Ema San Lucas májuequenehahi eta náichararacavahi ena Apóstoleana eta náehisirahi ema Jesucristo, ticaijare
LOS HECHOS
11 Piti Teófilo, títecapáuchaviripa eta táinapure nájure tayehe eta máichavaquenévahi ema Jesucristo te títecapapa te juca apaquehe. Nájuchahi tamutu eta máichaqueneanahi, étapa eta máimiturapianahi. 2 Nararihihi ena manerejiruana apóstoleana. Émaripa ema Espíritu Santo máimicatacahi eta matúparasíravacahi éna. Nájuchavarepa eta mayapirahi te anuma. Puiti nímiamarecavare eta piyehe eta juca nájure, apaesa pímati tamutu eta téchacareana tayehe eta máichavaquenévahi ema Jesús. 3 Te táequenepa eta máepenirahi, téchepucapa te máecari, tiápechavavare títareca. Tásiha, cuarentaquenehi sache eta macáchanéravacaríchaha ena máimitureana. Máimerecahi ichape eta machavirahi títareca. Máimitucavacahi éna, eta táichararacavayare eta náehisirayare ema Viya ena achaneana te tamutu avasareana.
Ema Jesucristo mametaca eta máucupaisirayare ema Espíritu Santo
4 Te jena sache, macáchanevacaríchaha ena apóstoleana, mametacavacapa. Ánipa maicha:
—Vahi ecújúnijica eta juca viávasa Jerusalén. Ecuchapayare eta táitauchiravayare eta máijararuvahi ema Vicaiyaquene. Étaripa eta juca numetarapianahi. 5 Échavarichu ema Juan, máicachasicavacahi te une ena achaneana. Étisera, puiti juca sácheanayare, tiúcupaicayare ema Espíritu Santo. Ema tícachasicaheyare, tiávahácahénapa —macahepa ema Jesús.
Eta mayapira ema Jesús te anuma
6 Tacahe, nayaserecapa ena tiúrujiácanahi ema Jesús. Ánipa naicha:
—Tata Viáquenu, ¿puítinaríchu píjaracahavi viti israelítana eta vítináini vigóvernachacáca te juca viávasa? —nacahepa.
7 Ema Jesús majicapapa, ánipa maicha:
—Vuíchaha táechacare. Vahi tatuparaca étinahíni echa tájahapuca sáchevayare, tájahapuca cájevayare títauchavaya. Taicha tayumururevahi eta juca maicha ema Tata Vicaiyaquene. Macarichu éma máituruéqueneha eta juca. 8 Jucarihisera eta ítucaqueneyare. Ema Tata tíjaracaheyare ema Espíritu Santo, tiávahácaheyare tímicatacaheyare. Tacahe, échajisianuínapa núti. Tamutuyare avasareana eta epaisiha, te Jerusalén, te Judea, te Samaria, étapa te jácani tayerehiqueneana avasareana tayehe te juca apaquehe —máichapa ema Jesús.
9 Tacahe, te títavapa eta máechajirísiravahi, tiyanapa tiyapa te anuma. Tacahe, ena máimitureana náimararaequenehaipa eta mayanirahi. Táepacuchirahi eta úcaji. Vaipa macaecherahini te anuquehe. 10 Eta mayanirahi ema Jesús te anuma, náimararacáichaha ena máimitureana. Tacahe, tiáramicareanapa tímerecavana ena apinana ángeleana. Tijapumuirihavaca. 11 Tacahe, náichapa ena ángeleana:
—¿Tájaha íchahi ímararacahi eta anuma, eti máimitureana ema Jesús? Puiti enecapararecahi ema Jesús eta majunijisiraheripa, mayanirapa te anuma. Vimetacahe: Te jácani sácheyare, ema Jesús tichavayare te juca apaquehe. Tiúcupaicayare tacutiyareichu eta mayanirahi —náichavacapa ena ángeleana.
Nanerejicapa ema Matías, máitsivayarehi ema Júlasi
12 Tiuri, eta návihairahi te anuquehe masihi ticaijare Olivoquiji. Tachacayahi eta Jerusalén, apina kilómetro eta tayerehivahi. Tiyananapa tichavana tayehe eta avasare. 13 Te títecapanapa te avasare, tisiapanapa te peti apina piso, eta náitecapihahi. Tiápananapa te téqueneha piso. Natiarihihi ema Pedro, ema Jacobo, ema Juan, ema Andrés, ema Felipe, ema Tomás, ema Bartolomé+ 1:13 Ema Bartolomé ticaijarehivare Natanael. Ema apana Jacobo, machichahi ema Alfeo (váipasera véchapirica eta máitaresira ema Alfeo). Ema Simón, nachamurinihi ena revolucionario ticaijareana “cananístana”. Ena nani cananístana nacanarajiricahi ena apavasanana romanoana, navarairahi náquijica, nacuchucayare te návasa Judea. Ema maca Judas, matiarihi ema maparape ticaijarehivare Jacobo, váhisera nachamurinahini ena apóstoleana. Ema maca Judas, mapanahi eta máijare: eta Tadeo étapa eta Labeo, étapa eta Judas. (Te pivaraha pecha, pitanuca te libro Marcos 3.18 étapa te Mateo 10.3.), ema Mateo, ema apana Jacobo, ema Simón, émapa ema Judas. 14 Natiarihivare ena maparapenaveana ema Jesús, ésupa esu maena María, énapa ena apamuriana esenana. Tamutu sácheana, ena nani tiúrujicavanahi eta nayujarasirahi.
15 Tacahe, te jena sácheana, ena náurujiruvanahi náetavicahi ciento veinte eta nasimutuva ena máimitureana ema Jesús. Tacahe, téchepucapa ema Pedro te namuri, titupihapa. Máichapa:
16 —Nuparapenaveana, ema víyarahaini David macaimitucasiquenehi mayehe ema Espíritu Santo, ánaquiríchaha eta áñoana eta matiarihiraya ema Júlasi, ema tínapumiráuchaya ena suntaruana nacaratacaya ema Jesús. Títauchavapa eta mametarapihi ema Espíritu Santo. 17 Taicha ema Júlasi, émainichuhi vichamurini tayehe eta juca vématanerepihi —macahepa ema Pedro. 18 (Émasera ema Júlasi ticapacavahi tichumucavapa. Tiáquipaicavahiséra eta máquehe. Tiúchumuriapa eta maturupiana. Te táequenepa, navehapa eta mavachainihi eta máijararesirahi ema Jesús. Navacharecapa eta apaquehe. 19 Te náechapa ena ticavasana te Jerusalén, nanacapa eta táijarehi Acéldama. Eta ticaijarehi puiti “Apaquehe máitinevacha ema Jesús”.)
20 Tímiyanava eta máechajisirahi ema Pedro, ánipa maicha:
—Ema víyarahaini David májucunachahi eta mametarapiana ema Espíritu Santo eta te Salmo. Áni macahehi: “Machu nacuija nacusiapa eta mapena majunijiruipa nácani macutipanereruana eta mavainarajiva”. Ánivarepa macahe: “Tatuparacahi masiapaya ema apana achane máitsivaya te mávacurénihi” macahepaji ema Espíritu Santo.
21 Tacahe, tituparacahavi vinerejicayare ema apana, máitsivaina ema Júlasi, apaesa vahi macuejiacava te vimuri viti dócequeneana. Máimicatacahavi eta véchajisiha eta máechepusirahi ema Jesús. Nararihi ani te vitaracu ena vichamurianahi te juca áñoana te matiarihichaha ema Jesús te vimuri. Ena ticachanehavianahi te ticaicachasinapa ema Jesús me Juan. Vahi najunijicahavihini. Natiarihiquenehi te tiyapapa ema Jesús te anuma —macahepa ema Pedro.
23 Tacahe, ticanerejianapa ena apinana: ema ticaijare Matías, émapa ema apana ticaijare José Barsabás (énerichuvare náimijarechahi Justo). 24 Tacahe, tiyujaracanapa, ánipa nacahe:
—Tata Viáquenu, piti pímati eta visamureana vimutu. Pímechahavi nájahapuca ema tiuri nayehe ena nani apinava vinerejiruanahi máitsivayare ema máemitiaruhi apóstoleni Júlasi, táimicuñaruhi eta mapecatura —nacahepa.
26 Tacahe, nasuertehachapa ena apinana. Tatocachapa ema Matías. Tásiha, natuparacapa eta mávacureyare nachamurirayarehi ena apamuriana apóstoleana.
2Eta máucupaisirahi ema Espíritu Santo
1 Tiuri, títecapapa eta sache napiestara ena israelítana ticaijarehi Pentecostés. Tiúrujicavanahi ena apóstoleana énapa ena apamuriana nasimutuvaqueneana máimitureana ema Jesús. 2 Tacahe, tiáramicarepa eta ticaema te anuquehe tiásiha te anuma ticutipahi eta muraca técaticava. Ticaemapa muraca te táinahu eta peti návihahi éna. 3 Tacahe, tiáramicarepa tímerecava eta tacuti eta tanene eta yucu. Tijarahivacapa te nápusiana namutu ena náurujiruvanahi. 4 Tacahe, ena mávahácavacaripa ema Espíritu Santo. Tiáramicareanapa apáechajiríruvavacapa taicha eta mávahásiravacáipahi ema Espíritu Santo. 5 Te jena sache, natiarihivare ena camuriqueneana israelítana te Jerusalén tiásihana te tamútuyaréini avasareana. Tipicaurahianahi tayehe eta nayehe religión. 6 Te nasamapa eta tacaemairahi te anuquehe, ticurujicacanapa ena achaneana. Náraminehi ichape táichavenehi eta nasamirahi ena apáechajiríruvavacarípahi.
7 Ichaperinehi nárami. Tacahe, náichacacapa:
—¿Tájaha tacayema eta juca? Ena nani, váhira vichamurianaina tayehe eta avasare viávihahi. Ticavasana te Galilea ena nani. 8 Tásihasera, náitucahivare eta véchajiriruvapachu vímiuchurehi víti. ¿Tájahapapuca tacayema eta juca? 9 Camuriana eta véchajiriruvana taicha viti viásihahajíruanahi te apanapanejiana avasareana. Nararihi ena tiásihana te Partia, te Media, te Elam, te Mesopotamia, te Judea, te Capadocia, te Ponto, te Asia, te Frigia, te Panfilia, te Egipto. 10 Nararihivare ena tiásihana te Cirene te Libia. Nararihivare ena tiásihana te Roma, ena yátupiqueneana israelítana énapa ena tépiyacavanaripa israelítana. 11 Nararihivare ena tiásihana te Creta étapa te Arabia. Vimutusera visama eta véchajiriruvapachu. ¿Tájahapuca tacayema? Ena nani téchajicanahi timetacahavianahi eta táuricacarequeneana tásihaqueneanayare me Viya. Vicaicutiarahi tamutu taicha téchajicanahi te véchajiriruvapachu —nacahepa.
12 Namutu napanerequenehahi. Vaipa náimatihini tájahapuca tacayema. Tiyaserejiricacanavarepa:
—¿Tájahapuca tacayema eta juca? —nacahepa.
13 Natiarihisera ena apamuriana nacaecahirichucha, ánipa nacahe:
—Nacavahaqueneana ena nani —nacahepa.
Ema Pedro máechajicapa ena achaneana
14 Tacahe, titupihapa ema Pedro te namirahu ena achaneana. Natiarihihivare ena óncequeneana apóstoleana. Téchajicapa muraca ema Pedro eta máechajisirahi, ánipa macahe:
—Tátanaveana nujaneanana, emutu eti ecavasana te juca Jerusalén, ecatajicanu esamanuchaha. Ácaicutiaraquenéna eta juca nucayemayare. 15 Eti ímijachahi vicavahaqueneana. Vahi vicavahaquenéna. Tapaenumava las nuéverava yáticarahi. Écharichuhi éti vahi vítuca vera viti israelítana te yáticarahi. 16 Eta juca ímahaquenehi iáramiquenehi puiti, eta tacaheyarehi taicha mametarapihi ema Viya mayehe ema víyarahaini profeta Joel. Tásiha, ema Joel májucunachapa eta mametarapihi ema Viya, ánipa tacahe: 17 “Jararihiya eta sácheanaya níjaracayare ema Espíritu Santo nayehe namutu ena achaneana. Tásiha, ena echichanaveana, ajairana énapa ena esenana, nacametarairuinapa eta néchajiriruva. Ena amaperuana, níjaracayare eta náechirayare eta táicharacavayare. Ena ichavicachichana ticametacasianayare te navapure. 18 Taicha nuvanecayare ema Espíritu Santo, níjaracayare mávahácavaca namutu ena nuchanerana. Tasiha, nacametarairuinapa eta néchajiriruva tásihaquenehi nuyehe. 19 Te juca anuma nímerecayare eta tiáramicareana. Te juca apaquehe nucuchucayare eta ecutiarareanaya, apaesa ímatinu nuti nucarichu nurataha nicha tamutu. Nucamiricaya eta ecuñaraqui. Tépusaicavayare eta náitine ena achaneana váinarajiqueneanahi. Nucamiricayare te avasareana eta yucu étapa eta ichape quijare. 20 Eta sache, nucaemahayare eta tajaraiva. Énerichuvare nítsivachayare eta táimahi eta caje. Ítimeyare nícha. Tásiha, títecapainapa eta nusacherayare nuchaviraya nuti Iáquenu. Te jena sácheyare, ichape eta napisirainapa ena achaneana taicha nícuñacavacainapa namutu ena ticapecaturarahianaichaha. 21 Étisera eti ecasiñanuhi échajicanuhi eta te níjare nuti Iáquenu, nucuchucuhaheyare” macahepa ema Viya.
22 Tiuri puiti, nuparapenaveana nujaneanana, esamavare eta juca apana numetaruheyare. Ímatihi ema Jesús Nazareno. Ema maca ajaira, mavaneruhi ema Viya. Écharichuhi éti eta tiáramicareanahi máichaqueneanahi ema Jesús. Ema Viya máijaracahi eta máitupajijiásiravayare, mavarairahi máimerecayarehi te emirahu eta émairahi mavaneru ema Viya. 23 Tiyerehichahahi eta juca, ema Viya mapanerecharipahi eta máicharacavayarehi ema Machicha. Eta tacahe, máisapahi eta íjararesirahi ema Machicha nayehe ena váinarajiqueneana achaneana. Éma, émetataruhi te crusu. Éma, ímicaparuhi. 24 Émasera ema Viya macaechepucahi ema Machicha. Macaitarecahi tayehe eta máepenirahi, taicha vahi mávarahahini mánasihini máepenahini. 25 Ema víyarahaini rey David timetacahavihi eta te Salmo eta máechajiriruva ema Jesús. Ánipa macahe: “Tata, piti pímararacanuhi eta picáchanéranuhi. Piti pijaneacanuhi te nuchacaya. Pétumechanuhi tamutu sácheana. 26 Tacahe, núrisamure ichape. Nuvarahavare nujirauchaviyare néchajisihaviyare. Núti, te népenapa, tájina néñamavaimahi, taicha nucasiñavahi piyehe eta pímichavirayarehi piáchanechanu. Vahi písapaimahi témitiequeneha eta náquehe nuti pichicha pémunaruquenehi. 28 Piti píjaracanuhi eta picaechepusiranuyarehi te nécari, nápechiravayarehi nítareca. Tásiha, nuvapinavayare eta nutiarihirayare te pimirahu” tacahepa eta Salmo.
29 Nuparapenaveana, véchahi vimutu eta máepenirahi macaecarasirahi ema viáchucaini David, taicha vímaharichaha puiti eta máecari. 30 Ema víyarahaini David, yátupiquenehi profeta. Macuchapahi eta táitauchiravayare eta mametacasivahi me Viya, eta matiarihirayarehi ema émana mámariéqueneyarehi ema ticaijareyarehi Cristo ema téjacayarehi te trono. Máitsivayarehi ema máchucaini. 31 Ema Viya máimechahi ema David eta máicharacavayarehi ema Cristo máechepusirayarehi te máecari. Tacahe, ema David májucunacharipa eta vahi tánasimahi tépena eta máchaneva ema Cristo; váhivare témitiequenehaimahi eta máquehe. 32 Puíticha, ema Viya macaechepucahi ema maca Jesús. Tásiha, viti véchajisihahi eta juca taicha vímahaquenehi eta mápechiravahi títareca. 33 Tacahe, ema Maiya macayapapa te anuma ema Machicha, macaejacaripa te mavaure. Tacahe, máijaracaripa ema Espíritu Santo ema máitsivayarehi taicha ema matuparaharichuhi. Tacahe, ema Jesús máevatacapa ema Espíritu Santo eta viyehe. Étara eta juca ímahaquenehi puiti, esamaquenehi eta máucupaisirahi ema Espíritu Santo.
34 Vahi ecuimijachahini émainahini ema David mápanahini te anuma. Émahisera téchajisihahi eta matiarihirayarehi ema apana tiápanayarehi te anuma. Ánipa macahehi: “Ema Viya máichapa ema Tata Náquenu Cristo: Yare, péjaca te nuvaure, eta picuchapihayare eta nucaepuyusiraya te pimirahu ena ticatianacavianahi, máichapaji ema Viya”. Étara eta juca macayemaquenehi ema víyarahaini David.
36 Tiuri puiti, emutu eti nujaneanana israelítana, nuvaraha ímatiyare ema Jesús émetataruhi, émara ema Viáquenu, émairahivare ema Cristo, maicha ema Viya —macahepa ema Pedro eta máechajiriruvahi.
37 Tacahe, eta nasamirahi eta juca ena achaneana, ichaperinehi eta náeñamiravahi te nasamureana. Tásiha, nayaserecapa ema Pedro énapa ena apamuriana apóstoleana, ánipa nacahe:
—Viparapenaveana, ¿tájahapuca vícharacavaini víti? —nacahepa.
38 Tacahe, ema Pedro majicapapa:
—Ítsivacha eta juca ítaresiraina te mamirahu ema Viya. Eta íjarasiravaya mayehe ema Jesucristo, ecaicachasiya emutu éti. Tásiha, ema Viya macaepahainapa eta epecaturana. Tíjaracahénavarepa ema Espíritu Santo. 39 Taicha ema Viya mavarahahi tíjaracaheyare ema Espíritu Santo emutu éti énapa ena echichanaveana énapa ena apavasanana, namutupa nácani manerejiruanahi máichuhaqueneanahi ema Viya, tayanapane ticavasanahi te tiyerehiqueneana avasareana —macahepa ema Pedro.
40 Tacahehi eta juca máechajiriruvanahi ema Pedro. Ichape eta maconsejachiravacahi, ánivarepa máichahi:
—Ácaijuhe ema Jesús. Ínajica eta eváinarajivana. Érajicava nayehe ena tíchana eta tamauriqueneana —macahepa.
41 Tacahe, natiarihi ena tisuapanahi eta máechajiriruvahi. Enevanepa ticaicachasiana éna. Mapanaqueneana mil ena tisuapajirahianahivare.
Eta náitaresirahi ena náinapureana téhicanahi ema Cristo
42 Ena achaneana, eta nasamararasirahi eta náimiturapiana ena apóstoleana, ichaperinehi nasuapa. Tásiha, tiúririnehi eta náitaresirana. Náemunacaine ena nachamuriana. Tamutu sácheana ticurujicacanahi eta nayujarasirayarehi étapa eta nanisirayarehi eta pan táicutiarahi eta máepenirahi ema Viáquenu. 43 Ichape eta náramirahi ena achaneana, taicha náimaharipa eta tiáramicareana náichaqueneana ena apóstoleana, máimicatasiravacahi ema Viya. 44 Namutu ena tisuapajirahiana tiúrujicavanaparácahi ticajicacanahi eta náimahaqueneana. 45 Te náimaha ema mácani nachamuri ticamunuvahi, náijarareca eta náimahaqueneana. Tásiha, náijaracapa eta plata ema ticamunuvahi, náimicatasihayare. 46 Tamutu sácheana tiúrujicavanahi eta te Templo. Tásiha, te napenana tíchuhacacanahi ténicacanahi. Ticachanecacanahivare eta nanisirahi eta pan táicutiarahi eta máepenirahi ema Viáquenu. Náurisamurevahi, táurivaipahi te nasamureana. 47 Najiraucha nacunachahi ema Viya. Tacahe, namutu ena apamuriana achaneana napicauchahi éna. Tásiha, tamutu sácheana ema Viya máichuhavacahi ena apamuriana tisuapanavare.
3Eta manarasirahi ema achane masarini
1 Tiuri, étana sache, te las trespa cáperehi, ema Pedro émapa ema Juan tiyananapa tisiapanayarehi eta te Templo. Te jena hora, las trésquenepa sache, hora eta nayujarasira ena israelítana. 2 Matiarihi ema achane masari. Máimiuchurehi eta mamásariva. Tamutu sácheana nanapana eta te Templo. Nanaquica eta te ichapepana tapaja ticaijare Tiúrinapana, mayaseseresihayarehi eta limosna nayehe nácani achaneana tisiapanapahi. 3 Tacahe, ema masari, te máimahavacapa tisiapanayarehi ema Pedro ema Juan, mayaseacavacapa eta limosna. 4 Tacahe éna, náesenicapa ema masari. Tasiha, máichapa ema Pedro:
—Pímararacahavi.
5 Tacahe, máimararacaripahi. Máimijachaipa náijaracayarehi eta plata. 6 Tásiha, ema Pedro máichapa:
—Tájina nuviya eta plata níjaracavihini. Jucarihisera eta juca nucatajicaviyare. Nucanaracaviyare. Táichavene eta máitupajijiásirava ema Jesucristo ema Nazareno, nuvanecavi: Péchepuca, pipaica —máichapa.
7 Tacahe, ema Pedro machuruvauchavanepa te mavahu vaure, macaechepucapa. Énevanerínehi túmevaca eta mapaiqueana eta mayucarana. 8 Tacahe, ema masarini tíjahúchavapa titupiha, tipaicapa. Tacahe, tisiapanapa te Templo máehicavacapaipa éna. Máeteresinapaipa eta mapaisirapahi. Macunachapaipa ema Viya, mahasulupayachavare eta macanarasirahi. 9 Namutu ena achaneana náimararacahi eta mapaisiraipahi, macunacharinehi ema Viya. 10 Te náimatipa ena achaneana ema masarini, ichaperinehi eta náramirahi. Ánipa nacahehi:
—Ánaquiaparipa eta mayaseseresirahi eta limosna ema maca, máejasiraparaca te tapaja ticaijare Tiúrinapana taicha eta mamasarivahi. Puítisera tipaicapa, téterecavarepa. ¿Tájahapuca máicharacavahi eta manarasirahi? —nacahepa.
Ticametarairu ema Pedro te Templo
11 Tacahe, ema masarini vaipa máinajiacavacahini ema Pedro ema Juan. Tacahe, náurujiacapa namutu ena achaneana te návihahi ena apóstoleana te tajuhe eta Templo, te tayehe eta alar máepiyaruhi ema reyni Salomón. 12 Tacahe, eta máimairahi ema Pedro ena achaneana náramirahi eta juca, máichavacapa:
—Tátanaveana, nujaneanana israelítana. Iáramihi éti eta juca víchirahi víti. Ímijachapa vítijivahi vicanaraca ema maca achane masarini. Ímijachapapuca viti vítupajijiacavahi táichavene eta víjarasiravahi mayehe ema Viya. Eta juca ánira tacahehi, vahi vítina vicanaracahini ema maca. Ema ticanaracahi, émaquenehi ema Jesús Nazareno, 13 taicha ema Viya+ 3:13 Ema Pedro téchajicahi te náechajiriruva ena israelítana, máimijarechirahi ema Viya: “ema nacasiñaquehehi ena viáchucanaveanaini ema Abraham, ema Isaac, ema Jacob, énapa ena apamurianaini viáchucanaveanaini”. tíjaracahi eta tamutuirayare marataha ema Machicha Jesús. Émara ema maca Jesús ema épuruquenehi éti, íjarareruhi mayehe ema aquenuca apavasajuecu Pilato. 14 Éma, mavarahahineni macaitica ema Jesús, étisera vahi ávarahahini máuchucuhahini ema máuriquenénihi yátupiquenehi santo. Masapihapa eyaseserecahi máuchucuha ema ticapahi. 15 Tásiha, émapa ímicapacahi ema Ticaitarecahavihi. Émasera ema Viya macaechepucahi te máecari. Véchajisihahi víti éma taicha vímahaquenehi eta mápechiravahi títareca. 16 Puiti, ímararacahi eta manarasirahi ema maca masarini. Eta juca eta tímicaecherachahi eta machavirahi títareca ema Jesús. Taicha émahi ema tíjaracahavihi eta vítupajijiasiravahi eta vicanarasirahi ema maca achane, táichavenehi eta vicasiñairahi éma.
17 Tiuri puiti, nuparapenaveana, éti ímicapacahi ema Jesús taicha vahi ímatihini eta émairahi ema Cristo ema vicuchapaquenehi. Énaripa ena tuparairucana eyehe, váhivare náimatihini éma. 18 Étasera tacaheyarehi eta juca taicha máechajiriruvaichuhi ema Viya nametacasivahi ena profetana eta macatajivairayarehi ema Cristo.
19 Tásiha puiti, éneuchavainapa ecáijuhénapa ema Viya, apaesa macaepaha éma tamutu eta epecaturana. Énerichuvare ema Viya técasarechaheyarepa éti. 20 Ene ecahehi etsecava ejacapayare ema Jesucristo te machavapa. Éma, iáquenuyare taicha manerejiruhi ema Viya te tépanavainapa tamutu. 21 Ema maca Jesucristo puiti téjacahi te anuma. Jararihiyaresera eta sache eta machavirayare, máetupiricayareva tamutu. Ánaquiaparipa, eta juca mametarapihi ema Viya nayehe ena mayeheana santo profetanaini eta náimitusirayare ena achaneana. 22 Ema émana víyarahaini profeta ema Moisés, mametacahi ena viáchucanaveanaini, ani macahehi: “Ema Viya Dios tivanecanuhi núti numetacaheyare eta máechajiriruva. Títecayare ema apanayare profeta mavaneruyareva ema Viya, tacutiyare eta mavanesiranuhi núti. Éma, tiúchucayare te namuri ena viámariequeneana. Tatuparaca nasuapayare tamutu eta mavanairipianayare. 23 Taicha ema Viya máimicapacayare namutu ena masuápajiráirahánayare mayehe ema profeta máiteruyarehi, taicha mamavarahahi nacasiapahini ena machanerana” macahepa ema Moisés.
24 Namutu ena apamuriana profetana, émaripa ema Samuél énapa ena náequenereruana profetana, náechajisihahi eta juca vímahaqueneanahi puiti juca sácheana. 25 Ánaquiaparichaha, te vuíchaha máuchucahini ema víyarahaini Moisés, ema Viya mametacaipa ema viáchucaini Abraham, ánipa macahe: “Nunerejicayare ema émana piámariéquene tiúchucayare. Éma, tíjaracaya eta táurivaya eta náitaresiraya namutu ena achaneana apánapanenéjiqueneána te juca apaquehe” macahepa ema Viya. Tiápechava mametacaipa étarichuhi máechajiriruvana mayehe ema machichaini Isaac, énapa ena mámarinaveánaini. Puiti títauchavaripa eta juca máechajiriruvaichuhi ema Viya. Tásiha puiti, éti tituparacahehi ínapucayare ejacapa eta máijararuheya ema Cristo, taicha étirichuhi israelítahehi. Ímatihivare eta apamuriana máechajiriruvana ema Viya, nájuchaqueneana ena víyarahanaini profetana. 26 Tásiha, eta macaechepusirahi ema Viya ema Machicha Jesús, tivanecahavipa vimetacahe éti. Te ecasiñavapuca eta mayehe, máquijisinaheyare eta evainarajivana. Tíjaracahenapa eta iúricacarevayare —macahepa ema Pedro.
4Ema Pedro émapa ema Juan námaqueneanahi te namirahu ena tuparairucana
1 Téchajicanarichaha ema Pedro ema Juan te namirahu ena achaneana, títecapanapa ena tuparairucana, énapa ena tímiturecarahiana ticaijareana saducéoana. Námapahivare ema náquenuruha ena tasuntarurana eta Templo. 2 Tisemanapa taicha vahi náuricahini eta nasamairirisirahi ena apinana apóstoleana náimitusirahi ena achaneana. Vahi náuricahini eta nametasirahi eta yátupiquenerahi eta máechepusirahi ema Jesús te máecari, mápechiravahi títareca. 3 Tacahe, nacaratacavacapa, náimisiapavacapa te cárcel. Váipasera nacayaseserehihini, taicha cáperehichícharínehi. Tiámainucavapa te apanapa sache, nacuchucavacaya ticayaseserehianayarehi. 4 Camurianasera ena tisuapanahi táichavenehi eta nasamararasirahi eta náechajiriruvahi ena apóstoleana. Eta natupahi ena téhicanaripa ema Viáquenu Jesucristo cinco mil ena achaneana ajairana. Camurianavare ena esenana énapa ena amaperuana. 5 Te apanaquenepa sache, ema corregidor Caifás ticurujicapa ena apamuriana aquenucarahana tayehe eta ichapequene cabildo te Jerusalén. Natiarihihivare ena escribánoana. Matiarihihivare ema Anás ema pasado corregidorhi, énapa ena machichanaveana: ema ticaijarehivare Juan émapa Alejandro. Natiarihihivare ena apamuriana machichanaveana.
7 Tacahe, náemepanapa ema Pedro ema Juan te cárcel. Nacatupiacapa te namirahu, nayaseserecapa. Ánipa naicha:
—Éti, vahi vituparacahehini eta ímitusirahi eta juca. ¿Nájaha tivanecahehi icha eta juca? ¿Nájaha ema tíjaracahehi eta ítupajijiásiravahi? —nacahepa.
8 Tacahe, ema Espíritu Santo máimicatacahi ema Pedro eta majicapirahi ena tiyaserecanahi, ánipa macahe:
—Tátanaveana juéseana, tátanaveana víyacárana te juca viávasa. 9 Evaraha echa eta juca táuriqueneana táicharacavahi eta vicanarasirahi ema maca achane macajumaquenenihi. 10 Vimetacaheyare puiti. Vivaraha vémechaheyare, eti énapa namutu ena achaneana te juca viávasa Israel. Ema maca achane, ímahaquenehi eta manarasirahi. Vivaraha vímimatichahe eta máitupajijiasirava ema Jesucristo ema Nazareno tacanaracahi eta vipiarasirahi te máijare. Éma, émetatáruhi te crusu, ecaparuhi. Émasera ema Viya macaechepucahi te máecari. 11 Éti, épuruhi ema Jesús, ema manerejiruquenehi ema Viya. Puiti, ecutipa ena máitucarahana tépiyarecana peti, te náepurupuca eta tatumequene esuiqui táesuiquirayarehini eta peti. 12 Macarichu ema Jesucristo eta marataha eta macatiuchirahaviya macuchucuirahaviyarehi. Taicha ema Viya manerejiruhichuhi ema Jesús eta macuchucuirahaviyare. Nájina apanaina manerejiruinahi te vimuri viti achaneana eta te juca apaquehe —macahepa ema Pedro.
13 Tacahe, ena tuparairucana náraminehi eta náitusirahi téchajicana ema Pedro ema Juan. Náichacacapa:
—¡Tájina vahi napicacaracavahini eta viyehe! Ena nani tájina náitucaquenéna eta letra. Máiturereanahi. Tájina náimatiyahini eta viyehe escuela. ¿Máijaracavacahipuca ema Jesús eta náitupajijiasiravahi te macachanevacaichaha ema? —náichacacapa.
