Ema San Lucas májuequenehahi eta máichararacavahi ema Jesucristo, ticaijare puiti eta
EVANGELIO SEGÚN SAN LUCAS
11 Némunaruquene nuparape Teófilo, nucajurevi puiti apaesa pecha píti apanavare eta juca néchaqueneanahi núti. Ichapemurianahi ena vichamuriana tiájuequenehanahi tayehe eta máicharacavahi ema Viáquenu Jesucristo. Tásiha puiti, núti apanavare nájuequenehavare. Nucaejarusinahi tamutu eta nájuequenehairahi, taicha tamutuhi nucayasesereru nayehe ena tinecapaequenehanahi, tímahanahi eta apaicape eta táepaniravahi eta máitaresirahi ema Viáquenu. 4 Núti nuvaraha nímimatichavi apaesa yátupina pecha tamutu eta juca piáravahuanahi.
Ema ángele macametarapi eta máuchusirayare ema Juan Tícachasiricarahiyare
5 Cape juca viásinequenehi te émarichaha ema Aluresi aquenucahi, réyhi tayehe eta jena provincia Judea, matiarihihivare ema émana achane, ticaijare Zacarías. Éma, náumurivanahi ena ticaijareana Abías. Eta náematanerepi éna, náechapajirica eta námavahuasana ena achaneana tayehe eta Templo. Esu mayena ema Zacarías ticaijaruhi Elisabet, mámariequenenihi ésu ema víyarahaini Aarón. 6 Ema maca Zacarías ésupa esu mayena, tájina náichiravainahini te mamirahu ema Viya. Tamutuhi náitaucha eta mavanairipiana ema Viáquenu. Tacahe, tájina náechajisiequenénahini nayehe ena achaneana. 7 Nájinasera nachichainahini, macheruhi esu Elisabet eta suítaresira. Váipavare ticachichanaimahi taicha ichavicanaripahi.
8 Te jena sache, náichuhapa ema Zacarías eta masiapirayare tayehe eta Templo te Jerusalén, taicha áñopahi eta masiapirayare. Tacahe, ticátuparácasipa éma. Émapa táetupiacahi eta máematanerepiyarehi máijuchayarehi eta incienso te táinahu eta mesa náijuchirarehi, taicha tacahehi eta nayeherepini ena israelítana. Tacahe, ema Zacarías tisiapapa te tajuhe eta cuarto tacapicahuquenehi, máijuchapa eta incienso. Macarichusera tísapacarehi tisiapa. Ena apamuriana achaneana nanasipa te aneca, tiyujaracanaripa éna. 11 Tiáramicarepa tímerecava ema émana ángele te mamirahu ema Zacarías. Mavaneruhi ema Viáquenu. Titupiharipa ema ángele te vaure tayehe eta mesa náijuchirarehi eta incienso. 12 Tiáramecarine ema Zacarías eta máimairahi ema ángele. 13 Émasera ema ángele máechajicapa:
—Vahi picupica, Zacarías —máichapa—. Ema Viya masamahi eta piyaseserepihi píti eta mayehe. Puiti esu piyena Elisabet ticachichayare. Juan eta máijareyare ema echichayare. 14 Ichapeyare eta piúrisamurevayare te máuchucapa ema echichayare. Énaripa ena achaneana, ichapeyareva eta náurisamurévaya taicha eta máuchusirayare. 15 Numetacavi: Ema pichichayare, ichapeyare eta macunachacarevayare mayehe ema Viya. Píti, vahi písapaimahi tera eta vino, étaripa eta apamuriana téracareana muracaqueneana. Taicha éma, eta máuchusirayare, mávaháruyarepahi ema Espíritu Santo. 16 Éma pichichayare, éma tétupiricayare eta táurivayare eta napanereruana ena pijaneanana israelítana, tachavirayare eta nasuapirayare ema Viya. 17 Ema maca pichichayare, éma tínapumirauchayarepahi ema Viáquenu. Macutiyare eta máitupajijiasiravaini ema víyarahaini profeta Elías. Ichapeyare eta máitusirayare eta macajimuyasirayare eta nasamureana ena achaneana apaesa tachava eta nasuapiraina ema Viya, tácuti eta nasuapajiraivainihi ena náchucanaveanainihi. Énaripa ena váinarajipanereruana, tisuapajirahianayareva máicha. Mametacavacayare ena achaneana natsecavaipa eta najacapirayare ema Viáquenu —máichapa ema ángele.
18 Tásiha, ema Zacarías majicapapa. Ánipa macahehi:
—Páurenusami, vaipa numaitacavaimahi nucachichahini, ésuripa esu nuyena. Ichavicahavipa víti. Váhicha nusuapapajica eta juca vicachichairayarepuca —máichapa.
19 Émasera ema ángele máichavarepa:
—Núti nucaijare Gabriel. Núti mavanerunuhi ema Viya. Nutuparacasivaichuhi eta numetasiraviyare eta juca ecachichairayare. Piúriháine ichapenahini eta piúrisamurevainahini. 20 Puítisera úpaviyare. Eta ecutiarareyare piyehe taicha eta pimasuapiranuhi. Tiámáinucava te táitauchavapa eta juca numetaruvihi, péchajicainavarepa —máichapa ema ángele.
21 Tacahe, ena achaneana nanasiqueneanahi te aneca nacuchaparairicaipaicha ema Zacarías, náramipa eta mayerevaipahicha te tajuhe. 22 Jéhesareinehi, te tiúchucapa ema Zacarías, vaipa máechajicahini. Náimatiacapasera éna, eta máechajisirahi ema Viya te tajuhe. Tisuveverecapaipahi éma eta mavarairahi máimicutiarachavaca ena achaneana eta yátupirahi masamaquenehi. Úpapaipahi éma.
23 Tacahe, te títauchavapa tamutu eta jena sácheanahi eta matuparacasivahi, tiyanapa ema Zacarías tayehe eta mapena. Nueve caje eta mayerevayarehi eta mamaechajisirayarehi. 24 Tásiha, esu mayena Elisabet, ticajaripa ésu. Váipasera súchuchurecahini te supena. Váhivare sumetajiricahini. Tiámainucavapa te títauchavayarepa eta cíncoquenehi caje eta sucajarirahi. 25 Tétavicavahi eta súrisamurevahi eta susamiravahi ésu. Ánipa sucahe:
—Ichape eta ñijapanuiranuhi eñi Viya, tíjaracanuhi eñi nuchichayare. Váipasare nayunacaimahi ena achaneana eta numacheruvahi —sucahepa.
Ema ángele macametarapi eta máuchusirayare ema Jesús
26 Tacahe, te sáisiquenepa caje, ema Viya mápechavare mavaneca ema ángele Gabriel tiúcupaica tayehe eta avasare Nazaret, tayehehi provincia eta Galilea. 27 Máucupauchapa esu amaperu esena ticaijaru María. Ésu, tájina suímatiyahini ema ajaira. Matiarihipasera ema suímayarehi, ema ticaijare José. Téjacaripahi eta natratune. Ésu, mámariéquenéinihi ema víyarahaini rey David. 28 Tacahe, ema ángele máucupauchapa ésu tayehe eta suávihahi. Máichapa ésu:
—Pícharacava, María. Piti manerejiruvihi ema Viya. Tétavicavahi eta piúricacarevayare taicha ichape eta majapanuiravihi éma Viya. Picachuricahi namutu ena apamuriana esenana —máichapa.
29 Ésusera tiáramecainehi eta máechajisirahi ema ángele. Supanerequenehainehi tájahahipuca tacayemahi eta máechajisirahi ema ángele. 30 Émasera ema ángele máichavarepa:
—Vahi picupica, María. Piti manerejiruvihi ema Viya. 31 Numetapanavihi puiti eta picajarirayare. Ajairayare ema pichichayare. Jesús eta máijareyare. 32 Tétavicavaya eta napicauchirayare ena achaneana taicha Machichayarehi ema Viya. Ichapequeneyare eta aquenucairayare éma taicha ema Viya manacayareva eta mávacureyare aquenucayare. Macutiyarehi eta aquenucairahi ema máchucaini David. 33 Éma téchayarehi namutu ena pijaneanana israelítana. Máepenacacayare eta aquenucairayare —máichapa ema ángele.
34 Tásiha, esu María, sujicapapa:
—¿Tájahasica táicharacavayare eta juca? Taicha núti nájinaichaha nímainahini —suíchapa.
35 Émasera ema ángele máichavarepa:
—Picachichayare taicha eta máitupajijiasiravahi ema Viya. Timicauchaviyare eta majaraiva, tásiha, tisiapahacavinapa ema Espíritu Santo. Eta tacahe, ema amuya pínaruyare, sántoyare éma, taicha machichayarehi ema Viya. Náimatiyare namutu eta machichairahi ema Viya. 36 Picutiyare esu pijaneana Elisabet, énerichuvare ticajaripahi ésu. Tayanapanehi ichavicachicharipahinéni ésu, macheruinihinéni. Sáisiripasera caje eta sucajarirahi puiti. 37 Taicha ema Viya, tájinaquene máemáituca éma —máichapa ema ángele.
38 Tacahe, esu María sujicapapa:
—Núti ñivanaranuichuhi eñi Viya. Nutiarihi puiti. Ñímahanuinepa éñi, eta ñícharacanuyare te ñivanairipiana —suíchapa ema ángele.
Tacahe, eta masamirahi ema ángele, tiyanapa tichavahi.
Esu María suéjirapanapa esu sujaneana Elisabet
39 Tacahe, te jena sácheana titátájipa esu María tiyana tayehe eta avasarechicha te tataracucujianahi eta márijuecu tayehe eta provincia Judea, suávasahi esu sujaneana Elisabet émapa ema Zacarías. 40 Te títecapapa esu María tayehe eta napenahi, suéchajicapa esu Elisabet. 41 Te susamapa esu Elisabet eta suahu esu María suéchajisirahi, tiyamuricainehi eta amuya te sujuhe esu Elisabet, enevanepa mávahácahi ésu ema Espíritu Santo. 42 Tacahe, téchajicapa muraca esu Elisabet, suíchapa:
—Píti, tétavicavahi eta piúricacarevahi ñicha eñi Viya. Picachuricahavihi vimutu viti esenana. Éñiripa eñi pichichayare, tétavicavahivare eta ñicunachacarevaya. 43 Nusapihasamipa núti péjirapananuhi piti ñénaviyarehi eñi Náquenu. 44 Te nusamapa eta piahu eta péchajisiranuhi, tiyamuricainehi te nujuhe eñi nuchicha, taicha eta tiúrisamuréinehi éñi. 45 Tétavicava eta piúricacarevaya píti taicha eta pisuapajiraivahi ñe Viya. Títauchavainapa tamutu eta ñimetarapihi eñi Viáquenu eta piyehe —sucahepa esu Elisabet.
46 Tacahe, esu María sujicapapa:
—Ichapemurihi te náchaneva eta nucunachirahi eñi Viáquenu. 47 Taicha tétavicavapa eta táurisamureva eta nusamure ñicha eñi Viya Ticatiurahiquene eta nuyehe. 48 Taicha éñi, vahi ñépurunuhini páurenuhinéni nútisami. Tétavicavahisera eta ñijapanuiranuhi nuti ñivanarahi. Nútipa ñinerejicanuhi, tásiha, ichapenapapuca eta nacapinarunuiraya namutu ena achaneana natiarihiquenehi puiti, énapa ena arajuruanayare. “Tétavicavapa eta súricacarevahi esu María” nacáhénapapuca. 49 Tétavicavapa eta ñítupajijiasiravahi eñi Viya, tíjaracanuhi eta núrivayarehi ñicha. Jéhevare éñi, Sántoquenehi eta ñijare. 50 Eta tacaheyare eta ñijapanuirahaviyare puiti, énapa namutu ena arajuruanayare, nácani tipicauchanayare éñi.
51 Eñi Viya, ñíjaracayare eñi nuchichaya eta ñítupajijiasiravaya ichape. Tásiha, ñicaerajicavacaya ena ticasiñavavairicana, énapa ena váinarajipanereruanahivare. 52 Nácani aquenucana nacatianacainapapuca, ñicapaquechavacayarehisera éñi. Nasapihapa ena páureanasamihi, ñinerejiruanaya éna, ñijupahanayare. 53 Yátupiya eta ñíjarasiravacayare eta táetaviuchiraya eta náuricacarevaya namutu ena ticasiñavanayare ñiyehe. Énasera ena tímijachavanahi tájinahini nácamunuhini, ñicaerajicavacaya namutu.
54 Eñi Viya acane tíjaracavahi ñiyehe eñi viáchucaini Abraham énapa ena ñiámariéqueneana, eta ñíjarasiravacainapa eta táetaviuchiraya eta náuricacarevanaya. Vahi ñémitisicaimahi eñi Viya eta ñéchajiriruvahi ñíjararuvahi. Puiti, eñi nuchichaya tiámayarepahi tamutu eta viúricacarevanaya viti israelítana. Máitavacacayarehi éta —sucahepa esu María.
56 Tásiha, sunasipanapa esu María te supena esu Elisabet. Mapana caje eta suyerevahi. Te táequenepa, tichavavarepa te supena.
Eta máuchusira ema Juan
57 Tacahe, títauchavapa eta sucajera esu Elisabet. Suínacapa ema suchicha. 58 Tiyananapa ena sujaneanana énapa ena suchacayapenanahi, náejirapana ésu. Táicha eta nasamairirisirahi eta súrivahi maicha ema Viya eta majapanuirahi ésu. Tiúrisamureanarinehi namutu. 59 Tacahe, te óchoquenepa sache eta máuchusirahi ema amuya, nayanauchapa ena najaneanana, namarcachapanayarehi ema amuya; taicha tacahehi eta nayeherepihi. Tásiha, navarahapa nanacayarehi eta máijareyarehi Zacarías, mámapicayarehi eta máijare ema máiya. 60 Ésusera esu maena ema amuya vahi suvarahahini. Suíchavacapa:
—Juan eta ñíjareyare.
61 Tásiha, éna nacahepa:
—¿Tájaha tacayema? Namutu ena pijaneanana, nájina ticaijarena eta Juan —nacahepa.
62 Tásiha, éna náimicutiarachinapa eta nayaseresirahi ema Zacarías tájahapuca eta máijareyarehi maicha éma. 63 Tacahe, ema Zacarías tiyaseserecapa eta táblamechicha, májuchihayarehi eta máijareyarehi ema machicha. Eta ajureca, ani tacahehi: “Juan eta máijareyare”. Tésenijiricacanarinehi éna taicha eta máijareyarehi ema amuya. 64 Tásiha, tíjahúchavapa tichavapa eta máechajisira ema Zacarías. Macunachapa ema Viya eta máurisamurevahi. 65 Ichape eta tiáramicarehi nayehe ena natiarihiqueneanahi. Nasamairiricavanepa namutu ena távacuanahi eta avasarechichana tayehe eta provincia Judea. Náechajisihapa eta juca nasamaiririruanahi. 66 Namutupa napanerequenehahi. Nácani tisamairiricanapahi, tiyaserejiricacanaripa. Ánipa nacahe:
—¿Cañarihi tacayemaquenehi eta juca máuchusirahi ema amuya? —nacahepa.
Tásiha, ema amuya, tétavicavahi eta majaneasirahi ema Viya eta majurusirapaipahi.
Eta majirarapi ema Zacarías
67 Tacahe, eta jena sáchequenehi eta macamarcairahi ema amuya, étaripa eta nanasirahi eta máijareyarehi, téchajicapa ema Zacarías. Macunachaipa ema Viya, taicha mávahácaripa ema Espíritu Santo. Ánipa macahehi:
68 —Tétavicavapa eta macunachacareva ema Tata Vicaiyaquene, ema véhiruhi vimutu viti israelítana. Taicha tijapanuhavihi vimutu viti machaneranahi, ticuchucuhahaviyarehi. 69 Tíjaracahaviyarehi puiti ema yátupiqueneyare eta macatiuraivaya, ema manerejiruhi te namuri ena mámariequeneanainihi ema David, ema mavanarainihivare ema Viya. 70 Títauchavaipahi eta náechajiriruvanahi ena santo profetanaini acane, eta nametacasivanahi me Viya. 71 Taicha tacahehi eta matratunehi ema Viya mayehe ema viáchucaini Abraham. Ema Viya tíjaracahavi eta majapanuiravacayarehi ena viáchucanaveanaini, énapa ena ticachichahaviana, vítipa puiti. Énerichuvare tíjaracavahi eta mamaemitisisiraya eta macatiuchirahaviyare nayehe ena ticatianacahavianahi. 74 Ema Cristo manerejiruhi ema Viya, ticatiuchahaviyarehi taicha mamavarairahi vipicahini, nacuijahivaréni ena nahapapicahavihini eta vicaemataneasirayarehi éma. 75 Eta mavarahaquenehi tiúriyare eta vítaresirayarehi tamutu sácheana, tájina víchiravaimahi te mamirahu éma.
76 Pítiripa, piti nuchicha, píchuarecasivaichuhi mayeheviyare profeta ema Tata Vicaiyaquene taicha píti pínapumirauchayarepahi ema Viáquenu Cristo. 77 Pétupiricayarehi eta nasamureana ena achaneana, yátupinapa machaneranayarehi éna. Pímitucayareva nácaicutiaraya eta mavarairahi ema Viya macatiuchavacayare, macaepahairayarehivare eta napecaturana. 78 Puítiripa, eta máemunasirahavihi ema Viya, macucupaisinahavihi te anuma ema Machicha. Éma, tímimatichahavinapa eta majaraiva ema Tata Vicaiyaquene étapa eta táuriquene achene ticaijuhe mayehe. Máetucarácavacayare eta nasamureana ena ticatisamureanahi, nácani tépenanayarehíni —macahepa ema Zacarías.
80 Tacahe, ema amuya eta majurusirahi, tiámavapahi eta masuapajiraivahi mayehe ema Viya. Váhivare étainahini te tajuhe eta avasare eta majurusinehi. Vámahicuruhahi eta majurusirahi. Tiámainucava te ajairapa, tímerecavapa nayehe ena majaneanana israelítana, tépanavapasera ticametarairu.
2Eta máuchusira ema Jesús
(Mt 1.18-25)
1 Tacahe, te jena áñoanahi cape juca viásinequenehi te émarichaha aquenucahi ema Emperador Augusto, matiarihihivare ema apana achane ticaijare Cirenio, majupahahi ema Augusto. Prefectohi éma, tayehe eta avasareana. Ticaijare Siria eta mávihahi+ 2:1-3 Te jena año, matiarihivare ema ichapequenehi aquenuca ticaijarehi Aluresi. Éma, reyhi tayehe eta departamento Judea.. Tacahe, te jena sácheana, ema Augusto macavanairipipa nacuchuca eta vantu eta nacatupairayare namutu ena achaneana te avasareana. Tacahe, tiyananapa ena achaneana te návasanapachu te náuchusineana eta nacatupairayarehi. Nasuapayarehi eta vanairipi. Táinapuiruhi censo maicha ema Emperador Augusto.
4 Tacahe, tiyanapa ema José. Mámapa esu mayena María. Ticajaripaipa ésu. Tacahe, tiúchucanapa éna tayehe eta avasare ticaijare Nazaret te Galilea. Nacaijuhepa eta avasare ticaijare Belén te Judea, eta mávasainihi ema aquenucaini rey David. Étarichuvare mávasahi ema José, taicha ema José mámariequenehi ema David. Tiyananapa ticatupanayarehi.
6 Tacahe, títecapanapa te Belén. Tájinaipasera táviravainahini eta te pétiana eta náitecapihahini taicha camuriqueneanahi ena achaneana náitecapaqueneanahi. Tacahe, tisiapanapa eta te peti tapena eta sárareana. Tacahe, esu María tiyuriticavaipa eta sucajera eta suínasirayarehi. Tacahe, tínacapa jena yati. Suínacapa ema amuya ema suárachichahi. Tacahe, suáyuruacapa eta te mámaratataji pañal. Sucaivecapa ema amuya alauchu.
Ena pástuléruana ticametacasianapa nayehe ena ángeleana
8 Te vámahi te tachacaya eta avasare Belén, natiarihihi ena pástuléruana. Éna, najaneacahi eta nayeheana uvesana te jena yátiquenehi. 9 Tiáramicarepa tímerecava ema ángele mavaneruhi ema Viya. Jéhesare, tamicauchamurinehi ena pástuléruana eta majaraivahi éma. Tiáramecanarine éna. 10 Tásihasera, ema ángele máichavacapa:
—Vahi ecupica. Yare, jucarihi eta tímitecanuhi núti numetapanaheyare. Tétávicava táurisamurécarevaya nayehe namutu ena achaneana. 11 Puiti te jena avasare Belén, mávasaini ema rey David, tiúchucaipa ema Ticatiurahiyare eyehe emutu éti. Éma, ticaijare Cristo Viáquenu. 12 Eta tacahe, nímicucutiarachinaheyare eta ímairaya: Echimapayare ema amuya ticayuruhahi te mámaratataji pañal. Tívecahi eta te tajuhe eta peti tapena eta sárareana —máichavacapa ema ángele.
13 Tásiha, tíjahúchavapa tímerecavana ena camuriqueneana ángeleana eta te mávihahi ema émana ángele. Najirahi eta alabanza eta nacunachirahi ema Viya te anuma. Ánipa nacahe:
14 ¡Tétávicavapa eta vicunachirahi ema Viya vimutu viti viávihanahi te anuma! ¡Jéhevare puiti, tiúricavanainapa ena achaneana te juca apaquehe, ena manerejiruanahi macatajiruanahi ema Viya! ¡Tájinainapa náichiravaimahi! —nacahepa.
15 Tacahe, tiyananapa ena ángeleana, tichavana te anuma. Tásiha, náichacacapa ena pástuléruana:
—Yare, viyana te Belén. Viyana vímahapana eta juca mametaruhavihi ema ángele mavaneruhi ema Viya Viáquenu —náichacacapa.
16 Tacahe, titátájianapaipahi tiyanana. Jéhesareinahi, te títecapanapa, nachimapainehi esu María émapa ema José. Matiarihisaréipahi ema amuya. Tívecahi éma eta te tajuhe eta peti tapena eta sárareana. 17 Te náimahapa tamutu, tépanavanapa náemechapa. Amairipahipa naecha eta mametarapianahi ema ángele eta máuchusiraipahi ema amuya. 18 Tacahe, náraminehi namutu ena achaneana eta nametarapianahi ena pástuléruana. 19 Tásihasera, esu María supanerequenehainehi te susamure tamutu eta juca susamaqueneanahi. 20 Tacahe, ena pástuléruana tichavanapa tayehe eta te najanearesihahi eta uvesana. Nacunachainehi ema Viya te anuma táichavene eta máechajiriruvahi ema ángele, táichavenevare eta náimairahivare ema amuya alauchu. Étapaichuhi tacahehi eta macayemaquenehi ema ángele.
Námapa ema amuya Jesús te Jerusalén, náimerepana tayehe eta Templo
21 Te óchoquenepa sache eta máuchusirahi ema amuya, namarcachapa éma taicha tacahehi eta nayeherepi ena israelítana. Tacahe, nanacapa eta máijareyare Jesús. Eta máijare máimijarechaquenehi ema ángele te sucajariyarepa esu maena María.
22 Tacahe, te cuarentaquenepa sache eta suínasirahi esu María, tiyananapa te Jerusalén. Eta tímiyanavacahi éna, náimerepanayarehi ema amuya mayehe ema Viya Viáquenu. Taicha ema Viya macavanairipihi eta te Sagrada Escritura eta májurehi ema víyarahaini Moiséini, ánipa tacahehi: “Te ajairapuca ema mácani suárachicha esu esena, ímerecayare nuyehe; íjaracanuyare taicha nícuchichuhi ema”. Énerichuvare náitauchayarehi eta juca apana vanairipi tayehe eta napachihairaina ena esenana eta te táequenerapa eta náinasira. Ánipa macahe: “Esu súcani esena arainacahi, suíjaracasichanupana eta apihina paluma símarrune; te váhipuca, apina paluma suítatiqueneana, amairuhichichanasera”.
25 Tiuri, matiarihihi te Jerusalén ema émana achane ticaijare Simeón. Tétávicavahi eta máuriva. Tipicaurahi éma. Émarichu mávaháruhi ema Espíritu Santo. Ticuchapavaipahicha ticaimairuvaipaicha éma eta máimatiraya ema Cristo, éma ticaurisamurerahi nayehe ena achaneana majaneanana israelítana. 26 Taicha ema Espíritu Santo mametacaripahi ema Simeón eta vuíchaha tépenavanemahi éma, táicha máimatinumayarehi ema Cristo mavaneruyarehi ema Viya.
27 Tiuri, te jena sache, ema Espíritu mavanecapa ema achane Simeón mayana eta te Templo. Tacahe, títecapanapa ena ticachichana ema Jesús. Námapaipa ema amuya. Náitauchayarehi eta vanairipiana taicha eta máuchusirahi ema suárachichahi. 28 Tacahe, te máimahapa ema Simeón ema amuya, mavehapa, majupacapa. Tásiha, macunacharinehi ema Viya te anuma. Macahepa ema Simeón:
29 —Tiuri puiti, Tata Náquenu te anuma, nuvarahapa nunaraca te juca apaquehe, nuti pivanarahi. Taicha núrisamurepa eta nímairaipa ema Cristo. Étapaichuhi eta pimetarunuhi. Nímatipa ema Ticatiurahiqueneyarehi, ema pivaneruhi pitupararuhi. 31 Éma, tímaticareya picha nayehe ena achaneana ticavasanahi eta te tamutu avasareana. 32 Ticunachavanarinehi ena pinerejiruana israelítana. Tíjarahinevare te nasamure eta nacunachirahi. Éma, timicauchavacaya ena apamuriana achaneana apavasanana apaesa náimatiyare ema Viya —macahepa ema Simeón.
33 Náraminehi ena ticachichana eta máechajiriruvanahi ema Simeón mayehe ema amuya.
34 Tacahe, ema Simeón mayaseacapa ema Viya eta náurivaina éna. Tacahe, máichapa esu María esu maena ema amuya Jesús:
—Pímaha. Ema maca amuya, matuparacasivaichuhi me Viya eta máimituresirayare eta máechajiriruvana ema Viya. Natiarihiyaresera camuriana ena vijaneanana israelítana énajivayare tíchavanayare, taicha náepuruyare ema pichicha, nacatianacayareva. Tásiha, natiarihiyarevaresera ena apamuriana vijaneanana tinaracanayare tiúricavanayare taicha eta nacasiñairaya éma. 35 Étainapa tacaecheraiyaya eta napanereruanapachu te nasamureana. Énerichuvare, numetacavi piti María: Ichape eta picatisamurevayare, taicha pímahayare eta táiñehiqueneyare máichararacavayare ema pichicha. Tímicutijiricavayare tayuvaracahini eta pisamure eta tumare —máichapa ema Simeón.
36 Tiuri, sutiarihihivare esu ésuna esena ichavicachicha. Ticametarairurahi ésu. Ticaijaruhi Ana. Ema suíyaini ticaijaréni Fanuel. Ésu, mámariequenehi ema víyarahaini Aser. Eta suámaperuvahi ésu, siete año eta sucachanerahi ema suímaini. 37 Tásiha, ochenta y cuatro áñoripahi eta suépenaimavahi. Sunasiquenehi sucapenahi ésu eta te Templo. Tamutuhi sácheana, yátiana, tiyujaracahi ésu. Suhayunachahivare. 38 Tacahe, ema Simeón téchajiricavainirichaha, títecapanecha esu Ana. Eta suímairahi ema amuya Jesús, sucunacharinehivare ésu apanahivare, suhasulupayachapa ema Viya máichavene ema amuya. Tásiha, sucametarairupa mayehe ema amuya. Suéchajisihahi éma nayehe ena tisuapajirairahana ticuchapanahi eta máitecapirayare te Jerusalén ema Cristo.
Tichavanapa eta te návasa Nazaret
39 Tiuri, náitauchapa tamutu eta mavanairipiana ema Viya eta te Sagrada Escritura. Tacahe, tichavanapa eta te Nazaret te Galilea, te návasaichuhi éna. 40 Tacahe, ema amuya Jesús tiúrijuruhi. Túmehi. Téchemarahihi, tamutu maecha, taicha mamunavahi me Viya.
Ema Jesús téchajiricava nayehe ena máestroana
41 Tiuri, tamutu áñoana te Páscuamuhuana, eta nayeherepi ena ticachichana ema amaperu Jesús, tiyananayarehi tayehe eta avasare Jerusalén. 42 Tacahe, ema Jesús, te macayehepa doce año, tatuparacaripahi ena ticachichana náimerepanayarehi éma, námayarehi tayehe eta Jerusalén, náimimatichayarehi eta piesta ticaijare Pascua.
43 Tiuri, te jena táequenerapa eta piesta, tichavanapa te napena. Tíminasichavapasera ema amaperu Jesús eta te Jerusalén. Eta napaisirapahi te achene, vahi náejiacavanehini ena ticachichana, 44 taicha náimijachahi matiarihipahi éma te namuri ena achaneana nacachanequeneanapahi. Étanaripahi sache eta napaisirahi, napaenumavapa náejiacahi éma. Te jena cáperehiquenepa, natanucapa te namuri ena najaneanana nacachanequeneanapahi. 45 Májinasera náichimavahini. Tacahe, tichavanavarepa te Jerusalén, natanupanayarehi éma. 46 Tacahe, te jena mapanaquenepa sache eta natanusirahi, napaenumavapa náetupiacahi ema Jesús tayehe eta Templo. Macachanemurihi, téjacahi te namuri ena máestroana. Masamararacavacahi, mayaseremurihavacahivare éma apanavare. 47 Ichaperinehi eta náraminehi namutu eta náimairahi eta máechemaraivahi, taicha táurivapahi eta majicapiravacapahi éna, taicha eta máechemaraivahi. 48 Tacahe, tiáramivanarinehi ichape ena ticachichana te náetupiacapa. Tásiha, suíchapa esu maena:
—Nuchicha, ¿tájaha tacayema píchahavihi? Ichapemuri eta vicañamarasiravahi pícha. Vitanujiriricavihi, núti éñipa eñi piya —suíchapa esu maena.
49 Tacahe, ema Jesús majicapapa:
—¿Tájaha tacayema, meme, eta etanujiricanuhi? ¿Váhipuca échahini éti eta návihairahi eta ani? Níchayare eta máemataneana ema Tata —macahepa ema Jesús.
50 Énasera vahi nacaicutiarahini eta macayemaqueneanahi ema nachicha Jesús. 51 Tacahe, tiyananapasera tichavana te návasahi Nazaret. Ema Jesús, tisuapajirahihi nayehe ena ticachichana. Esu maena María tamutuhi supanerequenehahi te susamure eta juca susamaqueneanahi.
52 Tacahe, ema Jesús tijurucapaipa, tijuruhacapaipavare eta máquehe, tacachanepahisera eta máitupajijiasiravahi. Máimicatacahi ema Viya. Tétavicavahivare eta náemunasirahi éma, ena achaneana.
3Ema Juan Tícachasiricarahi tépanavapa ticametarairu eta máechajiriruva ema Viya nayehe ena vámahicuruhana
(Mt 3.1-12; Mr 1.1-8; Jn 1.19-28)
1 Tacahe, eta máepeniraipahi ema aquenucaini Augusto, tisiapapa ema Tiberio máitsivaquenehi. Émapa Emperadorhi. Quince áñoripahi eta macatuparahairahi. Ema Poncio Pilato, émaripa prefectohi tayehe eta departamento Judea. Tásiha, ema Herodes Antipas, machicha ema Aluresini, prefectohivare tayehe eta departamento Galilea. Ema maparape Felipe, prefectohivare éma, tayehe eta departamento Iturea étapa eta Traconite. Ema Lisanías, prefectohivare tayehe eta departamento Abilina. 2 Te Jerusalén, ema Caifás, corregidorhi. Énerichuvare tipicauchacarehi ema Anás, pasado corregidor, máimachuca ema Caifás.
Tacahe, te jena sácheanahi, ema Juan machicha ema víyarahaini Zacarías, ajairaripa. Manasirichahahisera tayehe eta mávapahi majurusinehi. Tásiha, ticametacasipa ema Juan eta mayehe ema Viya eta macametarairuirayarepa eta máechajiriruvana.
3 Tacahe, tiyanapa tipaicahi ema Juan tayehe eta avasarechichana tiávihanahi te tachausi eta cajacure Jordán. Mametacavapaipa ena achaneana. Ánipa maicha:
—Ítsivacha eta epanereruana. Éneuchava mayehe ema Viya apaesa maperdonachahe eta epecaturana. Te éneuchavapuca, núti nícachasicahénapa —máichapa.
4 Ema maca Juan, émaripa ema máechajisihaquenehi ema Viya eta te Sagrada Escritura, taicha ánaquiaparipahi eta áñoana acane, ema Viya mametacapa ema víyarahaini profeta Isaías eta mapanereruhi, eta mavanesirayare ema Machicha te juca apaquehe. Eta tímitecahi ticatiurahiyarehi. Énerichuvare matiarihiyareva ema apana achane máichuhaqueneyarehi ema Viya. Macametarairuyarehi, máetupiricavacayare ena achaneana, náinajisirayarehi eta napanereruana tamauriqueneana, apaesa táuri eta najacapirayare ema Machicha ema Viya. Tacamunuhivare yátupina eta nacasiñairavayarehi mayehe, náinajicayarehivare eta nacasiñavavaisirahi, étapa eta navayuaraivahi. Nasapihahi tijapanurahianainapa éna. Tásiha, te máitecapapa ema ticatiurahiyarehi, éma máimimatichainapa namutu eta najacapacarevaya me Viya namutu ena ticasiñavana mayehe.
7 Tacahe, ena achaneana tiyananapaipa napauchapaipa ema Juan, navarahapa ticaicachasianayare eta mayehe. Tásiha, éma máichavacapa:
—¿Tájaha tacayema eta epauchiranuhi, eti tachichanaveanatataji eta quichare? Esamairiricahipuca eta járajapairayarepa eta táiñehiqueneyare ecuñaraqui. Evarahahipuca iúchucuhayare. 8 Tiuri puiti, te evarahapuca eta iúchucuha, yátupina tátupiruva eta epanereruana. Ímerecava eta ínajisiraya eta epecaturana. Váhivare ecucajamurava eta mámariéquenérahehi ema viáchucaini Abraham. Taicha tayanapane mámarihepuca éma, váhisera iúchucuhaimahi te vahi ecuitsivacha eta epanereruana. Ema Viya, tájina máemaitucaimahi éma. Te mavarahapuca, vahi máejecarachaimahi máepiyaca achaneanaina eta juca mari, mavarairainahi yátupina ena mámariequeneanaina ema Abraham. 9 Ecauneuchava, taicha tiánehipa títecapauchaheyare eta ecuñaraqui nayehe ena achaneana máitucarahanahi téneuchavana, váhivare náitsivachahini eta napanereruana. Tímicutijiricavaipa te máechucayarepa ema achane eta yucuqui máhireana; tásiha, máijuchainapa tamutu. Ene nacaheyare ena máeneuchavarahana —máichavacapa ema Juan.
10 Tásiha, ena achaneana nayaserecapa:
—¿Tájahasica eta vícharacavayare eta viúrivaina?
11 Ema Juan majicapapa:
—Ecajirahiyare. Mácani tatiarihi apina eta macamisa, máijaracasichayarehi eta étana mácani tájina macamisaina. Énaripa nácani ticaniruanahi, nacajiyareva nácani tájina naviyahini eta nanicaquene —máichavacapa.
12 Te jena sácheana, náitecapauchavare ema Juan ena ticobrarecarahiana eta impuesto. Navarahapa ticaicachasianayarehi. Nayaserecapa ema Juan, náichapa:
—Maestro, ¿tájahapuca vícharacavaini eta viúrivainaini víti apanavare? —náichapa.
13 Majicapapa ema Juan:
—Vaipa ecuapechava ecuvayuyujica eta ecobraresira, tátupiruva jácani tavanairipihi eta ley —máichapa.
14 Énerichuvare náitecapaucha ena suntaruana. Nayaserecavare ema Juan, náichapa:
—Víti apanavare, ¿tájahapucaini vícharacavayare eta viúrivaya? —nacahepa.
Máichavacapa éma:
—Vaipa ecuverejica eta náimahaqueneana ena achaneana. Váipavare ecuipicarareca. Nacuijapa ecuepiyequeneha. Tarataripa tacurisamurechahe eta evachasana —máichavacapa.
15 Ena achaneana ticunevanaripaicha eta mayehe ema Juan, náimijachaipahi émaripa ema Cristo nacuchapaquenehi, cátiurahiyarehi. Váhisera námutuimahi. 16 Tásihasera ema Juan máichavacapa:
—Yátupi núti nícachasicahehi te une. Ávanepaipahisera mácani yátupiquene Cristo. Éma, tiápajupanavahi nuyehe núti, eta mapicauchacarevahi. Váiparinehi nácutinasimahi eta máitupajijiasiravahi. Váiparinehivare nácaemuñavaimahi macamusuranuhini nuti páuresami. Te yátupina ecasiñava mayehe, tícachasicaheyareva; tíjaracaheyareva ema Espíritu Santo. Téhesera vahi ecucasiñavapuca mayehe, tícuñacaheyare tayehe eta táijurequene yucu. 17 Puiti éma márajapainapa tinerejiricainapaipa nácani yátupiqueneanahi téhicanayare. Máunacainapa éna. Ticutinapa mácani achane te tiácatayajiricahi eta arusu. Máunacainapa. Tásiha, máquijicapa eta tapiraquiji, máijuchayarepa te yucu. Eta nacaheyare ena máurirahanahi, tíjuanáinapa te yucu, máitavacacayarehi eta tamuruira —máichavacapa ema Juan.
18 Tacahehi eta juca máechajisiravacahi ema Juan. Ichape eta maconsejachiravacahi ena achaneana, máimitusiravacahi eta máechajiriruva ema Viya. 19 Émaripa ema Herodes Antipas ema aquenucahi, maconsejachahivare vahi macuimiyanava macuveha esu Herodías, mayenahi ema maparape Felipe. Váhivare macuimiyanava macuquicha eta apamuriana táiñemahiqueneana máichaqueneana. 20 Émasera ema Herodes vahi masuapahini. Masapiharichucha tisemahi, máimicaratacapa ema Juan, macasiapayarehi te cárcel.
Eta macaicachasirahi ema Jesús
(Mt 3.13-17; Mr 1.9-11)
21 Tiuri, te tamirahupaichaha eta macaeratairaya ema Juan, tímiyanavaichahahi máicachasicavacahi ena achaneana. Étana sache, máitecapauchapa ema Jesús, mavarairahi ticaicachasi éma apanavare. Tacahe, te tamutupa eta macaicachasirahi, mayujarasirahi. Tíjahúchavapa téjiaca eta anuma. 22 Tiúcupaicapa ema Espíritu Santo, mavasimahipaipa eta paluma eta máimahi. Matupiruruchapa te mápusi ema Jesús. Tásiha, nasamapa eta mahu ema Viya te anuquehe. Ánipa macahehi:
—Pítira nuchicha némunaruquene. Núrisamurecha piyehe —macahepa.
Ena achaneana máchucaequeanaini ema Jesús eta acane
(Mt 1.1-17)
23 Tiuri, ema Jesús, macayeheripahi treinta año te tinacuchavapa tímiturecahi nayehe ena achaneana. Éma, náimijachaquenehi machicha ema José.
Ema máiyainihi ema José, ema Elí.
24 Ema máiyainihivare ema Elí, ema Matat.
Ema máiyainihivare ema Matat, ema Leví.
Ema máiyainihivare ema Leví, ema Melqui.
Ema máiyainihivare ema Melqui, ema Jana.
Ema máiyainihivare ema Jana, ema José.
25 Ema máiyainihivare ema José, ema Matatías.
Ema máiyainihivare ema Matatías, ema Amós.
