta macajaruvauchiravahi, enevanerinehi tinaraca eta mavahu. Tiúrivarepa tichava, tacutipa eta mavahu sapa. 14 Tisemanarinehi ena fariséoana eta náimairahi eta máichaquenehi ema Jesús. Tiyananapa. Tinacuchavanapa eta napanerechirahi eta nacapasirayarehi ema Jesús.
Ema Jesús tiyanavarepa tipaicahi
15 Tacahe, ema Jesús, te máechapa eta napanereruhi ena fariséoana, navarairahi nacapaca, tiyanavarepa tipaicahi. Náehicapa ena camuriqueneana achaneana. Énerichuvare, náitecapauchapaipa ena nacajumaqueneana. Macanaracavacapaipa namutu. 16 Mavanecapaipasera ena macanararuanapahi vahi nacumetajirica eta émairahi ticanaraca. 17 Eta juca títauchavapahi eta máechajiriruvahi ema Viya tayehe eta májurehi ema víyarahaini profetaini Isaías. 18 Ánipa tacahehi: “Nuvaraha ímatiya ema vanairucahi nuyehe, nunerejiruhi núti. Tétavicavahi eta némunasirahi, núrisamurehivare máicha. Ímatiyare éma taicha mávaháruhi ema Espíritu Santo máijararuhi éma. Ema nuvanara, tímitucavacayare ena achaneana te tamutu avasareana eta nuvanairipianahi. 19 Éma, tájina máitucaimahi téhacaca. Váhivare tipiararecaimahi, macunachiravahi te cálleana tayehe eta máichaqueneanahi. 20 Mánsuhi éma taicha ticayehehi paciencia. Macamichavacahi namutu. Váhivare macajachaimahi nácani vahi túmeanaina. Tiámainucava te máejacapa tayehe eta mávacureyare, muracainapa eta mávacureyare. 21 Tásihasera, namutu ena achaneana te avasareana ticunevanayare eta mayehe, navarairayare máurichayare éma” macahepa ema Viya.
Ena fariséoana téjecapavanahi eta náimijachirahi ema Jesús mávaháruhi ema Váinaraji Satanás
(Mr 3.19-30; Lc 11.14-23; 12.10)
22 Tacahe, ena achaneana námapaipa ema achane púchuqui, úpavare, taicha mávaháruhi ema éreana. Navarahahi macanaraca ema Jesús. Jéhesarehisera ema Jesús macanaracahi. Tiúripa téchejica, tímairiricavarepa. 23 Ichaperinehi nárami ena achaneana. Tásiha, ánipa nacahe:
—Ema maca Jesús, émapachupuca ema Cristo, ema vicuchapaquenehi mámariequene ema víyarahaini David —nacahepa.
24 Énasera ena fariséoana napanerechahi náepiyaequenehayarehi. Ánipa nacahe:
—Ema maca Jesús, eta macuchusiravacahi ena éreanana, vémeteaca máijararuhi eta máitupajijiasiravahi mayehe ema Satanás, ema náquenumurihi ena éreanana —nacahepa.
25 Ema Jesús máimatihi eta napanereruhi éna. Tacahe, máichavacapa:
—Nímicutichinahe puiti ena machanerana ema gobierno. Éna vahi típutsimurihacacanaimahi apinainahipucaini partido. Te típutsimuriacacanapa, énajicacaipapucaini tiáquipaicacana. Énaripa ena achaneana te avasare, vahi táurica náiputsimuriavahini. Émaripa mácani achane, te camurianahi ena machichanaveana, váiparinehivare típutsimuriavanaimahi náehajiricacahini, énajiricacahini náquipairicacahini. 26 Ene macahehi ema Váinaraji Satanás, váiparinehi máisapahini típutsicacana ena machamuriana, taicha mavarahahi tisimutuanayarehi éna, tímiyanavanayarehi eta nacaetemajirisirahaviyarehi. 27 Éti ímijachaipa nútirichu machamuri ema Satanás, táichavenehi eta nuratahairahi nucuchucavaca ena éreanana. Tájina vahi étupicavahini éti eta juca epanereruana. Te émahipuca tímicatacanuhi ema Satanás, énerichuhivare éti máimicataruanahivare jácani éma, eta ecuchusiravaca ena éreanana. Epanerechinávanuma. 28 Émaquenehisera ema Espíritu Santo, tíjaracanuhi eta juca nuratahairahi nucuchucavaca ena éreanana. Eta juca étara ícutiaraya éti eta matuparasiranuhi ema Viya eta nútirayare nécha tamutu. Nútiripara nuti ecuchapaquenehi.
29 Nájina tisiapaimahi eta námerecahini te jácani peti matiarihihi ema túmequenehi. Tacamunuhi nacaratacanumayare, náitiacanumayarehi éma. Jéhesare, náituruyechasareyarepa eta máimahaqueneana. Ene nucahehi núti, túmepananuhi mayehe ema maca Satanás.
30 Te vahi éhicanu, ecaemataneasiranuya, machamurihehi éti ema ticatianacanuhi. Masapiha ímicatacahi éma eta macaetemajirisiranuhi.
31 Nutupiruva numetacahe: Eperdonachacareana eti achaneana eta epecaturana, tamutu jácani échajisihaira eta táiñemahiqueneana. Jácani te ecaecahinuhipuca nuti Manerejirunuhi ema Viya. Jararihisera eta epecatura vahi tiperdonachacaremahi. Éti ímijachahi ema Satanás ema tiávahácanuhi. Ichape eta éjecapiravahi, taicha ema tiávahácanuhi núti, émaquenehi ema Espíritu Santo. Éti epanararacaripa éma. Tásiha, tájina eperdonachacareimahi puiti juca ítaresiraichaha, evetijipa te apana ítaresira —máichavacapa.
Ema Jesús máimicuticha eta táhi eta yucuqui
(Lc 6.43-45)
33 Tímaticare eta yucuqui te tiúrinisihi eta tacahira. Tímaticarehivare eta apana yucuqui, máuriraha eta tacahira. ¡Epanerecha! Núti níchahi eta táuriqueneana nayehe ena achaneana ticatajivanahi. Éta tímereuchanuhi eta mávahásiranuhi ema Espíritu Santo. Téhesera nucaetemarecahini, níchahini eta máematanerepiana ema Váinaraji, jéhevareserapucaini eta tímereuchanuhini eta mávahásiranuinahini éma. 34 ¡Étisera machichanaveanatataji ema Váinaraji! Váiparinehi ítucaimahi échajisiha eta táurinaqueneana, taicha éti tamaverasiavahi eta evainarajivana. Eta échajiriruvanahi ticaecherahi eta evainarajiva te esamureana. 35 Nácani tiúriana achaneana, tatupiruvahi eta náechajirisirava taicha tiúrihi eta nasamure. Nácanisera achaneana váinarajiana, vahi tiúrimahi eta náechajirisirava. Tíñemahipivacahi taicha tavayuchahi eta tavainarajiva eta nasamure. 36 Nutupiruva numetacahe: Te táitecapapa eta sache táitecapirayare eta juício, emutu ecayaserehiyare eta échajisihairana eta tamaeperajiqueneana. 37 Étaripa eta tiviuchaheyare. Téhesera tiúrihipuca eta échajisihairahi, vahi ecaicuñaimahi. Tájina tiviuchahémahi —máichavacapa.
Ema Jesús macajachavaca ena fariséoana taicha eta namasuapajiraivahi
(Mr 8.12; Lc 11.29-32)
38 Tacahe, nayaseacapa ema Jesús ena fariséoana énapa ena escribánoana. Ánipa náicha:
—Tata maestro, vivaraha picuchucaini eta tiáramicare, te yátupipuca mavaneruvihi ema Viya —náichapa.
39 Ema Jesús majicapavacapa:
—¡Eti achaneana váinarajiqueneana! Núti nímatihe. Vahi esuapanuimahi, te nímerecapucaini eta tiáramicare. Tásiha, váhinéni étina tatuparaca ímahahini eta tiáramicareana. Ímahayaresera eta tiáramicare tacutiyare eta máichavaquenevahi ema víyarahaini profetaini Jonás. 40 Taicha ema Jonás masiapajuechahi eta ichapequene jima, mapana sache eta mayerevahi, mapanavare yati. Ene nucaheyare, núti Manerejirunuhi ema Viya, mapanayare sache, mapanavare yati, eta nucaheyare eta nucaecarasirayare. 41 Eta jena sácheyare téchepucanayare namutu, tiúchucuhanayare ena achaneana ticavasanáinihi acane te Nínive. Tisipecaturarahianahinéni éna. Natupiruvahisera nasuapa eta mametarairu ema Jonás. Téneuchavanavanehi. Tásiha, te jena sácheyare, nacahenapa eyehe éti: “Táuricapa nacaicuñaini ena nani maparajuruana ema Cristo, táichavenehi eta namasuapirahi éma. Taicha éma, máuriquenepanahi mayehe ema Jonás” nacahénapa. 42 Tacutiquene esu reina Seba eta acane, te susamairiricapa eta máitupajijiasiravahi yátupi ema Salomón. Ésu, tayérehiquenehinéni eta suávasa, tiyanahisera sucapayaca ema Salomón taicha suvarahahi susamayarehi éma. Tacahe te téchepucanapa namutu, ésu suyaseacainapa eta ecaicuña éti máetupicushianahi puiti. Sucahenapapuca: “Táuricapa nacaicuñahini ena nani máetupicushiana, tájina náetseraruina nasamaripa ema Cristo, ema títupajijiápanavahi mayehe ema Salomón, tásiha vuíchahacaruva nasuapa” sucahénapapuca jácani.
Ema Jesús máimicutichinahi ena masuapajirairahana mayehe
(Lc 11.24-26)
43 Tímiyanava eta máechajisiravahi ema Jesús, ánipa macahe: —Énerichuvare éti ecuti mácani achane máinajiruhi ema émana éreana. Ema éreana tiyana matanucainapa eta jácani masiapihayarehi. Eta mamaichimavira eta mavarahaquene, mapanerechayarehi tichava. 44 Macahénapapuca: “Nuyanayare nuchava, nusiapayareva mayehe ema návaháruinihi”. Te títecapapa ema éreana mayehe ema achane mávaháruinihi, máimahapa ema achane máinajicaripa eta mapecaturana, vuíchahasera máehicahini ema Viya. 45 Tásiha, tiúrisamurepa ema éreana. Tásiha, tíchuarecapa ena siétequeneana machamuriana. Váinarajipanana éna. Nasiapahacainavarepa namutu éna. Jéhesare, tiápajucavapa eta mavainarajiva ema paure achane. Ene ecaheyare éti, taicha eta emasuapiranuhi —máichavacapa ema Jesús.
Suítecapauchapa esu maena ema Jesús énapa ena maparapenaveana
(Mr 3.31-35; Lc 8.19-21)
46 Tímiturecarichaha ema Jesús nayehe ena achaneana, títecapanecha esu maena énapa ena maparapenaveana. Nanasihisera te aneca. Navarahahi náechajicayarehi éma. 47 Natiarihihi ena timetapananahi ema Jesús. Ánipa nacahe:
—Esu pémunaruquenehi pena énapa ena piparapenaveana, nararihi ani te aneca. Navarahahi téchajicaviana —náichapa.
48 Émasera majicapapa:
—Yátupi némunacavacahi esu meme, énapa ena nuparapenaveana. Nararihisera ani te juca nuchacaya ena némunaruanahivare, nuparapenaveanahi.
49 Tásiha, tisuvechahavipa viti mayeheana apóstoleana. Tásiha, macahepa:
—Numetacahe, ena nani ena némunaruanahivare. 50 Taicha namutu nácani ticaemataneacanahi me Tata tiávihahi te anuma, énahi ena némunaruanahivare —máichavacapa.
13Ema Jesús máimicutichinavaca ena achaneana eta evaraqui tacaevaquenehi te apanapanenejiquene máteji
(Mr 4.1-9; Lc 8.4-8)
1 Te jena sache, tiyanavarepa ema Jesús, macaijuhe te tachausi eta cáquiure. Téjacavarepa eta ánaqui eta máimituresirayarehi. 2 Tásiha, camurianapahivare ena achaneana títecapauchanahi éma. Eta navayuchiraripa ena achaneana, tiyanapa ema Jesús tiávacuhapa tayehe eta pacure. Ena achaneana nanasipa te tachausi tiájipahi. 3 Tásiha, camurihi eta máimicutichaqueneanahi eta máimitusiravacahi. Ánipa macahe:
—Matiarihi ema émana achane. Tévapanahi te máesane. 4 Eta mapaisirapahi, témiricapaipa eta evaraqui te achene. Táimahapa eta cáyure, tanicapa. 5 Eta mayeherepi éma eta máevasira, máevajajapaica eta apaquehe. Tásiha, eta apamuri evaraqui témiricapa te váhirichu tamitutuhini eta máteji taicha máripahi eta apaquehe. Tímarucavanepaneni táicha. 6 Téhesera te tíjurepa eta sache, tacapajicapa; taicha váhirichu táuparevacahíni. 7 Tacahe, eta apana evaraqui témiricapaipa te tataracu eta itapepaire. Tiúrinahinéni eta táimarusirahi, étasera eta itape tacachuricapa eta tajurusirahi. Táemuriachapa eta sucureca. 8 Tacahe, eta apamuri evaraqui témiricapaipa te tiúrina máteji. Tiúrinapanahi eta tajurusira. Eta étana, ticahipa tétupicavapanapa. Eta apanavare, ticahipa ánimuríchu. Eta apanavare, ticahivare apaesasajiruichu. 9 Esamararacanu emutu éti. Te evarahapuca ecaicutiara, tavaraha eta epanerechinavayare.
Ema Jesús máitametacaquenevacapa ena apóstoleana eta juca máimiturapihi
(Mr 4.10-20; Lc 8.9-15)
10 Tacahe, viti mayeheana apostóleana vémeñahavapa eta mayehe ema Jesús. Viyaserecapa tájahapuca tacayemahi eta máimicutiarachiravacaichucha eta máimitusiravacahi ena achaneana.
11 Tásiha, ema Jesús tijicapahavipa:
—Ema Tata tituparacanuhi nítametacaheyare éti eta juca táequenereruana mapanereruana. Mavaraha ímatiequenehaya éti. Énasera ena apamuriana achaneana vahi nítametacavacaimahi, náimainavainepa éna. 12 Éti, te esuapa yátupihi eta nímiturapiana, ema Espíritu Santo tímitucaheya tamutu eta tacayemaqueneanahi. Énasera nácani vahi návarahahini nasuapa, énajivayare tíchavana ticaverejicasianaya eta nasamaqueneanahi. 13 Eta tacahehi eta nímitusiravacahi, nímicutiarachinavacaichucha. Te apaesarichu eta navarairahi náituca, vahi nacaicutiarahini eta juca nímechaqueneanahi. Nasamahi eta néchajiriruvana, váhisera nacaicutiarahini eta nímitusirahi. 14 Puiti ena nani achaneana nacuti ena achaneana acane, vahi nasuapahini ema víyarahaini profeta Isaías. Ánipa macahe: “Nímatihe éti. Esamayarenénipuca, váhisera ecaicutiaraimahi. Ímahayarehinénipuca, váhivaresera ímatiequenehaimahi. 15 Taicha eta esamureana eti achaneana, tétavicavahi eta tamuracava. Vahi evaraha esama. Épiyacavahivare púchuquihe, emavarairahi esuapahini te esamureana. Tájinapa táichahíni vicuchapahini eta éneuchiravainahíni, evarairapucaini ecasiñavahini me Viya, apaesa macanaracahehini” macahepa ema víyarahaini Isaías.
16 Étisera eti nímitureana, tétavicavahi eta iúricacarevahi, taicha esuapahi eta juca ímahaqueneanahi étapa eta esamaqueneanahi. 17 Nutupiruva numetacahe: Acane ichapemuriana ena achaneana tiúriana énapa ena víyarahanaini profetana, tétavicavahi eta navarairahi tímatinuana, náimahavare eta juca níchaqueneanahi ímahaqueneanahi. Navarahavarepa nasama eta nímituresirahi. Váipasera nacapayacahini.
18 Ácaicutiaraicha eta juca nímicutiarachaquenehi mayehe ema tévacarahi. 19 Núti níchuhavaca ena achaneana, machaneranayare ema Viya ena téhicanuanayare. Tásiha, natiarihi ena achaneana nasamaripahinéni eta nímiturapianahi, émasera ema Váinaraji vahi máisapahini tánasihini te nasamureana. Enevanehi macamitisicavaca eta náimitucasivanainihi. Éna nacutihi eta máteji muracapahiquenehi te achene. 20 Natiarihivare ena apamuriana achaneana, nacutihi eta máteji máripahi. Te nasamararaca eta nímiturapiana, natupiruvanehi nasuapa, tiúrisamureanainehi. 21 Váhisera náratahahini nacaravahuhini yátupinahíni. Vahi nácutihíni eta evaraqui tiúparehi. Ánipirichu eta náehisirahi, taicha vahi nacamichahini jácani nacatajivairanahi. Váhivare túmesamureanainahíni te tatiarihipa eta jácani nacatichaira ena achaneana táichavenehi eta náehisiranuhi. 22 Natiarihivare ena apamuriana achaneana nacuti eta máteji te távihahi eta itapequijiana. Énerichuvare nasamararacahinéni eta nímiturapiana. Napaneréquenehahinéni, tahapapiricavacahisera eta jácani táichararacavayarehi eta náitaresira. Tavayuacavacavare eta tájiparacana, étapa eta navarairahi tirricochavana. Tamutu eta juca táemetavícahi eta navarairahi téhicanuana. Tamapurujiyarehi eta najacapirahi eta nímiturapiana. 23 Natiarihisera ena apamuriana achaneana nacutihi eta tiúrina máteji. Éna, tisamanuanahi. Náunacahi yátupi eta nímiturapiana, náimatiequenehairahi. Tájinavare náichiravainahíni eta náehisiranuhi. Ichape eta nacaemataneasirahi ema Viya. Nararihi ena apaesarichu eta nacaemataneasirahi. Nararihivare ena apamuriana, nativarerehapanapa eta nacaemataneasirahi. Tásiha, ena apamuriana, ichapemuripanapa eta nacaemataneasirahi ema Viya —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús máimicutiarachina eta sucureca trigo étapa eta ejare
24 Ema Jesús máimicutiarachavare ena achaneana eta máimitusiravacahi:
—Puiti nuvaraha nímitucahe tatiarihiyare eta sácheyare te táitecapapa eta nacayeserehiraya me Viya ena achaneana. Tacutihi eta máichavaqueneva mácani achane tévacarahi eta tiúrina evaraqui tayehe eta tiúrina máteji. 25 Étasera te tímacapa ema ticayehe eta sucureca, macahepaipa ema macatianaru. Máimisiriquichinapa eta táiñemahiqueneana ejare. Tásiha, tiyanapa. 26 Tacahe, te tímarucainipa eta evaraqui trigo, tiúchucavarepa eta ejare, tacachanepaipa eta evaraqui. 27 Náraminehi ena machaneranahi ema achane tévacarahi. Tiyananapa nametapana ema náejaháruhi. Ánipa náicha: “Tata, eta jena pévaraquihi, tájina tacasiriquihini eta táiñemahiqueneana ejare. Puítisera tiúchucapa tacachanepaipahi eta pévaraquihi” náichapa. 28 Ema náejaháruhi majicapapa: “Matiarihi mácani ticatianacanuhi. Éma tíchahi eta juca, tímisiriquichinanuhi”. Tásiha, ema machanerana náichapa: “¿Pivarahapuca, tata, viyana víti vivepuriha eta jena ejareana?” 29 Éma majicapapa: “Vahi tiúririne, taicha machu táimivepurica eta névaraqui trigo. 30 Tácuticacarichaha eta tajurusirayare. Tiámainucava te tacaechatijipa, nuvanecahénapa éti nuchanerana tativayare evepurica eta ejarejiana, ítijicainapa eta tacaijuirayare. Tásiha, evehainasarepa eta trigo, ticaunainapa te tacaunairare”.
Ema Jesús máimicuticha eta taqui eta mostaza
(Mr 4.30-32; Lc 13.18-19)
31 Ema Jesús máimicutiarachavare eta taqui eta mostaza eta máimituresirahi. Ánipa macahe:
—Puiti nuvaraha nímitucaheya eta apana tayehe eta evaraqui ánichichaquene, étasera te tijurucapa, tíñejiyarehi. Tacaheyare eta tajurusirayare eta nímiturapiana nayehe nácani tijacapanayare. Ímatichuhi éti eta taqui eta mostaza, eta ánichichapanahi tayehe eta apamuriana evaraquiana. Tásihasera te tímarucapa, tiúnayarehi eta táenaqui, tacutiyarehi eta yucuqui eta táichapeva. Tacachuricayarehi eta apamuriana evaraquiana. Járajapainapa eta cáyureana. Táepiyacainapa eta tamacajiana te tatavavajiana. Ene tacaheyare eta tajurusirayare eta nímiturapiana núti Manerejirunuhi ema Viya.
Ema Jesús máimicuticha eta levadura
(Lc 13.20-21)
33 Énerichuvare máimicutichina eta juca apana máimituresirahi. Ánipa macahe:
—Tacutiquene, eta juca nímiturapiana tímicutijiricavahi eta levadura. Esu súcani esena tiúrihi eta tasisijisira eta suyehe levadura te tamutu eta suépiyaruhi masa, tayanapane apinapucaini arroba eta suyehe jarina, tasihajicahisera. Jéhesare, tiápucayarehi tiuri.
Camuri eta máimicutichaqueneana
(Mr 4.33-34)
34 Ema Jesús tamutu máimicutiarachinapahi eta máimituresirahi. Tájina étahena te tímitureca, vahi macunacahini eta máimicutichinaqueneana. 35 Títauchavahi eta juca máechajiriruvanahi ema émana profeta. Ani macahehi: “Tamutu eta nímiturapianayare nímicutichinayarepahi. Nímicaecherachainapa eta táeñaurevaquenehi te tépanavainapa máepiyacainapa ema Viya eta apaquehe” macahepa.
Ema Jesús máimicaecherachapa eta máimicutichaqueneanahi tayehe eta trigo étapa eta ejare
36 Tacahe, ema Jesús mavanecavacapa ena achaneana nayanapa te napenana. Éma apanava tiyanavarepa tichava te mapena, vítipa viti mayeheanahi apóstoleana. Tacahe, te véjacapa vimutu, viyaserecapa máimicaecherachahini eta máimiturapihi máimicutichaquenehi eta ejare tacachanequenehi eta trigo. 37 Tacahe, ema Jesús máichahavipa:
—Nuti Manerejirunuhi ema Viya nucutihi ema achane tévacahi eta tiúrina evaraqui. 38 Eta apaquehe tacaevaiyahi eta trigo, énahi ena achaneana te juca apaquehe. Eta tiúrina evaraqui, étihi eti nuchaneranahi núti. Tásiha, eta ejare énahi ena machaneranahi ema Váinaraji. 39 Taicha ema ticatianacanuhi, manacahi eta ejare, mavarairahi máepacuchayarehi eta névaruhi núti. Eta tacaechatijirapa eta trigo, étahi eta táitavirayare eta apaquehe. Nárajapayarepa ena ángeleana, ticurujiricanayarehi. 40 Tásiha, te jena sácheyare, nuti Manerejirunuhi ema Viya nuvanecainapa ena nuyeheana ángeleana nacavehasi ena tíchanahi eta máeperajiqueneana énapa ena tímiaquipaicana ena apamuriana achaneana. Tásiha, náquijicavacainapa eta te táijurequenehi yucu. Ticapitiquiahechavanainapa eta tacativayare nasama. Tíyahanainapa. 43 Tásiha, nácani títauchanahi eta mavanairipianahi ema Viya, tétavicavayare eta najaraivayare tacutiyare eta tajaraiva eta sache. Téjacanainapa tayehe eta macatuparahaiyahi ema Vicaiyaquene. Te evarahapuca ecaicutiara, tavaraha eta epanerechinavaya.