14 Tájina naviyahini nacayema taicha matiarihi ema achane masarini, titupihahi te namirahu. Taicha náimahahi eta yátupirahi eta manarasirahi. 15 Tacahe, navanecapa eta nacuchusiraya ena apóstoleana eta te náurujisiavahi. Nanasipa ena aquenucana téchajiricavanaripa. 16 Ánipa nacahe:
—¿Tájaha vícharacavayare nayehe ena nani? Taicha namutu ena achaneana ticavasanahi te juca Jerusalén náechahi eta náichirahi ena nani eta tiáramicare. Tásiha, vahi visuapacaremahi te vépiyaequenehavacapuca. 17 Váhisera távaraha vísapa náimiyanava náimitureca nayehe ena achaneana. Vípicararecavacaya apaesa vahi nacuimiyanava náechajisiha eta máechepusirahipuca ema mácanínavaji Jesús —nacahepa.
18 Tacahe, nacasiapavarepa ema Pedro ema Juan. Navanecapa éna, ánipa naicha:
—Vahi vivaraha ímiyanava échajisiha eta juca, váhivare ecuimitureca nayehe ena achaneana eta máechepusirahipuca ema Jesús —náichapa.
19 Najicapapasera ema Pedro ema Juan, ánipa naicha:
—Esamahavichaha. Ema Viya timetacahavi eta véchajisiháirayare. Étisera ecatichapa véchajisiha éma. Émaquenehisera tisuapacarepanahi eyehe éti. Epanerecha yátupina. 20 Víti, vahi vimatinaimahi eta véchajisiháiraya tamutu eta juca vímahaqueneanahi visamaqueneanahivare mayehe ema Jesucristo —nacahepa.
21 Tacahe, ena tuparairucana eta nasamirahi eta namasuapirahi, tisemanapa. Tacahe, náipicararecapa. Tájinapasera náicharacahini. Nacaiticapa taicha tájina naviurevainahini jácani táimicuñacahini. Taicha namutuhi ena achaneana nacunachahi ema Viya táichavenehi eta náimahaquenehi. 22 Cuarenta áñoripa eta mahañora ema maca achane masarini. Tétavicavahi eta tiáramicarevahi eta manarasirahi maicha ema Vi ya.
Ena téhicana ema Jesús tiyaseserecana eta natumesamurevaina
23 Eta náuchucuiraripa ema Pedro émapa ema Juan, tiyananapa eta te návihahi ena nachamuriana. Nametacapa tamutu eta nacatianasirahi ena tuparairucana. 24 Te náechapa, ena nachamuriana tiyujaracanapa namutu. Ánipa nacahe eta nayujarasirahi:
—Tata Viáquenu, píti pépiyacahi eta anuma, eta apaquehe étapa eta ichapequene une mar. Pétupiricahi tamutu eta juca vímahaqueneanahi puiti. 25 Píti pimetacahi ema víyarahaini David pivanarainihi eta májucunachiraya eta te Salmo. Ani tacahehi eta májurehi: “Tatiarihiya eta avasareana, ena achaneana navarahaya nacanara ema Viya. Énaparichu ena nujaneanana, énerichuvare napanerechaya nacanara ema Viya. Máetupicushiana éna. 26 Ena réyeana te juca apaquehe títsecavanayare eta nacanarairayare. Énaripa ena aquenucarahana nacapanereruya nacanaraya ema Viya, nacanarayareva ema Cristo manerejiruhi éma” tacahehi eta májurehi ema David.
27 Étaripa te juca viávasa, ticuticacahi eta napanerechirahi ema Herodes Antipas, ema Poncio Pilato, ena apavasanana, énapa ena vijaneanana israelítana, navarairahi nacapaca ema sántoquene pichicha Jesús, ema pinerejiruquenehi. 28 Títauchavahi naicha eta juca pipanereruana étairayarehi tacaheyarehi eta péchajiriruvana. 29 Pítisera, Tata Viáquenu, pímararacahavihi puiti eta náichirahavihi viti pivanaranahi. Píjaracahavisera vitumesamurevaina eta véchajisihairaya eta péchajiriruva. 30 Píjaracahavi eta vítupajijiásiravaina viratahairaina vicanaraca ena nacajumaqueneana, vímeresiraina eta tiáramicareana táichavenehi eta vicasiñairahi ema sántoquenehi pichicha Jesús —nacahepa.
31 Te títapiricanapa eta nayujarasirahi, tíjahúchavapa tiyayacare eta apaquehe návihahi éna. Tacahehi eta mávahásiravácahivare namutu ema Espíritu Santo. Váipasare napicacaracavahini eta náechajisirahi eta máechajiriruva ema Viya.
Ticajicacanahi tamutu eta náimahaqueneana
32 Namutu ena nasimutuvaqueneana tisuapajirahianahi, ticuticacahi eta napanereruana eta nacajicacairahi. Namutu nácani téchanahi eta náimahaqueneana nacayehequeneanahi, vahi nayavanihacacahini. Tatupiruvahi te nasamureana eta nacajirahi. 33 Tacahe, tímiyanavanahi ena apóstoleana eta náechajisihairahi eta máechepusirahi ema Viáquenu Jesucristo. Tisuapacarepaicha eta náimiturapianahi. Máimicatacavacahivare ema Viya ena téhicanapahi ema Jesús. Namutu éna, tipicauchacareanahivare ne achaneana. 34 Nájina émanáinahíni te nataracu máemepaurechavahíni. Taicha ena ticayeheana apaquehe, pétipuca, náijararecapaipa. 35 Tásiha, náijaracavare eta plata ena apóstoleana. Tásiha, ena apóstoleana náijaracavacavare nácani páurepananahi.
36 Matiarihivare ema achane ticaijare José. (Éma máuchurehi eta te tiúrupuhi te mar ticaijare Chipre.) Ema maca José náumurivaichaha ena levítana. Ena apóstoleana nanacapa eta máijarehi Bernabé (te véchajiriruva ticaijare Ticaurisamurerahi). 37 Ema maca máijararecapa eta mapenapahini. Tásiha, máijaracapa eta plata ena apóstoleana.
5Eta mapecaturahi ema Ananías ésupa esu mayena Safira
1 Matiarihihivare ema achane ticaijarehi Ananías ésupa esu mayena ticaijaru Safira. Énerichuvare náijararecapa éna eta nayehe apaquehe napenapahini. 2 Ema maca achane macaerajicapa ticutimurihacaca eta plata tavachahi eta mayehe apaquehe. Esu mayena suéchahi eta mayumurusirahi eta ticutimurihacaca eta plata.
Tacahe, te títecapapa ema achane nayehe ena apóstoleana, máichapa:
—Níjararecahi eta nuyehe apaquehe. Júcahi tamutu eta plata tavachahi —macahepa.
3 Tásiha, ema Pedro máichapa:
—Píti, Ananías, ¿tájaha tacayema písapavahi ticaetemavi ema Satanás? Pipanerechaipa pivayuaracayare ema Espíritu Santo eta piyumurusirahi ticutimurihacaca eta tavachahi eta piyehe apaquehe. 4 Pímaha, Ananías. Piyeherichuhi eta apaquehe píjarareruhi. Nájina tipamicavinahi eta pinaquisiravaya. Puiti eta juca píjarasiravahi pinaquicava, pépiyahirahipaipa pímijachahi tamutu eta juca plata tavachahi eta piyehe apaquehe. Pátupiruvapaini eta pivarahaquenehi pinaquica. Émasera ema Viya máimararacahi eta juca pépiyahiraivahi. Vahi vítinahini pivayuaracahini —máichapa ema Pedro.
5 Te masamapa ema Ananías eta juca, tiáquipaicavapa, matupiru tépena. Te nasamairiricapa ena achaneana, namuturinehi tipicana ichape. 6 Tacahe, nararihi ena natuparaháichuhi técararecana. Navehapa eta máquehe ema Ananías. Náyuruacapa. Námapa te ecari, náecarapanapa.
7 Te táequenepa eta mapanaquene hora, títecapapa esu Safira, mayena ema Ananías. Vuíchaha suéchahini eta máicharacavahi ema suima eta máepeniraipahi. 8 Tacahe, ema Pedro mayaserecapa, ánipa maicha:
—Pimetacanu. Eta juca plata mámaquenepahi ema pima, ¿étahipuca tamutu eta tavachahi eta eyehe apaquehe? —máichapa ema Pedro.
Tásiha, sujicapapa:
—Eta tavachahi tamutu —suíchapa.
9 Tacahe, ema Pedro máichapa:
—¿Tájaha tacayema ecuticacahi eta juca épiyahiraivahi evayuarasirahi ema Espíritu Santo? Ávane tichavana ena técarapananahi ema pímaini. Tásiha, puiti pítipavayare tiámavianayare —máichapa.
10 Tacahe, eta máichirahi ema Pedro, enevanepa tiáquipaicavahi ésu te máivapechacaya ema Pedro. Tépenavarepa. Te tichavanapa ena técarapananahi ema suímaini, náimaharinehi ésu tépenaipavare. Navehavarepa esu, námavarepa náecarapana te machacaya ema suímaini. 11 Te nasamairiricapa namutu ena achaneana, ichaperinehi eta napisira ema Viya, navetijipa eta napisirahi ena téhicanahi ema Cristo.
Máijaracahi ema Viya ena apóstoleana eta náimeresiraya eta tiáramicareana
12 Tacahe, ena apóstoleana, ichape eta máijarasiravacahi ema Viya eta náimeresirayare eta tiáramicareana te namirahu ena apamuriana achaneana. Ticurujicacánahivare tamutu sácheana ena tisuapajirahiana te náurujisirareva te tajuhe eta Templo, te tayehe eta alar máepiyaruhi ema reyni Salomón. 13 Namutu ena apamuriana achaneana máehicarahanaríchaha ema Jesucristo, vahi napatsicavahini nacanara taicha namutu napicauchahi. 14 Camurianapaipasera ena ajairana énapa ena esenana ena téhicanapaipahi ema Jesús. 15 Camurianaipa ena nacanararuanapáipahi ena apóstoleana. Tacahe, námavacapahi ena apamuriana nacajumaqueneana, nanaquicapaipa te calle mayanihayarehi ema Pedro. Eta máetavisirayarehi éma, távichayare eta macuna, tacanaracayarehi eta najumana. 16 Énerichuvare, títecapanapa te Jerusalén ena achaneana tiásihana te avasareana nachacayarahanahi. Námapahi ena nacajumaqueneana énapa ena návaháruana ena éreanana. Namutu ena nani tinaracanapahi tayehe eta náichavaquenévanahi.
Naémeratacapa ema Pedro émapa ema Juan
17 Váipasera máuricahini eta juca ema corregidor, énapa ena machamuriana. (Saducéoanahi éna.) Tisemanarinehi táichavenehi eta náehisirahi ena camuriqueneana achaneana eta náimiturapihi ena apóstoleana. 18 Tacahe, nacavanairipipa nacaratatajica ena apóstoleana. Náimisiapapa te cárcel, ticaeratanapa. 19 Émasera ema Viya majaneacavacahi éna. Te jena yati, mavanecapa ema mayehe ángele. Mavejiapana eta cárcel návihahi éna. Mavanecapa náuchuca, ánipa maicha:
20 —Eyana ímerecava te jena Templo. Emetaca ena achaneana eta mavarairahi ema Viya máitsivachaya arairuya eta náitaresirayare ena téhicanaya ema Jesucristo —máichavacapa ema ángele.
21 Náuchusihapa ena apóstoleana te cárcel, timapicucuhichaha te tiyananapa tayehe eta te Templo. Tinahacavanavarepa tímiturecana.
Tacahe, te jena yáticarahi ema corregidor mavanecapa ena comisarioana máimichuhapa namutu ena apamuriana tuparairucana énapa ena náiyacarana israelítana. Te tiúrujicavanapa namutu, nacavanairipipa náepana ena apóstoleana eta te cárcel. 22 Te títecapanapa te cárcel ena suntaruana, navejiacapa eta tapaja. Nájinaripahisera. Tacahe, tichavanapa nayehe ena náquenuruhana. Nametacapa eta nájinaripahi ena apóstoleana. 23 Tacahe, náichapa:
—Te vítecapauchapa eta cárcel, vímahapa tanasihi ticaeratahi eta tapaja. Natiarihivare ena séntinélana tijaneacanahi eta tapaja. Tacahe, te vivejiacapa eta tapaja, nájina émanainahini vichimapahini te tajuhe —nacahepa ena vanairucana.
24 Te máechapa ema corregidor, énapa ena machamuriana tuparairucana, émapa ema náquenumuri ena tasuntarurana eta Templo, náramirinehi ichape. Tacahe, náichacacapa:
—¿Tájaha tacayema eta juca? Vaipa vímatiequeneha. ¿Tájahapuca vícharacavaya? —náichacacapa.
25 Téchajiricavanarichaha éna, títecapanecha ema émana achane. Mametacavacapa éna. Ánipa macahe:
—Ena naena ajairana érataruanahi te cárcel, náenahi ánaqui te Templo tímiturecanahi nayehe ena achaneana —máichapa.
26 Tacahe, ema náquenuruha ena suntaruana, émajacaruvapa tiyana. Mámamurihapaipahi ena suntaruana, náepanayarehi ena apóstoleana. Jéhesare, námamurihapa, tájinasera náicharacapahini eta námirapahi taicha napicahi ena apamuriana achaneana natupisicavacahini te márijahiana. 27 Te nacaitecapapa, nacatupihapa te namuri ena tuparairucana. Tásiha, ema corregidor ánipa maicha:
28 —Víti vivanecahehi muraca eta vaipa ecuapechava ecuimitureca eta máechepusirahipuca ema Jesús, tasiha, éti ímiyanavarichucha ímitureca. Namutupa ena achaneana tayehe eta juca viávasa Jerusalén náitucapa eta ímiturapiana éti. Visapihapa evaraha vítiyare táecatiha eta máepenirahi ema achane Jesús. ¿Tájaha tacayema vahi esuapahavihini? —macahepa.
29 Tacahe, ema Pedro énapa ena apamuriana apóstoleana najicapapa, ánipa naicha:
—Tatúparáca mativayare visuapa ema Viya. Éma tisuapacarepana eyehe éti. 30 Víti, véhicahi ema Viya, émarichuhi nacasiñaquenehi ena viáchucanaveanaini. Émahi ema ticaechepucahi ema Jesús, ema ímicaparuhi eta émetatasirahi te crusu. 31 Tásiha puiti, ema Viya máunacahi te anuquehe anuma. Macaejacahi te mavaure tayehe eta trono. Máijaracaripa eta matuparahayarehi Aquenucayarehi Ticatiurahiyareva. Taicha mavarahahi ema Viya vimutuyare viti israelítana véneuchavaya mayehe, apaesa éma tiperdonachahaviyare tamutu eta vipecaturana. 32 Víti véchajisihahi eta juca taicha vímahaquenehi eta mápechiravahi títareca. Víti véchajisihahi maicha ema Espíritu Santo máijararuhavihi ema Viya viyehe viti visuapana éma —náichapa ena apóstoleana.
33 Te nasamapa eta juca ena aquenucana, tisemanapa. Navarahapa nacapacavacayarehini. 34 Matiarihihisera te nataracu ema achane ticaijare Gamaliel. Ema tuparairucahi doctrinero fariseo. Ema maca achane ticapicahuhi nayehe namutu ena achaneana. Tacahe, titupihapa te namirahu. Macavanairipipa náuchucachaha ánipina ena apóstoleana. 35 Tacahe, máichavacapa ena machamuriana aquenucarahana:
—Tátanaveana, nujaneanana israelítana. Échapava eta evarahaquenehi íchaya nayehe ena nani achaneana. 36 Échapuca éti cape juca táitaresirahi, téchepucahi ema émana achane ticaijare Teudas. Éma macahehi eta máitupajijiásiravahi. Tásiha, camuriana ena achaneana téhicanahi. Cuátrocientoanahi ena ajairana ena machaneranahi. Tásihasera, nacapacahi ena mánarana. Tásiha, namutu ena téhicanainihi téjanerepaicanahi. Títavapa tamutu. 37 Tásiha, te táequenevarepa, te jena sache eta nacatupairahi ena achaneana, téchepucavarepa ema apana ema ticaijare Judas, ema ticavasa te Galilea. Camurianavare ena téhicanahi. Énerichuhivareséra nacapacahi ena mánarana. Namutuhivare téjanerepaicana ena téhicanainihi. 38 Tiuri puiti, esamanu eta juca numetaruheya. Ésamiricachucha ena nani achaneana. Vahi ecuimicasiapava nayehe. Taicha eta juca náichaquenehi te nayehechuchapuca éna, títavayarehi. 39 Téheserapuca mayehehi ema Viya, vahi eratahaimahi ecamitiaca. Échapavachucha. Machu ecucaemuñava ecanara ema Viya —máichavacapa.
40 Tacahe, tésamiricavanapa namutu. Náimisiapavarepa ena apóstoleana. Náestacavacapa. Tásiha, navanecavarepa eta vaipa nacuapechava nacuechajisiha eta máechepusirahi ema Jesús. Tásiha, nacaiticavacapa. 41 Tacahe, tiúchucanapa ena apóstoleana te náurujisiavahi ena tuparairucana. Tiúrisamureanapáichucha eta nacaestairahi. Ánipa nacahe:
—Ema Viya máimararacahi eta vicamichirahi tamutu eta náimicatsiriasirahavihi táichavene eta véhisirahi ema Jesús —nacahepa.
42 Váhiquene nacatsimavahini. Tímiturecanáichucha tamutu sácheana, náechajisihahi ema Jesucristo. Tímiturecanahi te Templo étapa te pétiana.
6Ticatuparacasiana ena siéteana ajairana
1 Te jena sácheana, eta nasimutuvaipa ena téhicanahi ema Jesús tisiapanapaipa ticajanemurianapaichucha. Natiarihivare ena israelítana, apáechajiríruvanarípa éna. Natiarihihi ena páurepanana te nataracu énapa ena máimaruana. Ena nani najacapahi eta nayehe ración tamutu sácheana. Étana sache, ena nani apáechajiríruvanarípa vaipa náurisamurehini taicha vaipa nácuticacahini náechapajirícahini ena máimaruana. Ánipa nacahe:
—Váipa nácuticacahini eta najacapirahi eta tinicacare ena vijaneananarichuhi máimaruana —nacahepa.
2 Tacahe, ena dócequeneana apóstoleana nacurujicapa namutu ena téhicanahi ema Jesús. Tásiha, náichapa:
—Vahi táuricahini víchepaicahini eta vicametarairuira eta máechajiriruva ema Viya. Ticaichepairicahavipa eta víjarasirahi eta tinicacare ena vichamuriana. 3 Tiuri puiti, nuparapenaveana, tacamunu vinacayare siéteanaina ena ajairana te emuri éti, nácani ímatiqueneana tiúriana achane, téchemarahiana náimatiequeneha tamutu, mávaháruanahivare ema Espíritu Santo. Énaina vituparaca naicha eta juca. 4 Taicha víti vímiyanavayare viyujaraca vímiturecayare eta máechajiriruva ema Viya —náichapa ena apóstoleana.
5 Tacahe, namutu navaraha eta náechajiriruvahi. Tacahe, ticanerejianapa ena ticatuparahanayare. Navehapa ema Esteban, achane tiuri, tisuapajirahiquene mayehehi ema Viya, mávaháruhivare ema Espíritu Santo. Navehavarepa ema Felipe, ema Prócoro, ema Nicanor, ema Timón, ema Parmenas, émapa ema Nicolás+ 6:5 Ema maca Nicolás, ticavasainihi eta te avasare Antioquía eta máuchusinehi. Éma, apavasanahi, máehicahinihivare eta nayeherepiana ena israelítana. Tásiha puiti, máehicaipa ema Jesucristo.. 6 Tacahe, náichuhapa te namirahu ena apóstoleana. Tásiha, nanacapa eta navahuana te nachutiana, nayujarauchapa, náijarasihapa eta náematanerepiyarehi.
7 Tiuri, eta nasamirahi eta máechajiriruva ema Viya, camurianapaipaicha ena téhicanahi tayehe eta avasare Jerusalén. Tisimutuanavare ena tiyujaracarahiana israelítana náunacaipa te nasamureana eta náehisiraipa ema Jesucristo.
Eta nacaratasirahi ema Esteban
8 Tiuri, ema Viya máimicatacahi ema maca Esteban. Máijaracahivarehi eta ichape eta máichirahi eta tiáramicareana te namirahu ena achaneana. 9 Tatiarihivare te Jerusalén eta apana náurujisirareva. Tiúrujicavanahi ena israelítana prisionéroanaini náuchucureanapasera. Éna tiásihanahi te apanana avasareana, te Cirene, te Alejandría, te Cilicia, étapa te Asia. Nácapaemajiricapa ema Esteban te yátupihipuca ema Jesús émaquenehi Cristo. Vahi nasuapahini taicha tétavicavahi eta namasuapajiraivahi. 10 Ema Espíritu Santo máijaracahi ichape ema Esteban eta máitusiraya téchajica. Eta tacahe, vahi náratahahini nacachuriaca éma. Tisemanapa eta máitahasiravacahi. 11 Tacahe, náimitucapa ena apinana ajairana navachachaqueneanahi eta náepiyequenehairaya ema Esteban. Ánipa naicha eta náimitusirahi:
—Visamahi ema maca macaecahihi ema víyarahaini Moisés, macaecahivare ema Viya —náichapa.
12 Tacahehi, eta nacaechepusirahi eta semanere nayehe ena achaneana, énapa ena aquenucarahana, énapa ena escribánoana. Náimiyusemacavacapa. Tásiha, nacaratacapa ema Esteban. Námapa ticayaserehiya te namirahu ena tuparairucana. 13 Tásiha, náichuhavare ena apamuriana tépiyaequenehanaya. Ánipa nacahehi eta náepiyahiraivahi:
—Ema maca achane vahi máituca timatina macaecahi eta viyehe Santo Templo. Máepuruvare eta viyeherepiana. 14 Énerichuvare macahehi ema Jesús Nazareno máquipaicayareji eta Templo, máitsivachayarehiji eta viyeherepiana máijararuhavihi ema víyarahaini Moisés —náichapa ena tépiyahirahianahi.
15 Tacahe, namutu ena natiarihiqueneanahi náejaruanahi náimararacaripa ema Esteban. Eta mamira macavasirahi ema ángele.
7Eta maconsejarapi ema Esteban
1 Tacahe, ema corregidor mayaserecapa ema Esteban, ánipa maicha:
—¿Yátupihi ene picahehi eta juca nametarapianahi ena nani? —máichapa.
2 Tacahe, majicapapa ema Esteban, ánipa maicha:
—Tátanaveana, nuparapenaveana. Esamanuchaha. Eta acane, ema Viya tiúcupaicahi másihahi te mávasa anuma. Tímerecavapa mayehe ema viáchucaini Abraham. Ema Abraham, mávihaichaha te tinapaica te apaquehe ticaijare Mesopotamia, ticaijarevare Caldea. Vuíchaha mayanahini macavasahini te Harán. 3 Máechajicahi ema Viya ema Abraham, ánipa maicha: “Pijunijica eta juca piávasa, énapa namutu ena pijaneanana. Piyana eta te apana apaquehe. Núti níjaracaviya eta arairu piávasaya” máichapa ema Viya. 4 Tacahe, ema Abraham masuapapa; tiúchucapa eta te tinapaica te Caldea. Tiyanapa eta te avasare Harán. Te táequenepa eta máepenirahi ema máiyaini, mavanecapa ema Viya ema Abraham máiteca eta te juca apaquehe viávihahi puiti víti. (Te jena áñoana ticaijarehi Canaán.) 5 Tájinasera máijaracahini mayehenahini apaquehe, ánicuchicháinahipucáini. Mametacahisera eta máijarasirayarehi eta mayeheyarehi apaquehe. Taicha eta apaquehe máijaracayarehi nayeheyarehi ena machichanavequeneana te maépenapa ema Abraham. Nájinarichahasera machichanaveanainahini te jena áñoanahi. 6 Énerichuvare mametacahi ema Viya, ánipa maicha: “Ena pichichanavequeneanayare ticavasarecanaya nayehe ena apavasajuecuana. Ticatajivanayaresera naicha ena napaureanaya. Nacajireyare. Cuatrociento áñoyare eta náichirayare. 7 Nútisera, níjaracayare eta náicuñayare ena achaneana te jena avasare nácani ticajireanayare ena pichichanavequeneanayare. Tásiha, te táequenenapa, nucuchucuhavacainapa. Tásiha, títecanainapa ani te juca najirauchihanuyare” máichapa ema Viya.
8 Ema Viya mafirmachapa eta matratune eta máitauchirayarehi eta juca máechajiriruvahi mayehe ema Abraham. Énerichuvare mavanecapa ema Abraham timarcachavayare, máicutiarayarehi eta macasiñavairahi me Viya. Namarcachayareva namutu ena machichanaveana ajairana, énapa ena mámariequeneana ajairana. Eta tacahehi, te óchoquenepa sache eta máuchusirahi ema Isaac machicha ema Abraham, mamarcachapa. Énerichuvare, máichahi ema Isaac te macachichapa ema Jacob. Ema Jacob, énerichuhivare máichavacapahi ena dócequeneana machichanaveana, ena víyanaveanaini víti. 9 Ema José, nacapinaruhi ena maparapenaveana taicha máemunacapanahi ema naiya. Eta tacahe, náijararecapa ena maparapenaveana nayehe ena apavasanana. Tásiha, éna náequecapa náijararecapa mayehe ema ticavasa te apana avasare Egipto. Émasera ema Viya majaneacahi ema amaperu José. 10 Macatiuchahivare tayehe eta macatajivairana. Máijaracahivare eta máitucaqueneyare. Ema rey aquenucahi tayehe eta Egipto máemunacahi ema José. Máimatiacahi eta máitusirahi. Eta tacahe, ema rey macajupahahi eta majaneasirahi tamutu eta máimahaqueneana. Aquenucahi máicha, nayehe namutu ena ticavasana te Egipto.
11 Tásiha, te jena áñoanahi, táitecapauchapa eta ecuha te tamutu eta avasareana tayehe eta táunavahi eta Egipto étapa eta Canaán. Tétavicavahi eta nacatajivairahi ena achaneana. Tásiha, ena viáchucanaveanaini, tájina naviyahini eta nanicaquene. 12 Émasera ema Jacob te masamairiricapa eta tatiarihirahi eta tinicacare te Egipto máunaruhi ema rey, máevatacapa ena machichanaveana eta navacharepana eta tinicacare. Te téchuriacanavare eta tinicacare, mápechavarepa máevataca ena machichanaveana. 13 Te apihequenepa eta nachavirahi, ema José tímimatichavapa nayehe ena maparapenaveana. Tacahe, ema rey mapaenumavapa máimati énairahi maparapenaveana ema José. 14 Tacahe, ema José máimichuhapa ema maiya Jacob énapa ena natiarihiqueneanahi te mapena. Setenta y cíncoqueneana eta nasimutuva éna. 15 Tacahehi eta mayanirahi ema Jacob macavasairahi tayehe eta te Egipto. Étapa máepenihahi. Te táequenepa, étarichuvare náepenihahi ena machichanaveanaini viáchucanaveánaini. 16 Váhisera nacaecarasihini eta náperanaini te Egipto. Nacayejecapa eta nacaecarasirahi eta te ecari te tachachacu eta avasare Siquem te tinapaica eta Canaán. Étarichuhi eta máecari ema Abraham+ 7:16 Ánaquiaparipa tatiarihi eta avasareni Siquem, návasa ena mámariequeneana ema achane ticaijare Hamor. Te tachacaya eta jena avasareni, tatiarihihi eta mari enurujuhe. Tacahe, ánaquiaparipa ema Abraham mavacharecapa eta apaquehe táimivehapa eta mari enurujuhe, mavarairahi sucaecarasiyayarehi esu mayena Sara, énapa namutu ena machichanaveana. Émaripa étarichuyareva macaecarasiyahi. Ena machichanaveana ichapemurihi áñoana eta náechapajirisirahi eta ecari, taicha étarichuyarehi nacaecarasiyayarehi éna, énapa ena apamuriana mámariequeneana ema Abraham..
17 Tiuri, tiánehipa eta máitauchirayarehi eta máechajiriruvahi ema Viya matratunehi mayehe ema Abraham, ánaquiaparíchaha eta áñoana eta máijarasirayarehi eta apaquehe nayeheyarehi ena machichanavequeneana. Ena nachichanaveana ena viáchucanaveanaini, ánaquipa náejapasihahi te Egipto. 18 Tayerevahi eta año, titupihapa ema apana rey te Egipto. Éma arairuhi rey, vaipa macapayacahini máimatihini ema José. Váipavare mávarahahini maecha eta manaquiruanainihi máemataneanainihi ema José. 19 Masapihapa macatianacavacahi ena viáchucanaveanaini taicha eta náejapasirahi éna. Macaetemajiricavacapa. Macavanairipipa eta vahi nacueperajica ena amuyana ajairachichana náuchusiravanahi. Najunijica apaesa vahi nacuitareca. 20 Tacahe, te jena sácheanahi, tiúchucapa ema amuya alauchu Moisés. Ema Viya máemunacahi ichape ema maca amuya. Mapana caje eta nacajurusirahi ena ticachichana te napena. 21 Te náimahapa téchemarahipaipa ema amuya, vaipa mayumurucacarehini. Tacahe, nayumurucapa ema amuya te pacurechicha te curichepiraquiana távihahi te cajacure. Ésusera esu machicha ema rey suíchimavapa, suvehapa. Ésupa ticajurucahi suchichayarehi. 22 Tacahe, ema amaperu Moisés ticaimitucasipa tamutu eta náitupajijiásiravanahi ena ticavasanahi te Egipto. Tacahe, ichape eta máitupajijiásiravahi eta máechajisirapahi étapa eta máematanerepianahi. 23 Te ticayehepa cuarenta año ema Moisés, mavarahapa tiyana máejirapanavaca ena majaneanana israelítana. 24 Te títecapapa ema Moisés, máimahapa ema émana achane ticavasa te Egipto téhararecahi, máehahi ema majaneana ema Moisés. Tacahe, macatiuchapa ema majaneana. Émapa títsirijiequenehahi. Macapacapa ema ticavasa te Egipto. 25 Eta mapanereruhi ema Moisés, mavarahahi nacaicutiarayare ena majaneanana eta mavaneruirahi me Viya eta macuchucuiravacayarehi eta te nacatajivairahi. Váhisera nácaicutiarahini éna. 26 Tacahe, te apanaquenepa sache, ema Moisés máimahapa téhacacanahi ena apinana majaneanana. Mavarahapa macaichepaica. Máichapa: “¿Tájaha tacayema éhacaca éti? Ímaha eparapecacahi” máichapa. 27 Tacahe, ema túmepanahi mayehe ema apana, máevatajicapa ema Moisés, máichapa: “¿Tájaha tacayema pímisiapava píti eta viyehe? ¿Nájahapuca tivanecavihi juéseviyarehi eta viyehe, viáquenumuriviyarepuca víti? 28 ¿Pivarahapapuca picapacanuyareva núti, tacutiyarepuca eta picapasirahi cape ema egipcio?” máichapa. 29 Te masamapa ema Moisés eta náechirahi ena achaneana émairahi ticapaca, tiyanapa tijunahi eta te apaquehe ticaijare Madián. Ánaquipa eta máerajisiavahi máitatijiyavahi. Mavehapa esu mayena, ticaparapepa. Apinana ena machichanaveanahi ajairana suyehe esu mayena.
30 Te cuarenta áñopa eta mávihairahi ánaqui, te étana sache, tipairiricahi te mávapahiana apaquehe tachacaya eta cerro ticaijare Sinaí, majanearesirahi eta uvesana. Tacahe, tiúcupaicapa ema Viya eta te távihahi eta chéyaraji yucuqui. Timurujirinehi eta yucuqui maicha ema Viya. Váhisera táijuchahini táitahini eta tapacajiana. 31 Eta máimararasirahi eta juca ema Moisés, máramirinehi. Tiyanapa mapaucha, máimatiyarehi. Te macachacayapa, masamapa eta mahu ema Viya. Ánipa máichahi: 32 “Nútichucha Viya nacasiñaquenehi ena piáchucanaveanaini. Nútirichu macasiñaquenéni ema Abraham, ema Isaac, émapa ema Jacob” máichapa ema Viya. Tacahe, ema Moisés tiyayacareinehi eta mapisirahi. Vaipa mapatsicavahini máimararacahini. 33 Tásiha, ema Viya máichavarepa: “Pivejuchupevachava eta péparupeva taicha santo eta juca apaquehe piávihahi piácatayapairuhi. 34 Pisamanuya puiti, jucarihi numetacaviyare. Núti nímararacahi eta nacatajivairahi ena nuchanerana tiávianahi te Egipto. Nusamahi eta náiyairahi. Nuvaraha nucatiuchavacayare. Eta tacahe, núcupaicahi numetapanaviya. Nuvanecaviyare puítirichu piyana tayehe eta Egipto, picuchucuhavacayarehi” máichapa ema Viya.