Ema máiyainihivare ema Amós, ema Nahum.
Ema máiyainihivare ema Nahum, ema Esli.
Ema máiyainihivare ema Esli, ema Nagai.
26 Ema máiyainihivare ema Nagai, ema Maat.
Ema máiyainihivare ema Maat, ema Matatías.
Ema máiyainihivare ema Matatías, ema Semei.
Ema máiyainihivare ema Semei, ema José.
Ema máiyainihivare ema José, ema Judá.
27 Ema máiyainihivare ema Judá, ema Joana.
Ema máiyainihivare ema Joana, ema Resa.
Ema máiyainihivare ema Resa, ema Zorobabel.
Ema máiyainihivare ema Zorobabel, ema Salatiel.
Ema máiyainihivare ema Salatiel, ema Neri.
28 Ema máiyainihivare ema Neri, ema Melqui.
Ema máiyainihivare ema Melqui, ema Adi.
Ema máiyainihivare ema Adi, ema Cosam.
Ema máiyainihivare ema Cosam, ema Elmodam.
Ema máiyainihivare ema Elmodam, ema Er.
29 Ema máiyainihivare ema Er, ema Josué.
Ema máiyainihivare ema Josué, ema Eliezer.
Ema máiyainihivare ema Eliezer, ema Jorim.
Ema máiyainihivare ema Jorim, ema Matat.
30 Ema máiyainihivare ema Matat, ema Leví.
Ema máiyainihivare ema Leví, ema Simeón.
Ema máiyainihivare ema Simeón, ema Judá.
Ema máiyainihivare ema Judá, ema José.
Ema máiyainihivare ema José, ema Jonán.
Ema máiyainihivare ema Jonán, ema Eliaquim.
31 Ema máiyainihivare ema Eliaquim, ema Melea.
Ema máiyainihivare ema Melea, ema Mainán.
Ema máiyainihivare ema Mainán, ema Matata.
Ema máiyainihivare ema Matata, ema Natán.
32 Ema máiyainihivare ema Natán, ema David.
Ema máiyainihivare ema David, ema Isaí.
Ema máiyainihivare ema Isaí, ema Obed.
Ema máiyainihivare ema Obed, ema Booz.
Ema máiyainihivare ema Booz, ema Salmón.
Ema máiyainihivare ema Salmón, ema Naasón.
33 Ema máiyainihivare ema Naasón, ema Aminadab.
Ema máiyainihivare ema Aminadab, ema Aram.
Ema máiyainihivare ema Aram, ema Esrom.
Ema máiyainihivare ema Esrom, ema Fares.
Ema máiyainihivare ema Fares, ema Judá.
34 Ema máiyainihivare ema Judá, ema Jacob.
Ema máiyainihivare ema Jacob, ema Isaac.
Ema máiyainihivare ema Isaac, ema Abraham.
Ema máiyainihivare ema Abraham, ema Taré.
Ema máiyainihivare ema Taré, ema Nacor.
35 Ema máiyainihivare ema Nacor, ema Serug.
Ema máiyainihivare ema Serug, ema Ragau.
Ema máiyainihivare ema Ragau, ema Peleg.
Ema máiyainihivare ema Peleg, ema Heber.
Ema máiyainihivare ema Heber, ema Sala.
36 Ema máiyainihivare ema Sala, ema Cainán.
Ema máiyainihivare ema Cainán, ema Arfaxad.
Ema máiyainihivare ema Arfaxad, ema Sem.
Ema máiyainihivare ema Sem, ema Noé.
Ema máiyainihivare ema Noé, ema Lamec.
37 Ema máiyainihivare ema Lamec, ema Matusalén.
Ema máiyainihivare ema Matusalén, ema Enoc.
Ema máiyainihivare ema Enoc, ema Jared.
Ema máiyainihivare ema Jared, ema Mahalaleel.
Ema máiyainihivare ema Mahalaleel, ema Cainán.
38 Ema máiyainihivare ema Cainán, ema Enós.
Ema máiyainihivare ema Enós, ema Set.
Ema máiyainihivare ema Set, ema Adán.
Ema Adán macaepiyaquenepa me Viya.
4Ema Váinaraji Satanás mavaraha macaitsamaraji ema Jesús
(Mt 4.1-11; Mr 1.12-13)
1 Tacahe, ema Jesús, mávahácaripa ema Espíritu Santo. Tásiha, ema Espíritu Santo eta mávasamurechirahi, máimitucaipahi eta mayanirayarehi te mávapahi apaquehe. Majunijicayarehi eta cajacure Jordán. 2 Cuarenta sache macahehi tayehe. Tájinavare manicahini eta jena sácheanahi. Técuhasamurepa. 3 Tacahe, ema Váinaraji témeñahavapa mayehe. Mavarahapa macaetemayarehi. Ánipa maicha:
—¿Pécuhapa píti? Tacahe, pivaneca eta juca mari táepiyacava pan, taicha píti machichavihi ema Viya, ¿masi? —máichapa.
4 Ema Jesús majicapapa:
—Váhipuca pecha eta táechajiriruvahi eta Sagrada Escritura, ani tacahehi: “Vahi tácarichuimahi eta tinicacare ticaitarecayare ena achaneana. Tacachaneyarehi eta máechajiriruva ema Viya. Jéhevare, éta ticaitarecarahiyare” —macahepa.
5 Tacahe, ema Váinaraji mámavarepa te táinahu eta anuquehe mari. Tíjahúchavapa máimecha tamutu eta ichapequeneana avasareana te juca apaquehe ticutirinehi tacachacayajiricacahini taicha eta máitupajijiasiravahicacha ema Váinaraji. 6 Tásiha, máichavarepa ema Váinaraji:
—Núti níjaracaviyare tamutu eta juca avasareana. Ichape eta napicauchiraviyare, nacunachiraviyareva ena achaneana. Pítina náquenuvina ena távacuanahi eta avasareana. Taicha núti néchavacahi éna. Nútivare nécha mácani nuvarahaqueneyare níjaraca. 7 Pépuyucanumasera te numirahu pitsiucanu apaesa níjaracavisarepa tamutu —máichapa.
8 Émasera ema Jesús majicapapa:
—Pévuisihatataji piti Satanás te juca numirahu. Váhipuca pecha eta táechajiriruvahi eta Sagrada Escritura. Ani tacahehi: “Macarichu ema Viya vépuyumirauchaya. Macarichuvare vicaemataneacayare” tacahepa. Váhiquene táurica nucaemataneacavihini —máichapa ema Jesús.
9 Tacahe, vahi máevuisihahini ema Váinaraji. Mámavare te avasare Jerusalén. Máimiapanapa te táinahu eta Templo. Tásiha, máichavarepa:
—Te yátupina machichavina ema Viya, písapavayare pémirica te anuquehe. Tájina píchavaimahi eta pémirisirayare. 10 Pécharichuhi eta táechajiriruva eta Sagrada Escritura, ani tacahe: “Ema Viya mavanecapa ena mayeheana ángeleana téchapajiricavianayare, énevaneyarehi tijaneacaviana. 11 Tiámavianayare te navahuana, apaesa vahi picucayutetu eta máriana eta te pipaisirana” tacahepa. Tásiha, németeaca tijaneacavianayare puiti, vahi náisapaimahi picajara te pémirica —máichapa ema Váinaraji.
12 Tacahe ema Jesús majicapavarepa:
—Énerichuvare ani tacahe eta Sagrada Escritura: “Vahi picaitsamarajimahi ema Viya taicha éma Piáquenu” —máichapa.
13 Tacahe, tiyanapa ema Váinaraji. Majunijicapa ema Jesús taicha tímahavaipahi vahi máiturucahini macaetema. Mavarahahisera tichavayarehi tiápechavayarehi macaetemapana.
Ema Jesús tépanavapa ticametarairu
(Mt 4.12-17; Mr 1.14-15)
14 Tacahe, tépanavapa ema Jesús mapaica eta avasareana tayehe eta provincia Galilea. Ichape eta máitupajijiasiravahi taicha mávahácapahi ema Espíritu Santo. Tímiturecapaipa tayehe eta náurujisirarevana te avasareana. Ichapemuri eta nacunachirahi namutu ena tisamararacanapahi. Nasamairiricavarepa ena apamuriana achaneana ticavasanahi te tachacaya eta avasareana.
Tichavapa ema Jesús te mávasa Nazaret
(Mt 13.53-58; Mr 6.1-6)
16 Tásiha, tiyanavarepa te avasare Nazaret te majurusinehi. Te jena sache sávaru, tiyanapa tayehe eta náurujisirareva nayujarauchirare ena achaneana, taicha tacahehi eta mayeherepihi. Titupihapa ema Jesús, táicutiarahi eta mavarairahi téchajicureca eta Sagrada Escritura. 17 Náichuhasarepa eta máechajicuresiraya. Náijaracapa eta libro májurehi ema profetaini Isaías. Te mavejiacapa eta libro, matanucapa eta máechajicureyarehi. Ani tacahehi eta táechajiriruvanahi: 18 “Tiávahácanuhi ema Espíritu Santo. Taicha manerejirunuichuhi núti ema Viya Viáquenu eta numetasiravacayare ena páureana eta juca máemunasiravacahi éma, máimicatasirayareva. Eta tímitecanuhi nucanaracayare ena ticatisamurevanahi. Nucaititijicayareva ena máerataruanahi ema tivayuarahi Satanás. Nucaimairiricayareva ena púchuquiana. Nucuchucuhayareva ena ticatajivanahi, níjaracaya eta náuricacarevaya. 19 Numetacayareva járajapainapa eta sácheyare tamutuiraya máetupirica ema Viya, tamutuinapa tiúrisamurécarepa máicha” tacahehi eta Sagrada Escritura eta máechajicurehi.
20 Te tamutupa eta máechajicuresirahi ema Jesús, máeratacapa eta libro. Máimichavapa mayehe ema tijanearecarahi eta líbroana. Téjacavarepa ema Jesús. Náimararacaripa ena achaneana natiarihiqueneanahi. 21 Tacahe, tépanavapa téchajica ema Jesús:
—Nútiripa ema táechajisihaquenehi eta juca libro. Tímitecanuhi numetacahe eta máemunasirahehi ema Viya —macahepa.
22 Tacahe, náramipa namutu ena achaneana. Ánipa náichacaca:
—¡Tétavicavahi tapachinava eta máechajiriruvanahi ema maca! Émachuchasera ema machicha ema Joséini ema carpintéroini. ¿Tájahasica eta juca? —nacahepa.
23 Émasera ema Jesús máichavacapa:
—Németeaca éti váhirichuhi esuapapajicanuhini. Tásiha, evaraharinepuca íchanuyare: “Te yátupina píturuequeneha, pípuchavaca ena ticajumanahi te juca. Vímahaséji piápechavavare picuchuca te juca piávasaichu tacuti eta pímereruhi te avasare Capernaum” íchanuyare. 24 Nutupiruvasera numetacahe: Tatuparaca eta epicauchirahaviya vimutu viti mavaneruana ema Viya. Étisera eti nujaneananahi ecavasanahi eta te juca viávasa, vahi epicauchanuhini, váhivare ejacapanuini. Ecuti ena achaneana acane eta náepuruirahi ena apamuriana profetana mavaneruanahi ema Viya. 25 Eta tacahe, eta máimairahi ema Viya eta náepuruiravacahi, tivanecavaca ena profetana nayana napauchayare ena apavasanana. Acane, te matiarihichaha ema profetaini Elías, mapana año y medio vahi taquivahini, tásiha, ichapevare eta ecuha. Németeaca núti camurianahi nácani ena tépenaimana israelítana. 26 Váhisera étainahini macavanahiyahini me Viya ema Elías eta nayehe ena majaneananahi. Ánaqui te avasare Sarepta tachacayahi eta avasare Sidón, étapa macavanahiyahi máitecapihayare suyehe esu ésunahi esena apavasana tépenaimahi. Ésupa máimicataruhi táichavenehi eta susuapajiraivahi me Viya. 27 Énaripa ena israelítana nacajumaqueneana eta lepra te jena sácheanahi te matiarihichaha ema profetaini Eliseo. Váhivare énainahini macanaracahini ena majaneanana. Masapihapa macanaracahi ema apavasanaquenehi ticaijare Naamán, ticavasahi te Siria. Ema Naamán, tinaracaripa eta majuma, táichavenehi eta masuapajiraivahi —máichavacapa ema Jesús.
28 Tacahe, eta juca máichiravacahi ema Jesús, tisemanapa ena natiarihiqueneanahi. 29 Tásiha téchepumurihanapa éna. Nacuchucapa ema Jesús te tachachacu eta avasare, te tachausi eta táupenaquene, navarahapa nacamiricayarehi éma. 30 Émasera tichavapa mánucumurihapaipa éna. Tiyanapa, majunijicavacapa.
Ema Jesús máimijuna ema éreana tiávahácainihi ema achane
(Mr 1.21-28)
31 Tacahe, títecapapa ema Jesús tayehe eta avasare Capernaúm te Galilea. Tamutu sávaruana tiyanapa tayehe eta náurujisirareva ena achaneana, tímiturepanaya. 32 Ichape náramihi ena achaneana eta máimiturapianahi taicha tétavicavahi eta máitusirahi mayunapaicahi tamutu. Tétavicavahivare eta tasuapacarevahi eta máimiturapiana.
33 Étana sávaru, matiarihihi te namuri ema émana achane mávaháruhi ema éreana. Tipiararecahi, ánipa macahe:
34 —Núti nímativi. Pítira Sántoquenevihi. Machichaquenevihi ema Viya. Pésamiricahavipaini, piti Jesús Nazareno. Váhini picuesirujicahavini. Pivarahainapapuca picajanerepaicahaviyare —macahepa ema achane.
35 Tacahe ema Jesús macajachapa ema éreana. Ánipa maicha:
—¡Pámatina! ¡Piyana pijunijica ema maca achane! —máichapa.
Tásiha, tíjahúchava tiáquipaicavapa te apaquehe ema achane. Tásiha majunijiacapa ema éreana. Tájinasera máichavahini ema achane. 36 Náraminehi ichape namutu ena achaneana eta náimairahi. Tiyaserejiricacanapa:
—¿Tájahasica tacayema eta juca? Ema maca Jesús, tétavicava eta máitupajijiásiravahi, maratahahi máquijica nácani éreanana. Tásiha, ichape eta napisirahi éma. Vahi najicapaemachahini. Tamutupa arairu eta máimiturapianahi ema maca —nacahepa.
37 Enevanevarepa naecha namutu ena achaneana eta juca máichaqueneanahi ema Jesús. Énaripa ena ticavasanahi te avasareana eta te provincia Galilea.
Ema Jesús macanaraca esu máimase ema Pedro
(Mt 8.14-15; Mr 1.29-31)
38 Te tiúchucapa ema Jesús tayehe eta náurujisirareva, tiyanapa te mapena ema Simón Pedro. Te tisiapapa, náechajiacapa ema Jesús máimaharine esu máimase ema Pedro. Ticajumahi ésu eta muraca fiebre. 39 Tásiha, mapauchapa ema Jesús. Máquijisinapa eta muraca fiebre. Tinaracavanepa ésu, téchepucavanepa. Suéchapajiricapa éma, énapa ena máimitureana.
Camuriana ena macanararuanapahi ema Jesús
(Mt 8.16-17; Mr 1.32-34)
40 Te jena cáperehiquenehi, te téricapa eta sache, ena achaneana námavacapaipa namutu ena nacajumaqueneana eta mayehe ema Jesús. Apanapaneneji eta najumanapahi éna. Manacapaipa eta mavahu te náinahuana, macanaracapaipahi. 41 Maveranavare ena éreanana máquijiruanapahi te náqueheana ena nacajumaqueneana. Tipiararecanapaipa eta náuchusirapahi. Ánipa nacahe:
—Pítira Machichaquenevi ema Viya.
Émasera ema Jesús vaipa máisapahini náimiyanavahini napiaraca éma, taicha náimatihi éna eta émairahi ema Cristo.
Tamutu avasareana te Galilea mapaica ema Jesús
(Mr 1.35-39)
42 Te apanapa sache, te tijararahipa, tiyanapa ema Jesús te mávapahi. Natanucapasera ena achaneana. Náetupiasirapa éma tayehe eta mávihahi. Navarahapa náiminasichayarehini. Vaipa náisapahini mayanahini. 43 Émasera ema Jesús máichavacapa:
—Nutuparacasivaichuhi eta nuyanirayare tayehe eta apana avasareana taicha nuvanahirichuhi eta níchuiravacaya ena achaneana náehisiraina ema Viya apaesa macuchucuhavaca —máichavacapa.
44 Tacahe, tiyanapa tipaica ticametarairupaipa te náurujisirarevana tayehe eta avasareana te Galilea.
5Tiáramicarepa eta náitusiravahi eta jima
(Mt 4.18-22; Mr 1.16-20)
1 Te jena sácheanahi, ema Jesús mávinehi te tachausi eta cáquiure ticaijare Galilea. Títecapanapa ena camuriqueneana achaneana. Váipanecha náratavahini, tipamihejiricacanapa eta navarairahi nasama eta macametarairuirahi ema Jesús eta máechajiriruvana ema Viya.
2 Máimahapa ema Jesús eta apisi pacure te tachausi. Ena ticayeheana eta pacureana, tisipajiricanahi eta ichapequeneana nayutaheana. 3 Tacahe, ema Jesús tiávacuhapa tayehe eta mapacurehi ema Simón Pedro. Mavanecapa máevataeca apaesachicha eta pacure. Téjacapa ema Jesús eta te pacure, tépanavapa máimitucavacapa ena achaneana. 4 Te títapiricapa eta máimitusiravacahi, máichapa ema Pedro:
—Tata, iama eta juca epacure tayehe eta táupenamaiya. Iáquijieca eta jara eyutahe —máichapa.
5 Ema Pedro majicapapa:
—Maestro, tamutu yati vinajuiricahi, tájinasera vítucavahini. Tavetijipa puiti eta tajarahiraripa. Nusuapavisera eta juca pivanesiranuhi, náquijiecaya eta nuyutahe —máichapa.
6 Jéhesaréinehi, te nachurucapa eta yutahe, tiyututucavaipahi eta jímana. Vaipa táratavahini ténarujicapa eta ichape yutahe taicha eta tajitacareva eta jima. 7 Natiarihihisera te apana pacure ena nachamuriana: ema Jacobo émapa ema Juan. Tacahe, náevehauquichapa tímicatacanayarehi. Te títecapanapa, náinicachapa eta apisiquene pacure. Tiánehirichahavare vahi táratavayarehini taicha eta tajitacarevahi, téricayarepaini eta pacure. Ichape eta náramesirahi namutu taicha eta náimairahi eta camuriquene jímana. Tásiha, ema Pedro máepuyumirauchapa ema Jesús. Máichapa:
—Tata, pítiyara yátupiquenévihi Viáquenuvi. Váhicha nímiuriacava nutupihamirauchavi núti. Nucapecaturarahiquenehi —máichapa.
Matiarihihi ema Jacobo émapa ema Juan, machichanaveana ema Zebedeo. Machamurianahi ema Pedro. Énerichuvare tiáramecanarinehi éna, énapa ena apamuriana natiarihiqueneanahi. Émasera ema Jesús máichapa:
—Vahi picupica, Simón. Pínajicainapa puiti eta juca pématanerepini. Núti níjaracaviya eta apana pématanerepiyare. Pitanucainapa ena achaneana nuchaneranaya —máichapa.
11 Tacahe, te nachurupaicapa eta napacureana te tiájipahi, étapa nanaquisinehi. Tiyananapa náehicapa ema Jesús.
Ema Jesús macanaraca ema émana achane leproso
(Mt 8.1-4; Mr 1.40-45)
12 Tacahe, eta mánucuirapaipahi ema Jesús eta avasarechicha, mácapajicapa ema émana achane macajumaquenehi eta lepra, tamutu eta máquehe. Eta máimairahi ema Jesús, máitecapauchapa. Tépuyucapa te mamirahu. Máichapa:
—Tata, nucasiñavahi eta piyehe, picanaracanupaini.
13 Majicapapa ema Jesús:
—Nuvaraha nucanaracavi. Tájinapa píchiravaina puiti —máichapa.
Manacapa eta mavahu. Énevanerinehi témitiacahi eta majumainihi. 14 Matuparacapasera ema Jesús. Ánipa máicha:
—Pímaha, nacuija picumetaca eta nútirahi nucanaracavihi. Piyanavaresera pímerecava nayehe ena tuparairucana, apaesa náimamacavi. Énainapa timetajiricanainapa eta yátupirahi pinaraca, pipachihairapa. Piyanayareva me Viya. Picamavahuyarepahi eta pihasulupayachirayare taicha eta macanarasiravihi —máichapa ema Jesús.
15 Tásihasera, náechapa namutu ena achaneana te avasareana eta máitupajijiasiravahi ema Jesús. Nayanauchapaipa ena camuriqueneana achaneana, navarairahi nasamararacayarehi, macanarasiravacayarehiva tayehe eta najumana. 16 Émasera ema Jesús, majunijimurihachucha. Tiyanapa tayehe eta mávapahianahi apaquehe. Ánaqui mayujarasihayarehi.
Ema Jesús macanaraca ema émana achane macajumaquene eta muracaquiha
(Mt 9.1-8; Mr 2.1-12)
17 Étana sache ema Jesús tímiturecahi te tajuhe eta peti, camuriana ena achaneana. Natiarihihivare ena fariséoana tépiyacavana religiósoana, énapa ena escribánoana, tímatiana eta nayeherepiana ena israelítana. Éna, tiásihanahi te Jerusalén, ena apamuriana tiásihanahivare te avasarechichana tayehe eta Galilea, étapa te Judea. Ema Viya máimicatacahi ema Jesús eta macanarasiravacayarepahi ena nacajumaqueneana. 18 Títecapanavarepa ena apamuriana, námapahi te áchuji ema achane muracaha. Navarahainipa nacasiapa te tajuhe te mávihahi ema Jesús. 19 Étasera eta nayututusiravahi ena achaneana, vahi náitujicavahini nasiapahini. Tímipanerechavanapasera náimiapanapa te tamaequehe eta peti. Navetatamaequechapa eta peti te manapaicahi ema Jesús, nacajuchuchucapa ema macajumaquene. 20 Tacahe, te máimahapa ema Jesús eta nacasiñavairahi eta mayehe, máichapa ema macajumaquene:
—Tiuri, nuchicha. Eta pipecaturanahi, nucaepahainavipa.
21 Ena escribánoana énapa ena fariséoana, eta napanerequenehairahi eta macayemaquenehi ema Jesús, tisemanarinehi. Ánipa nacahe te nasamureana: “Ema maca tímijachavaipapuca Viya eta macaepahairayaréji eta pecatuana. ¡Tétavicava eta matapirava! ¡Taicha macarichu ema Viya marataha macaepaha eta pecatuana!” tacahehi eta napanereruana.
22 Émasera ema Jesús máimatihi eta napanereruanahi. Máichavacapa:
—¿Tájaha tacayema téjecapavahi eta epanereruana? 23 Tájina táejeravaina eta níchirahi ema maca: “Nucaepahainavipa eta pipecaturanaini”. Máejerarepánapuca eta níchahini: “Péchepuca, piyana pipaica”. 24 Tiuri puiti, nuti Manerejirunuhi ema Viya, nímereuchavainapa eta nuratahairahi nucaepaha eta pecatu te juca apaquehe. Ímararacanu —tacahe, máichapa ema macajumaquene—. Puiti nuchicha, nuvanecavi péchepuca. Piveha eta jara piyereruva. Piyana te pipena —máichapa ema Jesús.
25 Enevanerinehi téchepuruca ema macajumaquenéni. Mavehapa eta mayereruva. Tipaicapa te namirahu ena achaneana. Tiyanapa te mapena. Ichaperinehi eta macunachirapahi ema Viya. 26 Ichaperinehivare eta náramirahi namutu ena natiarihiqueneanahi. Tétavicavarinehi eta nacunachirahi ema Viya, napicaucharinehivare. Ánipa nacahe:
—Tétavicavapa táramicareva eta juca vímahaquenehi puiti —nacahepa.
Ema Jesús máichuha ema Mateo, mayeheyare apóstole
(Mt 9.9-13; Mr 2.13-17)
27 Te táequenepa eta júcana, ema Jesús tiúchucapa. Eta mapaisirapahi, máimahapa ema achane ticaijare Mateo. (Ticaijarehivare Leví.) Téjacahi éma eta te macatuparahaiyahi eta macobraresirahi eta impuesto.
—Yare, péhicanu —máichapa ema Jesús.
28 Enurujipa téchepucahi ema Mateo. Manaquicapa tamutu eta matuparahainihi. Tiyanapa máehicahi ema Jesús.
29 Tacahe, te jena sácheanahi, tépiyarecapa eta piesta ema Mateo te mapena. Máichuhapa ema Jesús eta máenirisirayarehi, énapa ena camuriqueneana macutiqueneanahi ticobrarecarahiana impuesto, énapa ena apamuriana máemunacasareana ema Mateo. 30 Natiarihihivare ena máimitureana ema Jesús. Tásiha títecapanavarepa ena fariséoana énapa ena escribánoana. Eta tímiyanavacahi, ticaecahirecanayarehi. Ánipa náichavaca ena máimitureana:
—¿Tájaha tacayema ecachanemuri eta enisirahi ena nánitatajiana ticobrarecarahiana eta impuesto? ¡Tétavicavahi eta nacapecaturaraivahi! —nacahepa.
31 Émasera ema Jesús, te masamairiricapa eta náechajiriruvanahi, máichavacapa:
—Ena majumareanahi vahi nácamunuimahi ema médico. 32 Núti, vahi étaina tímitecanu nutanupanavacayare nácani matapiravareanahi. Eta tímitecanuhi núti nutanupanavacayare ena tisipecaturanapanahi apaesa náitsivacha eta napanereruana, náeneuchavapa me Viya —máichapa ema Jesús.
Nayaserecapa ema Jesús tayehe eta ayuna
(Mt 9.14-17; Mr 2.18-22)
33 Tiuri, nayaserecavare ena achaneana ema Jesús:
—¿Tájahapuca tacayema vahi ayúnanainahíni ena pímitureana? Énayapasica ena máimitureana ema Juan náichahi eta muraca ayuna eta nayujarasirana. Énaripa ena fariséoana, énerichuvare. Tásiha, ena pímitureana píti tinicanahi, téranahivare —náichapa.
34 Majicapapa ema Jesús:
—Nímicutichinahe puiti. Vahi táuricaimahi ayúnanainahíni icha ena íchuhaqueneanahi tinicanayare nayehe ena araimana. Tiúrisamureanayarehi taicha matiarihihi ema arayena. Tájina táuricahini ayúnanainahíni. Téhesera te tépenapuca éma, jéhesare ticatisamurevanayare. Tacutiquene, vuíchaha táuricaimahi ayúnanainahíni ena nímitureana. 35 Járajapainapasera eta sácheyare, ticaverejicasianayare, taicha ticaratacanuanainapa ena ticapacanuanayare núti. Jéhevarepa ayunanainapa. 36 Esamanuchaha. Eta juca eta nímiturapianahi, amairiha arairu. Mavaraha ema Viya arairuyare eta eyeherepianayare eti nuchanerana. Vaipa tácuticacaimahi eta nayeherepiana ena apamuriana achaneana. Eta ítusirahi éti eta nímiturapiana, tavaraha ínajica eta ichasi eyeherepiana tamauriqueneanahi. 39 Ticajerasera eta náinajisirahi ena achaneana eta nayeherepiana tamauriqueneana. Apaesachicharichu eta navarairahi naicha eta juca arairu nayeherepianayare. Namutuyaréni navaraha náimiyanava eta nayeherepiana tásihaqueneanahi eta napanereruana ena náchucanaveanaini —máichavacapa ema Jesús.
6Ena fariséoana náimipicauchahi eta nayeherepiana tayehe eta sávarumuhuana. Émasera ema Jesús máimereuchahi émarichu téchahi eta nayeherepiana ena achaneana eta sache nanarasirayare
(Mt 12.1-8; Mr 2.23-28)
1 Eta jena sache sávaruquenehi, tiyanapa tipaica ema Jesús. Mámamurihapa ena máimitureana. Témehicavanapa ena fariséoana. Náetavivijicapaipahi eta isanitiana. Tacahe, eta napaisirapahi, ena máimitureana navechuquihapaipahi étajavapahi eta trigo. Navepiraquihapaipa, tépurajacachavanapaipa. Tinicanapaipa. Tísapacareichucha eta nanisira, taicha técuhanahi. 2 Tacahe, eta náimararasirapahi ena fariséoana, tisemanapaipa. Ánipa naicha:
—¿Tájaha tacayema vahi epicaucha éti eta juca sache tacapicahuquenehi? Écharichuhi éti vahi tísapacarémahi eta vicaematanerahi puiti. Eta juca evepiraquihapahi eta trigo, ticaijare ecaematanehi —náichapa.
3 Tásiha, majicapavacapa ema Jesús:
—Németeaca éti vahi ecaicutiara eta tacayemaquene eta Sagrada Escritura, eta máichavaquenevahi ema víyarahaini David eta mapaisirapahi técuhapaipa, énerichuvare ena téhicanapahi. 4 Écharichuhi éti te masiapapa eta mapena ema Viya, tiyaseserecapa eta manicayarehi. Náijaracapa eta pan tacapicahuquenehi nanacasarehi te namirahu ema Viya. Nanicasarehi ena tiyujaracarahiana émasera ema David vahi tátuparacahini manicahini. Étasera eta máecuavahi, manicapa eta pan, énapa ena macachanequeneanapahi.
5 Tiuri puiti, numetacaheyare: Nuti Manerejirunuhi ema Viya, nútirichu néchahi eta sache nanarasirayare ena achaneana —máichapa.
Ema Jesús macanaraca ema achane tépenavahu
(Mt 12.9-14; Mr 3.1-6)
6 Tiuri, te apanapa sávaru, tiyanavarepa ema Jesús tayehe eta náurujisirareva. Tímiturecavarepa. Tásiha, matiarihihi ema émana achane, ticajumahi eta mavahu váure. Vaipa tayamuricahini, tépenavahuhi. 7 Natiarihihivare ena escribánoana, énapa ena fariséoana. Náimaharipahi ema Jesús te macanaracayarehipuca ema macajumaquene eta jena sache tacapicahuquenehi. Natanunuiricahi eta tiviuchayarehi éma. 8 Émasera ema Jesús máimatihi eta napanereruana éna. Tacahe, máechajicapa ema achane ticajumavahuhi. Máichapa:
—Yare, pitupihayare ani te namirahu ena achaneana —máichapa.
Tásiha, titupihapa ema achane te namirahu. 9 Tásiha, máichavacapa ema Jesús:
—Nuvaraha epanerechaya. Puiti juca sache sávarumuhuhi, táuricahi víchaya eta táuriqueneana, ¿masi? Táuricahi vípuchayare ena nacajumaqueneanahi, ¿masi? ¿Ímijachapuca tiúriyare eta víchirayare eta tamauriqueneana, vicaparecapuca ena achaneana? ¿Tájahasica eta epanerechahi? —máichavacapa.
10 Tacahe, ema Jesús máesenimurihapa ena achaneana. Tásiha, máichapa ema achane macajumaquene:
—Nímaha, picajaruvauchava pímereca eta pivahu —máichapa.
Eta máimeresirahi eta mavahu ema achane, enevanepa tinaravauchavanepa. 11 Tacahe, tisemanarinehi ena fariséoana eta náimairahi. Tásiha, tiyaserejiricacanapa:
—¿Tájahapuca vícharacaini ema mácatataji eta táimicaviúchaini? —nacahepa.
Ema Jesús manerejica ena dócequeneana apóstoleanayarehi
(Mt 10.1-4; Mr 3.13-19)
12 Te jena sácheanahi, tiyanapa ema Jesús tayehe eta tápusi eta márijuecu. Tamutu eta jena yati tiyujaracahi me Viya. 13 Te tijarahipa, máichuhavacapa namutu ena máimitureana. Manerejicapa ena dócequeneana mayeheanayarehi apóstole. 14 Ena nani ena manerejiruanahi: ema Pedro (éma ticaijarevare Simón), émapa ema maparapeichuhi ticaijare Andrés; émapa ema Jacobo+ 6:14-16 Ema apana Jacobo machichahi ema Alfeo. Ema apana Simón, tímaticarehi éma, náumurivainihi ena revolucionárioana ticaijareanahi “cananístana”. Navaraha náquijica ena extranjeroana romanoana, énaripa nacapaquerecavacahi ena israelítana. Eta májuchirahi ema Lucas, ani macahehi: “...ema Judas mayehe ema Jacobo...”. Váipasera vecha te machichahipuca ema Jacobo, téhevare maparapehipuca. Véchahisera eta mapapirahi eta máijare ema Judas. Ticaijarehi Lebeo étapa eta Tadeo. (Te pivaraha pécha, pitanuca te Mateo 10.3 étapa te Marcos 3.16-19.) émapa ema maparape Juan; émapa ema Felipe; émapa ema Bartolomé; émapa ema Mateo; émapa ema Tomás; émapa ema apana Jacobo; émapa ema apanavare Simón; émapa ema Judas; émapa ema Júlasi Iscariote (ema tíjararecahi ema Jesús).
Ema Jesús máimitucavaca ena camuriqueneana achaneana
(Mt 4.23-25)
17 Tacahe, tichavapa ema Jesús, énapa ena máimitureana. Te tachachacu eta mari táinunapahinepa, étapa nacainunainehi ena camuriqueneana achaneana. Ena nani tiásihanahi eta te avasare Jerusalén, eta te provincia Judea, étapa eta provincia Siria. Eta tímitecanahi éna, navarahahi nasama ema Jesús eta máimiturapiana, navarahavare macanaracavacahini tayehe eta najumana. 18 Ena ticatajivanahi návaháruanahi ena éreanana, macanaracavacapasera ema Jesús. 19 Namutu ena achaneana navarahahi náemamahaca ema Jesús taicha náechahi tinaracanayarehi eta najumana eta náemamahasirayare taicha títupajijiacavahi éma.
Ema Jesús máimitucahi nayehe ena ticunachacareanahi me Viya
(Mt 5.1-12)
20 Tacahe, máesenimurihapa ema Jesús ena máimitureana. Máichavacapa:
—Éti ímatihi eta tacamunuqueneanahi eta iáchanevana, tétavicavahi eta iúricacarevayarehi taicha máejerare eta ejacapirayare eta máechajiriruva ema Viya, machanerahérayarehi. 21 Eti ejamurachahi puiti eta ítaresirahi eta matapiravarecare te mamirahu ema Viya, tétavicavahi eta iúricacarevayarehi taicha tíjaracaheyare éma eta evarahaquenehi.
Eti íyauchavanahi puiti taicha eta epecaturana, tétavicavahi eta iúricacarevayarehi. Títecapainapa eta evapinavairaya, écavainapa, taicha eperdonachacareya me Viya.
22 Eti nuchaneranahi, járajapainapa eta sache ticatianacaheanainapa ena achaneana, navarahainapa tiáquijicaheana. Tipanararachaheanainapa. Nacatianapicainapa eta íjareana. Eta juca náichiraheyarehi, táichavenehi eta éhisiranuhi nuti Manerejirunuhi ema Viya. Váhisera ecuarami eta juca. Ene nacahehi eta nacatajivairahi ena profetanaini. Te ticatianacaheanahi, ¡ecurisamurechavachucha, evapinavavare! ¡Tétavicava eta iúricacarevaya taicha ejacapainapa eta ícuchirichuhi te anuma!
Ema Jesús máimitucahi nayehe ena tavayuaruanahi eta tájiparacana
24 Tacahe, ema Jesús máechajicapa ena apamuriana achaneana, tímicutijiricavahi natiarihihi te mamirahu, tiyerehianahisera éna. Ánipa máicha:
—Eti evapinavapa eta ecaimahaquenerahi, páurehesamiyare éti. Tíchecuhainapa eta evapinairavainihi.
25 Páurehesami eti esatuheherecanahi, taicha ichapenapa eta écuhairaya.
Páurehesami eti ecasamureana eta piesta, écarairicavahi, taicha ichapeyare íyairaya, ecatisamurevainapa.
26 Páurehesami eti namunaneanahi ena achaneana. Eta tacahehi eta nacunachiravacahi ena profetana tépiyacavanahi tímijachavana mavanaranahi ema Viya, tivayuarahianahisera.
Vémunacayare ena ticatianacahaviana
(Mt 5.38-48; 7.12)
27 Puítiripa eti esamanuanahi, numetacahe: Émunacayare ena ticatianacaheana. Ímereca eta iúriva nayehe ena ticatichaheanahi. 28 Eyaseaca ema Viya eta nayujarahuina nácani téchajicanahi eyehe. Eyujaraucha ena tiúmehaheanahi. 29 Te máehahepuca mácani achane te emira, vahi ecujicapa. Íjaracasera eta étachacaya eta emira. Te naverejicahepuca eta esacu, ísapayare. Te naverejicahevare eta ecámisa, énerichuvare ísapayare. 30 Énaripa nácani tiyaseacaheanahi eta ecajirayare, íjaracaya. Te naverejicahepuca eta ímahaqueneana, vahi ecucamesa eta náimichaviraina. 31 Numetacahe eta apana: Te evaraha eta náuriraya ena achaneana eta eyehe, tituparacahe iúriyare éti eta nayehe.
32 Éti, tájina ecunachacarevaimahi eta me Viya, te nacarichuhi émunaca nácani témunacaheanahi éti. Apanasica témunarahiana ena máimatirahanahi ema Viya. 33 Tacutiquene, tájinavare ecunachacarevaimahi me Viya, te tacarichuhi icha eta táuriqueneana nayehe ena tiúrianahi eyehe. Apanasica títsirijicavanahi ena máimatirahanahi ema Viya. Tituparacahe ecachuricavacayare eta iúriva. 34 Téhevare nacarichupuca íjaraca nácani títsirijicavanahi te ticapucaheana, tájinavare tacunachacarevaina eta me Viya. Apanasica ena máimatirahanahi ema Viya tíjaracana ena títsirijicavanahi te ticapurecana. 35 Étisera émunacayare ena ticatianacaheana. Íchayareva eta táuriqueneana nayehe namutu. Íjaracavare nácani ticapucaheana. Vahi ecucuchapa eta náitsirijirápiyare. Máimaharine ema Viya. Éma tíjaracaheyare eta táitsivayarehi eta iúrivanahi. Eta tacahehi eta ímereuchirava eta machichaheira ema Tata Vicaiyaquene. Taicha éma, tétavicavahi eta máuriva nayehe namutu ena váinarajiqueneana énaripa ena máechavarahanahi eta máemunasiravacahi éna. 36 Ejapanurahiyareva, ecutiyare eta majapanuirahavihi ema Tata Vicaiyaquene.
Ema Jesús tímitucahavi eta vahi vicucune eta náejecapiravana ena apamuriana achaneana; vítinasera vicuneuchava
(Mt 7.1-5)
37 Vahi ecunemahi eta náejecapiravana ena apamuriana achaneana, váhivare ecucaecahivaca, machu étina táimicuñacahe me Viya. Te máejecapavapuca mácani achane, vahi ecuvaraha macaicuñavane, apaesa vahi macuicuñacahe éti ema Viya. Eperdonacha ena téjecapavana eyehe apaesa maperdonachahe ema Viya. 38 Ecajirahiya nayehe ena achaneana. Ema Viya títsirijicavayare eyehe. Tímepanávainapa eta máijararuheyare éma. Te iúrihi éti nayehe ena achaneana, ema Viya, tétavicavayarehi eta máurivaya eta eyehe éti.
39 Tacahe ema Jesús, ánipa tacahe eta máimiturapi, máimicutichirahi:
—Váiparinehi tichurucacanaimahi ena apinana púchuquiana, taicha tiáquipaicavanayarehi te pusu. 40 Émaripa mácani amaperu te escuelahipuca, váiparinehi macachuricaimahi mácani mayehe maestro. Tapaenumava te máitucapa, macutisarepa ema mayehe maestro.