Ema Jesús máimicuticha eta entierro
44 Eta nímiturapiana nuti násihaquenehi te anuma tacuti eta tayumururevaquenehi entierro. Te máichimavahi mácani achane eta entierro, tiúrisamureyarehi. Tásiha, máimichavayarehi mayumuruca tayehe eta apaquehe távihahi. Mavacharecayarepa eta apaquehe, mavarairayarehi eta entierro. Tayanapane táimijararecayarepa tamutu eta macayehequeneanainihi.
Máimicutichavare eta perla tasivachaquenehi
45 Énerichuvare eta najacapirahi ena achaneana eta nímiturapiana nuti násihaquenehi te anuma tacuti eta macaematanerahi mácani achane comerciantepahi. Matanucapahi eta tasivachaqueneanahi perla. 46 Te máichimavapa eta perla matanurepahi, tétavicavahi eta tasivachavahi. Mavarahasera mavachareca eta perla, tayanapane táimijararecayarehi tamutu eta macayehequeneanainihi.
Máimicutichavare eta ichape nayutahe
47 Énerichuvare nuvaraha nímitucahe tayehe eta sácheyare eta táitecapirayarehi eta ecuñaraqui. Tacutihi eta ichape nayutahe. Te náechipaecapa te cáquiure, tamutu tavehayarehi eta tasimutuqueneana jímana. 48 Te náimahapa tínica eta nayutahe, navehayarepa nachurupaicapa te tiájipahi tachausi. Nanerejicayarepa eta jímana tiúrinana. Nanacacuhayarepa te ichape maha. Tásiha, náquijicayarepa eta apamuri máurirahanahi. 49 Ene tacaheyare eta táitavirayare eta apaquehe. Nárajapayare ena ángeleana, nanerejicainapa ena achaneana tíchanahi eta tamauriqueneanahi. 50 Náijuchainapa te yucu, táetaviuchahi eta táijureva. Ticapitiquiahechavanainapa eta tacativayare nasama. Tíyahanainapa —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús mayaserecavaca te nacaicutiarahipuca eta máimiturapianahi
51 Tacahe, ema Jesús tiyaserecahavipa. Ánipa macahe:
—¿Ecaicutiarapuca éti tamutu eta juca nímiturapianahi? —máichahavipa.
Tásiha, víti vijicapapa:
—Vicaicutiara, tata —vicahepa.
52 Tácahe, máichahavipa:
—Eta yátupirapa eta ímatiequenehairapa eta nímiturapiana, éti apanavare máestrohénapa. Puiti nutuparacahe ímitucavacaya ena achaneana. Tétavicavaya eta ítamuturusirayare eta ímituresirayare eta mapanereruana ema Viya —máichapa.
Tichavapa ema Jesús te mávasa Nazaret
(Mr 6.1-6; Lc 4.16-30)
53 Te tamutupa eta máimicutichirahi ema Jesús eta juca máimiturapiana, viyanapa. 54 Vichavapa tayehe eta mávasa. Te sávarumuhuquenepa, viyanavarepa tayehe eta náurujisirareva eta nayujarauchirahi ena achaneana. Tímiturecapa ema Jesús. Ichape eta tahapasamurechiravacahi ena achaneana. Váhisera návarahahini nasuapahini. Náepururichucha éma. Ánipa nacahe:
—Témunahiricava eta máitupajijiasiravapahi ema maca. ¿Távihasica macaravahuinehi eta máichirayare eta tiáramicareana? Vivaraha vímaha víti apanava eta jácani máichaqueneanahiji visamaiririruanahi. Taicha vímatihi ema maca. Carpintérohi éma. Vímativare ema máiyaini, ésupa esu maena María, énapa ena maparapenaveana ema Jacobo+ 13:54-57 Ema maca achane, ticaijarehi Jacobo te náechajiriruva ena israelítana. Te véchajiriruva, ticaijarehi Santiago. Mapaenumavahi máehica ema Jesús te táequenepa eta máechepusirahi te máecari ema Viáquenu., ema José, ema Simón, émapa ema Judas. Vímativare ena esenana maparapenaveanahivare, ticavasanahi eta ani. ¿Távihasica máitusiavahi eta juca máitucaqueneanahicacha? —nacahepa.
Émasera máichavacapa:
—Tatuparaca epicauchahaviya vimutu viti mavaneruana ema Viya. Étisera éti nujaneananahi ecavasanahi eta te juca viávasa, étipa eti nuparapenaveana, vahi epicauchanuimahi —máichavacapa.
58 Tásiha, tájina máimerecahichaini eta tiáramicareana táichavenehi eta namasuapajiraivanahi, váhivare nacasiñavahini eta mayehe.
14Ema Herodes masamairicapa eta máichaqueneanahi ema Jesús
(Mr 6.14-29; Lc 9.7-9)
1 Tacahe, ema Herodes ema aquenucahi tayehe eta Galilea masamairiricavarepa eta máichaqueneanahi ema Jesús. 2 Tacahe, ema Herodes máimijachahi ema tichavahi téchepuca ema Juan. Tásiha, máichavacapa ena máevanachanahi:
—Ema mácara, émaripa ema Juan Tícachasiricarahi, ema nímicaparuhi. Tichavaripa téchepuca te máecari. Táitusiava máiturucahi macuchuca eta tiáramicareana —macahepa.
3 Taicha ema Herodes mavehahi esu Herodías, esu machinenahi, mayenahi ema maparape Felipe. Máiminajicapa ema suima. Tacahe, ema Juan macajachavacaripa éna eta naviracacairahi. Étapa tímicatichahi ema Juan, sucatichapa esu Herodías. Tásiha, ema Herodes máeratacapa te cárcel ema Juan, macavanaripipa náitiaca te cadena. 5 Taicha supamicahi ésu eta máimicapasirayarehi. Tipicahisera éma nasemahini ena achaneana. Taicha ema Juan, tétavicavahi eta náemunasirahi ena achaneana. Náimatihi éma, eta vanairucairahi me Viya.
6 Tásihasera, títecapapa eta sache máijaremuhu ema Herodes, sutiarihihi esu amaperu, suchicha esu Herodías. Tiúchucapa tírimaica te mamirahu ema Herodes, énapa ena machimaranahi. Ema Herodes máuricainehi ichape. 7 Tacahe, máichapa ésu:
—Nujuracha te pimirahu, eta níjarasiraviya jácani piyasearunuyare —máichapa.
8 Tásiha, esu amaperu suyaserecapa esu suena tájahahipuca eta suyasearuyarehi. Esu suena suímitucapa: Piyaseacayare ani píchaya: “Píjaracanu eta ñichuti eñi Juan te curuja” píchayare.
9 Tásiha, eta masamirahi eta juca suyasearuhi, ema rey Herodes ichaperinehi eta mapanereresirahi. Tájinapasera máicharacavahini taicha máechajiriruvaipahi majurachaipahi te namirahu ena machimaranahi eta máijarasirayare eta suyasearuyarehi ésu.
10 Tacahe, macavanairipipa nayuchatipiquenuhapana ema Juan. 11 Tacahe, námapaipa te curuja eta machutini, náijaracapa esu amaperu. Tásiha, ésu sujacapapa, suíjaracapa esu suena.
12 Títecapananecha ena máimitureanahi ema Juan. Navehapa eta máquehe, náecarapanapa. Tásiha, tiyananapa nametapanahi ema Jesús.
Ema Jesús máitaparahavaca máenicavaca ena camuriqueneana achaneana
(Mr 6.30-44; Lc 9.10-17; Jn 6.1-14)
13 Te masamairiricapa ema Jesús eta nacapasirahi ema Juan, viyanapa viávacuhapa tayehe eta pacure. Vicaijuhepa tayehe eta apaquehe mávapahi. Énasera ena achaneana náecharichucha eta viyanirahi. Tiyananapa náehicahi tipaicanapahi. 14 Te tiúcupaicapa ema Jesús tayehe eta pacure, máimahapa ena camuriqueneana achaneana. Majapanuvacarinehi eta máimairavacahi. Macanaracavacapa ena nacajumaqueneanahi námaqueneanapahi. 15 Tacahe, viti mayeheana apóstoleana vímahapa eta cáperehíchicharínehi. Vimetacapa éma máevatamuríhahini ena achaneana natiarihiqueneanahi. Víchapa éma:
—Cáperehipa jena sache. Tiyerehivacahi eta pétiana. Táuricapa pivanecavaca ena achaneana nayanapa, navachareca eta nanica; taicha ani tájina naviyavaimahi eta te juca —víchapa.
16 Ema Jesús tijicapahavipa:
—Vahi nuvaraha nuvaneca nayana. Tájina naviyava eta nácaijuhehini. Íjaraca étina eta nanica.
17 Tásiha, viti víchapa:
—Tájina vácayehe eta tinicacare. Jucarihisera cíncochichahi eta pan, apina eta jima.
18 Ema Jesús máichahavipa:
—Iáma ani.
19 Tacahe, macavanairipipa náejahahapaica ena achaneana te táinahu eta muíjipahi. Mavehapa eta cíncoquene pan étapa eta apina jima. Máesenicapa eta anuma. Mahasulupayachapa ema Viya. Mayuvetucavacapa eta pan, tásiha, tíjaracahavipa víti. Víti víjaracavacapa ena achaneana. 20 Vinicapa vimutu, visatuhevacapa. Tásiha, vicaemacharichahavare doce saye ichapehiana táinicachaichahava eta vémacharajiana.
21 Ena tinicanahi eta juca, cinco mil ena ajairana eta náichapemurívahi, énerichuvare ena esenana énapa ena amaperuana.
Ema Jesús mapaicaeca eta une
(Mr 6.45-52; Jn 6.16-21)
22 Tiuri, ema Jesús tivanecahavipa viti mayeheana apóstoleana viávacuhayare eta te pacure. Vínapucayarehi viánueca te apachara eta cáquiure. Émasera manasiyarehi máevatamuríhanumayarehi ena achaneana nachava te napenana. 23 Te tamutupa eta macametavairahi ema Jesús nayehe ena achaneana, tiyanapa tiápanahi tayehe eta cerro. Tiyujaracayarehi tayehe. Étapa tavinehi eta yati, manasipa macarichuhi eta te cerro. 24 Tacahe, víti te túpierecahaviripahi, tichimaracahavipa eta muraca técaticava, viácapaquihapaipahi. 25 Te tijararahichichapa, vímahapa ema Jesús mapaicaecapahi eta une eta macapayasirahaviya. 26 Eta vímairahi éma, vipicarinehi. Vímijachapa cunare. Vipiararecapa eta vipisirahi.
27 Émasera ema Jesús téchajicahavipa:
—Vahi ecupica. Nútichucha. Étumechava —máichahavipa.
28 Tásiha, ema Pedro majicapapa:
—Te yátupipuca pítiquenehi, piti Tata, pivanecanu núti apanavare nupaicaeca eta une. Nuvaraha nupauchavi —máichapa.
29 Ema Jesús majicapapa:
—Yare, pipauchanu.
Enevanepa tiúcupaicahi te pacure ema Pedro. Tiyanapa mapaicaecapa eta une, macapayacayarehi ema Jesús. 30 Étasera eta máramesirahi taicha eta muraca técaticava, timutserahavapaipa téricapaipa. Tásiha, tipiararecapa:
—¡Picatajicanu, Tata! ¡Néricainapa!
31 Enevanepasera macaratavauchapa ema Jesús eta macuchucuirayarehi. Tásiha, máichapa:
—¿Ticamitisicavipapuca eta pipisirahi eta picasiñanuirahi?
32 Te tiávacuhapa ema Jesús émapa ema Pedro tayehe eta pacure, enevanepa tésamiricavahi eta técaticava. Tíchecapa eta táepacucairahi. 33 Tacahe, viti apamuriana vicunachainehi ema Jesús eta vímairahi. Vépuyumurihapa te mamirahu. Tásiha, víchapa:
—¡Jéhevare piti Tata, Machichaquenévihi ema Viya! —víchapa.
Ema Jesús macanaraca ena nacajumaqueneana te avasare Genesaret
(Mr 6.53-56)
34 Tacahe, te apanapa sache, viápechavavarepa viánueca eta cáquiure. Vítecapapa eta te apaquehe ticaijare Genesaret. 35 Tásiha, ena achaneana ticavasanahi tayehe náimativanehi eta émairahi ema Jesús. Timetajiricacanapa náechapa namutu ena achaneana ticavasanahi te avasareana. Tiyananapa mayehe ema Jesús, námavacapaipahi namutu ena nacajumaqueneana. 36 Nayaseacapa éma eta máisapirainahíni náemamajiaca eta tacheyarapi eta mamuiriha. Tacahe, nácani témamajiacanapahi, enevanepaipa tinaracanapahi.
15Ema Jesús mametaca ena achaneana eta timaeperajicarahi
(Mr 7.1-23)
1 Tacahe, títecapanapa ena apamuriana fariséoana tiásihanahi tayehe eta Jerusalén, énapa ena escribánoana. Témeñahavanapa eta mayehe ema Jesús. Ánipa naicha:
2 —Pímaha, ena pímitureana vahi náitauchahini eta viyeherepiana. Namaeperajicapa eta náchanevana eta nanisirahi taicha vahi nacasipavahunumahini. ¿Tájaha tacayema vahi napicauchahini eta viyeherepi nanaquiruhi ena viáchucanaveanaini? ¿Étaserapuca tacahehi eta pímitusiravacahi? —náichapa.
3 Tásiha, ema Jesús majicapavacapa:
—¿Tájaha tacayema éti apanavare, vahi ítauchahini eta mavanairipiana ema Viya, tasapihapa epicauchahi eta eyeherepiana nanaquiruhi ena iáchucanaveanaini? 4 Ema Viya ani macahehi eta macavanairipirahi eta viyehe: “Pipicauchaya pémunacayareva ema piya ésupa esu pena”. Jucarihi eta apana vanairipi: “Ecapacayarehi mácani tíñemahi eta nacayemaquene mayehe ema máiya, ésupa esu maena”. 5 Étisera vahi epicauchahini eta júcana mavanairipiana ema Viya. Taicha te mararihi mácani achane ticamavahupuca me Viya eta máimahaqueneanahi, eta ímitucasivahi éti: “Vaipa tatuparaca ema achane eta máimicatasiraya ema maiya ésupa esu maena”. Tasapihapa, ichape ticapicahuhi eyehe eta eyeherepiana. Étasera eta mavanairipi ema Viya, vaipa epicauchahini. 7 ¡Éti ecaijarehi apimirana! Tatupiruvahi eta máechajiriruvahi ema Viya, téchajisiahehi éti eta te Sagrada Escritura+ 15:7 Májurehi ema víyarahaini profeta Isaías eta juca máechajiriruvana ema Viya.. 8 Ánipa macahe: “Ena nani achaneana, tétserajicanuanahi te najaca; váhisera táetupicavahíni te nasamureana. Téneuchavanahi eta nuyehe, tamapurujihisera eta náeneuchiravahi. Nacaerajicahivare eta nuvanairipiana; tasapihapa náimicapicauchahi eta nayeherepiana táuchurechucha te napanereruana ena náchucanaveánaini” macahepa ema Viya.
10 Tásiha, máichuhavacapa ema Jesús ena achaneana. Ánipa máicha:
—Nuvaraha esamanu yátupina, apaesa ácaicutiara. 11 Tájina máeperajina eta viáchanevana te vinicapuca eta vimacasipavahuiranumahini. Jácani tasiapaquenehi te vijaca, tájina tamaeperajicahavihini. Vahi étaparacaina. Étasera eta evainarajivana táuchureanapuca te ejaca, étapa eta evainarajipanereruanahi, jéhevare éta timaeperajicahehi —máichapa.
12 Tacahe, viti mayeheana apóstoleana vémeñahavapa eta mayehe. Vimetacapa:
—Ena nani fariséoana tisemanahi taicha eta juca píchiravacahi —víchapa.
13 Émasera máichahavipa:
—Ena nani nacutihi eta ejare, vaipa émaimahi máechahini ema Tata Nucaiyaquene. Ticavepuricasianayaresera éna. 14 Ésamiricachucha. Vahi ecuimisiapava nayehe, taicha éna, púchuquianahi tayehe eta juca nímiturapiana. Ena púchuquiana, te tichurucacanapuca, tiáquipaicacanayarehi táicha vahi náimahahini eta nayanihayarehi —máichapa.
15 Tásiha, ema Pedro mayaserecapa:
—Picatajicahavi pímitucahavi apaesa vímatiequeneha eta juca pímicutiarachirahi eta táuchureanahi te vijaca —máichapa.
16 Ema Jesús máichahavivarepa:
—¿Énerichuvare éti mapanererurehehi? 17 ¿Váhipuca ácaicutiarahíni eta juca? Tamutu eta juca tasiapaqueneanahi te vijaca vinicasareanahi, tatupiru te viami. Tásiha, te tiúchucapa, apanapa eta táuchusihahi. Vahi timaeperajicahavimahi. 18 Étasera jácani táuchurehi te vijaca tásihaquenehi te amahe eta visamure. Eta tamaurivahi eta náechajisirana ena achaneana, étara timaeperajicavacahi éna. 19 Táicha jácani táiñemahiqueneanahi panererucana, eta tásihaqueneanahi te nasamureana. Ema achane mapanerechahi maveha esu apana esena mayena ema apana achane. Esu esena supanerechahi suveha ema apana achane suima esu apana esena. Ena amaperuana napanerechahi eta natuhusivaya. Nácanivare, tipanerechanahi eta ticaparecana, tiámerecana, tivayuarecana, téchajihiana. 20 Tamutu eta juca panererucana tamauriqueneana, te náichahi ena achaneana, éta timaeperajicahi éna. Étasera jácani nanicaqueneana, tayanapanepuca vahi náichahi eta nayeherepi eta nasipavauchirava, vahi tamaeperajicaimahi —máichahavipa.
Esu ésuna esena apavasana sucasiña ema Jesús
(Mr 7.24-30)
21 Tacahe, tiámahavivarepa ema Jesús te apana avasareana táunavahi eta departamento Siria, návasa ena apaechajiriruvana. 22 Ánaqui, ticapayacahavipa esu esena. Supiaracapaipa eta supauchirahi ema Jesús. Ánipa sucahe:
—Pájapanunu, tata. Píti yátupiquenevihi Cristo, ñivaneruvihi eñi Viya, vicuchapaquenevihi. Esu nuchicha ñávahácahi eñi éreana, tétávicavahi eta sucatajivairahi. Picatajicanu, tata, eta picanarasinanuini ésu nuchicha —suíchapa.
23 Émasera ema Jesús vahi majicapahini. Tipaicapaichucha. Vipauchapa viti mayeheana apóstoleana, vimetacapa éma:
—Tata, pévataca suyana esu suna esena apavasana tipiararecapahi te véquene —vicahepa.
24 Tásiha, ema Jesús máichahavipa:
—Jéhevare eta epanereruhi. Ema Tata tivanecanuhi nacarichu néchapajiricayare ena vijaneanana israelítana. Nacutihi éna eta uvesana máquenureana, taicha ticamununuanahi eta nujaneasiraya —máichahavipa.
25 Ésusera esu esena tépuyucapa te mamirahu. Suíchapa:
—¡Tátachicha, picatajicanupaini, pímicatacanu! ¡Picanarasinanuini esu nuchichasami! —suíchapa.
26 Ema Jesús majicapapa:
—Nativa néchapajiricavacaya ena nujaneanana. Taicha vahi táuricahini ásapihahíni néchapajiricahehíni éti apavasanana émetavicahíni ena nujaneanana —máichapa.
27 Esu esena sujicapapa:
—Énehinehi tacahehi, tátachicha. Yátupihi vahi pijaneananuinahini. Pájapanunusera, picatajicanuchuchaini. Víti apanava vácasiñavahi eta piyehe eta vítátijivairaina —suíchapa.
28 Ema Jesús majicapavarepa:
—Páurevi piti nuchicha, ichape eta picasiñavairahi eta nuyehe. Puiti títauchavayare eta piyasearapihi nuyehe. Nucanarasinaviyare esu pichicha —máichapa.
Jéhesare enevanepa tinaracahi esu amaperu.
Camurianahi ena nacajumaqueneana macanararuanahi ema Jesús
29 Tacahe, tiyanavarepa ema Jesús. Véhicavarepa víti apanava. Vichavavarepa te Galilea. Tásiha, vijuchechausichapaipahi eta cáquiure, vicaijuheya eta te mávapahi apaquehe anuquerehi, te távihahi eta cérroana. Vinasipanapa eta jena sácheana eta ánaqui. 30 Tacahe, nacahepaipavare ena camuriqueneana achaneana te viávihahi víti. Námaquenepanepahi ena nacajumaqueneana: ena masariana, énapa ena púchuquiana, énapa ena úpana, énapa ena túpupáiqueana. 31 Namutu ena nani nacajumaqueneana macanaracavacapaipahi éma. Ichaperinehi eta náramirahi ena achaneana eta náechajisiraipa ena úpana, énapa ena túpupáiqueana tinaracanapaipa, tiúripaipa eta napaisira ena masariana. Tímairiricanapaipa ena púchuquiana. Eta náurisamurevapahi, nacunachapaipa ema Viya.
Ema Jesús máenica ena cuatro mílqueneana achaneana
(Mr 8.1-10)
32 Tásiha, ema Jesús tíchuhavipa viti mayeheana apóstoleana. Máichahavipa:
—Nujapanuvaca ena nani achaneana natiarihiqueneanahi ani, taicha mapanaripahi sache puiti eta nacahehi eta viyehe. Tájinahivare naviyahini nanica. Nujapanuvacaicha névatacavacahini, machu náquipaicava te achene taicha eta náecuavana. Vájapanu eta náecuava, vénicavaca —máichahavipa.
33 Tásiha, víti vijicapapa:
—¿Távihapucaini vítusiavahini eta tinicacare eta te juca mávapahi vámahi? ¡Váhivare vítaparahaimahi vénicavaca ena nani camuriqueneana achaneana! —víchapa.
34 Tacahe, ema Jesús tiyaserecahavipa:
—¿Áyanachaha eta pan eta iámaqueneanapahi?
Víti vijicapapa:
—Jucarihi siéterine. Ánimurichicharinehivare eta jímachicha —vicahepa.
35 Tásiha, macavanairipipa eta náejahapaimurihahíni namutu te apaquehe. 36 Mavehapa eta siétequene pan, étapa eta jímana. Mahasulupayachapa ema Viya. Tásiha, mayuvetucavacapa, tíjaracahavipa víti. Tásiha, víti víjaracavacapa ena camuriqueneana achaneana. 37 Tacahe, vimutu vinicahi, visatuhevacapa. Vicaemacharichahavare. Siétehi eta sáyeana táinicaruhi eta vémacharajiana. 38 Eta nasimutuvahi ena achaneana, cuatro mílqueneana ena ajairana. Natiarihihivare ena esenana énapa ena amaperuana. 39 Te tamutupa eta juca, mavanecavacapa ema Jesús ena achaneana nayanapa nachava te napenana. Tásiha, éma tiávacuhavarepa te pacure. Viyanavarepa. Vicaijuhe eta te avasare Magdalena.
16Ema Jesús mápechavare mayunacavaca eta namasuapajiraivahi ena fariséoana
(Mr 8.11-13; Lc 12.54-56)
1 Tacahe, ena apamuriana fariséoana énapa ena saducéoana napauchapa ema Jesús. Eta navarairahi náemejecapavacha éma, nayaseacapa máimerecahini eta tiáramicareana, máimerecavahini te yátupihipuca vanairucahi me Viya. 2 Émasera majicapapa:
—Te cáperehichicha, te ímahahi eta táitsirahi eta úcaji, éti ímijacha tímiyanavayare eta tiúriyare eta sácheana. 3 Te yáticarahi, te ímaha eta timapicurume, títsitsimehi, ímijachahi tiquivayare. Éti, ímijachavahi ímatiequeneha eta tapaisira eta anuma. ¡Tétavicavahisera eta emasuapajiraivahi! Taicha éti ímijachavahi religiósohe, ímijachavavare ímatiequeneha eta mavarahaqueneanahi ema Viya, váhisera ávarahahini ímatiequeneha eta máimeruhehi ema Viya, te juca sácheana nucachanerahehi. 4 ¡Eti achaneana váinarajiqueneana! Núti nímatihe. Vahi esuapanuimahi, te nímerecapucaini eta tiáramicare. Tásiha, váhira étina tatuparaca ímahahini eta tiáramicareana. Ímahayaresera eta tiáramicare tacutiyare eta máichavaquenevahi ema víyarahaini profetaini Jonás —máichavacapa.