Tacahehi eta matuparasirahi ema Moisés mayehe ema Viya, mavaneruhi náquenumuriyarehi ena majaneanana, macuchucuhaya éna eta te nacatajivaiyahi. Étasera te tínapucainapa vahi náesachahini éma. 36 Tásiha, émarichuhi ema maca Moisés macuchucuhavacapa namutu ena majaneanana tiásihanahi te Egipto. Eta macuchucuiravacahi, máimerecahi eta tiáramicareana te jena avasare Egipto, étapa eta te mar ticaijare Títsiama Une, étapa te mávapahiana vámahi. Cuarenta año macahehi ema Moisés eta máichirahi eta juca. 37 Émarichuva ema Moisés ticaechajiriruvahi nayehe ena majaneanana israelítana eta máuchusirayarehi ema profetayare. Máichapa: “Ema Viya Dios tivanecanuhi núti numetacaheyare eta máechajiriruva. Títecayare ema apanayare profeta mavaneruyare ema Viya, tacutiyare eta mavanesiranuhi núti. Éma, tiúchucayare te namuri ena viámariequeneanayarehi. Tatuparaca nasuapayare tamutu eta mavanairipianayare” macahehi ema Moisés. 38 Émarichuvare ema Moisés, ema máichuhaquenehi ema ángele tiápanaya eta te jena cerro Sinaí, nacuchapirahi ena achaneana machamuriana te vámahi. Tasiha, máechajicahi ema Viya ema Moisés. Te títapiricapa ema Viya, ema Moisés tiúcupaicapa, mametacavacapa ena achaneana tamutu eta mametacasivanahi me Viya. Énerichuvare ema Moisés májuchapahi te libro eta mavanairipiana ema Viya, tisuapacareanahi viyehe viti israelítana véhicanaya. 39 Eta mávihairahi ema Moisés te cerro, vaipa náimahahini ena viáchucanaveanaini. Tásiha, vaipa návarahahíni náehicahíni éma. Navarahapa tichavanayarehi te Egipto. 40 Tacáhénapa, te náichapa ema Aarón: “Vivaraha pépiyasinahavi eta visiñarajina táinapumirauchahaviya, taicha vaipa vecha tájahapuca máicharacavahi ema Moisés, ema ticuchucuhahavihi tayehe eta viávinénihi te Egipto” náichapa. 41 Tacahe, náepiyacapa eta nasiñarajiyarehi, amairiha oro, tavasimahi eta torillo. Napiestachayarepa eta náepiyaruhi nasiñaraji. Tacahe, ticaparecanavare eta vaca; náijaracasichahi eta nasiñaraji eta námavahuhi, náimicutichaipa ema Viya. Ténicacanapa. Tiúrisamureanapa eta náimairahi táurinavahi eta nasiñaraji náepiyaruhi. 42 Émasera ema Viya, eta máimairahi eta juca, vaipa máuricahini. Tásiha, vaipa majaneacavacahini éna. Váhisera máicuñacavanehini. Máisapapa ticasiñarajiana, téneuchavanapa te tamirahu eta nasiñarajiana. Tásiha, tamutupa nacasiñaraji eta jarairiquiana. Taicha ánipa tacahehi eta Sagrada Escritura nájurehi ena profetana. Ánipa maicha ema Viya: “Émitisicanuhi núti, eti israelítana. Vaipa nútinahini ácasiña eta jena cuarentaquenehi año te mávapahi vámahi. 43 Étapa ecasiñahi épuyumirauchahi eta esiñarajiana ticaijare Moloc. Énerichuvare ecasiñahi eta jarairiqui ticaijare Renfán. Eta ecaparuhi, vahi nútinahini íjaraca. Étapa íjaracahi eta esiñarajiana. Éti, éperajiricapa eta esiñarajiana te tayeheana trono tapenahuana épiyaruanahi. Eta tacahe, nucajanerepaicaheya te apachacaya apaquehe ticaijare Babilonia” máichapa ema Viya.
44 Te jena mávapahi vámahi ema Moisés mavanecapa ena viáchucanaveanaini náepiyaca eta mapenayarehi máucupaisirareyarehi ema Viya. Mavecunaruhi eta tiáviha te anuma máimechaquenehi ema Viya. Étarichu náunasirare eta ajureca tiáma eta mavanairipiana ema Viya. 45 Te tépenapa ema Moisés, máevachacapa ema Josué émapa máitsivahi téchapajiricayarehi ena achaneana. Tacahe, tiyananapa mámamurihapa ema Josué. Ena achaneana námapahi éna eta mapena máucupaisirare ema Viya. Nacaijuhepa eta apaquehe natuparahahi. Natiarihisera ena achaneana ticavasana tayehe. Váhisera tácajerahichaini eta náitahasiravacahi ena nánaranahi taicha ema Viya máimicatacavacahi. Tacahe, tayerevahi eta áñoana ena náeperajicahi eta mapena ema Viya. Te tijurucapa ema rey David, ticatuparahapa, machimapapa eta tatiarihirichaha. Émapavavare máechapajirica. 46 Taicha ema maca rey David máemunaruhi ema Viya. Tacahe, ema David mavarahapa tépiyarecaya eta mapenaya ema Viya amairihayarepa mari. 47 Váhisera táitauchahini eta mapanereruhi ema David, taicha ema Viya vahi máisapahini. Émapa títauchahi ema machicha ticaijare Salomón. Émapa tépiyacahi eta Templo.
48 Tiuri puiti, numetacahevare, ema Viya ticavasahi te anuquehequene anuma. Vahi títecaimahi macapena te témploana vépiyaruanasami viti páureanasami achaneana. Taicha ema Viya máichapa eta máechajiriruva: 49 “Te anuma táviha eta nuyehe trono néjasihahi. Ánaqui tásiha eta nuvanairipiana tayehe te juca apaquehe. Núti vahi nácamunu eta peti te juca apaquehe. Núti vahi nácamunu eta nunarasirarena. 50 ¿Váhipuca échava eta nútirahi népiyaca tamutu eta juca ímahaqueneanahi te juca apaquehe?” macahepa ema Viya eta máechajiriruvahi.
51 Puítiripa eti esamararacanuanahi, ¿tájaha tacayema éhicahi eta namuracasamurevanaini ena iáchucanaveanaini? Váhivare ávarahahini esama puiti eta máechajiriruvahi ema Viya táichavenehi eta evainarajisamurevavacahi étapa eta emasuapirahi ema Espíritu Santo. Éti, eta epanereruana tacuti eta napanereruana ena iáchucanaveanaini eta navainarajivana. 52 Éna, náemecatajivachahi namutu ena profetanaini. Nacapacavacahi nácani téchajisihanahi eta máitesirayarehi ema Cristo. Tásiha puiti, eta máitesiraipa ani, épururipa éma, masapihapa íjararecahi ímicapacahi éma taicha tétavicavahi eta máurivahi. 53 Étaripa eta mavanairipiana ema Viya, ángeleana ena tíjarapananahi ema Moisés. Échajicuhaipahinéni éti, esamaripahinéni; váhiqueneséra esuapahini —máichapa ema Esteban eta maconsejachiravacahi.
Eta máepenira ema Esteban
54 Te nasamapa ema Esteban eta máichirahi, tisemanarinehi. Tinicavanarinehi eta nasemaneva. 55 Émasera ema Esteban vahi mapicaracavacahini éna taicha mávaháruhi ema Espíritu Santo. Máesenicapa te anuma. Máimaharine eta majaraiva ema Viya, émapa ema Jesús titupihahi te vaure tinapaicahi eta majaraiva ema Viya. 56 Tacahe, ema Esteban máichavacapa ena achaneana natiarihiqueneanahi:
—Ésenica te anuquehe. Núti nímahahi eta anuma téjiacahi. Émapa ema Jesucristo, máenahi titupihahi te mavaure ema Maiya —máichavacapa ema Esteban.
57 Énasera eta nasemanevahi, tichujiquiñahavanapa. Tijajamurihanapa náetereuchapa namutu. 58 Nacaratacapa, námapa te tachachacu eta avasare. Ánaqui eta natupisisihayarehi nacapasihayarehi te márijahiana. Ena téhanahi nanaquicapa eta náepacuhána, natuparacapa ema nayehehi comisario ticaijarehi Saulo. 59 Tacahe, nanahacaripa natupisicahi ema Esteban. Tiánehiripa nacapaca. Émasera tiyujarauchavaichaha. Ánipa macahehi:
—Tata Náquenu Jesús, pijacapinanu eta náchaneva.
60 Eta máquipaisiravahi, tépuyucapa tipiaracapa muraca. Ánipa macahe:
—Tata, piperdonachavaca ena nani eta juca náichiranuhi napecaturahi —macahepa.
Te títapiricapa eta mayujarasirahi, tépenapa.
8Ema Saulo mapanerecha mapanajiricavaca eta macatichiravacahi ena téhicanahi ema Jesús
(Hch 22.6-16; 26.12-18)
1 Ema maca Saulo, eta mapanereruhi tacutihi eta napanereruana ena ticapacanahi ema Esteban. Tiúrisamurepa éma. Natiarihivaresera ena apamuriana ajairana tiúripanereruanahi. Navehapa eta máquehe ema Esteban, náecarapanapa. Tíyahanapa ichape eta nacatiequenerahi. Étarichu te jena sache tépanavanapa napanajiricavaca muraca ena téhicanahi ema Jesús tayehe eta avasare Jerusalén. Téjanerecanapa náicha, ena camuriqueneana. Tiyananapa te apana avasareana tinapaica te Judea étapa te Samaria. Énasera ena apóstoleana nanasirichuhi te Jerusalén.
3 Tacahe, ema Saulo, ema náinapuaraquipahi ena tipanajiricanahi ena téhicanahi ema Jesús. Tisiapanapaipa te napenana. Nacaratacavacapaipa ena nachimapaqueneanapahi ajairana, esenana. Nachururupaicavacapaipa eta námirapahi te cárcel.
Ema Felipe ticametarairu te avasare Samaria
4 Te jácani avasareana náitecapihapahi ena najunaqueneanahi, tímiyanavanarichucha ticametarairuana eta máimiturapiana ema Jesucristo. 5 Ema maca Felipe majunaquenehivare. Títecapapa eta te avasare ticaijare Samaria. Tacahe, ticametarairupa nayehe ena achaneana eta náehisiraya ema Jesús, émairahi Cristo ema nacuchapaquenehi. Tiúrujicavanapa ena achaneana. 6 Namutu nasamararacahi eta macametarairuirahi ema Felipe. 7 Taicha náimahapa eta macanarasiravacahi ena nacajumaqueneana camuriqueneana: ena muracaquihana, ena tiyayacareana, énapa ena masariana. Camuriana ena éreanana máimijunaqueneanahi te náquehe ena achaneana návaháruanahi. Tipiárarecanapáipa eta náuchusirapahi. 8 Eta tacahe, ichaperinehi eta náurisamurevahi ena achaneana tayehe eta jena avasare.
9 Te jena avasare Samaria, matiarihihi ema émana achane ticaijare Simón. Iápemarehi éma. Ánaquiaparipa eta macaetemajirisiravacahi ena achaneana. Títupajijiácavahi tépiyacava éma. 10 Namutuhi ena nasimutuvaqueneana achaneana énapa ena ticaimahaqueneana nasamararacahi nasuapahi eta macayemaqueneanahi. Nacunacharinehi, ánipa nacahe eta náechajiriruvahi:
—Ema maca achane títupajijiácavahi ichape maicha ema Viya —nacahepa.
11 Ánaquiaparipa eta mavayuarasiravacahi éna, tayehe eta mahiápemarevahi. Eta tacahe, napicauchahi éma. 12 Téhesera nasamapa ema Felipe, nasuapapa eta nasamirahi eta máechajiriruva ema Viya. Náehicapa eta mametarairuhi mayehe ema Jesús eta émairahi Cristo, ema nacuchapaquenehi. Tacahe, camuriana ena ajairana énapa ena esenana ena ticaicachasianahi taicha eta nasuapirahi ema Jesús. 13 Émaripa ema iápemaréni Simón, masuapavare éma. Ticaicachasivarepa. Máehicapa macachanepaipa ema Felipe. Ichape máramipahi eta ichapequeneana tiáramicareana máichaqueneánapahi ema Felipe.
14 Tiuri, te Jerusalén, nasamairiricapa ena apóstoleana eta náehisiraipahi ema Jesús ena achaneana ticavasanahi te avasare Samaria. Tásiha, ticaevatavaneanapa ema Pedro ema Juan. 15 Tiuri, ena téhicanaripa ema Jesús, vuíchaha máucupauchahini ema Espíritu Santo, mávahácavacahíni éna. Tacarichuichaha eta nacaicachasirahi eta navarairahi náehica ema Viáquenu Jesús. Tásiha, te títecapanapa ema Pedro ema Juan, tiyujaracanapa nayaseacapa ema Viya máijarasiraina ema Espíritu Santo eta mávahásiravacaina ena téhicanaripahi. 17 Tacahe, ema Pedro émapa ema Juan nanacapa eta navahuana te nápusiana éna. Tacahe, ema Espíritu Santo mávahácavacaripa eta náemamachutíchiravacahi éna. 18 Tacahe, ema Simón eta manecapirahi eta mávahásiravacahi ema Espíritu Santo te náemamachutíchiravacahi éna, mavarahapa éma mavachachavaca ena apóstoleana. 19 Ánipa máichavaca:
—Íjaracanu núti apana eta nítusiraina eta ítucaquenehi, apaesa te nunaca eta nuvahuana te nápusiana ena nácani achaneana, máucupaicapaini ema Espíritu Santo, mávahácaini éna —máichavacapa.
20 Tacahe, ema Pedro máichapa:
—Pémitiequenehaya píti étapa eta piplatane. Taicha píti vahi tiuri eta pipanereru. Pímijachahipuca vicavacharapiyare eta máijararuhaviana ema Viya. 21 Vahi pítiparacaina píti, taicha eta pipanereruana vahi tátupiruvahini mayehe ema Viya. 22 Pínajica eta pivainarajivana. Piyaseaca ema Viya, tijuricati tiperdonachavi eta tamaurivahi eta pipanereruhi píti. 23 Taicha nímatiacavihi eta pétáviuchirahi eta picapinaruraivahi. Eta juca picahehi taicha vahi tínajiacavimahi eta pivainarajiva —máichapa ema Pedro.
24 Tacahe, tipicapa ema Simón. Ánipa maicha:
—Ímicatacanu éti, eyujarauchanu me Viya apaesa vahi tacuitauchava eta juca ecayemaqueneanahi —máichapa.
25 Tacahe, ema Pedro ema Juan tinahacavanapa tímiturecana eta máimiturapiana ema Viáquenu Jesucristo. Te tamutupa eta náimituresirahi, tiyananapa tichavanayarepa te Jerusalén. Tétávajicanapa te avasarechichana tayehe eta Samaria. Ticametarairuanapa nayehe ena achaneana.
Ema Felipe máimituca ema achane ticavasa te Etiopía
26 Tiuri, te jena sácheana, tiúcupaicapa ema émana ángele mavaneruhi ema Viya. Máechajicapa ema Felipe. Ánipa maicha:
—Felipe, pétupiricava, piyana te tinapaica te vana. Pivenacuhayare eta achene tiásiha te Jerusalén, tiyana te avasare Gaza. Pétavicayare eta mávapahiana vámahi —máichapa.
27 Tacahe, tétupiricavapa ema Felipe, tiyanapa. Te achene ticainunacacanapa ema achane ticavasa te avasare ticaijare Etiopía. Ema maca achane+ 8:27 Eunucohi ema maca achane., sujupaha esu Candace, reina tayehe eta apaquehe ticaijare Etiopía. Ema maca achane ema tijaneaca eta suímahaqueneana esu reina. Éma, másinehi te Jerusalén, máejirapanahi ema Viya. 28 Ema maca achane machavaquenepaipahi te mávasa. Eta mapaisirahi, téjacapahi te mayehe carro. Téchajicurecapahi eta Sagrada Escritura májure ema profetaini Isaías. 29 Tacahe, ema Espíritu Santo mametacapa ema Felipe, ánipa maicha:
—Pémeñahava te tachacaya eta jena carro —máichapa ema Espíritu Santo.
30 Tacahe, te témeñahavapa ema Felipe, te macachacayapa eta carro, masamapa ema achane téchajicurecapahi. Tásiha, mayaserecapa. Máichapa:
—¿Picaicutiara eta jara péchajicurepahi?
31 Ema achane majicapapa:
—Váiparinehi nucaicutiaraimahi taicha nájina nametacanupahini eta tacayemapahi. Te pítucapuca píti pimetacanu, picatajicanu. Yare, piávacuha péjaca te juca nuchacaya —máichapa ema achane.
32 Tiuri, eta máechajicurepahi ema achane, ani tacahehi: “Eta uvesa, te nacarataca nacapacayarepuca, vahi ticatiuchavaimahi. Te nachucamecapuca, váhivare tipiararecaimahi. Ene macahehi ema maca achane, vahi mácapauchavahini, váhivare máechajiuchavahini te námapa tayehe eta nacapasihayarehi. 33 Tétavicavahi eta nacatsirirairahi éma, tayanapane tájinanéni maviurevainahini. Nájinavare nacatiuchahini. Ena mámariequeneanaini, nájina náechajisihahini éna”.
34 Tacahe, ema maca achane mayaserecapa ema Felipe. Máichapa:
—Picatajicanu pimetacanu. ¿Nájaha ema táechajisihahi eta juca libro májurehi ema profeta? ¿Ema táechajisihahi ema maca profeta, vahi apanapuca? —macahepa.
35 Tacahe, ema Felipe tépanavapa mametaca ema táechajisihaquenehi eta libro. Mametacapa eta émairahi táechajisiha ema Jesús, ema Cristo ema nacuchapaquenehi. 36 Tacahe, te máechapa ema achane, mapanerequenehainehi eta napaisirapahi. Tacahe, te nacapayacapa eta únecure, macahepa ema achane:
—Te juca jararihi une. Nuvaraha pícachasicanu —macahepa.
37 Tacahe, ema Felipe majicapapa:
—Tiuri, te yátupihipuca eta pisuapirahi te pisamure eta picasiñairaya ema Jesús, nícachasicavi —máichapa.
Majicapapa éma:
—Yátupi nusuapa ema Jesucristo eta émairahi machicha ema Viya —macahepa.
38 Tacahe, macavanairipipa nacaicheca eta carro. Tiúcupaicanapa éna, tiyananapa te únecure. Tacahe, ema Felipe máicachasicapa ema achane. 39 Te tichavanapa tayehe eta únecure, tíjahúchavapa témitiaca ema Felipe, taicha ema Espíritu Santo manaracuhapa. Váipa macaecherahihini. Váipavare máimahahini ema achane. Tímiyanavapasera tipaica ema achane. Tiúrisamurepaipahi. 40 Eta máucupaisinehi ema Felipe eta te avasare ticaijare Azoto. Tacahe, tétavajicapaipa eta te avasareana. Ticametarairupaipahi eta máitecapirapahi eta te apana avasare ticaijare Cesarea.
9Ema Saulo masuapa eta máichuirahi ema Jesucristo
(Hch 22.6-16; 26.12-18)
1 Tímiyanavarichucha ema Saulo eta mapánajirisiravácahi ena téhicanahi ema Jesús, mavarairahi máimicapacavacaya. Tiyanapa tiyasesereca eta órdene mayehe ema corregidor tayehe eta Jerusalén. 2 Máichapa ema Saulo:
—Nuvaraha nuyanaya te jena avasare Damasco. Nuvarahavare píjaracanu eta órdene, eta nucaratasiravacaina ena téhicanahicacha ema Jesús, namutu nácani nétupiaruanayarepahi ajairana, esenanapuca. Nutanucavacayare te náurujisirarevana ena vijaneanana. Présoanayarepahi eta námirayare eta te juca Jerusalén —máichapa.
3 Tacahe, tiyanapa ema Saulo. Eta mapaisirapahi éma te achene, tiánehipa títecapa te avasare Damasco, tiáramicarepa eta majaraiva ema Viya tiásiha te anuma. Tamicauchapa éma. 4 Tásiha, tiáquipaicavapa eta mapisirahi. Tásiha, masamapa eta mahu ema Jesús. Máichapa:
—Saulo, Saulo, ¿tájaha tacayema picatianacanu pipánájiricanu? —máichapa.
5 Majicapapa ema Saulo, mayaserecapa:
—¿Nájahavi piti Tata?
Majicapapa:
—Nuti Jesús. Núti picatianaruhi, eta pipanajirisiravaca ena téhicanuanahi. Pésamiricavachucha, taicha pítijivaichucha píchavahi. Vahi piúrimahi te pímiyanava picatianacanu. Péhicanusera píti —máichapa ema Jesús.
6 Tacahe, ema Saulo tiyayacarenecha eta mapisirahi eta máechajisirahi ema Jesús. Macahepa:
—¿Tájahapuca eta pivarahaquene nítauchaquenéna piyehe, Tata? —máichapa.
Tacahe, ema Jesús máichapa:
—Péchepuca. Piyana pítecapa te jena avasare. Ánaqui mararihi ema timetacaviyare eta pítauchaqueneyare nuyehe —máichapa ema Jesús.
7 Ena apamuriana ajairana macachanequeneanapahi ema Saulo, ichape eta tiáramecana. Taicha nasamahi ema téchajicahi, váhisera náimahahini. 8 Tacahe, ema Saulo téchepucapa eta te máquipaisinevahi. Vaipa máimairiricahini. Tacahe, nachurucapaipahi eta nacaitecapiraya tayehe eta avasare Damasco. 9 Mapana sache eta mapuchuquivahi. Váhivare tinica. Tájinavare máerahini.
10 Tiuri, eta te jena avasare Damasco, matiarihihi ema apana téhicahivare ema Jesús, ema ticaijare Ananías. Émarichuvare máechajiruhi ema Viáquenu Jesús. Ánipa tacahe eta máechajisirahi:
—¡Ananías!
Éma majicapapa:
—Nutiarihi, Tata —macahepa.
11 Tacahe, ema Viáquenu Jesús máichapa:
—Piyana pitupiruya te jena calle ticaijare Titupina. Te jena mapena ema Judas, picayasesereruyare ema achane ticaijare Saulo, ema tiásihahi te avasare Tarso. Puiti máenahi tiyujaracahi. 12 Núti néchajicahi éma. Numetacahi éma eta pítecapiraya mayehe. Nuvanecavi pinacaya eta pivahu te mápusi apaesa tachava eta máimairirisira —máichapa ema Jesús.
13 Te masamapa ema Ananías, macahepa:
—Tata, namutu timetacanuana eta máichararacavanahi ema achane eta mavainarajivahi nayehe ena téhicaviana ticavasana te Jerusalén. 14 Éma, tímitecahi puiti eta ani, mámapahi eta órdene náijararuhi ena tuparairucana eta te Jerusalén eta máepanirahaviya mapresuchirahaviya vimutu viti véhicavianahi —macahepa ema Ananías.
15 Émasera ema Jesús máichapa:
—Piyanachucha, taicha ema maca, nunerejiruhichuhi núti. Nuvanarayarehi éma. Nuvanecayare mayana macametarairu eta níjare nayehe ena achaneana te apanana avasareana étapa eta nayehe ena vijaneanana israelítana. Nuvanecayareva máechajisiha eta níjare nayehe ena ichapequeneana aquenucana réyeana. 16 Núti nímechayare eta macatajivairayare ichape táichavenenahi eta máehisiranuyare —máichapa ema Jesús.
17 Tacahe, masuapahi ema Ananías. Tiyanapa tayehe eta peti mávihahi ema Saulo. Tisiapapa. Máechajicapa. Manacapa eta mavahu te mápusi. Tásiha, máichapa:
—Nuparape Saulo, ema Viáquenu Jesús tímerecavahi eta piyehe te achene te pítecainapa. Éma, tivanecanuhi níteca eta piyehe. Mavarahahi tichavayare eta pímairirisira. Mavarahavare tiávahácaviya ema Espíritu Santo —máichapa.
18 Tacahe, enevanepa témitiaca eta tépacuchainihi eta máuquiha, téjamihauquicha. Tichavapa eta máimairirisira. Tásiha, ema Saulo téchepucapa, matupirupa ticaicachasi. 19 Te tamutupa, tinicapa. Tichavapa eta matumeva. Manasipanapa jena sácheana nayehe ena machamurianarípahi téhicanahi ema Jesús tayehe eta avasare Damasco.
Tépanavapa ticametarairu ema Saulo
20 Tacahe, tépanavapa ticametarairu ema Saulo te náurujisirareva ena israelítana. Máechajisihapa ema Jesús émairahi Machicha ema Viya. 21 Namutu ena tisamararacanahi, ichaperinehi nárami. Tásiha, nacahepa:
—¿Tájaha tacayema? Émara ema maca ema tipánajirícavacahi ena téhicanahi ema Jesús, ena ticavasana te Jerusalén. Tímitecahi te juca eta mapresuchirapanavacayarehi ena apamuriana, mámamurihayarehi nayehe ena tuparairucana eta te Jerusalén. ¡Tásiha puiti, émarinechavare ticametarairuhi mayehe ema Jesús! —nacahepa.
22 Émasera ema Saulo tiápajucavapanapa eta máitusira ticametarairu. Máimerecahi eta yátupiquenerahi ema Jesús émairahi ema Cristo, ema nacuchapaquenehi. Te tamutu eta náurujisirarevana ena israelítana eta te Damasco, macapaquechamuripa nácani ticatianacanahi eta véhiruhi.
Ema Saulo nacaratacayarepaini ena israelítana. Émasera tiyanapa tijuna.
23 Tayerevahi eta áñoana,+ 9:23 Te pivaraha pecha, pitanuca te libro Gálatas 1.18. ena israelítana napanerechapa nacapacaya ema Saulo. 24 Émasera masamairiricapa eta náemauchirahi. Tamutu sácheana, yátiana nacunehi eta te acheneana máuchujisihayarehi, taicha ichape eta navarairahi nacapaca éna. 25 Énasera ena machamuriana náitucahi eta nayumurusirahi náiyaracuhapa eta te ichape saye. Náitiacapa te tiupi enure. Tacahe, nacajuchuchucapa eta te apachacaya eta yúchama. Tacahehi eta máitujisiravahi tijuna.
Ema Saulo títecaparipa te Jerusalén
26 Te títecapapa ema Saulo te Jerusalén, mavarahapa masiapamuriha ena náinapureanahi téhicanahi ema Jesús. Énasera napicarichucha éma, taicha vuíchaha nasuapahini eta máehisiraipa ema Jesús. 27 Matiarihisera ema achane Bernabé. Émapa tiámahi ema Saulo tímimatichahi nayehe ena apóstoleana. Mametamurihapa eta máichararacavahi ema Saulo eta máimairahi ema Viáquenu Jesús eta te achene, étapa eta máechajisirahi, máichuirahivare ema Saulo. Mametacavare eta yátupirahi máituca ticametarairu ema Saulo mayehe ema Jesús eta te avasare Damasco. 28 Tacahe, ema Saulo manasipa te Jerusalén. Masiapamurihapa éna, énapa macachanejiricavacahi. Vahi mapícacarácavahíni eta macametarairuirahi mayehe ema Viáquenu Jesús. 29 Máechajiricavacapahi ena israelítana+ 9:29 Ena nani, yátupiqueneanahi israelítanahi, náuchureanahisera te jácaniana apanana avasareana. Táitusiava, apaechajiriruvanaripa eta ticaijare griego. Puiti tichavanaripa eta te Jerusalén, návasahi ena ticachichanaini. te jácani mácapajisihavacapahi. Macanaraemachavacahi éna. Vahi náuricahini eta máimiturapianahi. Tisemanapa mayehe. Tásiha, navarahapa nacapacaya éma. 30 Nasamairiricapasera ena machamuriana. Tacahe, náevatacapa mayana tayehe eta te mávasa Tarso. Náehicapa ena apamuriana tinapananayarehi tayehe eta avasare Cesarea, étapa nachavinehi. Tiánucuhapa éma, tiyanapa macarichupa.
31 Tacahe, tiúricavanapa ena náumurivana ena téhicanahi ema Jesús tiávihana te apanana avasareana tayehe te Judea, te Galilea, étapa te Samaria. Tásiha, tétumechacacanahi eta náimiyaniravaya napicauchiraya ema Viáquenu. Máimicatamurihahivare ema Espíritu Santo. Eta tacahe, camurianapaipavare ena téhicanahi.
Eta manarasirahi ema achane ticaijare Eneas
32 Tiuri, ema Pedro tiyanapa máejiravacapaipa ena machamuriana eta te avasareana. Títecapapa nayehe ena apamuriana machamuriana ticavasanahi eta te avasare ticaijare Lida. 33 Matiarihi ema émana achane ticaijarehi Eneas. Macajumaquenehi éma. Ocho áñoripahi eta macajumairahi. Vaipa táurihini tiyamuriaca, váhivare máechepucahini te macamane. Tacahe, máitecapauchapa ema Pedro. 34 Máichapa:
—Pésenicanu, Eneas. Ema Viáquenu Jesucristo ticanaracaviya. Puiti tájinapa eta pijumaini. ¡Péchepuca! —máichapa.
Tacahe, ema Eneas enevanepa téchepuca. Tájinapa máichiravainahini. 35 Tacahe, náimahapa eta manarasirahi namutu ena ticavasanahi tayehe eta te avasare Lida énapa ena ticavasanahi te tachacaya ticaijare Sarón. Eta náimairahi, náinajicapa eta nayeherepianaini. Tásiha, náehicapa ema Viáquenu Jesús.
Eta suápechirava títareca esu Tabita
36 Te jena sácheanahi, sutiarihi esu esena ticaijaru Tabita, eta suátserepihi Dorcas. Ésu, ticavasahi eta te avasare ticaijare Jope. Ésurichuhivare téhicahi ema Jesús. Eta suítaresirahi esu suca esena, sucajivaca ena páureana eta suímahaqueneana. Tímicatarahi nayehe nácani ticaijuheanapahi. 37 Te jena sácheanahi, esu Dorcas ticajumapa. Suvayuhapa, tépenapa. Tacahe, navehapa, náicachapa eta suáquehe. Nacasiapapa te tajuhe te anuquehe téqueneha piso.
38 Eta juca avasare Jope tachacayaichuhi eta apana avasare Lida, eta mávihahi ema Pedro. Náecharipahi eta matiarihirahi ema Pedro te Lida. Tacahe, navanecapa ena apinana ajairana, náichuhapanayare éma. Te náitecapauchapa, náichapa:
—Vivaraha viámavi puítirichu ánaqui te Jope. Pímahapanaini esu vémunaruquenehi vichamuri Tabita. Tépenaipahi —náichapa.
39 Tacahe, tiyanapa ema Pedro, máehicavacapa éna. Te títecapanapa, náimisiapapa eta te tajuhe suávihahi esu Dorcas. Namutu ena esenana máimaruanahi, te náimahapa ema Pedro, náurujiacapa. Tíyahanapa, náimechapa ema Pedro eta namuirihana supariruanahi ésu te achanerichaha. 40 Tacahe, ema Pedro macavanairipipa náuchuca namutu. Tacahe, tépuyucapa éma, tiyujaracapa. Tacahe, máimararacaripa esu esena suépenaquene. Tásiha, máichapa:
—Tabita, péchepuca.