41 Vahi táurica eta ecunerahi eta ánichichaqueneana náejecapiravana ena apamuriana achaneana. Tituparacahe ecuneuchava eta táichapeva eta éjecapirava étijiva. 42 Vahi tituparacahemahi étupirica eta jácani ánichichaquenehi máejecapiravahi ema eparaepiya. Tájina eviyahini eta econsejarapinahini. Ichapesera eta tatuparasirahehi étupirica eta éjecapiravanahi éti. Tapaenumava eta étupirisirapa eta íchavaquenévanahi, táuricapaini econsejacha ema eparaepiya tayehe eta máichavaquenévahi.
Ema Jesús máimicuticha nayehe ena achaneana eta tacahirahi eta yucuquiana
(Mt 7.17-20; 12.34-35)
43 Tacutiquene tímaticarehivare eta táhiana eta yucuquiana. Jararihi eta tinicacareana. Jararihivare eta vahi tánicacare. 44 Énerichuvare eta yucuqui tímaticarehi eta táurinisiva eta táhi. Étaripa eta sitavere, váiparinehi tiúchucaimahi eta táhihini narasahinahipucaini. Tásiha, eta ijicaqui váiparinehivare tacahimahi eta tahi cachicheruhinahini. 45 Ene nacahe nácani tiúriana achaneana tatupiruvahi eta náechajirisirava taicha tiúrihi eta nasamure. Nácanisera achaneana váinarajipanereruana, vahi tiúrimahi eta náechajirisirava. Tíñemahipivacahi taicha eta tavayuchahi eta tavainarajiva eta nasamure.
Ema Jesús máimicuticha ena tisuapajirahiana énapa ena masuapajirairahana
(Mt 7.24-27)
46 ¿Tájaha tacayema eta échajicanu éti, “Tata náquenu” ecahepa; tásiha vahi esuapahini eta nuvanairipiana?
47 Nácani tisuapanuanahi náitauchahivare eta nuvanairipianahi, téchemarahianahi táicha. Nuvaraha nímicutichinahe éna. 48 Nacutiyarehi mácani títuca ticatupiareca peti, manacayarehi eta túmeana yucuqui emuruquiana. Tiúpenavacahi máicha eta masucuqueruana. Jéhesare te járajapapa eta muraca técaticava, tiámaquiha eta tiquiva, tisiamapa eta une, váipasera tacaeyayacahini eta peti, taicha máetupiricahi eta máepiyasirahi. 49 Nararihivare ena tépiyacavana tisuapanuana, váhisera náitauchahini eta nuvanairipiana. Éna nacutihi ema máitucaraha tépiyareca peti. Vahi manacaimahi eta túmeana yucuqui, váhivare táusiapirahini máicha. Te járajapapa eta muraca técaticava, tisiamavarepa eta une, tacajimuyapaicapa eta apaquehe. Tíjahúchavapa tiáquipaicava eta peti, témitiequenepa tamutu —máichavacapa ema Jesús.
7Ema Jesús macanaraca ema mamusura ema capitán romano
(Mt 8.5-13)
1 Tiuri, te títapiricapa ema Jesús eta máimitusiravacahi ena achaneana, tichavapa eta te avasare Capernaúm. 2 Matiarihihi ema achane apavasana. Comandante éma nayehe ena suntaruana romanoana. Capitán eta mávacure. Ticajumahi ema mamusura. Tiánehiripahi tépena. Ichaperinehi eta máeñamiravahi taicha máemunaruquenehi ema mamusurahi. 3 Tacahe, te masamairiricapa ema capitán eta matiarihirahi ema Jesús, máevatacavacapa ena náiyamurianahi ena israelítana náichuhapanayarehi ema Jesús, macanarasinapanahini ema mamusura. 4 Tacahe, te náitecapauchapa ema Jesús ena vanairucanahi, nayaseacapa, ánipa naicha:
—Mararihi ema capitán te viávasahi. Ichapemuri eta máimicatasirahavihi. Máemepiyarecahivare eta ichape peti eta viúrujisirareva eta viyujarasirarehi. Tásiha puiti, tivanecahavihi víchuhapanávi picatajicahini picanarasinapanahini ema mamusura. Tatuparacahi pímicatacaini ema maena —náichapa.
6 Tacahe, ema Jesús tísapavapa tiyana, máehicavacapa éna. Étasera te tiánehianapa eta mapena, mavanecavacapa ema capitán ena máimaticasareana, nametapana ema Jesús. Ánipa naicha:
—Tata Jesús, eta juca máechajiriruvahi ema capitán: “Tata, vahi picucaeñamacava eta pítesiraina eta nuyehe, taicha vahi táuricahini pisiapauchanusamihini te nupena. 7 Eta tacahe, vahi nupatsicavahini nútijacarúvainahini níchuhapanávi. Németeaca tarataharichu picavanairipi eta picanarasiraya ema numusura. Taicha núti nusuapahi te tivanecanuana ena anuquehepananahi eta nuyehe. Nútiripa nusuapacarehivare nayehe ena nusuntaruranahi. Te nuvanecavaca, téhevare níchuhavacapuca, tisuapanuanahi. Te nuvanecapuca ema nuvaneru, enurujipa tisuapanuvane” macahepa.
9 Te masamapa ema Jesús eta juca, ichaperinehi márami eta yátupirahi macasiñavairahi eta mayehe. Máichavacapa ena téhicanapahi:
—Numetacahe: Nájina nímaha émanaina vijaneana israelíta mácutini ema maca achane apavasana eta macasiñavairahi eta nuyehe —máichavacapa.
10 Tacahe, nacarinepa tichavanahi ena vanairucana. Te títecapanapa, náimaharinehi ema macajumaquenehini, tinaracaripa.
Ema Jesús macaechepuca ema amaperu máepenaquenehi, suchicha esu esena suépenaimaquene
11 Te táequenepa eta juca, tiyanavarepa ema Jesús tayehe eta avasare ticaijare Naín. Náehicapahivare ena máimitureana, énapa ena camuriqueneana achaneana. 12 Te títecapanayarepa te avasare nácapajicavacapa ena achaneana tiámanapahi ema máepenaquene, náecarayarehi. Camurianapahivare ena achaneana téhicanapahi. Éma máepenaquenehi, macarichuhi suchichahi esu esena suépenaimaquenehi. 13 Eta máimairahi ema Viáquenu, majapanurinehi esu esena. Tásiha, máichapa:
—Vahi picuiyaha —macahepa.
14 Tásiha, mapauchapa ena tiámanapahi ema máepenaquene. Titupihanapa éna. Máemamahicapa eta macajone. Tásiha, macahepa:
—Nuchicha, núti nuvanecavi, péchepuca —macahepa.
15 Enevanerinehi téchepucapa ema amaperu máepenaquenénihi. Téchajicapa ema amaperu. Tásiha, ema Jesús máijaracapa esu maena. 16 Tacahe, ichaperinehi tiáramicarehi eta juca nayehe ena camuriqueneana achaneana. Ánipa nacahe:
—Tétávicava eta macunachacareva ema Viya. Jéhevare ema maca achane yátupiquene profeta, mavaneruhi ema Viya. Tétávicavapa táurisamurecareva eta máuchusirahi te vimuri —nacahepa.
Ena apamuriana ánivare nacahe:
—Ema Viya tiúcupauchahavihi tímicatapanahávihi viti machaneranahi —nacahepa.
17 Eta juca máichaquenehi ema Jesús, téchacarevanepa tamutu avasareana te návasanahi ena israelítana. Títecavarepa te táyerehiqueneana avasareana.
Ema Juan Tícachasiricarahi mavanecavacapa ena máimitureana
(Mt 11.2-19)
18 Énerichuvare ema Juan, te mávihahi te cárcel, masamairiricapa eta juca taicha nametacapa ena máimitureana. 19 Tacahe, máevatacapa ena apinana, nayaserepanayarehi ema Jesús te yátupihipuca émaripahi ema Cristo ema macuchapaquenehi. 20 Tacahe, ena vanairucanahi me Juan náitecapauchapa ema Jesús. Nayaserecapa, ánipa náichahi:
—Ema viáquenu Juan tivanecahavihi viyaserepanaviyare te yátupihipuca pítiripahipuca Cristo ema vicuchapaquenehi. ¿Téheserapuca vímiyanavayarepuca vicuchapa? —náichapa.
21 Eta náitecapauchirahi ema Jesús, éma ticanararerecaichahahi ena nacajumaqueneana, énapa ena nacajaraqueneana. Máquijicavare ena éreanana tiávahácanahi nácani achaneana. Macaimairiricavare ena maveraqueneana púchuquiana. 22 Tacahe, ema Jesús majicapavacapa ena vanairucanahi me Juan. Máichavacapa:
—Nuvaraha ímararacaya eta níchaqueneana puiti. Nucaimairiricavacaipa ena púchuquiana. Nímipaisiraipa ena masariana. Nucanaracavacaipa ena leprósoana, énapa ena túhuquiñana. Nucaechepusiravacaipavare ena náepenaqueneanaini. Énerichuvare níchuhahi ena páureana náeneuchava apaesa náuchucuha. Tásiha, eyana emetaca ema Juan tamutu eta níchaqueneanahi. 23 Vaipa macueñamava ema Juan eta nuyehe. Tétavicavapa eta máuricacarevahi éma, te ticasiñavahi eta nuyehe —máichavacapa ema Jesús.
24 Tacahe, tichavanapa ena vanairucanahi me Juan. Tásiha, tépanavavarepa téchajica ema Jesús, máechajisihapa ema Juan. Ánipa macahe eta mametasiravacahi ena achaneana:
—Nuvaraha epanereuchayare ema Juan. Te jácani vuíchaha nacaratacahini éma, te eyanapa te mávapahi apaquehe te mávihahi, ¿tájaha eta epanereruana tayehe eta macametarairuirahi? Éti ímijachavaipapuca mamapachichijiriruvaichucha eta máechajisirahi tacutihi te vímararaca eta taflurena eta acutena te tacayamuririjicahi eta técaticava. 25 Ímijachaipavarepuca tavayuaruhi ema tiúrinanácavayarehi eta macamuirihairahi. Écharichuhi éti mácani tiúrinanacavahi, píncanillahi eta máitaresira, váiparinehi tiúchucaimahi te sache, váhivare tiyanaimahi te mávapahiana apaquehe. Manasiqueneyarehi te jácani tiúrina peti. 26 Nuyaserecahe: ¿Nájahapuca ímijachahi éma? ¿Ímatihipuca eta profetairahi éma? Núti numetacahe: Matupiruvahi eta macametarairuirahi ema Juan. Mavaneruhi ema Viya eta yátupiquenehi profetahi éma. Nájina mácutihini ena apamuriana profetana. 27 Ema maca Juan émara máechajisihaquenehi ema Viya eta te Sagrada Escritura, ánipa macahehi: “Nuvanecayare ema tínapumirauchaviyarepahi ema ticametarairuyarepahi, apaesa natsecavapaipa ena achaneana eta najacapiraviyare” tacahepa eta Sagrada Escritura. 28 Núti nutupiruva numetacahe: Ema maca Juan, nájina mácuti nayehe ena achaneana. Tétavicava eta macunachacarevahi. Iápajupanavahisera eta ecunachacarevahi eti nuchaneranahi, apaesachicharipa eta ecaicutiarairahi eta mapanereruanahi ema Tata. 29 Ena achaneana, énaripa ena tisipecaturarahianaini, náimatiacahi ema Juan eta mavanecasivahi me Viya. Nasuapahivare eta mametarairuana ema Juan. Eta tacahe, ticaicachasianapa mayehe. 30 Énasera ena fariséoana énapa ena máestroana, éna máisapavarahanahi nacaicachasihini mayehe ema Juan. Témepururecavanaripa eta náurivayarehini maicha ema Viya.
31 Etiarihihi eti achaneana puiti juca sácheana, eta emasuapajiraivahi, nímicutichinahesa ena amaperuana tiútseruanahi. Apapipijichucha eta nacayemaqueneanapahi. Ema apana macahepapuca: “Vépiyacapa eta piéstachicha”. Énasera ena apamuriana vahi náisapavahini. Tásiha, ema apana macahepuca: “Vépiyacapa eta ecari”. Váhivaresera náisapavahini. 33 Ema Juan Tícachasiricarahi, te tímerecavapa, muraca eta máimiturapianahi. Eta manicasareana, vahi tácutihini eta nanicasareana ena achaneana. Nararihisera te emuri ena tépiyaequenehanahi éma. Náimijachahi mávaháruhi ema éreana. 34 Núti Manerejirunuhi ema Viya, eta nítecapauchirahepa, nucachaneheripa eti achaneana eta enisirahi. Etiarihihivaresera eti épiyaequenehanuhi: “Ímaha ema maca, cánisiuquitataji, cávahárasi. Macachanevacapaipa ena cóbrarecarahianatataji énapa ena apamuriana nasipecaturarahiqueneanahi”. 35 Éti épiyacavapa épururahi, ticutirinehi yátupinahini échemarahihini. Tétavicavahisera eta éjecapiravahi taicha eta emasuapajiraivahi. Te yátupihipucaini échemarahihini, ímatinuhini eta nucavanahirahi eta me Tata+ 7:35 Eta juca mayeherepi proverbio ema Jesús te máechajiriruva, ani tacahe: “Eta téchemarahicare, éta nacunachihayare namutu ena tachichanaveana”. Tatiarihi eta tacayemaquenehi tayumurevahi..
Ema Jesús ticaichuhacasihi te mapena ema fariseo ticaijarehivare Simón
36 Matiarihihi ema achane ticaijarehi Simón, fariséohi éma. Macumpirachapa ema Jesús, manipana te mapena. Masuapahisera ema Jesús. Tiyanapa. Te tiúripa eta tinicacare, téjacapa te mesa. 37 Susamairiricapa esu ésuna esena tisipecaturarahinihi eta matiarihirahi ema Jesús te mapena ema fariseo. Tásiha, tiyanapa supauchahi ema Jesús. Suámapaipa eta bótechicha. Tínicapahi eta táijiyequene perfume tasivachaquenehi. 38 Tépuyucapa te máivapeana ema Jesús. Tíyahacavapa, táetsipapapevachapa eta sutsera. Suájahapa te suchutimaca. Tásiha, suépusapevachavare eta suámaquenepahi perfume, sutsiucapevachavare. 39 Tacahe, eta máimairahi ema fariseo eta juca, mapanerequenehapa. Téchajicapa te masamure: “Te yátupinahini profetainahini ema maca, máimatiacaripahini esu suca esena eta susipecaturaraivatatajihi. Vahi táuricahini suémamacahini” macahesamurepa. 40 Émasera ema Jesús masamahi eta mapanereruhi ema fariseo. Máichapa:
—Simón, jucarihi nuvaraha numetacaviya.
Ema fariseo majicapapa:
—Nímahaseji, pimetacanu, maestro —máichapa.
41 Tacahe, ema Jesús máimicutiarachinapa, máichapa:
—Natiarihi ena apinana ajairana ticanteveanahi mayehe ema rico. Ema émana ticantevehi quiniento; ema apana ticantevehi cincuenta. 42 Tacahe, vahi náratahahini navachachahini eta nanteveana. Tásiha, maperdonachavacapa ema rico ena apinana. Tiuri puiti, nuyaserecaviyare. Ena nani apinana, ¿nájahapuca ema témunacapanahi ema rico? —máichapa.
43 Majicapapa ema Simón:
—Ticutimahi ema tisintevepanahi.
Tacahe, máichapa ema Jesús:
—Pímahaipajira.
44 Tacahe, ema Jesús máimararacaripahi esu esena. Tásiha, máichapa:
—Pipanereaca esu suca esena. Puítihi, te nusiapapa te pipena, vahi pímisipacahini eta nívape. Ésusera esu suca esena tisipapevachanuhi te sutsera, tiájapevachanupa te suchutimaca. 45 Píti vahi pitsiucanuhini eta pijacapiranuhi. Ésusera, ichapemurihi eta sutsiucapevachiranuhi. 46 Váhivare piámasichanuhini eta aceite eta pijacapiranuhi. Ésusera esu suca esena tisipapevachanuhi eta te táijiyequene perfume. 47 Yátupi tisipecaturainihi esu suca. Numetacaviyaresera, nuperdonacharipahi ésu tamutu eta supecaturanaini. Eta tacahe, ichape eta suímeresirahi eta yátupirahi eta suémunasiranuhi. Nácanisera apaesarichuhi eta napecaturanaini, apaesarichuhivare eta náemunaraiva, taicha apaesarichuhivare eta najacapirahi eta nayehe perdón.
48 Tacahe, ema Jesús máichapa esu esena:
—Vahi picueñamava, nuperdonacharipa tamutu eta pipecaturanainihi.
49 Tacahe, ena natiarihiqueneanahi chimaracanahi náejaruanahi te mesa nacahepa te nasamureana: “¿Nájahapuca ema maca ticaemuñavahi marataha maperdonacha eta pecatuana?” —nacahepa.
50 Émasera ema Jesús máichapa esu esena:
—Táuricapa piyana. Yátupi eta piúchucuhairaya táichavenehi eta picasiñairanuhi.
8Natiarihihivare ena esenana títátianapahi ema Jesús te mapaisihapahi tayehe eta avasareana
1 Te táequenepa eta juca, tiyanavarepa ema Jesús, tipaicahi tayehe eta tasimutuqueneana avasarechichana. Ticametarairupahi eta máechajiriruva ema Viya eta náuchucuirayare ena ticasiñavanahi mayehe, machaneranayarehi. Náehicapahivare ena dócequeneana apóstoleana. 2 Énerichuvare náehicapahi ena esenana máepachiaruanahi nayehe ena éreanana tiávahácanainihi. Sutiarihipahi esu María Magdalena, máepachiaruhi nayehe ena siétequeneana éreanana tiávahácanainihi ésu. Natiarihihivare ena apamuriana esenana macanararuanahi tayehe eta apanapanenejiqueneanahi najumanainihi. 3 Sutiarihipahi esu Susana, ésupa esu Juana, mayena ema Chuza. (Ema Chuza, mayehehi empleado ema Herodes, téchahi tamutu eta máimahaqueneana ema Herodes.) Maveranahivare ena apamuriana esenana, tiámauchavanapahi eta nirure, náitátirapahi ema Jesús, énapa ena apóstoleana.
Eta máimicutichaquenehi evaraqui tacaevaquenehi te apanapaneneji máteji te apaquehe
(Mt 13.1-9; Mr 4.1-3)
4 Te jena sácheanahi, camuriana ena achaneana tiyananapaipa napaucha ema Jesús. Tiásihanapahi te avasareana. Te máimahapa éma ena camuriqueneana, máechajicavacapa; máimicutiarachinapa eta máimitusiravacahi. Ánipa máicha:
5 —Matiarihi ema émana achane. Tévapanahi te máesane. Tásihasera, eta mapaisirapahi témiricapaipapuca eta evaraqui te achene. Eta nanucuiraparacahi ena achaneana, nácatayacapaipa eta evaraqui táemiriruanapahi. Táimahapa eta cáyure, tanicapa. 6 Tásiha, eta apana evaraqui témiricapa te máripahi apaquehe. Tímarucainipa, tásihasera tájijicapa eta sache taicha muracapahihi eta apaquehe. 7 Eta apana evaraqui témiricapa te taparereji eta itapequiji. Tiúrinainihi eta táimarusira, étasera eta itape tacachuricapa eta tajurusirahi, táemuriachapa. 8 Eta apana evaraqui témiricapa te tiúrina máteji. Tijurucarahihi eta táimarusira. Tiúrinahivare eta tahi. Táijaracahi ichapemuri eta tahi —macahepa.
Te títapiricapa ema Jesús eta máechajirisiravacahi, máichavacapa:
—Te evarahapuca ecaicutiara, tavaraha eta epanerechinavaya —macahepa.
Ema Jesús máitametacavaca ena máimitureana eta juca máimiturapihi
(Mt 13.10-23; Mr 4.10-20)
9 Tacahe, ena máimitureana nayaserecapa ema Jesús tájahapuca tacayemahi eta máimicutichaquenehi mayehe ema tévacarahi. 10 Émasera máichavacapa:
—Ema Tata tituparacanu nítametacaheyare éti eta juca mapanereruana táequenereruana. Mavarahahi ímatiequenehaya éti. Énasera ena apamuriana achaneana nímicutiarachinavacahi, apaesa vahi máejerarémahi eta nacaicutiarairaya eta nasamaquenehi. Tavaraha napanerechinavaya. Te vahi yátupina eta navaraira nasuapa, váhivare nacaicutiaraimahi eta nímiturapiana.
11 Étara eta juca tacayemaquenehi: Eta evaraqui tímicutijiricavahi eta máechajiriruva ema Viya eta nímiturapianahi. 12 Natiarihi ena achaneana nasamaripahinéni eta nímiturapianahi, émasera ema Váinaraji vahi máisapahini tánasihini te nasamureana. Enevanehi macamitisicavaca eta nasamaquenehi, mamavarairahi nacasiñanuhini apaesa nucuchucuhavacayarehini. Éna, nacutihi eta máteji muracapahi te achene. 13 Natiarihivare ena apamuriana achaneana, nacutihi eta máteji máripahi. Te nasamararaca eta nímiturapiana, nasuapa, tiúrisamureanarinehi. Váhisera naratahahini nacaravahuhini yátupinahíni. Vahi nácutihíni eta evaraqui tiúparehi. Ánipirichu eta náehisirahi. Tínajicavanávane taicha eta náimairavahi eta nacatajivairahi. 14 Natiarihivare ena apamuriana achaneana nacuti eta máteji te távihahi eta itapequiji. Énerichuvare nasamararacahinéni eta nímiturapiana. Napaneréquenehahinéni, tahapapiricavacahisera eta jácani táicharacavayare eta náitaresira. Váhivare náinajicahíni eta tacaeñamarasiravaca eta tájiparacana, étapa eta navarairahi tirricochavana. Váhivare náinajicahini eta náichirahi eta tamauriqueneana. Tamutu eta juca táemetavicahi eta navarairahi téhicanuana. Tamapurujihi eta najacapirahi eta nímiturapiana. Tájina vahi nacaemataneacahini ema Viya. 15 Natiarihisera ena apamuriana achaneana nacutihi eta tiúrina máteji. Éna, nasamararacahi eta nímiturapiana, náunacahi yátupi te nasamureana. Tájinavare náichiravainahíni eta náehisiranuhi. Ichape eta nacaemataneasirahi ema Viya. Vahi nayacujimahi.
Ema Jesús máimicutiarachava eta lámpara eta máimituresira
(Mr 4.21-25)
16 Ánivare macahe:
—Súnsuanahi nácani tiyustacanahi eta lámpara namicahuyarehi, tásihasera, najihapaicapapucaini, nanacavarepucaini te tápecu eta náetsatsame náimasirare. Vahi tamicauchaimahi. Tacamunuhi nanacayarehi te anuquehe. Jéhesare ticaecherasareyarepa tamutu apaesa nácani tisiapanapahi, tímairiricanayarepahi. 17 Tayanapanepuca ticayumuruquianahi, tamutuyarehisera ticaechera jácani tayumururevanahi. Tájina tépacuchaimahi jácani najajairairuvanahi. Tamutuyarehi téchacareya.
18 Eta tacahe, ecaquiñaicha yátupina eta juca. Taicha mácani máitururuequenehahi yátupi, tiápajucavayarehi eta máitupajijiasiravayarehi. Mácanisera apaesarichuhi eta máitucaquene, te váipa mapanerequenehahini, máemitisicayarehi eta máitucaquenénihi.
Suítecapauchapa esu maena ema Jesús énapa ena maparapenaveana
(Mt 12.46-50; Mr 3.31-35)
19 Tacahe, esu maena ema Jesús énapa ena maparapenaveana títecapanapa te peti te máimituresihahi ema Jesús. Váhisera náitujicavahini nasiapahini taicha tiyututucavanahi ena achaneana. 20 Nametacapasera ena apamuriana achaneana ema Jesús:
—Esu pémunaruquenehi pena énapa ena piparapenaveana nararihi ani te aneca, navarahahi téchajicaviana —náichapa.
21 Émasera majicapavacapa:
—Yátupi némunacavacahi esu meme énapa ena nuparapenaveana. Nararihisera ani te juca nuchacaya ena némunaruanahivare, nuparapenaveanahi. Taicha tisuapajirahianahi éna tayehe eta máechajiriruvana ema Viya, ticaemataneacanahivare éma —máichavacapa.
Ema Jesús macaesamirica eta táepacusirahi eta une étapa eta técaticava
(Mt 8.23-27; Mr 4.35-41)
22 Étana sache, ema Jesús tiávacuhapa eta te pacure. Tásiha, máichavacapa ena mayeheana apóstoleana:
—Viyana, viánueca te apachara —máichavacapa.
Tacahe, tiyananapa tiánuecanayarehi. 23 Eta napaisirapahi, ema Jesús tívecapa tímacapaipahi. Tacahe, járajapainapa eta muraca técaticava. Tépacucapa muraca eta cáquiure. Tasiapauchapaipa eta une te pacure. Tipicanapa ena máimitureana, taicha tímatiacavanapa eta náecharisiravayarehi. 24 Tacahe nacajamicapa ema Jesús, náichapa:
—¡Maestro! ¡Maestro! ¡Péjamica! ¡Pímaha vécharicavainapa taicha eta tépacuca!
Enevanepa téchepucapa ema Jesús. Macamatinacapa eta técaticava étapa eta táepacusirahi eta une. Tésamiriecavapa tamutu. 25 Tacahe, máichavacapa ena máimitureana:
—¿Tájaha tacayema vahi ácasiñavahini eta nutiarihirapahi eta eyehe? —máichavacapa.
Énasera tiáramecanapa. Tésenijiricacanapa, tásiha nacahepa:
—¡Tétavicavapa eta máitupajijiasirava! ¡Jéhesare, yátupiquene eta émairahi machichahi ema Viya! Taicha eta mavanairipi, tamutu tasuapahi eta técaticava étapa eta une —nacahepa.
Ema achane návaháruanahi ena ichapemuriqueneana éreanana
(Mt 8.28-34; Mr 5.1-20)
26 Tacahe, títecapanapa te apachara tayehehi apaquehe eta provincia Gadara. Te apachara tacanaraipahi eta provincia Galilea. 27 Te tiúcupaicapa ema Jesús, énapa ena máimitureanahi, máuchujiuchavacapa ema émana achane. Ema maca achane mávasaichuhi tayehe eta juca avasare Gadara. Tájinapasera máimatiyahini mayanahini te peti taicha namaurishichaipahi ena camuriqueneana éreanana tiávahácanahi. Ánaquiaparipa eta návahásirahi. Nametapanéni ena achaneana nacarataca. Náitiaca te ichapepi carena étapa te enure, te náimahavarepa tacananesica naicha ena tiávahácanahi. Émasera, tétavicavaipahi eta matumevahi. Mavechuquimurivare eta carena máitihanahi. Tijunavare, tiyanavarehi te mávapahiana naicha ena éreanana. Macapenajuechavacahi eta ecariana. Mamuriarehi eta máitaresirahi.
Tacahe, te máimahapa eta matiarihirahi ema Jesús, mapauchapa. Tépuyucapa te mamirahu. Ema Jesús mavanecavacapa ena éreanana náinajiaca ema achane. Ema achane tipiararecapa. Ánipa macahe:
—¿Tájaha picha píteca pipauchanu, piti Jesús, Machichaquenevihi ema Viya? ¡Pájapanunu vuíchaha picuvanecanu ánaqui te nucaicuñaiyayare! —máichapa.
30 Tacahe, ema Jesús mayaserecapa:
—¿Tájaha píjare píti?
Ema achane majicapapa:
—Núti nucaijare “Nacapenaharu ena ichapemuriqueneana éreanana”.
Éma, tacahehi eta majicapirahi ema Jesús taicha camurianahi ena tiávahácanahi. 31 Tacahe, ena éreanana nayaseacapa ema Jesús vahi macuaquijicavaca te táupenaquene pusu náicuchihi návihayare éna. 32 Tatiarihivare eta camuriqueneana cúchiana. Tinihicanahi te táemiripaisine eta masihi. Ena éreanana nayaseacapa ema Jesús máisapahini nasiapahacavaca eta cúchiana. 33 Tacahe, ema Jesús macuchuchujicavacapa te máquehe ema achane, máisapahivare nasiapahacavaca eta cúchiana. Te tasamapa eta cúchiana eta nasiapahasiravacahi ena éreanana, tijunaparacanapa témiririjicanapa te tachausi eta cáquiure. Téririjicanapa tamutu.
34 Natiarihivare ena tijaneacanainihi eta cúchiana. Te náimahapa, tiáramecanarinehi. Tiyananapa tijunapanapaipa timetajiricanapaipa nácani nácapajiruvanapahi, étapa te avasare namutuvare nametaca. 35 Tiáramicaréinehi nayehe ena achaneana. Tiyananapa náimahapana tájahapuca eta táichavaquenevahi eta cúchiana. Te títecapanapa, náimahapa ema achane návaháruinihi ena éreanana. Téjacaripahi te máivapechacaya ema Jesús. Tájinaripahi máichiravainahini. Ticamuirihaipahivare. Tásihasera, tipicanarinehi ena achaneana. 36 Tavetijipa te náitametacapa ena tímahanahi eta macuchuchujisirahi ena éreanana te máquehe ema achane. 37 Tacahe, te nasamairiricapa, namutu ena achaneana ticavasanahi te Gadara, vaipa napatsicavahini máitecapauchavacahini ema Jesús taicha náeñamaipahi tácahémahivaréni eta apamuriana náitátiqueneana. Nayaseacapa ema Jesús machavahini te másinehi. Tacahe, tiávacuhavarepa éma, tichavavarepa. 38 Tacahe, ema achane mayaseacainipa ema Jesús máisapahini máehica. Émasera máevatacaichucha machava te mapena. Ánipa maicha:
39 —Piyanachucha pichava te pipena. Pimetajiricaya eta majapanuiravihi ema Viya eta macanarasiravihi —máichapa.
Tacahe, tiyanapa tichavahi ema achane. Mametacavacapaipa namutu eta macanarasirahi ema Jesús.
Ema Jesús macanaraca esu machicha ema Jairo, ésupa esu apana esena sucajumaquenehivare
(Mt 9.18-26; Mr 5.21-43)
40 Te títecapavarepa ema Jesús te apachara, enevanepa nácapahi ena ichapemuriqueneana achaneana taicha nacuchaparairicaipahicha. Tiúrisamureanarinehi eta náimairahi éma. 41 Títecapavarepa ema émana achane ticaijare Jairo. Ema maca achane, tuparairucahi tayehe eta náurujisirareva tayehe eta jena avasare. Tacahe, ema maca achane tépuyucapa te mamirahu ema Jesús. Mayaseacapa macatajicahini mayanahini te mapena, macanarasinapanahini esu machicha. 42 Taicha ésunaracavahi esu machichahi. Doce áñoripahi eta suhañorahi. Téñamajiricavaipahi ésu, taicha eta sujuma. Tacahe, tiyanapa ema Jesús, máehicapa te mapena. Náehicavarepa ena camuriqueneana achaneana. Váipanecha náratavapahini eta napaisirapahi.
43 Sutiarihipavare esu apana esena, sucajumaquenehivare. Doce áñoripahi tayerevahi eta suhitiarevahi. Ichapemuripa eta sutanusirahi ena médicoana, váhisera sucanaracahini ésu. 44 Tépiyayacavapa témeñahava te maquecu ema Jesús. Suémamajiacapa te tacheyarapi eta mamuiriha. Enevanerinehi tinaraca ésu. Tíchecapa eta suítine.
45 Émasera ema Jesús masamarichucha eta suémamajiasirahi. Macahepa:
—¿Nájaha témamajiacanuanahi? —macahepa.
Nájina tísapavaina.
Émasera ema Pedro énapa ena machamuriana náichapa:
—Maestro, pímaharichuhi eta nasimutuvahi ena achaneana. Tiyututucavanahi te pichacaya. Váiparinehi tímaticarémahi nájahapuca nácani témamajiacavianahi —náichapa.
46 Émasera ema Jesús macahevarepa:
—Nacañárihi témamajiacanuanahi taicha nusamavahi núti eta nucanarasirahi eta jumare táichavenehi eta nítupajijiasiravahi —macahepa.
47 Ésusera esu esena, tímatiacavapa eta máimatirahi ema Jesús eta suémamajiasirahi, tiyanapa supauchahi. Tépuyucapa te máivapechacaya. Tiyayacareripa eta supisirahi. Sutupiruvapasera timetaurecavahi eta ésuirahi témamajiacahi. Ánipa sucahehi:
—Tata, nútira némamajiacavihi, nuvarairahi nunaraca tayehe eta nujumahi. Nusamavaipasera eta nunarasirahi —suíchapa.
48 Tacahe, ema Jesús, máichapa esu esena:
—Tiuri, nuchicha, pinaracapa puiti táichavenehi eta picasiñairanuhi. Vaipa picueñamava eta pichaviraya te pipena —máichapa.
49 Téchajiricavaichahahi ema Jesús eta suyehe esu esena, títecapanecha ema émana achane tiásihahi te mapena ema Jairo. Mametacapa:
—Esu pichicha tépenasamipahi. Vaipa picucamesa ema Maestro —máichapa.
50 Émasera ema Jesús, te masamapa, máichapa:
—Vahi picuarameca, váhivare picueñamava. Pácasiñava eta nuyehe. Tinaracayareichu esu pichicha —máichapa.
51 Tacahe, tiyanavanepa ema Jesús. Te títecapanapa, vaipa máisapahini ema Jesús nasiapahini ena achaneana. Nacarichu tisiapanahi ema Pedro, ema Jacobo, ema Juan, émapa ema suiya esu amaperu, ésupa esu suena. 52 Natiarihihisera ena achaneana te tajuhe. Tíyahanaripa éna. Te máimahavacapa ema Jesús, máichavacapa:
—Vahi ecuiyaha. Váhira suépenahini esu suca amaperu. Tímacarichucha —máichavacapa.
53 Técavanarichuchasera eta mayehe éma, taicha náimahahi eta suépeniraipahi. 54 Tacahe, ema Jesús macaratacapa eta suvahuana. Tásiha, máichapa:
—Nuchicha, nuvanecavi: Péjamica, péchepuca —máichapa.
55 Tacahe, esu amaperu tichavapa títareca. Tásiha, téchepucavanepa. Ema Jesús mavanecavacapa ena ticachichana náijaraca eta sunica. 56 Ichaperinehi eta náramirahi ena ticachichana. Émasera ema Jesús matuparacavacapa vahi nacuechajisiha eta náimahaquenehi.
9Ema Jesús mavanecavacapa ena dócequeneana apóstoleana, napaicayare tamutu avasareana
(Mt 10.5-15; Mr 6.7-13)
1 Ema Jesús macurujimurihapa ena dócequeneana mayeheana apóstoleana. Tacahe, máijaracavacapa eta náitupajijiasiravanayare naratahairayare náquijica ena éreanana, naratahairayareva nacanaraca nácani nacajumaqueneanahi. 2 Tásiha, ticavanahianapa ticametarairuanayare eta tacamunucarevayarehi náeneuchiravayarehi ena achaneana, náinajisiraina eta napecaturana, náehica ema Cristo. Ticanararecanayarepahivare nácani nacajumaqueneanahi. 3 Eta mavanesirayacahi, máichavacapa:
—Tájina iámaimahi eta eyereruva. Váhivare ecucayupairiquipahi. Tacuijavare ecanirurucuhaina te alforja. Étaripa eta plata, tacuijavare iama. Étanainarichu eta emuiriha iámayare. 4 Enasinumayarepahisera te jácani peti nayehe ena tiúrihi eta najacapiraheya. Tiámainucava te táitecapa eta eyanirayareva. 5 Téhesera nacuijapuca nacuvaraha najacapahe tayehe te jácani avasare, váhivarepuca nacuvaraha nasama eta emetarairuya, iúchucavanepa. Étatapevachavanumayaresera eta máteji te ívapeana. Táicutiarayare eta máicuñasirayare ema Viya taicha eta namavarairahi najacapahehini —máichavacapa.
6 Tacahe, tiyananapa ena apóstoleana. Tamutu napaica eta avasarechichana. Ticametarairuanapaipahi eta máechajiriruva ema Viya, eta viúchucuiraya majacapirahaviyare éma. Ticanararecanapaipavare ena nacajumaqueneana nácani náetupiaruanapahi.
Ema Herodes masamairiricavare tamutu eta juca máichaqueneanapahi ema Jesús
(Mt 14.1-12; Mr 6.14-29)
7 Tacahe, ema aquenucahi Herodes masamairiricavare tamutu eta tiáramicareana máichaqueneanahi ema Jesús. Váipasera máitucacarehini. Taicha masamairiricahi náimijachahiji émahi ema Juan téchepucahi te máecari. 8 Ena apamuriana náimijachahivare téchepuca ema antivuini profeta. Ena apamuriana náimijachahivare ema Elías. 9 Émasera ema Herodes macahepa:
—Nútijacaruvahisera nucavanairipi náechatinuca ema Juan, eta máepenirahi. Puiti, ¿nájahapuca ema maca nusamaiririruasaparacahi eta máichira eta tiáramicareana? Nuvarahasa nímatini ema mácara —macahepa.
Ema Jesús máitaparaha máenicavaca ena camuriqueneana achaneana
(Mt 14.13-21; Mr 6.30-44; Jn 6.1-14)
10 Tacahe, tichavanapa ena apóstoleana eta napaisirahi. Nametacapa ema Jesús tamutu eta náichaqueneanapahi. Tásiha, éma mámamurihavacapa te mávapahi, tinapaicahi eta avasare Betsaida. 11 Téhesera náechavarepa ena achaneana eta macaijuhehi ema Jesús, tiyananavarepa nacapayacahi. Émasera majacapavacaichucha, máimitumuriharipavare tayehe eta náitaresira ena machaneranahi ema Viya. Macanaracavare ena nacajumaqueneanahi.
12 Te náimahapa ena apóstoleana cáperehiyareipahi, témeñahavanapa eta mayehe ema Jesús. Tásiha, náichapa:
—Táuricapa pivanecavaca ena achaneana nayanapa natanuca eta nanisiha étapa eta náimasihaya te avasarechichana tachacayarahanahi eta juca viávihahi, taicha ani, tajina náviyavaimahi eta te juca —náichapa.
13 Tásiha, ema Jesús majicapapa:
—Étina, íjaraca eta nanica.
Énasera náichavarepa:
—Tájina viviyaimahi eta nanicahini ena nani achaneana. Jucárihinéni cinco eta pan, apiquipa jima jitaruca. Váiparinehisera nárataimahi. Tayanapane tatiarihinapucaini eta vivacharesihahini eta tinicacare, váiparinehivaresera nárataimahi ena nani camuriqueneana achaneana —náichapa.
14 Ena achaneana, cinco mil eta náichapemurivahi ena ajairana, énarichahavare ena esenana, énapa ena amaperuana.
Tásiha, ema Jesús máichavacapa:
—Evaneca náejahapaicavaca ena achaneana. Cincuentavacainapahi eta náiputsitsisiravaina —máichavacapa.
15 Énepasera tacahehi naicha ena apóstoleana. Tásiha, ticaejarecanapa namutu. 16 Tacahe, ema Jesús mavehapa eta cíncoquene pan étapa eta apiqui jima. Máesenicapa te anuma. Mahasulupayachaipa ema Maiya eta máenisiravacayarehi ena camuriqueneana achaneana. Mayuvetutuhecavacapa, máijaracapa ena apóstoleana. Náijaracapasera namutu ena achaneana. 17 Namutupa tinicana, tisatuhevacapa. Váhicaruvare náitahini eta tinicacare. Dócehi saye ichapehiana tínicahi eta náemacharájiana.