Tásiha, majunijicavacapa, tiyanapa.
Ema Jesús máimicuticha eta levadura eta náimiturapiana ena fariséoana
(Mr 8.14-21)
5 Tacahe, eta viánuesiravarepa eta cáquiure, vipanerechapaipahi eta vémitisisirapa eta pan.
6 Ema Jesús máichahavipa:
—Tímaticarehi eyehe eta levadura eta tapareasirahi eta masa. Tacutirichu eta tapareasirahi eta apimirairavacahi ena fariséoana énapa ena saducéoana. Échapavaicha tayehe, vahi ecuehica éna —macahepa.
7 Vítisera viti apóstoleana, eta véñamavairahi, víchacacapa:
—Tímicajachahavihi eta vémitisisirahi eta pan. Eta tacahe, macahehi tayehe eta levadura —víchapa.
8 Éma tímatiacahavihi. Tásiha, máichahavipa:
—¿Tájaha tacayema ecahechajiriruvahi eta vahi iámapahini eta pan? ¿Váhipuca ácasiñavahi eta nuyehe? 9 ¿Vuíchahacaru ácaicutiaraini? ¿Vuíchahahipuca ímatinu? ¿Váhivare échaini eta nucaejapasirahi eta cíncoquene pan nanicaquenehi ena cinco mílqueneana achaneana étapa eta náemacharajiana? 10 ¿Váhivarepuca écha eta siétequene pan naniruhi ena cuatro mílqueneana achaneana étapa eta náemacharajiana? 11 Nímijachapa ecaicutiarayarehi eta níchirahehi eta échapiravainahini eta nayehe levadura ena fariséoana énapa ena saducéoana. Váhira étainahini néchajisihahíni eta levadura tayehe eta pan —máichahavipa.
12 Vipaenumavahi véchahi eta máichirahavihi éma eta véchapiravainahini vahi vicucuti ena fariséoana énapa ena saducéoana eta apimirairanahi.
Ema Pedro máimereucha ema Jesús eta émairahi ema Cristo
(Mr 8.27-30; Lc 9.18-21)
13 Tacahe, te apanapa sache, viyanavarepa vipaica. Vicaijuhe eta te Cesarea máepiyaruhi ema rey Felipe. Te viánehipa, ema Jesús tiyaserecahavipa:
—¿Tájaha nacayema ena achaneana eta nuyehe nuti Manerejirunuhi ema Viya? ¿Nájahapuca náimijachanuhi éna? —máichahavipa.
14 Vijicapapa víti:
—Ena apamuriana náimijachavihi ema Juan, tichavahi téchepucahi. Ena apamuriana tímijachavianahi ema víyarahaini profeta Elías, téchepucahi éma. Ena apamuriana tímijachavianahivare ema víyarahaini profeta Jeremías; émapuca ema apana profetaini antívuini, téchepucahi —vicahepa.
15 Ema Jesús tiápechahavivare tiyaserecahavi:
—Étiyapa ¿nájaha ímijachanuhi núti?
16 Ema Pedro majicapapa:
—Pítira yátupiquenevihi Cristo, machichaquenevihi ema yátupiquenehi Viya.
17 Ema Jesús majicapapa:
—Piti Pedro+ 16:17 Ema Jesús téchjicahi te máechajiriruva hebreo, máimijarechahi ema Pedro: “Simón, machicha ema Jonás”., tétavicavahi eta pétupisiravahi taicha manacasamureruvihi ema Tata Nucaiyaquene tiávihahi te anuma. Vahi étáinahini eta máimiturapinahíni piyehe mácani achane. 18 Núti apanavare nutupiruva numetacavi. Píti picaijarehi Pedro. Píti picutiyare eta mari, tétavicavayare eta pitumevaya. Namutu ena picutiqueneana eta pisuapiranuhi nútirahi yátupiquenehi Cristo, énara nuchaneranayare. Éna apanavare nacutiyareva eta mari eta natumevayare eta náehisiranuhi. Tájina vahi máratahaimahi macaetemavaca ema Váinaraji. 19 Píti picatuparahayare eta llave tayehe eta anuma, apaesa nasiapa nácani pijacapaqueneanayare píti —máichapa.
20 Tacahe, tituparacahavipa muraca ema Jesús nacuija vicumetaca eta émairahi ema Cristo.
Ema Jesús máimereucha eta máepenirayarehi
(Mr 8.31–9.1; Lc 9.22-27)
21 Tacahe, ema Jesús tépanavapa timetacahavihi eta táicharacavayare eta máepenirayare. Máichahavipa:
—Nuti nucatuparahahi eta nuyanirayarehi te Jerusalén. Ánaqui nucatajivayarehi ichape naicha ena tuparairucana, énapa ena aquenucarahana, énapa ena escribánoana. Éna, tímicapacanuanayareva. Mapanayareichuhisera sache nucaheyare eta népenirayare. Tásiha, nuchavayarehi néchepuca —máichahavipa.
22 Tásiha, máiputsicapa mámahi ema Pedro ema Jesús. Ánaqui macajachapa, máijarasiravahi eta mapanereruhi:
—Núti vahi návarahahini táitauchavahini nacapacavihini.
23 Tacahe, ema Jesús máichapa ema Pedro:
—Piti téjecapavahi eta pipanereruhi. Pínajica eta juca tamauriqueneanahi. Pivarahapuca pihapapicayare eta mapanereruhi ema Viya. Eta juca pipanereruhi tacuti eta mapanereruanahi ema Satanás, énapa ena machanerana —máichapa.
24 Tásiha, máichahavivarepa víti:
—Nácani navaraha náehicanu, tacamunu náinajicava tamutu eta tihapapiricavaca eta náehisiranuhi. Nacaravahuyareva eta nímiturapiana. Náijaracavavare eta táimicapasiraina eta náehisiranuhi. 25 Nácanisera téñamanahi eta náitaresira, tiávamirahuanaya eta náehisiranu, énajivayare ticamitiequenehavanaya eta náitaresira. Énasera nácani yátupiquenehi tíjaracavana téhicanuana, tayanapane táimicapacainepuca eta náehisiranuhi, éna títujicavanayare tiúchucuhanayare eta náitaresiranaya. 26 Énerichuvare nácani tacañamararuanahi eta nacaimahaquenéiraya te juca apaquehe, tájina náimaequenehaimahi, taicha eta tacaeñamarasiravacahi tahapapiricavacahi tayehe eta náuchucuirayarehini. Taicha vahi máratahaimahi mácani achane mavachachahini eta máuricacarevaya te apana vítaresira. 27 Taicha nuti Manerejirunuhi ema Viya nuchavayarehi. Námainapaipa eta majaraiva ema Tata, nucachanénapaipavare ena ángeleana. Te jena sácheyare, níjaracavacainapa eta náicuchianahi ena nuchanerana te tiúrihi eta nacaemataneasiranuhi, te jácani náemataneanapachuhi. 28 Nutupiruva numetacahe: Puítiripa éti, etiarihi enerejicavayare vahi épenavanémahi, ímahanumaya eta nucatuparahairaya aquenucanuirayare nuti Manerejirunuhi ema Viya —macahepa.
17Ema Jesús tihapamaichava eta máimahi
(Mr 9.2-13; Lc 9.28-36)
1 Tiuri, sáisipa sache eta vinasirahi ánaqui. Tacahe, tinaquicahavipa ema Jesús. Nacarinehi máma ema Pedro, ema Jacobo émapa ema Juan. Tiyananapa eta te étana cerro anuquehepana. 2 Eta ánaqui, náimahapa tihapamaichavahi eta máimahi ema Jesús te namirahu éna. Eta mamira, tétavicava eta tajararasira tacuti eta sache. Eta mamuiriha, tétavicava eta tajanunumesirahi, étapa eta tajapuvahi. 3 Tásiha, tiáramicareanavarepa tímerecavana ena apinana ajairana: ema víyarahaini Moisés émapa ema víyarahaini profetaini Elías. Téchajiricavanaripahi mayehe ema Jesús. 4 Tásiha, ema Pedro tímisiapavapa téchajicapa. Ánipa macahe:
—Tata Náquenu, tétavicavapa eta viúricacareva eta viávihairahi eta áni. Tiúrihipucaini vépiyarecahini eta epenahuinapachuhini. Pipenahuinarichuhini píti, mapenainarichuhivaréni ema Moisés, émapaini ema Elías —macahepa.
5 Tacahe, téchejicaichaha ema Pedro, tiáramicarepa eta úcaji táepacumurihahi éna. Tétavicavahisera eta tajanunusirahi eta úcaji. Nasamavarepa eta mahu ema Viya tayehe eta úcaji. Ánipa macahe:
—Ema maca, éma yátupiquenehi nuchicha némunaruquenehi. Tétavicavahi eta núrisamurevahi máicha. Éma esuapayti, mapenainarichuhivarare —macahepa.
6 Eta nasamirahi ena vichamuriana, tipicanarinehi. Tépuyucanapa titsiucapairicanapa. 7 Tásiha, ema Jesús témeñahavapa eta nayehe. Máemamasicavacapa. Máichavacapa:
—Échepuca, nuchichanaveana. Vahi ecupica —máichapa.
8 Tacahe, te téchepucanapa éna, nájinaripahi éna apinana náimahaqueneanahi. Macarinehi ema Jesús.
9 Te tichavanapa tayehe eta cerro, ema Jesús mametacavacapa vahi nacumetajiricahini eta juca náimahaquenehi. Tiámainucava te máechepucapaini te máecari éma. 10 Tacahe, nayaserecapa ema Jesús:
—Ena escribánoana eta náimiturapihi, náechajisihahi eta machavirayare títareca ema víyarahaini Elías, tínapucayarehi eta máimeresiravayare piyehe piti Cristo. ¿Énapuca téjecapavanahi ena escribánoana? —náichapa.
11 Ema Jesús majicapavacapa:
—Yátupi ema víyarahaini Elías títecapayarehi, máetupiripanayarehi tamutu. 12 Nútisera nutupiruva numetacahe: Títecaripahi ema Elías, váhisera náimatihini ena escribánoana. Váhivare najacapahini éma ena tuparairucana. Nacatianacahi nacapacahi éma. Ene nucaheyare nuti Manerejirunuhi ema Viya, ticatianacanuanayarehiva, éneyaréichuvare ticapacanuanayare —máichapa.
13 Tásiha, ena vichamuriana náechapa eta máechajisihairahi ema Jesús ema Juan Tícachasiricarahihi.
Ema Jesús macanaraca ema amaperu mávaháruhi ema éreana
(Mr 9.14-29; Lc 9.37-43)
14 Tacahe, te tichavanapa éna tayehe eta viávihahi víti énapa ena achaneana, témeñahavapa ema émana achane mayehe ema Jesús. Tépuyucapa te mamirahu. Máichapa:
15 —Picatajicanu, tata, pímicatacanu. Picanarasinanuini ema maca nuchicha. Tétavicavahi eta macatajivairahi. Tacaecharipairica te tanahaca eta majuma. Tatiarihi te táquipaica te une, téhepuca yucu. 16 Námaripahinéni nayehe ena pímitureana, váhisera náratahahini nacanaracahini éna —máichapa.
17 Ema Jesús máichahavipa:
—¡Tétavicava emasuapajiraivavaca eti achaneana! ¡Cúverarecachasicáini eta nucamichirahenahini! Iáma ani ema amaperu —máichapa.
18 Tacahe, ema Jesús, muraca eta máevatasirahi ema éreana, máinajiacapa ema amaperu. Enevanepa tinaracavanehi éma.
19 Tásiha, te táequenepa, víti víputsiacavapa ema Jesús, viyaserecapa:
—¿Tájahapuca tacayemahi eta vahi váratahahini vicuchuca ema éreana mayehe ema amaperu? —víchapa.
20 Ema Jesús tijicapahavipa:
—Eta tíchahi éti vuíchaha yátupinahini ácasiñavahini me Viya. Nutupiruva numetacahe: Te yátupiquenenahini ácasiñavahini mayehe éma, eratahayarehini. Váhinéni tácamesahini ichapenahini eta ecasiñavairahi. Tayanapanepuca ánichichainaichu eta ecasiñairavahi, tacutihipucaini eta táquichicha eta mostaza, tamuturihini erataha. Étaripa eta jácani cerro ávarahahini ecayejeca, eratahayarehi. Te íchapuca: “Piyejecava eta te juca. Piyana ánaquipana”. Tásiha, tiyejecavahini éta. Jéhesare, tájina tacucajerarajihini eyehe. 21 Étasera eta juca, muracapanahi ema éreana ema tiávahácahi ema maca amaperu. Eta vicuchusira, tavaraha víchanumayare eta ayuna étapa eta viyujaraca —máichahavipa.
Tiápechavavare ema Jesús máimereucha eta máepenirayarehi
(Mr 9.30-32; Lc 9.43-45)
22 Tacahe, eta vipaisirapahi tayehe eta avasareana eta te táunavahi eta Galilea, tiápechahavivarepa timetacahavi ema Jesús eta máepenirayarehi. Ánipa macahe:
—Nuti Manerejirunuhi ema Viya, járajapainapa eta sácheyare tíjararecanuyare mácani achane nayehe ena ticatianacanuanahi. Ticaratacanuanayare éna. 23 Ticapacanuanayareva. Néchepucayaresera te mapanaquenenapa sache —máichahavipa.
Tacahe, eta visamirahi, ichaperinehi eta véñamiravahi víti.
Ticavacha eta impuesto tayehe eta Templo
24 Tacahe, te vítecapapa tayehe eta viávasa Capernaúm, natiarihihi ena ticobrarecarahiana eta impuesto tayehe eta Templo. Nárajapapa náechajipanahi ema Pedro. Nayaserecapa:
—¿Mavachachapuca ema eyehe máestro éti eta impuesto tayehe eta Templo? —náichapa.
25 Ema Pedro majicapapa:
—Mavachacha —macahepa.
Te visiapayarepa te peti, ema Jesús máechajicanumapa ema Pedro. Ánipa macahe:
—¿Tájaha picayema, piti Pedro, nájahasica tatuparacahi navachachayare eta impuesto mavarahaquene ema mácani rey? ¿Énapuca ena machichaqueneana, énapuca ena machanerana? —máichapa.
26 Ema Pedro majicapapa:
—Ena machanerana.
Tásiha, ema Jesús macahepa:
—Tiuri, viti machichahavihi ema Viya. Vahi tatuparacahini vivachachahini víti eta juca impuesto. 27 Vinaquicasera eta impuesto apaesa tacuija tacucayemacare nayehe ena achaneana. Piyanayare pénica eta jima te cáquiure. Te piáquijiecapa eta pénirave, eta tínapuca jima tacaratacaya eta pénirave, tatiarihiyare eta plata te tajaca. Pivehainapa eta reale, tásiha taratahayare tavachacha eta nuyehe parte núti, étapa eta piyehe píti —máichapa.
18¿Nájahapuca ema apóstole ticapicahupana?
(Mr 9.33-37; Lc 9.46-48)
1 Tacahe, te jena sácheanahi, viyaserecapa ema Jesús:
—¿Nájahapuca ema ticapicahupanaya viyehe víti te táitecapapa eta sache aquenucaviraya? —vicanaquicasera eta impuesto apaehepa.
2 Tacahe, máichuhapa ema Jesús ema émana amaperuchicha, macatupihapa te vimirahu. 3 Máichahavipa:
—Nutupiruva numetacahe: Ínajicayare eta ecasiñavavaisira. Echávayare ecutiyare ema maca amaperu, apaesa ítujicava esiapa ecachanenu tayehe eta néjasihayare. 4 Nácani navarahahi ticapicahupananayare te jena néjasihayare núti, tacamunu mánsuanayare. Vahi máitucaimahi tiácapauchava. 5 Tacutiquene nácani tijacapanayare ena amaperuana níchavenénahi núti, ena nani yátupihi náimereca eta náemunasiranuhi núti, taicha tímicutijiricavahi nútinahini najacapa.
Ichape eta máicuñayare mácani tímiaquipaica te pecatu ena amaperuana
(Mr 9.42-48; Lc 17.1-2)
6 Tacutiquene mácani tiáquipaicaya ema émana amaperu téhicanuhi, tiúripanahipucaini máepenahini mativainahini éma. Váhirichupucaini macucaicuñahini, taicha vahi macuaquipaicahini ema amaperu tayehe eta pecatu. 7 Taicha muracayare eta náicuñayare nácani tímiaquipaicanayare ena achaneana. Yátupi vahi téjiacavaimahi eta tímiaquipaicaya ena achaneana tayehe eta pecatu. Ichapesera eta náicuñayare nácani ticatapiravanahi eta náimiaquipaisirahi ena achaneana tayehe eta pecatu.
8 Eta tacahe, te táimipecaturachahepuca eta evahu, étapuca eta ívapeana, tiúripana eyuchatica, iáquijica; apaesa vahi tacuimiaquipaicahe tayehe eta pecatu. Tiúripana táejiacava eta iáquehe eta esiapirayare te anuma, váhisera tacumutuhi tasiapa te yucu eta iáquehe. 9 Étaripavare eta iúquiha, te táimiaquipaicahepuca tayehe eta pecatu, tavarairahi táimahayare eta tamauriqueneana tájiparacana, tiúripana evecuhauquichava iáquijicaya. Taicha tiúripana eta ejacapacarehi éti eta esiapiraya te anuma tayanapane táejiacavapuca eta iúquiha. Páurehesamisera éti, te náepujuquichahepuca te yucu infierno, tamutuyare eta iáquehe.
Ema Jesús máimicutiarachinahi te témitiaca étana uvesa
(Lc 15.3-7)
10 Vahi ecuepuru ena amaperuana. Numetacahevane: Nararihi ena ángeleana tijaneacavacahi éna. Títupajijiacavanahi eta nacatiuchiravacahi ena amaperuana, máicha ema Viya. 11 Nuti Manerejirunuhi ema Viya, eta tímitecanuhi nucuchucuhayare nácani tiávacuhanahi táiñehiquene eta náitaresira.
12 Esamanuchaha. Nímicutichinaheyare puiti. Matiarihi ema émana achane. Ticayehe eta cien uvesana. Te témitiyechapuca eta étana, ema achane tiyanayarehi matanuca eta táemitiaruhi. Eta máeñamiravahi, manaquicayarepa eta apamuriana noventa y nueve te majanearesihahi. 13 Te máichimavapa, tichavapa. Tétavicava eta máurisamurevapaipahi eta mámirapaipahi eta táejiaruvahi.
14 Ene macahe ema Tata Ecaiyaquene éti, ema tiávihahi te anuma. Vahi mávarahahini náemitiacahini ena nani amaperuana.
Tatuparaca viperdonacha ena téjecapavana eta viyehe
(Lc 17.3)
15 Te tatiarihipuca eta máejecapiravahi ema piparape eta piyehe, tituparacavi piperdonachayare. Tásiha, piconsejachayare éma, píputsiacayare éma eta pimetasira eta máejecapiravahi. Te tisuapavihi éma, tájinapa íchiravaimahi. Tiúrinapa eta ítaresirana. 16 Téhesera te vahi macusuapavi, pitanucayare apinanaina ena piyeheanayare testigo apaesa tasuapacarepa eta piconsejarapiyare. 17 Te vuíchaha macusuapavi, pimetacapa namutu ena pichamurianahi picatupihapa te namirahu. Téhesera te váhiquenechapuca macusuapahe, tímaticaréinapa éma eta mamasuapajiraivahi me Viya. Vaipa ecuimisiapava mayehe, taicha eta mamasuapajiraivahi. 18 Nutupiruva numetacahe: Te ecurujicacahi, te ímahahi eta mamasuapajiraivahi, emetacayare éma vahi táepahahini eta mapecatura. Tanasirichuhi. Émaripa ema Viya, máimararacahi eta evarairahi etupirica éma. Téhesera te máeneuchavapuca, emetacayare éma eta táepahairaripa eta mapecatura. Ema Viya, tiúriripa eta máimaira.
19 Énerichuvare te etiarihipuca éti te juca apaquehe apinahehi, mapanahehipuca ecurujicacahi te níjare núti, nutiarihiyarechuhivare núti te emuri. Tásiha, te étanaichuhi eta epanereruhi, ticuticacahi eta eyaseserepi te mayehe ema Tata, éma tíjaracaheyare —máichahavipa.
21 Tásiha, ema Pedro mapauchapa, mayaserecayarehi ema Jesús. Ánipa macahe:
—Tata, ¿áyahepuca tatuparaca nuperdonachaya ema nuparape, te máejecapava eta nuyehe? ¿Táuricapuca siéteheyare eta nuperdonachirayare? —macahepa.
22 Ema Jesús majicapapa:
—Vahi tácarichuimahi siétehéinarichuyare eta piperdonachirayare. Tímiyanavayarechucha eta piperdonachiranayare. Vahi pitupachaimahi —máichapa.
Ema Jesús máimicutiarachina ema achane máuriraha vahi máitucaimahi maperdonacha ema maparape
23 Nuti Manerejirunuhi ema Viya nucuti mácani rey rícoquenehi te mavarahahi máechayare eta nanteveana ena mamusurana. 24 Tásiha, námapaipahi ema tétavicavahi eta manteve. Tisintevepanahi éma. 25 Tásiha, ema achane musu, tájina maviyahini mavachachihahini ema máquenuhi. Tacahe, ema rey macavanairipipa macaijararecasi, namutu esu mayena énapa ena machichanaveana, étapa eta macayehequeneanaini te mapena, apaesa mavachachahini apaesachichainarinehini eta mantevehi. 26 Tásiha, ema achane musu tépuyucapa te mamirahu ema máquenu. Ánipa máicha: “Tátachicha, picatajicanuhini. Picuchapanuini. Te nítucavapaini, nuvachachapaini tamutu eta nunteve piyehe” macahepa. 27 Jéhesare, ema máquenu majapanupa. Maperdonachapa tamutu eta mantevenihi. Macaiticapa. 28 Vuíchahasera táyerehini eta máuchusirahi, mácapajicapa ema apana achane ticantevehi eta mayehe. Macompañeroinihivare. Váhinéni camurinahini eta mantevehi. Macaratacahisera, macobrachapa. Masemaracapa macapitinucapa. “Pivachachanu puítirichu” máichapa. 29 Ema achane ticantevehi tépuyucapa te mamirahu. Mayaseacapa: “Picatajicanu, picuchapanuchaha. Te nítucavapa, nuvachachavipa”. 30 Váhiquenesera maperdonachahini. Máimicasiapapa te cárcel, mavarairahi mavachachavaneyarehini eta mantevehi. 31 Tacahe, te náimahapa ena apamuriana machamurianahi, ticatirinehi te nasamure eta náimairahi ema nachamuri présuiraipahi. Tiyananapa nametacahi ema náquenu tamutu eta máichavaquenévahi ema nachamuri. 32 Tacahe, ema máquenuhi máimichuhapa ema tipresurecainihi. Ichape eta masemanevahi. Ánipa maicha: “¡Piti máeperajitataji musu! Váiparinehi péchavahini eta nuperdonachiravihi eta pinteve ichapequenehi. Taicha eta piyaseasiranuhi, nuperdonachavihi. Piúriháinehi pájapanuhini píti apanavare ema pichamusuvahi, tácutihini eta nuperdonachiravihi núti” máichapa ema rey. Tásiha, macavanairipipa náicuñaca, étapa mavachachayarehi tamutu eta mantevehi.
35 Tacahe, ema Jesús te títapiricapa eta juca máimiturapiana, ánipa macahe:
—Ene máichaheyare ema Tata Nucaiyaquene éti apanavare, te vahi ecuituca eperdonacha nácani eparapenaveana náejecaparuvanahi eta eyehe —máichahavipa.
19Ema Jesús tímiturecahi máechajisihahi mácani achane tínajicahi esu mayena
(Mr 10.1-12; Lc 16.18)
1 Te tamutupa eta juca máimiturapianahi ema Jesús, viúchucapa te Galilea. Viyanapa tayehe eta Judea. Viánuecapa eta cajacure Jordán te tinapaicahi te táuchusine eta sache. 2 Camuriana ena achaneana tiúrujicavanahi. Ánaqui macanaracapaipavare ema Jesús ena nacajumaqueneana.