Tacahe, ésu téjamihauquichapa. Suímahapa ema Pedro. Téjahapaicapa. 41 Tacahe, macaratacapa eta suvahu, macaechepucapa. Énevanepa máichuhavaca ena máimaruana énapa ena apamuriana machamuriana. Máimechapa eta suchaviraipa títareca. 42 Tacahe, náechapa namutu ena ticavasanahi eta te avasare Jope. Camurianarine ena tisuapanahi ema Viáquenu Jesús. 43 Ema Pedro manasipanapa jena sácheana tayehe eta avasare te mapena ema machamurihivare ticaijare Simón, náimijarechavare Suélareru.
10Ema Viya mavaneca ema Pedro máimitupanayare ema Cornelio
1 Te jena avasare ticaijare Cesarea matiarihi ema émana achane romano ticaijare Cornelio. Militar ema achane. Eta mávacure ema capitán, comandante te étana compañía tayehe eta batallón ticaijare Italiano. 2 Ema maca achane mapicauchahi ema Viya. Tamutuhi sácheana tiyujarauchavahi. Máimitucavacahivare namutu ena machichanaveana énapa ena tiávihanahi te mapena. Énerichuvare máimicatacavacahi ena israelítana páurequeneana, máijaracahi eta camuri plata. 3 Te jena sache, las trésquenepa cáperehi, ema Cornelio tiyujaracahi. Tíjahúchavapa máimaha máucupauchahi ema émana ángele mavaneruhi ema Viya. Máechajicapa ema ángele, máichapa:
—¿Pícharacava? Cornelio —máichapa.
4 Tásiha, ema Cornelio tipicarinehi eta máimararasirahi ema ángele. Majicapapa:
—¿Tájaha pivaraha eta nuyehe, tata?
Tásiha, máichapa ema ángele:
—Tímitecanuhi numetacavi. Eta piyeheana oración piyujarauchiravana étapa eta pímicatasiravacahi ena ticamunuvana páureana, táitecapauchahi tamutu ema Viya. 5 Pímivanereca puiti náepana ema achane ticaijare Simón, eta máchucarapihivare Pedro. Ema tiávihahi puiti te jena avasare ticaijare Jope. 6 Eta peti máitecapihahi mapena ema apanavare Simón ema náimijarechaqueneva Suélareru. Eta táviha eta peti mapenahi te tachausi eta mar. Ema maca Pedro ema timetacaviyare eta pítauchaqueneánayare —máichapa ema ángele.
Te tamutupa eta máechajisirahi ema ángele, tiyanapa tichava. Tacahe, máichuhapa ema Cornelio ena apinana mamusurana. Máichuhavare ema émana masuntarura. Énerichuvare tipicaurahi mayehe ema Viya, títaurahivare mayehe ema máquenuhi. 8 Tacahe, mametacavacapa eta mametarapi ema ángele. Tacahe, máevatacapa tayehe eta avasare Jope.
9 Te apanapa sache, tiánehianapáipa ena vanairucana tayehe eta avasare. Te jena las dócequenepa sache, ema Pedro tiápanapa eta te téqueneha piso. Tiyujaracayarehi. 10 Técuháipaicha éma, taicha tájinarichaha manicahini. Vuíchaha náimaquerecahini eta tinicacare. Tacahe, eta mayujarasirahi máimahapa téjiacahi eta anuma. 11 Máimahavare eta tiúcupaicapahi eta te mávihahi éma, tacutiyaréni eta ichape sávana. Ticaitiapusivacapahi te esquinana. 12 Camuri eta sárareana, quichareana, cáyureana, támaqueneanapahi eta sávana, tamutu eta apánapanenéjiqueneána sárareana. 13 Tásiha, masamapa ema téchajicahi te anuquehe. Máichapa:
—Péchepuca, Pedro. Picapaca étanaina sárare. Pinica.
14 Émasera ema Pedro, majicapapa:
—Vahi, Tata. Tituparacahavi vahi vicunicahini vinica viti israelítana eta juca sárareana vicajachaqueneana, vinicahini. Tájina nímatiya nunicahini eta juca —macahepa.
15 Tiápechavavare máechajica ema Viya, máichapa:
—Vahi picuimijarecha ticajachacareana eta níjararuvianahi tinicacareana —máichapa ema Viya.
16 Mapahe eta máechajisirahi ema Viya ema Pedro. Tacahe, tichavapa eta sávana tiápana te anuma. 17 Ema Pedro manasirichaha macájarasamúrehi eta mapanerechirahi tájahapuca tacayemahi eta máimahaquenehi. Títecapananecha te tapaja ena vanairucana mayehe ema Cornelio. Nacayasesererupaipa eta mapena ema Simón Suélareru. 18 Eta náitecapirahi, nacayasesererupa te étahipuca mávihahi ema Simón Pedro. 19 Émasera ema Pedro manasirichaha tipanererecarichaha taicha eta máimahaquenehi. Tásiha, ema Espíritu Santo máichapa:
—Nararihi te juca ena mapanana ajairana titanucavianapahi. 20 Piyana pímahavaca éna. Vahi picueñamava eta péhisiravacayare, taicha núti nuvanecavacahi éna —máichapa ema Espíritu Santo.
21 Tacahe, masuapapa ema Pedro. Tiúchucapa tiyanapa nayehe ena titanucanapahi. Te máitecapauchavacapa, máichapa:
—Nútira etanurepahi éti. ¿Tájaha tímitecahehi?
22 Tásiha, najicapapa éna:
—Tivanecahavihi ema capitán Cornelio. Ema achane tipicaurahi mayehe ema Viya. Títaurahivare nayehe ena achaneana. Namutu ena israelítana napicaucha náemunacavare éma. Puiti víti, vítecapauchavipa, taicha cape juca, ema ángele mavaneruhi ema Viya mametapanahi ema Cornelio máimichuhavi píteca te mapena, apaesa masama eta pimetarapianaya —nacahepa éna.
23 Tacahe, ema Pedro macasiapavacapa te tajuhe. Nanasipa jena yati mayehe ema Pedro. Te apanapa sache, tiyananapa. Náehicapa ema Pedro ena apamuriana machamuriana ticavasanahi te Jope.
24 Te apanaquenepa sache, napaenumavapa títecapana te avasare Cesarea. Ema Cornelio macuchapaipahi te mapena. Tiúrujicavanaripa ena majaneanana énapa ena máemunacasáreana máichuhaqueneánahi. 25 Te títecapapa ema Pedro te mapena ema Cornelio, mácapapa máepuyumirauchapa matsiucayarepa. 26 Émasera ema Pedro máichapa:
—Péchepucachucha pitupiha. Vahi táuricahini pitsiucanu, taicha nútirichuhi picutiquenehi achane —máichapa.
27 Te tamutupa eta náechajisirahi, tisiapanapa te tajuhe. Máimaharine camurianahi ena náurujiruvanahi. 28 Tacahe, ema Pedro máichavacapa:
—Écharichu éti eta viyeherepiana viti israelítana. Vahi tituparacahavi visiapamurihahe eti apavasanana. Émasera ema Viya tivanecanuhi eta vahi nucupica eta nusiapamurihairaheyare. Nájinavare nunerejiruimahi nácani ticajachacareana. 29 Eta tacahehi, nítecavanepa. Tájina nácayemahini. Tiuri puiti, nuvaraha néchaya. ¿Tájahapuca eta tímichuhanuhi? —macahepa.
30 Tacahe, ema Cornelio majicapapa:
—Cuátropa sache eta táetavisiravahi eta juca nímahaquenehi. Te jena cáperehi sache hora las tres, núti nunasiquenehi te juca nupena. Ayunanuhi nuyujaracahivare. Tíjahúchavapa tímerecava ema ángele. Tijanunuca eta mamuiriha. 31 Máichanupa: “Cornelio, ema Viya masamahi eta piyeheana oración piyujarasirana. Táitecapáuchahívare eta pímicatasiravacahi ena ticamunuvana páureana. 32 Pímivanerecaya puiti náepana ema achane ticaijare Simón, eta máchucarapi naicha Pedro. Ema tiávihahi puiti te jena avasare ticaijare Jope. Eta peti máitecapihahi ema apanavare Simón ema náimijarechaqueneva Suélareru. Eta távihahi eta peti mapenahi te tachusi eta jena mar. Te máitecapapa ema Pedro, éma tímitucaviyare” máichanupa ema ángele. 33 Tacahe, enevanepa nímichuhavihi. Tájinasera táichiravainahini eta pítesirahi. Tímararacahávihi ema Viya eta juca viúrujisiravahi puiti. Vivaraha visamaviya tamutu eta pimetacasivanahi mayehe ema Viya —máichapa ema Cornelio.
Ticametarairupa ema Pedro te mapena ema Cornelio
34 Tacahe, tépanavapa ticametarairu ema Pedro. Ánipa macahe:
—Nucaicutiarapa puiti vahi vácarichu viti israelítana vijacapacare mayehe ema Viya. 35 Namutuchucha majacapavaca nácani tipicauchanahi éma, tíchanahivare eta táuriqueneana. 36 Taicha cape juca ema Viya macaitecapahi eta máechajiriruva viyehe viti israelítana. Tivanecahavihi vimetacavacayare eta najacapacarevahi me Viya nácani ticasiñavanahi mayehe ema Jesucristo, maperdonachiraripa ema Viya eta napecaturana. Émara Viáquenu vituparaha téchapajiricahaviya vimutu viti achaneana: viti israelítana, étipa eti apavasanana. 37 Écharichupuca éti eta táichararacavahi te viávasa Judea cape juca táitaresirahi. Te ticaicachasipa ema Jesús Nazareno mayehe ema Juan, máucupauchapa ema Espíritu Santo máijararuhi ema Viya. Mávahácapa éma, máijaracaripa eta máitupajijiásiravaya. Tacahe, tépanavapa ticametarairu nayehe ena achaneana ticavasana te Galilea. Te jácani mapaisihapahi, máichapahi eta táuriqueneana. Macanaracavacapahi ena nacatajivaqueneana mávaháruanahi ema Váinaraji. Maratahahi éma máichahi eta juca, taicha ema Viya máimicatacapahi. 39 Tiuri, víti véchajisiha eta juca, taicha vímahaquenehi tamutu eta máichaqueneanapahi ema Jesús tayehe eta mapaisineanapahi avasareana te Judea, étapa te Jerusalén. Énasera ena tuparairucana nacatichahi éma; náemetatarecapa te crusu eta náimicapasirahi. 40 Émasera ema Viya macaechepucahi te máecari te mapanaquenepa sache. Tásiha, máimerecavare te vimuri eta machavirahi títareca. 41 Vaipa námutuhini ena achaneana náimahahini. Vítinecha vímahaparacahi viti manerejiruanahi ema Viya. Vinecapaequenehahi tamutu eta vicachanerahi ema Jesús te vinisirana. Tásiha puiti, vimetacahiva ena achaneana eta vímahaqueneanahi. 42 Taicha tivanecahavipa vicametarairuya. Vimetacayare eta émairahi ema Jesús viyeheyarehi Juez viti achaneana énapa ena náepenaqueneana. Taicha ema Viya ema tituparacahi eta mávacureyare juésyarehi. 43 Étaripa eta acane namutu ena profetanaini náechajisihahi ema Cristo. Ánipa nacahehi: “Namutu ena tisuapanaya ticasiñanaya ema Cristo, maperdonachavacayare ema Viya tamutu eta napecaturana táichavene eta nacasiñairaya ema Cristo”.
Eta mávahásiravacahi ema Espíritu Santo ena apavasanana
44 Tímiyanavarichaha eta máechajisirahi ema Pedro, tiúcupaicapa ema Espíritu Santo. Mávahácapa namutu ena tisamararacanahi eta mametarairuhi ema Pedro. 45 Tíjahúchavapa ena mávaháruanahi apáechajiríruvanapa. Nacunacharipa ema Viya. Nasamapa ena machamurianapahi ema Pedro tiásihanahi te Jope. Náraminehi éna eta mávahásiravacahi ema Espíritu Santo ena apavasananahi, taicha ena israelítana náimijachahi nacarichu ena mávaháruanahi ema Espíritu Santo. 47 Tacahe, ema Pedro máichavacapa:
—Tájina náechajisiacarevaimahi eta nacaicachasiraya ena nani, cápachi mávahácaripa ema Espíritu Santo vicutiripa víti eta mávahásirahavihi —máichapa.
48 Tacahe, macavanairipipa nacaicachasi namutu te máijare ema Viáquenu Jesucristo. Te tamutupa, nayaseacapa ema Pedro vahi macuyanavanehini. Tacahe, manasipanapa te jena sácheana eta nayehe.
11Eta mametarapiana ema Pedro nayehe ena machamuriana te Jerusalén
1 Tacahe, téchacarevanepa te Jerusalén eta nasuapirahi ena apavasanana eta máechajiriruva ema Viya. Tásiha, napanerequenehapa ena apamuriana apóstoleana énapa ena náumurivana. 2 Tásiha, te títecapapa ema Pedro te Jerusalén, nacajachapa ena apamuriana máinajicarahanaichaha eta nayeherepiana ena israelítana. 3 Ánipa naicha:
—¿Tájaha tacayema péjirapanavacahi ena apavasanana? ¡Písapavavare pinica te namesara! —náichapa.
4 Tacahe, ema Pedro majicapapa mametacapa eta máichararacavahi eta mapaisirahi. Ánipa maicha:
5 —Esamanuchaha. Te návihaipa te avasare Jope, nuyujaracaipahi. Nímahapa téjiacahi eta anuma. Nímahavare eta tiúcupaicapahi tiásiha te anuma tacutiyareni eta ichape sávana. Ticaitiapusivacapahi te esquinana. Títecapapa te návihahi núti. 6 Nímahapa eta apánapanenéjiqueneána sárareana támaqueneanapahi eta sávana. Tátiarihi eta táiñehiqueneana sárareana, quichareana, cáyureana. 7 Tacahe, nusamapa eta mahu ema Viya, máichanupa: “Péchepuca, Pedro. Picapaca étanaina sárare. Pinica”. 8 Nútisera nujicapapa: “Vahi, Tata. Tituparacahavi viti israelítana vahi vicunicahini eta juca sárareana vicajachaqueneana. Tájina nímatiya nunicahini eta juca”. 9 Tacahe, tiápechanuvare téchajicanu ema Viya, máichanupa: “Vahi picuimijarecha ticajachacareana eta níjararuvianahi tinicacareana” máichanupa. 10 Mapahe eta juca máechajisiranuhi ema Viya. Te tamutupa, tichavapa tiyapa te anuma tamutu. 11 Étarichu jena hora, títecapanapa ena mapanana ajairana titanucanuanapahi eta te peti nítecapihahi núti. Mavaneruanahi ema émana achane ticavasahi te Cesarea. 12 Tacahe, ema Espíritu Santo tivanecanupa néhicavaca éna, taicha tájina táeñamavacarehini. Énerichuvare téhicanuanapa ena nani sáisiqueneana vichamuriana. Vimutuhi visiapa eta mapena ema achane. 13 Timetacahavipa éma eta máimairahi ema ángele tiúcupauchahi eta te mapena. Titupihahi te mamirahu. Tacahe máichapa: “Pímivanereca puiti náepana ema achane ticaijare Simón, eta máchucarapi naicha Pedro. 14 Ema maca Pedro, ema timetacaviyare eta piúchucuiraya, píti, esu piyena, énapa ena pichichanaveanahi” máichapa ema ángele. 15 Tacahe, népanavapa nímitucavaca ena náurujiruvanahi. Te néchajicaipa, tíjahúchavapa tiúcupaica ema Espíritu Santo nayehe éna. Mávahácavacapa tacutihi eta mávahásirahavihi víti te tépanavainapa. 16 Tacahe, enevanepa néchavahi eta mametaruhavihi ema Viáquenu Jesús. Áni macahehi: “Échavarichu ema Juan máicachasicahi te une ena achaneana. Étisera tiúcupauchaheyare ema Espíritu Santo. Éma, tícachasicaheyare tiávahácahénapa” tacahehi eta máechajiriruvahi. 17 Tiuri, ema Viya máijaracavacahi ena apavasanana ema Espíritu Santo táichavenehi eta náehisirahi ema Viáquenu Jesucristo, tacutihi eta máijarasirahavihi víti. Tásiha, váiparinehi nácapaemachaimahi núti eta mavarahaquenehi ema Viya —máichavacapa ema Pedro.
18 Tacahe, ena ticajachanahi ema Pedro, te náechapa, timatinanapa. Nacunachainehi ema Viya, nacahepa:
—Yátupirichuhi eta majacapiravaca ema Viya ena apavasanana eta náeneuchiravaina. Nácutihavihini víti eta visiapirayare te anuma, máichecuaraquirénapa eta vítaresiraya maicha ema Viya —nacahepa.
Náehicavare ema Jesús ena achaneana ticavasana te avasare Antioquía
19 Te jena sácheana, te nacapacapa ema Esteban, napanajicavare ena apamuriana téhicanahi ema Jesús. Eta tacahe, tijunanapa. Téjanerepáicanapa tiyananapa te Siria, ena apamuriana tiyananapa te tiúrupuhi te mar ticaijare Chipre, ena apamuriana te avasare Antioquía. Te jácani náitecapihapahi, ticametarairuanapahi mayehe ema Jesucristo nayehe ena najaneanana israelítana. Vuíchaha nametacahini ena apavasanana. 20 Tásiha, títecapanapa ena apamuriana+ 11:20 Ena nani téhicanahi ema Jesús, yátupihi israelítanahi éna. Náuchusinehisera éna te apanana avasareana: te jena avasare Cirene, étapa eta avasareana táunavanahi eta tiúrupuhi ticaijare Chipre. eta te avasare Antioquía. Énasera ticametarairuanapa nayehe ena apavasanana. Nametacavacapa, ánipa naicha:
—Te esuapa éhica ema Viáquenu Jesucristo, éma ticuchucuhaheyare eta ícuñayaréni taicha eta epecaturana —náichapa.
21 Ichape eta tasuapacarevahi eta nametarairuana taicha ema Viya máimicatacavacahi. Eta tacahehi, nasuapahi ena camuriqueneana achaneana. Náinajicapaipa eta nayeherepinihi tamauriqueneana, náehicapa ema Jesús.
22 Te nasamairiricapa ena nachamuriana ticavasananahi te Jerusalén eta juca téchacareanahi te avasare Antioquía, ticaevatapa ema Bernabé, mayana macaicutiarapana te yátupihipuca. 23 Tacahe, te títecapapa éma te Antioquía, máimahapa eta máimicatasiravacahi ema Viya. Tiúrisamureinehi. Maconsejachavacapa namutu éna eta náetumechiracacaina eta náehisirahi ema Viáquenu. Vahi nacucainajiruva te tatiarihinapuca jácani náichavaquenevaya. 24 Taicha ema Bernabé, tétávicavahi eta máuriva. Mávaháruhivare ema Espíritu Santo. Tisuapajirahi éma. Tacahe, camurianahi ena tisuapanahi téhicanahi ema Viáquenu maicha ema Bernabé.
25 Te táequenepa eta juca, ema Bernabé tiyanapa te avasare Tarso. Matanupanapa ema Saulo. 26 Te máetupiacapa, mámapa te avasare Antioquía. Tacahe, nanasipa ánaqui. Étana año nacahe eta nacachaneravacahi ena nachamurianahi. Camuriana ena náimitureanahi. Te jena avasare Antioquía, táepaninevahi eta nacaijarerahi cristianoana namutu ena téhicanahi ema Jesús.
27 Te jena sácheana, natiarihihi te Jerusalén ena profetana máijararuanahi ema Viya eta máechajiriruvana. Tacahe, tiyananapa nacaijuhe te Antioquía. 28 Te títecapanapa, ema émana ticaijare Agabo titupihapa te namuri ena machamuriana. Macaimitucasiquenehi éma mayehe ema Espíritu Santo. Mametacavacapa eta tatiarihiyare eta ecuha te tamutu avasareana. (Eta juca táichavaquenevahi eta ecuha te avasareana te jena áñoanahi matupihairahi ema aquenucaini Emperador Claudio.) 29 Tacahe, ena téhicanahi ema Jesús ticavasana te Antioquía napanerechainapa náimiamarecaya eta nanaquiruana, náimicatasiraya ena nachamuriana ticamunuvanahi, énaripa ena ticavasanahi te Judea. 30 Tacahe, tinaquiquicavanapaipa eta naratahaqueneya nanaquica. Tacahe, náimiamarecapa mayehe ema Bernabé émapa ema Saulo. Náijaracayarehi ena náiyarahana pastoreana. Énapa tíjaracanayarehi ena ticamunuvanahi.
12Nacapacapa ema Jacobo. Náeratacapa ema Pedro.
1 Te jena sácheana, matiarihi ema rey ticaijare Herodes Agripa. Ema macavanairipipa nacaratacavaca ena tachutirihanapahi ena téhicanapahi ema Jesús, náemecharecavacapa. 2 Énerichuvare, máimicapacavare ema apóstole Jacobo maparapeni ema Juan. Nayuchatipiquenuhapa eta nacapasirahi. 3 Tacahe, ema rey, eta máimairahi náurisirahi ena ticatianacanahi ema Jesús, máimicaeratacavare ema Pedro. Te jena semanahi, napiestarahi ena israelítana eta nanisiraya eta pan mayehere levadura. 4 Eta nacaeratasirahi ema Pedro, náimisiapapa te cárcel. Navanecapa ena dies y seis suntaruana tijaneacanaya te machacaya. Cuátromurianahi ena patrullanahi. Ema Herodes Agripa, mapanerechahi macapacayareva ema Pedro te namirahu ena achaneana te táequeneraya eta napiestara. 5 Tacahe, ema Pedro, muracahi eta najaneasirahi te cárcel. Énasera ena machamuriana tiyujaracanahi me Viya. Nayaseacahi ichape eta nasamacarevaina máuchucuiraina ema Pedro.
Ema Viya macuchucuha ema Pedro tayehe eta cárcel
6 Tacahe, ema Herodes Agripa máijarechapa eta sache eta máemepaniraya te cárcel ema Pedro eta nacapasiraya te namirahu ena achaneana. Te jena yati tamirahupa jena sache, ema Pedro tímacahi te nachacaya ena apinana suntaruana. Ticaitiahi te apipi cadenana. Ena apinanavare suntaruana najaneacahivare eta tapaja. 7 Tíjahúchavapa tímerecava ema ángele mavaneruhi ema Viya. Tijarahijuheinehi eta cárcel. Tacahe, ema ángele macayamuricapa ema Pedro. Macajamicapa. Ánipa maicha:
—Pedro, péjamica. Péchepuca —máichapa ema ángele.
Tíjahúchavapa téjapumuriha eta cadenana máitihanahi te mavahu ema Pedro. 8 Máichavare ema ángele:
—Picapitijuechava eta pítijuhe. Pinaca eta péparupevana.
Tacahe, ema Pedro masuapahi. Tacahe, ema ángele máichavarepa:
—Pinaca eta pépacuhasa. Yare, péhicanu —máichapa.
9 Tacahe, ema Pedro máehicavanepa ema ángele. Ema Pedro váhi máimatihini eta máicharacavapahi, máimijacharichucha mavapure. 10 Tacahe, náetavicapa ena tínapucana sentinélana, náetavicavare ena apamuriana. Títecapanapa eta te tapajacura eta cárcel. Eta tapajacura amairihahi fierro tijitacarehi. Témunahiricavapa téjiaca. Tiúchucanapa te aneca te calle. Te tiyerehianapa eta napaisirahi, majunijicapa ema ángele. 11 Tacahe, ema Pedro mapaenumavapa macaicutiara. Macahepa:
—Nímahapa puiti eta yátupirahi tijaneacanuhi ema Viya. Mavanecahi ema ángele ticuchucuhapananuhi eta macapasiranuyarehini ema Herodes énapa ena nujaneanana —macahepa.
12 Tipanererecapaipa eta mapaisirapahi. Matupirupa te supena esu María, maena ema Juan ticaijarehi puiti Marcos. Éta, náurujisihavahi nayujarasihahi ena camuriqueneana machamurianahi. 13 Títecapapa ema Pedro te tapajacura eta nayehe canchón. Máehahamecapa eta tapaja. Tacahe, esu esena amaperu ticaijaru Rode, tiyanapa suímahapana nájahapuca ema téhahamecahi eta tapaja. 14 Suímatiahuchavanepa ema Pedro, váhisera suvéjiáequenehahini eta súrisamurevahi. Tiyanapa tijunapa te tajuhe, sumetapanavacapa eta matiarihirahi ema Pedro te aneca te tapaja. 15 Énasera vahi nasuapahini. Tacahe, náichapa:
—Máurishivipapuca píti.
Ésusera sumetacarichucha eta yátupirahi. Énasera náichavarepa:
—¡Váhipuca émaina! Émapuca ema mayehe ángele ema tijaneacahi —nacahepa.
16 Émasera ema Pedro tímiyanavarichucha máehahamecahi eta tapaja. Tacahe, tiyananapa navéjiáequeneha. Náimaharine émasarehi. Tiáramecanarinehi éna. 17 Émasera máimicutiarachapa te mavahuana eta namatina. Tacahe, mametacavacapa eta macuchucuirahi ema Viáquenu tayehe eta cárcel. Te tamutupa eta mametasiravacahi, máichapa:
—Emetapana ema Santiago+ 12:17 Ema maca achane, maparapehi ema Jesucristo. Te náechajiriruva ena israelítana, ticaijare Jacobo. Te véchajiriruva ticaijarehi Santiago. Émarichuhi ema tiájucharahi eta carta ticaijarehi Santiago. énapa ena apamuriana vichamuriana —máichapa.
Tacahe, tiúchucapa tiyanapa te apana avasare.
18 Te tijarahipa, ena suntaruana tinanesicarajianaipa taicha vahi náechahini tájahapuca eta máicharacavahi ema Pedro. 19 Tacahe, ema Herodes Agripa máimivanerecapa natanuca ema Pedro. Májinasera náetupiacahini. Eta namaetupiasirahi, ticayaserehianapa ena suntaruana tijaneacanahi. Nájinasera émanainahini nanecapahini eta máuchusirahi ema Pedro. Tacahe, macavanairipipa ema Herodes nacapacavaca ena suntaruana. Te tamutupa eta juca, tiyanapa ema Herodes te apana avasare Cesarea; étapa mávihahi.
Eta máepenirahi ema Herodes Agripa
20 Te táequenepa, ema Herodes Agripa tisemapa nayehe ena achaneana ticavasana te Tiro étapa te Sidón. Énasera náimivanerecapa mayehe ema Herodes. Tiyaseserecanapa eta náurivaina mayehe éma. Taicha eta návasanahi táitecapauchahi eta tinicacare tiásihahi eta te mávasa ema rey. Tacahe, nacasiñapa ema Blasto, ema majupaha ema rey, máechajiuchavacaya eta náurivaina. 21 Tacahe, ema Herodes máijarechapa eta sache, máimichuhairaya ena achaneana eta jena sáchequenehi. Ticamuirihapa ema rey eta mamuiriha tiúrina. Téjacapa ema Herodes te máejasirare. Téchajicapa. 22 Tacahe, ena achaneana eta nasamirahi éma, tipiaracanapa. Nacahepa:
—¡Ema maca téchajicahi váhiya achanena! ¡Viya ema maca! —nacahepa eta nacunachirahi éma.
23 Tacahe, tíjahúchavapa ema émana ángele mavaneruhi ema Viya máijaracapa eta majumahi ema Herodes Agripa. Taicha ema Herodes tímijachavahi Viya, máuricaipahi eta náejirairahi natsiusirahi ena achaneana. Eta tacahe, tanicapa eta vusanuana te majuhe. Tacapacapa.
24 Tacahe, tavetijipaipaicha camurianapaipa ena achaneana tisuapana eta máechajiriruvana ema Viya.
25 Te títavanapa eta natuparahahi ema Bernabé ema Saulo, tichavanavarepa te avasare Antioquía. Námapa ema Marcos.
13Ema Bernabé émapa ema Saulo tépanavanapa tipaicana ticametarairuanayare
1 Ena téhicana ema Jesús ticavasanahi te avasare Antioquía, natiarihi te namuri ena ticametarairurahiana eta máechajiriruva ema Viya. Tímiturahianahi éna. Natiarihichaha ema Bernabé émapa ema Saulo. Natiarihihivare ema Simón (ema náimijarechavare Negro), émapa ema Lucio (eta máuchusinehi te avasare Cirene), émapa ema Manaén (ema machajuruhi ema Herodes Antipas, machicha ema Aluresini). 2 Étana sache, ticurujicanapa eta nayujarasirahi me Viáquenu. Náichahivare eta ayuna. Tacahe, máechajicavacapa ema Espíritu Santo. Máichapa:
—Ema maca Bernabé émapa ema Saulo, natuparahaichuhi ticametarairuanaya taicha nunerejiruanahi éna. Évatasinanuya puiti ena nani apinana —máichapa.
3 Tacahe, titsecavanapa ena apinana eta napaisiraya. Te tamutupa, tiápechavanapa nahayunacha namutu. Eta nayujarauchirahi, nanacapa eta navahuana te nápusiana ena tipaicanayare. Nayaseacapa ema Viya eta táurivainapahi eta napaisiraya. Tacahe, ticametavanapa. Tiyananapa.
Ema Bernabé émapa ema Saulo tépanavanapa ticametarairuana te tiúrupuhi Chipre
4 Tacahe, ena nani ema Bernabé ema Saulo, mavaneruanahi ema Espíritu Santo, tiyananapa te puerto ticaijare Seleucia. Máehicapahivare ema Juan Marcos. Tímicatarecapahi nayehe. Tacahe, tiánuecanainapa nacaijuheya eta tiúrupuhi ticaijare Chipre. Te títecapanapa te puerto ticaijare Salamina, tiyananapa eta te náurujisirárevana ena israelítana (taicha tamutu avasareana tatiarihipahi eta nayehe sinagoga). Ticametarairuanapa eta máechajiriruva ema Viya. 6 Tamutu napaica eta táichapevahi eta tiúrupuhi. Títecapanapa te avasare ticaijare Pafos. Ánaqui matiarihihi ema émana israelíta ticaijare Elimas Barjesús. Iápemare ema maca. Tépiyahirahivare tímijachavahi máimati ema Viya. 7 Ema maca iápemare macachanejiricahi ema Prefecto Sergio Paulo. Ema maca Prefecto, téchemarahi. Tásiha, máimivanerecapa náichuhapana ema Bernabé émapa ema Saulo, taicha mavarahahi masamaya eta máechajiriruva ema Viya. 8 Émasera ema maca iápemare macatianacavacapa éna. Mayurucapa ema Prefecto eta vahi macusuapa eta máechajiriruva ema Viya. 9 Tacahe, ema Saulo (éma ticaijarehi puiti Pablo), mávaháruquenehi ema Espíritu Santo, máimararacapa ema iápemare. 10 Tacahe, máichapa:
—¡Tivayuarahitataji matsiriarairaha! ¡Piti machicha ema Váinaraji! ¡Piti picatianaca tamutu eta táuriqueneana! Píti píchejimiráuchavacahi ena tivarahana téhicana ema Viáquenu. ¡Pínajica eta juca pivainarajivahi! 11 Puiti ema Viya tícuñacaviyare. Púchuquiviyare máicha. Tiyereyare eta vahi pímahaimahi eta tajaraiva eta sache —máichapa ema Pablo.
Jéhesaréinehi, tíjahúchavapa témaha eta máimairirisira, púchuquipa ema iápemare. Tacahe, matanucapa ena tichurucanaya te mavahu. 12 Te máimahapa ema Prefecto eta juca, tipicarinehi. Tásiha, masuapapa eta masamirahi eta náimiturapiana ena apóstoleana mayehe ema Viáquenu Jesús.