Ema Pedro máimereucha ema Jesús eta émairahi Cristo
(Mt 16.13-19; Mr 8.27-29)
18 Étana sache, ema Jesús énapa ena máimitureana tiápechavare típutsiacavana, tiyananapa tayehe eta nayujarasihayarehi. Te títavanapa eta nayujarasirahi, éma mayaserecavacapa:
—¿Tájaha nacayema ena achaneana eta nuyehe? ¿Nájahapuca náimijachanuhi éna? —macahepa.
19 Éna najicapapa, ánipa naicha:
—Ena apamuriana náimijachavihiji téchepuca ema Juan Tícachasiricarahini. Ena apamuriana tímijachavianahi ema víyarahaini profeta Elías, téchepucahi éma. Ena apamuriana tímijachavianahivare ema mácani apana profetaini antivuini, téchepucahi —náichapa.
20 Ema Jesús mápechavare mayaserecavaca éna:
—Étiyapa, ¿nájaha ímijachanuhi núti?
Ema Pedro majicapapa:
—Pítira yátupiquenevi Cristo, piásihaquenehi me Viya —macahepa.
Ema Jesús tímereuchava eta máepenirayarehi
(Mt 16.20-28; Mr 8.30–9.1)
21 Tásiha, matuparacavacapasera ema Jesús nacuija nacumetaca eta émairahi ema Cristo. 22 Tásiha, máichavarepa:
—Tacamunuichaha eta ichapemuriyare eta nucatajivairaya, nuti Manerejirunuhi ema Viya. Tépurunuanayare ena tuparairucana énapa ena aquenucarahana énapa ena escribánoana. Éna, tímicapacanuanayareva. Mapanayareichuhisera sache eta nucaheyare eta népenirayare. Tásiha, nuchavayarehi néchepuca —máichavacapa.
23 Tásiha, máimitucavacahi namutu ena achaneana, ánipa máichavaca:
—Nácani navaraha náehicanu, tacamunu náinajica tamutu eta tihapapiricana eta náehisiránuhi. Nacaravahuyareva eta nímiturapiana. Náijaracavavare eta táimicapasiraina eta náehisiránuhi. 24 Nácanisera téñamanahi eta náitaresira, tiávamirahuanaya eta náehisiránuya, énajivayare ticamitiequenehavanaya eta náitaresira. Énasera nácani yátupihi tíjaracavana téhicanuana, tayanapane táimicapacavacapuca eta náehisiránuhi, éna títujicavanayare tiúchucuhanayare eta náitaresiranaya. 25 Énerichuvare nácani tacáeñamararuanahi eta nacaimahaquenéirayare te juca apaquehe, tájina náimaequenehaimahi, taicha eta tacaeñamarasiravacahi tahapapiricavacahi tayehe eta náuchucuirayare. 26 Énaripa nácani titsirihanapuca téhicanuana, náimitsirihapuca eta nímiturapiana, núti apanava nutsirihayarevare nayehe ena nani. Nucaerajicainapa ena nani, núti Manerejirunuhi ema Viya, te táitecapapa eta sácheyare nuchavirayare aquenucanuinapaipa. Te jena sácheyare, námainapaipa núti eta nujaraiva, étaripa eta majaraiva ema Tata. Nucachanénapaipa ena sántoqueneana ángeleana. 27 Nutupiruva numetacahe: Puítiripa te etaracu éti, etiarihi éti vahi épenavanéimahi, ímahanumayare eta nucatuparahairahi aquenucanuya nuti Manerejirunuhi ema Viya —tacahepa eta máimituresirahi ema Jesús.
Ema Jesús, tihapamaichava eta máimahi
(Mt 17.1-8; Mr 9.2-8)
28 Tiuri, te táequenepa eta óchoquenehi sache, tiyanapa ema Jesús, tiápanahi te anuquehe mari. Tiyujaracayarehi. Mapananarichusera ena mámaqueneanahi: ema Pedro, ema Jacobo, émapa ema Juan. 29 Tacahe, eta mayujarasirahi ema Jesús énapa ena mámaqueneanahi, tíjahúchavapa títsivachavahi eta máimahi ema Jesús. Apaimahipa eta mamira étapa eta mamuiriha. Tétavicavapa eta tajapuvahi tajararasirahi tamutu eta máquehe. 30 Tásiha, tiáramicareanavarepa tímerecavana ena apinana ajairana. Téchajiricavanaripa mayehe ema Jesús. Ema émana, émahi ema víyarahaini Moisés. Ema apana, ema víyarahaini profeta Elías. 31 Tétavicavaipahivare tajararasirahi eta te natupihaiyahi. Náechajisihaipahi eta macatajivairayarehi máepenirayarehi ema Jesús tayehe eta avasare Jerusalén. 32 Tavarahaipaichanéni tímaca ema Pedro énapa ena apinana machamurianahi. Téhesera te náimahapa eta tijararacahi te nachacaya, témitiacarinehi eta náechapuneana. Náimararacaripahi eta majaraivahi ema Jesús, énapa ena apinana ajairana tiúcupauchanahi. 33 Tacahe, te máimahapa ema Pedro eta nachavirayarepa ena nani apinana, témeñahavapa. Tásiha, macahepa:
—Tata Maestro, tétavicavapa táuricacareva eta viávihairahi eta ani. Tiúripanahipucaini vépiyacahini eta epenahuinapachuhini. Pipenahuinarichuhini píti, mapenainarichuhivaréni ema Moisés, émapaini ema Elías —máichapa.
Váhinéni máimatiequenehahini ema Pedro tájahahipuca eta mavarahaquenehi macayema. 34 Tacahe, eta máechajirisiravaichahahi, tíjahúchavapa tiúcupaicahi eta úcaji, tamuichavacapa ema Jesús énapa ena apinana ajairana. 35 Tásiha, nasamarinehi eta mahu ema Viya, tayehe eta úcaji. Ánipa macahe:
—Ema maca ema yátupiquenehi nuchicha némunaruquenehi. Éma esuapayare —macahepa.
36 Te tímatinapa eta mahu ema Viya nasamaquenehi, náimahapa ema Jesús, macarineipahi. Nájinaripa ena tiúcupauchanahi.
Tacahe, ena mapanana apóstoleana, tiyerehi eta namametasirahi ena apamuriana nachamuriana eta náimahaquenehi.
Ema Jesús macanaraca ema amaperu mávaháruhi ema éreana
(Mt 17.14-21; Mr 9.14-29)
37 Te apanaquenepa sache, tiúcupaicanavarepa tayehe eta anuquehe mari návinehi. Natiarihipavare ena camuriqueneana achaneana. Te náimahapa ema Jesús, tiyananapa nácapahi. 38 Matiarihihi ema émana achane te namuri ena camuriqueneana achaneana. Tipiaracapa muraca éma, ánipa macahe:
—Tata maestro, picatajicanupaini pípuchinanuini ema maca nuchicha. Émanaracavahi te numirahu. 39 Mávaháruhi ema éreana. Macapiararerecahi técharipaicavavare ticarisasajacavare. Ichapemuri eta macatajivaira máicha. Vahi mávaraha máinajiaca. 40 Néchajiacaripahinéni ena pímitureana. Váhisera náratahahini nacuchuca ema éreana tiávahácahi ema nuchichasami —máichapa ema achane.
41 Tásiha ema Jesús majicapapa:
—¡Tétavicava emasuapajiraivavaca eti achaneana! ¡Cúverarecaichapucaini eta nucamichirahenahini! Piama ani ema pichicha.
42 Témeñahavainipa ema amaperu, tápechavarepa tacañamacahi tiáquipaicavapa, téchariripaicavaipavare. Émasera ema Jesús, máquijicapa ema éreana, muracapavare eta macajachirahi. Tásiha, máijaracapa ema maiya, tinaracaipahi. 43 Náramirinehi ena achaneana taicha eta tamutuirahi marataha ema Viya, máitupajijiasiravahi.
Tiápechavavare ema Jesús tímereuchava máepenirayarehi
(Mt 17.22-23; Mr 9.30-32)
Nanasirichahahi napanerequenehahi ena achaneana eta juca náimahaquenehi. Ema Jesús mápechavare mametacavaca ena máimitureana. Ánipa macahehi:
44 —Ecaquiña yátupina eta juca numetaruheya. Váhivare ecuemitisica. Núti Manerejirunuhi ema Viya, járajapainapa eta sácheyare tíjararecanuyare mácani achane nayehe ena ticatianacanuanahi. Ticaratacanuanayareva —máichavacapa.
45 Énasera ena máimitureana váhiquene nácaicutiarahini eta macayemaqueneanahi. Taicha émarichuhi ema Viya tíjaracahi eta vuíchaha nácaicutiaraimahi. Váhivare napatsicavahini nayaserecahini tájahapuca tacayemahi eta máichiravacahi.
¿Nájahapuca ema apóstole ticapicahupana?
(Mt 18.1-5; Mr 9.33-37)
46 Te táequenepa eta juca, ena apóstoleana ticapinarujiricacanapa nájahahipuca ema ticapicahupanahi. 47 Émasera ema Jesús máimatiacavacapa eta náechajiriruvanahi. Máichuhapa ema émana amaperuchicha, macatupihapa te namirahu. 48 Tásiha, máichavacapa ena apóstoleana:
—Nácani tijacapanayare ena amaperuana níchavenéinahi núti, ena nani yátupi náimerecayare eta náemunasiranuhi núti taicha tímicutijiricavahi nútinahini najacapa. Taicha nácani tijacapanuanahi núti, énerichuvare tacahehi eta najacapirahi ema Ticachichanu, ema tivanecanuhi. Nácani náechapajiricayare namutu ena nachamuriana, náemunasiravacahivare, énahi ena ticapicahupananayare te etaracu —macahepa.
Nácani vahi ticatianacahaviana, éna tímicatacahaviana
(Mr 9.38-40)
49 Tacahe ema Juan mametacapa, máichapa:
—Tata Maestro, vímahahi ema émana achane máquijicavacahi ena éreanana te píjare ticutirinehi pítinahini píjaracahini eta máitupajijiasiravahi. Tásihasera, vicavacahi éma, taicha vahi viúmurivainahini —máichapa.
50 Émasera ema Jesús máichapa:
—Vahi ecucavaca éma. Taicha nácani vahi ticatianacahavianahi, éna tímicatacahaviana —macahepa.
Ema Jesús macajachavaca ema Jacobo émapa ema Juan
51 Te jena sácheanahi tiánenehipaipa títecapa eta mayanirayarehi ema Jesús te anuma. Tásiha, tíjaracavaichaha eta mayaniranumayare te Jerusalén. 52 Macavanairipipa tiyanana ena tínapumirauchanayarepahi. Titanucanayarehi eta máitecapihayare tayehe eta jácani avasare. 53 Énasera ena samaritánoana vahi návarahahini najacapa taicha náimahahi éna eta matupiruirapahi te Jerusalén. 54 Tacahe, ena apinana apóstoleana, ema Jacobo émapa ema Juan, tisemamajuheanapa eta namajacapirahi ema Jesús. Tacahe, náichapa éma:
—Tata Viáquenu, ¿pivarahapuca viyasesereca táemirica eta yucu tiásiha te anuma? Étaina táitapaimuriha ena náenatatajiana, tácuti eta máichaquenehi ema profetaini Elías —náichapa.
55 Tacahe, ema Jesús máimararacapa éna. Tásiha, macajachavacapa, máichapa:
—¿Tájaha tacayema vahi tétupicava eta epanereruana? Ticutipa vahi mávaháruhénahi ema Espíritu Santo. 56 Vahi étaina tímitecanu nícuñacavacayare ena achaneana, nuti Manerejirunuhi ema Viya. Tímitecanuhi nucuchucuhavacayare éna —máichavacapa.
Tásiha, tiánucuhanapa te apachacaya te apanahivare avasare.
Vínajicayare tamutu, te vivaraha véhica ema Jesús
(Mt 8.19-22)
57 Eta napaisirapahi te achene ema Jesús énapa ena máimitureana, nacainunapa ema émana achane, mavarahapa máehica. Ánipa macahehi:
—Tata, núti apanavare nuvaraha néhicavi te jácani pivarahaqueneyare piámianu.
58 Ema Jesús, ánipa tacahehi eta majicapirahi:
—Tamutu eta sárareana ticapenavaca. Énerichuvare eta cáyureana tamacajipachuvare. Nútisera núti Manerejirunuhi ema Viya, tájina nuviya nusiapihahini —máichapa.
59 Te apanavarepa sache, máichuhapa ema Jesús ema apana máimiture apóstoleyare. Tásiha, ema majicapapa:
—Tata, nuyaseacavi písapanuhipucaini nuchava te nupena. Nucuchapanumayarehini eta máepeniraya ema ticachichanu, nécaranumaya. Tásiha, nucapayacavipa néhicaviya —macahepa.
60 Ema Jesús majicapapa:
—Pésamirica náecaracacaichaha ena máecharaireana. Tájina táijaracavimahi eta juca tihapasamurerecavihi. Yare, péhicanu. Níjaracaviyare eta pémataneyare. Picametarairuyare eta máechajiriruvana ema Viya —máichapa.
61 Matiarihivare ema apana énerichuvare macahehi:
—Tata náquenu, núti nuvaraha néhicavi. Písapanusera nucametavapananumaya te nupena —macahepa.
62 Ema Jesús majicapavare:
—Mácani achane tipaicapahi téyarecapahi vahi tichavaequenehavaimahi mámarairicahini eta mámaquene. Ene picaheyare piti, vahi pichavaequenehavaimahi tayehe eta tájiparacana. Taicha vahi nuvaraha mácani tínajicavahi eta macametarairuira eta máechajiriruvana ema Viya —máichapa.
10Ema Jesús mavanecavaca ena setentaqueneana, tímiturecanayare
1 Te táequenepa eta júcana, ema Viáquenu Jesucristo manerejicavarepa ena setentaqueneana apamuriana máimitureanahivare. Tiyananapa ticametarairuanayarehi te avasareana mapaisineanapahi éma. Apinanavacapahi eta napaisirayare éna. 2 Máichapa eta matuparasiravacahi:
—Tétavicavapa eta vicamunuirava ena tímicatacahavianaya tayehe eta juca vématanerepihi. Eyaseacayaresera ema Tata Vicaiyaquene máijaracahavi ena náimicatacahavi. Eta juca tímicutijiricavahi mácani achane eta macamunuiravahi ena tímicatacana eta máechatijisiraya eta maharusura.
3 Puiti, névatacaheyare eyana epaica. Nararihisera ena achaneana váinarajiqueneanahi étupiaruanayare. Éna nacutihi eta sárare táiñehiqueneanahi. Étisera ecutiyarehi eta uvesachicha eta tamansuvahi. 4 Eta epaisirayare, tájina iámaimahi eta tarera, váhivare iámaimahi eta billetera. Váhivare iámaimahi eta eparupeva. Eyaiyauchavayarepahisera eta epaisirayarepahi te achene. 5 Te jácani peti ítecapihayarepahi, ani tacaheyare eta échajisirayare ena achaneana: “Ema Viya, tiúrichaheyare éti te juca peti”. 6 Nararihiyare ena achaneana navarahaya eta náurivaya mayehe ema Viya. Eta échajisiravacayare, tatupiruvaya me Viya máijaraca eta náurivaya. Téhesera vahi nacuvaraha najacapahe, vahi ecucaeñamacava nayehe, taicha énapa téchinavana. 7 Te jácani avasare, jácani peti eta najacapiahepuca, enasipanayare tayehe eta peti ítecapihahi. Vahi ecuepuru jácani tinicacareana náeniruheanayare. Étaripa jácani náesiruheanayare. Éti, táitsivayare eta ecaemataneasiranuyarepahi. Váhivare ecupamirahapahi ímacacuhapahi eta pétiana. 9 Ecanaracayarepahi ena nacajumaqueneana natiarihiqueneanahi. Tásiha, emetacavacapaipa námutu ena achaneana eta núcupaisiraripa nuti Cristo, nútirichuhi ema nacuchapaquenehi. Nucuchucuhavacayare namutu ena téneuchavana, ticasiñavanavare eta nuyehe nuti Mavanerunuhi ema Viya. 10 Téhesera nacuija nacujachapahe te jácani avasare ítecapihayarepahi, iúchucavanepa te calle. 11 Ánipa ácahe: “Vétatapevachavahi eta juca tavaparu támaquenehi eta vívape. Eta juca táicutiarahi eta máicuñasiraheyare ema Viya taicha eta emavarairahi ejacapahavihini. Vivarahasera vimetacahe eta máucupaisiraripa ema Cristo, émarichuhi ema vicuchapaquenehi, ema Mavaneruhi ema Viya. Macuchucuhahehini éti, te éneuchavahini, ácasiñavahini mayehe” íchavacayare éna. 12 Jéhesare, te táitecapapa eta juicio, tiápajucavainapa eta náicuñayare. Tacachuricayare eta nacaicuñairayare ena achaneana váinarajiqueneana ticavasanaini te avasaréni Sodoma —máichavacapa ema Jesús.
Eta táicuñayare eta návasana ena achaneana masuapajirairahana
(Mt 11.20-24)
13 Tacahe, ema Jesús máechajicahi ena apamuriana achaneana, tímicutijiricavahi natiarihinahini te mamirahu. Ánipa macahe:
—¡Páurehesami eti nujaneanana ecavasanahi te avasare Corazín étipa eti ecavasanahi te avasare Betsaida! Ichape eta ícuñayare taicha eti ímaharipa tamutu eta tiáramicareana níchaqueneanahi te emirahu, váhisera ávarahahini éneuchavahini. Ena nani achaneana ticavasanahi te Siria, apavasanánahinéni, tétavicavahinéni eta namaurivahi, németeacasera núti téneuchavanavanehini eta náimairahi eta níchaqueneanapahi. Enévanénahíni náimerecavahíni yátupi eta náeneuchiravainahíni. 14 Tásiha puiti, muracapanayare eta ícuñayare éti, taicha eta emavarairahi éneuchava. Tacachuricayare eta nacaicuñairaya ena achaneana apavasanana ticavasanahi te Siria.
15 Étiripa eti ecavasanahi te avasare Capernaúm, tamapuruji eta nímitusirahehi étapa eta ímairahi eta tiáramicareana níchaqueneanapahi. Eti ecasiñavavaicahi, ímijachaipapuca eta ticayapaheyare te anuma. Ichapesera eta etsirihacarevayare, taicha épujuquichavayare eta te yucu taicha vahi éneuchavaimahi éti —macahepa.
16 Tacahe, tiápechavavare máimitucavaca ema Jesús ena máimitureana, ánipa macahe:
—Nácani tisuapaheanayare, ticaecheranahi eta nasuapiranuyareva núti. Énasera nácani tépuruheanayarepahi, ticaecheranayareva eta náepuruiranuhi núti. Ene tacahehi eta náepuruiravare ema Tata tivanecanuhi —máichavacapa ena máimitureanahi eta napaisirayare.
Tichavanapa ena setentaqueneana vanairucanahi
17 Tacahe, tichavanapa ena setentaqueneana. Tiúrisamurereacavanapaipa eta náitecapirahi. Ánipa nacahe:
—Tata Viáquenu. Vítauchaipa eta pivanairipi. Viratahahivare viáquijicavaca ena éreanana taicha eta vipiarasirahi eta píjare —nacahepa.
18 Ema Jesús majicapavacapa:
—Tájinarinehi matumevaimahini ema Satanás eta viáquiquijisirapahi ena majupahana. Taicha ema Espíritu Santo tímechanuhi eta nunecapirahi eta máquipaisiravahi ema Satanás, tacutihi eta térameca eta táijahúchiravahi eta macaquijirahi te anuma. 19 Táitaurevaquene núti, ichape eta nujaneasirahehi. Tayanapanepuca iácatayaca eta quichare, alacránpuca, tájinasera táicharacahémahi. Eta juca ítupajijiasiravaya níjararuhehi, tacachuriaca eta máitupajijiasiravahi ema Váinaraji Satanás, énapa ena majupahanahi. 20 Váhisera ecucasiñavavaica eta eratahairahi iáquijica ena éreanana. Iúrisamurereacavasera eta táejasiraipa te anuma eta elistana.
Ema Jesús tiúrisamuréinehi mayehe ema Maiya
(Mt 11.25-27; 13.16-17)
21 Tacahe, enévanehinehi táitecapauchahi ema Jesús eta máurisamurevahi maicha ema Espíritu Santo. Tásiha, macahepa:
—Tata Nucaiyaquene, tétavicava eta nucunachiravi. Jéhevare píti táquenuvihi eta anuma étapa te juca apaquehe. Títauchavaipa eta pipanereruhi. Vahi písapahini náitucahíni eta júcana ena achaneana tímijachavanahi téchemarahiana. Énapasera píjaracahi ena nani téhicanuanahi, tájinahinéni náechemaraivainahíni. Puiti nasapiharipahi nacachuricahi ena títupajijiacavanahi. Tétávicavahi eta táurivahi eta pipanereruhi, piti Tata Nucaiyaquene.
22 Tacahe, ema Jesús máichavacapa ena achaneana:
—Ema Tata Nucaiyaquene, ema tíjaracanuhi eta nútiraya néchaya tamutu. Nájina náratahaimahi énajivainahini náimatihini ema Tata. Nucarichu nuti néchinavahi ena nímimatiruanayare éma. Taicha núti yátupihi eta nímatirahi ema Tata Nucaiyaquene; tacutiquenehi eta yátupirahivare eta máimatiranuhi éma —macahepa.
23 Tacahe, mañajichamuripa ena máimitureana, máichavacapa:
—Tétavicavahi eta iúricacareva éti taicha tíjaracahehi ema Viya eta juca ímairahi puiti eta níchaqueneanahi. 24 Jéhesare, numetacahe: Acane ichapemuriana ena víyarahanaini profetana énapa ena réyeanaini, tétavicavahi eta navarairahi tímatinuana, navarairahivare náimaha eta juca níchaqueneanahi ímahaqueneanahi. Navarahahivare nasama eta nímituresirahi. Váipasera nacapayacahini —máichavacapa.
Ema Jesús máimicuticha, máechajisihahi ema achane máuriquenehi, samaritánohi. Tijapanurahi mayehe ema émana achane macajaraquenehi, tayanapane vahi émainahini majaneanainahini.
25 Matiarihihi ema achane, maestro tayehe eta mavanairipiana ema víyarahaini Moisés. Tiyanapa matanucahi ema Jesús, téchajiricavayarehi eta mayehe. Mavarahahi macaicutiarayare. Máichapa:
—Tata maestro, ¿tájahapucaini nícharacavaini eta níturusirayare eta núchucuirayare te apana vítaresira? —macahepa.
26 Ema Jesús majicapa:
—¿Tájahasica tacayemahi eta táechajiriruvahi eta Sagrada Escritura? ¿Tájaha tacayemahi eta pisamirahi eta péchajicuirahi? —macahepa.
27 Tásiha, ema maestro majicapapa:
—Ani tacahehi eta néchejicuirahi: “Macarichu ema Viya pémunacayare te pisamure. Macarichuvare éma piáchanevaqueneya. Píjaracayare tamutu eta pitumeva eta picaemataneasirayare. Éma pipanerechayare tamutu sácheana. Pémunacayareva ema piparaepiyahi tácuti eta pémunasiravahi píti”.
28 Ema Jesús majicapapa:
—Tétupicava eta juca pijicapiranuhi. Te pítaucha eta juca, piúchucuhayare.
29 Émasera ema maestro vahi mavarahahini apaquehereruinahini. Máichapa:
—¿Nájahasica ema nuparaepiyahi? —macahepa.
30 Ema Jesús máichavarepa:
—Nímicutichinaviyare eta juca. Matiarihi ema émana achane. Tipaicahi te achene, másiha te Jerusalén. Tiyanayarehi te Jericó. Eta mapaisirapahi te achene, náuchujiuchapa ena tiámerahiana. Náepuchiricanumapa. Tiánehi nacapacayaréni. Námeyechapa eta mámaqueneanapahi étapa eta mamuiriha. 31 Tásiha, macahepaipa ema émana tiyujaracarahi. Máimahapa ema achane te apaquehe te achenechacaya. Váhisera májapanuhini máichejiuchahini. Máetávicaichucha. 32 Tásiha, macahepaipavare ema apana achane. Éma, téchapajiricahi eta Templo. Énerichuvare te máimahapa, máetávicaichuchavare. 33 Tacahe, macahepaipavare ema apana achane. Éma, indigenahi samaritano. Éma, te máimahapa ema macajaraquenehi, majapanurinehi. 34 Tíchecanumapa éma, témeñahavapa. Máipuchapa te aceite étapa eta alcohol eta majarana. Máepacuchavacapa te amaratataji. Tásiha, manaracuhapa manacaquechapa eta te maperapahi cavayu. Mámapa eta te máitecapihayarehi. Máipupuaracaipahi. 35 Te apanapa sache, tiyanayarepa ema samaritano. Tivecuacavapa apipe eta maplatane. Mavachachapa ema ticapenahi eta peti. Tásiha, máichapa: “Picatajicanu. Péchapajirisinánu ema maca achane. Te tatiarihinapuca eta macamunuirava, píjarasinánuya. Nímahavirine nuvachachavi te nuchava” máichapa. 36 Tiuri puiti, nuyaserecaviyare píti. ¿Nájahapuca ena nani mapanaqueneana ema témunacahi ema maparaepiya najararuquenehi ena tiámerahiana? —máichapa ema Jesús.
37 Ema maestro majicapapa:
—Ema témunacahi ema maparaepiya, ema tijapanuhi —macahepa.
Ema Jesús máichapa:
—Pímahaipajira, ene picaheyare piti apanava. Pijapanurahiyare —máichapa.
Ema Jesús máejirapanavaca te napena esu Marta ésupa esu María
38 Tímiyanavavarepa eta mapaisirahi ema Jesús. Máitecapauchapa eta avasarechicha suávasa esu ésuna esena ticaijaruhi Marta, ésupa esu suparape ticaijaruhi María. Mayanauchapa te supena esu Marta. Tétávicavahisera eta táurivahi eta najacapirahi éna. Tacahe, esu María téjacapa te máivapechacaya ema Jesús. Susamararacaripa eta máimiturapiana éma. 40 Ésusera esu Marta tahapapiricaichucha eta sucaparujirahi, taicha eta suénisirayare ema Jesús. Tacahe, esu Marta tisemamajuheripa eta suímairahi esu suparape suéjarasirahi. Tacahe, suíchapa ema Jesús:
—Tata Náquenu, picatajicanupa. Pivanesinanu esu suca nuparape súimicatacanuichu apaesaina tayehe eta ematanecana —suíchapa.
41 Tásiha, ema Jesús majicapapa:
—Páurevisami piti Marta, tétavicavapa tahapapirisiravi eta pématanerepiana. 42 Tituparacavi pínajica eta tihapapiricavihi. Picaravahu eta máechajiriruva ema Viya. Esu suca piparape María tétupicavahi eta supanereru. Suvarahahi suítucayare. Eta tacahe, tisamararacanuhi. Nájina tiverejicaimahi eta suvarahaquenehi suítuca —máichapa.
11Ema Jesús tímitucahavi eta viyujarasiraya
(Mt 6.9-15; 7.7-11)
1 Tacahe, te jácani apanapa sache, ema Jesús mávihahi eta te mayujarasirarehi. Te títayujarápa, témeñahavapa ema émana máimiture, máichapa:
—Tata Viáquenu, pímitucahavi eta viyujarasirayare víti apanavare, tácuti eta máimitusiravacahi ema Juan ena máimitureanahi —macahepa.
2 Tásiha, ema Jesús máimitucavacapa:
—Ani tacaheyare eta eyujarauchiravaina: Tata Vicaiyaquene, piti piávihahi te anuma, vipicauchahi yátupi eta píjare. Vivaraha ichapeina eta tasuapacarevaina eta pivanairipiana nayehe namutu ena achaneana ani te apaquehe, tacuti eta nasuapiravihi ena ángeleana te anuma. 3 Pájapanuhavi píjaracahavi puiti juca sache eta vicamunuqueneana vinicaquenerepiana. 4 Pájapanuhavivare piperdonachahavi eta viviurevana piyehe. Víti apanava viperdonachavacaripa namutu ena ticaviurevanahi viyehe. Vahi picuisapahavi vicha eta tamauriquene. Picatiuchahavi mayehe ema Váinaraji. Tacaheya eta eyujarauchiravaina.
5 Máichavare ema Jesús:
—Tiuri, nímicutichinaheya puiti. Matiarihi ema émana achane. Tacahe, máitecapauchahi ema apana achane máitunacasarehi te enumuhu yati. Viajéropahi éma. Émasera ema avasarecuruhahi, tájina maviya eta máenicahini. Tásiha, mayana mayehe ema apana máitunacasarehivare. Máichainapapuca: “Picatajicanu, nucapucavi mapanaina pan. 6 Taicha títecapauchanuhi ema nítunacasare viajéropahi. Tájinasera nuviya nucumpirachahini”. 7 Tacahe, ema macaijuhequenehi váhipuca macujapanuhi, macahénapapuca: “Vahi picujarareca eta néchapune. Pésamirisinanuvare eta tapaja tacaerataquenehi. Tímacanahivare ena nuchichanaveana. Vahi nítujicava néchepuca níjaracavihini eta pivarahaquenehi” macahenapapuca. 8 Máitunacasarequenénihipuca éma, váhisera máipurajihini máechepucahini máijaracahini eta mayasesereruhi. Téhesera te tímiyanavapuca mapiararaca ema ticamunuvahi, németeaca tipamicavayarehi téchepuca, máijaracayarehi eta macamunuquenepahi.
9 Eta tacahe, numetacahe: Échajica ema Tata Vicaiyaquene. Eyaseacayare eta ecamunuqueneana. Éma, tijapanurahi. Tisamaheyare, tíjaracaheyareva. Vahi ecuyacuji eta eyaseasiraina. Téhevare tatiarihinapapuca eta jácani íchiraya ichapehi eta tacajeravaya, eyaseacayare máijaracahehini eta ítupaijijiasiravaya. Éma, tíjaracaheyare. Te jararihipuca eta táichejimiráuchahe, éma macaevuisihainaheyare. 11 Eta juca tímicutijiricavahi te natiarihipuca ena echichanaveanahi éti, te tiyaseacaheanapuca eta pan nanicayare, váiparinehi táuricaimahi íjaracahini éti eta márijahi, tímicutijiricavaipa ecavijaruhini ena echichanaveana. Étaripa te tiyaseacaheanapuca eta jima, váhivare táuricaimahi íjaracahini eta quichare. 12 Étaripa te tiyaseacaheanapuca eta varayuha, váhivare táuricaimahi íjaracahini eta sáse. 13 Étiarihi éti vahi ecajirahihini nayehe ena achaneana. Iúrihisera nayehe ena echichanaveana. Ítucahi íjaracavaca jácani nayasearuheanahi táuriqueneana. Mavetiji ema Tata Ecaiyaquene tiávihahi te anuma. Éma, vahi ticavijaruheimahi eta te eyaseserepiana. Tíjaracaheyarehi tamutu eta eyasearuana, émaripa ema Espíritu Santo tiávahácaheyarehi —macahepa ema Jesús.
Ena achaneana téjecapavanahi eta náimijachirahi ema Jesús mávaháruhi ema Váinaraji Satanás
(Mt 12.22-30; Mr 3.19-27)
14 Te apanaquenepa sache, ema Jesús macanaracahi ema achane, úpainihi eta máitaresira taicha eta mávahásirahi ema éreana. Tacahe, eta máuchusirapa ema éreana te máquehe ema úpainihi, tiúripa téchajica. Ichaperinehi nárami ena achaneana. 15 Natiarihihisera ena apamuriana achaneana, ánipa nacahehi:
—Ema maca Jesús, vémeteaca majupahahi ema Satanás, ema náquenumurihi ena éreanana. Máijararuhi jácani eta máitupajijiasiravahi eta macuchusiravacahi éna —nacahepa.
16 Nararihihivare ena apamuriana achaneana váhivare nasuapapajicahini ema Jesús. Eta tacahe, navarahapa nacaicutiarayarehi, nayaseacapa macuchucahini eta tiáramicare, máimereuchayare eta émairahi Cristo mavaneruhi ema Viya. Váhisera nasuapayarehini. 17 Émasera máimatihi eta napanereruana eta namasuapirahi. Máichavacapa:
—Nímicutichinahe puiti ena machanerana ema gobierno. Éna, vahi típutsimurihacacanaimahi apinainahipucaini partido. Te típutsimuriacacanapa, énajicacaipapucaini tiáquipaicacana. Émaripa mácani achane te camurianahi ena machichanaveana, váiparinehivare típutsimuriavanaimahi náehajiricacahini, énajicacahini náquipaicacahini. 18 Ene macahehi ema Váinaraji Satanás, váiparinehi máisapahini típutsicacana ena machamuriana, taicha mavarahahi tisimutuanayarehi éna, tímiyanavayarehi eta nacaetemajirisirahaviyarehi. Éti ímijachaipa nútirichuhi machamuri ema Satanás, táichavenehi eta nuratahairahi nucuchucavaca ena éreanana. 19 Tájina vahi étupicavahini éti eta juca epanereruana. Te émahipuca tímicatacanuhi ema Satanás, énerichuhivare éti máimicataruanahivare jácani éma, eta ecuchusiravaca ena éreanana. Epanerechinávanuma. 20 Émaquenehisera ema Viya, tíjaracanuhi eta juca nuratahairahi nucuchucavaca ena éreanana. Eta juca étara ícutiaraya éti eta matuparasiranuhi ema Viya eta nútirayare necha tamutu. Nútiripara nuti ecuchapaquenehi.
21 Tacutiquene mácani achane tume. Te macaratacahi eta mataquiriqui eta majaneasirahi jácani macayehequeneana, nájina tiámeyechaimahi. 22 Téhesera macahepaipa mácani achane túmepanahi mayehe, maverejicayare eta mataquiriquini macasiñaquenehi. Máitiacavane. Tásiha, émapa técha tamutu eta majanearuinihi ema achane. Ene nucahehi núti, túmepananuhi mayehe ema maca Satanás.
23 Te vahi ecuehicanu, ecucaemataneacanu, éta tímereuchaheya machamurihehi éti ema ticatianacanuhi. Masapiha ímicatacahi éma eta macaetemajirisiranuhi.
Ema Jesús máimicutichinahi ena masuapajirairahanahi mayehe
(Mt 12.43-45)
24 Tímiyanava eta máechajirisiravahi ema Jesús, ánipa macahe:
—Énerichuvare éti ecuti mácani achane máinajiruhi ema émana éreana. Ema éreana tiyanainapa matanucainapa eta jácani masiapihayarehi. Eta mamaichimavira eta mavarahaquene, mapanerechayarehi tichava. Macahénapapuca: “Nuyanayare nuchava, nusiapahacayareva ema návaháruinihi”. 25 Te títecapapa ema éreana mayehe ema achane mávaháruinihi, máimahapa ema achane máinajicaripa tamutu eta mapecaturana, vuíchahasera máehicahini ema Viya. 26 Tásiha, tiúrisamurepa ema éreana. Tásiha, tíchuarecapa ena siétequeneana machamuriana. Váinarajipanána éna. Nasiapahacainavarepa namutu éna. Jéhesare, tiápajucavapa eta mavainarajiva ema paure achane —máichavacapa ema Jesús.
Viúriyare te visuapa eta máechajiriruva ema Viya
27 Mapaenumavahi títapirica ema Jesús eta juca máechajiriruvanahi, tipiaracapa esu ésuna esena te namuri ena achaneana. Ánipa sucahehi:
—¡Tétavicavapa eta sucunachacarevahi esu pena, táichavenehi eta suínasiravihi, suájisiravihi eta sucajurusiravihi! —sucahepa.
28 Ema Jesús majicapapa:
—¡Tiápajucavayaresera eta nacunachacarevayarehi namutu ena tisamanayare eta máechajiriruvanahi ema Viya, yátupiyarehi eta nasuapirayareva! —máichapa.
Ema Jesús macajachavaca eta namasuapajiraivahi ena achaneana
(Mt 12.38-42; Mr 8.12)
29 Tacahe, títecaparacanapaichucha te machacaya ema Jesús ena camuriqueneana achaneana. Tásiha, eta máimitusiravacahi, máichavacapa:
—Nararihi ena achaneana puiti juca náetaviuchahi eta navainarajivana taicha vahi návarahahini nasuapa eta yátupirahi mavanerunuhi ema Viya. Tiyaseacanuanahi nímechayarehi eta tiáramicare táicutiarahi eta mavanesiranuhi ema Viya. Váhisera nímechaimahi. Tacarichu náimahayare eta níchararacavaya tacuti eta máichararacavahi ema profetaini Jonás. 30 Ema profetaini Jonás yátupihi ecutiararehi éma eta mavanesirahi ema Viya nayehe ena achaneana ticavasanahi te avasare Nínive. Ene nucahehi nuti Manerejirunuhi ema Viya, ecutiararenuhi puiti eyehe eti achaneana. 31 Tacutiquene, esu reina Seba eta acane, te susamairiricapa eta máitupajijiasiravahi yátupi ema Salomón. Ésu, tayerehiquenehineni eta suávasa, tiyanahisera sucapayaca ema Salomón taicha suvarahahi susamayarehi éma. Tacahe, te táitecapapa eta sácheyare téchepucanaya namutu, suyaseacainapa ésu eta nacaicuñahini ena nani máetupicushianahi puiti. Sucáhénapapuca: “Táuricapa nacaicuñahini ena nani máetupicushiana, tájinapa náetseraruina nasamaripa ema Cristo, ema títupajijiápanavahi mayehe ema Salomón, tásiha vuíchahacaruva nasuapa” sucahénapa jácani. 32 Tacutiquene ena achaneana ticavasanahi acane te Nínive. Tisipecaturarahiana éna. Natupiruvahisera nasuapa eta mametarairu ema Jonás. Téneuchavavaneanahi. Tásiha, nacahénapapuca te jena sácheyare: “Táuricapa nacaicuñaini ena nani maparajuruana ema Cristo, taviuchahi eta namasuapirahi éma. Taicha éma máuriquenepanahi mayehe ema Jonás” nacahénapa. Eta máimiturapiana ema Jesús, tamicahu eta vítaresira
(Mt 5.15; 6.22-23)
33 Tímiyanava eta máechajirisirava ema Jesús, ánipa macahe:
—Súnsuanahi nácani tiyustacanahi eta lámpara namicahuyarehi, tásihasera nanacapapucaini te jácani tayumururevahi cuarto, najihapaicapucaini te cajune. Tacamunuhi nanacayarehi te anuquehe. Jéhesare, tamicauchasarepa tamutu apaesa tímairiricanapaipa nácani tisiapanapahi. 34 Ene ecahehi éti, eta esuapirahi eta nímiturapiana, tétavicavahi eta tamicauchiraya eta iáchanevana. Tímijunijicayare eta emaurivahi. Téhesera vahi esuapahini, tétavicavahi eta tamapicuvahi eta iáchanevana. Tanasipa tamutu eta tamaurivahi. 35 Eta tacahe, machu ecainajiruva tayehe eta juca esamaqueneanahi ímahaqueneanahivare, machu tayanariana te timapicu eta iáchanevana. 36 Téhesera yátupina esuapa eta nímiturapiana, tétavicavaya eta tamicauchiraheya tayehe eta ítaresiranahi. Tásiha, vahi eyaseacanuimahi nímechahe eta tiáramicareana —macahepa.