3 Tásiha, títecapanapa ena apamuriana fariséoana. Napauchapa ema Jesús. Natanucahi eta tiviuchayarehi éma. Ánipa naicha:
—Vivaraha pimetacahavi ¿te táuricapuca máinajica ema achane esu mayena taicha jácani tájiparacana? —náichapa.
4 Ema Jesús majicapavacapa:
—Németeaca vahi ácaicutiarahi eta échajicuira eta Sagrada Escritura. Te tépanavainapa acane, ema Viya máijaracahi ema achane ésunayareichuhi esu mayenayare. Esu esena émanayareichuvare ema suímayare. 5 Ani tacahe eta mavanairipi ema Viya: “Mácani amaperu achane ésupa esu mayenayare, te ticaimanapa, tatuparacavacahi típutsicavanayarehi eta napenana ena ticachichana. Énajivainapa títáticacanayare. Eta navehacacairahi, tímicutijiricavaipa étanarinehi eta náqueheana” macahepa ema Viya. 6 Tacahe, tímicutijiricavainapa émanainarichuhini te peti. Étanarichu eta napanereruana. Vaipa táisapacarehini náinajicacahini. Eta tacahe, mácani máinajicahi esu mayena, éma máepuruhi eta juca mavanairipi ema Viya —máichavacapa.
7 Tásiha, ánivare nacahe:
—¿Tájahasica tacayema eta mavanairipihi ema víyarahaini Moisés ticaepiyayarehi eta ajureca suyehe esu esena eta máinajisirayarehi ema suima? —náichapa.
8 Ema Jesús majicapavarepa:
—Ena iáchucanaveanaini, te jácani eta nasemirahi, náinajicapa ena nayenana. Ema víyarahaini Moisés máisapahi tínajicacana táichavenehi eta tájinairahi eta náimitucacarevainahini, táetaviuchirahi eta namuracasamureva. Váhisera máuricahini ema Viya eta náinajicacahini. 9 Puiti nuvaraha numetacahe: Te máinajicapuca esu mayena mácani achane, te tájinapuca suíchiravainahini; tásiha, mavehapa esu apana esena, ticapecaturaipahi me Viya. Tacutiquene, mácani mavehahipuca súcani esena máinajiruhi ema suima, ticapecaturaipavare éma, taicha ésu, matiarihichahahi ema suímaquenehi —máichavacapa.
10 Tacahe, te víputsiacavavarepa, viti mayeheana apóstole viyaserecapa ema Jesús:
—Te énehipuca tacahehi eta juca, eta vivira viti ajairana esu esena, tiúripanaichuhipuca vahi vicutanuca esu esena —víchapa.
11 Ema Jesús máichahavivarepa:
—Vahi ámutu árataha ímatiequeneha eta juca. Nararihisera tinerejicavanayarehi náimatiequenehayare máicha ema Viya. 12 Nararihi ena ajairana vahi natanucaimahi esu esena nayenainahini, taicha eta náquehe vahi táichuhahini esu esena. Nararihivare ena ticavecuhianahi, navetijipa éna vaipa náesenicaimahi esu esena. Nararihivare ena apamuriana tinerejicavanahi vahi natanucahini esu nayenainahini, navarairahi tacuija jácani tahapapicahini eta nacaemataneasiraya ema Viya. Ticunachacarepanayare ena tiratahanayare eta juca náijarasirava yátupiquene nacaemataneacaya ema Viya —máichahavipa.
Ema Jesús mayujaraucha ena amuyana
(Mr 10.13-16; Lc 18.15-17)
13 Tacahe, ena achaneana námavacapaipa ena amuyana eta mayehe ema Jesús. Navarahahi máemamahacavacayarehi éna, mayujarauchahivaréni. Vítisera viti mayeheana apóstoleana vahi vísapahini. Vicaichepaicapa ena tiámanapahi ena amuyana. 14 Ema Jesús máichahavipa:
—Ésamiricachucha ena amuyana, náitecaichaha eta nuyehe. Vahi ecucaichepaica éna. Taicha ena nuchanerana nuti Cristo nacutiyarehi ena nani amuyana eta nasuapajiraiva éna —máichahavipa.
15 Tásiha, máemamahacavacapa ena amuyana, mayujarauchavacapa. Te tamutupa, viyanavarepa te apana avasare.
Ema achane rico téchajiricava mayehe ema Jesús
(Mr 10.17-31; Lc 18.18-30)
16 Matiarihi ema achane amaperu rico. Mapauchapa ema Jesús. Mayaserecapa:
—Tata maestro, piti piúriquene. ¿Tájahapucaini eta nícharacavahíni eta nítujisiravaina me Viya máichecuaraquirénahini eta nítaresira? —máichapa.
17 Ema Jesús majicapapa:
—¿Tájaha tacayema pímijarechanu “Piti piúriquene”? Mararihi ema Viya. Jéhevare éma, tétavicavahi eta máurivahi. Téhesera te pivarahapuca pécha te apana vítaresira, pisuapayare eta vanairipiana —máichapa.
18 Mayaserecavarepa ema achane:
—¿Tájahasica eta vanairipianahi eta nusuapaqueneya?
Majicapavare ema Jesús:
—Eta juca eta mavanairipiana ema Viya: Vahi picucapareca. Vahi picuveha esu esena apayena. Vahi picuamereca. Nacuija pépiyéqueneruina. 19 Pipicauchayare ena ticachichaviana. Pémunacayareva ema piparaepiyahi, tácuti eta pémunasiravahi píti —máichapa.
20 Tacahe, ema achane majicapapa:
—Tamutu eta juca nusuapahi nítauchahi. ¿Tájahaserapuca eta jácani néjequeruichahahi? —macahepa.
21 Ema Jesús majicapavare:
—Te pivaraha pítaucha tamutu, piyana píjararecaya tamutu eta pímahaqueneana. Tásiha, píjaracavacapa ena páureana. Jéhevare éta, pijacapayare eta pímahaqueneyare te anuma táitsivayare. Te tamutupa eta juca, pítecavanepa péhicanu —máichapa.
22 Te masamapa ema achane eta juca macayemaquenehi ema Jesús, ichaperinehi eta mapanereresirahi, taicha mavayuchahi eta macaimahaquenerahi. Macatiequeneharinehi tamutu. Tiyanapa tipanererecapaipa.
23 Tacahe, ema Jesús máichahavipa viti mayeheana apóstole:
—Nutupiruva numetacahe: Yátupiquenehi máitujihi eta náijarasiravainahini eta náehisiranuinahini ena rícoana eta nasiapirainahini te anuma. 24 Esamanuchaha. Eta juca tímicutijiricavahi eta vipera camello, máitujihi tánucuhahini te támicuejehe eta parirapa. Ene nacahehi ena rícoana —macahepa.
25 Eta visamirahi viti, viáraminehi. Víchacacapa:
—¡Tétavicavahi eta tamáitujicacarevahi! ¡Nájina títujicavaimahi náuchucuhahini!
26 Ema Jesús tímararacahavipa. Tásiha, máichahavipa:
—Nájina émanaina achane émajivainahíni ticuchucuhava. Émasera ema Viya, macarichu marataha ticuchucureca. Taicha tájina máemejerachaquenénahini ema Viya. Tamutu marataha —máichapa.
27 Ema Pedro máichavarepa:
—Vítisera, Tata, vinaquicahi tamutu eta vicayehequeneanahi, vivarairahi véhicavi. ¿Tájahasica eta vímahaquenéya? —máichapa.
28 Ema Jesús majicapavarepa:
—Nutupiruva numetacahe: Járajapayare eta sáchevayare, tacaitsivairayare tamutu arairuya. Tásiha, nuti Manerejirunuhi ema Tata néjacainapa te tajarahiquenehi trono. Tásiha, eti éhicanuanahi éjacainavarepa tayehe eta dócequene trono. Ecavanairipinapa nayehe ena dócemuriqueneana vijaneanana israelítana. 29 Tásiha, emutu eti enaquicanahi eta epenana, ejunijicahivare ena ticachichaheana+ 19:29 Te jácani apanana versióneana, tatiarihi te juca lista eta táechajiriruva “ena nayenana”. Tájinasera nalistanahini te libro antivupanahi. Eta tacahehi, vímatiequeneha vahi manacahini ema Mateo. Mácani apana achane mavejuchahipuca te Lucas 18.29., ena eparapenaveana, ena echichanaveana, eta eyehe apaquehe, táichavenehi eta éhisiranuhi puiti, tiápajucavainapa camuripanayare ena ejaneananayare étapa eta ímahaqueneanaya. Énerichuvare táurivayare eta ítaresira máichecuaraquirenapa. 30 Maverahesera eti etiarihiqueneanahi puiti, váhirichuhi ecapicahuhini. Te jena sácheyare, ichapepanainapa eta ecapicahuiraya. Ena puiti ticapicahuanahi, te táitauchavapa te jena sácheyare, énapavainapa téquenehanayare.
20Ema Jesús máimicutichahi ema achane rico tiuri eta mavachachira ena ticaemataneyechana
1 Te jena sácheyare te níjaracahénapa eta ícuchiyare eti nuchanerana, tacuti eta mavachachirahi ema émana achane ticayehe eta ichape quinta úvaquiji nayehe ena ticaematanearahiana. Ema maca mayatiruhi tipaica matanuca ena achaneana ticaemataneanayarehi mayehe. Tírerecanayarehi eta uva. 2 Te títucavapa ena ajairana, mametacavacapa eta mavachachirayarehi étana reale te sache. Tiúrihi eta mavachachiravacahi. Mavanecavacapa tiyanana tayehe eta náireresihayarehi. 3 Tásiha, macamunuichahava ena apamuriana achane. Te las nuévepa sache, tiyanavarepa te plaza. Máimahainevare ena apamuriana ajairana máematanereanahi. 4 Máechajiacavarepa eta náireresirayarehi. Mametacavacavarepa eta táurivayarehi eta mavachachirayarehi. Tiyananavarepa éna, tírerecanahi. 5 Te las dócepa sache, tiyanavarepa matanuca ena apamuriana. Títucavavare, máevatamurihavare tírerecanayare. Te las trespa sache, tiápechavavare tiyana títucavavare ena apamuriana, énerichuvare tírerecanayarehi. 6 Te las cíncopa sache, tiyanavare tiúchucahi tayehe eta plaza. Títucavavare ena apamuriana ajairana máematanereanahi. Tásiha, máichavacapa: “¿Tájaha tacayema tájina ématanenahini puiti jena sache?” 7 Éna najicapapa: “Nájina náechejiacahavihini”. Tásiha, ema máichavacapa: “Eyana éti apanava írereca ánaqui te nuyehe quinta úvaquiji”. Mametacavarepa eta táurivayarehi eta mavachachiraya. 8 Tacahe, te yátipa, mametacapa ema mayehe empleado máichuhavacapa namutu, mavachachavacayarepa. Mavarahahi náinapuca nacavacha ena náequenereruanahi ticaemataneana. Nasapihapa téquenehanahi ticavachana ena náinapureanahi. 9 Tásiha, ena nasiapaqueneanahi te las cíncopa sache, mavachachavacapa ema achane eta étapevacahi eta reale, tacutirichuhi eta navachahi ena ticaemataneanahi tamutu sache. Énapa ena nasiapaqueneanahi te las trespa sache, énerichuvare eta étapevaca reale eta navachahi. 10 Tacahe, te ticavachanapa ena náinapureanahi tisiapana, náimahapa éna tacutirichuhi eta navachanahi ena náequenereruqueneanahi. 11 Tásiha, tisemanapa mayehe ema náquenuhi. 12 Ánipa nacahe: “Ena nani náequenereruanahi títecapana, vicutivachavacaichuhi eta navachahi, étanainehinéni hora eta nacaematanerahi. Tacutirichuhisera eta vivachahi viti vínapureanahi. Váhiquene táuricaimahi eta juca, taicha ichapemurihi eta vicamichirahi víti eta táijureva muracaquene eta sache. Táurica vicachuricavacayarehini éna eta navachahi” nacahepa. 13 Émasera ema náquenu majicapavacapa: “Váhira nucaetemahémahi éti. Énaripa ena náequenereruanahi, váhivare nucaetemavacaimahi. Tínunahi eta nuvachachirahehi étapevacahi eta reale níjaracahe. Vahi ecusema. 14 Ésamiricavachucha. Evehachucha eta juca evachahi. 15 Núti néchinava taicha nuyeherichuhi eta plata. Nuvaraha ácuticacahini eta evachana emutu. ¿Éti ecapinarunupapuca eta núrivahi nayehe ena nani?” máichavacapa.
16 Ema Jesús macahevarepa:
—Ene nacaheyare te jena sácheyare, nácani náequenereruanahi téhicanuana, éna nasapihayare tínapucana. Tásiha, nácani náinapureanahi, nasapihayare téquenehanayare+ 20:16 Te jácani apanana versióneana, tatiarihi eta juca táechajiriruvana “porque muchos son llamados, pero pocos son escogidos”. Tájinasera eta juca táechajiriruvanahi te libro antivupanahi. Eta tacahe, vímatiequeneha vahi manacahini ema Mateo. Mácani apana achane mavejuchahi eta juca te Mateo 22.14. —macahepa.
Ema Jesús tiápechavavare máechajisiha eta máepenirayare
(Mr 10.32-34; Lc 18.31-34)
17 Tacahe, eta vipaisirapahi te achene te vicaijuhepa eta Jerusalén, típutsiacahavipa ema Jesús viti dócequeneana apóstoleana. Máichahavipa:
18 —Ímaha puiti, viyanainapaipa vicaijuheyare eta Jerusalén. Ánaqui nucaijararecasiyare nuti Manerejirunuhi ema Viya. Ticaratacanuanainapa ena tuparairucana. 19 Tímicapacanuanayare taicha tíjararecanuanainapa nayehe ena suntaruana romanoana. Éna, nájina najapanuquenéna. Ticaecahinuanainapa. Téstacanuanayareva. Tétatacanuanayareva te crusu. Tásihasera, te mapanaquenenapa sache, néchepucainapa te nécari —máichahavipa.
Esu naena ema Jacobo émapa ema Juan suyaseaca ema Jesús eta macajupahavahini ena suchichanaveana
(Mr 10.35-45)
20 Tásiha, témeñahavapa esu naena ena vichamuriana ema Jacobo émapa ema Juan, suámavacapaipahi éna. Tépuyucapa ésu te mamirahu ema Jesús, suyaseacayarehi énainahini majupahanainahini ena suchichanaveanahi. 21 Éma mayaserecapa:
—¿Tájahasica ecamunu, nuchicha?
Ésu suíchapa:
—Nuvaraha pácachanéni ena nuchichanaveana tayehe eta péjasihayare picavacureraya. Náejacahini te pichacaya, eñi éñina te pivaure, eñi apana te sapa —suíchapa.
22 Ema Jesús majicapavacapa éna:
—Éti, vahi ímati tájahapuca eta nátajivayare nácani nujupahanayare. ¿Eratahayarepuca ecamicha eta íchavaquenévayare ecatajivairayare, ecutinuyarepuca eta nucamichirayare núti? —máichapa.
Éna najicapapa:
—Virataha vicamicha —nacahepa.
23 Tásiha, máichapa:
—Yátupi ichape eta ecatajivairaya, vicuticacaya eta nacapasirahaviyare. Étapasera eta éjasirayare eta te nuchacaya, vaipa nútina necha nucaejacahehini. Ema Tata Nucaiyaquene, émahi tinerejicayarehi ena nujupahanayare —máichapa.
24 Tacahe, eta visamirahi viti diésqueneana mayeheana apóstole, visemapa nayehe ena apinana. 25 Émasera ema Jesús máichahavipa. Ánipa macahe:
—Écharichuhi éti ena aquenucana tayehe eta avasare, muraca eta nacavanairipira. Énaripa ena tuparairucana, tétavicavahi tisuapacareanahi eta nacavacurerahi. 26 Váhisera ecucahehi éti nayehe ena echamuriana. Mácani tímerecavahi ticapicahupana, tacamunuhi máitativacayare ena apamuriana. 27 Te etiarihivarepuca eti evarahahi ínapuca, tacamunuhi ímerecavaya navanaraheyarehi ena echamuriana. 28 Ecutinuyare nuti Manerejirunuhi ema Viya. Vahi étaina tímitecanu nucaitaticasihini. Nútiyarehi nítatihe. Énerichuvare níjaracavayarehi nímicapacava íchavenequeneanainahi éti camuriqueneanaya nucuchucureanaya —máichahavipa.
Ema Jesús macaimairiricavaca ena apinana púchuquiana
(Mr 10.46-52; Lc 18.35-43)
29 Tacahe, te vijunijicavarepa eta avasare Jericó, camurianahivare ena achaneana ticavasanahi tayehe, téhicahavianahi. 30 Natiarihi ena apinana ajairana púchuquiana. Téjacanahi te achenechacaya. Te nasamapa ema Jesús eta mánucuirapahi, tipiararecanapa. Ánipa nacahe:
—¡Tátachicha! ¡Pítiqueneripa yátupiquenévihi Cristo! ¡Picatajicahavipaini pájapanuhavi!
31 Natiarihisera ena achaneana vahi náuricahini eta napiarasirahi ena púchuquiana. Navarahapa nacamatinaca. Énasera napiaracaichucha:
—¡Tátachicha! ¡Pítiqueneripa yátupiquenévi Cristo! ¡Picatajicahavipaini pájapanuhavi! —nacahepa.
32 Tacahe, ema Jesús eta masamiravacahi, titupihapa. Máichuhavacapa ena púchuquiana. Mayaserecapa tájahahipuca navarahahi.
33 Éna najicapapa:
—Tátachicha, vivaraha pípuhauquichahavini apaesa vímairiricapaini —nacahepa.
34 Tacahe, ema Jesús majapanuvacainehi. Máemamahauquichavacapa. Enevanerinehi tímairiricana. Tásiha, téhicahavianapa.
21Títecapapa ema Jesús eta te Jerusalén
(Mr 11.1-11; Lc 19.28-40; Jn 12.12-19)
1 Tacahe, te apanapa semana, viyanapa vicaijuhe te Jerusalén. Vétavajicapa tayehe eta avasarechicha Betfagé te tachacaya eta cerro ticaijarehi Olivoquiji. Ánaqui ema Jesús mavanecapa ena apinana vichamuriana. 2 Ánipa maicha:
—Eyanayare tayehe eta te jena avasarechicha Betfagé. Ánaqui ímahayare ticaitihahi eta esena burrico, étapa eta tachicha te tachacaya. Evejapuacayare iáminanuyare eta áni. 3 Te natiarihinapuca náeñama, emetacayare eta nucamunuirahi núti. Vahi táyeréimahi vímichavavaneyare —máichavacapa.
4 Eta juca tamutuhi títauchavapahi eta májuchaquenehi ema mácani víyarahaini profeta. 5 Ani tacahehi: “Emétaca ena achaneana ticavasanahi te Jerusalén, apaesa natsecava eta najacapirayare ema nayeheyare Rey. Emétacayare vahi nacupica, taicha tétavicavapahi eta mamansuvapahi, étapa eta máurivahi. Mámapahi eta iúritaresirayare. Tímaticareyarepahi ema, taicha ticaperayare eta burricuchicha” tacahehi eta Sagrada Escritura.
6 Tacahe, ena vanairucanahi náitauchahi eta navanahi mayehe ema Jesús. 7 Námapaipahi eta burricochicha étapa eta tachicha. Nanacamaequechapa eta náepacuhana. Tásiha, ticaperapa ema Jesús. 8 Camuriana ena achaneana tiácapanahi náepacapaicapaipa eta namuirihana. Ena apamuriana navehapa eta tapacaji eta cáchipaca. Nanacavare te mayanihayarehi éma. 9 Ena apamuriana tínapumirauchanapahi énapa ena téquenehanapahi tipiaracanapaipa:
—Yare, Tata. Píti yátupiquenevihi Cristo réyvihi viyehe viti israelítana. Ichape eta vicunachiravihi píti. ¡Vanairucaquenevihi me Viya! ¡Asulupaya me Viya te anuma! ¡Viva ema Viáquenu! ¡Viva! —nacahepa.
10 Tiúchuchujicanapa ena achaneana te Jerusalén. Ichape eta náramirahi ema Jesús eta máitecapirahi. Tiyaserejiricacanapaipa:
—¿Nájaha ema maca achane?
11 Ena apamuriana najicapapa:
—Émara ema profeta ticaijare Jesús, ticavasa te Nazaret te tinapaica te Galilea —nacahepa.
Ema Jesús macuchuchujicavaca ena tíjararecanahi eta sárareana, cáyureana te tajuhe eta Templo
(Mr 11.15-19; Lc 19.45-48; Jn 2.13-22)
12 Tacahe, te apanapa sache, tiyanapa tisiapa ema Jesús tayehe eta te Templo. Máimaharinehi ena achaneana tíjararecanahi eta sárareana, cáyureana. Ena apamuriana ena tivacharecanahi. Natiarihivare ena títsiriperecarahiana eta naplataneana ena apavasanana. Máichavacapa:
—Ema Tata Nucaiyaquene, ani macahehi eta máechajiriruvahi te Sagrada Escritura: “Eta nupena tacarichu táicuchihi eta nayujarasirareya ena achaneana” macahepa. Étisera eti tiámerahiana, ecasiapavapa eta te juca. Emaeperajicapa eta tacapicahuirahi. ¡Eyana iúchucatataji! —máichavacapa.
Tásiha, macuchuchujicavacapa namutu. Máequehepuichinavacapa eta namesarana étapa eta nasiyana.
14 Eta mávihairahi te Templo ema Jesús, napauchapa ena púchuquiana énapa ena masariana. Tásiha, éma macanaracavacapaipahi. 15 Tacahe, ena amaperuana tipiararecanahi eta nacunachirahi éma, ánipa nacahe: “Pítiquenehi yátupiquenevihi Cristo manerejiruvihi ema Viya” nacahepa. Énasera ena tuparairucana énapa ena escribánoana vaipa náuricahini eta náimairahi tamutu eta juca. Tisemanapa. 16 Náurujiacapa. Navarahapa nacaichepaica eta máichaqueneanahi. Tásiha, náichapa éma:
—¿Tájaha tacayema písapa tipiararecana ena nani amaperuana? ¿Váhiyapa picamatinacavacapaini? —náichapa.
Ema Jesús majicapavacapa:
—¿Tájahasica táichavahi eta juca najirairahi? ¿Váhipuca échajicuha eta Sagrada Escritura eta táechajisihairahi eta juca najirasahi ena nani amaperuana? Ani tacahehi: “Piti, Tata, pinacasamurechavacahi ena amaperuana eta máejerarerayarehi naicha eta najirairayare eta táurinaquene alabanza” —máichavacapa.
17 Te títapiricapa eta majicapiravacahi, majunijicavacapa. Tiyanapa eta te avasarechicha Betania, étapa máimasinehi. Véhicapaichuhisera víti.
Ema Jesús májiquiha eta higo taicha máhiriquirehi
(Mr 11.12-14, 20-26)
18 Te apanapa sache, te yáticarahichicha, tiyanavarepa ema Jesús tayehe eta Jerusalén. Véhicapaichuhivare víti apanava. Eta vipaisirapahi, técuhasamurepa éma. 19 Máimahapa eta yucuqui ticaijare higo te achenechacaya. Tiyanapa mapauchahi. Tájinasera táhinahini. Tapacajianachucha. Tásiha, máichapa ema Jesús eta higo:
—¡Pépiyainapa píti eta máhiriquereviyare! —máichapa.
Eta macaherahi, enevanepa tijiyujipa eta tapacajiana. 20 Eta vímairahi víti, viáraminehi ichape. Viyaserecapa ema Jesús:
—¿Tájaha táichararacavahi eta táijahúchiravahi tiájiqui eta higo? —vicahepa.