Ema Pablo émapa ema Bernabé tiyananapa tayehe eta avasare ticaijarevare Antioquía Ichipichu
13 Tacahe, ema Pablo énapa ena macompañeroana tiávacuhanapa. Najunijicapa eta Pafos. Tiyananapa tayehe eta avasare Perge táunavahi eta provincia Panfilia. Te títecapanapa te Perge, eta jena sácheanahi, ema Juan Marcos majunijicavacapa éna. Tichavapa te Jerusalén. 14 Éna, tiánucuhanapa nacaijuhepa eta avasare Antioquía Ichipichu te tinapaica eta Pisidia. Te títecapanapa, te apanapa sache sávaru, tisiapanapa eta te náurujisirareva ena israelítana eta nayujarauchirahi. Téjacanapa. 15 Tacahe, tisiapanavarepa ena tuparairucana tayehe eta náurujisirareva. Náechajicuhapa ánipi eta Sagrada Escritura májurehi ema Moisés étapa eta nájurehi ena profetana. Te tamutupa eta náechajicuirahi, nayaserecapa ena araitecapianahi. Náichapa:
—Viparapenaveana, te tatiarihipuca eta échajisihayare consejo viyehe víti, táuricapa econsejachahavipa —náichapa.
16 Tacahe, ema Pablo titupihapa. Macanuquechapa eta mavahuana eta máechajisirayarehi, mavarahahi tauri eta nasamiraina (taicha tacahehi eta nayeherepi). Ánipa macahe:
—Esamanuchaha, nuparapenaveana israelítana. Étipa eti epicaurahianahi mayehe ema Viya. 17 Ema Viya vicasiñaquenehi viti israelítana manerejicavacahi ena viáchucanaveánaini. Te návihaichaha te apanaquene avasare ticaijare Egipto, macaejapacavacahi ena nachichanaveana. Énerichuvare, te máiputsicavacapa te jena avasare návinénihi, máimerecapahi eta máitupajijiasiravahi máimicatasiravacapahi éna. 18 Tásihasera, cuarenta año eta macamichirahi ema Viya eta náejecapirávana tayehe eta návihairahi te mávapahi vámahi. 19 Te táequenepa, macamitiequenehavare eta siétequene avasareana ena apánapanéjiqueneána ticavasanainihi te Canaán. Tásiha, máijaracapa ena viáchucanaveanaini eta jena apaquehe natuparahaquenehi maicha ema Viya. 20 Tacahe, 450 año eta majaneasiravacahi, mavanecapa ena juéseanaya téchapajirícanayarehi. Tacahe, tiámainucavapa te tijurucapa ema profeta ticaijare Samuel, máequeneréruhi nayehehi juez. 21 Tacahe, éna nayaseacapa ema Viya ema nayeheyarehi rey. Tásiha, máijarasihapa ema Viya ema nayeheyarehi rey ticaijare Saúl, machicha ema Cis, mámariéquenéni ema viáchucaequenéni Benjamín. Cuarenta año eta macatuparahairahi. 22 Te táequenepa, ema Viya máitsivachapa ema Saúl. Ticaijarapa ema David, émapavapa reyhi. Taicha macahepa ema Viya: “Nímararacahi ema David, machicha ema Isaí, núrica eta máurivahi. Taicha máitauchayare tamutu eta nuvanairipianaya” macahepa ema Viya. 23 Tiuri, eta máechajiriruvahi ema Viya, matiarihiyare ema émana mámariequeneyare ema maca Davíd tiúchucayarehi ema Ticatiurahiyare viyehe viti israelítana. Puiti vimetacahe eta máimeresiravaipa ema Jesús ema Ticatiurahiquene viyehe. 24 Te tamirahupaichaha eta máimeresiravayarehi ema Jesús, ticametarairuripa ema Juan nayehe ena achaneana vijaneanana israelítana. Mavanecapahi eta náeneuchiravaina náinajisiraina eta napecaturana, étapa eta nacaicachasiraina. Títecapapa eta sache máitauchiraipa ema Juan tamutu eta mavanahianahi me Viya. Ticametarairurichaha ema, máichavacapa ena achaneana: 25 “Ímijachaipapuca nútihi ema Cristo, ema vicuchapaquenehi. Váhira nútina. Títecapainapasera éma, téhicanupahi te néquene. Malayarinehi núti nácutinasihini eta máitupajijiasiravahi éma. Váiparinehi nácaemuñavaimahi macamusuranuhini nuti páuresami” máichavacapa ema Juan.
26 Esamanuchaha, emutu eti nujaneanana, eti nucutiqueneanahi eta mámariequenerahavihi ema viáchucaini Abraham, étipa eti apamuriana epicaurahianahi mayehe ema Viya. Ema Viáquenu tivanecahavi vimetacaheyare yátupina eta iúchucuirayare éti apanava, te ecasiñava me Jesús.
27 Máchusera ácutihini ena tuparairucana te Jerusalén, énapa ena ticavasanahi te jena avasare. Tamutu eta sávaruana eta náurujisiravana, náechajicuhaparacahi eta libro nájuchaquenehi ena profetanaini. Váhisera nácaicutiarahini. Eta tacahehi, vahi náimatihini ema Jesús eta émairahi Cristo. Váhivare najacapahini. Éma, tájinahinéni matapiravainahini taviuchahini eta táimicapacahini. Énasera nayaseacapa ema Pilato eta máimicapasiraya. Tacahepa masuapapa éma eta nayasearapihi. Tásiha, te títauchavapa eta nacapasirahi, ena máimitureana nacucupaicapa te macurusura, náecarapa. Tacahehi eta táitauchiravahi tamutu eta nametarapiana ena profetanaini eta máicharacavayarehi ema Cristo eta máepenirahi, taicha tacajuquenehi éta te Sagrada Escritura. 30 Émasera ema Viya macaechepucahi te máecari. 31 Tacahe, camuri eta sácheana máimeresiravahi ema Jesús nayehe ena máimitureana, ena nani macachanevacapahi te másihapa te Galilea, téhepa te tiyanapa te Jerusalén. Ena nani tímahanahi, énara ena téchajisihanahi puiti eta máechepusirahi.
32 Acane, ema Viya macametarapihi nayehe ena viáchucanaveanaini eta macucupaisirayarehi ema Cristo. Títauchavaipahisera puiti eta máechajiriruvahi taicha vímatiripa ema Cristo viti nachíchanavéqueneana. ¡Tímerecavaipa ema Jesús, émairahi yátupiquenehi Cristo manerejiruhi ema Viya! Máimerecapa ema Viya ema Jesús eta émairahi yátupiquenehi Cristo, taicha macaechepucahi te máecari. Étara tímitecahavi vimetapanahe eta juca táuriquene téchacareana. Étara tacayemaquenehi eta máechajiriruva ema Viya eta te Salmo 2, ánipa macahehi: “Pítira nuchichavi. Puiti jena sache, nímimatichaviyare nayehe ena achaneana eta nuchichairavihi eta nucaechepusiravihi te pécari” máichapa. 34 Eta máechepusirahi ema Jesús te máecari, vaipa tiápechavaimahi tépena. Taicha máechajicahi ema Viya ena israelítana, ánipa máichahi: “Níjaracaheyare ema máuriquene Iáquenuyare. Éma ticatiuchaheyare tamutu sácheana. Máichecuaraquireyare eta ítaresiraya máicha, eta ecachanerayare éma. Taicha níjararuvahi eta juca néchajiriruvahi mayehe ema David” máichapa ema Viya. 35 Énerichuvare, acane ema Cristo macahehi eta máechajiriruvahi te apana Salmo: “Vahi písapaimahi témitiequeneha eta náquehe nuti pichicha pémunaruquenehi” máichapa. 36 Tiuri, ema David, yátupihi eta máechapajirisiravacahi ena machanerana. Te títecapapa eta matuparahahi mayehe ema Viya, tépenapa ema David. Tacahe, náecarapanapa éma. Tépachaicavahi eta máeche te máecari. 37 Émasera ema Jesús vahi táepachaicavahini eta máeche te máecari taicha macaechepucahi ema Viya. 38 Nuparapenaveana, nuvaraha numetacahe puiti apaesa ímatiéqueneha. Ema Viya mavaraha tiperdonachahe eta epecaturana te ácasiña ema machicha Jesús. 39 Viti israelítana, ichape eta véjecapiravahi me Viya taicha vimaitauchirahi eta viyeherepiana máijararuhavihi ema Moisés. Téhesera véhica puiti ema Jesucristo, viperdonachacareya víti mayehe ema Viya. 40 Tásiha puiti, ecaunevayare éti, machu ácutiriana ena achaneanaini máechajiruanahi ema Viya eta acane. Ani máichahi: 41 “Ímahayare, eti épurunuanahi núti. Núti níchayare eta tiáramicare te emirahu te juca sácheana. Te nímimetacahepa eta juca, váhiquene esuapahini éti. Tásiha, tapaenumavainapa te ímahapa eta níchaqueneya, iáraminapa. Nímatihesera eta emásuapajiráivanahi. Épenainapa táicha” máichapa ema Viya.
42 Te tamutupa eta máechajisirahi ema Pablo, nayaseacapa ena achaneana, ánipa naicha:
—Picatajicahavi. Piápechahavini pímitucahavi eta juca te apanainavare sávaru —náichapa.
Te tiúchucanapa eta te náurujisirareva, tiyananapa ena apinana apóstoleana eta te náitecapihahi. Náehicapa ena camuriana israelítana, énapa ena apavasanana tépiyacavanaripa israelítana taicha napicauchaipa ema Viya. Ticaimitucasianapa táurivaina eta najicapiraya eta máurivahi ema Viya, nacasiñairava me Machicha Jesús.
44 Te apanavarepa sávaru, namutuyareni ena achaneana ticavasanahi te avasare tiúrujicavana nasamararacayarehi eta máechajiriruva ema Viya mametarapiyarehi ema Pablo. 45 Énasera ena israelítana masuapajirairahanahi, te náimahapa eta natiarihirahi ena apavasanana, tisemanapa eta mametasiravacahi ema Pablo eta najacapacarevahi me Viya éna apanava. Eta tacahe, nácapaemachapa ema Pablo, nacajachapa. 46 Te nasamapa ema Pablo émapa ema Bernabé eta náichirahi ena ticatianacanahi, tájina vahi nayútutuémahini. Náichavacapa:
—Tatuparacahi étivayarehi eti vijaneanana vímitucahe eta juca máechajiriruva ema Viya. Étisera vahi iúricahini eta esamirahi, váhivare ésachahini ésenica eta mávasa ema Viya. Tacahe puiti, énainarinepuca vímitucavacaya ena apavasanana. 47 Taicha víti vivanecasivahi me Viya. Vítauchayare eta juca mavanairipi, ani macahehi: “Nutuparacaviyare píti pipaicayare tamutu avasareana te juca apaquehe. Picametarairuyare eta néchajiriruvana nayehe ena achaneana eta nucuchucuiraya nácani tisuapanuanaya” —macahepa ema Pablo.
48 Te nasamapa eta juca ena apavasanana, tiúrisamureanapa. Tásiha, nacahepa:
—Tétavicavapa táurinava eta juca máechajiriruva ema Viya —nacahepa.
Énerichuvare, nasuapapa ena máichuhaqueneanahi ema Viya eta náitaresiraya máichecuaraquireya te táequenenapa eta náepeniraya. 49 Tacahe, ena tisuapanaripa nacametarairuvare eta máechajiriruva ema Viya nayehe ena achaneana ticavasanahi te tachacayarahana eta avasare Antioquía Ichipichu. 50 Nararihihisera ena ticatianacanahi ema Pablo émapa ema Bernabé. Israelítanahi éna. Tacahe, náimitucapa ena tuparairucana te avasare, énapa ena ésenana ticapicahucareanahi, téhicanahi eta nayeherepiana ena israelítana. Énerichuvare napamicapa ena achaneana, navarairahi náquijicaya tayehe eta avasare ena apóstoleana. Jéhesareinehi, ticuticacanapa eta nacatichiravacahi, nacuchucavacapa ena apinana. 51 Tacahe, eta nayanirayarepa ena apóstoleana, náetatapevachavaca eta náeparupevana te namirahu ena ticatianacanahi. Táicutiarahi eta namáimitucacárevahi éna, tájinavarepa tímiapechaimahi náimitucavacahini. Tacahe, tiyananapa nacaijuhepa eta te avasare Iconio. 52 Énasera ena apamuriana téhicanaripa tímiyanavanapa eta nasuapirahi ema Viya. Tiúrisamureanahivare éna taicha eta mávahásirahi ema Espíritu Santo.
14Ema Pablo émapa ema Bernabé títecapanapa eta te Iconio
1 Tacahe, títecapanapa ema Pablo émapa ema Bernabé eta te avasare ticaijare Iconio. Tiyananavare natupiru eta te náurujisirareva ena israelítana. Ticámetaráiruanavarepa. Tacahe, camurianavare ena achaneana tisuapanahi eta nametarairuhi: ena israelítana énapa ena apavasanana. 2 Váhisera téjiacavana ena apamuriana israelítana masuapajirairahanahi. Nayurucavacapa ena apamuriana achaneana apavasanahi. Navarahapa náimiyusemacavaca. Navarahahivare ticuticacanayare nacatichavaca ena téhicanaripa ema Viya. 3 Eta tacahe, nanasipanapa ena apóstoleana. Vahi nayanavanehini. Tiyerehi eta náimituresirahi, taicha navarahahi náetumechavacaya eta nacasiñairahi ema Viya. Tacahe, ema Viya máimicatacavacahi. Máijaracahi eta náichiraya eta tiáramicareana. Eta juca, máicutiarahi eta mavanesiravacahi eta nacametarairuirayarehi eta majacapiravacahi nácani achaneana ticasiñavana mayehe. 4 Tásiha, típutsimurihavanapa ena achaneana ticavasanahi tayehe. Ena apamuriana náehicapa ena israelítana masuapajirairahana. Ena apamuriana náehicapa ena apóstoleana. 5 Tacahe, ticuticacanapa eta napanereruana ena apavasanana énapa ena israelítana énapa ena náquenuruhana, eta nacajachiraya ena apóstoleana. Navarahapa nacapacaya natupisicaya te márijahiana. 6 Énasera, ema Pablo émapa ema Bernabé, te nasamairiricapa, tijunanapa nacaijuhepa eta te provincia ticaijare Licaonia. Ánaqui ticametarairuanapa tayehe eta avasare Listra, tásiha, tiyananavarepa te avasare Derbe, étapa te avasareana tachacayarahanahi.
Ema Pablo macanaracahi ema masari ticavasahi te avasare Listra
8 Te jena avasare ticaijare Listra, matiarihihi ema émana achane masarihi eta máitaresirahi. Vahi táurihini tipaica, taicha máimiuchurehi eta mamasarivahi. 9 Macaheripa ticasamarahihi éma eta mametarairuhi ema Pablo. Tacahe, ema Pablo máesenicapa, máimatiacapa eta macasiñavairahi ema masari mayehe ema Viya macanarasirayarehi. 10 Tacahe, ema Pablo mapiaracapa:
—Péchepuca píti. Pétumecha eta jara piápeana. Pitupiha —máichapa.
Eta masamairahi eta juca ema masarini, enevanepa téchepuruca. Titupihapa. Tipaicapa. 11 Eta náimairahi ena achaneana eta macanarasirahi ema Pablo ema masarini, náraminehi ichape. Tipiaracanapa te náechajiriruvaichu, ánipa nacahehi:
—Víyana ena nani. Achanemahianahiséra eta náimahi eta náucupauchirahávihi. 12 Ema maca ticaijare Bernabé, émara Viya Júpiter. Ema maca apana ticaijare Pablo, émara Viya Mercurio taicha ema ticametarairurahi —nacahepa.
13 Tiúri, tatiarihi eta peti te tasiaparacu eta avasare, mayujarasirarehi ema achane tavanarahi eta nasiñaraji ticaijare Júpiter. Tatiarihivare eta apina turu mamansurehi. Tacahe, ema maca achane máepanapa eta turu. Mayeheheacapa eta flure taicha mavaraha macapacayarehi eta turu. Máijaracasichayarehi ema Pablo émapa ema Bernabé. Énerichuvare ena achaneana navarahahi náejirayarehi ena nani apinana apóstoleana taicha náimijachaipa énaripa ena nasiñarajianahi. 14 Étasera te nasamairiricapa ena apóstoleana eta náichirayarehi, ichape eta náeñamirava. Tiúchucanapa, nasiapamurihapa ena achaneana. Tipiaracanapa, ánipa nacahe:
15 —¡Tátanaveana, mémenaveana! ¡Váhirine táurihini eta juca íchirayare! Vítirichu ecutiqueneana achaneana. Tímitecahavihi vimetapanahe ínajica eta juca eyeherepianahi. Taicha vahi tiuri, tamapurujihi eta eyeheheasiraparacahi eta esiñarajiana. Ínajicaya eta juca. Éhicayaresera ema Viya, ema yátupiquenehi tisamahavi. Éma tépiyacahi eta anuma, eta apaquehe, eta ichapequene mar. Tétupiricahi tamutu eta vímahaqueneanahi puiti. 16 Ánaquiaparipa eta macamichirahi ema Viya eta náichirahi eta navarahaqueneana ena achaneana. 17 Máimerecahinénisera eta émairahi tépiyaca eta juca táuriqueneana. Tíjaracahavihi eta tiquiva. Tiúrinachayare eta sucurecana vinicaqueneana máicha. Máijarasirahavihi tamutu eta vicamunuqueneana. Ticurisamurechahavivare. Eta tacahe, ímatiquenéha yátupina eta émairahi Viya esiñarajiya —náichapa ena apóstoleana.
18 Eta tacahehi, nametacaripahinéni eta tamaurivahi eta juca navarahaquenehi naicha. Énasera ticamesavanarichucha eta navarairahi ticaparecana eta túruana. Váhiqueneséra náisapahíni ena apóstoleana náichahini eta juca.
Natupisicapa te márijahiana ema Pablo
19 Tayerevahi eta sácheana, títecapanapa ena israelítana tiásihanahi te Antioquía Ichipichu étapa te Iconio. Éna ticatianacanahi ena apóstoleana. Nayurucavacapa ena achaneana, náimiyusemacavacapa. Eta nachimapirahi ema Pablo te calle, natupisisihapa te márijahiana. Náquipaicapa. Eta náimairahi máquipaisiravahi, náimijachaipapuca tépenahi. Nachururupaicapa náquijicayarehi te tachachacu eta avasare. 20 Tacahe, tiyananapa ena machamuriana ema Pablo, náimahapanayarehi. Te náitecapauchapa, náurujiacaripa. Émasera téchararahaipa téchepucapa. Máehicavacapa tiyanapa eta te máitecapihahi. Te apanapa sache, tiyananapa ema Pablo émapa ema Bernabé te avasare Derbe.
21 Te títecapanapa tayehe eta avasare Derbe, nanasipanapa tayehe. Ticametarairuanahi eta máechajiriruva ema Viya. Camuriana ena tisuapanahi téhicanahi ema Jesús. Te tamutupa eta náimitusiravacahi, tiyananavarepa tichavanapaipa eta te avasareana náimituresinepahi eta te Listra, te Iconio, étapa te Antioquía Ichipichu. 22 Eta te juca avasareana, náimitucavarepa ena téhicanaripa ema Jesús. Náetumechavacapa eta táurivaina eta náehisiraya ema Viya. Náichavarepa:
—Vahi ecuarameca eta nacatianasiráhe ena achaneana táichavene eta éhisira ema Viáquenu. Ecamichachucha tamutu. Échava eta esiapiraya eta mávasa ema Viya —náichapa.
23 Énerichuvare, natanucapa ena nayeheanapachu pastor nácani náijamuripachu. Téchanayarehi eta nayujarasirana. Tacahe, natuparacapa eta návacureanaya. Te tamutupa eta natuparasiravacahi, tiyujaracanapa nahayunachavarepa, nayaseacapa ema Viya eta majaneasiraina táurivaina eta náehisiraya namutu ena ticasiñanaripa ema Viya.
Ema Pablo, ema Bernabé tichavanavare tayehe eta avasare Antioquía
24 Tacahe, tiyananapa ema Pablo émapa ema Bernabé, tétavajicanapa eta te avasarechichana tayehe eta Pisidia. Náitecapirapa tayehe eta avasare Perge táunavahi eta provincia Pamfilia. 25 Ticametarairuanapa eta máechajiriruva ema Viya nayehe ena achaneana ticavasana tayehe eta avasare. Te tamutupa eta nacametarairuirahi, tiyananavarepa nacaijuhepa eta Atalia. 26 Étapa návacuinehi eta nánuesiraya eta mar, nacaijuhepa eta avasare Antioquía. Tichavanapa tayehe eta juca avasare náuchusinehi te ticavanahianapa mayehe ema Espíritu Santo. Étarichuvare nayujarauchinehi ena nachamuriana eta majaneasirayare ema Viya ena apóstoleana eta napaisirayare. Puiti eta juca náitauchaquenéipa eta náematanehi. 27 Eta náitecapiraipa, nacurujicapa ena nachamuriana. Nametacapa tamutu eta máimicatasiravacahi ema Viya tayehe eta napaisirapahi. Étapa eta majacapiravacahi ema Viya ena apavasanana eta nasuapiravacahi nacasiñairahi éma. 28 Tacahe, ema Pablo émapa ema Bernabé, tiyerehi eta nanasirahi nacachaneravacahi ena nachamuriana.
15Ticurujicacanapa te Jerusalén. Ticaechacasinapa eta panererucanahi.
1 Te jena sácheana, títecapana te Antioquía ena apamuriana israelítana, tiásihanahi te Jerusalén. Navarahapa nahapapiricavaca ena apavasanana téhicanaripa ema Jesús. Ánipa naicha eta náimituresirahi:
—Te evaraha iúchucuha eta ícuñayaréni, tacamunu ítauchayare eta mavanairipihi ema Moisés eta vicamarcairaya+ 15:1 Eta mavanairipini ema víyarahaini Moisés ticamarcanayarehi namutu ena amuyana ajairana israelítana. Éta tímereuchayarehi eta yátupiquenerahi israelítana. Te juca, ena napaipiruanahi tiásihanahi te Judea, navarahapa nacamesaequeneha nacamarcavaya ena ajairana ichanaruanaripa, apavasananahivare. —nacahepa.
2 Émasera ema Pablo, émapa ema Bernabé nacapaemachavacapa muraca ena tipamicanahi ena apavasanana eta nacamarcairahi. Ichape eta nacapaemachiracacahi. Tacahe, ena nachamuriana navarahahi náetupirica eta juca. Tásiha, natuparacapa ema Pablo émapa ema Bernabé, nayanahini eta te Jerusalén. Eta ánaqui, ticaechacasiyarehi nayehe ena apóstoleana énapa ena náiyarahanahi. Náevatacavare ena apamuriana téhicanayarepahi ena apinana.
Tacahe, eta napaisirapahi te achene, tétavajicanapaipahi tayehe eta avasarechichana táunavanahi eta Siria, étapa te Samaria, návihahi ena apamuriana nachamurianahi. Nametacapaipa eta náinajisirahi ena apavasanana eta nayeherepianaini tamauriqueneana, taicha eta náehisiraipa ema Jesús. Tacahe, ena nachamuriana, eta nasamairirisirahi eta juca, tiúrisamureanarinehi éna.
4 Tacahe, eta náitecapirahi eta te Jerusalén ema Pablo émapa ema Bernabé, ena apóstoleana énapa ena náiyarahanahi pastoreanahi nacurujicapa ena nachamuriana eta najacapiraya ena araitecapianahi. Tacahe, ena apinana nametacapa eta máimicatasiravacapahi ema Viya eta napaisirapahi éna. 5 Natiarihivare ena religiósoana téhicanarípahi ema Jesús. Titupihanapa éna. Téchajicanapa, ánipa nacahe:
—Táitaurevaquene tacamunurichu nacamarca ena apavasanana téhicanaripa ema Viáquenu Jesús. Tacamunuhivare nacaravahu náehica eta juca mavanairipianahi ema Moisés —nacahepa.
6 Tacahe, te apanapa sache, tiúrujicavanapa ena apóstoleana énapa ena náiyarahana. Navarahapa náetupirica eta juca. 7 Nacaemataneacaripa eta juca náechajisihahi. Tacahe, titupihapa ema Pedro. Máichavacapa:
—Nuparapenaveana, écharichuhi éti ánaquiaparipa eta manerejisiranuhi ema Viya eta nucametarairuya eta nayehe ena apavasanana eta náuchucuirayarehi táichavenénahi eta nasuapirayare ena apana. 8 Ema Viya máimatihi eta nasamureana ena apavasanana eta nasuapirahi. Tásiha, máimerecahi eta majacapiravacahi eta mávahásiravacahi ema Espíritu Santo tacutihi eta mávahásirahavihi víti. 9 Ema Viya, nájina manerejiruina eta máemunasirahavi. Témunacahavihi vimutu: viti israelítana, énapa ena apavasanana. Eta tacahehi, masípasinavacarípa eta nasamureana éna táichavénehi eta nasuapirahi. 10 Étisera evarahapa épuruyare eta máichaqueneanahi ema Viya. Ticajeraequenepa eta véhisirainahini eta nayeherepiana ena viáchucanaveanaini. Énaripa vahi náitauchapahini tamutu eta nayeherepianapahi. Vítiripa váhivare váratahahini vítauchahini. Tacahe, váipa táuricahini vécatihavacahini ena vichamuriana apavasanana náichahini eta juca. 11 Vécharipahisera yátupi eta viúchucuiraya táichavénehi eta macatajisirahavihi ema Viáquenu Jesucristo. Viti israelítana, vahi étaparacaina eta vicamarcairahi. Ena apavasanana, váhivare étaparacaina eta tájinairahini namarcainahini —máichapa ema Pedro.
12 Tacahe, timatinanapa namutu. Nasamararacaripa ema Bernabé, émapa ema Pablo. Nametamurihapa eta máimechirahi ema Viya eta mavanesiravacahi éna, taicha máijaracavacahi eta náichirahi eta tiáramicareana te namirahu ena apavasanana. 13 Te títapiricanapa eta nametarapianahi, émapavapa ema Santiago téchajica. Macahepa:
—Nuparapenaveana, esamanuchaha. 14 Ema Simón Pedro timetacahaviripa te tépanavainapa majacapavacainapa ema Viya ena apavasanana machaneranayarehi. 15 Eta juca eta náechajisihaquenehi namutu ena víyarahaini profetana. Émaripa ema víyarahaini profeta Amos májuchahi eta juca máechajiriruvana ema Viya, ani macahehi: 16 “Te táequenénapa eta juca, nápechavaya núcupaicayare te juca apaquehe. Nétupiripanaya eta nupena táquipairuvahi. Tásiha, tiápechavanayare tiyujarauchanuanayare ena achaneana, tacutiyare eta náejirairanuhi ena machaneranaini ema rey David. Tisuapanuanayareva. 17 Énerichuvare títanucanuanayare namutu ena apavasanana. Nuchaneranayareva éna, taicha námayare eta níjare”. 18 Étara eta juca macayemaquenehi ema Viya. Ánaquiaparipa eta mavarairahi vicaicutiaraya eta juca.
19 Tímiyanava eta máechajiriruvana ema Santiago, ánipa macahe:
—Tiuri, eta juca eta nupanereruhi núti: Tiúripana vésamiricavacachuca ena vichamuriana apavasanana náequeruvanaripa mayehe ema Viya. 20 Taratarichu vicajurevaca tametaca eta vaipa nacuapechava nacunica eta taeche eta sárare náijaracasiruana eta nasiñarajiana. Váhivare nacuveha súcani apana esena. Énaripa ena esenana, váhivare nacuveha ema apana achane. Váhivare nacunica eta taeche eta sárare namaechatinure. Étaripa eta táitine, váhivare nacunica. 21 Eta vimetacavacayare ena vichamuriana apavasanana eta juca, apaesa vahi nacusemaracavaca ena téhicanarichaha eta mavanairipiana ema Moiséini. Taicha ánaquiáparipa te avasareana eta náechajicuiraparacahi ena vijaneanana israelítana eta mavanairipiana ema Moiséini te náurujisiravana. Puíticha nararihichaha ena náimicapicaucharichucha —macahepa ema Santiago.
22 Tacahe, ena apóstoleana, énapa ena náiyarahana, énapa ena náumurivana, tiúrihi nasama eta mapanereruhi ema Santiago. Tacahe, ticavanahianapa ena apinana téchemarahiana ticapicahuanahi, ema Judas Barsabás émapa ema Silas. Éna téhicanayarehi ema Pablo émapa ema Bernabé eta nachaviraya te Antioquía. 23 Tiuri, eta juca táechajiriruvahi eta carta. Ani tacahehi:
“Vímiamareca eta juca véchajiriruva viti apóstoleana, énapa ena víyarahana, énapa ena vichamuriana te juca Jerusalén. Vivaraha tativayare véchajicahe eti viparapenaveanahi te mavahuana ema Viáquenu: eti apavasanana tiávianahi te Antioquía, étipa eti tiávianahi te táunavanahi eta Siria étapa eta Cilicia. 24 Visamairiricahi eta nayanirahi ena tiásihanahi ani te juca. Tiávajiriricaheanapa. Navarahahi nahapapicayare eta epanereruana. Ticamesaheanahi ítauchayare eta mavanairipiana ema Moisés eta ecamarcairaya. Váhisera vanairucanaina eta viyehe eta náimitusirahehi eta juca. 25 Vévatacahi ema Judas émapa ema Silas, vanairucanahi viyehe. Éna, timetacaheanayare tamutu eta juca téchacareanahi viyehe. Ena nani téhicanapahi ema Bernabé ema Pablo, ena viparapenaveana vémunaruqueneana. Ema maca Bernabé émapa ema Pablo, tíjaracavanahi éna náepenacaya ema Viáquenu Jesucristo taicha eta nacametarairuirahi. 28 Áni te juca víti, vicuticacahi eta vipanereruanahi, máimitusirahavihi ema Espíritu Santo. Vahi vávarahahini tacajeraequenehini eta éhisirayare ema Viáquenu. 29 Tacarichu vimetacahe eta juca ticamunucarepana te mamirahu ema Viya:
1. Vahi ecunica eta taeche eta sárare nayujaraurehi ena achaneana te tamirahu eta nasiñarajiana.
2. Váhivare ecunica eta táitine eta sárareana.
3. Váhivare ecunica eta taeche eta sárare namaechatinure.
4. Váhivare ecuveha esu apana esena. Énerichuvare eti esenana, vahi ecuveha ema apana achane. Énerichuvare ímitucavaca ena echichanaveana tacuija eta natuhusivaina.
Te yátupina esuapa eta júcana, tájina íchiravaimahi te mamirahu ema Viya. Éma tímicatacaheyare tijaneacaheyareva tamutu sácheana. Tamutupa eta juca véchajiriruvanahi eta eyehe”.
30 Tacahe, tiyananapa ena tiámana eta carta, nacaijuhepa eta Antioquía. Te títecapanapa ánaqui, nacurujicapa ena nacaijuhequeneanahi nachamuriana. Náijaracapa eta námaquenepahi carta. 31 Te najacapapa eta carta, navejiacapa. Náechajicuhapa te namirahu namutu ena nachamuriana. Tétavicavahi eta náurisamurevahi eta nasamirahi.
32 Nanasipanapa jena cájeanahi ema Judas émapa ema Silas. Éna, énerichuvare eta títucanahi eta máechajiriruva ema Viya. Tiúrihi eta náimitusiravacahi ena nachamuriana. Naconsejachavacahi, náetumesámurechavacáinehi náicha. Te tamutupa eta náimituresirahi, tichavanayarepa nayehe ena tivanecanahi. Tacahe, ena nachamurianahi náechejiemachavacapa. Nayaseacapa ema Viya táurivainapahi eta napaisiraina. 34 Émasera ema Silas mavarahapa manasiyare. 35 Énerichuvare, ema Pablo émapa ema Bernabé nanasivarepa tayehe eta avasare Antioquía. Tímiyanavanapa ena tímiturecana nayehe ena nachamuriana. Ticametarairuanavare nayehe ena apamuriana achaneana. Natiarihivare ena apamuriana tímicatacanahi.