Ema Jesús máimereuchavaca eta náejecapiravana ena fariséoana énapa ena escribánoana
(Mt 23.1-36; Mr 12.38-40; Lc 20.45-47)
37 Tacahe, te títapiricapa ema Jesús eta máechajisirahi, témeñahavapa ema émana fariseo. Macumpirachapa tinipanayarehi te mapena. Masuapahisera ema Jesús. Tiyanapa te mapena ema fariseo. Te tiúripa eta tinicacare, téjacapa ema Jesús te mesa. 38 (Tiuri, ena fariséoana, jucarihi eta nayeherepi te tinicanayare, tayanapanehipuca tipachivahuanahi, ticasipavahunumanayarehisera. Eta juca nasipavaurusiravahi, namavarairahi náechipejicahini eta náchanevana.) Émasera Jesús, vahi masipavaurucavanumahini. Tacahe, máraminehi ichape ema maca fariséo eta mamaitauchirahi eta nayeherepianahi éna. 39 Émasera ema Viáquenu Jesús máichapa:
—Eti fariséoana, eta eyeherepiana, ecaeñamaracavahi esipacanuma eta enisirareana étapa eta érirareana, emavarairahi táetseraruinahini tasiapahini eta pecatu te iáquehe. Étisera iápajupanavahi eta tachipejivahi eta iáchanevana táichavene eta evainarajivana, étapa eta tavayuasirahehi eta ejamurachirahi tamutu. 40 ¡Tétavicavasamihi eta tamuracavahi eta esamureana! Ema Viya vahi tácarichu máimaha eta te iáquehe eta tiávihahi te ínahu. Énerichuvare máimahahi eta tiávihanahi te amahe esamureana. Éma yátupihi eta máimatirahehi. 41 Tatuparacahi ejapanurahiya nayehe ena ticamunuvanahi. Tátupiruva te esamureana te échajiricava apaesa tacuijasarepa tachipejivaina eta iáchanevana.
42 ¡Páurehesami eti fariséoana! ¡Tétavicavahi eta tamuracavaya eta ícuñayare! Éti ímijachavahi yátupiquenehi eta religiósohérahi eta epamisirava eta ecamavahuirahi me Viya eta diésmuri tayehe tamutu eta évaraqui. Ecunachacarehi taicha éta. Váhisera ecatiuchavacahini ena achaneana páureana macatiuchavarahana. Váhivare émunacahini ema Viya. Yátupi tituparacahehi eta ecamavahu eta diésmuri iámavahuana. Énerichuvare tituparacahehi eta ejapanuraivaya, yátupinavare eta émunasiraina ema Viya.
43 ¡Jucarihivare eta apana tiviuchahehi eti fariséoana! ¡Tétavicava eta esiñavavaisirahi! Emetapa evaraha tipicauchaheana, ticaejacaheana te táurinaquene siya eta te iúrujisirarevana. Evarahavare tipicauchaheanayarehi eta náechajisiraheana te cálleana.
44 ¡Jucarihivare eta apana tiviuchahehi eti escribánoana, étipa eti fariséoana, táichavenehi eta apimirairahehi! Ímijachavahi epicauchacarehiji. Étisera eta eyeherepiana, émejecapavacha ena achaneana eta náehisirahi ema Viya. Páureanasami éna. Váhi náimatiequenehahini eta náejecapiravahi táichavene eta evayuasirahi eta ecaetemairavacahi —máichavacapa ema Jesús.
45 Matiarihivare ema émana maestro eta mavanairipiana ema Moisés. Máichavarepa:
—Tata maestro Jesús, eta piyunasiravaca ena fariséoana, tétavicavapa tayunasirahavihi víti apanavare viti máestroana. ¿Pivarahapuca vicaviurevahivareni víti? —máichapa.
46 Tacahe, ema Jesús majicapapa:
—¡Eti apanavare eti máestroana, tétavicavahivare eta eviurevahi! ¿Tájaha tacayema epamicavacahi ena apamuriana achaneana eta júcana eyeherepiana tacajeraqueneana? Nájinapa tiratahaimahi títaucha. Apanasica éti váhivare ítauchahini.
47 ¡Jucarihivare eta apana tiviuchahehi eta tamuracavaya eta ícuñayare! Éti ecaijare apimirana, taicha ímijachavahi machanerahe ema Viya eta eyehehearasirahi eta náecariana ena profetanaini nacaparuanahi ena iáchucanaveanaini. Puiti étarichuhi tacahehi eta epanereruanahi eta evarairahi ecapacahavi viti mavanaranahi ema Viya taicha eta épuruirahi eta vímiturapianahi táuriqueneanahi. 49 Ema Viya, acane tímatihehi eta ecutirayarehi eta napanereru ena iáchucanaveanaini ticapacanahi ena profetanaini. Eta tacahehi eta máechajiriruvanahi: “Nuvanecayare ena profetana; tásiha, nuvanecayareva ena apóstoleana. Váhiquenesera nasuapaimahi ena tisamanayarehi eta náimiturapianaya ena nuvanarana. Napanajiricavacayarechucha ena nuvanaranahi. Natiarihiyareva ena nacapacayarepahi” macahehi ema Viya. 50 Eta tacahe, numetacahe núti: Eti nujaneanana israelítana etiarihiqueneanahi puiti, ecaicuñayare, taicha timuriacahehi eta naviurevahi ena iáchucanaveanaini taicha eta nacapapajisiravacahi ena profetanaini. Acane te tépanavainapa eta apaquehe, ema Abel máinapuiruhi nacaparuhi. Máequeneruhi nacaparuhi ema maca Zacarías, ema nacaparuhi te tamirahu eta Templo. Camurianahisera ena náumurivanaini. Puiti étipa tamuriacahi eta ícuñayare naicha ena iáchucanaveanaini.
52 ¡Páurehesamichapucaini eti máestroana! ¡Camuriquenehi eta eviurevanahi! Tamapurujipa eta ímatiequenehairainihi eta yátupiqueneana títucacáreana, taicha vahi esuapaimahi, váhivare éhicaimahi. Éti tásihahi íchejimiráurucavacahi ena tivarahanahi tisuapanaya, náehicaya ema Viya —máichavacapa ema Jesús.
53 Tacahe, eta nasamirahi ema Jesús ena fariséoana énapa ena máestroana, tisemanarinehi eta mayehe. Tépanavanavarepa náitsamarareca eta nayaseresirapahi, navarairahi nasama te máejecapavahipucaini eta macayemaqueneanapahi, navarairahi eta tiviuchayarehi éma.
12Ema Jesús vahi mávaraha apimirahávina
(Mt 10.26-31)
1 Tacahe, te jena sácheanahi, títecaparacanapaichucha ena camuriqueneana achaneana. Tiyututucavanapa. Énasera ena máimitureana ema Jesús návihahi te machacaya. Tásiha, máichavacapa namutu:
—Tímaticarehi eyehe eta levadura eta tasisijisirahi eta masa. Tacutirichu eta tapareasirahi eta apimirairanahi ena fariséoana. Échapavaicha éti, machu napareacahe éna. 2 Ema Viya tímararacahehi tamutu eta íchaqueneanahi, tayanapanenénipuca eyumurucavaquenénapuca te timapicu. Tisamahehivare tamutu eta échajiriruvanahi. Tímatihehivare tamutu eta epanereruana. Te jácani sácheyare ticaecherayare tamutu, tétavicavaya eta etsirihairaya taicha eta emaurivanahi —macahepa.
4 Étiripa eti némunacasareana, numetacahe: Vahi ecupica nácani nacapacapuca eta iáquehe, tacarichusera náituruequenehayare. 5 Numetacaheva, macarichu ema Viya epicayare, taicha macarichu éma téchahi eta ítaresirana. Jéhevare, éma maratahahi macamitiequeneha eta iáchanevana tayehe eta táiñehiquene yucu infierno, te ecainajiruva táichavenehi eta episirapuca eta nacapasiráhena. Jéhevare, éma epicayare.
6 Nímicutichinahe eta cáyurechicha. Éti ímijachapapuca vahi tasivachahini éta. Téñamacareanahisera me Viya. Éma, téchavacahi eta táitaresiranahi. 7 Evetijipa éti, éñamacarepanahi me Viya. Éma téchahehivare tamutu eta ítaresirana. Váiparinehi témitisicahémahi. Eta tacahe, vahi ecueñamava éti tayehe eta ítaresirana, taicha tétavicavahi eta emunavahi éti mayehe. Éma, máimatihi eta tatupa eta echutimacana. Vímereuchavayarehi eta véhisira ema Jesús
(Mt 10.32-33; 12.32; 10.19-20)
8 Numetacahe puiti, nuti Manerejirunuhi ema Viya: Namutu ena tímereuchavanahi eta náehisiranuhi te namirahu ena achaneana, núti apanavare nímereuchaya eta nuchanerairavacahi éna te namirahu ena ángeleana mayeheanahi ema Tata. 9 Nácanisera vahi návarahahini náimereuchavahini eta náehisiranuhi, núti apanava nímereuchaya eta vahi nuchaneranainahini éna te namirahu ena ángeleana mayeheanahi ema Viya.
10 Namutu nácani ticaecahinuanahipuca nuti Manerejirunuhi ema Viya, tiperdonachacareana. Nácanisera nacaecahipuca ema Espíritu Santo, vahi tiperdonachacareanaimahi éna.
11 Jararihiyare eta sácheanayare tiámaheanaya te namirahu ena nacapitarana eta te náurujisirarevana, énapapuca ena tuparairucana, énapapuca ena juéseana te jácani avasareana eta nayaseseresiraya. Váhisera ecueñamava tayehe eta jácani ecatiuchiravayare. 12 Ema Espíritu Santo tímitucaheyare eta táurivayare eta ecayemayare te jena sache ecayaseserehinapa —macahepa.
Vahi táurica tahapasamurechahavi eta vímahaqueneanayare
13 Matiarihi ema achane te namuri ena camuriqueneana achaneana. Máechajicapa ema Jesús. Máichapa:
—Tata maestro, pímicatacanu, pimetaca ema nuparape máijaracanu eta nuyehe parte eta nímaequeneruyare eta máimahaquenéni ema ticachichanuini —macahepa.
14 Ema Jesús majicapapa:
—Nuchicha, ¿tájaha tacayema pivaraha pinacanu juésnuyare eta eyehe? Vahi nútina néchaheyare tayehe eta máimahaqueneanaini ema ticachichahéni —máichapa.
15 Énerichu máichavacavare ena apamuriana achaneana:
—Échapavavare éti apanavare, machu émunahiricava, ejamurarahi tayehe eta tímahacareana. Taicha eta tímahacareana te juca apaquehe, vahi étaina ticaitarecaheyare. Vahi táeñamacarehini.
16 Tacahe, máimicutiarachinavare:
—Matiarihi ema achane ricu. Ichape eta máesane. Tiúrina eta máevaru. 17 Tacahe, ema ricu mapanerechapa, ánipa tacahe eta mapanereru: “Ániquehepa eta juca névaru, tájinapa núnasiha. ¿Tájahapuca nícharacaya? 18 Tiúripanapuca nuvetataha eta núnavarahi nujanejuecha. Ichapepanainapa nicha eta táitsivaya. Tiúripanainapa, apaesa táirijica tamutu eta néchatijiru étapa eta apamuriana nucayehequeneana. 19 Tásiha, nucahénapa: Jéhevare puiti tétávicavapa eta núrivayare. Tájinapa níchiravaimahi. Ichapemurihi eta núnaru. Taratahaquene juca áñoanayare. Nucanaracavaya núti. Tamutu sache tiúriya eta nunisira, néraya. Ichape eta núrisamurevaya” macahepa ema ricu. 20 Tásihasera ema Viya máichapa ema achane: “Tétávicava eta pisunsuva, piti achane. Puiti jena yati pépenaya. Tájina vahi pítapanaimahi eta juca piúnaruhi”. 21 Ene nacahe ena achaneana ticurujiricana eta náimahaqueneana nayehechiravarichu. Vahi nápanerechahini naicha eta táuriqueneana tacunachacarehini me Viya taicha tétávicavahi tahapasamurechirahi eta nacaimahaquenéraya.
Ema Jesús tímitucahavi eta majaneasirahavihi ema Viya
(Mt 6.25-34)
22 Te apahequenepa, ema Jesús máichavacapa ena máimitureana:
—Étisera, nuvaraha ácasiñava yátupina mayehe ema Viya. Vahi ecucaeñamaracavavaicha tayehe eta enicaquenerepi étapa eta emuiriharapi puiti juca ítaresiraichaha. Eta enicaquenerepi étapa eta emuiriharapi, tájina táeñamavacarevaina. Ímararacarichuhi eta cáyureana. Vahi tacaeñamaracavahini tayehe eta tanicaquenerepi. Vahi táevacahini, váhivare táechatijiricahini, táunacahipucaini eta tanicaqueneyare. Émasera ema Viya máechapajiricahi máijarasirahi tamutu eta tanicaquenerepiana. Evetijipa éti, iápajupanavahi eta éñamacarévahi me Viya tayehe eta cáyureana. 25 Vahi táuricahini eta ecaeñamaracavahini eta júcana. Eyehe éti, nájina naratahahini étijivainahini ecajurucavahini, tayanapane te tihapasamurechahehipuca. 26 Vahi étijivaimahi íturucava ecajurucavahini, váhivare táuricahini ecaeñamaracavahini tayehe eta júcana.
27 Ímararacarichuhi eta tajurusirahi eta flúreana, vahi tacaeñamaracavahini tacaematanehini, táijururecahipucaini. Táitsivahisera, te tépunehapa, tétavicavahi táurinavahi eta taflurene. Nájina nácuti eta nacamuirihaira eta táurinava, émaripa ema víyarahaini rey Salomón eta tajanunusira eta macamuirihairahinihi. 28 Apanasica ema Viya máijaracahi eta táurinavahi, ánipirichuhinéni eta táitaresirahi. Evetijipa éti eta máechapajirisirahehi, máijarasiraheyarehi eta emuiriharapi eti achaneana. ¿Tájaha tacayema vahi ácasiñavahíni eta mayehe? 29 Eta tacahe, vahi ecucaeñamaracavaicha tayehe eta enicaquenerepiana étaripa te échuririacapuca eta une érayare. 30 Ena apamuriana achaneana te juca apaquehe, ichapemurihi eta tacaeñamarasiravacahi eta júcana. Vahi nácasiñavahini mayehe ema Viya, nacuchapahipucaini eta máijararuyarehi éma. Étisera, ecasiñavayarehi eta matiarihirahi ema Ecaiyaquene. Máimatihi éma tamutu eta ecamunuiravanahi. 31 Eta tacahe, tativayare íjaracava ecaemataneacaya ema Viya, ecasamureraya eta ítauchirayare tamutu eta mavarahaqueneanahi. Máimaharinepa éma. Tíjaracaheyare tamutu eta ecamunuqueneana.
Te vicajirica eta vímahaqueneana, vijacapayare eta táitsivayare ánaqui te anuma
(Mt 6.19-21)
32 Vahi ecupica, eti nuchichanaveana. Tayanapane vahi camurihénahini, eti máichuhaqueneanahi ema Ecaiyaquenehi. Éma téchahehi. Eta tacahe, tétavicavahi eta mavapinairavahi eta majacapirahehi, machaneraheya. 33 Tacahe, te ecaimahaquenepuca, íjararecayare eta ímahaqueneana. Íjaracayare nácani ticamunuvanahi. Tásiha, ema Viya máimahainepa, éma tíjaracaheyare eta táitsivayare ánaqui te anuma. Máitavacacainapa eta ecaimahaquenéraya. Tájinavarepa tévajaicavaimahi. Váhivare táeñamavacare ánaqui taicha nájinapa tiámeyechahemahi, váipavare cachusirimahi eta ímahaqueneanayare. 34 Éti, te ecasamurepuca eta ímahaqueneanahi te juca apaquehe, evarahahi enasiyare te juca. Vahi ávarahahini ejunijicahini eta ímahaqueneana. Téhesera te ecasamurehichapuca eta ícuchiana te anuma, ánaqui evarahayare eyanavaneyare.
Yátupina eta vicuneuchiravaina
35 Éti, yátupina eta ecuchapiranuya eta nuchaviraya. Etsecavaya tamutu sácheana. 36 Ácutihi nácani achaneana músuana titsecavanahi te tapaja navejiequenéraya ema náquenu eta machaviraipahi másihairahi mayehe ema arayenahi. Te máehahamecapa eta tapaja, enevaneyarepa éna navejiequenehayare. 37 Tayanapane enumuhupuca yati, tijararahipuca eta machavirayarehi ema náquenu. Tétavicavasera eta náuricacarevahi ena músuana eta machimapirahi ema náquenu eta nacuchapirahi, te vahi náimacaequenehahini. Nutupiruva numetacahe: Yátupinasarepa eta máurisamurevayare ema náquenu, macaejacavacainapa te mamesara, máenicavacainapa. Émajacaruvainapa máechapajiricavacayare. 39 Nuvaraha ácaicutiaraquenéna. Machu ácutiriana mácani achane námeyeruhi ena tiámerahiana. Tájina máechapiavahini tájahapuca hórayarehi eta náitecapauchiraya te mapena. Te máechahipucaini, ticuneuchavaipahini éma, váipasare nacuameyechahini. 40 Eta tacahe, éti écaunechavayare tamutu sácheana, taicha vahi échaimahi tájamuhuyarepuca eta nuchavirayare nuti Manerejirunuhi ema Viya, machu iárameca —macahepa.
Nararihi ena músuana tiúriana. Nararihivare ena músuana máurirahana
(Mt 24.45-51)
41 Tacahe, ema Pedro mayaserecapa. Ánipa maicha:
—Tata Náquenu, eta juca pímicutiarachaquenehavihi, ¿viyeheyarechuchapuca viti dócequeneana, téhesera vimutupuca viti véhicavianahi? —macahepa.
42 Tacahe, ema Viáquenu majicapapa:
—Nímicutichinahepa eta apana. Macañárihipuca ema empleado máetaviuchahi eta máitupajijiasiravahi. Tisuapajirahivare éma. Ema máquenu tiyanayarehi te apana avasare. Táitusiava matuparacahi ema empleado eta máijarasiraya eta tinicacare ena apamuriana machamusuvanahi. 43 Tétavicava eta máuricacarevaya ema maca ticatuparahahi, te tamutuhi máitaucha jácani machimapirana ema máquenu. 44 Németeaca, eta tamutuirahi tiuri eta machimapirahi, matuparacainapa éma téchayarehi tamutu eta máimahaqueneana. Eta tacahe, nuvaraha ácutipaini ema maca empleado tiúrihi eta máitauraiva. 45 Téhesera, váhipuca tiuri eta mapanereruana ema mácani empleado, máimijachaichucha tiyereyarehi eta máitecapirayarehi ema máquenu. Tásiha, macaetemajiricavacapapuca ena machamusuvanahi, énapa ena vanaracanahi. Máichapapuca eta piesta, téniricapa térapa, ticavahapa. 46 Tásiha, vaipa manecapauchavahini te títecapapa ema máquenu. Tásiha, machimaracapa ema empleado eta mamapachichijisiraipa eta máimahaqueneana. Eta tacahe, ema máquenu macavanairipinapa náestacayare muraca, taicha eta mamasuapajiraivahi.
47 Tacutiquene mácani musu, te máechahi eta mavarahaqueneanahi ema máquenu, tásiha vahi máitauchahi eta mavanahianahi éma, muracayarehi eta macaicuñairayare. Ticaestayarehi éma. 48 Mácanisera musu, te vahi máechahi eta tacayemaqueneana, tásiha téjecapavapa, éma apaesayaréchu eta máicuñayare. Étipa eti ecaimitucasianahi eta yátupiqueneanahi, tatuparacahi ímitucavacayare ena apamuriana achaneana. Núti, ánaquiaparipa eta nímitusiráhehi; tásiha puiti, étipa táehanacahi eta juca ímituresirayare.
Ena achaneana nacatianacainapa ena téhicanaya ema Jesús
(Mt 10.34-36)
49 Núti, eta nítesirahi te juca apaquehe, tímitecanuhi eta népeniraya. Yátupiyare eta nucatajivairayare, naicha ena ticatianacanuana. Éti apanava, ticatianacaheanayare táichaveneyarehi eta éhisiranuhi núti. Tímicutijiricavayarehi te tipaica eta yucu, eta tamuruira eta muiji. Eta juca, nuvarahaquenehi táitauchavavanehini. 51 Éti ímijachaipapuca eta nítesirahi te juca apaquehe, tájina tácayemacarémahi, ímijachaipavarepuca tiúricavacareyarehi nícha. Váhisera ene tacahe. Táichaveneya eta éhisiranuhi, ena achaneana tépuruheanaya térajicavanaya eyehe. 52 Taicha puiti juca vicaijuheyare, te natiarihinapapuca te étanahi peti mácani achane, esu mayena, esu machicha, ema machicha, ésupa esu chínenaca. Te mapananahipuca ena téhicanuanahi, tásiha apinanahipuca ena ticatianacanuanahi. Téhesera apinanahipuca ena téhicanuanahi, mapananahivarepuca ena ticatianacanuanahi. 53 Mácani achane, súcani esena, te natiarihi ena nachichanaveana, nacatichayarehi ena ticachichanahi táichaveneyarehi eta náehisiranuhi éna. Mácani apana achane masuapajirairahahi, súcani esena, nacatichayarehi ena nachichanaveana táichavenehi eta náehisiranuhi, énapa ena nachinenanaveana.
Ena achaneana timasuapanahi eta máimeruana ema Viya
(Mt 16.1-4; Mr 8.11-13; Mt 5.25-26)
54 Tacahe, ema Jesús máechajicapa ena achaneana:
—Te ímaha timapicurume, émeteacaripa tiquivayare. Ene tacahehi. 55 Técaticavapuca te vana, émeteacaripa váipavare tiquivaimahi+ 12:55 Te jena avasare Judea, te táerisine eta sache eta tásirareasa eta tiquiva. Étasera eta táuchusiha eta técaticava te vana, tájijicahi tamutu, taicha tijuruhimuhuhivare.. Énevare tacahehi. 56 ¡Eti masuapajirairahana! ¡Yátupihinéni ímatiequenehahi te tiquivayare, váhisera ávarahahini ímatiequeneha eta máimeruhehi ema Viya, te juca sácheana nucachanerahehi!
57 ¿Tájaha tacayema vahi ávarahahini éhica eta juca yátupiqueneana? 58 Járajapainapa eta sache ticaicuñanainapa namutu ena achaneana. Tacamunurichu etanucayare puiti ema Viya, ecasiñayare ecuchucuiyavaina. Eta juca tímicutijiricavahi mácani achane te ticametauchacasiya. Tatuparacahi tativaya máetupiricanumaya eta mayaseasirayare perdón ema timetauchahi, mapurare vuíchaha masiapahini te cárcel. Taicha te masiapapa, ticajeraequenénapa eta máuchucuiraina. Numetacahehi puiti: Te jácani esiapa eta yucu infierno, váhiquene iúchucaimahi éti —máichavacapa ema Jesús.
13Tavaraha náeneuchava ena achaneana
1 Étarichu te jena sache, títecapanavarepa ena apamuriana achaneana. Nametacaipa ema Jesús eta táiñehiquene máichaquenehi ema Pilato, étaripa eta máimicapasiravacahi ena tiyujaracanahi te jena Templo te Jerusalén. Ánivare nacahe:
—Ena nani, galiléoanahi éna. Tépenanapa te tachacayanahi eta sárareana nacaparuanahi námavahuásanahi. ¿Étapuca eta nasipecaturaivahipuca tímicapacavacahi? —nacahepa.
2 Tacahe, ema Jesús máichavacapa:
—Éti ímijachaipa táimicaparuhi eta nasipecaturaivanahi ena nani nayehe ena apamuriana najaneananahi te Galilea. 3 Nútisera numetacahe: Váhira étainahi táimicapacahini eta nasipecaturaivanahi. Vahi étaparacaina. Tacamunusera éneuchavavane éti, machu táijahúchava eta épenira, machu ácuti éna. 4 Némechahe ena nani diéciochoqueneana tacaparuanahi eta táevajaisiravahi eta torre tayuchamarainihi te calle Siloé. Ímijachapapuca táimicapacavacahi eta táichapevahi eta naviureva, navetijipapuca nayehe ena apamuriana ticavasanahi te Jerusalén. 5 Nútisera numetacahe: Váhira ichapena eta naviureva ena apamuriana. Étiripa, te vahi ecueneuchava, énerichuvare tíjahúchavaya eta épenira —macahepa.
Ema Jesús máimicuticha eta yucuqui máhiriquire
6 Eta máechajirisirahi ema Jesús, máimicutijirichinapa. Ánipa macahehi:
—Matiarihihi ema achane. Tatiarihihi eta masucure higo. Máhiriquirehisera. 7 Tacahe, máichapa ema mamusura: “Mapanapa año vahi ticahi eta juca nusucure. Péchupaicayare puiti taicha tiápitaváiricaipa eta te juca isaniti” macahepa. 8 Émasera ema musu majicapapa: “Tiúripanapucaini, tata, vicuchapaichahaini étanainavaréni año. Nuvaraha némurinahechayare eta máteji apaesa tacahipapucaini. 9 Téhesera váhiquenénaichapuca tacucahi, néchupaicasarepa” macahepa ema musu.
Ema Jesús macanaraca esu esena tépiñumaiquehe
10 Te apanapa sávaru, ema Jesús tímiturecavarepa tayehe eta náurujisirareva. 11 Sutiarihihi esu esena mávaháruhi ema éreana, tépiñumaiquehehi eta suítaresira. Vahi táurihini sutupinahahini. Diéciocho áñoripa eta sucajumairahi. 12 Te máimahapa ema Jesús, máichuhapa. Tacahe, supauchapa. Máichapa ésu:
—Páurevi piti esena, picajumahi. Puítisera pinaracainapa —máichapa.
13 Tacahe, ema Jesús manacapa eta mavahuana te suápusi. Enevanepa titupinahahi ésu, tinaracapa eta sujumainihi. Ichaperinehi eta sucunachirahi ema Viya. 14 Matiarihihivare ema táquenuruhahi eta náurujisirareva. Eta máimarahi eta juca, tisemarinehi taicha eta macanarasirahi ema Jesús esu sucajumaquene te jena sache sávaru tacapicahuquenehi. Tásiha, máichavacapa ena achaneana:
—Saisi sache tatuparaha eta vicaemataneraya, énerichuvare eta nacaipuirayareva ena nacajumaqueneana. Puítisera juca sache, vahi táuricahini nacaipuhini taicha tacapicahuquenehi —macahepa.
15 Tásiha, ema Viáquenu Jesús, majicapapa:
—¡Tétavicavahi eta tamuracava eta esamureana! Te ticaitiquihi eta epera te jácani sache sávaru, evejapuacayarehi eta ésichirayare eta une, tayanapane tacapicahuquenehinéni eta sache. 16 Suvetijicha esu suca esena vicutiquenehi achane, mámariequenehi ema viáchucaini Abraham, ticatajicacarehi eta nucanarasirayarehi tayehe eta máitiarapi ema Satanás. Taicha dieciocho áñoripahi eta máecájumachirahi ésu. ¡Táuricahi nucanaracayarehi puiti juca sache tacapicahuquenehi! —máichapa ema Jesús.
17 Eta nasamirahi ema Jesús, namutu ena ticatianacanahi titsirihanarinehi. Énasera ena apamuriana achaneana tiúrisamureanarinehi, taicha eta náimairahi eta táuricacarequeneana máichaqueneanahi ema Jesús.
Ema Jesús máimicuticha eta taqui eta mostaza
(Mt 13.31-32; Mr 4.30-32)
18 Ánivare macahe ema Jesús:
—Puiti nuvaraha nímicutichinahe eta nímiturapiana nuti Manerejirunuhi ema Viya. 19 Tacutihi eta ánichichaquene taqui eta mostaza. Te máevacapa ema achane te máesane, tiúnarahiyarehi eta tajurusira. Tásiha, járajapainapa eta cáyureana, ticamacajiyarehi te tatavana eta sucureca.
Ema Jesús máimicutichavare eta lévadura
(Mt 13.33)
20 Ánivare macahe ema Jesús:
—Nímicutichinaheyareva eta apana. 21 Eta nímiturapiana tacutihivare eta lévadura. Esu súcani esena tiúrihi eta tasisijisira eta suyehe lévadura te tamutu eta suépiyaruhi masa, tayanapane apinapucaini arroba eta suyehe jarina, tasihajicahisera. Jéhesare, tiápucayarehi tiuri —macahepa.
Vicamesavayare visiapa te tapaja ánicurichu
(Mt 7.13-14, 21-23)
22 Ema Jesús tiyanavare tipaica. Máimitucavacahi ena achaneana te jácani avasare máitecapihapahi. Macaijuhehi eta Jerusalén, váhisera máitecapavanehini. 23 Matiarihihi ema tiyaseserecahi éma, ánipa maicha:
—Tata Viáquenu, ¿váhipuca camurihavianainaya viti viúchucuhanaya? —máichapa.
Tásiha, éma majicapapa:
24 —Vahi táechacare te ánimuriheanayareichupuca eti esiapanaya eta mávasa ema Viya. Étisera tacamunu epamicava esiapaya puiti. Vahi ecuyacuji. Taicha camurianayare ena apaesachicharichu eta navarairahi tisiapanaya, váhisera títujicavanaimahi. 25 Taicha járajapainapa eta sácheyare, nératacainapa eta tapaja. Tásiha, ítecapapapuca éti, éhahamecapa eta tapaja, epiaracanupa: “Tátachicha, pivejiequenehahavi”. Tásiha, nujicapahénapa núti: “¿Nájahahesica éti? Vahi nímatihe. Váhivare nuchanerahénahi éti”. 26 Tásiha, ejicapanuinapapuca: “Vítirichu picachanequeneanahi te mesa eta vinisirahi. Pímitucahavihivare te plaza te jena viávasa”. 27 Tásiha, nujicapahénavarepa: “Esamanuripa, vahi nuchanerahéna éti. Évuisiha eta te juca, emutu eti ícharahianahi eta tamauriqueneana” níchahénapa. 28 Járajapainapa eta sache ímahainapa te tajuhe eta mávasa ema Viya te návihahi ena viáchucanaveanainihi: émaripa ema Abraham, ema Isaac, ema Jacobo, énapa namutu ena profetana. Étisera enasinapa te aneca. Tétavicavaya eta íyauchiravaya, ecapitiquiahechiravaya taicha eta ecatisamuréravaya étapa eta etsiriraya eta emasiapirahi. 29 Nasapiha tisiapanaya ena camuriqueneana achaneana tiásihanayare te tamutu avasareana te juca apaquehe. Tétavicavainapa eta náurisamurevaya. 30 Tásiha, te jena sácheyare, nácani téquenehanahi puiti, nasapihainapa tisiapanayare. Étisera eti ínapureanahi puiti, étinavarepa vahi ítujicavaimahi esiapa —máichapa ema Jesús.
Ema Jesús ticatisamureva náichavene ena achaneana ticavasanahi te Jerusalén
(Mt 23.37-39)
31 Tacahe, te jena sáche, títecapanapa ena fariséoana te mávihahi ema Jesús. Náichapa:
—Piyana. Pitátájiva piúchuca eta te juca. Taicha ema Herodes mavaraha ticapacaviyare —nacahepa.
32 Émasera ema Jesús majicapapa:
—Eyana emetaca ema mácara ticaetemarahiquene. Vahi típicararecanuimahi núti eta juca mametarapihi. Nunasiyarechaha puiti, nucanararecanumayare ena nacajumaqueneana énapa ena návaháruanahi ena éreanana. Núti jucarihi eta nématanerepipahi eta tímipaicanupahi puiti juca sácheana, nítauchanumayare tamutu. Vahi émainayare técha eta népeniraya. Yátupisera eta Jerusalén návasahi ena ticapahianahi ena profetanaini.
34 Tétavicavahi eta táimicatisamurechiranu eta viávasa Jerusalén. Namapuruji ena tachichanaveanasami. Éna, ticapapajicanahi ena profetanaini mavanaranahi ema Tata. Puiti navarahainapa nútipavaya ticapacanuana. Ichapemurinehi eta níchuiravacahi éna, náurujiacanuhini tacutihini eta varayu te tacurujimuriha eta tachichanaveana te tapava. Váhiquenesera návarahahíni. 35 Náimahainapasera eta náichararacavayare. Ticaquipaicasiyare tamutu eta napenana. Táimijunavacainapa éna eta napisiraya. Numetacahevane puiti: Eta nínajiasiravacainapa, vaipa tímahanuanaimahi. Tiámainucavainapa te náitsivacha eta napanereruana, navarahainapa tijacapanuana. Nacahénapa: “Ichape eta vicunachiravi píti vanairucaquenévihi me Viya” nacahénapa.
14Ema Jesús macanaraca ema achane tiámaquiape
1 Tacahe, te jena sache sávaruhi, ema Jesús ticaichuhacasihi tinipanaya te mapena ema émana náiyamuri ena fariséoana. Ticaichuhacasianahivare ena apamuriana fariséoana, énapa ena máestroana tayehe máimiturapiana ema Moiséni. Navarahahi nacaicutiarayarehi ema Jesús. 2 Tíjahúchavapa tímerecava te nataracu ema émana achane macajumaquene. Tiámaquiapevacahi éma. 3 Ema Jesús, eta máimairahi ema macajumaquene, mayaserecavacapa ena natiarihiqueneanahi:
—¿Táuricapuca vicanaracavaca ena nacajumaqueneana puiti juca sávarumuhuirahi tacapicahuquenehi? —máichapa.
4 Énasera vahi najicapahini, timatinanarichucha. Tásiha, ema Jesús macaratavauchapa ema macajumaquene. Eta macaratavauchirahi, enévanepa tinaraca. Tacahe, máevatacapa mayana te mapena. 5 Tásiha, máichavacapa ema Jesús:
—Nímicutichinahe puiti. Éti, németeaca májina émanaina achane vahi macujapanuhini eta mapera burro, mavuiyerapuca, te tiáquipaicavahi te pusu te jena sache tacapicahuquenehi. Eta máeñamirahi, tipatsicavayarehi macaechepupana eta paure sárare, tayanapanehinéni eta sache tacapicahuquenehi —máichavacapa.
6 Énasera vahi napatsicavahini najicapahini. Timatinanarichucha.
Eta maconsejarapianahi ema Jesús
7 Eta máimararasiravacahi ema Jesús ena macumpirachaqueneanahi ema fariseo, énajivahi tinerejiuchavana eta náejasihayarehi tiúrinapanana. Tacahe, ema Jesús maconsejachavacapa, ánipa máichavacahi:
8 —Te natiarihinapuca nacumpirachahe, vahi ecainapupuicavaimahi ecaejacava tayehe eta téjasihacareana taicha tijuricati eta máejasihayarehi mácani ticapicahupanahi eyehe éti. 9 Taicha ema téniricahi, éma ticaejarecayarehi, tijuricati macaechepucavi te péjasihahi macaejasihayarehi mácani apana. Titsirihacarepahi eta macaejacavihini te náequenemuri.
10 Te ecaichuhacasipuca, ecaejacavaya te náequenemuri, apaesa ema téchahi tíchuhahénapa ticaejacaheyare te návihahi ena tipicauchacareanapanahi. Tásiha, ecunachacarénasarepa nayehe ena natiarihiqueneana. 11 Taicha nácani ticasiñavavaicanahi tímijachavanahi ticapicahuana, ema Viya máimicatsiriacavacayarehi. Nácanisera mánsuanahi eta náitaresira, ichapeyare eta nacunachacarevayare me Viya.
12 Ema Jesús maconsejachavare ema fariseo, ema ticumpirarecahi:
—Píti apanavare, te péniricayare, vahi nacucarichu píchuhavaca ena pémunacasareanahicha, ena piparapenaveanapuca énaripa ena rícoana, táichavenénahi eta pivarairainahi títsirijicavanaya eta piyehe. 13 Píchuhavacayareva ena páureana, nácani nacahemahianahi: túpúpavaquiana, masariana, púchuquiana. 14 Taicha ena nani, vahi títsirijicavanaimahi eta piyehe. Táitsivasera tétávicavayare eta piúricacarevayare píti eta pijacapirayare eta pícuchihi te jena sácheyare picachanevacayare ena náuriqueneanahi macaechepureana ema Viya —macahepa.
Ema Jesús máimicutichinavare ema achane tíchuhavacahi ena achaneana, máeniruanayare
15 Tacahe, eta nasamirahi ema Jesús ena natiarihiqueneanahi te mesa, téchajicapa ema émana. Ánipa macahehi eta mayehe ema Jesús:
—Tétávicavayare eta viúricacarevaya te visiapapuca eta mávasa ema Viya, vinicayare te mamesara —macahepa.
16 Tásiha, ema Jesús majicapapa, máichapa:
—¡Jéhesare, te esiapapapucaya! Nímicutichinahe puiti. Matiarihihi ema émana achane téniricahi eta ichapemuriquene tinicacare. Camuriana ena máichuhaqueneanahi. 17 Te máimahapa tiúripa eta tinicacare, mavanecapa ema mamusura mametacavaca náitecapa ena nacaichuhacasiqueneanahi taicha tiúriripahi eta tinicacare. 18 Namutusera natanucapa eta náetseraruyarehi. Ema apana ánipa macahehi: “Vuíchaha nítujicavaimahi níteca. Nuyananumayare nímahapanayare eta nuvachareruhi apaquehe”. 19 Ema apana énerichuvare, ánivare macahe: “Picatajicanuchaha. Vuíchaha nítujicavaimahi níteca, taicha nuyananumayare nímahapanayare eta cinco yúntaquene vuiye nuvachareruanahi”. 20 Ema apana ánivare macahe: “Nupaenumava nítauchavahi eta nuvehacacairahi. Eta tacahe, vahi nítujicavaimahi níteca”. 21 Te tichavapa ema musu vanairucahi, mametacapa ema máquenu eta namaitujisiravavacahi títecana ena máichuhaqueneanahi. Tásiha, tisemapa ema máquenu. Máichavarepa ema musu: “Tiuri, piyana puítirichu te plaza étapa te cálleana. Píchuhavaca ena páureana, ena masariana, ena púchuquiana, nácani pétupiaruanayare nacahemahiqueneanahi”. 22 Tacahe, te tichavavarepa ema musu, mametacapa ema máquenu, máichapa: “Tata, nítaucharipa eta juca pivanairipihi. Jucarihichahasera eta juca téjasihacareana”. 23 Tacahe, ema máquenu máichavarepa: “Piyanavare puítirichu te isanitiana. Píchuhavaca ena achaneana, nácanipa piácapajiruanayarepahi te achene. Picamesavaca náiteca, apaesa nayuriticava eta juca téjasihacareana mávacuanaichahahi. 24 Nusemacarupa puiti. Nájinava néniruimahi ena náinapureanahi níchuhaqueneanahi” macahepa ema téniricahi —máichapa ema Jesús.
Vahi máejeraréna eta véhisiraya ema Cristo
25 Te jena sácheana, camuriana ena achaneana téhicanahi ema Jesús. Tásihasera, éma máesenimurihapa. Máichavacapa:
26 —Te etiarihipuca éti evarahanayare éhicanu, tacamunu epamicavaya yátupina eta éhisiranuya. Nútinapa émunacapanayare, németavicainapa eta émunasiravacaini ena ticachichaheana. Mácani achane németavicayareva eta máemunasiraini esu mayena, machichanaveanapuca, maparapenaveanapuca. Váipavare éñamaimahi eta ítaresira. Téhesera apaesarichupuca eta émunasiranuyare, vahi táuricaimahi éhicanuhini. 27 Ecatajivayare taicha eta éhisiranuyare. Te epicahipuca íjaracava muraca, táimicapacahepuca eta éhisiranuhi, tiúripanaichu vahi ecuehicanu. 28 Tacutiquene te epanerechahipuca éti épiyarecayare eta anuquehe peti apinapuca piso, vahi táuricahini émunanasicavahini enahahajisiravainarichuini ecaematane, epanerechanumayarehi áyanayarehipuca egastaruya ítauchirainahi eta evarahaquenehi épiyaca. 29 Vahi ácaemuñavaimahi épiyareca eta tiúrina peti, te vahi áratahaimahi ítaucha. 30 Tásiha, nacahénapapuca ena ticaecahiheanayare: “Ímahapa, váhira máratahahini máitauchahini eta jena peti, táurinaqueneyarehíji. Tíjaracavasamipa. Ichape eta mamelaya” nacahenapapuca. 31 Émaripa mácani rey, te tisemahipuca, mavarairahi máichayare eta guerra, macanayarehi mácani apana rey camuripananahi ena machanerana, mapanerechanumayarehi te maratahayarepuca macanara taicha éma vahi camurianainahini ena machanerana. 32 Eta máimairahi vahi máratahayarehi, váhivare tíjaracavaimahi máehacacahini. Tásiha, máimivanerecainapa mayehe ema mánarayarehini táitavapa eta semanerehi, vaipa nacupanerechahini. 33 Ene ecahehi éti. Eta evarairahi éhicanu, epanerechanumayarehi eta ínajisirayare tamutu, eratahairayarepa yátupi eta éhisiranuyare. Taicha te vahi eratahayare, vahi ecucaemuñava éhicanuhini.