21 Ema Jesús tijicapahavipa:
—Jéhesare nusamacarehi me Tata. Éti apana esamacareyareva, te yátupina eta ecasiñavairahi me Viya. Tájina émaitucaimahi. Eratahayare ícha, ecutinuya eta níchaquenehi. Eratahayareva ecayejeca eta cerro te apachacaya. 22 Tamutu jácani eyaseserepiyare eta mayehe ema Viya te eyujarasirana, ecaijaracasiyare te yátupina eta ecasiñavairahi me Viya —máichahavipa.
Nayaserecapa ema Jesús nájahahipuca tituparacahi éma
(Mr 11.27-33; Lc 20.1-8)
23 Tacahe, visiapavarepa tayehe eta te Templo. Ema Jesús, tímiturecavarepa nayehe ena achaneana. Tacahe, napauchapa ena tuparairucanahi. Natiarihihivare ena tinerejicavanahi ena aquenucarahana. Ánipa nacahe:
—Píti, vahi vitupararuvinahini víti eta píchira eta júcana. ¿Nájahasica tímitucavihi? ¿Nájaha tituparacavihi eta juca píchaqueneana? —náichapa.
24 Ema Jesús majicapavacapa:
—Núti apanavare nuvaraha nuyaserecahe. Ejicapanuyaresera apaesa numetacahe eta nucatuparahairahi eta níchirahi eta júcana. 25 ¿Nájahapuca tivanecahi ema Juan eta máitesirahi máicachasirisirahi? ¿Émapuca ema Viya tivanecahi, émajivapuca eta máitesirahi? —máichavacapa.
26 Váhisera náituruequenehahini eta najicapirayarehi. Tiácapaemajiricacanapa. Ánipa nacahe:
—¿Tájahasica vicayemayare eta vijicapirayare ema maca? Te vémunahacava vícha: “Mavaneruhi ema Viya”, éma macahénapapuca: “Tásiha, ¿váhiyapa esuapahini éma?” Téhesera vácahepuca: “Émajivaichucha eta máitesirahi”, ticauyayacareripa titupisicahaviana eta te márijahiana ena achaneana, taicha namutuhi náimijachahi ema Juan profetaquenehi yátupiquene, mavaneruhi ema Viya —téchajiricacanapa.
27 Tásiha, náichapa ema Jesús:
—Vahi vecha víti —nacahepa.
Tacahe, máichavacapa éma:
—Énerichuvare núti, vahi numetacahémahi nájahapuca ema tituparacanuhi. 28 Nuvarahasera nímicutiarachinaheyare. Nararihi ena apinana ticaparapecacana. Ticavanahipa ema émana mayehe ema naiya. Ánipa máicha: “Nuchicha, piyana picaematane puiti jena sache. Pírerecaya eta uva” máichapa. 29 Ema machicha majicapapa: “Vahi nuvaraha nucaematane puiti juca sache”. Te tiyerepa, tiyanapanéni ticaematanehi. 30 Tásiha, ema naiya mavanecavarepa ema émana machicha, mayanahini macaematanehini éma apanavare. Tásiha, ema amaperu majicapapa: “Tiuri, nuyanayare” macahepa. Váhinéni mayanahini. 31 Puiti nuyaserecaheyare: ¿Nájaha ema tisuapajirahihi mayehe ema maiya? —máichavacapa ema Jesús.
Éna najicapapa:
—Ema tínapuca, éma tisuapajirahihi.
Tásiha, ema Jesús máichavacapa:
—Nutupiruva numetacahe puiti. Nasapihayare ticachuricaheanayare tisiapana te anuma ena túhusianainihi énapa ena tisipecaturarahianainihi. Éti vahi esiapaimahi. 32 Taicha vahi esuapahini eta máimiturapiana ema Juan Tícachasiricarahini, váhivare ávarahahini étupiricavahini eta ítaresirana. Nararihisera ena tisipecaturarahiana, ichape eta nasuapirahi. Étisera, tétavicava eta emasuapajiraiva, tayanapane ímahahi masuapacarevahi éma —máichavacapa.
Ema Jesús máimicutichina ena pártirárioana máurirahana
(Mr 12.1-12; Lc 20.9-19)
33 Ema Jesús máichavarepa:
—Esamanu eta juca apana nímiturapiya. Nímicutichinaheyare. Matiarihi ema achane. Ticaevaruhi camuri eta uva te máesane. Manaruchapa eta masucure. Máepiyacavarepa eta nacaticaresihayare eta tachi eta uva. Máepiyacavare eta torre, nápanihayare eta najaneasirayare eta máevaru.
Tásiha, máijaracapa ena achaneana, pártirárioanayarehi. Tásiha, tiyanapa ema achane te apana avasare. 34 Tacahe, te títecapapa eta caje tayairahi eta uva, máimivanerecapa ena mamusurana nayaseapanavacayarehi ena pártirárioanahi eta tatucachaqueneyarehi éma. 35 Énasera ena pártirárioanahi tisemauchavanarichucha. Nacaratacavacapa, náehapa ena vanairucana. Nacapacapa ema émana. Ema apana nayucaracapa te márijahiana. 36 Tásiha, ema achane máimivanerecavarepa ena apamuriana. Camuripananapa. Váhiquenesera náijaracahini, náehavacavarepa. Nacapacavacapa ena apamuriana.
37 Tacahe, émajacaruvapa máevataca ema machicha. Máimijachaipahi émapapucaini napicauchahini. 38 Te náimahapa ema machicha ema ticayehe eta úvaquiji, ánipa nacahe: “Émainapapuca ticayeheyare ema maca. Yare, vicapaca apaesa tánasipa viyehe tamutu. Tájina máicharacahavimahi ema achanénavaji”. 39 Tacahe, nacaratacapa ema machicha, nacuchucapa eta tayehe eta isaniti, nacapacapa.
40 Puiti, nuyaserecaheyare: ¿Tájahapuca máicharacavayare ema ticayehe eta úvaquiji ena pártirárioanahi máurirahana? —macahepa ema Jesús.
41 Éna najicapapa:
—Éma tisemainapa. Vaipa májapanuvacaimahi. Macapapanavacayarepa ena pártirárioanainihi. Máijaracainapa ena apamuriana pártirárioanayareva, nácani tipicaurahianahi, náijaracahini eta mayehe parte —náichapa.
42 Tásiha, ema Jesús máichavacapa:
—Jehe tiúrihi eta ejicapiranuhi. Nuvarahasera epanerechinavapaini eta tacayemahi eta Sagrada Escritura, apaesa ácaicutiara éti. Ani tacahehi: “Ena tépiyarecarahiana eta Templo, tasapiha náepuruhi eta mari táicuchihi tatumearayare eta peti, taicha vahi náimatihini. Émasera ema Viya macaitecapahi eta te táicuchihi eta tatuparahahi. Tacapicahuquenehi puiti. Táitusiava, tétavicavahi eta vicunachirahi víti ema Viya” tacahehi eta Sagrada Escritura. Nuvaraha ecaicutiaraya.
43 Puiti numetacahe: Táichavenehi eta emasuapajiraivahi, vaipa étiparacaimahi tayehe eta mavanairipi ema Viya. Ena tisuapajirahianahi, éna ticavacureanayare te jena sácheyare. Énainapa téchanayare eta vanairipiana. 44 Puiti, núti nucutihi eta ichape mari náepuruquenehi. Eti épurunuanahi, iáquipaicavayare évetutujicayare. Tichimaracahenapa eta muraca ecuñaraqui taicha eta emavarahairahi éhicanu —máichavacapa.
45 Étasera eta nasamirahi ena tuparairucana énapa ena fariséoana, tisemanarinehi taicha tímatiacavanapa eta énairahi tayunacavaca eta máimicutichiravacahi ema Jesús. 46 Navarahapa nacaratacayarehíni. Tipicacavanachuchasera nayehe ena achaneana taicha namutu nacunachahi ema Jesús eta émairahi vanairuca me Viya.
22Ema Jesús tímicutichava mácani rey te máichuhavacapa ena machimaranaya, máichayarehi eta ichape piesta
1 Ema Jesús máimitucavare ena achaneana eta apana máimicutichaquene. Ánipa macahe:
2 —Ema Viya, macutihi mácani rey te máimiyenachayare ema machicha, máichayarehi eta ichape piesta. 3 Mavanecapa ena mavanarana náichuhapanavaca ena machimaranaya. Váhisera návarahahini nayanahini éna. 4 Tásiha, ema rey máevatacavare ena apamuriana mavanarana. Ánipa máichavaca: “Eyanavare étipava ímitatajiricavaca ena níchuhaqueneanahi, náitecavanepa. Nucaparecaripahi eta vaca nirureyare nésinaruanahi. Tiúrinapa tamutu eta juca tinicacare. Énanecha nucuchapahi náitecavanepa” macahepa.
5 Énasera ena máichuhaqueneanahi vahi nasuapahini. Nájina nayanahini. Ema émana tiyanapa te máesane. Ema apana máimahapana eta mayehe tienda. 6 Ena apamuriana nacaratacapa ena vanairucanainihi, náehavacapa, nacapacavacapa. 7 Tacahe, te máechapa ema rey, tisemapa. Mavanecapa ena masuntaruana nacapapanavaca ena ticapahianahi. Náijuchavare eta tamutu eta napenanaini. 8 Tásiha, máichavacavarepa ena apamuriana mavanaranahi: “Tiúripa tamutu eta juca tinicacareana. Váipasera nuvaraha náiteca ena náinapureanahi níchuhaqueneanainihi. 9 Eyana te tamutu cálleana. Íchuhavacayare namutu nácani ecainunaqueneanayare” máichavacapa. 10 Tacahe, ena mavanaranahi tiyananapa, náchehupanevacapa. Nacurujicavacapa namutu nácani nacainunaqueneanapahi: nácani achaneana tiúriana énapa ena súnsusurujiana. Camurianahi. Tínicanarinehi eta te távihayarehi eta piesta.
11 Tacahe, ema rey tisiapapa, máimahayarehi ena machimaranahi. Máimahapa ema émana achane ema matiarihiquenehi vahi manacahini eta namuirihasa te ticaichuhasiana. 12 Tacahe, máichapa: “Ajaira, ¿tájaha tacayema vahi pinacahini eta múiriare níjararuheanahi tayeheyarehi puiti juca piéstayarehi?” Émasera ema achane vahi majicapahini. 13 Tacahe, ema rey mavanecavacapa ena mavanarana: “Eveha ema maca. Ítijivaucha, ítiápechavare. Íyaracuhapana te timapicu tayehe eta máiyauchiavayare macapitiquiahechiavayare” macahepa ema rey.
14 Ema Jesús máichavarepa:
—Numetacahe puiti: Camurianahi ena níchuhaqueneanapaipahi. Ánimurianarichusera ena títaurahianayare —macahepa ema Jesús.
Navaraha náemejecapavacha ema Jesús tayehe eta impuesto
(Mr 12.13-17; Lc 20.20-26)
15 Tacahe, eta nasamirahi ena fariséoana, tisemanarinehi. Tiyananapa ticurujicacanapa, navarahaipa náemejecapavachayarehi apaesa étainahipucaini taviuchahini ema Jesús. 16 Tacahe, navanecapa ena nachamuriana énapa ena políticoana. Nayaserepanahi ema Jesús. Te náitecapauchapa, ánipa nacahe:
—Tata maestro, vímatihi eta tatupiruvairahi táurivahi eta juca pímiturapianahi. Yátupihi eta pímitusiravacahi eta táurinaquene achene ticaijuhe me Viya. Váhivare pipicacaracavahini eta péchajisihairahi eta náichavaquenévanahi nácani achaneana, tayanapanehi aquenucahi. 17 Vivarahahisera viyaserecaviyare eta pipanereruhi: ¿Táuricahipuca vivachacha eta viyasehana impuesto mayehe ema Presidente Emperador romano? Taicha víti, machanerahavihi ema Viya, ¿masi? —náichapa.
18 Émasera ema Jesús máimatiacavacapa eta tamaurivapahi eta napanereruana. Tacahe, máichavacapa:
—¡Apimirahetataji! ¿Tájaha tacayema evaraha ímiaquipaicanu? 19 Nímahaseji, iáminanu étapena eta reale —máichavacapa.
20 Eta náijarasirapa, éma máichavacapa:
—¿Nájaha ticaijare eta juca? ¿Nájahavare ticavasimahi eta juca mirare eta te juca reale? —máichavacapa.
21 Éna najicapapa:
—Mayehe ema Presidente Emperador —náichapa.
Tacahe, éma máichavacapa:
—Tiuri, táuricahi íjaraca ema Presidente Emperador eta juca mayeherichuhi éma. Tásiha, íjaracavare ema Viya eta mayeherichuhivare éma —máichavacapa.
22 Te nasamapa ema Jesús eta majicapiravacahi, ichaperinehi titsirihacavanahi. Náramipa eta máitupajijiasiravahi. Tiyananapa tichavanahi.
Nayasereca ema Jesús náicharacavayarepuca ena náepenaqueneana eta náechepusirayare
(Mr 12.18-27; Lc 20.27-40)
23 Étarichu te jena sache, nacahepaipahi ena saducéoana. Ena nani saducéoana, apanahivare eta náimiturapiana. Éna, vahi nasuapa eta náechepusirayare ena náepenaqueneana. Tiyananapa náimahapanahi ema Jesús. Natanucahi eta táetseraruvayarehi náicha. Ánipa nacahe:
24 —Tata maestro, ema víyarahaini Moisés, manaquicahi eta máechajiriruvahi eta viyehe: “Te máepenaequenehahipuca ema achane esu mayena, tásiha nájinahipuca manaquiequeneruvainahini machichainahini; te matiarihihipuca mácani maparapehi, mavehayare esu machinenaequenéni, apaesa émainapuca macachicha eta suyehe, máitsivainahi ema maparapéni”. 25 Tacutiquene te juca vitaracu, natiarihinihi ena siétequeneana ticaparapejiricacana. Tacahe, ema náechavimuri títauchavapa. Máepenáequenehapasera esu mayena. Nájinahi machichainahini. 26 Tacahe, ema maparape máitauchavare esu machinenaini. Énerichuvaresera máepenaequenehavare, nájinavare máchichainahini. Ema émana maparape máitauchavare ésu. Énerichuvare máepenaequenehavare. Namutupa ena siétequeneana navehahi ésu, tásihasera náepenaequenehapaipa, nájina émanainahini macachichahini eta suyehe. 27 Te táequenepa, tépenapa esu esenaini. 28 Tacahe puiti, te apanapapuca eta náitaresirayare ena nani, ¿nájahapuca ena siétequeneana ema yátupiquenehi suímaquenehi esu esena, taicha ena siétequeneana namutuhi suímanarihi? —náichapa.
29 Tásiha, ema Jesús majicapavacapa:
—Éjecapava éti. ¿Tájaha tacayema vahi ácaicutiarahini eta táimiturapi eta Sagrada Escritura? ¡Váhivare evarahahini esuapahini eta tamutuirahi marataha ema Viya! 30 Ánaqui te apana náitaresiraya, vaipa nácamunuimahi esu esena. Énaripa ena esenana, váipavare nácamunuimahi ema ajaira. Nacutinapa ena ángeleana tiávihanahi te anuma eta namaepenacacairahi. 31 Éti váhivarepuca ácaicutiara eta yátupirahi eta vahi táepenahini eta náchanevana ena náepenaqueneana. Váhipuca ácaicutiara eta máechajiriruva ema Viya. Ani macahehi éma: 32 “Nútira yátupiquenenuhi Viya, macasiñaquenehi ema Abraham, ema Isaac émapa ema Jacobo” macahepa ema Viya. Nutupiruvahi numetacahe: Ema Viya, éma téchahi eta náitaresirana ena téhicanahi, tayanapane tépenanaripa. Eta náchanevana, tímiyanavarichucha títareca te mamirahu. Éti, ichape eta éjecapiravahi —máichavacapa ema Jesús.
33 Tacahe, eta nasamirahi ema Jesús, ichaperinehi eta náramirahi ena achaneana eta máimiturapihi.
Eta tisuapacarepanahi te mavanairipiana ema Viya
(Mr 12.28-34)
34 Tacahe, ena fariséoana eta náimairahi macamatinasiravacahi ema Jesús ena saducéoana, ticurujicacanapa éna. 35 Tásiha, tiyananapa náemejecapavachayarehi ema Jesús. Ema émana ticainapucavapa, máestrohi éma tayehe eta nayeherepiana. Mayaserecapa éma:
36 —Tata maestro, nuvaraha pimetacanuini ¿tájahapuca eta vanairipi tisuapacarepanahi tayehe eta mavanairipiana ema Viya? —macahepa.
37 Ema Jesús majicapapa:
—Eta máechajiriruva ema Viya te Sagrada Escritura, ani tacahehi: “Yátupina eta émunasiranuina nuti Iáquenu. Iúnaca te esamureana. Yátupina eta ecachanevairanuina núti. Epanerecha eta nímiturapiana tamutu sácheana, yátiana”. Étara eta juca eta vanairipi tisuapacarepanahi. Éta tativayare ítauchayare, tínapuca tayehe eta apamuri vanairipiana. 39 Eta apana táehiruhi eta juca, ánivare tacahe: “Pémunacayare ema piparaepiyahi, tácuti eta pémunasiravahi píti”. 40 Eta juca apinaquene vanairipi, éta máehicahi ema víyarahaini Moisés tayehe eta apamuriana mavanairipianahi éma. Énaripa ena apamuriana profetana, étarichuvare náehicahivare éna tayehe eta náimiturapianahi.
Yátupi ema Cristo mámariéquenénihi ema rey David, Víyahivare éma
(Mr 12.35-37; Lc 20.41-44)
41 Tacahe, eta náurujiasiraichaha ena fariséoana te machacaya ema Jesús, 42 máichavacapa:
—Puiti, nuvaraha nuyaserecahe eti: ¿Tájaha tacayema eta epanereruana éti mayehe ema Cristo ema ecuchapaquenehi? ¿Tájaha eta ícutiarayare eta ímatirayarehi éma te máimerecavapa? —máichavacapa.
Éna najicapapa:
—Vímatinapa éma taicha tiúchucayare mámariequeneyare ema víyaraháini rey David —nacahepa.
43 Majicapavarepa:
—Yátupihi ema Cristo achanequenehi eta máimahi taicha mámariequeneyarehi ema víyaraháini David. Nuvarahasera epanerechaya eta juca máechajiriruvahi ema David te májurehi Salmo, ani macahehi: 44 “Ema Viya máichapa ema Tata Náquenu Cristo: Yare, péjaca te nuvaure, eta picuchapihayare eta nucaepuyusiraya te pimirahu ena ticatianacavianahi” macahepa. 45 Ema David, eta máimijarechirahi ema Cristo “Tata Náquenu”, ¿tájahapuca eta macayemaquenehi? Núti németeaca Víyahivare ema Cristo. ¿Tájaha íchahi éti? —máichavacapa.
46 Eta nasamirahi eta juca, nájina náijaracavahini najicapahini. Eta tacahe, nájinapa napatsicavahini nápechahini nayaserecahini.
23Ema Jesús máimereuchavaca eta náejecapiravana ena fariséoana énapa ena escribánoana
(Mr 12.38-40; Lc 11.37-54; 20.45, 46)
1 Tacahe, ema Jesús máichavacapa ena achaneana vítipa viti máimitureana. Ánipa máichahavi:
2 —Ena escribánoana énapa ena fariséoana tímijachavana catuparahana eta navepaisirayarehi eta mavanairipiana ema Moisés. 3 Tacahe, éna esuapayare. Ítauchayare eta navanairipiana. Váhisera ecuehica eta nayeherepiana taicha ena apapipijichucha eta napanereruana. 4 Tacutiquene tipamicaheana ítauchaya eta camuriqueneana nayeherepiana. Éti, tájina eta ejapanucarehíni nayehe. Nájinapa tiratahaimahi títaucha. Apanasica éna, vahi náratahahini náitauchahini tamutu. 5 Tímijachavanahi tamutu náitaucha, navarairahi ticunachacareanayarehi nayehe ena achaneana. Tisiñavavaicanahi eta nápajusiravahi religiósoana. Nanacahi te nanahuana eta ajureca navejurehi eta te Sagrada Escritura. Tacutiquene eta nacamuirihaira tísapepeacavanahi píncanillanahi. Ticamatsivacahi eta nacamuirihaira. 6 Ena nani, te ticaichuhasiana eta nanisiraya, éna tinerejisinavanahi eta tiúrinapanána eta náejasihaya. Navarahahivare ichape eta napicauchiraya ena achaneana te náurujisirarevanahi. 7 Tétavicavahi eta navarairahi ticapicahuana. Navarahahivare ticacajamicasianayarehi te jácani nácapajisiha ena náimitureana téhepahi calle.
8 Étisera vahi ecujamuracha eta nacajamisirahenahini ena achaneana, étainapapucaini nacunachirahenahini. Taicha éti eparapejiricacahi, ecuticacahi te mamirahu ema Viya. Nucarichu núti yátupiquenénuhi eyehenuhi Maestro, nuti Cristo. 9 Váhivare “Tata Nucaiyaquene” ecuquicha nácani achaneana te juca apaquehe. Taicha mararihi ema yátupiquene Ecaiyaquene, ema tiávihahi te anuma. 10 Váhivare tísapacarémahi eta náimijarechahe, “Tata nuyehe jefe”, taicha nucarichuhi núti yátupiquenénuhi jéfenuhi eyehe. 11 Nuvarahasera ítátijiricacayare. Nácani títátirahiana, éna ticunachacarepananayarehi eta eyehe. 12 Énerichuvare nácani mánsuanahi, éna ticunachacarepananayare me Viya. Nácanisera ticasiñavavaicanahi ticunachavanapuca, tímitsiriávanayare me Viya —macahepa.
Ema Jesús mayunacavaca eta náejecapiravanahi ena escribánoana énapa ena fariséoana
13 Tacahe, títecapanapa ena escribánoana énapa ena fariséoana. Tásiha, ema Jesús máechajicavacapa éna, mayunacavacahi. Ánipa macahe:
—¡Éti escribánoana étipa eti fariséoana! ¡Muracayare eta ícuñayare taicha eta apimirairahehi! ¿Tájaha tacayema ímijachavahi éti echa eta tapaja eta anuma? Vahi ísapa nasiapahini ena achaneana, nácani tivarahana tisiapana. ¡Étiripa vahi ítujicavaimahi esiapa!
14 Jucarihi eta apana tiviuchahehi. Tatuparacahi ejapanuyare ena tépenaimana te váhipuca narataha navachachahini eta nantéve. Étisera everejicavacahi tamutu eta nacayehequeneana. ¡Apimirahehi! Épiyacavahi religiósohehi, íchahi iúpiemahi eta eyujarasira te namirahu ena achaneana, evarairahi vahi tacuimicaecherachava eta emaurivanahi. Ichapeyare eta ícuñayare táicha.
15 ¡Jucarihivare eta apana tiviuchahehi, éti escribánoana étipa eti fariséoana! ¡Muracayare eta ícuñayare taicha eta apimirairahehi! Éti, tétavicavahi eta éñamavairahi eta íturuca ena téhicana eta ímiturapiana, eyanirahi te avasareana tiyerehiana. Tasapihahi ímitucavacahi eta nacutiheraya eta evainarajivahi. Tiápajucava eta namaurivahi ícha. Eta tacahe, ecachanevacayare éna te yucu infierno.