Tiápechavánavare tiyanana ena apóstoleana te avasareana
36 Te táequenepa eta juca semananahi, ema Pablo máichapa ema Bernabé:
—Viyanavare viápechava vipaica tayehe eta avasareana, véjiravacapahi ena vichamuriana te vipaisineanapahi cape juca te tínapucainapa viyanahi. Vímaha tájahapuca náicharacavahi —máichapa.
37 Tacahe, ema Bernabé tísapavahi tiyana. Mavarahapasera mama ema Marcos. 38 Émasera ema Pablo vahi mávarahahini mayanahini ema Marcos. Taicha te tínapucainapa tipaicana manaquimurihahi ema Marcos te avasare Perge tayehe eta Panfilia. Vahi máimicatacahíni tayehe eta náemataneanapahi. 39 Nacaemataneacaripa eta mamavarairahi mayanahini ema Marcos. Tacahe, tínajicacanapa. Ema Bernabé tiyanapa, macachanehi ema Marcos. Tiávacuhanapa, nacaijuheyarepa eta tiúrupuhi Chipre. 40 Tacahe, ema Pablo mapanerechapa mámayare ema Silas. Te tétupiricavanapa, nayujarauchanumapa ena nachamuriana. Nayaseacapa ema Viya eta máimicatasirainapahi eta napaisiraya. Ticametavanapa tiyananapa. 41 Eta napaisirapahi te achene tétavajicanapaipa tayehe eta avasarechichana Siria étapa te Cilicia. Náejiravacapaipa ena nachamuriana natiarihiqueneanapahi. Náetumesámurechávacapáipahi.
16Ema Timoteo máehicavacapa ema Pablo, ema Silas
1 Tacahe, ema Pablo émapa ema Silas náejiravacapaipa ena nachamuriana ticavasanahi te Derbe. Tásiha, tiánucuhanavarepa te Listra. Ánaqui te Listra matiarihihi ema Timoteo, suchicha esu ésuna esena israelíta, téhicahivare ema Jesús. Émasera ema maiya, apavasanahi griego éma. Ema maca Timoteo émarichuvare téhicahi ema Jesús. 2 Énerichuvare, nacunachahi eta máurivahi ena machamuriana ticavasanahi te Listra énapa ena ticavasanahi te Iconio. 3 Tacahe, ema Pablo mavarahapa mámayare ema Timoteo eta napaisiraya. Tacahe, mavanecapa macamarca+ 16:3 Eta juca nayeherepi eta nacamarcairahi ena israelítana, te tiúchuca ema amuya ajairachicha, te óchopa sache eta máuchusirahi, namarcachayarepa. Émaripa ema Timoteo ichanaruipahinéni. Émasera ema Pablo macavanairipipa macamarcahivaréni éma apanavare, apaesa tacuija nayunacahi ena israelítana. apaesa tacuija nacucayema ena israelítana ticavasanahi tayehe eta napaisihayare. Taicha náimatihi éma eta machichairahi ema apavasanahi. 4 Tacahe, tiyananapa. Náejiravacapaipa ena nachamuriana te tamutu avasareana. Nametacapahi éna eta táechajiriruvapahi eta carta náimiamareruhivare ena apóstoleana énapa ena náiyarahana tiávihanahi te Jerusalén. 5 Ena nachamuriana, eta nasamirapahi eta mametarairu ema Pablo, tétumechacacanapaipa eta nasuapajiraivapahi. Tamutu sácheana ticajanemuriánapáichucha ena téhicanapahi.
Ema Viya máechajicahi ema Pablo mayana eta te Macedonia
6 Tiuri, ema Espíritu Santo mametacahi vahi nacuyana eta te tinapaicahi eta avasareana te Asia. Tásiha, náetavicapa eta avasarechichana táunavanahi eta Frigia (ticaijarehivare Galacia). 7 Nacaijuheyarehi eta provincia ticaijare Bitinia. Téhesera te tiánehianapa, ema Espíritu Santo mavanecavarepa vahi nacuyana tayehe. Tacahe, náetaviequenehapa. Tiánucuhanapa tayehe eta táunavahi eta Mísia. Náitecapirapa te puerto ticaijare Troas. 9 Te jena yati, máimahapa ema Pablo te mavapure ema émana achane ticavasahi te tinapaica te Macedonia. Titupihahiji éma. Máichapaji eta máechajisirahi:
—Picatajicahavi, piánueca te juca viávihahi Macedonia. Pímicatapanahavi —máichapaji.
10 Eta máimairahi ema Pablo te mavapure eta juca, enevanepa vétupiricavapa eta viyaniraya tayehe eta Macedonia, taicha vémeteacahi eta mavarairahi ema Viya eta viyaniraya eta ánaqui, vicametarairuirayare.
Títecapanapa te avasare ticaijare Filipos
11 Tacahe, viávacuhapa eta te puerto Troas. Viyanapa tayehe eta tiúrupuhi ticaijare Samotracia. Te apanapa sache, vítecapapa te Neápolis. 12 Viúcupaicapa viyanapa te avasare Filipos. Eta juca avasare nayehe colonia ena romanoana. Eta ichapepanahivare tayehe eta avasarechichana tinapaicahi eta te tacunahu táuchusine eta sache eta Macedonia. Vinasipanapa tayehe te jena sácheana.
13 Te jena sache sávaru, viyanapa eta te nayujarasirarehi te tachachacu eta avasare te tachausi eta cajacure. Véjacapa tayehe. Vicametarairupa nayehe ena esenana náurujiruvanahi tayehe. 14 Sutiarihi esu ésuna esena ticaijaruhi Lidia. Ésu, tiásihai eta avasare eta suchusinehi. Esu suca tíjararecarahi eta yérerucava sédana mularumeana. Ésurichu, tipicaurahi me Viya. Susamararacaripa eta mametarairuhi ema Pablo. Ema Viya mavejiasinaipa eta susamure sujacapirayarepahi eta mametarairu ema Pablo. 15 Enevanehi ticaicachasihi esu esena énapa namutu ena tiávihanahi te supena. Tacahe, suvarahapa tiámahavi eta te supena. Sucahepa:
—Te esuapapuca eta yátupirahi eta néhisirahi núti eñi Viáquenu Jesús, ítecapauchanupaini te nupena —sucahepa.
Tásiha, ticamesahavipa tiámahavi te supena. Tacahe, vísapavapa véhica.
16 Te apana sache, te viápechavavarepa viyana tayehe eta nayujarasirare, vicainunapa esu ésuna amaperu mávaháruhi ema éreana. Tijarauquihi ésu máicha. Esu suca amaperu vanaracahi. Ichapemurihi eta plata suvachanahi, suíjaracapahisera ena suáquenuana. 17 Te tímahahavivare viánucuha, téhicahavivare esu suca amaperu. Tipiaracapahi te véquene. Ánipa sucahe:
—Ena nani ajairana ñivanarana eñi Viya Viáquenu vimutu viti achaneana. Náechajisihavare eta eyehe eta achene ticaijuhe ñe Viya nayanihayare ena náuchucureanayare —sucahepa.
18 Ichapemuri eta sácheana eta suéhicarairisirahavihi. Mapuñacapa ema Pablo. Téquerucavapa. Tásiha, máichapa ema éreana ema tiávahácahi ésu:
—Te máijare ema Náquenu Jesucristo, nuvanecavi piúchuca te suáquehe esu suca amaperu —máichapa.
Enevanepa tiúchuca ema éreana. Majunijiacapa ésu.
19 Te náechapa ena suáquenuanahi, tisemanapa taicha tájinapa suviyahini eta suplatanechihavacahini. Tacahe, nacaratacapa ema Pablo émapa ema Silas. Námapa te plaza te namirahu ena tuparairucanahi. 20 Tacahe, nametauchavacapa nayehe ena tuparairucanahi. Ánipa nacahe:
—Ena nani ajairana israelítanacacha. Nacaechepuca eta tamauriqueneana. Navarahapa tíminajicahaviana eta viyeherepiana. Navarahavare véhica eta vimaimatiequeneruhi viti romanoana. Váhivare táisapacarehini vítauchahini eta nayeherepianahi énatatajiana —náichapa.
22 Tacahe, ena achaneana tisemanapa nayehe ema Pablo émapa ema Silas. Tacahe, ena tuparairucana juéseanahi nacavanairipipa navejamuhiacavaca, náestacavacapa te yucuquipiana. 23 Te tamutupa eta náestasiravacahi, námapa te cárcel. Navanecapa ema nacapitara ena carceléroana máechapajirica muraca eta tapaja. 24 Te masamapa ema nacapitara eta navanairipihi, máimisiapavacapa tayehe eta téqueneha cuarto. Máeratapaiquechavacapa te cepo. Manacapa cantavu eta tapaja.
25 Tacahe, eta jena enumuhuquenepa yati, eta nacaeratairahi ema Pablo émapa ema Silas, tijiranaichucha tiyujaracanahivare me Viya. Ena apamuriana présoanahi nasamararacaripa eta jirasare. 26 Tíjahúchavapa tiyamurica muraca eta apaquehe. Tiyamuricapa eta yúchamana. Tíjahúchavapa téjiacavaca eta tapajacurana eta cárcel. Téjapucapa eta cadenana náitihanahi ena présuana. 27 Téjamiuchavapa ema nacapitara ena carceléroana. Máimaharine eta tapajana téjiacavacaripahi. Máimijachapa nájinaripahi ena présoanahi. Tásiha, mavehapa eta mayehe espada. Mavarahapa ticapacavayarehini táichavenehi eta mapisirahi. 28 Émasera ema Pablo mapiaracapa:
—Vahi picucapacava. Vitiarihirichuhi vimutu. Nájina émanaina téjiacavaina —máichapa.
29 Tacahe, ema nacapitara tiyaseserecapa eta namicahuyare. Tisiapapa máimamurihayarehi éna. Tiyayacarepainecha eta mapisirapahi. Tépuyucapa te namirahu ema Pablo émapa ema Silas. 30 Máichuhavacapa éna, mámapa te mapena. Mayaserecavacapa:
—Tátanaveana, ¿tájahapucaini nícharacavaini eta núchucuirayare núti apana?
31 Éna najicapapa:
—Pácasiña pisuapa ema Viáquenu Jesucristo. Tásiha, éma ticuchucuhaviyare píti, énapa ena pichichanaveana —náichapa.
32 Tacahe, náimitucapa éma eta máechajiriruva ema Viya, énapa namutu ena tiávihanahi te mapena. 33 Étarichu jena yati ema nacapitara masipasinavacapa eta najarana ema Pablo émapa ema Silas. Tacahe, ticaicachasipa éma, esu mayena, ena machichanaveana, énapa ena apamuriana tiávihanahi te mapena. 34 Te táequenepa eta juca, mámamurihavarepa te mapena. Máenicavacapa. Tiúrisamureripa éma, énapa namutu ena tiávihanahi te mapena, eta macuchucuiravacayare ema Viya eta nasuapiraipa.
35 Te las nuévepa sache, ena juéseanahi navanecapa ena nasuntarurana nacuchupanavacayarehi ena náerataruanahi. 36 Tacahe, ema nacapitara ena cárceléroana máichapa ema Pablo:
—Jucarihi eta órdene nayehe ena juéseana eta nacaitisiraheya. Tiúripa eyana iúchuca. Vaipa táeñamavacare —máichapa.
37 Émasera ema Pablo máechajicavacapa ena suntaruana. Máichapa:
—Víti tavanarahavi eta Estado te Roma. Viávacuhahi eta ley. Vahi táuricahini náichahavihini ena juéseana ticaratacahavianapa téstacahavianapa te namirahu ena achaneana. Vahi nayaserecahavinumahini te tatiarihipuca eta viviurevahi. Tásiha puiti, navarahapa nayumurucayare eta nacuchusirahaviyare. ¡Vahi ene tácahe! Emetaca énaina náiteca nacuchupanahavi —máichapa ema Pablo.
38 Tacahe, tichavanapa ena vanairucana. Nametacapa ena juéseana eta máechajiriruva ema Pablo. Ichaperine tipicana ena juéseana eta nasamirahi tavanaranairahi eta Roma. 39 Tacahe, tiyananapa ena juéseana nacuchupana. Tiperdonachavanapa nayehe. Náichapa:
—Ájapanuhavi. Eperdonachahavi eta juca víchirahehi. Ecatajicahavi, vahi ecumetauchahavi. Ájapanuhavichucha, tiúripanahipucáini iúchucaini eta te juca avasare viávihahi, apaesa náesamiricahepa ena iánaranahi —náichapa.
40 Tacahe, te tiúchucanapa te cárcel ema Pablo émapa ema Silas, tiyananapa tichavana te supena esu Lidia, viávihahi víti. Vicurujicapa ena vichamuriana. Tásiha, náetumechavacapa, náimitusiranumapa eta náimiyanavachucha eta nasuapajiraivaina mayehe ema Viya. Tásiha, tiyananapa.
17Nacaechepuca eta semanere ena israelítana te avasare Tesalónica
1 Eta nayanirahi ema Pablo émapa ema Silas, tiánucuhanapa tayehe eta avasareana Anfípolis étapa te Apolonia. Títecapanapa tayehe eta apanavare avasare Tesalónica. Tatiarihihi ánaqui eta náurujisirareva ena israelítana. 2 Eta mayeherepihi ema Pablo, matupiru te náurujisirareva. Mapana sávaru eta macametarairuirahi nayehe ena achaneana. 3 Manerejicapahi eta te Sagrada Escritura eta máechajicurepahi. Máimitucavacahi eta máitesiraipahi ema Cristo. Ánipa máichavacahi:
—Tiyerehi eta vicuchapirahi eta máimeresiravayare ema Cristo eta viyehe viti israelítana. Tímitucahavihi eta Sagrada Escritura eta macatajivairayarehi, nacapacayarehi. Émasera téchepucayarehi te máecari. Puiti numetacahe: Nímatipa ema Jesús Nazareno, ema nacaparuhi. Téchepucaipahi éma. Eta juca tímicaecherachahi émahi ema Cristo —máichapa.
4 Tacahe, tinerejicavanahi ena achaneana. Natiarihi ena tisuapanahi, náurujiacahi ema Pablo émapa ema Silas. Camurianavare ena griégoana apavasanana tipicauchanahi ema Viya, téhicanahivare. Énerichuvare ena esenana nayenana ena táiyarahana eta avasare tinerejicavanahivare ena téhicanahi. 5 Énasera ena apamuriana israelítana masuapajirairahanahi, ticapinaruanahi eta náimairahi ena camuriqueneanahi achaneana téhicanahi ena apóstoleana. Tisemasamureanarichucha. Nacurujicapa ena ajairana váinarajipanereruana, máematanereanahi te cálleana. Tíchuhajiricacanapa eta nacaechepusiraya eta semanere. Natanucapa ema Pablo émapa ema Silas, navarairahi nacaetemajiricavaca te namira ena achaneana. Tiyananapa eta te mapena ema Jasón. Náquipaicapa eta tapaja. Tisiapanapa. 6 Eta namaichimavirahi ema Pablo émapa ema Silas, nacaratacapa ema Jasón énapa ena apamuriana machamuriana. Nachururupaicavacapaipahi eta námirapahi te namirahu ena tuparairucanahi. Tipiaracanapa eta nasemanevahi, nacahepa:
—Títecapauchahavianahi ena nani achanetatajiana náitecapaurehavianahi. Najararecapahi eta viyeherepiana, nahapapicahivare eta napanereruana ena vijaneanana. 7 Éna majacapaqueneanahi ema Jasón te mapena. Namutu ena nani nacaecahihi ema aquenuca viyehe Emperador romano, náepuruvare eta mavanairipiana. Náimijachahiji mararihi ema apana rey ticaijarehipuca Jesús —nacahepa.
8 Te nasamapa eta juca, ena tuparairucana énapa ena apamuriana achaneana, napanerequeneháinehi. 9 Tájinasera apanainahini náicharacahini, nayaseacapa nanaquica eta prenda eta náuchusirayare ema Jasón énapa ena machamuriana. Tiámainucava te náuchucapa te avasare ema Pablo ema Silas, náimichavayarepa eta prenda.
Ema Pablo, ema Silas títecapanapa te avasare Berea
10 Te jena yátiquenehi, ena vichamuriana námapa nayumurucapa eta nacuchusirahi ema Pablo émapa ema Silas tayehe eta avasare. Tiyananapa nacaijuhe eta avasare Berea. Te títecapanapa ánaqui, tiyananavare tayehe eta náurujisirareva ena israelítana. 11 Ena nani israelítana ticavasanahi te Berea, tiúripanereruanapana nayehe ena ticavasanahi te Tesalónica. Navapina éna, nasamararaca eta mametarairuhi ema Pablo. Tamutu sácheana nacaravahuhi eta Sagrada Escritura. Navarahahi náechayare te yátupihipuca eta mametarapihi ema Pablo. 12 Jéhesareinehi, camuriana ena tisuapanahi. Camurianavare ena apavasanana tisuapanahi. Te namuri, natiarihivare ena esenana ticapicahuqueneanahi, énapa ena ajairana. 13 Nasamairiricavarepasera ena israelítana ticavasanahi te Tesalónica eta macametarairuripahiva ema Pablo eta te Berea. Enevanepa tiyanana nacapayaca. Te títecapanapa, náimiyusemacavarepa ena achaneana. 14 Énasera ena machamuriana ema Pablo enevanepa náevataca éma te tachausi eta mar. Nanasipasera te Berea ema Silas, ema Timoteo. 15 Ena tiámanahi ema Pablo, te títecapanapa te puerto, tiávacuhanapa tiyananapa tayehe eta avasare Atenas. Te títecapanapa, étapa nachavinehi ena tinapananahi ema Pablo. Tacahe, ema Pablo matuparacavacapa nametaca ema Silas, ema Timoteo nayanavane nacapayaca éma eta te mávihahi.
Tímiturecapa ema Pablo te avasare Atenas
16 Eta macuchapiravacahi náitecapiraya ema Silas, ema Timoteo, vaipa máitucacarehini ema Pablo eta máimairavacahi ena achaneana nayehehearacahi eta camuriquene nasiñarajiana. 17 Tacahe, tamutu sávaruana, tiyana eta te náurujisirareva ena israelítana. Máechajisihahi eta tiúrina échájirirucava nayehe éna, énapa ena apavasanana griego tipicauchanahi ema Viya. Tamutuvare sache máechajisihahi éma te plaza nayehe ena achaneana natiarihiqueneanahi. 18 Natiarihihi ena ajairana ena téhicanahi eta máimiturapi ema ticaijare Epicuro, énapa ena apamuriana ticaravahuanahivare eta náimiturapiana ena estoicoana. Te jena sácheana, téchajiricavanapa mayehe ema Pablo. Váhisera nácaicutiarapahini eta macayemapahi. Nacahepa:
—¿Tájahasamipucara tacayemahicácha eta mapanereruhi ema maca?
Ena apamuriana ánivare nacahe:
—Ema maca ticametarairurahi tayehe jácani apanavare masiñarajianarichu —nacahepa.
Nacahehi éna eta juca, taicha ema Pablo mametacavacahi eta máepenirahi ema Jesús étapa eta máechepusirahi, mápechiravahi títareca. 19 Tacahe, tiyananapa tayehe eta cabildo náurujisirareva ticaijarehi Areópago. Ánaqui nayaserecapa ema Pablo:
—Vivaraha vímati víti eta juca arairuhi pímiturapihi eta viyehe. 20 Taicha tiáramicarehi eta juca vimaimatiquenehi. Vivaraha véchayare tájahapuca tacayemahi eta juca —náichapa.
21 Taicha ene nacahehi namutu ena ticavasanahi te Atenas, énapa ena náiteruanapahi. Náuricarinehi náechajisiha tamutu sácheana eta náimahaqueneana nasamaqueneanapahi arairuqueneana.
22 Tacahe, ema Pablo titupihapa te namirahu te nayehe cabildo. Máichavacapa:
—Tátanaveana, eti ecavasana te juca Atenas. Nímararacahehi eta yátupirahi religiósohe. 23 Taicha te nítecapapa núti eta ani eyehe, nupaicahi tamutu eta eyujarasirareana. Nímahapa eta eyehe altar tatiarihihi eta ajureca ani tacahehi: “Ema Viya vimaimatiquene”. Tiuri, ema maca Viya eyujaraureasa emáimatiquénehi éti, émara ema Viya néchajisihaquenehi núti.
24 Émara tépiyacahi eta apaquehe, étapa eta vímahaqueneanahi távapahianahi eta juca apaquehe. Émara téchahi ticavanairipihi te anuquehe étapa te juca apaquehe. Ema Viya vahi tácarichuimahi máucupaisihaya eta te vépiyaruanahi templo, taicha vahi mácamunu eta mapenainaichuhini eta te juca apaquehe. 25 Váhivare mácamunu víjaracasichahini eta viámavahu viti achaneana. Vítira vicamunuvahi eta mayehe. Éma, téchapajiricahavihi vimutu. Tíjaracahavihi eta táurivahi eta vítaresira.
26 Acane te tépanavainapa tamutu, ema Viya máepiyacapa ema máinapuiru achane ticaijare Adán. Vimutu viti achaneana, mámariequenehavi ema Adán. Apánapanenéjihavihiséra maicha ema Viya. Tamutu eta apaquehe viávapaicahi máicha. Máimicutiarachapahisera eta táenasihayarepahi eta viávasanapachuyarehi. Énerichuvare, máimicutiarachahivare eta táichecuirayare eta vítaresirana. 27 Vitiarihisera viti achaneana vémitisicaipa ema Viya. Émasera mavarahahi vitanucayare. Váhinéni máyerehihávihini. Titsecavahi éma te vichacaya. Mácani mavaraha matanuca, máichimavávaneyarehi. 28 Taicha vítarecahi máicha, tímipaicahavihi, achanehavihi máicha. Émaripa éma ichapequene escribáno te emuri éti macahehi eta máechajiriruvahi: “Viti achaneana cáitarecahavihi ema Viya”. 29 Víti vímatihi eta máchanechirahavihi ema Viya, macaitaresirahavihi. Viyamuricahi vipaicahi máicha. Tacahe, véjecapiravahi víti te vímijachapuca virataha viáchanecha eta visiñaraji. Vímivasichahineni eta jácani, váhisera tasamarahihini, váhivare tapaicahini, váhivare tayamuricahipucaini. Tayanapanepuca táurina te vépiyaca eta óropuca, plátapuca, chínapuca. Váhivare váratahaimahi nacasiñacarehini vícha. 30 Te vicasiñarajihipuca eta vépiyaruana, vimáimatirarichaha. Ánaquiaparípa eta macamichirahi ema Viya ena achaneana eta nacasiñairahi eta nasiñarajiana. Puítisera vaipa macamicha eta juca. Tivanecahavipa vimutu viti achaneana vínajica eta juca, tátupiruvapa eta véneuchiravaina eta mayehe. 31 Taicha tatiarihiyarehi eta jena sácheyare máicuñacayare namutu ena tíchanahi eta juca. Tamutuinapa máetupiricayare. Mararihi ema achane manerejiruhi ema Viya, juéseyare eta viyehe. Éma, ticaijare Jesús. Ema Viya máimerecahi eta manerejisirahi ema Jesús juéseyarehi, taicha macaechepucahi te máecari te táequenepa eta máepenirahi —macahepa ema Pablo.
32 Te nasamapa eta máechajisihairahi eta máechepusirahi te máecari ema Jesús, natiarihi ena nacaecahiríchucha. Énasera ena apamuriana napanerequenehapa. Tacahe, náichapa:
—Téhenarinevare apahena péchajisihavare eta juca, apaesa visamavi —náichapa.
33 Tacahe, tiúchucapa ema Pablo eta te náurujisirareva. Tiyanapa. 34 Natiarihisera ena apamuriana nasuapahi náehicapa eta mametarapi ema Pablo. Matiarihihi ema Dionisio táiyaraha eta nayehe cabildo, ésupa esu ésuna esena ticaijaru Dámaris. Natiarihivare ena apamurianahi.
18Ema Pablo tiyanapa te avasare Corinto
1 Te táequenepa eta juca, tiyanapa ema Pablo. Tiúchucapa eta avasare Atenas. Ticaijuhe eta apana avasare ticaijare Corinto. 2 Ánaqui macainunapa ema émana israelíta ticaijarehi Aquila, ésupa esu mayena ticaijaru Priscila. Ema maca Aquila máuchusinehi te tinapaica eta departamento Ponto. Tayerevahisera eta áñoana, tiyananapa tayehe eta avasare Roma. Macáemataneínehi ánipihi. Émasera ema aquenucaini Emperador Claudio macavanairipipa náuchuca namutu ena israelítana eta te Roma. Tacahe, tiyanapa ema Aquila tayehe eta avasare Corinto, étapa macainunainehi ema Pablo. 3 Énapa mávayechavacahi ema Pablo. Ena nani ticuticacanahi eta náematanerepiana tálabarteroana. Tímicatacacanapa eta nacaematanerahi.
4 Tiuri, tamutu sávaruana ema Pablo tiyanahi tayehe eta náurujisirareva. Maconsejachavacahi ena achaneana. Macajimuyacahi eta nasamureana ena israelítana énapa ena apavasanana.
5 Tacahe, napaenumavapa nacapayaca ema Silas émapa ema Timoteo, tiásihanahi te Macedonia. Eta natiarihirahi éna, tépanavapa ema Pablo ticametarairu tamutu sácheana eta máechajiriruva ema Viya. Mavarahapa macajimuyacavacaya ena israelítana ema Jesús émairahi Cristo ema nacuchapaquenehi. 6 Natiarihisera ena apamuriana masuapajirairahanahi. Nacatianacapa ema Pablo, napanararachavare. Tásiha, tétatajiacavapa ema Pablo eta máepacuhasa, táicutiarahi eta namaimitucacarevahi ena nani. Majunijicayarepa. Tásiha, máichavacapa:
—Étipa ecatapiravayare vaipa iúchucuhaimahi tayehe eta ecuñaraqui te apana vítaresira taicha eta emajacapirahi eta máechajiriruva ema Viya. Vaipa necha núti. Puiti juca nuyaninapa, nímiturecaya nayehe ena apavasanana —máichavacapa.
7 Tacahe, tiúchucapa tayehe eta náurujisirarevahi. Tiyanapa te mapena ema apana machamurihi ticaijare Justo. Ánaquipa eta máimituresihahi. Ema maca Justo, vahi israelítaina, mapicauchahisera ema Viya. Eta mapenahi te tachacaya eta náurujisirareva ena israelítana. 8 Matiarihi ema apana achane ticaijare Crispo, tuparairucahi tayehe eta náurujisirarevahi. Masuapahi éma, ésupa esu mayena, ena machichanaveana, énapa ena apamuriana tiávihanahi te mapena. Camurianavare ena tisuapanahi ticavasanahi tayehe eta avasare Corinto eta nasamirahi eta máechajiriruva ema Viya. Namutu ticaicachasianahi. 9 Tacahe, étana yati, ema Viáquenu Jesús máechajicapa ema Pablo, ánipa maicha:
—Vahi picupica. Pímiyanavachucha picametarairu te juca avasare, 10 taicha camuriana ena nuchaneranaya. Núti nutiarihiya te pichacaya. Tájina náicharacavimahi ena piánarana —macahepa ema Jesús.
11 Tacahe, ema Pablo manasipa. Étana año y medio macahehi tayehe eta avasare Corinto. Tímiturecahi nayehe ena achaneana eta máechajiriruva ema Viya.
12 Étasera jena sácheana matupihairahi ema Prefecto ticaijare Galión. Aquenucahi éma tayehe eta avasare Corinto tayehehi capital eta departamento Acaya. Tiuri, ticurujicacanapa ena nacanarayarepa ema Pablo. Nacaratacapa námapa te mamirahu ema aquenuca, nametauchayarehi. 13 Tacahe, náichapa ema aquenuca:
—Ema maca achane macontracha eta viyeherepi. Ema máimitucavaca ena vijaneanana, náitsivachayare eta véjirairaya ema Viya —náichapa.
14 Téchajiuchavayarepaini ema Pablo, émasera ema Galión macachuricapa. Máichapa ena israelítana:
—Tiuri, esamanuchaha éti. Te tíñehihipuca eta máejecapiravahi ema maca, ticaparecahipuca, núti apana nímisiapavahini juésenuinahini eta eyehe eta nusamirahénahini. 15 Étasera echájirirucavánachucha te máijare ema mácani apana, étapa eta eyeherepiana éti. Tájina táiñehicaréna eta juca. Vahi nímisiapavaimahi núti, juésenuinahini tayehe eta juca. Ímahainepa éti —máichapa.
16 Tacahe, máevatacavacapa náuchuca te mamirahu. 17 Tacahe, namutu ena apavasanana griégoana nacaratacapa ema Sóstenes, nacapitarahi ena israelítana. Náestacapa te mamirahu ema Prefecto Galión. Émasera váhiquene máimisiapavahini. Váhivare macatiuchahini. Ema Pablo tichavapa tayehe eta Antioquía
18 Tiyerehichaha eta jena sácheana manasirarichaha ema Pablo. Te ticaicutiaravapa, mavarahapa tiyanaya eta te Jerusalén, tétavajisirayarepahi eta te avasare Efeso, étapa te avasare Tiro, táunavahi eta Siria. Tásiha, ticametavapa nayehe ena machamuriana. Macachanevacapaipa ema Aquila ésupa esu mayena Priscila. Tiyanapa tipaicana eta te puerto ticaijare Cencrea. Te tiánuecanayarepa, ema Pablo ticachucasinumapa títahisinumapa eta machuti, máitauchirayarehi eta mayehe promesa. Te títecapanapa te avasare Efeso, nanasihayarehi ema Aquila ésupa esu Priscila. Te jena sache sávaru, tiyanapa ema Pablo tayehe eta náurujisirareva ena israelítana. Téchajiricavaipa nayehe, máimitusiravacahi éna. 20 Tacahe, éna navarahapa náiminasicha, émasera vahi máisapavahini. 21 Téhesera te ticametavapa nayehe, máichapa:
—Nuyanayare tayehe eta Jerusalén. Ánaqui nunarasihayare eta jena sácheana piéstairayare. Nuchavayaresera nímahapanaheyare éti, te mavaraha ema Viya tacuijaichu níchava —máichavacapa.
Tacahe, tíavacuhavarepa. Majunijicapa eta Efeso. 22 Te títecapapa ema Pablo tayehe eta avasare Cesarea, tiánucuhapa tayehe eta Jerusalén. Máechajipánavacapa ena machamuriana. Te táequenepa, tiyanapa te avasare Antioquía. 23 Tiyerehi eta cájeana manasiranumahi tayehe eta avasare Antioquía. Tacahe, tiápechavavare tipaica. Máejiravacapahi ena machamuriana te jácani návihavacapahi tayehe eta avasarechichana te Galacia étapa eta Frigia. Maconsejachavacapahi ena machamuriana. Matiarihi ema Apolo te Efeso
24 Te jena sácheanahi, títecapahi te avasare Efeso ema émana israelíta ticaijare Apolo. Éma máuchurehi te avasare Alejandría. Máituca ticametarairu éma. Máimativare yátupi tamutu eta Sagrada Escritura ticaijare Antiguo Testamento. 25 Mavapinahi éma tamutu, étaripa eta máechajisirana. Ema Apolo máitucahi eta máimiturapiana ema Juan Tícachasiricarahi eta máitecapirayare ema Cristo ema nacuchapaquenehi. Máechahi eta máicachasisírahi ema Juan ema Jesús, ema yátupiquenehi Cristo. Váhisera tamutuhini maecha eta máichavaquenevahi ema Jesús. Tamutu sávaruana, tiyanapa tayehe eta náurujisirareva ena israelítana. Ticametarairupa, vahi mapicacaracavahini. Ánipa macahe:
—¡Títecapaipa ema Cristo ema vicuchapaquenehi! Ema ticaijare puiti Jesús. Vétupiricavaya vimutu eta viyaniraya te Jerusalén. Ema véhicaya taicha ema viáquenuya —macahepa.