34 Eta icheve, tétavicavahi eta táurivahi taicha eta tacamunucarevahi. Étasera eta tajachira eta icheve, tépurucarepahi. 35 Tájinapa tacamunucarevainahini. Ticaquijiyarepa. Ene nacahehi ena tínajicavana eta náehisiranuhi. Nacutihi eta tajachira eta icheve. Te evarahapuca ecaicutiara, tavaraha eta epanerechinavaya —macahepa.
15Ema Jesús máimicutichinahi te témitiaca étana uvesa
(Mt 18.10-14)
1 Tiuri, te jácani sácheana, títecaparacanavarepa ena achaneana te mávihahi ema Jesús. Camurianapahi éna. Natiarihipahi ena cóbrarécarahiana eta impuestoana. Namutu éna, ichape eta náepurucarevahi nayehe ena fariséoana. Émasera ema Jesús, vahi máepuruvacahini. Tásiha, témeñahavanapa éna te machacaya, taicha navarahapa nasamararacayarehi éma. 2 Natiarihipahivare ena fariséoana énapa ena máestroana. Ena nani, vahi náuricahini eta macachaneiravacahi ema Jesús ena nani achaneana. Ánipa nacahe:
—¡Vahi tiuri eta máichaquenehi ema maca! ¡Namutuchucha majacapavaca ena nacahequenetátájiana ticajachahacareanahi! ¡Nasapihapa macachanevacahi eta nanisirahi ena nánitatajiana! —nacahepa.
3 Tacahe, te masamapa ema Jesús eta juca, máimicutichinavacapa eta máimitusiravacahi. Ánipa máichavaca:
4 —Esamanuchaha. Nímicutichinaheya puiti. Matiarihi ema émana achane. Ticayehehi eta cien uvesa. Te témitiyechapuca eta étana, ema achane tiyanayarehi matanuca eta táemitiaruhi. Eta máeñamiravahi, majunijicayarehi eta apamuri noventa y nueve uvesa te majaneasihahi. 5 Jéhesare, te máichimavapa eta táemitiaruhi, tichavapa tiúrisamurepaipa. Mámapaipa te machepa. 6 Te títecapapa te mapena, máichuhapa ena machacayapenana májiriareana. Tacahe, máichapa éna: “Yare, éti apana iúrisamurevare nuyehe núti. Taicha níchimavaipahi eta uvesa táemitiaruhi” máichapa ena májiriareana.
7 Tiuri, núti numetacahe eta juca: Énerichu ema Viya te anuma tiúrisamurevare nayehe ena achaneana tiúritaresiranahi, taicha tájina náejecapiravainahini. Tétavicavainehisera eta máurisamurevahi ema Viya nayehe nácani achaneana tímatianahi eta nacapecaturairahi, tásiha téneuchavanapa, náinajicapa eta napecaturanaini —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús máimicutichinahi eta táemitiaru étana reale
8 Tímiyanava eta máechajirisirava ema Jesús, ánipa macahe:
—Nímicutichinaheya eta apana. Sutiarihi esu ésuna esena. Ticayehehi eta dies reale eta tijapu plata. Te témitiyechapuca eta étape, tinanesiyarehi sutanucayarehi eta táemitiaruhi. Eta sutanusirayare, suyustacainapa eta sumicahu. Supihicainapa tamutu eta te tajuhe eta supena. 9 Te suíchimavapa, tiúrisamurénapa. Suíchuhavacainapa ena suchacayapenana suájiriareana. Tacahe, suíchavacainapa éna: “Yare, éti apana iúrisamurevare nuyehe núti, taicha níchimavaipa eta reale nucamitiaruhi” suíchavacainapa esu esena ena suájiriareana. 10 Tiuri puiti, núti numetacahe eta juca: Ene macahehi ema Viya. Tétavicavainehi eta máurisamurevaya te namuri ena ángeleana eta máeneuchiravapa mácani achane cápecaturarahini, máinajisiraipahi eta mapecaturanaini —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús máimicutichinahi ema émana achane amaperu tacamitiriaru eta matuhusiva
11 Tímiyanava eta máechajirisirava ema Jesús, ánipa macahe:
—Matiarihihi ema émana achane. Apinanahi ena machichanaveana. Ajairana. 12 Étana sache, máichapa ema maiya ema émana machicha amuyapana: “Tata, picatajicanupa, píjaracanu puiti eta nuyeheyare tatucachaquenenuyare eta picayehequeneana” máichapa. Tacahe, tísapavapa ema naiya. Máijaracavacapa eta máimahaqueneana ena apinana machichanaveana. 13 Tacahe, étarichuhi te jena sácheanahi, tétupiricavapa ema amaperu, tiyanavanepa. Mámapa tamutu eta mayehechiravaripahi máijararuhi ema maiya. Tiyanapa te apana avasare tayerehiquene. Eta ánaqui, máitaiyahi tamutu eta máimahaqueneanaini. Tamutupa mamapachichijica. 14 Tacahe, eta jena sácheana, táitecapauchapa eta ecuha eta avasare mávihahi ema amaperu. Tacahe, namutu ena achaneana tayehe eta te avasare téchurihanapa eta tinicacare. Tivayuchavapa eta ecuha. Ema amaperu títarahaipahi eta máimahaqueneanaini. Tásiha, tájinapa maviyahini eta manica. 15 Tásiha, ticaquenurecapa mayehe ema émana achane. Tacahe, ema máquenuhi mavanecapa ema amaperu eta majaneasinaya eta cúchiana eta te máesane. 16 Ichapesera eta máecuavahi. Majamurachainehi manicahini eta taniru eta cúchiana, taicha nájina náitátihini éma. 17 Tacahe, téquecavapa eta mapanereruanahi. Tipanerequenehavapa émajiva. Ánipa tacahehi eta mapanereruhi: “Namutu ena mavanarana ema tata, tiúrihi eta nanisira. Nútisera ani ticapacanuinapa eta nécuava. 18 Níjaracava, nuyana nuchava eta me tata ticachichanu. Tásiha, níchayare éma: Tátachicha, nucapecaturaipa mayehe ema Viya étapa eta piyehe piti tata. 19 Tayanarinepuca táimicutijiricavainepuca vahi pichichanuina. Picatajicanusera. Pijacapanu, nímiáquenuchavarine piyehe piti tata. Nácutirine ena pivanarana. Níchayare ema tata”. Tacahepa eta mapanereruhi ema amaperu achane.
20 Tásiha, tiyanapa tichava eta me maiya. Te tiánehipa títecapa ema amaperu, máimahapa ema maiya. Enurujipa máimativane. Ichaperinehi eta majapanuirahi. Enurujipa tiyana tijunapa mácapa. Majupahacapa ema machicha. Máetserarecapa eta máurisamurevahi. 21 Émasera ema amaperu, téchajicapa. Ánipa maicha: “Tátachicha, nucapecaturapa mayehe ema Viya étapa eta piyehe piti tata. Tásihasera, tayanarinepuca táimicutijiricavainepuca vahi pichichanuinaya” máichapa. 22 Émasera ema maiya, mavaraha máimerecaya eta yátupirahi eta majacapirahi ema machicha. Vahi máicuñacahini. Tásiha, mavanecapa ena mavanarana. Máichapa: “Etátájirica, iama eta muíriare tiúrinapana. Emuiriacha ema maca nuchicha. Iama eta tiúrinapana surtija; masurutijaina. Iámavare eta tiúrinapana eparupeva, máeparupevaina. 23 Énerichuvare épana eta jena mamona tiújepana. Ecapaca, vinica. ¡Víchayare eta piesta! Viúrisamurevaina eta máitecapirahi ema maca nuchicha. 24 Taicha éma, tímicutijiricavahi eta máepenaquenénahini ema maca, puítisera tiúchujicapa tichavapa ani nuyehe. Máemitiaruhi te numirahu, puítisera nímahapa éma” macahepa ema maiya. Tacahe, ichape eta náurisamurevahi namutu. 25 Tiuri, ema émana machicha máechavihi tiyanahi te isaniti. Te tichavapa, te tiánehipa eta napena, masamapa eta piesta te tajuhe. 26 Tásiha, máichuhapa ema émana nacajurure. Mayaserecapa: “¿Tájaha tacayema eta juca piesta?” macahepa. 27 Tacahe, máichapa ema macajurure: “Ema piparape títecapahi. Tásiha, ema piya máimicapacapa eta étana mamona tiújepana. Ichape eta piesta, taicha eta máurisamurevahi ema piya eta máitecapirahi ema piparape” máichapa ema macajurure. 28 Tacahe, tisemarinehi ema maparape. Vaipa mávarahahini masiapahini. Tacahe, te máechapa ema naiya, tiúchucapa. Macamesapa macasiapa. 29 Majicapapasera ema machicha, ánipa maicha: “Pímaha, tata. Ánaquiapapa eta nítatíravihi núti. Tájina nímatiyahini nácapaemachavihini te pivanairipiana. Tásihasera, tájina píjaracanuhini eta étanainahini chívachichainapucaini eta nunicahini nucapiestarahipucaini núti, nácachanehini ena nájiriareana némunacasareana. 30 Tásiha, puiti pímicapacainehi eta mamona tiújepana, taicha eta máitecapirahi ema émana pichichatataji. Ema mácatataji títahacavahi eta píjararuinihi picayehequeneanainihi náichavenehi ena esenana túhusiana” máichapa ema machicha. 31 Tacahe, ema maiya máichapa: “Pímaha, nuchichachicha, píti ánaquiaparipa eta péjahasiranuhi. Tásiha, tamutu eta nucayehequeneanahi, piyeheanahivare píti. 32 Puítisera, táuricaichucha vicha eta piesta eta viúrisamurevainahi, taicha tímicutijiricavahi eta máepenaquenénahini ema maca piparape, puítisera tiúchujicaipa, tichavapa éma. Ema máemitiaruhi te vimirahu, puítisera viápechavavarepa vímaha éma” máichapa.
Tacahehi eta máechajiriruvanahi ema Jesús nayehe ena achaneana.
16Eta máimituresirahi ema Jesús, máimicutichina ema capataz timapachichijicahi eta máimahaquene ema máquenu
1 Ema Jesús ánivare macahehi eta máimitusiravacahi ena máimitureana:
—Nímicutichinahe eta apana. Ema achane rico, matiarihihi ema mayehe capataz, téchahi tamutu eta máimahaqueneana ema máquenu. Tásiha, masamairiricapa ema máquenu eta mamapachichijisiraipahi eta máimahaqueneana. 2 Tacahe, ema máquenu máichuhapa. Mayaserecapa: “¿Tájaha tacayema eta juca? Nusamauchavihi eta pimapachichijisirahi eta nímahaqueneana”. Émasera ema capataz tájina maviyavahini macatiuchiavahini taicha yátupihi eta máejecapiravahi. Tacahe, ema máquenu máichapa: “Tiuri, vitupaequenehayare tamutu taicha vaipa nuvaraha pímiyanava eta nuyehe”. 3 Tacahe, ema capataz ichaperinehi eta mapanereresirahi taicha eta máuchusiraya. Tásiha, macahepa te mapanereruana: “¿Tájahainapapuca nícharacavayare puiti? Ema náquenu ticuchucanuinapa tayehe eta juca nématanerepihi. Ichape eta nutsirihacarevayare taicha vahi núrihahini nucaematanehini eta isaniti, váhivare nuratahaimahi eta tamuracava eta emataneca. Titsirihacarehivare nuyaseserecahini eta nunicaquene. 4 Tiuri, áni nucaheyare. Némeñahavayare nayehe ena ticanteveanahi mayehe ema náquenu, tiámainucava te nítucavapapucaini eta nítatijiyavayare” macahepa te mapanereruana.
5 Tacahe, máichuhavacapa namutu émanapahi ena ticanteveanahi mayehe ema máquenu. Tacahe, mayaserecapa ema máinapuiruhi: “¿Péchapuca áyana eta pintevehi mayehe ema náquenu?” 6 Tacahe, ema ticantevehi majicapapa: “200 lata eta aceite comer eta nuntevehi mayehe”. Tacahe, ema capataz máichapa: “Júcahi eta piyehe vale pifirmaruhi. Puítinarichu vítsivachaya eta apana vale. Vaipa pivachachaimahi tamutu. Cien latainarine eta pinteveyare” macahepa. 7 Tacahe, mayaserecavare ema apana: “¿Pítiyapa péchapuca áyana eta pintevehi?” Ema ticantevehi majicapapa: “Séisicientohi tarera eta trigo eta nuntevehi mayehe”. Tacahe, ema capataz máichavarepa: “Júcahi eta piyehe vale pifirmaruhi. Vítsivachaya eta piyehe vale. Vaipa pivachachaimahi tamutu. Quinientorine tarera eta pinteveyare”. Ene tacahehi eta máichirahi nayehe ena apamuriana ticanteveanahi, máitsivachirapaipahi eta nayeheana váleana. 8 Tacahe, te máechapa ema máquenuini eta máichaqueneanahi ema mayeheni capataz eta macatiuchiravahi, ánipa macahe: “Tétavicavapa eta máitusirahi masámápuha ema maena nuyeheni capataz” macahepa ema máquenuini. Ene nacahehi ena achaneana máimatirahanahi ema Viya. Éna tiápajupanavanahivare eta náitusirahi eta tayanirava. Nacachuricahi ena téhicanahi ema Viya, taicha tavayuacavacahi eta tájiparacana.
9 Puiti numetacaheyare eti nímitureanahi: Eta ítaresirahi te juca apaquehe tamauriquenehi, te ecaimahaquenehipuca, ecajiyare te napauchahepuca ena ticamunuvanahi. Tacahe, te ítecapapa te mávasa ema Viya, tiúriyare eta ítecapiraya, ánaqui ejacapainapa eta táitsivayare.
10 Taicha nácani tiúrihi eta náechapajirisirahi jácani ánichichaquenehi, ene tacaheyarehi eta táurivayare eta náechapajirisirayare eta camuriquenehi. Nácanisera vahi tiúrihi eta náechapajirisirahi jácani ánichichaquenehi, éneyareichuhivare vahi tiúrimahi eta náechapajirisirayare eta camuriquenehi. 11 Taicha te vahi tiúrihi eta ítauchirahi eta ecatuparahairahi échapajiricaya eta tímahacareanahi eta te juca apaquehe, ema Viya vahi tituparacahémahi eta tímahacareana yátupiqueneana te anuma. 12 Eta tacahe, ítaurahiyare tayehe jácani apayeheana apaesa máijaracahe ema Viya eta ícuchihi, taicha eta máimairahi éma eta ítauraivahi éti.
13 Éti, eta ítaresirahi, vahi táuricahini apinanainahini ena iáquenuana. Taicha émunacapanayarehi ema émana, tisuapacarepanayarehivare. Tásiha, ema apana, apaesarineya eta émunasiraina, váipainapa tisuapacaremahi éma. Ene tacahehi eta juca ímahaqueneana, vahi ecuisapa tahapasamurerecahehini eta plata, machu tahapapiricaheriana eta émunasirahi ema Viya, étapa eta ecaemataneasirahi éma —máichavacapa ema Jesús ena máimitureana.
Ema Jesús maconsejachapa ena fariséoana
(Mt 19.1-12; Mr 10.1-12)
14 Natiarihihivaresera ena fariséoana. Nasamararacahi eta juca máimiturapianahi ema Jesús. Tásiha, nacaecahirichuchasera eta nasamirahi éma. Taicha tétavicavahi eta tavayuasiravacahi éna eta tímahacareana. 15 Tacahe, ema Jesús máichavacapa:
—Éti épiyacavahi iuri eta ímairavahi nayehe ena achaneana. Émasera ema Viya máimatihi eta esamureana. Macatianacahi ichape éma eta apimirahérahi.
16 Numetacahevare eta apana: Ema víyarahaini Moisés, énapa ena víyarahanaini profetana tínapucanahi eta náechajisihahi tayehe eta nítesirayarehi nuti Cristo ecuchapaquenehi. Puiti ichape eta navapinairavahi ena camuriqueneana téhicanuanapaipa. Éti apana, tituparacahe éhicanuyareva.
17 Numetacahe puiti: Váhiquene títavaimahi eta tasuapacarevahi eta máechajiriruvana ema Tata. Máichecuaraquire éta, tayanapanehipuca táitava eta anuma étapa eta juca apaquehe. 18 Éti, eta ímiturapi, ísapahi mácani achane máquijica esu mayena, tásiha, ísapahivare maveha esu apana esena. Nútisera numetacahe: Mácani achane, te máinajicapuca esu mayena, tásiha maveha esu apana esena, éma ticapecaturaipahi me Viya. Tacutiquene mácani apanavare achane mavehapa esu esena máinajiruhi ema suima, énerichuvare ticapecaturahivare me Viya taicha ésu, matiarihichahi ema suímaquenehi —máichavacapa.
Eta macatajivairahi ema rico étapa eta máuricacarevahi ema paure ticaijare Lázaro
19 Tacahe, ema Jesús máimitucavacavare ena achaneana. Ánipa macahe:
—Nímicutichinahe eta apana. Matiarihihi ema émana achane. Mavayuchahi eta marricuva. Tétavicavahi táurinavahi eta macamuirihaira. Tijanunuhacanecha. Tamutuhi sácheana máicha eta táurinaquene piesta. 20 Tásiha, matiarihihivare ema apana achane paure ticaijare Lázaro. Ticajumahi. Amairihahi carachachaha eta majuma. Téjahapairicahi éma tamutu sácheana te mapajacura ema rico. 21 Ema maca paure tiyaseserecahi manicayare eta máemacharajiana ema rico. Tájinasera náijaracaimahi. Tavetijipa, vahi túmenahini ema paure. Vaipa maratahahini macatiuchavahini eta táeverasirahi eta tamucuana eta macarachana. 22 Étana sache títecapapa eta máepenirahi ema paure. Nárajapapa ena ángeleana; náepanapa eta máchaneva ema Lázaro, námapa tayehe eta paraíso mávihahi ema viáchucaini Abraham. Tacahe, te táequenepa, tépenavarepa ema rico. Tiúrinavare eta náecarirahi. 23 Eta máepenirahi éma, tiyanapa tayehe eta macatajivaiyayarehi. Tásiha, te téjamiháuquichapa, máimahapa eta mávihahi ema Abraham, émapa ema Lázaro te machacaya. Mayerehivacahisera eta máimairahi. 24 Tacahe, tipiaracapa ema rícoini: “Tata Abraham, pájapanunu. Picatajicanu, pivanesinanuini ema Lázaro máechipaicaini apaesachichaini eta mavauqui te une. Máecasarechapanaini eta nunene. Taicha tétavicavahi eta numaunevahi eta te juca nucatajivaiyahi tayehe eta juca návihahi táijurequene yucu” máichapa. 25 Émasera ema Abraham majicapapa: “Vahi nuvanecaimahi. Péchavachucha, nuchicha, te achanevichaha, tétavicavahi eta piúricacarevahi. Tájina pácamunuhini eta pítaresirahi. Ánipasera picatajivaiyahi. Émasera ema maca Lázaro, ichapemurihi eta macatajivairahi te achanerichaha. Puítisera vaipa macatajivahini. Puiti éma, majacaparipahi eta máuricacarevahi. 26 Tacutiquene máitujihi eta mánucuirainahini eta ára piyehe. Pítiripa váhivare pítujicavaimahi pítecapauchahavi ani te juca viávihahi víti, taicha jucarihi eta tíchejimirauchahavihi eta viánucuirainahini tacutihi eta tiúchausi cajacure. Máitujihi eta mayanahini” macahepa ema Abraham. 27 Tacahe, ema rícoini máichavarepa: “Tiuri, te váhipuca títujicacarehi, picatajicanusera. Pivanesinanuini mayana ema Lázaro te nupena. 28 Mametapaninanuini ena cíncoqueneana nuparapenaveana. Maconsejachapanavacaini eta náeneuchiravainaini éna, apaesa váhini nacuitecahini tayehe eta juca návihahi núti nucatajivaiyahi”. 29 Émasera ema Abraham máichavarepa: “Éna, narataha téchajicurecana, ticaravahuanayare eta Sagrada Escritura. Te nasuapahivarepuca eta tavanairipianahi, vahi tisiapanaimahi eta te jara ecuñaraqui piávihahi píti”. 30 Ema rícoini majicapavarepa: “Táitaurevaquene ene tacahehi, tata Abraham. Tiúripanahiserahipucaini mayanahini ema émana máepenaquenehi eta nayehe ena nuparapenaveana, mametapanavacahini. Németeaca téneuchavavaneanapaini”. 31 Ema Abraham máichavarepa: “Te váhipuca nacusuapahini eta Sagrada Escritura, tacaheyarehi eta namasuapirayare mácani máechepurehi máepenaquenehi” macahepa ema Abraham.
17Ichape eta máicuñayare mácani tímiaquipaica te pecatu ena amaperuana
(Mt 18.6-7; Mr 9.42)
1 Te táequenepa, ema Jesús mametamurihavarepa ena máimitureana. Ánipa macahe:
—Yátupi eta vahi téjiacavaimahi eta tímiaquipaicayare tayehe eta pecatu ena achaneana. Ichapesera eta náicuñayare nácani táemesiavanayare náimiaquipaisiraya nácani apamuriana tayehe eta pecatuana. 2 Mácani tímiaquipaicaya ema émana amaperu, tiúripanahipucaini máepenahini mativainahini éma. Váhirichupucaini macucaicuñahini; taicha vahi macuimiaquipaicahini ema amaperu tayehe eta pecatu. 3 Eta tacahe, échapavaya éti machu ímiaquipaica ena amaperuana.
Tatuparaca viperdonacha ena téjecapavana viyehe
(Mt 18.21-22)
Numetacahe eta apana: Te máejecapavapuca ema piparape eta piyehe, piconsejachaya. Téhesera máeneuchava eta piyehe, piperdonachaya éma. 4 Tayanapane siétehénapuca máejecapava te étana sache, máeneuchavasera eta piyehe, tituparacavi piperdonachayare —macahepa ema Jesús.
Tamutuyare virataha te yátupihi visuapa ema Viya
5 Tiuri, ena apóstoleana nayaserecapa ema Jesús:
—Tata Viáquenu, picatajicahavi. Pímitucahavi apaesa tajurucapaipaini eta vicasiñairavahi mayehe ema Viya. Vivaraha ichapenaini eta vicasiñairavaya eta mayehe —nacahepa.
6 Tacahe, ema Jesús majicapavacapa:
—Vahi tácamesa ichapenahini eta ecasiñairavahi mayehe ema Viya. Tayanapanepuca ánichichainarichu eta ecasiñairavahi, tácutipuca eta táquichicha eta mostaza, tamutuyare erataha. Étaripa eta jácani yucuqui, te evarahapuca ecayejeca, eratahayarehi. Te íchapuca: “Piyejecava eta te juca, piyana pisucuchava te cáquiure”; tásiha, eta yucuqui tisuapaheyarehi. Tiyejecavainapa tayehe eta cáquiure.
Tatuparaca vítauchayare eta vicaemataneasirayare ema Viya
7 Étaripa ema mácani achane te ticamusurahi, te másihapaipapuca ema musu te vámahi eta majaneasirahi eta vaca, te tísahahipuca, te títecapapa te peti, ema máquenu váiparinehi matátáuchaimahi máepiyaca eta tinicayare eta máenisiraya ema musu. 8 Matátáuchayarechucha mavaneca ema musu émaina máepiyaca eta tinicacare, máenicayare ema máquenu. Tásiha, máichainapuca: “Tiuri, nítanesipa. Pítipavapa pinica”. 9 Váiparinehivare mahasulupayachaimahi ema mamusura eta máitauchirahi eta mavanahianahi. 10 Ene ecahehi éti, ecuti ema musu. Te ítauchapa tamutu eta evanahiana me Viya, ecahenapa: “Viti músuanahi vahi vicunachacarémahi. Tacarichuhi vicha eta vivanahianahi” ecahenapa —máichavacapa ema Jesús.
Ema Jesús macanaracahi ena diésqueneana leprosoana
11 Tímiyanavavare tipaica ema Jesús, macaijuhepa eta Jerusalén. Máetavicavacapaipa eta avasareana te provincia Galilea étapa eta Samaria. 12 Te máitecapauchapa eta apana avasarechicha, tiúchujicanapa ena diésqueneana ajairana ticajumana eta lepra. Nacapayacapa éma. Váhisera náemeñahavahini éna, nayerehichucha. 13 Tacahe, napiaracapa ema Jesús:
—Tata Jesús Nazareno, pájapanuhavi. Picatajicahavi, picanaracahavi eta vijuma —náichapa.
14 Tacahe, ema Jesús máesenicavacapa. Tásiha, máichavacapa:
—Eyana, ímerecava te namirahu ena tuparairucana apaesa náimamaracahe. Énainapa nametajirica eta iúrivaipa, enarasiraipahi eta ejumanainihi —máichavacapa.
Nasuapavanehi éna. Tásiha, eta nayanirahi, tinaracanapaipa. 15 Tacahe, ema émana, eta máimairavahi eta manarasiraipahi, tichavapa te mávihahi ema Jesús. Tipiaracapaipahi muraca eta macunachirahi ema Viya. 16 Matupirupa tépuyucahi te mamirahu ema Jesús. Tétipaicapa macaitecapa eta mamira te apaquehe, mamaverarasiravahi eta mahasulupayachirahi ema Jesús. Ema maca achane, indigenahi samaritano. 17 Tacahe, ema Jesús máichapa:
—Ticutimahi diésnahi ena nucanararuanahi. ¿Tájahapuca tacayemahi vahi nachavahini ena apamuriana nuévequeneana? 18 Macarichuhi tichava ema maca apavasaquenesamihi, macunachapaipa ema Viya.
19 Tacahe, ema Jesús máichapa ema achane:
—Péchepuca, piyana pichava. Pinaracaipasera táichavenehi eta picasiñairanuhi —macahepa.
Eta ecutiarareanaya eta máitesiraya ema Cristo
(Mt 24.23-28, 36-41)
20 Tiuri, ena fariséoana nayaserecavare ema Jesús tájamuhuyarepuca eta máitecapiraya ema Cristo nacuchapaquenehi. Éma, majicapavacapa:
—Eta máitecapiraya ema ecuchapaquenehi, tájina metárapimahi eta máimeresiravaya éma. Vahi tácajerahini eta ímairaya. 21 Nájinavare timetajiricaimahi eta máitecapiraya taicha matiarihiripahi éma puiti ani. Nútiripa —máichavacapa.
22 Tacahe, máichavacapa ena máimitureana:
—Tatiarihiyare eta sáchevayare ichapeyare eta ecaimairunuiraya. Tétavicavaya eta evarairaya íjahúchavayare ímahanu nuti Manerejirunuhi ema Viya eta nuchaviraya. 23 Te navayuaracahepuca nacahenapuca: “Émaripa ema vímahaquenehi ánaqui”. Ena apamuriana nacahénavarepuca: “Émaripa ema maca vímahaquenehi puiti eta ani”. Váhisera ecusuapavaca éna. Váhivare ecuehicavaca. 24 Taicha te táitauchavapa eta nítecapiraya núti, nucutiyare eta táijahúchirava títecapa eta térameca. Namutuyare ena achaneana te juca apaquehe tinecapanuanayare. Tacaheyare eta nuchavirayare nuti Manerejirunuhi ema Viya. Ticaecherayaresera, tájina vahi máchasimahi. 25 Tativayaresera nucatajivanumayare ichape. Tépurunuanayare ena achaneana natiarihiqueneanahi puiti. 26 Tacutiyare eta acane ena achaneana machamurianaini ema Noé. Ena nani tinicairihianarinecha, náematanerinecha, térana, tímarerecanahi ena nachichanaveana. Vahi téñamavanaimahi eta náimairahi ema Noé eta masiapirahi tayehe eta ichape pacure. Tájina vahi natsecavahini eta táitecapauchirayarehi eta ichape une. Tacahe, eta táemirisirapa eta ichapequene tiquiva, tacapapajicavacahi namutu éna. Ene nacaheyare ena achaneana te jena sácheyare. Vahi titsecavanaimahi tayehe eta nuchaviraya. 28 Tacutiquene ene nacahehivare acane ena achaneana ena machamuriana ema Lot. Tinicairihianahivare éna, téraracavanahivare. Étanecha napanerechahi náijarareca eta náevavareruana. Ena apamuriana natanujiricarinecha eta nacamunuqueneanahi. Tépiyarerecanarichucha pétiana. Vahi naéñamavahini tayehe jácani ecuñaraquiya. 29 Téhesera te majunijicapa ema víyarahaini Lot eta avasare Sodoma, tíjahúchavapa tiquivapa eta yucu ticasiriqui azufre tiásihahi te anuma. Tacapapajicavacapa. 30 Ene tacaheyare eta nusacherayare nuti Manerejirunuhi ema Viya eta nuchaviraya.
31 Te jena sácheyare, nácani tachimararuanayare te aneca, vahi táuricaimahi nasiapahini te napena navehanumahini jácani náeñamaqueneanahi náimahaqueneana. Énaripa ena napaiririruanahi te vámahi, váhivare tichavaequenehavanaimahi náepanahini eta náeñamaqueneanahi. 32 Écharichuhi eta acane eta suíchararacavahi esu mayenaini ema Lot. Ésu, tétavicavahi eta suéñamaequenehairahi eta suímahaqueneana sujuniruanahi. Táichavenehi eta suvarairahi tichava, ésujivapa ticamitiequenehava+ 17:32 Ema Viya mavanecahi ena apinana ángeleana, nametapana ema Lot eta máicuñasirayarehi eta avasare Sodoma. Ésusera esu mayena ema Lot, ticametacasihineni eta sujunairayare sucachaneyarehi ema suima, sucatiequeneharichucha eta suímahaqueneanainihi. Étapa tiviuchahi sunasipa te achene, tépiyavapa icheve máripuhi.. 33 Nácani téñamanahi eta náitaresira, tahapapiricarinecha eta tájiparacana te juca apaquehe, éna témitiequenehanaya eta náitaresira. Énasera nácani tahapapiriruanahi eta náehisiranuhi, tayanapanepuca táimicapacavaca, éna títujicavanayare tiúchucuhanayare eta náitaresiranaya.
34 Numetacahevanecha: Te jena yátiyare, te apinanahipuca nácani natiarihiqueneanahi te tajuhe peti, émanayare ema níchuhaqueneyare, ema apana manasiyare. 35 Tacutiquene, apinanahipuca ena esenana tiyuvarecanahipuca. Énerichuvare ésuna esu níchuhaqueneyare. Esu apana sunasiyare. 36 Te apinanahipuca ena ajairana te vámahi, éneyareichuvare émana ema níchuhaqueneyare. Ema apana manasiyareva —máichapa ema Jesús.
37 Eta nasamirahi ena máimitureana, nayaserecapa:
—Tata Viáquenu, ¿távihapuca táitauchiavayare eta juca pimetarapianahi? —nacahepa.
Majicapapa éma:
—Vahi ecueñamava eta távihapuca nítecapihayare. Núti nítecapauchaheya te jácani iávihahi éti+ 17:37 Te máechajiriruvahi ema Jesús, ani macahehi: “Te jácani mávihahi ema máepenaquene, éta távihayare eta sipuquiana”. Eta juca mayehehi proverbio, tatiarihi eta tacayemaquenehi tayumurevahi. —máichavacapa.
18Ema Jesús máimicutichinavare ema juez ésupa esu tépenaima
1 Ema Jesús máimitucavacavare ena máimitureana vahi nacucainajiruva eta nayujarasirana. Tímiyanavanaya, tayanapane vuíchaha najacapavanehini eta nayasearuanahi. 2 Eta máimicutichinahi, ánipa máichavacahi:
—Matiarihi ema achane. Juézhi tayehe eta avasare. Éma, tájina vahi mapicauchahini ema Viya. Nájinavare mapicauréna ena achaneana. 3 Sutiarihivare tayehe eta avasare esu ésuna esena suépenaimaquenehi. Suchavauruiricahi ema juez taicha eta sumetauchirahi ema sucatianaruhi. 4 Émasera ema juez vahi masuapahini eta sumetauresirahi ésu. Váhisera sucainajiruvahini. Tásiha, mapanerequenehapa macahepa: “Núti néchinava. Nájina nárataha napamicanuhini. Váhivare tipamicanuimahi ema Viya. 5 Ésusera esu suca esena, nuyacujipa eta suchavauruirisiranuhi. Nícharinepuca eta suvarahaquenehi, apaesa vaipa sucuápechava suíteca” macahepa ema juez.
6 Puiti, nuvaraha ecaicutiaraquenehaicha eta juca nímiturapihi mayehe ema juez mapicauruiraha eta macatiuchirahi esu suca esena táichavenehi eta suchavauruirisirahi éma. 7 Ene macahehi ema Viya. Vahi máyererejimahi eta macatiuchirahevaneya eti manerejiruanahi, esamacareyarehi taicha eta emacainajiruvairahi eta eyujarasirainahi tamutu sácheana, yátiana. Étaripa te táitecapa eta nuchavirayare nuti Manerejirunuhi ema Viya, németeacahi natiarihiyareichaha nuchimapaqueneanaya ena vahi ticainajiruvanahi eta nayujarasira, nacutihi esu suépenaimaquene eta sumacainajiruvairahi —máichavacapa ema Jesús.
Ema Jesús tímitucahavi vahi vicasiñavavaicaimahi, váhivare vépururahimahi
9 Ema Jesús apanavare eta máimicutichinahi eta máimituresirahi, nayehe ena tímijachavanahi tiúriana, tájina náichiravainahi; náepuruvacahisera ena apamuriana achaneana. Tacahe, máichavacapa:
10 —Nímicutichinahe eta apana: Natiarihi ena apinana ajairana te Templo. Téneuchavanahi. Ema émana achane, fariséohi éma. Ema apana, tisipecaturarahi éma. 11 Ema fariseo, eta macasiñavavaisirahi, témeñahavapa tayehe eta cuarto tacapicahuquenehi te Templo. Ánipa macahehi eta mayujarasirahi: “Nuhasulupayachavi, Tata Dios, eta núrivahi te pimirahu. Vahi nácutihini ena apamuriana achaneana tiámerahianahi, tisipecaturanahi, esenamareanahivare. Váhivare nácutihini ema mácatataji te juca nuchacaya. 12 Píti pímatinuhi eta apiheirahi áyunanu te semanana. Níjaracavivare eta plata nuganareruasa. Te nuganachahipuca eta dies peso, étanahi peso eta níjaracaviparaca. Téhesera cien pésohipuca eta nuganareruhi, dies pésohivare eta níjaracavi. Vahi nuyavanahini eta námavahuásana eta piyehe” macahepa.
13 Émasera ema apana achane vahi máemeñahavahini. Tiyerehichucha eta máeneuchiravahi. Váhivare mapatsicavahini máesenicahini te anuma. Téhatupachavahisera eta máeneuchiravahi. Ánipa macahehi: “Tata Dios, nucatisamureva ichape eta nucapecaturairahi piyehe. Pájapanunusera piperdonachanu eta nupecaturana” macahepa ena achane.
14 Tiuri, nutupiru numetacahe: Ema maca achane, eta machaviraipahi te mapena, tijacapacaréinehi me Viya taicha yátupihi eta máeneuchiravahi. Émasera ema fariseo vahi majacapacarehini. Taicha nácani ticasiñavavaicanahi, tímijachavanahi ticunachacarehi, éna tépurucareanayarehi me Viya. Nácanisera ena tiyaseacanahi ema Viya eta májapanuiravacaina, yátupihi tijacapacareanayarehi mayehe —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús mayujaraucha ena amuyana
(Mt 19.13-15; Mr 10.13-16)
15 Tacahe, ena achaneana námavacapaipahi ena amuyana eta mayehe ema Jesús, navarairahi máemamahacavacayarehi éma. Énasera ena máimitureana vahi náisapahini, nacaichepaipa ena tiámanapahi ena amuyana. 16 Émasera ema Jesús máichuhavacaichucha ena amuyana. Tásiha, ena máimitureana máichavacapa:
—Ésamiricachucha ena amuyana, náitecaichaha eta nuyehe. Vahi ecucaichepaica éna. Taicha ena nuchanerana nuti Cristo nacutiyarehi ena nani amuyana eta nasuapajiraiva éna. 17 Nutupiruva numetacahe: Nácani vahi nácutihi ena amuyana eta nasuapajiraiva, vahi nuchaneranaimahi éna —macahepa ema Jesús.
Ema achane rico téchajiricava mayehe ema Jesús
(Mt 19.16-30; Mr 10.17-31)
18 Matiarihi ema achane. Náiyacararipahi ena achaneana. Témeñahavapa mayehe ema Jesús, mayaserecapa:
—Tata maestro, piti piúriquene. ¿Tájahapucaini eta nícharacavaini eta nítujisiravaina me Viya máichecuaraquirénahini eta nítaresira? —máichapa.
19 Ema Jesús majicapapa:
—¿Tájaha tacayema pímijarechanu “Piti piúriquene”? Mararihi ema Viya. Jéhevare éma, tétavicavahi eta máurivahi. 20 Téhesera te pivarahapuca pecha eta apana vítaresira, pisuapayarehi eta mavanairipiana ema Viya. Píti pímatipa eta júcana: “Vahi picuveha esu esena apayena. Vahi picucapareca. Vahi picuamereca. Nacuija pépiyaequeneruina. Pémunacaya ena ticachichavianahi” —máichapa.
21 Tacahe, ema achane majicapapa:
—Tamutu nusuapahi eta juca vanairipiana eta námaperuvahi, puíticha juca ajairanuirapa —macahepa.
22 Tásiha, ema Jesús máichavarepa:
—Jucarihichahasera eta pítauchaqueneyare. Píjararecaya tamutu eta pímahaqueneana. Tásiha, píjaracavacaya ena páureana. Jéhevare éta, pijacapayare eta pímahaqueneyare te anuma, táitsivayare. Te tamutupa eta juca, pítecavanepa péhicanu —máichapa ema Jesús.
23 Te masamapa ema achane eta juca macayemaquenehi ema Jesús, ichaperinehi eta mapanereresirahi, taicha mavayuchahi eta marricovahi. Macatiequeneharinehi tamutu. Tiyanapa tipanererecapaipa. 24 Eta máimairahi ema Jesús eta mapanereresirahi, máichavarepa:
—Yátupiquenehi máitujihi eta náijarasiravainahini eta náehisiranuinahini ena rícoana eta nasiapirainahini te anuma. 25 Esamanuchaha. Eta juca tímicutijiricavahi eta vipera camello, máitujihi tánucuhahini te támicuejehe eta parirapa. Ene nacahehi ena rícoana —macahepa.
26 Tacahe, ena tisamararacanahi, ánipa tacahehi eta nayaseresirahi:
—¡Tétavicavahi eta tamáitujicacarevahi! ¡Nájina títujicavaimahi náuchucuhahini!