16 Jéhevare éti ecaijare páurehe. Ichape eta ícuñayare taicha eta ímiaquipaisiravacahi ena ecutiqueneana púchuquiana. Éjecapavahi tayehe eta juca ímiturapihi. Ímituca eta tájinahi eta taviuchaimahi nácani najurachahi eta Templo. Étasera te najuracha tayehe eta oro eta tiávihahi eta te Templo, ticaviurevanainapa ícha éti. 17 ¡Tétavicavahi eta emaecharaireva eti púchuquiana! Eta Templo, étara tipicauchacarepanahi tayehe eta oro tiávihahi tayehe. 18 Iápechavavare eta éjecapiravahi tayehe eta apana ímiturapi. Éti íchavare: “Te náichapuca nácani eta promesa, najurachapuca tayehe eta náijuchirare eta sárareana, tájinaipavare ticaviurémahi. Téhesera najurachahi tayehe eta nanaquiruvahi te táinahu eta náijuchirarehi, étasera ticaviurevanaripa” íchahi éti. 19 ¡Tétavicavahi eta emaecharaireva eti púchuquiana! Eta náijuchirarehi eta sárareana, étara tipicauchacarepanahi tayehe eta enaquiruvanahi. Éta tímipicauchahi eta enaquiruvanahi. 20 Taicha nácani tijurachanahi tayehe eta náijuchirarehi, vahi tácarichuhini napicauchayare éta, napicauchayarehiva tamutu eta námavahuana tiávihanahi te náijuchirarehi. 21 Tacutiquene nácani tijurachanahi tayehe eta Templo, vahi tácarichuhini náichahini eta juramento tayehe eta Templo. Najurachahivare mayehe ema Viya tiávihahi tayehe. 22 Énaripa ena tijurachanahi tayehe eta anuma, najurachahivare mayehe ema Viya, taicha eta anuma étahi eta mávasa, étaipa eta máejasihahi ema téchahi tamutu.
23 ¡Jucarihivare eta apana tiviuchahehi eta tamuracavaya eta ícuñayare, éti apimirana! Éti ímijachavahi íminecapaequeneha ena ecutiqueneana púchuquiana tayehe eta títucacareana. Ímijachavahi yátupiquenehi eta religiósohéirahi eta epamisiravahi eta ítauchira eta vanairipi eta ecamavahuira me Viya eta diésmuri tayehe eta sucurecana. Ecunachacarehi taicha éta. Váhisera epamicavahini eta táuriqueneana ticunachacarepanahi me Viya. Tatuparacahe emutu ájapanurahi; ecatiuchavacayarehi ena macatiuchavarahanahi; yátupina eta ítauchiraya tamutu eta íjarasiravahi; yátupina eta ecasiñavairaina me Viya. Tatuparacahehivare ecamavahu eta me Viya eta diésmuri. Éti éñamavahi eta ítauchirahi eta ánichichana, étasera eta tisuapacarepanaqueneanahi táuriqueneana, tasapihahi vahi esuapahini+ 23:23-24 Ani tacahe eta mayeherepi ema Jesús te máechajiriruva: “Eti ecatijica eta chupi; ejiricasera eta camello”..
25 ¡Tétavicavahi eta apimirairahehi! Éti ímijachavahi yátupiquenehi religiósohehi, ecaeñamaracavahi eta ímiyaniravaya ítaucha eta eyeherepiana. Étasera eta esamureana, tétavicavahi eta tachipejivavacahi taicha eta ecaetemaraivana étapa eta íjarasiravahi icha tamutu eta ejamuraraivana. 26 ¡Tétavicavahi eta epuchuquiva eti fariséoana! Tamapurujihi eta religiósohéirahi. Tacamunuhi tativa esipaca eta esamureana, apaesa yátupinasarepa eta iúrivayare, tipachinainapa eta ítaresiraya.
27 ¡Tétavicavahi eta ecatajivairaya, táichavenehi eta apimirairahehi, eti escribánoana étipa eti fariséoana! Éti ecuti eta covacha. Tiúrinahi te táinahu, téhesera te amahe távihahi eta máeperejiqueneana. 28 Tacahehi eta ítaresirahi éti. Ticutimahinehi iúrihi te namirahu ena achaneana. Étasera te esamureana táurujisiavahi eta evainarajivana, tacutiquene eta apimirairahehi.
29 ¡Páurehesamichapucaini eti escribánoana étipa eti fariséoana! ¡Ichapemuriquene eta eviurevanahi! Eti, ímijachavaipahi puiti ecunachacarehi eta evarairahi échapajirica eyeheheacahi eta náecariana ena profetanaini matapiravarequeneanahi, nacaparuanahi ena iáchucanaveanaini éti. Épiyacavahi yátupiquenénahini eta iúrivahi. 30 Tásiha, ánivare ecahe: “Te vitiarihinaripahini víti eta acane te ticaparecanapa ena viáchucanaveanaini, vahi vicuimicasiapavahini tayehe éta” ecahepa. 31 Étijivapa ímereuchavahi eta apimirairahehi, taicha puiti éti epanerechahi ecapacanuya, tacutihi eta napanereruanahi ena iáchucanaveanaini. Tásiha, ecuticacayare eta naviurevahi ena iáchucanaveanaini.
33 ¡Éti tachichanaveanatataji eta quichare, tétavicavahi eta evainarajivahi! ¡Váhiquene ticaiticahémahi eta ícuñaya te infierno! 34 Nímicaecherachayare eta evainarajivahi. Nuvanecayare napauchahe ena nuchanerana. Éna, timetacaheanayare eta mapanereruana ema Tata. Tímitucaheanayareva tamutu eta nímiturapiana. Nasapihayare vahi esuapaimahi éna. Éna, yátupihi náituca. Émepururecayaresera éti eta náitupajijiasiravahi éna. Esapihainapa, éti ecapacavacainapa éna; ena apamuriana émétatacayare te crusu. Tásiha, ena apamuriana éstacavacainapa te iúrujisirarevana. Éhicarairicavacainapa te jácani avasareana najunaiyayarepahi.
35 Tásiha, eta ecapasiravacainapa ena nuvaneruanahi, étinapa tamuriacayare eta naviurevanahi namutu ena ticapacanahi ena achaneana matapiravarequeneanahi. Ema Abel máinapuiruhi nacaparuhi, máetaviuchainihi eta máuriva. Émapa ema máequenereruhi Zacarías (machichainihi ema Berequías), ema nacaparuhi te tamirahu eta Templo. Camurianahisera ena apamuriana náumurivanainihi. 36 Nutupiruva numetacahe puiti: Étinapa tamuriacayare tamutu eta náepeniranahi. Títecapainapa eta ícuñayare eti achaneana ítareruanahi puiti —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús ticatisamurevahi táichavenehi eta namasuapajiraivahi ena achaneana ticavasanahi te Jerusalén
(Lc 13.34-35)
37 Tacahe, ema Jesús tiápechavava máechajicavacapa ena achaneana. Ánipa macahe, taicha eta macatisamureravahi:
—¡Tétavicavahi nucatisamureravahi ícha étisami eti tachichanaveanahi te juca viávasa Jerusalén! Ena iáchucanaveanaini, éna ticapapajicanahi ena profetana mavaneruanahi ema Tata. Puiti étipavapa evaraha ecutiya ena iáchucanaveanaini. Ichapemurihinéhi eta níchuirahehi éti, iúrujiacanuhini, tácutihini eta varayu te tacurujimuriha eta tachichanaveana eta te tapava. Váhisera ávarahahíni. 38 Ímahainapasera puiti eta íchararacavayare. Ticaquipaicasiyare tamutu eta epenana, étiripa ticuchucaheanainapa. 39 Numetacahevane puiti vaipa iápechavaimahi ímahanu, tiámainucavainapa te ítsivachapa eta epanereruana, evarairayare ejacapanu. Ecahénapa: “Ichape eta vicunachiravihi píti vanairucaquenévihi me Viya” ecahénapa.
24Ema Jesús máimereucharipa eta táquipaisiravaya eta Templo
(Mr 13.1-2; Lc 21.5-6)
1 Tacahe, ema Jesús tiúchucapa tayehe eta Templo, tiyanayarepaini. Vítisera viti máimitureana vémeñahavapa eta mayehe. Eta viáramirahi, vímechapa eta táurinaqueneana mari tayehe eta anuquehe peti te Témplosami. 2 Émasera ema Jesús tijicapahavipa:
—Tamapurujiyare eta juca táurinava eta pétisami ímahaquenehi puiti. Nutupiruva numetacahe: Járajapayare eta sácheyare ticaquipaicasiyare tamutu eta juca Templo. Téjanerepaicainapa tamutu eta juca táurinaqueneanahi ímahaqueneanahi puíti —máichahavipa.
Tatiarihiyare eta ecutiarareanaya te tánehipaicha eta táichecuiraya
(Mr 13.3-23; Lc 21.7-24; 17.22-24)
3 Tásiha, viyanapa tayehe eta cerro Olivoquiji, víputsicavapa. Te vítecapapa, téjacapa ema Jesús. Tásiha, víti máimitureana viyaserecapa:
—Vivaraha pimetacahavi. ¿Tájamuhupuca eta náimiaquipaisirayare eta Témplosami? ¿Jararihiyarepuca eta ecutiarareyare eta piápechiravayare píteca, étapa eta táitauchirayare eta táequenereruhi mapanereru ema Viya? —víchapa.
4 Tásiha, ema Jesús máichahavipa:
—Ecuneuchavaicha yátupina, machu navayuacahe, taicha nárajapayare ena tépiyacavanayarepahi tímivasichavanayare nuyehe. 5 Nacaheyarepahi éna: “Nútiripa Cristo”. Nasapiha navayuacayare ena camuriana achaneana.
6 Énerichuvare esamairiricayare eta táehacacairayare eta ichapequeneana avasareana. Ticanarajiricacanainapa eta te avasareana tayerehiqueneana, énerichuvare ticauyayacarenapa guierraina eyehe éti. Váhisera ecuarameca eta esamairirisiraya, taicha ene tacaheyare eta táepaniravayare eta ecutiarareanayare. Vuíchahasera étaimahi eta táichecuirayare. Énerichuvare tatiarihiyareva eta ichape ecuhamuhuyareva te avasareana. Tatiarihiyareva eta ichape tayamurisiranaya eta apaquehe te jácani távihanapahi táetupiaruyare. 8 Tamutu eta juca ecutiarareanayare eta táepaniravayare eta nátajivanayare ena achaneana.
9 Tásiha, eti nuchaneranahi, ticatianacaheanainapa ena achaneana, táichaveneyare eta éhisiranuhi. Tipanajiricaheanainapa te tamutu avasareana. Ticaratacaheanayareva. Ticapacaheanayareva. 10 Tásiha, nararihinapa camurianaya ena tínajicavanayare eta náehisiranuhi. Tásiha, ticatianacaheanainapa éti yátupiquene eta éhisiranuya. Tíjararecaheanainapa éti. 11 Natiarihinavarepa nácani tépiyacavanayare mavaneruana ema Tata. Tamutusera eta náimiturapiana náepiyahiraivayarechucha, camurianayare ena navayuaruanayare. 12 Énaripa ena arajuruana, tétavicavainapa eta namasuapajiraivaya, vaipa napicauchaimahi ema Viya. Camurianayare éna vaipa témunarahianáimahi. 13 Étisera nuchaneranahi, te ecamichahi tamutu, ímiyanavahivare eta éhisiranuhi te táitavapa tamutu, nucuchucuhaheyare núti.
14 Énerichuvare, eti nuchanerana ecametarairuyare te tamutu avasareana, taicha nuvaraha náecha namutu ena achaneana. Ímitucavacayarehi eta najacapacarevahi me Tata namutu ena téneuchavanahi, étapa eta apamuriana nímiturapiana. Te ítecapapa te tamutu eta avasareana, nápechavayare nuchava.
15 Numetacahevanevare eta apana. Járajapayare eta sache táiñehiqueneyare. Tímerecavaya ema achane váinarajiquene, máechajisihaquenehi ema víyarahaini profeta Daniel. Mavanecayare ena machanerana náechipejisirayare eta tacapicahuquenehi Templo, nacuchucavacayare ena téhicanahi ema Viya. (Nácani navaraha nacaicutiara eta juca, tacamunuhi ticaravahuanayare eta májurehi ema víyarahaini Daniel.) 16 Tásiha, te ímahapa eta juca, esamairiricapapuca, táuricapa etatajipa ejunavane, éti etiarihiqueneanahi te Judea. Ecaijuheyare eta te cérroana, étaina eyumurusiavaina. 17 Nácani tiávihanahi te nayehe canchón te nasamairiricapa eta juca téchacarehi, táuricapa najunavanepa. Vaipa táuricahini nasiapanumahini te napenana, navehahini jácani náeñamaqueneanainihi. 18 Nácani tachimararuanayare te vámahi eta téchacarehi, táuricapa vaipa nacuchava tayehe eta avasare, tayanapane náeñamahi eta nayereruvana. 19 ¡Páureanasami nácani esenana tachimararuanayare, nácani ticajarianahipuca, nácani esenana ticachichanahi eta amuya tiájicachaha! 20 Eta tacahe, eyaseacayare ema Viya tacuija táichejicahe+ 24:20 Ema Jesús máechajisihahi eta ticasarahimuhu, tiquivamuhuhivare te jena mávasa Judea. Máechajisihahivare eta nayeherepi ena israelítana eta váhiquene náisapavahini tiyanana tipaicana te jácani sávarumuhuana.; váhivare tacuchimaracahe eta ichape tiquiva te achene te eyanapapuca ejuna. 21 Te jena sácheanayare, tétavicavayare eta nacatajivairayarehi ena achaneana. Tájina tácutimahi eta táiñehivayare eta nacatajivairayare, te táepaniravahi eta náitaresirahi ena achaneana te juca apaquehe. Te táequenénapa eta tíñehi, tájinainapa tácutimahi. 22 Nájina tacaitiruimahi eta nacatajivairayarehi ichape. Macaichecavaneyaresera ema Viya eta masemavahi ema maca achane váinarajiquene, mavarairahi ema Viya macuchucuhavaca ena machanerana manerejiruana, majapanuqueneanahivare. Taicha te vahi macucaicheca ema Viya, máitamurihahipucaini macapapajicavaca namutu ena achaneana ema maca achane.
23 Énerichuvare te tánehipaicha eta juca, natiarihinapa ena tivayuarahiana tépiyacavanayare Cristo tímivasichavanainapa núti. Natiarihivare ena tímicutijiricavanayare profetana mavaneruinahini ema Viya. Áninapa nacaheyare: “Yare, éhicayare ema Cristo. Matiarihipahi te juca vitaracu”. Ena apamuriana ánivare nacaheya: “Náepiyahiraivahi éna. Ema Cristo mávihahi te viávasa víti”. Étisera vahi ecusuapavaca. Eta navarairahi tivayuacaheanaya eti machanerana ema Tata, náituruequenehayare naicha eta ichapequeneana tiáramicareana ecutiarareanayare. Camurianasamiyare ena navayuaruanayare. 25 Étisera vahi tivayuacaheanaimahi taicha numetacahevanehi puiti. 26 Te náichahepuca: “Ímaha máenahi ema Cristo ánaqui te mávapahi apaquehe”, vahi ecuyana. Étaripa te náichahepuca: “Mararihipa jácani tayumururevaquenehi cuarto. Vicarichu viti vímatihi eta mávihahi”, váhiquenevare ecusuapavaca. 27 Taicha te yátupinapa eta nítesirayare núti, nucutiyare eta táijahúchirava títecapa eta térameca. Namutuyare ena achaneana te juca apaquehe tinecapanuanayare. Tacaheyare eta nuchavirayare nuti Manerejirunuhi ema Viya. 28 Vahi ecueñamava távihapuca nítecapihaya. Núti nítecapauchaheya te jácani iávihahi éti+ 24:28 Te máechajiriruvahi ema Jesús, áni macahehi: “Te jácani mávihahi ema máepenaquene, eta távihayare eta sipuquiana”. Eta juca mayehehi proverbio, tatiarihi eta tacayemaquenehi tayumurevahi..
Eta machavirayare ema Manerejiruhi ema Viya
(Mr 13.24-27; Lc 21.25-33; 17.26-30, 34-36)
29 Tacahe, te táitavapa eta juca nacatajivairaya ena achaneana, enévanénapa témahainapa eta sache. Étaripa eta caje, témahainavarepa. Témiricanainapa eta jarairiquiana. Étaripa eta tiávihanahi te anuma vímaimahaqueneanahi énerichuvare tiyamuricanainapa, tiyejejecavanainapa. 30 Tásiha, náimahainapa te anuma eta nícutiara núti Manerejirunuhi ema Viya. Tíyahanainapa eta napisira namutu ena achaneana távacuanahi eta avasareana te apaquehe. Tásiha, tímahanuanainapa núti. Tiámanuinapaipa eta úcaji eta núcupaisirayare. Tétavicavayare eta nujaraivayarepahi, níñehinapaipa. 31 Nuvanecaya ema Arcángele, muracayare eta macachujairayapahi, apaesa ena ángeleana nacurujicainapa namutu ena nuchanerana nunerejiruanahi, tiásihanayare te tamutu eta juca apaquehe.
32 Tiuri puiti, nuvaraha nímicutichinahe eta jácani yucuqui. Eta táitsivachiravavacapa eta tapacajiana, te ímahapa eta tajimuyairapa eta tatavaqui, tiúchucayarepa eta tapacajianaya arairu, tímaticarehi tiánehiripa eta únemuhuirayarépa. 33 Ene tacahehi, te ímahayarepa tacaecherapa eta júcana ecutiarareana, ímatiacainapa eta tánehirainapa eta nuchavira. 34 Numetacahevanecha: Vuíchaha títavanaimahi ena achaneana náitareruanaichaha te táitecapapa eta júcana ecutiarareanayare. 35 Títavainapa eta anuma étapa eta apaquehe. Tativayaresera títauchava tamutu eta numetaruheanahi.
36 Eta juca tiáramicareyarechucha. Nájina téchaimahi tájamuhuyarepuca eta táitauchiravayare, énaripa ena ángeleana vahi náechahini. Nútivanerécahipucáini néchahini. Macarichu ema Tata, ema téchahi. 37 Tacutiyare eta acane eta náijahúchiravahi tépenana ena achaneana machamurianaini ema Noé. Ena nani tinicairihianarinecha, náematanerinecha térana, tímarerecanahi ena nachichanaveana. Vahi téñamavanaimahi eta náimairahi ema Noé eta masiapirahi tayehe eta ichapequene pacure. 39 Tájina vahi natsecavahini eta táitecapauchirayarehi eta ichape une. Tacahe, eta táemirisirapa eta ichapequene tiquiva, tacapapajicavacahi namutu éna. Ene nacaheyare ena achaneana te jena sácheyare. Vahi natsecavahini tayehe eta nuchaviraya. 40 Te jena sácheanayare, natiarihiyare ena apinana ajairana ticaemataneanahi te isaniti, ema émana tiáramicareyare tiára. Ema apana manasinapa. 41 Tacutiquene, apinanahipuca ena esenana cáemataneanahi tiyuvarecanahipuca. Énerichuvare esu ésuna tiáramicareya tiára. Esu apana sunasinapa.
42 Eta tacahe, etsecavahi ecauneuchava éti machu vahi ecunecapauchava eta nítesirayarehi nuti Iáquenu. 43 Nuvaraha ácaicutiaraquenéna. Machu ácutiriana mácani achane námeyeruhi ena tiámerahiana. Tájina máechapiavahini tájahapuca hóravayarehi eta náitecapauchiraya te mapena. Te máechapucaini, ticauneuchavaipahini éma, váipasare nacuameyechahini. 44 Eta tacahe, éti ecuneuchavayare tamutu sácheana, taicha vahi échahini tájamuhuyarepuca eta nuchavirayare nuti Manerejirunuhi ema Viya, machu iáramecariana.
Nararihi ena músuana tiúriana. Nararihivare ena músuana máurirahana.
(Lc 12.41-48)
45 Tiuri, nuvaraha nímicutichinaheyare eta apana. Macañárihipuca ema empleado máetaviuchahi eta máitupajijiasiravahi. Tisuapajirahivare éma. Ema máquenu tiyanayarehi te apana avasare. Táitusiava ema máquenu matuparacahi ema empleado eta máijarasiraya eta tinicacareana ena apamuriana machamusuvanahi. 46 Tétavicava eta máuricacarevaya ema maca ticatuparahahi, te tamutuhi máitauchahi jácani machimapirana ema máquenu. 47 Németeaca, eta tamutuirahi tiuri eta machimapirahi, matuparacainapa éma téchayarehi tamutu eta máimahaqueneana. Eta tacahe, nuvaraha ácutipaini ema maca empleado tiúrihi eta máitauraivahi. 48 Téhesera váhipuca tiuri eta mapanereruana ema mácani empleado, máimijachaichucha tiyereyarehi eta máitecapirayarehi ema máquenu. 49 Tásiha, macaetemajiricavacapapuca ena machamusuvanahi. Máichapapuca eta piesta, tinahacavapa téra macachanevacahi ena macutiqueneana térarahiana, téniricapa. 50 Tásiha, vaipa manecapauchavahini te títecapapa ema máquenu. Machimaracapa ema empleado eta mamapachichijisiraipa eta máimahaqueneana. 51 Eta tacahe, ema máquenu macavanairipinapa náestacayare muraca. Tájina najapanuhini, tayanapane máiyahainepuca, macapitiquiahechavainepuca éma. Tásiha, machu ácutihini ema maca empleado máurirahahi, machu ecaquipaicasisami eta te yucu infierno.
25Ema Jesús máimicutichina ena diésqueneana amaperuana esenachichana
1 Puiti nuvaraha nímicutichinaheyare nayehe ena tiúchucuhanaya ticachanenuanayare eta néjasihaya eta návacureya, énapa ena vahi ticachanenuanaimahi. Ena nani nacutihi ena diésqueneana esenachichana amaperuana. Ticuchapanahi ena araimanayare, nácapirayare te nasamapa eta náitecapiraya. Tiámauchavavacapaipa eta namicahuana lámparinana. 2 Ena cíncoqueneana, téchemarahianahi. Tiámauchavavacapahi eta nabotellana eta aceite natseruvapahi. Ena apamuriana cíncoqueneanahivare máechemarairahana mapanererureana. Vahi námauchavapahina eta nahaceiteyarehi. Tásiha, tájinapa naviyahini. 5 Tacahe, vahi náitecapavanehini ena araimana. Navarahaipahi tímacana éna. Tavehapa eta ichapu, tímacanapa. 6 Tacahe, te enumuhupa yati nasamapa ema tipiaracahi. Ánipa macahe: “¡Nárajapa ena araimanayare! ¡Yare iácapa!” nacahepa. 7 Téchepucanapa namutu ena esenachichana. Náetupiricapa eta namicahuana. 8 Tásiha, ena cíncoanavare tiájicuvacaipahi eta namicahuana. Tiyaseserecanapa eta aceite. Ánipa nacahe: “Ecatajicahavi ecajihavi eta eyehe aceite, taicha tiájicuvacaipahi eta juca vimícahuana, vémahaequenehaipa” nacahepa. 9 Énasera ena cíncoqueneana najicapapa: “Vahi víjaracahémahi machu véchuriaca víti apanava. Vahi várataimahi. Tiúripana eyana evachareca eta ehaceitena” nacahepa. 10 Tásiha, tiyananapa tivacharepananayarehi eta aceite. Eta nayerevapahi, títecapananecha ena araimanayare. Tisiapanapa te tajuhe te távihayarehi eta piesta. Náehicapa ena cíncoana natseruvanahi te távihayarehi eta piesta. Tacahe, ticaeratapa eta tapaja. 11 Te tiyerepa, títecapanapa ena apamuriana esenachichana. Náehahamecapa eta tapaja. Ánipa nacahe: “Tata, tata, pivejiequenehahavi. Vivaraha visiapa” nacahepa. 12 Émasera ema arayenayare majicapapa: “Eti, ¿nájahahehipuca? Vahi nímatihe. Németeaca vahi étina tavanaranaina eta peti” máichavacapa ema arayenayarehi.
13 Tacahe, ema Jesús máichahavipa:
—Éti, vahi ecucuti ena máechemarairahana. Ecutiyaresera ena téchemarahiana. Ecuneuchavaicha éti, machu vahi ecunecapauchava eta jácani sácheyare eta nuchavirayare núti Manerejirunuhi ema Viya.
Ema Jesús máimicutichinavaca ena achaneana ticaijaracasianahi eta maplatane ema achane rico
14 Puiti nuvaraha nímicutichinahe tayehe eta níjarasiraheya eti nuchanerana eta evacurecana taicha eta táurirahi eta ecaemataneasiranuhi. Matiarihi ema achane rico. Tiyanayarehi te apana avasare. Máichuhavacapa ena mapanana mamusurana. Máijaracapa eta maplatane.