Étasera te nasamapa ema Aquila ésupa esu Priscila, námapa éma te napena. Tásiha, náimitucapa tamutu eta apamuriana téchacareana mayehe ema Jesús. 27 Manasipanapa ema Apolo te jena cájeana. Tacahe, mavarahapa tiyanayare te tinapaica eta departamento Acaya. Tásiha, ena machamuriana náimicatacapa. Ticajureanapa eta carta nayehe ena nachamurianahi tayehe eta avasareana macaijuheyarehi apaesa táuri eta najacapiraina. Te títecapapa éma tayehe eta Acaya, ichape eta máimicatasiravaca ena machamuriana taicha ema Viya máijaracahi eta máitupajijiasiravahi. 28 Máimitucahivare ena israelítana eta te náurujisiravana. Máiminecapáequenehávacahi tayehe eta Sagrada Escritura ema Jesús émahi ema Cristo ema nacuchapaquenehi.
19Títecapapa ema Pablo te avasare Efeso
1 Tiuri, manasipa ema Apolo eta te avasare Corinto. Te jena sácheana, ema Pablo tiúchucahi eta avasareana táunavanahi eta Frigia. Eta mayanihapahi te achene te márijuecuana. Tacahe, títecapapa tayehe eta avasare Efeso. Te jena avasare, natiarihihi ena apamuriana tisuapajirahianahi. Máimativacapaipa éna. 2 Tacahe, mayaserecavacapa:
—¿Mávaháruhépa ema Espíritu Santo te ecáijuhéinapa ema Viya? —máichavacapa.
Tásiha, éna najicapapa:
—Váhira visamairirica eta matiarihirahi ema Espíritu Santo.
3 Mápechavare ema Pablo mayaserecavaca:
—¿Tájahasica tacayemahi eta ecaicachasirahi éti? —máichavacapa.
Éna najicapapa:
—Eta vicaicachasirahi véhicahi eta máimiturapianahi ema Juan Tícachasiricarahi —náichapa.
4 Ema Pablo mametacavacapa:
—Tiuri, yátupi ema Juan máicachasicavacahi ena achaneana eta náitsivachiraya eta náitaresirana. Énerichuvare, mametacavacahi eta nasuapirayare ema achane téhiequenehapahi éma. Puiti numetacahe: Ema maca téhiequenehapahi ema Juan ticaijare Jesús. Émaqueneripahi ema Cristo —máichavacapa.
5 Tacahe, te nasamapa eta juca, navarahapa ticaicachasiana te máijare ema Viáquenu Jesucristo. Tacahe, ema Pablo máicachasicavacapa. 6 Tacahe, manacapa eta mavahu te nápusiana. Tásiha, tiúcupaicapa ema Espíritu Santo, mávahácavacapa. Témunahiricavanapa apáechajiríruvána. Ticametarairuanapa eta máechajiriruva ema Viya. 7 Eta nasimutuvahi ena nani, dóceanahi ena ajairana.
8 Tamutuhi sávaruana tiyana ema Pablo te náurujisirareva ena israelítana. Mapana caje ticametarairu nayehe ena achaneana. Vahi mapicacaracavahini eta macametarairuirahi. Macajimuyacavacahi ena achaneana, náehisiráina ema Jesús, náimatiraina eta émairahi Cristo, ema nacuchapaquenehi. 9 Natiarihisera ena apamuriana murácasamureánaríchucha. Váhivare návarahahini náehicahini ema Jesús. Te jácani náurujisiravana, nacaecahirichucha eta arairu máimiturapihi ema Jesús. Tacahe, ema Pablo térajicavapa eta nayehe. Máiputsimurihapa ena tisuapajirahianahi, mámamurihapa tayehe eta colegio máimituresirarehi ema ticaijare Tirano. Tacahe, ema Pablo tímiyanavapa tímitureca tamutu sácheana nayehe ena machamuriana. 10 Apina año eta máimituresirahi. Tacahe, ena máimitureanahi tiyananapa tipaicana. Ticametarairuanapaipa eta máechajiriruva ema Viya nayehe ena achaneana ticavasanahi eta te avasarechichana táunavanahi eta avasare Efeso, tayehehi capital eta departamento Asia. Tásiha, nasamairirícapa namutu ena achaneana: ena israelítana énapa ena apavasanana. 11 Ema Viya máimicatacahi ichape ema Pablo eta máichirayare eta tiáramicareana. 12 Ichapemuriana ena achaneana macanararuanapahi tayehe eta páñoana, camisapuca macaratajiruanapahi. Máijaracavare nacaitecapaya nayehe ena nacajumaqueneana, tásiha tacanaracapaipa. Énerichuvare táquijicapahi ena éreanana.
13 Te jena avasare, natiarihihi ena siéteana israelítana ticaparapejiricacana, machichanaveanahi ema ticaijarehi Esceva, náiyarahaini ena tiyujaracarahiana te Jerusalén. Tacahe, ena nani siétequeneana napaiririruanahi. Náitucahi naveha eta itiriji. Éna, eta navehairahi eta itiriji, navarahapa éna apanava napiaracayare eta máijare ema Jesús. (Váhisera náehicahini eta máimiturapiana.) Matiarihihivare ema achane macajumaquenehi maicha ema éreana. Tacahe, te napauchapa ema macajumaquenehi, náichapa:
—Piti éreana, vivanecavi te máijare ema Jesús máechajisihaquenepahi ema Pablo. Piúchuca te máquehe ema maca macajumaquene —náichapa.
15 Tásiha, ema éreana majicapapa:
—Nímati ema Jesús, émapa ema Pablo. Étisera vahi nímatihe. ¿Nájahahepuca? ¡Ásajipucaini nusuapahehini! —máichapa.
16 Tacahe, ema achane mávaháruhi ema éreana majunauchavacapa éna. Máehavacapa máquipapaicavacapa namutu ena siétequeneana. Tiyananapa tijunana, najunijicapa eta mapena ema macajumaquene. Mamuiriareanapaipa, ticajaranapaipa. 17 Tásiha, téchacarehi eta juca nayehe namutu ena ticavasanahi tayehe eta avasare Efeso, énaripa ena israelítana. Te nasamairiricapa, tipicanarinehi. Tásiha, nacahepa:
—Tétavicavapa tamutuira tarataha eta máijare ema Jesús, náquenu ena nani —nacahepa.
18 Tacahe, ena téhicanapaipa ema Jesús, te náurujisiravana te tiyujaracana, timetaurecavanapaipa tamutu eta náejecapiravana eta náitaresirahi. 19 Natiarihi ena apamuriana ticaratacanahi eta iápemarecare. Námavacapaipa eta náitucaqueneanaini nasiñarajianainihi, nayehepuca libro. Náijuquechavacapaipa te namirahu ena nachamuriana. Vaipa nacatiequenehapahini. Natupaequenehapasera eta tavachanahi te navacharecainapa tacapayacahi eta 250,000. 20 Tacahe, ichape eta nasuapira ena achaneana eta máechajiriruva ema Viya. Camurianapaipa ena téhicanapahi.
21 Te táequenepa eta juca, ema Pablo macahepa:
—Nuvarahapa néjirapanaya ena vichamuriana ticavasana te Macedonia énapa ena apamuriana ticavasana te Acaya. Tásiha, nánucuhayare te Jerusalén. Te tamutupa eta juca, nuyaninavarepa te Roma —macahepa.
22 Tacahe, máevatacavacapa náinapuca ena apinana machamuriana ema Timoteo émapa ema Erasto. Tiyananapa tayehe eta Macedonia. Émasera manasipanarichaha tayehe eta Efeso.
Tisemamurianapa ena achaneana te avasare Efeso
23 Tacahe, te jena sácheanahi, tisemamurianapa ena apamuriana achaneana taicha camurianapaipa ena téhicanapahi ema Viáquenu Jesús. Áni tacahehi eta nasemirahi. 24 Matiarihihi ema achane ticaijare Demetrio. Ema maca achane, máepiyacahi eta suyehe trónochicha esu nasiñaraji ticaijaru Diana. Ticutihi eta pétichicha eta táimahi eta templo suávihahi ésu. Amairihahi plata. Tiúrihi eta maganaresira éma, énapa ena apamuriana plateroana macutiqueneanahi. 25 Tacahe, macurujicapa ena apamuriana plateroana. Tásiha, máichavacapa:
—Tátanaveana, éti ímatihi eta juca vématanerepihi, tiúrihi eta viganaresira. 26 Ímaharichuhi puiti éti, esamahivare ema maca Pablo macahehi eta máechajiruvahi ena nani visiñarajiana vépiyaruana viti achaneana váhiji yátupinahini vénainahini. Ichapemurianaripa ena tisuapanahi, taicha nasamaripa eta máimiturapiana namutuyareni ena achaneana ticavasanahi te juca viávasa Efeso, énerichuhivare ena ticavasanahi eta te avasarechichana táunavana eta Asia. 27 Ticauyayacarehi eta juca. Táemitiequenehahini eta juca táurivahi eta viganaresira. Étaripa eta templo suávihahi esu súrinaquene visiñaraji Diana témitiequenénapapuca, nacuijapapuca nacuechahi. Náemitisicáinapapúca eta táurivainihi eta náejirairahi namutu ena achaneana te juca apaquehe —máichavacapa.
28 Tacahe, eta nasamirahi ena apamuriana, tisemanarinehi, tipiaracanapa. Ánipa nacahe:
—¡Viva esu Diana visiñaraji viti efesioana! —nacahepa.
29 Tacahe, tisemamurianapa ena apamuriana achaneana. Apanapa eta napanerecha. Tiuri, natiarihihi ema Gayo émapa ema Aristarco, macompañeroana ema Pablo náuchureanahi eta te avasare Macedonia. Tacahe, ena achaneana nacaratacapa ena nani apinana. Námapa tayehe eta náurujisiráreva. 30 Émapa ema Pablo mavarahapa masiápamuriháyarehíni máechajicavacayarehi, énasera ena machamuriana vahi náisapahini. 31 Natiarihivare ena apamuriana, tuparairucanahi tayehe eta departamento Asia, mayeheanahi amigo ema Pablo. Nacametarapipa vahi macuímisiápava. 32 Tacahe, eta náurujisirávahi tijajamurihanahi. Ema émana tipiaracahi, apanahi eta macayema. Ema apana, énerichuvare tipiaracahivare apanahivare eta macayema. Namutuyareni ena achaneana apápipijivácachucha eta nacayemaqueneana. Vahi náimatiéquenehahíni tájahapuca tacayemahi eta naúrujisirávahi. 33 Tacahe, ena apamuriana israelítana náichuhapa ema Alejandro. Nametacapa eta táicharacávahi eta náurujisirávahi. Tacahe, navanecapa téchajica, maconsejachavacayarehi ena achaneana. Tásiha, ema titupihapa te namirahu. Máimicutiarachapa te mavahu namatinachaha. 34 Tásiha, náimativanepa ema émarichuhi israelítahi. Tépanavanavarepa tipiaracana. Apina hora nacahe eta napiarareresirahi:
—¡Viva esu Diana visiñaraji viti efesioana! —nacahepa.
35 Tacahe, títecapanecha ema tayehehi alcalde eta avasare. Macamatinacavacapa. Tásiha, téchajicapa. Ánipa macahe:
—Tátanaveana, mémenaveana. Emutu eti tachichanaveana eta juca viávasa Efeso. Nájina émanáina achane vahi macuechahini eta véchapajirisira vimutu eta templo suávihahi esu súrinaquene visiñaraji Diana, esu sucapicahuquenehi taicha eta juca mari suáquehehi ánaquiaparipa eta táemirisirahi te anuma. 36 Nájina tépuruina eta juca. Ésamiricavachucha. Vahi ecuijajahuchava. Epanerechinava te tiúriyarepuca. 37 Taicha ena nani ajairana iámaqueneanapahi, tájina natapiravainahini. Vahi nacaecahi esu visiñaraji, váhivare námeyecha ésu eta suyereruvana. 38 Tiuri puiti, ema Demetrio, énapa ena machamuriana, te navarahapuca timetaurecana, nararihi ena juéseana. Nacaunehi nácani timetaurecanaya. Táuchusihayare eta natapiravana. 39 Téheserapuca apana jácani evarahaquene, ticaechacasiyarehi te reunión tásihaqueneyarehi viyehe viti tuparairucana. 40 Tíñehicare eta juca íchaquenehi. Náimijachaipa ena achaneana víchahi eta revolución puiti jena sache. Tijuricati natiarihi tiyaserecahávianaya eta táicharacavahi eta juca. Tájina viviyavaimahi —macahepa ema alcalde.
41 Te tamutupa eta máechajisirahi, mavanecapa téjanerecana ena achaneana. Títavapa eta náurujisirávahi. Tacahe, téjanerecanapa ena achaneana, tamutupa eta nasemirahi.
20Tiyanavare ema Pablo te departamento Macedonia étapa te Acaya
1 Tacahe, te táequenepa eta jácani sácheana, ema Pablo máichuhavacapa ena machamuriana, maconsejachavacapa. Tásiha, ticametavapa nayehe. Tiyanapa tiánueca macaijuhepa eta te departamento Macedonia. 2 Máejiravacapaipa namutu ena machamuriana ticavasanapahi te avasarechichana. Máetumechavácapahi éna eta maconsejachiravacapahi, máitecapirapa tayehe eta avasare Corinto, táunavahi eta departamento Grecia (ticaijarehivare Acaya). 3 Ánaqui manasipanapa tayehe, mapana caje eta mávihairahi. Tásiha, mapanerechaipa tiávacuhaya te pacure eta mánuesirayare macaijuheraya eta te Siria. Étasera te máechapa eta navarairahi nacapaca ena israelítana mánarana, téquecavapa eta mapanereru. Tiyanapa tipaica tichavapa tayehe eta Macedonia eta mávacuíyayarehi. 4 Eta machavirapa, náehicapa ena machamuriana ema ticaijare Sopater ticavasahi te Berea, ema Aristarco émapa ema Segundo ticavasanahi te Tesalónica, ema Gayo ticavasahi te Derbe. Máehicavare ema Timoteo. Natiarihivare ema Tíquico émapa ema Trófimo ticavasanahi te tinapaica eta Asia. 5 Tacahe, títecapanapa te Filipos, návihahi núti. Tacahe, ena siétequeneana vichamuriana tínapucanapa tiyanana tiánuecanapa, nacaijuhepa eta apana puerto ticaijare Troas. Ánaquipa nacuchapihahavihi. 6 Tásiha víti, te táequenepa eta Pascua vinisirahi eta pan mayehere levadura, vipaenumavapa viúchuca tayehe eta Filipos. Viávacuhapa viyanapa. Cinco sache eta viánuesira. Vicápayamuríhapa te Troas. Vinasipanapa tayehe, siete sache vicahe.
Máejirapa ema Pablo ena machamuriana ticavasanahi te Troas
7 Te jena tínapuca sáche tayehe eta semana, tiúrujicavanapa ena vichamuriana. Viyuvetucayare, vinicayare eta pan táicutiarahi eta máepenirahi ema Viáquenu Jesucristo. Tacahe, ema Pablo maconsejachavacapa jena yati, taicha tiúchucayarehi te jena yáticarahi. Tiúnahi eta máechajisirávacahi. Te énumuhupa yati tímiyanavaríchaha téchajica. 8 Eta viúrujisirávahi te anuquehe peti te mapanaquene piso. Tatiarihihi camuri eta namicahuana. 9 Matiarihihi ema émana amaperu ticaijare Eutico. Téjacahi éma eta te ventana. Tacahe, eta táunavahi eta máechajisirahi ema Pablo, ema amaperu téyucaipahi. Eta máimasirahi, tiáquipaicavapa te anuquehe ventana. Tacahe éna, tiúcupaicavaneánapa nacáechepupánayarehi. Éma tépenaripahi. 10 Tacahe, ema Pablo tiúcupaicapa, mapauchapa ema amaperu. Mayuratanauchapa majupahacapa. Tacahe, máichapa ena machamuriana:
—Vahi ecueñamava. Tichavayare títareca —máichapa.
Jéhesaréinehi, tichavapa títareca ema amaperu. 11 Tacahe, tichavanavare tiápanana te náurujisiávahi. Tacahe, tinicanapa. Tásiha, ema Pablo tijárahiácaríchaha eta máechajirísiravacahi. Te títapiricapa, tiyanapa. 12 Tacahe, te téjanerecanapa, námapa ema amaperu máitareruhi. Ichape eta náurisamurevapahi.
Tiúchucanapa tayehe eta Troas, nacaijuhepa te Mileto
13 Viti viávacuharipa, viyanapa vicainapucavahi tayehe eta apanavare puerto Asón eta mávacuiyayarehi ema Pablo, taicha ichape eta táepiñu. Émasera ema Pablo tipaicayarehi tímitupiruchavapa. 14 Te vítecapapa te Asón, tiávacuhapa éma. Tacahe, viyanapa vicaijuhehi eta apanavare puerto Mitilene. 15 Te apanapa sache viúchucavarepa tayehe, viánucuhapa te tachacaya eta tiúrupuhi ticaijarehi Quío. Te apanavarepa sache, vítecapapa te apanavare tiúrupuhi ticaijarehi Samos. Víchecapa tayehe, vinaracanumapa eta te puerto ticaijarehi Trogilio. Te apanapa sache viyanavarepa, vítecapapa te puerto ticaijarehi Mileto. 16 Váipa vétavajicahini te Efeso, taicha ema Pablo vaipa mávarahahini váyereréjipahini eta vipaisirapahi te táunavahi te Asia. Taicha mavarahahi títecapavaneyare te Jerusalén, eta máimaiyayarehi eta napiestara ticaijare Pentecostés. Étapa tiámahaviyare te viratavayarepuca.
Eta maconsejachira ema Pablo nayehe ena náiyarahana pastoreana ticavasana te Efeso
17 Etasera eta viávihairahi te Mileto, ema Pablo máimichuhavacapa ena náiyarahana pastoreana tayehe eta avasare te Efeso. 18 Te títecapanapa éna, majacapavacapa. Tásiha, tépanavapa máechajiricavaca, máichavaca:
—Éti ímatinuhi táichararacavahi eta nítaresirahi eta jena sácheana te nítecapauchahénapa. Tájina níchahini núti eta nuyehechiravana. 19 Tájinavare vahi népiyacavahini aquenucanuinahini eta eyehe. Nucaemataneacahi ema Viáquenu. Vahi nusemaimahi tayehe tamutu eta níchavaquenévanahi naicha ena nujaneanana israelítana, navarairahi títaequenehanuana. Tasapiha ticaiyacanu naicha eta namásuapajiráivana. 20 Tamutu numetacahehi eta táuriqueneana tiúrichaheyare éti apanava. Nímitucahehi te jácani viúrujisirávana étapa te epenana. 21 Nuconsejachahivare namutu ena achaneana, eta náeneuchiravaina me Viya, eta náitsivachiraina eta náitaresirana, étapa eta nasuapiraina nacasiñairaina ema Viáquenu Jesucristo. 22 Puítisera nuyaninapa te Jerusalén. Taicha nuvanecasivahi mayehe ema Espíritu Santo. Vahi necha núti tájahapuca nícharacavaya eta ánaqui. 23 Tacarichu necha eta mametasiranuana ema Espíritu Santo. Tamutu eta avasareana nupaisihanapahi, timetacanupahi éma eta nucatajivairaya, napresuchiranuya te cárcel te Jerusalén. 24 Tájinasera vahi nupicacava. Tayanapanéine népenapuca, vahi néñama eta nítaresira. Nuvaraha nímiyanavaya eta núrivahi mayehe ema Viya. Nuvapinavahi eta nítauchiraya eta nutuparacasivahi mayehe ema Viáquenu Jesucristo. Taicha éma tituparacanuhi nucametarairuya eta máemunasirahavihi ema Viya vimutu viti achaneana.
25 Numetacahe: Puiti juca nuyaniraya, vaipa iápechavaimahi ímahanu. Eti ínapureanahi nímitureanahi emutu éti te iávasanapachuhi. Nímitucahehi tamutu eta véhisiraya ema Viáquenu Jesucristo. 26 Eta tacahe, numetacahe puiti: Vaipa nútiparacáina te natiarihinapuca téjecapavanaya te etaracu éti. 27 Tamutuhi numetacahe eta mavarahaqueneana ema Viya. Tájina vahi nuyumurupicahini. 28 Tiuri puiti, ejaneacavayare éti, énerichuvare ejaneacayare ena iúmurivana taicha etuparahaipa mayehe ema Espíritu Santo eta ejaneasirayare ena manerejiruanahi ema Viáquenu, énavenehi tépenahi éma, máepusaicahi eta máitine. 29 Ecaunevaicha muraca, taicha puiti juca nujunijisiraheya, tijuricati títecanaya ena navarahaya témejecapávachaheánaya. Navarahaya ticajanerecaheanaya tacutiyare eta chuye tinicarahi te tacajanereca eta varayuana. 30 Énaparichu ena vichamuriana te etaracu, natiarihiyare ena tímiturecanaya nahapapicayare témejecapávachanaya ena nácani apamuriana vichamuriana, navarairainahi éhicayare eta napanereruana. 31 Tásiha, ecaunevaicha yátupina. Échavayare eta mapanaquene año eta nutiarihirahi eyehe. Tamutuhi sácheana, yátiana nuconsejachahehi, émanapachuhi numetaca. Níyahasamurehi taicha eta nímairahehi.
32 Puítisera, nuparapenaveana, nuyanainapa. Nuyáseuchahéyareséra me Viya eta majaneasiraheya. Ecaravahuirainapa yátupina eta máechajiriruvana ema Viya. Túmeheyarepaipa táicha. Ema Viya mavarahahi ímijuruchayare eta juca máechajiriruva; taicha mavaraha tíjaracaheya eta ícuchianahi te anuma eta iávihayare, ecachaneraya ena apamuriana masántuchaqueneánarípa. 33 Eta návihairahi eyehe, vahi nujamurachahini eta emuirihana étaripa eta plata íjaracanuhini.
34 Ímararacanuhi éti eta táichararacavahi eta nucaematanera. Nucaematanehi tiásihanahi te nuvahuana, nuviyahi eta nucamunuqueneana, énapa ena tímicatacanuanahi. 35 Tamutu nímitucahehi tacaheyare eta vicáematanéraya, vímicatasirayareva ena ticamunuvana, nacajumaqueneana. Véchavayare tativa eta máechajiriruvahi ema Viáquenu Jesucristo, ani macahehi: “Viúripanaya me Viya, te vicajirica eta vímahaqueneana nayehe ena apamuriana. Vahi vicujamuracha náijaracasichahavi” macahepa.
36 Te tamutupa eta juca maconsejachiravacahi ema Pablo, tépuyucanapa namutu. Tiyujaracapa mayaseuchavacapa me Viya. 37 Tásiha, tíyahanapa namutu, najupacapa náetserarecapa ema Pablo. 38 Tipanererecanaipa taicha eta mametasiravacahi váipa tiápechavanaimahi náimaha éma. Tásiha, tiyananapa nanapana eta te mávacuiyayarehi.
21Eta viyanirapa eta te Jerusalén
1 Te vijunijicapa ena vichamuriana, viávacuhapa viyanapa vitupiruruchapaipa eta tiúrupuhi ticaijare Cos. Te apanapa sache vicaijuhepa eta tiúrupuhi ticaijare Rodas. Te apanavarepa sache viánucuhavarepa eta puerto ticaijare Pátara. 2 Étapa vicainunainehi eta apana pacure tiyanayarehi tayehe eta apachara apanavare departamento Siria. Tacahe, viávacuhapa tayehe, viyanapa. 3 Eta vipaisirapahi, viánucuhapa eta tiúrupuhi Chipre tanapaicapahi te sapa eta viyehe. Vímiyanavachucha vipaica vítecapira te puerto ticaijarehi Tiro tayehe eta Siria. Taicha eta pacure véhirupahi tanaquicayarehi eta carga támaquenepahi tayehe eta puerto. 4 Étapa vicainunainehi ena apamuriana vichamuriana. Vinasipanapa nayehe, siete sache vicahe. Te juca, ema Espíritu Santo mametacavacahi ena vichamuriana eta máichavayare ema Pablo te Jerusalén. Tacahe, nametacapa ema Pablo eta vahi macuitecapa te Jerusalén. 5 Téhesera tiúchucayarepa eta pacure véhirupahi, viyanapa te puerto. Téhicahavianapa namutu ena vichamurianahi, énapa ena nayenana énapa ena nachichanaveana. Tinapanahavianapa te pacure. Te vítecapapa te playa, vépuyucapa vimutu, viyujaracapa. 6 Te tamutupa, vémamavauchavacapa vicametavapa eta nayehe, viávacuhapa. Tásiha, tichavanapa éna te napenana.
7 Eta viásihairahi te Tiro, vítecapapa te Tolemaida. Étapa táenasihahi eta vipaisirahi te une. Viyanapa véchajicavacahi ena vichamuriana. Vinasipa étana sache eta nayehe. 8 Te apanaquenepa sache viyanapa vicaijuhepa eta avasare Cesarea. Te vítecapapa, viyanapa te mapena ema Felipe ema ticametarairurahi, ema nasietenehi ena nanerejiruanahi téchapajiricanahi eta nirureana nayeheana ena máimaruana. Vinasipa eta mayehe. 9 Ema Felipe, natiarihi ena cuátroana machichanaveana esenana, máimaruanarichaha. Ena nani máijaracahi ema Viya eta náitusirahi ticametarairuana. 10 Eta jena sácheana viávihairahi mayehe ema Felipe, títecapapa ema émana profeta ticaijarehi Agabo. Éma tiásihahi te Judea. 11 Títecapauchahavipa tímahapanahaviyarehi. Tacahe, mayaseacapa eta máitijuhe ema Pablo. Tásiha, títiapechavapa, étapa eta mavahuana. Tásiha, macahepa:
—Ema Espíritu Santo ani macahehi eta máechajiriruvahi: “Ena vijaneanana te Jerusalén nacaratacayare ema ticayehe eta juca itijuere. Náitiacaya, náijararecayareva nayehe ena apavasanana” —macahepa ema Agabo.
12 Tacahe, vimutu viti, énapa ena ticavasanahi tayehe, viyaseacapa ema Pablo eta vahi macuyana te Jerusalén. 13 Émasera ema Pablo máichahavipa:
—¿Tájaha tacayema ímipanererecanu eta juca íyáuchiranuhi? Vahi nupica te náitiacanupuca. Núti níjaracava népena te Jerusalén máichavenénahi ema Viáquenu Jesucristo —máichapa.
14 Te vímahapa vahi váratahahini víchejica, vísapapa tiyana. Vicahepa:
—Énenarinepuca tácahe, máimahavirinepa ema Viya —vicahepa.
15 Te tamutupa, vétupiricavapa. Viyanapa te Jerusalén. 16 Téhicahavianapa ena vichamuriana ticavasanahi te Cesarea. Téhicahavipahivare ema vichamuri ticaijare Nasón. Ánaquiripahi eta máehisirahi ema Jesús. Éma, máuchurehi eta te tiúrupuhi Chipre. Tatiarihisera eta mapena te Jerusalén, eta vítecapihayarehi.
Ema Pablo máejirapanapa ema Santiago
17 Te vítecapapa te Jerusalén, ena vichamuriana tiúrisamureanaríne eta najacapirahavihi. 18 Te apanapa sache ema Pablo tiámahavipa, viúrujicavayarehi te mapena ema Santiago. Vichimapapa natiarihipa namutu ena víyarahana pastoreana. 19 Tacahe, ema Pablo máechajicavacapa éna. Mametacavacapa tamutu eta máimicatasirapahi ema Viya eta macametarairuirapahi nayehe ena apavasanana étapa eta máichirapahi eta tiáramicareana.
20 Te nasamapa ena mametaruanahi, nacunacharinehi ema Viya. Tacahe, náichapa ema Pablo:
—Tétavicavapa táuriva eta juca pimetarapiana. Pímahapasera natiarihihira ena camuriqueneana ena vijaneanana téhicanahi ema Jesús. Énasera, muracaqueneanahi religiósoanahi, téhicanahi eta mayeherepini ema Moisés. 21 Puiti, jucarihi eta pépiyaequenehi eta pihápapicahíji eta pímitusiravacahi ena vijaneanana ticavasanahi te avasareana estranjeroana. Pímitucavacahiji eta váhiji nacusuapa eta mavanairipiana ema Moisés, váhivaréji nacumarcacha ena nachichanaveana ajairana, váhivaréji nacuehica eta viyeherepiana. 22 ¿Tájahapuca táicharacava eta juca? Tijuricati ena achaneana tiúrujicavanainapa, te nasamairiricapa eta pitiarihirahi. 23 Tiúripana eta juca píchayare. Nararihi te juca vitaracu ena cuátroana ajairana. Títáuchanapáipa eta nayehe promesa. 24 Pisipahacavaya, piámamuriha éna eta pímeresiravaya tayehe eta Templo. Pivachachinaya eta uvesa navehaqueneana apaesa éna náisapava nacachucasi eta nachutimacana. Eta táicutiarayare eta vahi yátupinahi eta pépiyaequenehi, apaesa naímahavi eta pipicauchirahi eta mavanairipiana ema Moisés. 25 Énasera ena vichamuriana apavasanana, vímiamarecaripa eta vicartane. Náecharipa eta vaipa étaparacáinahíni nayehe eta juca. Tacarichu vahi nacunica eta taeche eta sárare nayujaraurehi te tamirahu eta nasiñarajiana, váhivare nacunica eta táitine eta sárareana, váhivare nacunica eta taeche eta sárare namaechatinure. Énerichuvare vahi nacuveha esu súcaini apana esena. Énaripa ena amaperuana, tacuija eta natuhusivaina —náichapa ena pastoreana.
Nacaratacapa ema Pablo eta te Templo
26 Tacahe, ema Pablo tísapavapa. Te apanaquenepa sache, tisipahacavapa, énapa ena cuátroqueneana ajairana. Mámavacapa, tiyananapa te Templo. Nametapanayarehi ena téchapajicarahiana eta Templo, semanayareipahi eta nanaquisiravayare eta námavahuana. 27 Tacahe, te náitauchapa eta siete sache eta nasipahasiravahi, tichavanapa te Templo. Te jena sache, natiarihipavare ena apamuriana najaneanana tiásihanahi te tinapaica eta Asia. Eta mávihairarichaha ema Pablo te Templo, náimahapa éma. Tacahe, náimiyusemacapa namutu ena achaneana. Nacaratacapa ema Pablo. 28 Tipiaracanapa:
—¡Tátanaveana israelítana! ¡Yare, ímicatacahavi! Émara ema maca achane ema tipaicahi tamutu avasareana. Tímiturecapahi nayehe ena achaneana eta macontrachirahi eta viávasa. Énerichuvare macatianacahi eta mayeherepi ema Moisés, étapa eta juca viyehe Templo. Puiti macasiapavare te juca Templo ema apavasanatataji. Majararecapa eta juca tacapicahuquenehi —nacahepa.
29 Ena nayunacahi eta juca, taicha náimahahi te calle ema Pablo macachanepahi ema Trófimo ticavasahi te Efeso. Náimijachahi mámahi ema Pablo te tajuhe eta Templo.