27 Ema Jesús majicapavacapa:
—Nájina émanaina achane émajivaimahi ticuchucuhava. Macarichu ema Viya marataha ticuchucuhahe —macahepa.
28 Émaripa ema Pedro máichavarepa:
—Vítisera, Tata, vinaquicahi tamutu eta vicayehequeneana, vivarairahi véhicavihi.
29 Ema Jesús majicapavarepa:
—Nutupiru numetacahe: Namutu nácani nanaquicahi eta napena, najunijicahivare ena ticachichana, ena naparapenaveana, nayenanapuca, nachichanaveanapuca, táichaveneyarehi eta náehisiranuyare; 30 jararihiyare eta táitsivayare te juca apaquehe eta náimahaqueneyare. Nararihiyarevare ena achaneana téchapajiricanayareva. Tásiha, tavetijinapa te náitecapapa te apana náitaresiraya, máichecuaraquirenapa eta náuricacarevaya —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús tiápechavavare máechajisiha eta máepenirayare
(Mt 20.17-19; Mr 10.32-34)
31 Ema Jesús máiputsiamurihapa mámamurihapa ena dócequeneana máimitureana. Tásiha, máichavacapa:
—Ímaha puiti, viyanainapa vicaijuhénapaipa te Jerusalén. Ánaqui táitauchiavayare tamutu eta nájucunachaqueneanahi ena profetanaini eta níchararacavayarehi núti Manerejirunuhi ema Viya. 32 Ánaqui nucaijararecasiyare núti nayehe ena apavasaqueneana romanoana. Énainapa ticaecahijiricanuanayare, ticaetemajiricanuanaya, tiátutuquichanuanayareva. 33 Téstacanuanayareva. Tásiha, ticapacanuanainapa. Tásihasera te mapanaquenénapa sache, néchepucainapa te nécari —máichavacapa.
34 Énasera ena máimitureana vahi nacaicutiarahini eta juca mametasiravacahi. Váhivare náimatiequenehahini tájahapuca eta máechajisihahi taicha vahi náemeteacahini énemahinahíni náichahini ema Jesús.
Ema Jesús macaimairirica ema achane púchuqui ticavasa te Jericó
(Mt 20.29-34; Mr 10.46-52)
35 Tacahe, te tiánehipa títecapa ema Jesús tayehe eta avasare Jericó. Matiarihi ema achane púchuqui, téjacahi te achenechacaya tasiaparacuhi eta avasare. Tiyaseserecahi eta limosna. 36 Te masamavacapa ena camuriqueneana achaneana tiánucuhanapaipa, macayasesererupa ema púchuqui tájahahipuca eta téchacarehi. 37 Nametacapasera eta émairahi tiánucuhayarehi ema Jesús Nazareno. 38 Tacahe, tipiaracapa ema achane púchuqui:
—¡Tátachicha Jesús! ¡Pítiqueneripa yátupiquenévihi Cristo! ¡Picatajicanupaini! ¡Pájapanunu! —macahepa.
39 Ena achaneana tínapumiráuchanapahi ema Jesús navarahapa nacamatinacayarehini. Émasera tipiararecaichucha:
—¡Tátachicha Jesús! ¡Pítiqueneripa yátupiquenévihi Cristo! ¡Picatajicanupaini! ¡Pájapanunuini! —macahepa.
40 Tacahe, ema Jesús te macanarapa, tíchecanumapa. Macavanairipipa náepana ema púchuqui. Te nacaitecapa, mayaserecapa:
41 —¿Tájaha picamunu nuyehe?
Ema púchuqui majicapavarepa:
—Tátachicha, nuvaraha picaimairiricanupaini —macahepa.
42 Ema Jesús máichapa:
—Tiuri, nuchicha. Táichavenehi eta picasiñairanuhi, pinaracapa puiti —máichapa.
43 Jéhesareinehi, tíjahúchavapa timairirica ema púchuqui. Tásiha, tiyanapa máehica ema Jesús tiúrisamurepaipa. Macunachapaipavare ema Viya. Énapa ena achaneana tímararacanahi eta manarasirahi, ichaperinehi eta nacunachirahi ema Viya.
19Ema Zaqueo mavarahahi máimati ema Jesús
1 Tacahe, eta máitecapiraipa ema Jesús te tajuhe eta avasare Jericó, matiarihi ema achane rico, ticaijare Zaqueo. Nacapitarahi ena cóbrarecarahiana eta impuesto. 3 Te masamairiricapa eta émairahi ema Jesús títecapapahi, mavarahapa máimatiyarehi. Étasera eta máichipichuvahi éma, vahi máratahahini máimahahini ema Jesús te namuri ena camuriqueneana achaneana. 4 Tásiha, tijunapapa eta te mayanihayarepahi ema Jesús. Tiápanapa te yucuqui, máimararacasaréipahi ema mavarahaquenehi máimati. 5 Tacahe, te macapecupa ema Jesús eta yucuqui mávihahi ema Zaqueo, máesenicapa ema Jesús te anuquehe. Tásiha, máichapa:
—Zaqueo. Yare, piúcupaica, taicha puiti nuvarahahi nunasinumayare te pipena —máichapa.
6 Tacahe, ema Zaqueo titátájipa tiúcupaicapa. Tiúrisamuréinehi eta majacapirahi ema Jesús. 7 Eta náimairahi ena achaneana eta juca, téchajicanapa mayehe ema Jesús. Náichapa:
—Émamesapa máitecapauchayarehi ema maca ticapecaturahitátáji —nacahepa.
8 Te téjacanapa te tajuhe, témeñahavapa ema Zaqueo te mamirahu ema Jesús. Tásiha, macahepa:
—Pímaha, Tata Náquenu. Núti néneuchavapa me Viya. Puiti níjaracayare ena páureana ticutimuriacaca eta nímahaqueneana. Nímichavayareva te natiarihipuca ena nucaetemaqueneanahi, cuátrohénapasera eta táitsivayare eta nímichavaqueneya —máichapa.
9 Tásiha, ema Jesús majicapa:
—Nímahapa puiti eta yátupirahi eta péneuchiravahi eta pipecaturana, taicha pivarahahi pímichavayare eta plata picaetemareruanahi. Tásiha puiti, pijacapacarepa me Viya. Vaipa pémitiequenéimahi. Taicha píti picutipa ema viáchucaini Abraham eta macasiñavairahi mayehe ema Viya. Píti nuchaneravipa, picutipa ena apamuriana nucurujiruanahi. Taicha éta tímitecanuhi nuti Manerejirunuhi ema Viya —macahepa ema Jesús.
Ema Jesús máimicutichinava ema príncipe eta máijarasirahi ena machanerana eta maplatane, apaesa nacajurucayarehi
11 Tacahe, ena achaneana, eta náimairahi eta mánehiraripa eta Jerusalén, náimijachaipahi étapa tímiyanayare éma, eta máimeresiravayare eta marreyvayarehi. Tacahe, ema Jesús máimatiacaripa eta napanereruanahi. Tásiha, máimitucavacapa eta apamuri máimicutichinapa apaesa nácaicutiara eta tayerevaichaha eta marreyvayarehi. 12 Máichavacapa:
—Matiarihihi ema achane. Ichape eta mapicacarevahi. Tiyanayarehi te apana avasare tayerehiquene. Eta tímiyanayarehi ánaqui máepanihayarehi eta mávacureyarehi eta marreyvayarehi tayehe eta mávasa. Eta machavirayarepa, téjacayarepa éma. 13 Te tiyanayarépa éma, máichuhanumapa ena diésqueneana machanerana. Máijaracavacapa étapevaca eta maplatane tasivachaquenehi. Tásiha, máichavacapa: “Ecajurucayare eta juca nuplatane. Te nuchava, táimecavaipa eta tachichanayare”. 14 Tacahe, tiyanapa ema rey-yarehi tayehe eta macaijuheyarehi. Te máequenepasera, tisemamurianapa ena majaneanana. Ánipa nacahe: “Vahi vávaraha émaina viyehéna rey ema maca” nacahepa. Náimivanerecapa eta comisión, nayaseserecayare vahi nacuijaraca eta mávacuréna. 15 Ticamesavauchuchasera majacapaichucha eta mávacurehi. Te tichavapa te mávasa, téjacapa émapa reyhi. Tásiha, máichuhavacapa ena machanerana máijararuanahi eta maplatane. Mayaserecapa te tímecavaipahipuca eta tachichanahi. 16 Tiyanapa ema émana tímerecavapa. Máichapa: “Tata náquenu, eta piplatane píjararunuhi tímecavaipa eta tachichanahi. Diésripa eta tajurusirahi”. 17 Ema rey majicapapa: “Tiuri, nuchicha. Tájina táichava. Tétavicava eta piúriva. Puiti vahi támapurujimahi eta piúrivahi tayehe eta juca ánichichaquenehi níjararuvihi. Puiti níjaracaviyare pituparahaya nujupahaviya. Píti táquenuya eta diésquene avasareana”. 18 Tímerecavavarepa ema apana mamusura. Máichapa: “Tata náquenu, eta píjararunuhi piplatane, tímecavaipahi cinco eta tajurusirahi”. 19 Majicapavarepa: “Tiuri, nuchicha. Tájina táichava. Tétavicava eta piúriva. Puiti nunacaviyare aquenucaviya tayehe eta cíncoqueneana avasareana”. 20 Tímerecavavare ema apana mamusura. Máichapa: “Tata náquenu, júcahi eta piplatane. Vahi nucajurucahini. Núnacaichucha, nítipuichahi te pañuelo. 21 Taicha nupicahi nácaetehahini, machu pícuñacanu. Pétáviuchahi píti eta pivainarajiva, taicha píti pivehahi eta nématanevachayaréni”. 22 Tacahe, ema rey máichapa ema machanera: “Eta juca péchajiriruvahi, éta tímicaecherachavihi eta pépiyahiraivahi. Piplujuvahi eta tíchavihi. 23 Te pímatinuhipuca eta nuvainarajivahi, eta nuvehairaya eta pématanevacha, étapa eta nícuñasiraviyare te picamitiacapuca, váhiyapa pinacapaini te banco eta nuplatane. Étainahini tajurusihahini apaesainahini nímaequenéhahini puiti”. 24 Tásiha, máichavacapa ena apamuriana: “Everejica ema maca eta nuplatane. Íjaraca ema ticajurucahi eta diéspequene”. 25 Éna nacahevarepa: “Tata viáquenu, tímecavaipahinéni diéspepahi eta tajurusirahi”. 26 Ema rey majicapavarepa: “Tiuri numetacaheya: Nácani ticajurucanahi camuri, nujanechinayare eta apana. Nácanisera tájinaquenehi nacajururénahini, nuverejicayare eta náijaracasinihi. 27 Énasera ena ticatianacanuanahi éna vahi najacapanuhini eta nurreyvahi, iáminanuyare ani te numirahu. Ecapapajicavaca éna”.
28 Tacahe, te tamutupa eta juca máimituresirahi, ema Jesús tímiyanavavarepa tipaica. Macaijuhepa eta te Jerusalén. Tínapucapa ena máimitureana.
Títecapapa ema Jesús eta te Jerusalén
(Mt 21.1-11; Mr 11.1-11; Jn 12.12-19)
29 Te apanapa semana, tiyananavarepa. Te tiánehipa eta avasarechichana Betfagé étapa eta Betania, tacanaraipahivare eta masihi ticaijare Olivoquiji, tíchecanumanapa. Mavanecapa ema Jesús ena apinana máimitureana. 30 Máichavacapa:
—Eyanayare eta te jena avasarechicha Betfagé. Te ítecapayarepa, ímahayare eta burrico ticaitihahi. Eta jena sárare mávuéquehéchaha, nájinaichaha ticaperainahi. Evejapuacayare, iáminanuyare eta ani. 31 Te natiarihinapuca náeñama, emetacayare eta nucamunuirahi núti —máichapa.
32 Tacahe, tiyananapa ena vanairucanahi. Jéhesaréinehi étapaichuhi eta mametarapihi éma. 33 Te navejapuacaripa eta burrico, ena ticayeheana nayaserecapa:
—¿Táviha iámihayare eta viyehe burrico?
34 Éna najicapapa:
—Ema maena Viáquenu macamunuhi —nacahepa.
35 Tacahe, náisapapa eta námiraya eta burrico. Te náitecapauchapa ema Jesús, náepacamaequechapa eta náepacuhana. Tásiha, ticaperapa ema Jesús. 36 Te náimahapa ena achaneana tiúchujicapaipahi ema Jesús, náimativanepa. Tiyananapa nácapahi éma. Tépacapairicanapaipa te mamirahu eta náepacuhana te mayanihayarepahi. 37 Eta napaisirahi, témiricanapaipa te tachausi eta cerro ticaijare Olivoquiji. Namutu ena máimitureana téhicanahi ema Jesús tipiaracanapaipa eta náurisamurevahi taicha eta náimahaqueneanahi tiáramicareana máichaqueneanahi éma. Ichape eta nacunachirahi ema Viya. 38 Ánipa nacahehi eta napiarasirapahi:
—Yare, Tata, ¡Piti réyquene, vanairucaquenévihi me Viya! ¡Asulupaya! ¡Puiti, te anuma vicuticacahi eta viúrisamurevahi víti te eta juca apaquehe! Tétávicava eta vicunachira ema Viya eta macatajisirahavihi —nacahepa.
39 Tacahe, eta nasamirapahi ena fariséoana natiarihiqueneanahi eta napiarasirapahi ena achaneana, náechajicapa ema Jesús:
—Tata maestro, picamatinacavacaichu ena nani pímitureana —náichapa.
40 Ema Jesús majicapavacapa:
—Tiuri, numetacahe puiti. Te namatinapuca ena nani, táitsivasera étainapa tipiaracaya eta máriana —macahepa.
41 Tacahe, títecapanapa te tápusi eta cerro Olivoquiji. Ticaecherapa eta Jerusalén. Eta máimairahi ema Jesús eta avasare, tíyahapa táicha. 42 Macahepa eta máiyairahi:
—Páurevisami piti návasasami Jerusalén. Te nácaicutiaraini apaesachichainaini ena pichichanaveanahi eta nuvarairahi nucuchucuhavaca núti. Puiti juca sache nutiarihiraripa ani piyehe, náurihainehi nácamapuravahini eta náuricacarevahini. 43 Taicha járajapayare eta sácheyare táetaviuchavaya eta nacatajivairaya ena pichichanaveana náicha ena piánaranaya tichayacavianayare. Téhavianainapa, tájinapa piviyavaimahi picatiuchiavaimahi. 44 Témestapaicavianainapa te apaquehe. Nacapapajicavacainapa ena pichichanaveana. Tájina nacaemachaquenémahi eta peti. Tamutuyare náquipapaica. Eta piviurevaya, eta juca pimajacapiranuhi eta néjirairavihi nuti mavanerunuhi ema Viya —macahepa.
Ema Jesús macuchuchujicavaca ena tíjararecanahi eta sárareana, cáyureana te tajuhe eta Templo
(Mt 21.12-17; Mr 11.15-19; Jn 2.13-22)
45 Tacahe, te apanapa sache, tiyanapa ema Jesús. Tisiapahi te Templo. Máimaharinehi ena achaneana tíjararecanahi eta sárareana, cáyureana. Tásiha, tisemapa. Eta macuchuchujisiravacahi, máichavacapa:
—Ema Tata Nucaiyaquene, ani macahehi eta máechajiriruvahi te Sagrada Escritura: “Eta nupena tacarichu táicuchihi eta nayujarasirareya ena achaneana” macahepa. Étisera eti tiámerahiana ecasiapavapa eta te juca. Emaeperajicapa eta tacapicahuirahi. ¡Eyana iúchucatataji! —máichavacapa.
47 Eta manasiquenerahi ema Jesús, tamutuhi sácheana tímitureca tayehe eta Templo. Énasera ena tuparairucana énapa ena escribánoana, napanerechaipahi eta navarairahi nacapaca ema Jesús. 48 Váhisera napatsicavahini taicha natiarihi ena camuriqueneana achaneana tisamararacanahi eta máimiturapiana éma. Váhivare náisapaimahi náichahini ena ticatianacanahi.
20Nayasereca ema Jesús te vanairucahipuca me Viya
(Mt 21.23-27; Mr 11.27-33)
1 Étana sache tímiturecaichaha ema Jesús tayehe eta Templo eta máechajiriruva ema Viya. Títecaparacanapa ena tuparairucana, énapa ena aquenucarahana, énapa ena escribánoana. 2 Nayaserecapa ema Jesús:
—Píti, vahi vitupararuvinahini víti eta píchirahi eta júcana. ¿Nájahasica tivanecavihi? ¿Nájaha tituparacavihi picha eta juca píchaqueneana? —náichapa.
3 Ema Jesús majicapavacapa:
—Núti apanavare nuvaraha nuyaserecahe. Ejicapanuyaresera. 4 ¿Nájahapuca tivanecahi ema Juan eta máitesirahi eta máicachasirisirahi? ¿Émapuca ema Viya tivanecahi, émajivahipuca eta máitesirahi? —máichavacapa.
5 Váhisera náituruequenehahini eta najicapirayarehi. Tiácapaemajiricacanapa. Ánipa nacahe eta náechajiriruvanahi:
—¿Tájahasica vicayemayare eta vijicapirayare ema maca? Te vémunahacava vicha: “Mavaneruhi ema Viya”, éma macahénapapuca: “Tásiha, ¿váhiyapa esuapahini éma?” 6 Téhesera vácahepuca: “Émajivaichucha eta máitesirahi”, ticauyayacareipa nacapacahavi ena achaneana te márijahiana, taicha náechahi éna émairahi ema Viya tivanecahi ema Juan —náechajiricacapa.
7 Tacahe, ánipa nacahehi eta najicapirahi ema Jesús:
—Vahi vecha víti —nacahepa.
8 Ema Jesús máichavarepa:
—Énerichuvare núti, vahi numetacahémahi nájahapuca ema tituparacanuhi —máichapa.
Ema Jesús máimicutichina ena pártirárioana máurirahana
(Mt 21.33-44; Mr 12.1-11)
9 Tacahe, ema Jesús tépanavavarepa máimitucavaca ena achaneana. Ánipa tacahehi eta máimiturapiana:
—Nuvaraha nímicutichinaheya, tatiarihi eta isaniti amairiha úvaquiji, masucurehi ema émana achane. Tiyanayarehisera ema ticayehe, tipairiricayarehi te apana avasare. Tacahe, matuparacavacapa ena tírehanayarehi te áñoana eta mayehe uva. Partidoyarepa eta majunijisirayarehi. 10 Tacahe, te títecapapa eta caje tayairahi eta uva, máimivanerecapa ema mamusura mayaseapanavacayarehi ena pártirárioanahi eta tatucachaqueneyarehi éma. Énasera ena pártirárioanahi, tájina náijaracahini. Tisemauchavanarichucha, náehapa ema vanairucainihi. 11 Tásiha, ema ticayehe máevatacavarepa ema apanavare mamusura, mayaseapanavacayarehi éna. Énerichuvaresera náumehavarepa ema vanairucainihi, náehavarepa. Tájina náijaracahini. 12 Tásiha, ema ticayehe vahi macainajiruvahini. Máevatacavarepa ema apanavare mamusura. Énerichuvare náehavarepa ema vanairucainihi. Najarachapa, náquijicapa.
13 Tacahe, ema ticayehe tipanererecaripa: “¿Tájahasica nícharacavayare?” macahepa. “Nuvanecapuca mayana émajacaruvaina ema nuchicha némunaruquenehi. Tatiarihi te émainapapuca napicaucha te náimahapa”. 14 Tacahe, te náimahapa ema machicha, navetijichucha eta nasemirahi. Tímitujiricacanaripa. Ánipa nacahe: “Émainapapuca ticayeheyare ema maca. Yare, vicapaca, apaesa tánasipa tamutu vítinapa vicayehe”. 15 Tacahe, nacaratacapa éma, nacuchucapa eta tayehe eta isaniti, nacapacapa.
Puiti nuyaserecaheyare: ¿Tájahapuca máicharacavayare ema achane ticayehe eta úvaquiji? Jéhesare, vaipa macayehehini paciencia. 16 Títecavanénapa macapapanavacayarepa ena pártirárioanahi máurirahanahi. Tásiha, máijaracainavarepa eta úvaquiji ena apamuriana pártirárioanayareva —macahepa ema Jesús.
Tacahe, ena tisamararacanahi, ánipa nacahehi:
—Viti vicatajicacare, vahi vácutihini ena nani máurirahana —nacahepa.
17 Ema Jesús máesenimurihavacapa. Tásiha, máichavacapa:
—Jéhepuca, németeacasera vuíchaha ácaicutiarahini eta tacayemaquenehi eta Sagrada Escritura. Éta, áni tacahehi: “Ena tépiyarecarahiana eta Templo, tasapiha náepuruhi eta mari táicuchihi tatumearayare eta peti, taicha vahi náimatihini. Émasera ema Viya macaitecapapa eta táicuchihi eta tatuparahahi. Tacapicahuquenehi puiti” tacahehi eta Sagrada Escritura. 18 Puiti, núti nucutihi eta ichape mari náepuruquenehi. Eti epurunuanahi, iáquipaicavayare évetutujicayare. Tichimaracaheyare eta muraca ecuñaraqui taicha eta emavarahairahi éhicanu —máichavacapa.
19 Ena tuparairucana navarahapa náijahúchayarehini nacarataca ema Jesús, taicha tímatiacavanapa éna eta énairahi tayunacavaca eta máechajiriruvana ema Jesús. Váhisera napatsicavahini taicha návamirahuhi ena camuriqueneana achaneana.
Navarahahi náemejecapavacha ema Jesús tayehe eta impuesto
(Mt 21.45-46; 22.15-22; Mr 12.12-17)
20 Tacahe, náimivanerecapa ena apamuriana ajairana tépiyacavanayarepahi tiúriana te mamirahu, navarairahi natanucayare eta tímicaviuchayarehi. Énayarepa timetauchanavarehi mayehe ema aquenucahi prefecto Poncio Pilato. 21 Tacahe, nayaserecapa éma, ánipa nacahe:
—Tata maestro, vímatihi eta tatupiruvairahi tiuri eta juca pímiturapianahi. Nájinavare pinerejiruinahini ena achaneana, taicha pivarahahi náehicahini namutu eta táurinaquene achene ticaijuhe me Viya. 22 Vivarahahisera viyaserecaviyare: ¿Táuricahipuca vivachacha eta viyasehana impuesto mayehe ema Presidente Emperador romano? Taicha víti, machanerahavihi ema Viya, ¿masi? —náichapa.
23 Ema Jesús máimatiacavacapa eta tamaurivapahi eta napanereruana. Tacahe, máichavacapa:
—¿Tájaha tacayema evaraha ímiaquipaicanu? 24 Nímahaseji, iáminanu étapena eta reale.
Éna náijaracapa. Tásiha, ema máichavacapa:
—¿Nájaha ticaijare eta juca? ¿Nájahavare ticavasimahi eta juca mirare eta te juca reale? —máichavacapa.
Éna najicapapa:
—Mayehe ema Presidente Emperador.
25 Tacahe, éma máichavacapa:
—Tiuri. Táuricahi íjaraca ema Presidente Emperador eta juca mayeherichuhi éma. Tásiha, íjaracavare ema Viya eta mayeherichuhivare éma —máichavacapa.
26 Váhiquenesera náratahahini náimiaquipaicahini eta nayaseresirahi te namirahu ena achaneana. Táitsivahi ichape eta náramirahi eta táurivahi eta majicapiravacahi. Timatinanapa tésamiricavanapa.
Nayasereca ema Jesús náicharacavayarepuca ena náepenaqueneana eta náechepusirayare
(Mt 22.23-33; Mr 12.18-27)
27 Nacahepaipavare ena apamuriana achaneana. Saducéoana. Ena nani saducéoana, apana eta náimiturapiana; váhi nasuapa eta náechepusirayare ena náepenaqueneana. Éna natanucahi eta táetseraruvayahi. Tacahe, nayaserecapa ema Jesús:
28 —Tata maestro, ema víyarahaini Moisés manaquicahi eta ajureca máechajiriruvahi eta viyehe: “Te máepenaequenehahipuca ema achane esu mayena, tásiha, nájinahipuca manaquiequeneruvainahini machichainahini; te matiarihihipuca mácani maparapehi, mavehayare esu machinenaequene, apaesa émainapuca macachicha eta suyehe, máitsivainahi ema maparapeni”. 29 Tacutiquene te natiarihipuca ena siétequeneana ticaparapejiricacana, te títauchavapa ema náechavimuri, máepenaequenehapasera esu mayena. Nájinahi machichainahini. 30 Tacahe, ema maparape máitauchavare esu machinena. Énerichuvaresera máepenaequenehavare, nájinavare machichainahini. 31 Ema émana maparape máitauchavare ésu. Énerichuvare máepenaequenehavare. Namutu ena siétequeneana navehahi ésu, tásihasera náepenaequenehapahi, nájina émanainahini mácachichahini eta suyehe. 32 Te táequenepa, tépenapa esu esenaini. 33 Tacahe puiti, te jéhesarepuca tichavanayare títarecana te táequenénapa eta náepenirahi ena nani, ¿nájahapuca ena siétequeneana éma yátupiquenehi suímaquenehi esu esena? Taicha ena siétequeneana namutuhi suímanarihi —náichapa.
34 Tacahe, ema Jesús majicapavacapa:
—Ena ajairana te juca apaquehe natuparacasivaichuhi títauchavanayare suyehe esu esena. 35 Ánaquisera te apana náitaresira, nácani ticatuparahanayare eta nasiapirayare te anuma te náechepucapa, vaipa nácamunuimahi esu esena. Énaripa ena esenana, vaipa nácamunuimahi ema ajaira. 36 Taicha vaipa tiápechavaimahi tépenana. Nacutinapa ena ángeleana eta namaepenacacairahi. Yátupinapa machichanaveanainapa ema Viya, taicha éma ticaechepucavacahi.
37 Émaripa ema víyarahaini Moisés timetacahavi eta májurehi eta yátupirahi eta vahi tánasi tépena eta náchanevana ena náepenaqueneana. Te máimahapa ema Moisés eta yucuqui timurujihi, eta macametacasiyahi mayehe ema Viya eta émarichuhi ema macasiñaquenehi ema Abraham, ema Isaac, émapa ema Jacobo. 38 Taicha ema Viya, ema téchahi eta náitaresirana ena téhicanahi, tayanapane tépenanaripa. Namutu ena, tímiyanavarichucha títareca eta náchanevana te mamirahu éma —macahepa ema Jesús.
39 Tacahe, ena escribánoana, ena natiarihiqueneanahi náichapa ema Jesús:
—Tétupicava eta juca péchajiriruva, tata maestro —nacahepa.
40 Váipasera nacaemuñavahini nápechavahini nayasereca.
Ema Cristo, yátupiquenehi Viya. Mámariéquenenihisera ema rey David
(Mt 22.41-46; Mr 12.35-37)
41 Ema Jesús máichavacavarepa:
—Éti ecahehi eta échajiriruvahi: “Tiúchucayare ema Cristo, mámariequeneyare ema víyarahaini rey David” ecahehi. 42 Yátupihi ema Cristo achanequenehi eta máimahi taicha mámariequenenihi ema víyarahaini David. Nuvarahasera epanerechaya eta juca máechajiriruvahi ema David te májurehi Salmo, ani macahehi: 43 “Ema Viya máichapa ema Tata Náquenu Cristo: Yare, péjaca te nuvaure, eta picuchapihayare eta nucaepuyusiraya te pimirahu ena ticatianacavianahi” macahepa. 44 Ema David, eta máimijarechirahi ema Cristo: “Tata Náquenu”, ¿tájahapuca eta macayemaquenehi? Nutupiruva numetacahe: ema Cristo yátupiquenehi Viya éma. ¿Tájaha íchahi éti? —máichavacapa.
Ema Jesús máimereuchavaca eta náejecapiravana ena escribánoana
(Mt 23.1-36; Mr 12.38-40; Lc 11.37-54)
45 Namutu ena achaneana nasamararacahi ema Jesús eta máechajisiravacahi ena máimitureana. 46 Ánipa macahehi eta nayehe:
—Échapavayare éti, machu éhica eta nayeherepiana ena escribánoana. Navarahavare ticapicahuanayarehi eta náechajisiraya ena achaneana te jácani nácapajisihapahi éna. Tacutiquene tinerejiurucavana eta táurinaqueneana téjasihacareana te tiyanana te viúrujisirarevana. Étaripa te nanisirana, ticaejacavanavare te jácani távihahi eta tiúrinisipana tinicacare. 47 Tacutiquene naverejicavare eta nacayehequeneana ena tépenaimana, nájina najapanuquenéna. Tásiha, tépiyacavanapa religiósoanahi, tiúpiemana eta nayujarasira, namavarairahi tácaecherahini eta náichira eta tamauriqueneana. Énasera tiápajucavanahi eta nacaicuñairaya muraca.
21Eta sunaquiruva esu máimaru tacachuricahi eta nanaquiruvana ena rícoana
(Mr 12.41-44)
1 Ema Jesús máimararacahi ena rícoana eta nanaquisirava eta plata tayehe eta chapama nanaquisirareva eta námavahuana mayehe ema Viya. 2 Énerichuvare máimahavare tinaquicava esu ésuna esena suépenaimaquene. Páurequenehi ésu. Sunaquicahisera eta apipechichahi eta suplatane. 3 Tacahe, ema Jesús macahepa:
—Ímaha esu suca esena páurechicha. Ácuneucha eta suémunasirahi ema Viya. Jéhesare ésu, tímepanávahi eta sunaquiruva, sucachuricavacahi namutu ena apamuriana achaneana. 4 Taicha namutu éna tacarichu nanaquicahi eta náemacharajiana naplataneana. Ésusera esu suca páurehinéni, sunaquicahisera tamutu eta sucayehequenehi. Suítahi eta sunicavachayarehini —macahepa.
Ema Jesús máimereucharipa eta táquipaisiravaya eta Templo
(Mt 24.1-2; Mr 13.1-2)
5 Natiarihihi ena téchajisihanahi eta Templo. Náechajisihahivare eta táurinaqueneana tayereruvana nanaquiruanahi ena achaneana, étapa eta táurinavavacahi eta máriana tayeheanahi. Ichapemurihi eta táejeravahi te nacaematanénapa. Tacahe, ema Jesús máichavacapa:
6 —Járajapayare eta sáchevayare ticaquipaicasinapa tamutu eta juca Témplosami. Téjanerepaicainapa tamutu eta juca táurinaqueneanahi ímahaqueneana puiti —macahepa.
Tatiarihiyare eta ecutiarareanaya te tánehipaicha eta táichecuiraya
(Mt 24.3-8; Mr 13.3-8)
7 Tacahe, nayaserecapa ema Jesús. Náichapa:
—Tata Maestro, ¿tájamuhuyarehipuca eta náimiaquipaisirayare eta Témplosami? ¿Jararihiyarepuca eta ecutiarareyare eta apana péchajisihaqueneana? —náichapa.
8 Ema Jesús máichavacapa:
—Ecuneuchavaicha yátupina, machu navayuacahe, taicha nárajapayare ena tépiyacavanayarepahi tímivasichavanayarepahi nuyehe. “Nútiripa Cristo” nacahénapa. Ena apamuriana nacahénapa: “Táitecapaquenepa puiti eta sache”. Váhisera ecusuapavaca, váhivare ecuehicavaca. 9 Étaripa te esamairiricapuca eta guerra, revoluciónpuca, váhivare ecuarameca. Taicha eta táinapuaraquianayarehi eta júcana ecutiarareanayare, vuíchahasera étaimahi eta táichecuiraya.
10 Ánivare macahe:
—Téhacacayareva eta ichapequeneana avasareana. Ticanarajiricacanainapa eta apamuriana. 11 Tatiarihiyareva eta ichapeyare tayamurisirana eta apaquehe. Te avasareana tatiarihiyare eta ecuhamuhuyareva, jumaremuhuyareva. Te anuma tímerecavainavarepa eta ichape ecutiarareya, tiámayare eta ecuñaraquiyare.
Ena achaneana napanajiricainapa ena téhicanahi ema Viáquenu
(Mt 24.9-28; Mr 13.9-23)
12 Tativanumayaresera tipanajiricaheanayare éti, táichavenénahi eta éhisiranuhi núti. Ticaratacaheanayare, tiámaheanayare te náurujisirarevana, ecayaserehinapa nayehe ena juéseana. Ecaevatainapa te cárcel. Tásiha, etiarihiyare eti tiámaheanaya te namirahu ena aquenucana, téhevare te namirahu ena Presidenteana gobiernoanahi, ecaviurevayare táichavenehi eta éhisiranuhi. 13 Étumechavasera. Te námahepa te ecayaserehiyaya, ecamapuravainapa échajisianuyare. Váhi ecueñamava eta ecayemayare ecatiuchiravaya. 15 Nímahahéinepa núti, níjaracaheyare eta ítusirayare ecatiuchava. Nájina ácutimahi eta ítupajijiasiravaya. Ichape ecachuriacayare ena iánaranaya. 16 Etiarihiyare éti énajacaruvainapa ena ticachichaheana tíjararecaheanaya énaripa nácani eparapeanapuca, énajacaruvayareva tíjararecaheana, énayarepaichupuca ena ejaneanana, ítunacasareana. Enerejicavainapa eti nacaparuanaya. 17 Namutu ena acha neana ticatianacaheanayare táichavenénahi eta éhisiranuhi. 18 Tayanapanesera nacapacahepuca, nímahahéinepasera núti. Vahi émitiequenémahi. Étaripa eta echutimacana, tájinavare témitiequenémahi. 19 Téhesera ecamichahi tamutu, ímiyanavahi eta éhisiranuhi, núti níjaracaheyare eta ítaresiraya.
20 Te ímahapa ena suntaruana nachayacapa eta Jerusalén, étanaqueneyarehi ejercito eta náichapemurivaya, étainapa ícutiaraya eta táitavirayare eta avasare. 21 Tásiha, te ímahapa eta juca, táuricapa etátájinapa ejuna, eti etiarihiqueneanahi te Judea. Ecaijuheyare eta te cérroana, étaina eyumurusiavaya. Nácani tiávihanahi te tajuhe eta avasare Jerusalén, tavarahaipahi náuchucavane tayehe. Nácani tiávihanahi te vámahiana, vaipa távarahahini nachavahini tayehe eta avasare. 22 Taicha táitecapauchainapa eta tasacherayarehi eta tacaicuñairaya, títauchavainapa eta tametarapi eta Sagrada Escritura. 23 ¡Páureanasami nácani esenana tachimararuanayare, nácani ticajarianahipuca, nácani esenana ticachichanahi eta amuya tiájicachaha! Támairijicainapa eta nacatajivairayare namutu ena achaneana tiávihanahi te Jerusalén taicha eta náicuñayare. 24 Natiarihi ena tépenanaya te guerra, ena apamuriana nacaratatajicainapa prisionéroanainapa. Námavacainapa te apanaqueneana avasareana. Ema Viya máisapainapa tisiapana te Jerusalén ena apavasaqueneana. Énapa téchanayare eta Jerusalén. Tiámainucava te máicutichapa ema Viya, macuchucavacainavarepa.
Eta máitesiraya ema Manerejiruhi ema Viya
(Mt 24.29-35, 42-44; Mr 13.24-37)
25 Tacahe, tímerecavanainapa eta ecutiarareyare te sache, te caje, étapa te jarairiquiana. Tipicanainapa ena achaneana te juca apaquehe. Tiáramecanainavarepa taicha eta nasamirayare eta muracaquene táepacuruha eta ichapequene une. 26 Ena achaneana tiáquipaicavanainapa eta napisiraya, taicha eta náimairayare eta ecutiarareanayare, váhisera náimatiequenehaimahi tájahapuca eta náichararacavayarehi. Énerichuvare tiyejecavavacainapa eta tiávihanahi te anuquehe anuma. 27 Nupaenumava nítecainapa nuchava núti Manerejirunuhi ema Viya. Namutu tímahanuanayare eta núcupaisirayare. Tiámanuinapaipa eta úcaji. Níñehinapaipa eta táetaviuchirayare eta nujaraivayarepahi. 28 Te ímahapa tanacuchavapa eta juca ecutiarareanayare, evapinavainapa éti taicha tiánehiripa eta nítecapiraya nucatiuchiráheyare.
29 Máimicutirachinavare eta máimituresirahi. Ánipa macahe:
—Ecauneyare eta jácani yucuqui. 30 Te ímahapa títsivachavavacapa eta tapacajiana, tiánehiripa eta únemuhuyareipa. 31 Ene tacahehi, te ímahayarepa, ímatiacainapa eta tánehiraripa eta nítesirayare. 32 Numetacahevanecha: Vuíchaha títavanaimahi ena achaneana náitareruanaichaha te táitecapapa eta juca ecutiarareanaya. 33 Títavayarepa eta anuma étapa eta apaquehe. Tativayaresera títauchava tamutu eta numetaruhehi.
34 Échapavaicha, machu tachimaracahe eta jena sache, vahi ecucuti ena tavayuaruana eta téracare, machu muracachutihéna táicha. Vahi ecueñamava eta ítaresira, machu tahapapicahe eta éhisiranuhi. 35 Eta táitecapauchirayare eta sache nuchavirayare tímicutijiricavahi eta táijahúchirava eta táeratasirava eta trampa. Ene nacaheyare ena achaneana te tamutu avasareana eta namanecapauchiravaya. 36 Eta tacahe, etsecavaicha yátupina. Eyujarauchavahi támutu sácheana, apaesa túmehénapa eta ecamichiraina tamutu eta juca táichararacavayare, apaesa tacuija ecuichiravaina eta ítecapauchiranuya te numirahu nuti Manerejirunuhi ema Viya —macahepa ema Jesús.
37 Tiuri, tamutu sácheana tiyana eta te Templo ema Jesús. Tímiturecahi. Te yátivare tiyanavare te avasarechicha Betania te táequenehi eta cerro Olivoquiji. 38 Ena achaneana, tamutu yáticarahiana, tiyanana te Templo, titsecavanaripa eta nasamararasirayare éma.
22Napanerechapa eta nacaratasiraya ema Jesús
(Mt 26.1-5, 14-16; Mr 14.1-2, 10-11; Jn 11.45-53)
1 Tamirahupaipaicha eta piesta ticaijare Pascua, eta náepanavaira eta semana eta nanisirahi étachucha pan mayehere levadura. 2 Tacahe, ena tuparairucana énapa ena escribánoana, navarahaichaha náimicapaca ema Jesús. Tásiha, natanucahi eta náicharacayare eta nacaratasirayare. Návamirahuhisera ena achaneana.
3 Tacahe, ema Satanás mávahácapa ema émana máimiture ticaijare Júlasi. Émarichuhi nachamurihi ena dócequeneana apóstoleana. 4 Tacahe, ema maca Júlasi tiyanapa matanupanavacahi ena tuparairucana, énapa ena nacápitárana ena suntaruana tayehe eta Templo. Téchajiripanavayarehi nayehe, mametacavacaipa eta táicharacavayarehi eta máijararesirayarehi ema Jesús eta nayehe. 5 Tiúrisamureanarinehi eta mametasiravacahi éma. Nametacapa eta náijarasirayarehi eta plata. 6 Tacahe, éma majacapavacapa eta naplatane. Tásiha, máichavacapa:
—Tiuri, núti népanaheyare te nímahapa nacuijapa ena achaneana te machacaya. Námahénapa tayehe eta mávihahi éma —máichavacapa.
Ema Jesús mavanecahi ena apinana máimitureana, natsecayare eta naniruyare tayehe eta Pascua
(Mt 26.17-25; Mr 14.12-21; Jn 13.21-30)
7 Títecapapa eta sache táepaniravahi eta semana tapiestara eta nanisiraya eta pan mayehere levadura. Étarichuvare eta jena sache ticaijare Pascua, nacapasiraya eta uvesa ticaijare cordero pascual, nanisirayare te jena yati. 8 Ema Jesús mavanecavacapa ena apinana máimitureana, ema Pedro émapa ema Juan. Máichavacapa:
—Eyanayare étupiripanaya eta viniruyare tayehe eta Pascua.