15 Ema achane máimativacahi eta náechemaraivahi ena mamusurana. Ema émana máijaracapa cinco millone. Ema apana máijaracapa apina millone. Ema apana máijaracapa étana millone. Nacaejapacayare eta plata. Tásiha, ema rico tiyanapa te macaijuheyarehi te apana avasare. 16 Tacahe, ema tijacapahi eta cinco millone, macaemataneacapa eta plata. Macaejapacapa eta plata. Diez millonepa maicha eta maplatane eta macaejapasirahi. 17 Ema apana, ema tijacapahi eta apina millone, énerichuvarepa macaejapacapa eta plata. Títucavavare éma eta cuatro millone eta plata. 18 Émasera ema tijacapahi eta étanaichu millone, vaipa macaejapacahini eta plata. Máecarapa eta plata, mapisirahi eta macaetehahini.
19 Tiyere eta mapairirisirahi ema náejaharu. Téhesera te tichavapa, mayaserecavacapa eta plata máijararuanahi éma. 20 Tacahe, tínapucapa ema tijacapahi eta cinco millone. Máijaracapa ema máquenu eta máiturevahi. Ánipa macahe: “Tata, píti píjaracanuhi cinco millone eta plata. Júcahisera cinco millonevare eta táejapasirahi”. 21 Ema máejaharu majicapapa: “Tiuri, nuchicha. Tájina táichava. Tétavicava eta piúriva. Pítauchahi eta picaemataneasirahi eta nuplatane. Puiti vahi támapurujimahi eta piúrivahi tayehe eta juca ánimurichichahi níjararuvihi. Nutuparacavinapa eta camuriquene. Puiti pisiapainapa eta nuyehe. Piúrisamurereacaváinapa”. 22 Tásiha, títecapavarepa ema apana ema tijacapahi eta apina millone eta plata. Máichavarepa: “Tata, júcahi eta apina millone eta plata píjararunuhi. Júcahivare eta apinavare millone eta táejapasirahi”. 23 Ema máejaharu majicapavarepa: “Tiuri, nuchicha. Tétavicava eta piúriva píti apana. Puiti, váhivare támapurujimahi eta piúrivahi tayehe eta juca ánimurichichahi níjararuvihi. Nutuparacavinapa eta camuripanaquene. Puiti pisiapainapa eta nuyehe. Piúrisamurereacaváinapa”. 24 Tásiha, títecapavarepa ema tijacapahi eta étana millone. Máichapa ema máejaharu: “Tata, núti nímativihi eta pimajapanuraivahi. Piverejicanuyarehi eta táejapasirayarehi eta piplatane. Pítahacanuyarehiva eta nématanevachahi. 25 Eta nupisirahi nácaetehahini eta piplatane, nécarapa. Puiti, júcahi nímichava tamutu eta piplatane”. 26 Ema máejaharu majicapapa: “Tétavicava eta pisunsuva, piti plújutataji. Te pímatinuhipuca eta numajapanuraivahi, nítaharahi eta apaematanevacha, téhevare pímijachahi nuverejicaviyare eta táejapasirayarehi eta níjararuvihi nuplatane; 27 váhiyapa pinacapaini te banco eta nuplatane. Puiti váequeneipahini puiti eta táejahacaripahini eta nuchaviraipahi”. 28 Tásiha, máichavacapa ena apamuriana mamusurana natiarihiqueneanahi: “Everejica ema mácatataji eta plata. Íjaraca ema ticayehehi eta diez millone. 29 Taicha, mácani máituruequenehahi eta macaemataneasirava, tatuparacahi eta nímicatasiraya. Ticayeheyare camuripana. Énasera nácani vahi náiturequenehahini eta nacaemataneasirava, ticaverejicasianayarehi eta náijaracasianahi. 30 Émechareca muraca ema maca musu máurirahatataji. Vahi ecujapanu, tayanapane máiyahainepuca, macapitiquiahechavainepuca. Tásiha, iáquijica eta te cuarto tamapicujuhequenepanahi” macahepa ema achane rico.
Ena achaneana, te jena sácheyare ticayaseserehianainapa, étapa tiámavacaya eta náitátirahi ena apamuriana, ticaevatanainapa tayehe eta návihayare
31 Te nuchava nuti Manerejirunuhi ema Viya, néjacainapa eta te nuyehe trono tacapicahuquene, Réynuinapa. Tásiha, névatacaya ena nuyeheana ángeleana nacurujicavacaya te numirahu namutu ena achaneana te avasareana. Tásiha, núti nunerejicavacainapa ena yátupiqueneanahi nuchanerana. Nunacainapa te nuvaure. Tásiha, ena vahi nuchaneranainahini nunacainapa te sapa. 34 Tásiha, nuti Rey ánipa níchayare ena nuchanerana tiávihanayarehi te nuvaure: “Yare, eti iúricacareanahi manerejiruanahi ema Tata. Níjaracahénapa eta etuparahayare, ícuchihi mayehe ema Tata acane te tépanavainapa eta apaquehe. 35 Taicha te ímahanuhi eta nécuavahi, éti énicanuhi. Numaunepahi, éti íjaracanuhi néra eta une. Tájina nítecapihahini te nupaisihapahi, éti íjaracanuhi eta nítecapihayare. 36 Tájina numuirihainapahini, éti emuriachanuhi. Nucajumahi, éti ípuchapananuhi. Nucaeratahi te cárcel, éti ejirapananuhivare”. 37 Tásiha, ena níchuhaqueneanahi tijicapanuanainapa: “Tata, ¿tájamuhu vímahavihi pécuhapahi, tásiha vénicavipa? ¿Tájamuhuvare vímahavihi pimaunepahi, tásiha víti vésichavipa eta une? 38 ¿Tájamuhuvare vímahavihi te pipaisirana tájina pítecapihahini, tásiha, víti víjaracavipa eta pítecapihahi? Váhivare vímahavihini mamuriarevinahini, tásiha víti vimuriachavipa. 39 ¿Tájamuhuvarehipuca picajumahi, tásiha víti vípuchapanavipa? ¿Tájamuhuvarehipuca picaeratahi, tásiha víti véjirapanavipa?” náichanupa. 40 Tásiha, nuti Rey nujicapainavarepa: “Nutupiruva numetacahe: Nútira íjaracanuhi tamutu eta ejapanuraivahi, ímicatasiravacahi ena echamuriana nuchaneranahivare, ena nani namaesachaqueneanahi najacapahini ena apamuriana ena achaneana” níchavacapa.
41 Tásiha, ena tiávihanahi te sapa, níchavacainapa: “Étisera évuisiha te numirahu, eti masuapajirairahana ecaviurevanahi. Eyana tayehe eta yucu, acanevacahéna eta ecaicuñaira eta emuruiraya, máicuchihi ema iáquenuhi ema Váinaraji énapa ena majupahana ángeleanainihi. 42 Taicha te nécuhapahi, éti vahi íjaracanuhini eta nunica. Numaunepahi, váhivare ésichanuhini une. 43 Étaripa te nupaisiranapahi, váhivare íjaracanuhini eta nítecapihahini. Néchurihavare eta numuiriha, váhivare íjaracanuhini numuirihainahini. Nucajumahivare, nucaeratavare, váhivare éjirapananuhini” níchavacainapa éna. 44 Tacahe, éna náichanupa: “Tátachicha, ¿tájamuhu vímahavihi pécuhapahi, pimaunepahi, pipairiricapahi, mamuriarevihi, picajumapahi, picaeratahi, eta jácani vimáimicatasirávihipuca?” 45 Nuti Rey nujicapainavarepa: “Nutupiruva numetacahe: Éti, vahi ejapanunuhini, taicha vahi ájapanuvacahini apaesainahini ena nani nuchanerana emaesachaqueneanahi”. 46 Emutu éti eyanayare tayehe eta ecaicuñaiyayare máitavacayare. Énasera ena nunerejiruana, matapiravareanahi. Námavacainapa tayehe eta táurivayare eta náitaresira, máitavacacayareva.
26Napanerechaipahi ena tuparairucana eta nacaratasirayare ema Jesús
(Mr 14.1-2; Lc 22.1-2; Jn 11.45-53)
1 Te títapiricapa eta juca máimiturapianahi, máichahavipa viti máimitureana:
2 —Écharichuhi éti eta apinarine sache eta Pascuáiraya. Tásiha, núti Manerejirunuhi ema Viya, ticaratacanuanainapa témetatarecanuanainapa —máichahavipa.
3 Tiuri, ena tuparairucana énapa ena aquenucarahana, énapa ena escribánoana ticurujicacanaripahi te tajuhe eta mayehe palacio ema Caifás, ema corregidor. 4 Tacahe, náechajisihaipahi eta nacaratasirayare ema Jesús. Navaraha éna navayuacayarehi eta nacaratasirayare, nacapasirayarehi. 5 Tipicacavanarichuchasera. Ánipa nacahehi eta náechajiriruvahi:
—Vuíchaha vicucarataca éma achichu juca piéstairaya. Taicha camurianayarehi ena achaneana, machu tájahapuca náicharacahavi taicha navarahayarehi nacatiucha éma. Vicuchapasera nayana —nacahepa.
Esu esena tiámasichahi ema Jesús te táijiyequene perfume
(Mr 14.3-9; Jn 12.1-8)
6 Tacahe, ema Jesús, tiyanapa tichava eta te avasarechicha Betania. Náichuhasivahi eta manisiraya te mapena ema achane ticaijare Simón ema leprosoinihi. 7 Tacahe, eta manisirahi, sucahepaipahi esu ésuna esena. Suámapahi eta perfume te bótechicha. Táetaviuchahi eta tasivachavahi. Supauchapa éma. Sujucusicapa te machuti eta táetaviurehi eta táijiyeva. 8 Eta náimairahi ena nuchamuriana máimitureana ema Jesús, váiparinehi náuricahini eta suémepururesirahi eta tasivachaquene perfume sujucusisirahi ema Jesús. Ánipa nacahehi:
—¿Tájaha tacayema suémepurureca eta juca tasivachaquenehi perfume? 9 Tiúripanahipucani víjararecahini eta juca táijiyeamaquenehi. Vivehahini eta camuriquene plata; tásiha, vímicatasihahini ena páureana —nacahepa.
10 Émasera ema Jesús máimatihi eta napanereruana. Tacahe, máichahavipa: Ésamirica esu suca esena. Tétavicavahi eta táuriva eta suíchiranuhi. 11 Ena páureanasami, tamutuchucha sácheana eta ecachaneravacayare éna. Ímicatacayarehi te jácani ecaimahaquenérana. Nútisera vahi nánasiquenémahi eta eyehe. 12 Eta juca sujucusisiranuhi eta perfume, sucainapucahi ésu eta suíjiyechirahi eta náquehe tayeheyarehi eta nucaecarasirayare. 13 Nutupiruva numetacahe: Nácani ticametarairuanayare eta tiúrina echajirirucava, náechajisihayarevare eta juca suíchaquenehi esu suca esena. Témechanayare suyehe te tamutu avasareana te juca apaquehe —macahepa.
Eta máijararesirahi ema Júlasi ema Jesús
(Mr 14.10-11; Lc 22.3-6)
14 Ema Júlasi, émarichu vichamurinihi éma vidocenénihi apóstole mayehe ema Jesús. Tiyanapa téchajiripanavahi nayehe ena tuparairucana. 15 Ánipa máichavacahi:
—Te yátupihipuca evarahahi ecarataca ema Jesús, núti nímechaheyare. Nucamunuhisera néchayare ¿áyanayarepuca eta evachachanuyare eta nímechiraheyare eta mávirare? —máichavacapa.
Tacahe, éna náijaracapa eta treinta reale. 16 Jéhevarepasera ema Júlasi matanucaipa eta máicharacayarehi eta máijararesirayarehi ema Jesús.
Ema Jesús máenimurihapa ena máimitureana
(Mr 14.12-25; Lc 22.7-23; Jn 13.21-30)
17 Tacahe, títecapapa eta piesta Pascua, étaripa eta tínapuca sache eta semana vinicahi eta pan mayehere levadura. Viti máimitureana viyaserecapa ema Jesús:
—¿Távihapuca pivarahahi vácaijuhe eta vétupirisiavahini eta vinisirayare eta uvesachicha eta viyeherepi? —nacahepa.
18 Éma tivanecahavipa:
—Eyana tayehe eta Jerusalén, te mapena ema nímaticasare. Ani íchayare: “Ema maestro tivanecahavihi eta piyehe. Ani macahehi: Tiánehipa eta nítavirayare eta nématanehi. Te pipena eta nunisihayare eta uvesachicha eta viyeherepi, nénisihayare ena nímitureana” íchayare.
19 Tacahe, tiyananapa ena máimitureana. Étapaichuhi náichahi eta máimiturapianahi. Tinahacavanapa náetupiricahi eta naniruyare tayehe eta Pascua.
20 Tacahe, te jena yátiquenehi ema Jesús, ténicahavipa viti dócequeneana máimitureana. 21 Te vinicaripahi, máichahavipa éma:
—Jéhesareinehi, te etaracu éti, mararihi ema émana tíjararecanuyare —máichahavipa.
22 Tacahe, víti ichaperinehi eta máimipanereresirahavihi eta juca máichirahavihi. Vimutu viyaserecapa éma:
—¿Nútichupuca, Tata, jácani? —víchavacapahi víti éma.
23 Tásiha, éma máichahavipa:
—Mácani néniruyare eta pan néchipaejiruhi te juca nuplatura, émara ema tíjararecanuyare. 24 Tacahe, núti Manerejirunuhi ema Viya, étapaichuhi eta nacapasiranuyarehi, táitauchiravayarehi eta nuyehe eta táechajiriruvahi eta Sagrada Escritura. ¡Páuresamisera ema tíjararecanuyare! Tiúripanaichuhipucani vahi macuchucahini te sujuhe esu maena —máichahavipa.
25 Tacahe, téchajicapa ema Júlasi:
—Maestro, ¿nútipuca jácani níjararecaviyare?
Tásiha, ema Jesús majicapapa:
—Pítisami —máichapa.
Ema Jesús tímechahavi eta macaejasiraya eta matratune arairu mayehe ema Maiya
(1 Co 11.23-26)
26 Tásiha, eta vinisirahi, mavehapa eta pan ema Jesús. Mahasulupayachapa ema Viya. Mayuvetucapa, tíjaracahavivacapa viti máimitureana. Tásiha, máichahavipa:
—Eta juca neche. Enica —macahepa.
27 Tacahe, mavehavarepa eta vasu vérirare, mahasulupayachavarepa ema Viya. Tásiha, tíjaracahavivare. Máichahavipa:
—Era eta juca ámutu éti. 28 Taicha eta juca eta nítine, táepusiruvayare eta nucaepahairayare eta epecaturana emutu eti achaneana, esimutuqueneyarehi. Étarichuvare táicutiarayare eta nufirmachirayare eta arairu matratune ema Vicaiyaquene, nucaejasirayava eta matratune apaesa ámutu ejacapacare mayehe. 29 Nutupiruva numetacahe: Vaipa nápechavaimahi nérahivaréni eta juca tachi eta uva. Tiámainucava te táitauchavapa eta nusiapiraya eta nucavacuréraya, nucajupahairaya ema Tata Nucaiyaquene. Te jena sache, níjaracaheya vérainapa eta aramaruama. Vicajupahainapa ema Tata.
Ema Jesús máimereucha ema Pedro tépiyacavayare vahi máimati ema Jesús
(Mr 14.26-31; Lc 22.31-34; Jn 13.36-38)
30 Tásiha, eta vítanesirapa, vijirapa eta jirasare eta vihasulupayachirahi ema Viya. Te vítapiricapa, viyanapa vicaijuhe eta te huerta Getsemaní távihahi eta táemiripaisinehi eta cerro ticaijare Olivoquiji. 31 Eta vipaisirapahi, ema Jesús máichahavipa:
—Puiti juca yati ejunijicanuyare emutu éti. Ejunaracayare. Tásiha, títauchavayarehi eta máechajiriruvahi ema Tata eta te Sagrada Escritura: “Nísapayare nacarataca ema Pastor, nacapasirasamiyare. Tásiha, tijunaracanainapa eta uvesana macurujiruanainihi” macahepa. 32 Téhesera te néchepucapa te nécari, nínapucainapa te Galilea. Ánaqui nucuchapiaheyare éti —máichahavipa ema Jesús.
33 Tásiha, ema Pedro majicapapa:
—Tayanapanepuca, Tata, najunaracapuca ena apamuriana, nútisera vahi nujunaimahi —máichapa.
34 Ema Jesús máichavarepa:
—Nutupiruva numetacavi piti Pedrosami: Puiti juca yati, te tamirahuinapaichaha eta táechajisirayare eta varayu, mapahe eta pépiyasiravayare vahi pímatinu —máichapa.
35 Ema Pedro macahevarepa:
—Tayanapanepuca pímicapacanu, váhiquenesera népiyacavaimahi vahi nucuimativihini, váhivare nínajiacavimahi —máichapa.
Viti apamuriana étarichuvare tacahehi eta véchajiriruvahi.
Ema Jesús tiyujaraca te Getsemaní
(Mr 14.32-42; Lc 22.39-46)
36 Te vítecapapa víti tayehe eta huerta Getsemaní, máichahavipa ema Jesús:
—Éjacachaha eta ani te juca. Ecuchapanuchaha. Núti nuyanayare ánaquipana, nuyujaracayare —macahepa.
37 Mapananaichu ena mámaqueneanahi: ema Pedro, ema Juan émapa ema Jacobo. Ema Jesús, ichape eta máeñamiravahi te masamure, ticatisamurevapa. 38 Tásiha, máichavacapa:
—Tétavicava eta táeñamirava muraca eta nusamure. Tavaraha ticapacanu. Ácahéchaha ani te juca. Váhisera ecuimaca. Ecauneuchanuhi —máichavacapa.
39 Tásiha, tipaipanapa ánaquipanachíchahi. Tiáquipaicavapa máetipaisinapa, macaitecapa eta mamira te apaquehe. Eta mayujarasirahi, ánipa macahe:
—Tátachicha Nucaiyaquene, picatajicanupaini. Váhini tacuitauchavaini eta níchavaquenevayare. Váhini picuisapaini eta nucatajivairaya. Níjaracavasera núti eta nítauchiraya eta pivarahaquenehi píti —macahepa.
40 Tásiha, téchepucapa. Tichavapa eta te návihahi ena mapanaqueneana máimitureana. Máimaharinehi éna, tímacanaripa. Macajamicapa ema Pedro. Tásiha, máichapa:
—Váiparinehi ímicatacanuhini ejaneacavahini étanainahipucaini hora ácahehini. 41 Éjamiuchava. Eyujarauchava apaesaina. Eyaseaca ema Viya eta étumevaina apaesa vahi macuiturucahe ema Satanás. Yátupihinéni eta iáchanevana taratahahi ticaratacava. Étasera eta éche máteji, vahi taratahaimahi ticaratacava —máichapa.
42 Tásiha, tiápechavavarepa tiyanavarepa ema Jesús. Apihepa eta mayujarasirahi. Ánipa macahe:
—Tátachicha Nucaiyaquene, váhini tacuitauchavaini eta níchavaquenevayare. Tásihasera, níjaracava núti eta nítauchiraya eta pivarahaquenehi puiti. Nísapava nacapacanu —macahepa.
43 Tásiha, tichavavare eta viyehe viti máimitureana. Tímahahavipa víti vímamurihaipa taicha taveharipa eta ichapu eta viúquihana. 44 Tacahe, mapahequenepa tichavapa tiyujarapana. Étarichuhi eta máechajiriruvanahi. 45 Te tichavapa, téchajicahavipa:
—¿Iápechavapa ímaca? ¿Vuíchahapuca enaracahini? Jéhesare, puiti títecapapa eta nutuparahahi nacaratasiranuyare ena ticatianacanuanahi. 46 Ávane ema tíjararecanuyare. Échepuca. Viyana viácapavaca —máichahavipa.
Nacaratacapa ema Jesús
(Mr 14.43-50; Lc 22.47-53; Jn 18.2-11)
47 Téchajiricavaichaha ema Jesús, macahepainecha ema Júlasi, ema vichamurinihi. Mámamurihapaipahi ena camuriqueneana achaneana suntaruana. Ticaepuchiriquianapaipahi, étapa eta nayeheana espada. Éna, vanairucanahi nayehe ena aquenucarahana. 48 Ema Júlasi, tatiarihihi eta máicutiarayarehi eta náimatirayarehi ena suntaruana ema Jesús. Ani macahehi eta máechajiriruvahi ema Júlasi:
—Ecunenuyare. Ema nétserareruyare, éma ecaratacaya —macahepa.
49 Tacahe, ema Júlasi témeñahavapa mayehe ema Jesús. Máichapa:
—Yátiheipa, tata Maestro —máichapa.
50 Tásiha, máetserarecapa. Ema Jesús majicapapa:
—Piti nímiturevihi, ¿tájaha tímitecavi? —máichapa.
Tásiha, ena suntaruana enevanepa nacaratacahi, napresuchapa. 51 Ema émana vichamuri mavehapa eta mayehe espada. Mayuchatipaisinapa eta machaca ema mamusura ema aquenuca Caifás. 52 Tásihasera ema Jesús macatiuchaichucha. Ánipa maicha:
—Pinaca te tatumaramuhi eta piyehe espada. Taicha namutu nácani ticaparecanahi tayehe eta espada, énerichuvare nacaheyare, espada eta ticapacayare. 53 Váhipuca pecha te návarahahini núti nuyaseacahini ema Tata, puítinaichuhini macucupaicahini ena 80,000queneana ángeleana. 54 Váhisera nuvaraha nuyaseaca. Tatuparacahi títauchavayarehi eta táechajiriruvanahi eta Sagrada Escritura eta níchavaquenevayarehi —tásiha, máichavacapa ena suntaruana—. 55 ¿Tájaha tacayema ecasiña eta espada, ecaepuchiriquipaipahivare eta ecaratasiranuyare, tímicutijiricavapa námerahihini? Étayapasica cape juca tamutuhi sácheana nucachanehehi nímitucahehi tayehe eta Templo. Váhivare epatsicavahini ecaratacanuhini. 56 Títauchavahisera tamutu eta juca taicha tacahehi eta náechajiriruvahi ena profetanaini, tayehe eta Escritura táechajisihairanuhi —macahepa.
Tacahe, viti máimitureana vimutu vijunaracapa, vinaquicapa ema Jesús.
Nacatupihapa ema Jesús te namirahu ena tuparairucana
(Mr 14.53-65; Lc 22.54-55, 63-71; Jn 18.12-14, 19-24)
57 Ena ticaratacanahi ema Jesús námapa te mamirahu ema Caifás, ema corregidorhi te jena áñohi. Natiarihivare ena escribánoana énapa ena aquenucarahana. 58 Ema Pedro, máehiequenehapahi, mayerehipahisera. Te náimisiapapa, tisiapavarepa éma te tajuhe eta canchón mayehe ema Caifás. Téjacaipahi macachanevacaipahi ena suntaruana, mavarairahi máimahayarehi tájahapuca eta náicharacayarehi ema Jesús. 59 Tacahe, ena tuparairucana énapa ena aquenucarahana natanucaipahi ena tépiyaequenehanayarehi ema Jesús, navarairahi tatiarihiyarehi eta tiviuchayarehi eta máepenirayare. 60 Váhisera náichimavahini, camurianahinéni ena tépiyaequenehanahi. Tisiapananechasera ena apinana tépiyaequenehanayarehi. 61 Ánipa nacahe:
—Ema maca achane visamahi víti eta mavarairahi máquipaica eta Templo mayehe ema Viya tacapicahuquenehi. Tásiha, máimichavayarehiji macaechepuca te mapanaquenenaji sache —nacahepa.
62 Tacahe, ema corregidor téchepurucainehi. Mayaserecapa ema Jesús. Ánipa maicha:
—¿Tájaha tacayema vahi pijicapavaca ena nani eta pépiyaequenehi? ¿Yátupipuca eta nacayemaquenehi? Taicha vímahavi vahi picatiuchavahini —máichapa.
63 Émasera ema Jesús vahi majicapavacahini. Tásiha, mápechavare mayasereca ema corregidor:
—Pímaha puiti, nuyaserecaviyare. Vahi nuvaraha pépiyahirahi. Némechavi máimahavihi ema Viya. Pátupiruva pimetacahavi te yátupihipuca pítiquenehi Cristo, Machichaquenevihi ema Viya —máichapa.
64 Tacahe ema Jesús majicapapa:
—Yátupi núti Cristonuhi. Nuti Manerejirunuhi ema Viya. Tásiha, numetacaheyare eta apana. Járajapaya eta sácheyare ímahanuyare eta néjasirayare te mavaure ema Viya máitupajijiáruvaquenehi. Ímahanuyareva núti eta núcupaisirayareva násihairayare te anuma, támiranuyarepahi eta úcaji —macahepa.
65 Tacahe, ema corregidor eta masamirahi, tisemarinehi ichape. Tivetsayujiacavapa eta mamuiriha eta masemanevahi. Tásiha, macahepa:
—¡Tétavicavaipa eta maviurevahi ema maca taicha macaecahihi ema Viya! ¡Puiti émaquenepa visama éma tépiyacavahi Machicha ema Viya! ¡Váipa tácamesa vitanucahini ena testígoanainahini! ¡Puiti esamaripa éti eta juca macayemaquenehi! 66 ¿Tájaha vícharacayare puiti ema maca? —macahepa.
Tásiha, najicapapa éna:
—¡Ticaviurevapa! ¡Étaina táimicapaca! —nacahepa.
67 Tacahe, náehavacapa ema Jesús. Nátutuquichapa. Náehamirahavare. 68 Tásiha, náichapa:
—Vímahasejicacha, te yátupihipuca pítihi Cristo. Te pijarauquipuca, pímatihaviyare nájahahipuca ema téhamirahavíhi —nacahepa.
Ema Pedro tépiyacavapa vahi máimati ema Jesús
(Mr 14.66-72; Lc 22.56-62; Jn 18.15-18, 25-27)
69 Tiuri, ema Pedro, matiarihichahahi eta te canchón. Téjacaipahi tiásacavahi. Tacahe, sucahepaipahi esu mavanara ema corregidor. Suímahapa éma. Tásiha, suíchapa:
—Németeaca pítirichu ñímiture eñi Jesús eñi ticavasahi te Galilea —suíchapa.
70 Émasera majicapapa:
—Vahi nímati ema péchajisihaquenehi. ¿Távihapuca pímatinenuhi píti? —máichapa.
71 Tásiha, mavarahapa tiúchucavaneyarehini. Suímahavare esu apana vanaraca. Suíchavacapa ena natiarihiqueneanahi:
—Eñi ñica achane éñirichu ñichamuri eñi Jesús Nazareno. Nímahahi ñicachanepahi —suíchavacapa.
72 Tiápechavavarepa ema Pedro téchajica, ánipa macahe:
—Nujuracha te emirahu. Váhiquene nímati ema píchaquenehi —macahepa.
73 Te tiyererehachichavarepa, náimahavarepa ena apamuriana. Náichavarepa:
—Yátupiquene pítirichu machamuri ema maena Jesús, taicha eta péchajisira éta tímereuchavihi —náichapa.
74 Tásiha, macahevarepa:
—Máicuñacanuine ema Viya te vahi nucucahe yátupina. Váhiquenesera nímati ema achane échajisihaquenehi —macahepa.
Tásiha, enurujipa téchajicanecha eta varayu. 75 Te masamapa eta varayu, enevanepa máechahi ema Pedro eta máichirahi ema Jesús: “Te tamirahuinapaichaha eta táechajisirayare eta varayu, píti mapaheyare eta pépiyacavayare vahi pímatinu”. Tásiha, tiúchucavanepa ema Pedro. Tíyahavanepa taicha máimativanepa eta táichapevahi eta máejecapiravahi.
27Námapa ema Jesús te mamirahu ema Pilato
(Mr 15.1; Lc 23.1-2; Jn 18.28-32)
1 Te tijararahipa, tiúrujicavanapa namutuyaréni ena tuparairucana énapa ena aquenucarahana. Ticaechacasipa eta náimicapasirayarehi ema Jesús. 2 Nacuchucapa ticaitihapaipa eta námirapahi te mamirahu ema Poncio Pilato, ema aquenucahi prefectohiquene.
Eta macapasiravahi ema Júlasi
3 Tacahe, ema Júlasi eta máimairahi eta táichapevahi eta macatajivairahi ema Jesús étapa eta nacapasirayarehi, ichaperinehi ticatisamurevahi taicha eta máejecapiravarihi. Tiyanapa máimichavapanahi eta treinta reale eta plata mavachahi nayehe éna. 4 Tásiha, máichavacapa:
—Néjecapavahi ichape eta níjararesirahi ema maca achane matapiravarequene. Nuvaraha nímichavaya eta nuvachainihi —máichavacapa éna.
Énasera najicapapa:
—Jéhepuca, vahi vecha víti. Péchaquenevaichuhi píti —náichapa.
5 Émasera ema Júlasi máquijimirauchavacapa eta te tajuhe eta Templo návihahi éna. Tásiha, tiúchucapa. Tiyanapa. Táichavenehi eta macatisamurevairahi, tichumucavapa.
6 Ena tuparairucana navehapa eta plata. Tásiha, nacahepa:
—Vahi táuricahini víyaracuhahini eta juca plata tayehe eta caja vinaquisirareva taicha mavachaequeneya eta máepenirayarehi ema maca achane —nacahepa.
7 Tásiha, eta plata máimichavaquenehi ema Júlasi, napanerechaipa eta navacharesirayarehi eta apaquehe nacaecarasirareyare ena apavasanana. Eta juca apaquehe naseresirarehi ena típuarecarahiana eta yupi. 8 Puiti éta ticaijarehi “Apaquehe máitinevacha ema Jesús”. 9 Tacahehi eta táitauchiravahi eta májurehi ema víyaraha profetaini Jeremías. Ani tacahehi: “Navehapa eta treinta reale eta plata. Ena tuparairucana navacharecapa eta apaquehe nayehe ena típuarecarahiana. Tacahe eta juca mametasiranuhi ema Viya eta náichirayarehi eta juca” macahepa ema víyarahaini Jeremías.
Ema Pilato mayaserecapa ema Jesús
(Mr 15.2-5; Lc 23.3-5; Jn 18.33-38)
11 Ema Jesús ticayaserehipa te mamirahu ema aquenucahi Pilato. Ánipa macahe eta mayaseresirahi:
—¿Jéhesareji réyvihi píti nayehe ena pijaneanana israelítana? —máichapa.
Ema Jesús majicapapa:
—Pitupiruvahi eta juca piyaseresiranuhi. Yátupihi eta nurreyvahi —máichapa.
12 Tásihasera, te nametauchaipa ena tuparairucana, vahi majicapavacahini ema Jesús. 13 Tacahe, ema Pilato máichapa:
—¿Vahi péchajiuchava eta juca nametauchiravihi? Camurihi eta piviurevana eta nayehe —máichapa.
14 Émasera ema Jesús váhiquene majicapahini. Tásiha, ema Pilato máramipa eta mamajicapirahi. Váipa máitucacarehini.
Ema Pilato macavanairipipa eta náetatasiraya ema Jesús
(Mr 15.6-15; Lc 23.13-25; Jn 18.38–19.16)
15 Tiuri puiti, tatiarihi eta mayeherepi ema Pilato, te Páscuamuhuana, macaiticayarehi ema émana preso, mácani nayasearuyarehi ena achaneana. 16 Tiuri, matiarihi ema achane ticaijare Barrabás, ichape eta maviurevahi. 17 Eta náurujisiravahi ena achaneana, mayaserecavacapa ema Pilato:
—¿Nájahapuca ema eyasesereruyare ema nucaitiruya? ¿Émapuca ema Barrabás, téhesera émapuca evaraha nucaitica ema Jesús, ema ticaijare Cristo —máichavacapa. 18 (Taicha máimatiacaripahi eta nametauchahi ema Jesús ena tuparairucana taicha nacapinaruhi éma.)
19 Eta máejasirahi ema Pilato tayehe eta mávacure, suímimetarecapa esu mayena: “Vahi picuimisiapava ñiyehe eñi ñira achane matapiravare taicha yati tametasiranuhi eta nuvapure eta ñíchararacavayare éñi” sucahepa.
20 Énasera ena tuparairucana énapa ena aquenucarahana náimitumurihapa ena achaneana nayaseserecahi ema Barrabás, émainahini máuchucuha. Tásiha, nayaseserecapa máepenahini ema Jesús. 21 Máechajimurihavarepa ema Pilato, mayaserecavacapa:
—¿Nájahasica ema evarahaquenehi nucaitica? —macahepa.
Éna najicapapa:
—¡Émaina máuchucuha ema Barrabás! —nacahepa.
22 Ema Pilato mayaserecavarepa:
—¿Tájahasica nícharacaini ema Jesús ticaijare Cristo?
Éna najicapapa:
—¡Pémetatareca te crusu! —nacahepa.
23 Ema Pilato máichavacavarepa:
—¿Tájaha tacayemahi eyaseacahi eta németatasiraya ema maca? ¿Tájahasica eta maviurevahi? —máichavacapa.
Énasera tipiararemurihanavare muracapana:
—¡Pémetatareca te crusu! —nacahepa.
24 Tacahe, máimahapa ema Pilato eta vahi máiturucahini macatiuchahini, taicha ena achaneana tivayuchavapaichucha eta nasemanevanahi. Tacahe, máemepanapa eta une, ticasipavahupa te namirahu ena achaneana. Tásiha, máichavacapa:
—Nuvaraha nímerecava te emirahu vahi nútiparacaina eta máepeniraya ema maca achane matapiravarehi. Éti échinavayarehi —máichavacapa.
25 Tásiha, najicapapa namutu ena achaneana:
—Vítinarine vicatapirava, énapa ena vichichanaveana. Vítinarine taeha eta máepeniraya ema maca achane —nacahepa.
26 Tacahe, ema Pilato macavanairipipa nacaitica ema Barrabás. Tásiha, macavanairipipa náestaca ema Jesús; tásiha náetatacayarevare te crusu.
Nacavayuemarajipa ena suntaruana ema Jesús
(Mr 15.16-20; Jn 19.1-3)
27 Tásiha, ena suntaruana námapa ema Jesús tayehe eta náestasihayarehi te távirarehi eta guardia. Nachayacapa ena camuriqueneana suntaruana náumurivana. 28 Navejamuhiacapa eta mamuiriha. Namuriachapa eta muíriare títsime. 29 Náitsamemacapa eta itapepi eta majarapiyarehi náicha. Nanacavarepa te machuti. Náimicaratacavarepa eta curina te mavahu vaure, matsucurúpayarehiji. Eta nacavayuemarajirahi, náepuyumirauchapajicacha. Ánipa nacahe:
—Tata, ¡pítitataji nayehevihíji Rey ena israelítana! —náichapa.
30 Tásiha, nátutuquichapa. Náetetuvauchapa eta matsucurupahi, náepuchisicapa tayehe. 31 Te tamutupa eta nacaecahijirisirahi, navejamuhiacavarepa eta mamuiriha títsime. Namuiriachapa eta mamuirihaichu. Tásiha, námapa tayehe eta macaetataiyayarehi.
Náetatacapa ema Jesús te crusu
(Mr 15.21-32; Lc 23.26-43; Jn 19.17-27)
32 Eta napaisirapahi te calle, nácapajicapa ema achane ticaijare Simón ticavasahi te Cirene. Napamicapa éma manaracuha eta macurusura ema Jesús. 33 Tacahe, nacaitecapapa tayehe eta masihi nacaetatairare ticaijare Gólgota. 34 Ánaquipa náesichinehi ema Jesús eta vino tisucareama ticasiriquiama eta ipuruji. Te masamaecapa ema Jesús, vaipa mávarahahini máerahini.
35 Te náitauchapa eta náetatasirahi ema Jesús, ena suntaruana nasuertehachapa eta mamuiriha eta náijarajirisiracacahi. Tacahehi eta táitauchiravahi eta májurehi ema víyarahaini profetaini David. Ánipa tacahe: “Tíjarajiricacanapa eta numuirihaini. Nasuertehachapa eta náijarasiricacairahi”. 36 Tásiha, najaneacapa ema Jesús ena suntaruana. 37 Te tápusi eta macurusura, tatiarihihi eta ajureca táechajisihahi eta tiviuchahi. Ani tacahehi eta ajureca: “Ema Jesús, Rey nayehe ena israelítana”.
38 Natiarihihivare ena apinana tiámerahiana. Ticaetatanahivare te machacaya, ema émana te mavaure, ema apana te masapa. 39 Tásiha, ena tiánucumirauchanapahi, tépiupiusicavanapaipa eta nacaecahirapaipahi éma. 40 Ánipa nacahe:
—¡Pítitataji! Picahechajiriruvahi eta piáquipaisirayarehíji eta Templo, pirátahahivaréji pímichava picatupiha eta arairu Templo te mapanayarerichuhíji sache. Puiti vivaraha vímaha eta pítupajijiasiravahi, te yátupipuca Machichavi ema Viya. Piúcupaica te jara crusu. ¡Picatiuchava pítijivaina! —náichapa.
41 Énerichuvare ena tuparairucana nacaecahijiricavare, énapa ena escribánoana énapa ena fariséoana, énapa ena apamuriana aquenucarahana. Náichajiricacapa:
42 —Ema mácacacha, macahehi eta máechajiriruvahi eta marátahairahíji macatiuchavaca ena apamuriana achaneana. Tásiha, puiti váhivare marátahahini émajivainahíni macatiuchavahini eta te jara mávihahi. Te yátupinahíni Réyinaíni viyehe viti israelítana, macatiuchavaipahini, ¿masi? Máucupaicaripahini te jara crusu, ¿masi? Visuapasarepaini eta vímairainahini. 43 Téhevare te yátupihipuca ticasiñavahi me Viya, vivaraha vímaha macuchucuha éma puítinaríchu, te yátupihipuca máemunacahi éma. Taicha macahehi eta máechajiriruvahi eta machichairahi ema Viya —nacahepa.
44 Ena tiámerahiana ticaetatanahivare te machacaya, énerichuvare nacaecahivare éna apanavare.
Eta máepenirahi ema Jesús
(Mr 15.33-41; Lc 23.44-49; Jn 19.28-30)
45 Tacahe, te las dócequenepa, témahapa eta sache. Timapicupa tamutu eta apaquehe. Mapana hora eta tamapicuirahi. 46 Tásiha, te las trespa sache, tipiaracapa muraca ema Jesús, ánipa macahe:
—Elí, Elí, ¡lama sabactani! —te véchajiriruva, ani tacahe: “¡Tata Nucaiyaquene! ¡Tata Nucaiyaquene! ¡Vahi picujunijicanu!”
47 Tacahe, ena natiarihiqueneanahi ena tisamanahi, ánivarepa nacahe:
—Esama ema maca achane mapiaracahi ema víyarahaini profeta Elías —nacahepa.
48 Ema apana tiyanapa tijunapahi máepanapa eta machuchujiruyarehi eta tisisica vino. Máitiacapa te tiúqui curinaqui. Máimicapayacapa eta majaca ema Jesús, machuchujicayarehi. 49 Énasera ena apamuriana, ánivarepa nacahe:
—Ésamiricachucha. Vímahayare te títecapayarepuca macatiuchapana ema Elías —nacahepa.
50 Tásiha, tiápechavavarepa tipiaraca muraca ema Jesús. Tásiha, tépenapa. 51 Tásiha, tíjahúchavapa tétsayumecapa eta cortina tayehe eta Templo. Tépanava te anuquehe, tíchecuha te apaquehe. Tiyayacarepa eta apaquehe. Étaripa eta ichapepuhiqueneana mari téjepuichavacavare. 52 Étaripa eta ecariana téjiacavacapa. Téchepucanavarepa ena náepenaqueneana ena tisuapajirahianahi mayehe ema Viya. 53 Tásiha, te mapanaquenepa sache, téhevare te táequenepa eta máechepusirahi ema Jesús te máecari, éna apanavare tiúchucanapa tayehe eta náecariana. Tásiha, tisiapanapa tayehe eta avasare Jerusalén. Tichavanapa te napenana. Ichapemurianahi ena achaneana tímahanahi éna.
54 Tacahe, ena tijanearecanahi, émapa ema nacapitara, te náimahapa eta tayayacarevahi eta apaquehe, étapa eta apamuriana tiáramicareanahi, ichaperinehi eta napisirahi. Tásiha, nacahepa:
—Yátupiquenerichuyapa Machicha ema Viya ema maca —nacahepa.
55 Natiarihihivare ena camuriana esenana. Tímararacanahi te tiyerehi. Ena nani esenana, éna téhicanahi ema Jesús. Téchapajiricanapahi ema Jesús eta mapaisirapahi te másihapa te Galilea. 56 Nacarichusera ticajuanahi eta náijaruana esu María Magdalena, ésupa esu apana María, maena ema José émapa ema Jacobo. Sutiarihivare esu mayena ema Zebedeo, náena ena nuchamurianahi ema Juan émapa ema Jacobo, apóstoleanahi.
Nacucupaicapa te crusu ema Jesús, náecarayarepa
(Mr 15.42-47; Lc 23.50-56; Jn 19.38-42)
57 Matiarihivare ema achane rico ticaijare José. Ticavasahi te avasare Arimatea. Émarichuhi téhicahi ema Jesús. 58 Te capererehipa, eta máimairahi máepeniraipahi ema Jesús, tiyanapa mayehe ema Pilato. Mayaseapanahi eta máquehe ema Jesús, mavarairahi máecarayare. Tacahe, ema Pilato macavanairipipa náisapahini eta náecarairaya. 59 Nacucupaicasarepa eta máquehe ema Jesús tayehe eta crusu. Náyuruacapa tayehe eta tijapuquene sávana. 60 Nanacapa tayehe eta máecari máemepiyareruhi máecariyahini ema José. Eta juca ecari, nasecajueruhi eta mari. Najihachapa tayehe eta tajitacarequene márime. Te náitauchapa, tiyananapa. 61 Esu María Magdalena, ésupa esu apana María, téjacanahi éna, náimarararacaipahi eta ecari.
Ticavanahianapa ena suntaruana najaneaca eta ecari
62 Tásiha, te apanapa sache tiyananavarepa ena tuparairucana mayehe ema Pilato. 63 Náechajicapa ema Pilato. Ánipa nacahe:
—Tímitecahavihi, tata, vimetapanavi eta máechajiriruvahi ema Jesús te achanerichaha eta máechepusirayarehiji te máecari te mapanaquenénapaji sache. 64 Puiti, vivarahahi picavanairipihini náeratahini muraca eta tapaja eta máecari, mapanainavare sache eta najaneasirayare ena suntaruana. Machu nayana te yati námechapana eta máquehe ena máimitureana. Machu nácaheriana “Téchepucaripa te máecari”. Tásiha, ena achaneana nasuapainapapuca, náimijachainapa yátupi. Tisuapacarepanainapapuca tayehe eta máichaqueneanahi te achanerichaha —náichapa.
65 Ema Pilato máichavacapa:
—Tiuri, níjaracahe ena nusuntarurana. Eyana iama. Evaneca najaneacaquenéna. Nachujichaquenéna muraca eta máecari —máichavacapa.
66 Tacahe, tiyananapa nachujichapa muraca eta ecari. Nanacapa eta táicutiaranayarehi. Tásiha, najaneacahi ena suntaruana.
28Eta máechepusira ema Jesús te máecari
(Mr 16.1-8; Lc 24.1-12; Jn 20.1-10)
1 Te apanapa sache te tijararahichichapa eta lumíncuquenehi, tiyanapa esu María Magdalena, sucachanehi esu apana María, náimahapanayarehi eta ecari. 2 Tíjahúchavapa tiyayacarehi eta apaquehe. Émahi ema ángele eta máucaupaisirahi te anuma. Te máitecapauchapa eta ecari, máequehepuichapa eta mari tajihainihi eta máecari. Máejahamecapa eta mari. 3 Tétavicava eta majaraivahi, tivayuhauquirahi. Eta mamuiriha, tétavicavavare eta tajapuva. 4 Eta náimairahi ena suntaruana, tiáquipapaicavanapa, tiyayacareanapa eta napisirahi. Tiánehini tépenaracana. 5 Tásiha, ema ángele máechajicavacapa ena esenana. Ánipa macahe:
—Vahi ecupicanu. Núti néchahi eta etanusirapahi ema Jesús ema macaetataquenénihi. 6 Májinaipahi eta te tajuhe eta máecari. Téchepucaripahi taicha tacahehi eta máechajiriruvahi. Yare, ímaha eta juca mávinénihi. 7 Eyana púitinarichu, emetapanavaca ena echamurianahi máimitureana eta máechepusiraipahi tayehe eta máecari. Énerichuvare emetacavaca tiyanayare ema Jesús eta te Galilea. Ánaqui macuchapiaheyare emutu éti. Eta tímitecanuhi núti numetapanaheyarehi —máichavacapa.
8 Tacahe, ena esenana tiyananapa tichavanahi tijunaparacanapaipa eta nametasirayarehi ena nachamuriana. Tipicanapaipa, tásihasera tacachanepahi eta náurisamurevapahi ichape. 9 Eta najunapirapahi, tíjahúchavapa tímerecava ema Jesús eta nayehe. Máechajicavacapa. Témeñahavanapa éna eta mayehe. Tépuyucanapa natsiucapevachapa. 10 Éma máichavacapa:
—Vahi ecupicanu. Eyana emetapanavaca ena apamuriana echamuriana nímitureanahi. Eyanayare emutu te Galilea. Ánaqui nucuchapiaheyare —máichavacapa.
Eta nametarapianahi ena suntaruana
11 Eta najunapirapahi ena esenana, ena suntaruana tijanearecanainihi tiyananapa éna, nametapanavacayarehi ena tuparairucana tamutu eta náimahaqueneanahi. 12 Tacahe, ema corregidor ticurujiricapa namutu ena apamuriana aquenucarahana, mavarairahi téchajiricavana napanerechayare eta náicharacavayarehi. Jéhesare, navachachavacapa eta camuriquene plata ena suntaruana. 13 Tásiha, náimitucavacapa, ánipa náicha:
—Te natiarihinapuca nayaserecahe, ecaheyare: “Tiyananahi ena máimitureana ema Jesús te yátimuhu; námechapanahi eta máquehe. Ticamapuravanahi eta vímasirahi víti” ecaheyare. 14 Émaripa ema aquenuca te máechapuca, vímaharinepa víti. Vitanucayare eta vivayuarasirayare, apaesa tacuija eviurevaina éti —náichapa.
15 Tacahe, ena suntaruana najacapapa eta plata navachahi. Tiyananapa. Jéhesare, étapaichuhi náechajisihapahi eta náimitucasivahi. Puíticha, ena israelítana, tanasirichuhi tacahehi eta nametarapi, te natiarihi ena tiyaserecana.
Ema Jesús mavanemurihapa ena máimitureana eta náimituresihaya te tamutu avasareana
(Mr 16.14-18; Lc 24.36-49; Jn 20.19-23)
16 Ene tacahehi eta viyanirahi viti óncequeneana apóstoleana tayehe eta Galilea te cerro taicha tacahehi eta mametarapihi éma Jesús. 17 Tacahe, te vímahapa ema Jesús, vépuyumurihavanepa. Vimutu vitsiucapa. Natiarihisera ena vuíchaha nasuapapajicahini. 18 Tásiha, ema Jesús témeñahavapa eta viyehe. Máichahavipa:
—Ema Tata te anuma tituparacanuhi núti néchayare tamutu te anuma étapa te juca apaquehe. 19 Eta tacahe, eyanayare puiti epaicayare tamutu eta avasareana. Ímitucayare ena achaneana, nuchaneranaina éna apanavare. Ícachasicavacayarepahi te máijare ema Tata, nútipa nuti Machicha émapa ema Espíritu Santo. 20 Ímitucayareva eta nasuapiraina éna apanavare tamutu eta nímiturapianahi eta eyehe. Núti, tayanapane nuyerehehi, nímicatacaheyaresera. Níjaracahénapaipa eta nítupajijiasirava. Tamutu sácheana nucachanehevacayarehi. Váhiquene nujunijiacahéimahi —máichahavipa.
Tamutupa eta juca nájuchaquenehi eta nímahaquenehi nuti Mateo.