9 Éna nayaserecapa:
—¿Táviha pivaraha vétupirisihaya?
10 Ema Jesús majicapavarepa:
—Eyanayare tayehe eta avasare. Te ítecapayarepa tayehe, iácapajicayare ema émana achane tiámapahi eta une te yupi. Éhicayare éma te peti masiapihayare. Éti apana esiapayareva. 11 Emetacayare ema ticayehe eta peti. Ani íchayare: “Ema viyehe Maestro tivanecahavihi viyaserepanavi pímechahavi eta cuarto vinisihayare eta uvesachicha eta viyeherepi, vicachaneyare éma” íchayare. 12 Éma, tímechahénapa eta ichape cuarto te anuquehe piso. Táuriquenéipahi eta jácara téjasihacareana. Tásiha, étupiricapa eta viniruyare —máichavacapa ema Jesús.
13 Tiyananapa ena vanairucanahi. Jéhesaréinehi, náimahapa étapaichuhi eta macayemaqueneanahi ema Jesús. Tacahe, náetupiricapa eta naniruyare tayeheyarehi eta Pascua.
Ema Jesús máenimurihapa ena máimitureana
(Mt 26.26-29; Mr 14.22-25; 1 Co 11.23-26)
14 Tacahe, te hórapa eta nanisirayarehi, téjacanapa te mesa ema Jesús énapa ena apóstoleana. 15 Eta máenisiravacapa, máichavacahi éna:
—Ichapemuri eta nuvarairahi nucachanehe eta nunisirayarehi eta juca téqueneha nénisirahehi puiti eta juca yati páscuairahi, mapurare vuíchaha táitecapahini eta népenirayare. 16 Tásiha, numetacahevaneya puiti, vaipa nápechavaimahi nunica eta Pascua, tiámainucava te táitauchavapa eta nusiapiraya eta nucavacureraya, nucajupahairaya ema Tata —macahepa.
17 Tacahe, mavehapa eta vasu náerirare, mahasulupayachapa ema Viya. Tásiha, macahepa:
—Era eta juca. Ecajijiricaca. 18 Puiti numetacahevane: Vaipa nápechavaimahi nera eta juca tachi eta uva, tiámainucava te táitauchavapa eta nusiapiraya eta nucavacureraya, nucajupahairaya ema Tata —macahepa.
19 Tacahe, mavehavarepa eta pan, mahasulupayachavarepa ema Viya. Mayuvetuhecapa, máijaracavacapa ena máimitureana. Tásiha, máichavacapa:
—Eta juca neche. Enica. Étivenehi níjararecavahi eta népenirayare. Eta juca apajarahiyare te apaquehe, te étipava énicaca, éta témechaheyare nuyehe —máichavacapa.
20 Énerichuvare, te títanesianapa, mavehavarepa eta náerirare vasu. Máichavacapa:
—Eta juca vino, táicutiarahi eta nítine táepusairuvaya íchavene éti, nufirmachirayare eta arairu matratune ema Vicaiyaquene, nucaejasirayareva eta matratune apaesa ejacapacareya mayehe.
21 Puítisera, ani te etaracu, mararihi ema tíjararecanuyare. 22 Yátupiquenehi eta nacapasiranuyarehi, taicha tacahehi eta mapanereruhi ema Tata eta nuyehe nuti Manerejirunuhi éma. Páuresamisera ema tíjararecanuya —macahepa.
23 Tacahe, ena máimitureana tiyaserejiricacanapa:
—¿Nájahapuca mácani te vitaracu ema tíjararecaya ema Viáquenu? —nacahepa.
Ema Jesús máimitucavaca eta nacapicahuirayare ena téchapajiricanahi ena nachamuriana
24 Te táequenepa, tiácapaemajiricanapa ena máimitureana tayehe eta nájahayarepuca ema ichapequenepanaya aquenuca te nataracu te náejasiraya te návacureanayare. 25 Te máechapa ema Jesús, ánipa máichavaca:
—Ena réyeana énapa ena aquenucana te ichapequeneana avasareana nacaetemajiricavacahi ena achaneana, navarairahi ticapicahuanayarehi. 26 Étisera vahi táuricaimahi ene ácahehini. Téhesera evarahahipuca ecapicahu, vahi ecasiñavaimahi. Ecutiyare ema amaperu eta mamansuvahi. Tacutiquene nácani tivanecanahi, tatuparacavacahi téñamavanayare eta náechapajirisiravacayare ena nachamuriana. 27 Eta nayeherepi ena achaneana, ichape eta napicauchirahi ema ténicahi eta tinicacare. Énasera ena vanairucana téchapajiricanahi eta mesa, vahi nacapicahuhini. Puítisera, nímitucaheyare eta juca arairu nuvanairipi. Puiti ímahanuipa eta nítátirahehi. Nuvaraha ecutinuya. Ítáticacayare éti.
28 Éti, ímararacanuhi eta náichiranuhi ena ticatianacanuanahi. Váhisera ejunijicanuhini. 29 Eta tacahe, níjaracaheyare núti eta etuparahanayare ecutinuyare núti eta nucatuparahairaya mayehe ema Tata. 30 Éjacainapa tayehe eta ecatuparahairaya. Étinapa evanerecaya nayehe ena dócemuriqueneana ena vijaneanana israelítana. Ecachanenuinavarepa te mesa eta enisiraya ánaqui te nucatuparahairayare —máichapa.
Ema Jesús máimereucha ema Pedro eta máepiyasiraya vahi máimati ema Jesús
(Mt 26.31-35; Mr 14.27-31; Jn 13.36-38)
31 Ema Viáquenu máichapa ema Pedro:
—Nuchicha Simón, péchapavayare. Ema Satanás, ichape eta mavarairahi ticaicutiaraheyare tiáquipaicaheyare emutu éti. 32 Nútisera nuyaseuchahehi me Tata, pítiripa, apaesa vahi tacuemitiaca eta péhisiranuhi. Piáquipaicavasamiyaresera. Tichavayaresera eta picasiñairanuya, tásiha pétumechavacainavarepa ena apamuriana pichamuriana —máichapa.
33 Ema Pedro majicapapa, máichapa:
—Tata Náquenu, tájina vahi nujunijicavímahi. Níjaracava néhicavi tayehe eta cárcel. Te nacapacavipuca, núti apanavare níjaracavavare nacapacanu apaesa nácachanevi —macahepa.
34 Ema Jesús majicapapa:
—Numetacavivaneya, Pedro. Puiti jena yati, te tamirahuinarichaha eta táechajisiraya eta varayu, piti mapaheyare pépiyacavayare vahi pímatinu, eta picatiuchiravayare pítijiva —máichapa.
Puiti etserereacavainapa
35 Tacahe, ema Jesús mayaserecavacavarepa ena máimitureana. Máichavacapa:
—Te nuvanecahénapa epaica, nutuparacahehi vahi ecuama eta tarera, eta billetera, eta eparupevana, ¿yátupihi, masi, vahi ecamunuvapahini?
Ena najicapapa:
—Tájina vácamunuipahini.
36 Tásiha, máichavacavarepa:
—Puítisera mácani ticatarerahi, tiúripanahi mámayare eta matarera, étapa eta mayehe billetera. Émaripa mácani tájinahi mayehénahi espada, tiúripanahi máijarareca eta masacu, mavacharesihaya eta mayeheyare espada. 37 Tacahe numetacahévanécha. Ena achaneana nacatianacahaviya muraca. Títauchavainapa eta táechajiriruvanahi eta Sagrada Escritura eta níchararacavayarehi: “Timicutijiricavahi námerahihini náicha”. Tamutu títauchavayarehi eta tacayemaqueneanahi eta Sagrada Escritura eta nuyehe —macahepa.
38 Tacahe, ena máimitureana náichapa:
—Tata Viáquenu, jucarihi apinahi eta espada.
Éma majicapavacapa:
—Tiuri, tarataquene.
Ema Jesús tiyujaraca te Getsemaní
(Mt 26.36-46; Mr 14.32-42)
39 Tacahe, tiúchucapa ema Jesús, énapa ena máimitureana, tiyananapa tayehe eta huerta Getsemaní tiávihahi te táemiripaisinehi eta cerro ticaijarehi Olivoquiji, eta mayujarasirarehi éma. 40 Te títecapanapa tayehe eta Getsemaní, máichavacapa:
—Eyujarauchava. Eyaseaca ema Viya eta étumevaina apaesa vahi macuiturucahe ema Satanás —máichapa.
41 Térajipanavapa apaesa ema Jesús eta nayehe. Cincuenta metro eta mayerehinévacahi. Tépuyucapa. 42 Eta mayujarauchiravahi, ánipa macahe:
—Tátachicha Nucaiyaquene, picatajicanupaini. Nuyaseacavi vahi tacuitauchavaini eta níchavaquenevayare. Váhini picuisapaini eta nucatajivairaya. Níjaracavasera núti eta nítauchiraya eta pivarahaquenehi píti eta nuyehe —macahepa.
43 Tacahe, tiáramicarepa máucupaucha ema émana ángele tiásihahi te anuma. Máetumechapanayarehi. 44 Ichape eta máeñamiravahi eta mayujarasirahi. Témiricapa eta máepatsure tacasiriquiamapahi eta máitine. Cuájujuamapaipa eta táemirisirahi te apaquehe.
45 Te títapiricapa eta mayujarasirahi, téchepucapa. Tiyanapa te návihahi ena máimitureana. Máimahainehi éna, tímacanaripahi táichavenehi eta nacatisamurevairahi. 46 Tásiha, máichavacapa:
—¿Tájaha tacayema ímacaichucha éti? Échepuca. Eyujarauchava apaesaina. Eyaseaca ema Viya eta étumevaina apaesa vahi macuiturucahe ema Satanás —máichavacapa.
Nacaratacapa ema Jesús
(Mt 26.47-56; Mr 14.43-50; Jn 18.2-11)
47 Tacahe, téchejiricavainirichaha ema Jesús, títecapananecha ena camuriqueneana suntaruana. Máinapumirauchavacapaipahi ema Júlasi. Témeñahavapa eta mayehe ema Jesús. Máetserarecapa. 48 Tásiha, ema Jesús máichapa:
—Júlasi, ¿tájaha tacayema pétserarecanu eta píjararesiranuhi nuti Manerejirunuhi ema Viya? —máichapa.
49 Tacahe, ena máimitureana natiarihiqueneanahi, eta náimairahi ena camuriqueneana suntaruana, nayaserecapa ema Jesús. Ánipa nacahe:
—Tata Viáquenu, ¿vicatiuchava te espada?
50 Tásiha, ema émana mavehapa eta mayehe espada. Mayuchatipaisinapa eta machaca tinapa te vaure ema mamusura ema aquenuca Caifás. 51 Ema Jesús máicha nuti Manerejirunuhi ema vacapa:
—Ésamiricavachucha —macahepa.
Tásiha, ema Jesús mavehapa eta machacaini ema achane, máimichavapa máipistaca, tinaracavanepa. 52 Tásiha, máichavacapa ema Jesús ena tuparairucana natiarihiqueneanapahi eta nacaratasirahi éma, énapa ena aquenucarahana, énapa ena oficiáleana tayehe eta Templo. Macajachavacapa:
—¿Tájaha tacayema ecasiña eta espada, ecaepuchiriquipahivare eta etanusiranupahi, tímicutijiricavapa námerahihini núti? 53 Étayapasica cape juca tamutuhi sácheana nucachanehehi tayehe eta Templo. Váhivare epatsicavahini ecaratacanuhini. Étisera iúricapuca eta tamapicuvahi eta yátimuhuhi eta íchirahi eta tamauriqueneanahi taicha mávaháruhehi ema Satanás. Máisapaquenéhevarepa ema Tata eta ecaratasiranuyarehi —máichavacapa.
Ema Pedro tépiyacavapa vahi máimati ema Jesús
(Mt 26.57-58, 69-75; Mr 14.53-54, 66-72; Jn 18.12-18, 25-27)
54 Tacahe, nacaratacapa ema Jesús. Námapa te mapena ema corregidor Caifás. Émasera ema Pedro máehiequenehavacapaipa. 55 Ánaqui te tajuhe te canchón, ticamururecanapa eta yucu násasiavayarehi. Téjamurihanapa te tachacaya eta yucu. Téjacavarepa ema Pedro te namuri. 56 Sucahepaipahi esu sirvienta, suímahapa ema Pedro eta máejasirahi te tachacaya eta yucu. Suímararacaripahi. Tásiha, suíchapa:
—Eñi ñica achane éñirichu ñichamuri eñi Jesús.
57 Émasera ema Pedro tépiyacavapa vahi máimati. Máichapa:
—Pímaha, esena, vahi nímati núti ema píchaquenehi.
58 Te tiyererehachichavare, máimararácaripavare ema apana. Máichapa:
—Piti pítirichu machamurivi ema maca.
Ema Pedro majicapavarepa:
—Vahi, tata. Vahi machamurinuina —máichapa.
59 Te hórapapuca eta táetavisiravahi, máimahavarepa ema apana, máimatipa eta máechajirisirava ema Pedro. Máichapa:
—Yátupiquene pítirichu machamuri ema maena Jesús, taicha eti ecavasana te Galilea, tímaticarehi eta échajisira —máichapa.
60 Ema Pedro majicapapa:
—Vahi nímati, tata, nájahapuca ema maena píchaquenehi —macahepa.
Tacahe, téchajiricavainirichaha ema Pedro, énevanepa téchajicanecha eta varayu. 61 Ema Viáquenu máesenicapa ema Pedro. Enévanerinehi téchava ema Pedro eta mametarapianahi ema Viáquenu eta máichirahi: “Te tamirahuinarichaha eta táechajisirayare eta varayu, píti mapaheyare pépiyacavayare vahi pímatinu”. 62 Tásiha, tiúchucavanepa ema Pedro. Tíyahapa taicha máimativanepa eta táichapevahi eta máejecapiravahi.
Nacaecahijiricapa ema Jesús
(Mt 26.67-68; Mr 14.65)
63 Ena suntaruana tijaneacanahi ema Jesús, nacaecahijiricapa éma. Náehararacapa. 64 Náitiuquichavare. Náehamirahavare. Tásiha, náichapa:
—Vímahasejicacha, te pijarauquipuca, pímatihaviyare nájahapuca ema téhamirahavíhi —nacahepa.
65 Ichapemurivare eta napanararachirahi éma.
Nacatupihapa ema Jesús te namirahu ena aquenucana
(Mt 26.59-66; Mr 14.55-64; Jn 18.19-24)
66 Te tijarahipa, ticurujicacanapa ena tuparairucana, énapa ena aquenucarahana, énapa ena escribánoana. Námapa ema Jesús, nacatupihapa te namirahu. Nayaserecapa:
67 —Viyaserecaviyare. ¿Pítisaréji Cristo, ema vicuchapaquenehi? —náichapa.
Majicapapa ema Jesús:
—Tiuri, te numetacahe eta nútirahi, éti vahi esuapanuimahi. 68 Téhevare nímechahepuca eta ícutiaraina eta nútirahi, éti váhivare esuapanuimahi. Énerichuvare váhivare ecaiticanuimahi. 69 Étainapasera nucaijuheyare te anuma nuti Manerejirunuhi ema Viya eta néjasirainapa te mavaure ema Tata, máitupajijihaquenehi éma —máichapa éma Jesús.
70 Nayaserecavare namutu, náichapa:
—Tacahe piti, ¿pímijachavapuca machichavi ema Viya?
Ema majicapavacapa:
—Yátupi machichanu —máichapa.
71 Tacahe, éna nacahepa:
—Vaipa tácamesa vicayasesereruhini ena testígoana. Émaquenepa visamahi puiti eta juca máechajiriruvahi, étapa ticaviureya —nacahepa.
23Námapa ema Jesús te mamirahu ema Pilato
(Mt 27.1-2, 11-14; Mr 15.1-5; Jn 18.28-38)
1 Tacahe, téchepumurihanapa namutu. Námapa ema Jesús te mamirahu ema Pilato. 2 Te nacaitecapa, náepiyaequenehapa éma. Ánipa nacahe:
—Viámapahi ema maca achane ani te pimirahu. Mavarahahi mahapapisinahaviyare ena vichaneranahi. Énerichuvare macahehi váhiji táurica vivachachahini eta impuesto mayehe ema viyehe Presidente Emperador. Énerichuvare, macahehivare eta émairahíji Cristo, ema réy-yarehíji —náichapa.
3 Tásiha, ema Pilato mayaserecapa ema Jesús:
—¿Yátupisareji réyvihi píti nayehe ena pijaneanana israelítana? —máichapa.
Ema Jesús majicapapa:
—Pitupiruvahi eta juca piyaseresiranuhi. Yátupihi eta nurreyvahi —máichapa ema Jesús.
4 Tacahe, ema Pilato máichavacapa ena tuparairucana énapa ena achaneana natiarihiqueneanahi:
—Tájina maviurevaina eta nímairahi ema maca achane —máichavacapa.
5 Énasera nayurucapa muraca ema Pilato. Ánipa naicha:
—Ema maca, ichape eta mahapapisirahi eta napanereruana namutu ena achaneana vijaneanana israelítana, énaripa ena ticavasanahi te Galilea étapa ani te juca Jerusalén —náichapa.
Ema Jesús námavare te mamirahu ema Herodes
6 Eta masamiravacahi ema Pilato, macayasesererupa te étahipuca te Galilea macavasahi ema Jesús. 7 Te nametacapa eta étairahi macavasa ema Jesús, macavanairipipa ema Pilato nama mayehe ema Herodes, aquenucahi tayehe eta Galilea, taicha ema Herodes matiarihihi tayehe eta Jerusalén eta jena sácheana páscuairahi. 8 Tacahe, tiúrisamuréinehi ema Herodes eta máimairahi ema Jesús. Ichapemurihi eta mavarairahi máimati taicha masamairiricahi tamutu eta tiáramicareana máichaqueneanapahi ema Jesús. Mavarahainehi tíjahúchava máimahahini eta jácani tiáramicare. 9 Ichapemurihi eta mayaseseresirahi. Émasera ema Jesús, tájina vahi majicapahini. 10 Natiarihipahivare ena tuparairucana. Tétavicavahi eta nasemanevahi eta náepiyaequenehairapahi. 11 Tásiha, ema Herodes énapa ena masuntarurana, ichaperinehi eta náepuruirahi. Tacahe, ema Herodes mavehapa eta mamuirihaini manaquiriaruvaipahi, táepahamequeneripahi eta tajanunumesirainihi. Mamuriachapa ema Jesús. Táicutiarahi eta nacaecahirahi éma. Tásiha, macavanairipivarepa ema Herodes náimichava te mamirahu ema Pilato. 12 Ema Herodes émapa ema Pilato ticatianacacanainihi eta náitaresirahi. Étasera te jena sáchequenehi tichavapa eta náemunasiracacahi.
Ema Pilato macavanairipipa eta náetatasiraya ema Jesús
(Mt 27.15-26; Mr 15.6-15; Jn 18.39–19.16)
13 Tacahe, ema Pilato eta máimairahi náimichavirahi eta mayehe, macurujimurihapa ena tuparairucanahi énapa ena achaneana. 14 Tacahe, máichavacapa:
—Eta iámirapahi ema maca achane te numirahu, ímijachahi mahapapicavaca ena achaneana. Nútisera nímahahi tájina maviurevainahi eta nuyaseseresirahi te emirahu eta ímijachaquenehi eta máejecapiravanahi. 15 Émaripa ema Herodes máimichavavare eta ani nuyehe taicha tájinavare máimahahini eta máejecapiravainahini. Étainahipucaini taviuchahini táimicapacahini. 16 Tiúriserapuca nímivanereca macaemecharahi, tásiha, nucaiticapa —máichavacapa.
17 Eta mayeherepi ema Pilato te Páscuamuhuana te áñoana macaiticayarehi ema émana preso te jena sáchequenehi. 18 Tacahe, ena achaneana vahi návarahahini máuchucuhahini ema Jesús. Tipiaracanapa muraca. Ánipa nacahe:
—Vahi vávaraha máuchucuha ema maca. Émaina máuchucuha ema Barrabás —nacahepa.
19 Ema Barrabás te cárcel mávihahi. Táimicuñaruhi eta máichirahi eta revolución étapa eta macapahivahi. 20 Émasera ema Pilato mavarahaichucha macaiticayarehi ema Jesús. Mayaseremurihavarepa. 21 Énasera muracapanapaichucha eta napiarasirahi:
—¡Pémetatareca te crusu! ¡Pémetatareca te crusu! —nacahepa.
22 Mapahequenepa eta mayaseresiravacahi éma:
—¿Tájasica eta maviurevahi ema maca? Núti tájina nímaha maviurevainahi táimicapacahini. Tiúriserapuca nímivanereca macaemecharahi, tásiha, nucaiticapa —máichavacapa.
23 Énasera tímitujiricacanapa eta napiarasiraina nayaseasiraina eta macaetatairaya te crusu. 24 Jéhesaréinehi, ema Pilato masuapavacapa eta nayasearapihi ena tuparairucana. 25 Émapa tiúchucuhahi ema Barrabás ema nayasesereruhi, táimicuñaruhi eta máichirahi eta revolución étapa eta macapahivahi. Macavanairipipa táitauchava eta navarahaquenehi éna, eta nacapasiraya ema Jesús te crusu.
Náetatacapa ema Jesús te crusu
(Mt 27.32-44; Mr 15.21-32; Jn 19.17-27)
26 Tacahe, námapa ema Jesús tayehe eta macaetataiyayarehi. Eta napaisirapahi te calle, nácapajicapa ema achane ticaijare Simón ticavasahi te Cirene. Éma, másihapahi te máesane. Napamicapa máevachacaya manaracuhayarehi eta macurusura ema Jesús, máehicapaipahi te máequene ema Jesús.
27 Ichapemuriana ena achaneana téhicanapahi. Énaripa ena esenana, tipiararecanapaipa eta náiyairapahi taicha eta nacatisamurevahi, náimararasirahi eta máejapanuravapahi éma. 28 Máesenimurihapa éma. Máichavacapa:
—Vahi ecuiyauchanu, eti esenana tachichanaveanahi eta Jerusalén. Étina íyauchava, náichavenénahi ena echichanaveana. 29 Taicha tatiarihiyare eta sáchevayare nacapacayarevare ena. Ichape eta nacajapanuravairaya eta nacapasiraya. Tásiha ecahénapa: “Tétavicavapa náuriva ena esenana macheruana. Nájina náimipanererecahini”. 30 Tásiha, ena achaneana, eta napisirayare, tijunanainapa te cérroana, tásiha, nacahénapa: “Tiúripanapucaini viyumurucavahini eta te juca cerro.” Ena apamuriana nacahenavarepapuca: “Étapucaini te juca simena viyumurusiavahini”. 31 Apanasica núti ichapemuri eta nucatajivairahi, tájinahinéni taviuchanuhini. Navetijiyarecha éta nátajivayare ena echichanaveana+ 23:31 Eta juca mayeherepi proverbio ema Jesús te máechajiriruva, ani tacahe: “Te náichahi eta juca eta náimairahi eta yucuqui vérepacavacaichahahi, tétavicavahi eta navarairahi náquipaica te tájiquipa”. Tatiarihi eta tacayemaquenehi tayumurevahi. —máichavacapa.
32 Énerichuvare natiarihipahivare ena apinana tiámerahiana macutiqueneanayarehi ema Jesús eta macaetatairayare. 33 Tacahe, nacaitecapapa tayehe eta masihi nacaetatairare ticaijarehi Calavera. Náetatacapa te crusu ema Jesús, énapa ena apinana tiámerahiana. Ema émana nanacapa te mavaure, ema apana te sapa. 34 Te náetatacapa ema Jesús, macahepa eta máechajiriruvahi:
—Tata, piperdonachavaca ena nani, taicha vahi nácaicutiarahini eta juca náichiranuhi —macahepa.
Tacahe, ena suntaruana nasuertehachapa eta mamuirihaini eta náijarajirisiracacahi. 35 Natiarihihi ena achaneana tímararacanahi tamutu. Énaripa ena tuparairucana natiarihihivare. Nacaecahijiricaripa éma. Ánipa nacahe:
—Ema mácacacha, macahehi eta máechajiriruvahi eta maratahairahíji macuchucuhavaca ena apamuriana achaneana. Tásiha puiti, vivaraha vímaha máimereuchava eta máitupajijiasiravahíji, te yátupihipuca Cristo éma, Manerejiruhíji ema Viya —nacahepa.
36 Énerichuvare ena suntaruana nacaecahijiricahivare éma. Navarahapa náesichayarehi eta tasisiru vino. 37 Náichapa éma:
—Te yátupinapuca piti reyvihi nayehe ena israelíta, pítijivaina picuchucuhava —náichapa.
38 Tatiarihihivare eta ajureca nanacaquenehi te tachutisi eta macurusura. Eta juca ajureca tacajuquenehi te náechajiriruva te griego, te latín, téhapa hebreo. Ani tacahehi eta táechajiriruvahi: “Ema maca ema Rey nayehe ena israelítana”.
39 Ema émana tiámerahi macaetataquenehi te machacaya, énerichuvare éma macaecahihi. Ani macahehi:
—Te yátupinapuca pítiquenehi Cristo, picuchucuhava pítijivaina. Tásiha, picuchucuhavivare víti apana —máichapa.
40 Émasera ema apana macaetataquenehi macahepa:
—Váhipuca pipicahini píti ema Viya. Váhipuca péchahi étarichuhi viávacuha víti eta juca vícuñahi. 41 Víti, vivachachahi eta juca vitapiravahi taicha ichapequenehi eta véjecapiravanahi. Émasera ema maca Jesús, ticatajivahi tájinahinéni taviuchahini.
42 Tacahe, máichapa:
—Tata Jesús, péchanupaini te péjacapa tayehe eta piávacureya —máichapa.
43 Ema Jesús majicapapa:
—Numetacavivane, puiti píti nucachaneviyare te paraíso —máichapa.
Eta máepenirahi ema Jesús
(Mt 27.45-56; Mr 15.33-41; Jn 19.28-30)
44 Tacahe, te las dócequenepa, témahapa eta sache. Timapicupa tamutu eta apaquehe. Mapana hora eta tamapicuirahi. Étarichuhi eta jena máepenirahi éma, tíjahúchavapa tétsayumeca eta tayehe cortina eta Templo. Ticutimecaca eta taetsayumesirahi. 46 Ema Jesús tipiaracapa:
—Tata, pijacapinanu eta náchaneva —macahepa.
Te títapiricapa, tépenapa.
47 Tacahe, ema nacapitara ena suntaruana romanoana, tipicarinehi eta máimairahi eta júca. Étapa macaicutiarapa, macunachapa ema Jesús, ánipa macahe:
—Yátupiquenéichuyapa ema maca achane matapiravarehi —macahepa.
48 Namutu ena achaneana natiarihiqueneanahi, eta náimairahi eta júcana, ichaperinehi eta napisirahi. Téhatupachávanapáipa eta nacatisamurévairahi. 49 Énasera ena téhicanapahi ema Jesús te másihainapa te Galilea, énapa ena esenana, namutuhi nanecapararecahi eta juca táichavaquenevanahi. Nayererehihisera eta náimararasirahi.
Nacucupaicapa te crusu ema Jesús, náecarapa
(Mt 27.57-61; Mr 15.42-47; Jn 19.38-42)
50 Matiarihihivare ema achane ticaijare José. Ticavasahi te Arimatea te Judea. Tipicaurahihi éma. Tétavicavahivare eta máuriva. Masuapahi ema Jesús, eta émairahi ema Cristo mavaneruhi ema Viya, étaripa eta émairahi ema téchayarehi namutu ena achaneana. Ema maca José, náumurivahi ena aquenucarahana, váhisera mapauchavacahini ena machamurianahi tayehe eta juca náichaqueneanahi tamauriqueneanahi. 52 Te cáperehichichapa, eta máimairahi máepeniraipahi ema Jesús, tiyanapa mayehe ema Pilato, mayaseapanahi eta máquehe ema Jesús, mavarairahi máecarayare. 53 Te tichavapa, macucupaicapa eta máquehe tayehe eta crusu. Máyuruacapa eta te sávana tijapu. Náiyaracuhapa tayehe eta máecari eta te mari nasecajueruhi. Nájinaichaha nacaecarasihini tayehe. 54 Titatajianapa taicha cáperehichichaipahi. Taicha vahi táisapacarehini náecararecahini te yati, váhivare te tijarahiacaimahi taicha sávarumuhuyarepa.
55 Ena esenana téhicanapahi ema Jesús te másihainapa te Galilea, tiyananapa tayehe eta máecari, náimatiyarehi eta mávihahi. 56 Te náimatipa, tichavanapa te napena. Natsecapa eta perfume mayajihayarehi. Tinaracanapasera te jena sáchequenehi, napicauchahi eta tapicauchacarevahi.
24Eta máechepusirahi ema Jesús te máecari
(Mt 28.1-10; Mr 16.1-8; Jn 20.1-10)
1 Te apanapa sache, te tijararahichichapa eta lumíncuquenehi, tiyananapa ena esenana tayehe eta máecari. Námapaipa eta perfumeana náicurevanahi, nacachanevacapaipa ena apamuriana esenana. 2 Te títecapanapa tayehe eta ecari, náimaharinehi eta ticheyarame mari tajihainihi eta ecari, téquehepuichavaipa. 3 Tisiapanapa éna, náejiacainehi eta máquehe ema Viáquenu Jesús. Májinaripahi. 4 Tiáramecanarinehi eta náejiasirahi. Váipa náimatiequenehahini tájahahipuca eta máichararacavahi. Tásiha, tiáramicarepa náimahahi ena apinana ajairana titupihanahi te nachacaya. Tijanunucavacahi eta namuirihana. 5 Eta náramesirahi éna, tétipaimurihanapa. Énasera ena ajairana náimahaqueneanahi náichapa:
6 —Éti ímijachaipapuca manasihi tépenahi ema Jesucristo, Manerejiruhi ema Viya. Májinaripa, tichavaripahi títareca. Échavarichuhipuca eta macayemaqueneanahi te achanerichaha te manasiquenerichaha te Galilea. Macahehi eta máechajiriruvahi eta nacaratasirayarehi ena ticatianacanahi éma, náetatasirayarehiva te crusu. Téchepucayarehisera te mapanaquenénapa sache —nacahepa ena ajairana.
8 Tacahe éna, enurujirinehi náechavane eta máechajiriruvanahi ema Jesús. 9 Te tichavanapa te napena, nametacapa ena óncequeneana apóstoleana, énapa ena apamuriana nachamurianahi. Te nataracu ena esenana tímahanahi ena ángeleana, sutiarihipahi esu María Magdalena, esu Juana, ésupa esu apanavare María, máenahi ema Jacobo. 11 Énasera ena apóstoleana vahi nasuapahini, náimijachaichucha náepiyahiraivahi namaurishivahi ena esenana.
12 Tiyanavanepasera ema Pedro tayehe eta ecari. Tijunapapaipahi. Te títecapapa, máimahapa tacarinehi eta sávana. Mapanerequenehainehi eta juca táichararacavahi. Tacahe, tichavavarepa.
Tímerecavapa ema Jesús nayehe ena apinana máimitureana te táchehu ticaijuhe eta avasarechicha Emaús
(Mr 16.12-13)
13 Étarichu te jena sáchequenehi, tipaicanapahi te achene ena apinana máimitureana ema Jesús. Násihahi éna te Jerusalén nacaijuheyarehi eta avasarechicha Emaús. Once kilometro eta tayerehivahi. 14 Eta napaisirapahi nacasamurepaipahi eta nasamaiririruhi. Téchajiricavanapaipa. 15 Eta náechajisihairapahi eta juca táichararacavanahi, tiáramicarepa macapayamurihapa ema Jesús, macachanevacapaipa. 16 Énasera vahi náimatihini, taicha éma vahi máisapahini náimati. 17 Tacahe, ema Jesús mayaserecavacapa:
—¿Tájahasica eta juca échajisihapahi eta epaisirapahi? ¿Tájaha eta tímipanererecahepahi? —máichavacapa.
18 Ema émana ticaijarehi Cleofas majicapapa:
—Namutu ena achaneana náechahi eta juca táichararacavahi te Jerusalén puiti juca sácheanahi. ¿Picarichuhipuca píti vahi péchahini eta juca, eta piávihairahi te Jerusalén?
19 Éma máichavarepa:
—¿Tájahasica eta téchacarehi?
Éna náichapa:
—Émara véchajisihapahi eta máichavaquenévahi ema Jesús Nazareno, ema profeta máuriquenehini nayehe ena achaneana. Tamutuinihi tiuri eta máimiturapiana, tétávicavahivare eta máitupajijiasiravahi taicha ema Viya, éma tíjaracahi tamutu. 20 Énasera ena tuparairucana te viávasa, éna tíjararecanahi nayehe ena apavasanana taicha navarahahi náimicapaca. Tásiha, náetatacapa te crusu. 21 Víti ichapemuri eta vicasiñavairainihi eta mayehe. Vicuchapavainihi eta macatiuchirahaviyarehi vimutu viti israelítana. Tamapurujipasera puiti, taicha tépenapa éma. Puiti mapanaripa sache eta táetávisiravahi eta juca. 22 Icháquenesera te yáticarahichichapa, ticaramecahavianapa ena esenana vichamurianahi eta nayatiruirahi tiyanana tayehe eta máecari. 23 Vaipa nachimapahini eta máquehe. Májinaipahi. Te tichavanapa, timetacahavianaipa eta náimairahi ena apinana ángeleana. Nametacavacapaji eta machaviraipahi títareca ema Jesús.
24 Tásiha, tiyanavaneanapa ena apamuriana vichamuriana tayehe eta ecari. Jéhesaréinehi májinaipa ema Jesús, étarichuhi eta nacayemaqueneanapahi ena esenana —náichapa.
25 Ema Jesús máichavacapa:
—Tétávicavapa tájinaira ácaicutiaraquenéna eti páureana. Váhivarepuca ácaicutiarahini eta náechajiriruvanahi ena profetanaini tayehe eta tacaheyarehi eta macatajivairayarehi ema Cristo eta máepeniranumaya, tásiha tichavayarehi títareca. Váhivarepuca ácaicutiarahini eta tacaheyarehi eta mápanirayarehi tichava éma te mávasa anuma —máichavacapa.
27 Tásiha, mametacavacapasera tamutu eta táechajiriruvanahi eta Sagrada Escritura, eta táechajisihairahi éma. Tépanavapa tayehe eta májureanahi ema víyarahaini Moisés; étapa eta apamuriana nájureanahi ena profetanaini.
28 Títecapananecha tayehe eta avasarechicha nacaijuhequenepahi. Mavarahapa ema Jesús majunijicavacayarehini. 29 Énasera nacumpirachapa máehicavacahini te napena. Náichapa:
—Pácaherine eta ani viyehe, taicha yátinapa eta jena —náichapa.
Tásiha, ema Jesús manasipa tisiapapa eta nayehe. 30 Te tiúripa eta tinicacare, mavehapa eta pan, mahasulupayachapa ema Viya, mayuvetucapa, máijaracavacapa éna. 31 Enévanerinehi náimativanepa éma. Émasera tíjahúchavapa témitiacahi te namirahu. 32 Tésenijiricacanapa éna. Tásiha, nacahepa:
—¿Tájaha tacayema eta vahi vímativanehini ichaquene te achene te ticapayacahavipa éma? Étapa eta vicachanerapahi, váhivare vímatiacavanehini, véjapusamurechapaipahinéni eta visamiravahi eta máimitusirahavipahi tayehe eta Sagrada Escritura —nacahepa.
33 Tacahe, enévanepa téquequecavanahi tichavana te Jerusalén. Te títecapanapa, tisiapanapa tayehe eta návihahi ena óncequeneana apóstoleana énapa ena apamuriana nachamuriana. 34 Ánaqui ticametacasianaripavare éna. Nacahevarepa ena apóstoleana:
—Yátupi eta máechepusiraipa ema Viáquenu. Máimaharipa ema Pedro —nacahepa.
35 Ena apinana najicapavarepa:
—Énerichuvare víti vímahaipavare éma, te achene eta vipaisirapahi. Váhisera vímativanehini. Tapaenumava te mayuvetucapa eta pan, vímatipa éma —náichapa.
Tiápechavavare tímerecava ema Jesús nayehe ena máimitureana
(Mt 28.16-20; Mr 16.14-18; Jn 20.19-23)
36 Tacahe, téchajiricavanarichaha éna, tíjahúchavavarepa tímerecava ema Jesús te namuri. Máechajicavacapa, ánipa macahe:
—Íchararacava, nuchichanaveana.
37 Énasera tipicanarichucha, náimijachaichucha cunarehi éma. 38 Émasera ema Jesús máichavacapa:
—Vahi ecupicanu. Étumecha eta esamureana. 39 Ímaha eta juca nuvahuana étapa eta nívapeana. Émamahacanu apaesa écha eta nútiquenérahi. Eta cunare, tájina táechena, tájinavare táperaina. Vahi tácutihini eta nucaqueherahi núti —máichavacapa.
40 Tacahe, eta máichiravacahi, ticajaruvauchavaipa eta mavahuana, étapa eta máivapeana. 41 Vuíchahasera nasuapahini éna, tiúrisamureanaripahinéni eta náimairahi, tacachanehisera eta napisirahi. Eta tacahe, máichavarepa:
—¿Jararihi nunica?
42 Éna náijaracapa eta nájimaru jima, étasipa vasu eta mápama. 43 Majacapavacapa éma, tinicapa te namirahu éna. 44 Tásiha, máechajiricavacapa:
—Eta juca níchavaquenevahi, étara eta numetaruhehi cape juca nucachanejiricahéichahahi. Eta tacaheyarehi eta táitauchiravayarehi eta májuchaqueneanahi ema víyarahaini Moisés núti táechajisihaquenehi. Étapa eta nájuchaqueneanahivare ena profetanaini, étapa eta Salmo.
45 Máemechavacaipahi eta táechajiriruvana eta Sagrada Escritura. 46 Tásiha, máichavarepa:
—Étara eta juca tacajuqueneanahi eta népenirayarehi nuti Cristo. Néchepucayarehisera tayehe eta nécari te mapanaquenepa sache. 47 Étayaréichuhivare iámapicayare eta níjare eta ímituresiraya ena achaneana ticavasanahi te tamutu avasareana. Étaripa te juca Jerusalén, emetacavacayare ena achaneana eta náeneuchiravaina apaesa macaepaha ema Viya eta napecaturana. 48 Éti, nutupararuheya eta ímituresiraya eta júcana. 49 Enasiyarechahasera ani te juca Jerusalén. Tiámainucava te máitecapauchahevacapa ema Espíritu Santo nuvaneruyare, máijararunuyarehi ema Tata. Éma, tíjaracaheyare eta ítupajijiasiravanayare —máichapa.
Eta mayapirahi ema Jesús te anuma
(Mr 16.19-20)
50 Te títapiricapa eta máimitusiravacahi, mámamurihapa te tachachacu eta avasare Jerusalén, te tachacayahi eta avasarechicha Betania. Macanuquechapa eta mavahuana, mayujarauchavacapa éna. 51 Te títapiricapa eta mayujarauchiravacahi, timutserahavapaipa ticanuquechavapaipa eta mayapirahi te anuma. 52 Eta náimairahi éna eta macanuquechiravapaipahi, tépuyumurihanapa eta nanecapararesirahi eta mayanirahi. Tásiha, tichavanapa tayehe eta Jerusalén. Tiúrisamureanapaipa. 53 Tájina vahi náejiacavahini tayehe eta Templo. Tiyujarauchavanaparacahi eta nacunachirahi ema Viya.
Tamutupa eta juca numetasiravihi puiti.