30 Tacahe, tijúnapacarajiánapáipa namutu ena achaneana te tajuhe eta avasare. Ena ticatianacanahi ema Pablo nacaratacapa éma, nachururupaicapaipa eta nacuchusirahi tayehe eta Templo. Tacahe, ena apamuriana náeratacavanepa eta tapajacura eta Templo. 31 Navarahapa nacapacavaneyarehini. Masámairiricavánepaséra ema comandante nayehe ena suntaruana, tatiarihirahi eta revolución te tajuhe eta avasare. 32 Tacahe, ema comandante máichuhapa ena masuntarurana énapa ena oficialeana. Tiyananapa tijunapanapaipa. Ena achaneana, te náimahapa eta máitecapauchirahi ema comandante, náinajicapa eta náehairahi ema Pablo. 33 Tacahe, ema comandante mapauchapa ema Pablo, macavanairipipa nacarataca, náitiacapa te apipi cadena. Tásiha, mayaserecapa te nájahahipuca, tájahapuca maviurevahi. 34 Énasera ena achaneana tipiaracanarichucha, apapipijipa eta nacayema. Vaipa mácaicutiarahini ema comandante tájahapuca eta nacayemahi taicha eta najajasirahi. Tásiha, macavanairipipa náma te cuartel. 35 Ticajerahisera eta nápanirapaipa te tayehe grada eta cuartel. Nanaracuhapa ema Pablo, taicha ena achaneana navarahaichucha nacapacavane. 36 Taicha namutu náehicapahi tipiaracanapaipa:
—Máepenávanetataji —nacahepa.
37 Te tisiapanayarepa te tajuhe te cuartel, ema Pablo máichapa ema comandante:
—¿Písapanupuca néchajica?
Tacahe, ema comandante majicapapa:
—¡Jéhepuca, píti pítuca péchajica te véchajiriruva griego! 38 Tacahe, ¿váhiyara pítina ema ticavasa te Egipto, ema tíchahi eta revolución ticaeteharecahi cape juca viásinequenehi, ema majunaquenehi tiámamurihahi te mávapahi ena cuatro mílqueneana ticapahiana? —máichapa.
39 Tacahe, ema Pablo máichapa:
—Vahi nútina, tata. Nútirichu israelítanu. Eta núchusine te Tarso. Tavanaranu eta ichape avasare capital te Cilicia. Picatajicanusera písapanu néchajicaya nayehe ena achaneana —máichapa.
Téchajicapa ema Pablo te namirahu ena achaneana
40 Tacahe, ema comandante máisapapa téchajica. Titupihapa ema Pablo te tayehe grada eta cuartel. Tacahe, macanuquechapa eta mavahu, macamatinacapa ena achaneana. Te timatinanapa, tépanavapa téchajica eta náechajiriruva ena majaneanana, ánipa macahe:
221 —Tátanaveana, nuparapenaveana. Esamanuchaha eta néchajisiraheya nucatiuchiravaya —macahepa.
2 Tacahe, te nasamapa eta máechajisiravacahi te náechajiriruva, tésamirimuriávanapa ticasamarahianapa. Tinahacavapa téchajica ema Pablo, máichavacapa:
3 —Nútirichu ejaneana, israelítanu. Eta núchusine te avasare Tarso tayehe capital eta Cilicia. Ánipasera nujurusinehi te juca viávasa Jerusalén. Ema tímitucanuhi ema víyacara Gamaliel. Nujuruchahi eta nupicauchirahi yátupi eta viyeherepi náijararuhavihi ena viáchucanaveanaini. Eta nítaresirahi, nímicapicáuchahi ema Viya, tacutihi puiti eta ímicapicáuchirahi éti te juca sácheana. 4 Eta nítaresirahi, nucatianacavacainihi ena téhicanahi ema Jesús. Nupresuchavacahi nucasiapavacahi te cárcel ena ajairana énapa ena esenana. Nímicapacavacahi éna. 5 Tímatinuanarichuhi namutu ena aquenucarahana émapa ema corregidor. Taicha éna tíjaracanuanahi eta órdene nayeheya ena vijaneanana ticavasanahi te Damasco, náimicatasiranuyare eta nucaratasiraya ena téhicanahi ema Jesús. Tacahe, nuyanapa népanavacayarehini éna, ticaemecharahianayarehi.
Ema Pablo mametacavacapa eta máehisirahiva éma apanava ema Jesús
(Hch 9.1-19; 26.12-18)
6 Tacahe, eta nupaisirapahi te achene, nánehiripa eta avasare Damasco. Te jena las dócequeneyárepa sache, tiáramicarepa eta tijarahi timícauchanuhi tiásiha te anuma. 7 Náquipaicavapa te apaquehe. Nusamapa ema téchajicanuhi, máichanupa: “Saulo, Saulo, ¿tájaha tacayema picatianacanu pipánájiricanu?” 8 Tacahe, nuyaserecapa: “¿Nájahavi piti tata?” níchapa. Tásiha, tijicapanupa: “Nuti Jesús Nazareno, nuti picatianaruhi, eta pipánájirisíravaca ena téhicanuanahi” máichanupa. 9 Énerichuvare ena téhicanuanapahi náimahahi eta tijarahi timícauchanuhi. Tiáramecanarinehivare éna apanava. Váhisera nácaicutiarahini ema téchajicanuhi. 10 Tacahe, nujicapapa núti: “¿Tájahasica níchayare, Tata?” Tásiha, ema Viya máichanupa: “Péchepuca, piyana pítecapa te avasare Damasco. Ánaqui mararihi ema timetacaviyare tamutu eta pématanerepiyare pítauchaquenéyare nuyehe” máichanupa. 11 Tásiha, púchuquinupa taicha eta tijarahi. Tacahe, ena nucompañeroanapahi tiámanuanapa tichurucanuanapaipa te nuvahu, nacaitecapiranupa te avasare Damasco. 12 Eta ánaqui, matiarihihi ema émana vijaneana ticaijare Ananías. Títaurahi éma tayehe eta mavanairipiana ema Moisés. Namutuhi ena vijaneanana ticavasanahi te Damasco nacunachahi éma. 13 Títecapa ema Ananías, tímahapananuhi. Te títecapauchanupa, máichanupa: “Nuparape Saulo, tachava eta pímairirisira”. Tacahe, tíjahúchavapa nímairirica. Nímahapa éma. 14 Tacahe, máichanupa éma: “Ema Viya nacasiñaquenehi ena viáchucanaveánaini, píti manerejiruvihi taicha mavarahahi tímimatichaviya eta mapanereru. Énerichuvare mavarahapa tímimatichavi ema máuriquene Cristo, émaquenehi téchajicavihi eta cape. 15 Péchajisihayare éma eta picametarairuirayare nayehe namutu ena achaneana picainunaqueneanaya. Pimetacayare eta juca pímairahi étapa eta pisamirahi éma. 16 Tiuri puiti, enevane picaicachasiya te máijare ema Viáquenu Jesucristo. Picasiñava mayehe eta tacasipairaya eta pipecaturana” máichanupa ema Ananías.
Ema Pablo mametacavacapa eta macavanahirahi nayehe ena apavasanana
17 Tásiha, te nuchavapa ani te Jerusalén, nítecapa ani te juca Templo. Te nuyujaracaipa, tiápechanuvarepa téchajicanu ema Viya. 18 Eta nímairahi éma, máichanupa: “Piyayauchavayare eta piúchusiraya te juca Jerusalén, taicha vahi tisuapavianaimahi eta péchajisiháiranuya”. 19 Tacahe, núti níchapa: “Tiuri, Tata. Énasera, tímatinuanahi eta néstarasiravacahi nupresuchiravacahi ena téhicavianahi. Tamutuhi te náurujisirarevana nutanusihavacapahi éna. 20 Énerichuvare, te nacapacapa ema Esteban ema pivanarainihi, nutiarihihivare. Nímicatacahivare ena ticapacanahi, nujaneasiravacahi eta namuirihana. Tijuricatipuca nasamararacanu eta numetasiravaca eta péchajisiranuhi” níchapa. 21 Émasera ema Viáquenu tipamicanuichucha: “Piyanayaresera. Núti nuvanecavi pipaicayare nayehe ena apavasanana ticavasanahi te tayerehiqueneana” máichanupa.
22 Tacahe, ena achaneana, eta nasamirahi eta juca, vaipa návarahahini nasamararaca. Tisemanapaicha. Tipiaracanapa:
—Tiúripana máepenachucha ema maca achanetataji. Vaipa táuricahini máitarecaríchahahíni —nacahepa ena mánarana ema Pablo.
Ema comandante macasiapapa te tajuhe ema Pablo
23 Muracapanapa eta napiarasira. Tivejamuhiacavanapa eta nacamisana eta nasemaneva. Navehavare eta máteji. Náevajasicapa ema Pablo. 24 Tacahe, ema comandante macavanairipipa nacasiapa ema Pablo te tajuhe eta cuartel. Macavanairipivare náestaca, mavarairahi máimicaecherachaya ema Pablo eta maviurevahi, tájahapuca tacayemahi eta nasemirahi ena achaneana eta mayehe. 25 Étasera te náitiacayarepa eta náestasirayarehi, téchajiuchavanumapa ema Pablo eta mayehe ema nacapitara ena suntaruana. Máichapa:
—Núti tavanaranuhi eta viávasa Roma. Picunevachucha, machu péjecapava eta péstasiranu, vuíchaha táimaticarehini eta nutapiravapuca —máichapa.
26 Te masamapa ema nacapitara eta juca, tiyanapa mametaca ema comandante. Máichapa:
—Péchapavachucha eta pivarairahi pémestareca ema maena achane. Taicha tavanaráji eta Roma —macahepa ema nacapitara.
27 Tacahe, ema comandante tiyanapa mapauchahi ema Pablo. Máichapa:
—¿Yátupisaréji tavanaravi eta Roma? —macahepa.
Ema Pablo majicapapa:
—Yátupi —máichapa.
28 Tásiha, macahepa ema comandante:
—Núti, ichapemuri plata náquijica eta nusiapirayare eta tavanaranuirayare eta Roma. Píti, ¿tájahapuca eta pítujisiravahi eta pisiapirahi? —máichapa.
Ema Pablo máichavarepa:
—Núti tavanaranuhi eta Roma taicha étarichuvare náuchusinehi ena ticachichanuana —máichapa.
29 Tacahe, térajijicavanapa ena téstacanayarehini ema Pablo. Émaripa ema comandante, te máechapa eta tavanarairahi eta Roma, tipicarinehi eta máitiasirahi.
Ema Pablo námapa te namirahu ena aquenucarahana
30 Te apanapa sache, ema comandante mavarahapa máechayare tájahapuca eta maviurevahi ema Pablo eta nayehe ena majaneanana. Mavejapuacapa eta cadenana máitihanahi. Macurujicapa ema corregidor énapa ena aquenucarahana. Tiyanapa mámahi ema Pablo, macatupihapa te namirahu.
231 Tacahe, ema Pablo máesenimurihapa ena aquenucarahana, máichavacapa:
—Nuparapenaveana. Núti eta nítaresirahi puíticha juca nucahehi, tájina níchiraváinahi eta nusamiravahi te mamirahu ema Viya —macahepa.
2 Ema corregidor Ananías, tisemapa eta masamirahi eta máechajiriruvana ema Pablo. Macavanairipipa ena titupihanahi te machacaya ema Pablo. Máichapa:
—¡Ésapajacacha ema mácatátaji!
3 Émasera ema Pablo majicapapa:
—¡Pítira téhaviyare ema Viya, táichavene eta apimirairavi! Te juésvihipuca píti eta péjasirahi eta te jara, tatuparacavi pímatinuma te tatiarihipuca eta néjecapirava apaesa pémehanu. ¿Tájaha tacayema eta juca pivanairipihi? —máichapa.
4 Ena apamuriana achaneana natiarihiqueneanahi náichapa ema Pablo:
—¿Tájaha tacayema piácapaemacha ema corregidor, macapicahuquenehi tiyujaracarahi mayehe ema Viya? —náichapa.
5 Ema Pablo majicapapa:
—Tátanaveana, eperdonachanu. Vahi néchahini eta émairahipuca corregidor, macapicahuquenehi tiyujaracarahi. Tájina nímatiya nucajachareca ena tuparairucana, taicha nusuapa eta máechajiriruva ema Viya. Ani tacahe: “Vahi picucajacha mácani tuparairuca tayehe eta piávasa”.
6 Tacahe, ema Pablo máimativacapa ena aquenucarahana, natiarihirahi ena saducéoana, énapa ena apamuriana fariséoana. Tásiha, tijaranupa eta máechajisirahi:
—Nuparapenaveana. Nútirichuvare fariséonu. Énerichuvare ena ticachichanuana fariséoanahivare. Ecatupiacanuhi te juca emirahu táichavenehi eta nucuchapirahi eta véchepusiraya te táequenenapa eta vépenira —máichavacapa.
7 Te nasamapa eta juca, ena fariséoana énapa ena saducéoana típutsimuriávanapa, napanerequenehapa. 8 (Taicha ena saducéoana, vahi nasuapa eta náechepusiraya ena náepenaqueneana; váhivare nasuapa eta natiarihirahi ena ángeleana; váhivare nasuapa eta tatiarihirahi eta náchaneva ena náepenaqueneana. Énasera ena fariséoana nasuapa tamutu eta juca.) 9 Tacahe, téchajicanapa muraca. Tacahe, te nataracu ena fariséoana, natiarihihi ena escribánoana. Téchepucana. Nacahepa:
—Ema maca achane, tájina matapiravaina. Éneserapuca táechajicahi eta máchaneva ema Jesús, ángelepuca mácani. Vahi vicucanara ema Viya —nacahepa.
10 Tacahe, ichape eta semanere. Tíñepipa náicha. Tacahe, ema comandante, eta máimairahi eta nasemavahi, tipicanecha tájahapuca náicharacahini ema Pablo. Tásiha, máimichuhavanepa ena suntaruana navehapa ema Pablo, náimijunijicapa te namirahu ena mánaranahi. Náimichavavárepa ema Pablo te cuartel.
11 Tásiha, te jena yátiquenehi máechajicapa ema Viya ema Pablo, máichapa:
—Túmevinachucha, Pablo. Taicha tiúrihi eta péchajisihairahi eta níjare te juca Jerusalén. Puiti piyanayare eta te Roma, éneyareichu tacaheyare eta péchajisiraya —máichapa.
Napanerechapa eta nacapasiraya ema Pablo
12 Te apanaquenepa sache, natiarihihi ena apamuriana napanerechapa eta nacapasiraya ema Pablo. Nacahepa eta náechajiriruvahi:
—Tacamunurine máepenavane ema mácatátaji Pablo. Tásiha puiti, víti vinacaya eta juca vícutiaraya. Vuíchaha vinicaimahi, vuíchahavare véraimahi, machu vásapiha vicaicuña me Viya te vahi vicuitaucha eta juca vipanereruhi. Tiámainucava te víturucapa vicapaca ema maca, vinicapa —nacahepa.
13 Náetavicahipuca cuarentana ena ajairana, ena tíjaracavanahi ticaechajiriruvanahi eta juca. 14 Tacahe, tiyananavarepa nayehe ena tuparairucana. Náichapa:
—Víti víjaracavapa eta vítaequeneháiraya ema mácatátaji Pablo. Vinacaripa eta juca vícutiaraya. Vuíchaha vinicaimahi, vuíchahavare véraimahi, machu vásapiha vicaicuña me Viya te vuíchaha vicuitaucha eta juca vipanereruhi. 15 Tacahe, puiti eti tuparairucana eyaseacayare ema comandante máma achichu te emirahu, etanuca eta etseraruina macayaserehi ema Pablo eta juca máichavaquenévahi. Tásiha, víti vitsecavayare eta vicapasirayare éma te vímahapa máuchuca —náichapa.
16 Tiuri, matiarihi ema suchicha esu maparape ema Pablo. Masamairiricapa eta juca. Tiyanapa te cuartel mametapana ema Pablo. 17 Tacahe, ema Pablo máichuhapa ema nacapitara ena suntaruana, máichapa:
—Piáma ema maca amaperu te mamirahu ema comandante. Jucarihi eta juca mametacaya —máichapa.
18 Tásiha, ema nacapitara mámapa ema amaperu mayehe ema comandante. Máichapa:
—Ema máena macaerataquene Pablo tiyaseacanuhi náma eta piyehe ema maca amaperu. Jucarihiji eta timetacaviya —máichapa.
19 Tacahe, ema comandante macaratavauchapa ema amaperu, mámapa máiputsiacapa. Tásiha, mayaserecapa, máichapa:
—¿Tájahasica eta pimetacanuya?
20 Ema amaperu máichapa:
—Nararihi ena nujaneanana navarahahi nacapaca ema nécuca. Achichu tiyaseacavianayare piama éma te namirahu ena tuparairucana te cabildo. Nacaetseraruya ticayaseserehiyare eta juca máichavaquenévahi. 21 Váhisera picusuapavaca taicha cuarentana ena ajairana ticuchapanahi te picuchucapa éma, nacapacayarepa. Taicha najurachahi eta nacapasiraya ema Pablo, tásiha napaenumavainapa te náitauchapa eta napanereruhi, tinipananainapa. Puiti éna, pítinecha nacuchapahi te pisuapayarepuca éna —máichapa ema amaperu.
22 Tacahe, ema comandante macahepa:
—Tiuri, piyana te pipena. Nacuijasera picumetaca eta juca pimetarunuhi —macahepa.
Ema comandante máevatacapa ema Pablo mayehe ema Prefecto Félix
23 Tiuri, ema comandante máichuhapa ena apinana nacapitarana ena suntaruana. Máichapa:
—Etsecayare ena docientoana suntaruana tiámanaya eta espada, docientoanavare ena tiámanaya eta lanza, setentana ena ticaperanayarepahi. Enápanayare ema Pablo te Cesarea. Iúchuca puiti te las nueve yati. 24 Énerichuva etsecayare étanaina cavayu maperainapahi ema Pablo. Táurisera eta iámirainapahi. Íjaracaya ema Prefecto Félix —máichavacapa.
25 Tacahe, máimiamarecavarepa eta carta. Eta juca táechajiriruvapahi eta carta:
26 “Nuti Claudio Lisias nímiamareca eta juca carta piyehe piti piúriquene excelentísimo aquenuca. Néchajicavinuma tativa.
27 Jucarihi eta juca téchacarehi. Ena israelítana nacaratacahi ema émana achane ticaijare Pablo. Navarahahi nacapacaya. Étasera te néchapa núti tavanarairahi éma eta Roma, nuyanapa námahi ena nusuntarurana nucatiuchapanapa. 28 Eta nuvarairahi necha eta maviureva, námapa te namirahu ena tuparairucana israelítana te juca. 29 Nímahapa tájina matapiravainahini táimicapacahini táemeratacahipucáini te cárcel. Étachuchanénipuca tímicatichahi eta nayeherepiana. 30 Tásiha, nusamairiricavarepa eta nacamesairayarehi nacapaca. Tacahe, nímiamarecapa puiti eta piyehe. Énerichuvare nuvanecahi ena timetauchanahi náiteca ara piyehe, étaina macayaserehiya.
Tamutupa eta juca néchajiriruvanahi piyehe”.
31 Tacahe, ena suntaruana náitauchahi eta vanairipi. Námapa ema Pablo te jena yati. Títecapanapa te avasarechicha ticaijare Antípatris. 32 Étapa nachavinehi te apanapa sache ena suntaruana ena tipaicanapahi. Énasera ena ticaperana tímiyanavánapa eta nanapaniraya ema Pablo. 33 Tacahe, te títecapanapa te Cesarea, náijaracapa ema prefecto eta carta, émapa ema Pablo. 34 Te tamutupa eta máechajicuirahi eta carta, ema prefecto mayaserecapa ema Pablo:
—¿Táviha eta piúchusine píti? —macahepa.
—Núti núchusine te Cilicia —máichapa ema Pablo.
35 Tacahe, ema prefecto máichapa:
—Tiuri, véchayare te náitecapa ena piánarana —máichapa.
Tásiha, macavanairipipa macajaneha te palacio máepiyaruinihi ema ichavicaini Aluresi.
24Téchajiuchavapa ema Pablo te mamirahu ema Félix
1 Te táequenepa eta cíncoquene sache, títecapanapa te Cesarea ena tuparairucana tiásihanahi te Jerusalén. Matiarihihi ema Ananías corregidorhi, énapa ena apamuriana náiyacaranahi. Matiarihipahiva ema abogado ticaijare Tértulo. Tiyananapa mayehe ema prefecto, timetaurecanapa. 2 Tacahe, náepanapa ema Pablo. Te títecapapa, tépanavapa téchajicapa ema Tértulo, ánipa macahe:
—Vihasulupayachavi, tátachicha Prefecto, eta viúrivahi pícha. Tájina víchiravainahini eta pítusirahi, pijaneacahavi eta juca aquenucairavihi eta viyehe. 3 Vimutu viti achaneana te avasareana, tamutuvare sácheana vicunachavihi. Vihasulupayachavihi, tátachicha Félix, eta piúrivahi eta viyehe. 4 Picatajicahavi, tata, pisamahavi. Vahi picuyacujihavi eta juca viyasearuvianaya. 5 Puiti vímatipa ema maca achanetataji, tihapapirahi éma. Tamutu avasareana te jácani viávihapahi viti israelítana, mayurucavaca ena vijaneanana. Émarichuva tachutirihahi nayehe ena téhicana ema Jesús Nazareno. 6 Énerichuvare mavarahapa máechipejicayare eta tacapicahuquene Templo. Eta tacahehi vicaratacapa. Vícuñacayarehi taicha tacahehi eta tavanesirahavihi eta viyehe ley. 7 Émasera ema comandante macatiuchapa tiverejimirauchahavipa taicha camuriana ena masuntarurana. 8 Tásiha, máichahavipa: “Te evarahapuca emetaucha ema maca, eyana te mamirahu ema viáquenuruha Prefecto” máichahavipa. Tiuri, puiti vitupiruvahi víti eta vimetasiravi. Te pivaraha, picayasesereru éma eta yátupirahi eta máichavaquenevahi ema maca eta vimetauchirahi puiti —macahepa ema Tértulo.
9 Tacahe, ena apamuriana natiarihiqueneanahi, énerichuvare nacahehi:
—Yátupi eta juca máechajiriruvanahi —nacahepa namutu.
10 Tacahe, ema prefecto máimicutiarachapa máechajiuchava ema Pablo. Tépanavapa téchajica ema Pablo, ánipa macahe:
—Tájina táichava néchajiuchavaya te pimirahu taicha néchahi núti ánaquiáparipa eta juéseravihi tayehe eta viávasa. 11 Tiúripana picayasesereru. Núti, dóceravahi sache eta nítecapirahi te jena viávasa Jerusalén eta néjirairayarehi ema Viya. 12 Nájina nucájachaquenéna. Nájinavare nímiyusemaruina te tajuhe eta Templo, étaripa te náurujisirareva ena nujaneanana. Téhepucaini cálleana nucajacharecahini. 13 Ena nani ticatianacanuana, tájina naviya náetseraruinahini eta nametauchiranuhi. Vaipa tisuapacareana. 14 Ena nani náimijachahi vahi nétupicava eta nímituresirahi. Nútisera nusuapa tacutihi eta nasuapirahi namutu ena viáchucanaveanaini. Émarichuhi nucasiñahi ema Viya, ema nacasiñaquenehivare ena viáchucanaveanaini. Núti nusuapahi tamutu eta táechajiriruva eta Sagrada Escritura. 15 Núti nucasiñavahi mayehe ema Viya, nucuchapavahi eta véchepusiraya te vécari vimutu viti matapiravareanahi, énapa ena ticatapiravana. Puiti, énaripa ena timetauchanuanahi ticutinuanahi eta nasuapirahi eta macaechepusiraya ema Viya ena náepenaqueneana. 16 Núti, eta nusuapirahi tamutu eta juca, vahi návarahahini néjecapavahini te mamirahu ema Viya. Váhivare návarahahini néjecapava te namirahu ena achaneana.
17 Tiuri, camuripa áñoana nupaisirahi. Tacahe, nuchavapa te návasa Jerusalén. Náminapahivare eta nanicavachaya ena nujaneanana páureana. Énerichuvare nucamavahupahiva me Viya. 18 Te tamutupa eta tacasipairahi eta náchaneva étapa eta nuvahuana, nuyanapa te Templo eta nunapanayarehi eta námavahuana me Viya. Eta návihairahi te Templo, tichimapanuanapa ena nujaneanana tiásihanahi te departamento Asia. Nájinasera achaneanahini nachimapahini te nuchacaya. Váhivare náimahanuini nímiyusemacavacahini ena achaneana. 19 Ena nani nujaneanana tiásihanahi te Asia, énara títecanayarehini timetaurecana, te tatiarihinahipucaini eta nuviureva. 20 Piyasereca ena nani natiarihiqueneanahi puiti, te náimicaecherachapuca eta nuviurevahi te ticatupiacanuanapa te namirahu ena tuparairucana. 21 Téheserapuca eta tímicaviuchanuhi eta numetasiravacahi éna: “Puiti juca sache ecatupihanuhi te juca emirahu táichavenehi eta nusuapirahi eta véchepusiraya te táequenénapa eta vépenira” níchavacapa núti —máichapa ema Pablo.
22 Émasera ema Prefecto Félix máecharipahi tamutu eta náehisirahi ena achaneana ema Jesús, étapa eta táurivahi eta nayeherepiana. Tásiha, te tamutupa eta náechajirisiravahi, máichavacapa:
—Tiuri, tácaheine achichupaine vécha eta juca, te máitecapa ema comandante Lisias. Nuyaserecaya éma eta juca íchavaquenevahi éti —máichavacapa.
23 Tacahe, ema prefecto Félix mavanecapa ema mayehe capitán máimichava te palacio ema Pablo. Macavanairipivare vahi nacuerataca, táuri eta manarasiraina. Táuri eta náechapajirisiraina ena vichamuriana, téjiranayarepahi.
24 Te jena sácheana, tiyanapa ema Félix te apana avasare. Te tichavapa, mámapa esu mayena ticaijaru Drusila. Ésurichuhivare israelíta. Náimichuhapa ema Pablo, téchajiricavanayare. Tacahe, ema Pablo mametacavacapa eta táicharacavahi eta máehisirahi ema Jesucristo. 25 Eta máechajirisiravahi ema Pablo, máichavacapa:
—Te ecasiñava me Jesucristo, éhicavare eta máimiturapiana, tiperdonachaheyare ema Viya. Matapiravarehena te mamirahu. Énerichuvare, tiúrinapa eta ítaresiraya, eratahainapa ecaratacavayare. Puiti, táuricapa ecasiñavavane, taicha járajapa eta sácheyare nacayaserehirayare nácani ticatapiravanahi. Ticaicuñanainapa te yucu —máichavacapa ema Pablo.
Te masamapa eta juca ema Félix, tipicarinehi. Máichapa:
—Tiuri, taratapa puiti eta juca. Nuvarahasera nápechavaya nusamararacavi. Te apahenavare nímichuhaviyare —máichapa.
26 Ema Félix ticuchapavahi te máijaracayarepuca eta plata ema Pablo eta máuchucuiraya. Eta tacahehi máimichuhaparacahi téchajiricavanayarehi. 27 Váhisera máuchucuhahini ema Pablo, taicha ema Félix mavarahahi tiúriyarehi nayehe ena israelítana. Apina año eta tayerevahi. Ticaitsivanecha ema Félix. Tisiapapa ema Porcio Festo, émapavapa prefectohi.
25Nacatupiacapa ema Pablo te mamirahu ema Festo
1 Te émapavapa aquenucahi ema Festo, te mapanaquenepa sache, tiyanapa te Jerusalén. 2 Tacahe, ema corregidor énapa ena apamuriana tuparairucanahi, ticurujicacanapa mayehe ema aquenuca Festo. Nametauchapa ema Pablo. 3 Nayaseacapa ema Festo macátajicavacahini eta máevataca te Jerusalén ema Pablo. Taicha navarahahi titsecavanayarehi te achene eta nacapasiraya. 4 Émasera ema Festo majicapapa:
—Tiuri, ema Pablo ticaeratahi te Cesarea. Núti achichupaichu nuyanayare nuchavaya tayehe. 5 Eta tacahe, te tatiarihipuca eta échaqueneanahi eti tuparairucana, tiúripana éhicanu te Cesarea apaesa vecha te ticaviurevahipuca ema maena achane —máichavacapa.
6 Te tiánehipa eta diésquene sache eta mávihairahi ema Festo te Jerusalén, tichavapa te Cesarea. Te apanapa sache téjacapa tayehe eta mávacure. Máimichuhapa ema Pablo. 7 Te títecapapa ema Pablo, tisiapapa te mamirahu ema Festo. Témeñahavanapa ena mánarana tiásihanahi te Jerusalén. Timetaurecanapa ema Pablo. Camuri eta máejecapiravahiji. Ichape eta maviurevahiji nayehe. Tájinasera naviyahini eta náetserarúinahíni. 8 Émasera ema Pablo máichavacapa eta macatiuchiravahi:
—Núti tájina nutapiravaina tayehe eta nayeherepiana ena nujaneanana, étainapucáini eta Templo, émainahivarepucáini nucaecahi ema ichapequene aquenuca Emperador —máichavacapa.
9 Émasera ema Festo, énerichuhivare mavarahahi tiúriyare nayehe ena israelítana. Tacahe, mayaserecapa ema Pablo:
—¿Pivarahapuca piyana te Jerusalén, étaina tacaechacasiya te numirahu eta juca píchavaquenévahi?
10 Tacahe, ema Pablo majicapapa:
—Étaripa návihahi puiti te pimirahu píti viyehe juez manacaquenevihi ema Emperador. Pítipa tituparacavi picuchucuhanuyarehi taicha pécharichuhi píti tájina nuviurevainahini nayehe ena nujaneanana. 11 Téheserapuca nucaviurevahini, táimicapacanuríne eta nuviureva. Vahi nucatiuchavaimahi. Tájinasera nuviurevaina eta nametauchiranuhi ena nani. Váhivare tituparacavi píjararecanuhini eta nayehe ena nani. Téheserapuca te vahi picucaiticanu, nuyasesereca puiti nuyana te mamirahu ema Emperador. Étaina nucametauchacasiya mayehe —máichapa ema Pablo.
12 Tacahe, ema Festo macayasesererupa nayehe ena mayeheana abogado. Tásiha, máichapa:
—Piti Pablo, piyaseserecahi piyana te mamirahu ema Emperador. Nísapavi piyana —máichapa.
Títecapapa ema rey Agripa, ésupa esu Berenice
13 Te jena sácheana, títecapapa te Cesarea ema rey Agripa, ésupa esu Berenice. Náechajipanayarehi ema Festo. 14 Eta nanasiquenerahi te jena sácheana, ema Festo mametacapa ema rey eta máichavaquenévahi ema Pablo. Máichapa:
—Mararihi ani ema achane ticaeratahi ticaijare Pablo. Manaquiruhi ema Félix. 15 Te nuyanapa te Jerusalén, ena tuparairucana timetacanuanapa eta máichavaquenevahi, tiyaseacanuanapa eta nímicapasiraina. 16 Tásiha, núti nujicapavacapa: “Viti aquenucarahana tayehe eta Roma, vahi tituparacahavi vímicapacahini mácani ticametauchacasihi te vuíchaha ticamirahucacanahi ema mánarahi” níchavacapa. 17 Tacahe, te títecapanapa ani, vahi náyererejihini núti. Te apanaquenepa sache néjacavanepa te návacure, nímichuhapa ema Pablo. 18 Núti nímijachapa ichape eta maviureva. Étasera eta nametauchirahi, tájina vahi táiñepihini. 19 Étachuchanénipuca tímicaviuchahi eta nayeheana religión. Émapa ema náehiruhi ticaijarehipuca Jesús, ema mácani tépenahi. Puítisera ema Pablo máechajisihahi eta mápechiravahi títareca. 20 Núti vahi nímatiequeneha eta táicharacavaya eta juca. Tacahe, níchapa ema Pablo: “¿Pivarahapuca piyana te Jerusalén, étaina tacaechacasiya eta juca píchavaquenévahi?” 21 Émasera tiyaseuchavapa eta mayaniraya te mamirahu ema Emperador Augusto. Tacahe, nímivanerecapa macajaneha tiámainucava te nítujicava nímivanerecapa nanapana mayehe ema Emperador —máichapa ema Festo.
22 Tacahe, ema Agripa máichapa ema Festo:
—Núti apana nuvarahasa nusamaini ema mácara achane —máichapa.
Tacahe, ema Festo máichapa:
—Tiuri, achichu pisamaya éma.
23 Tacahe, te apanapa sache tisiapanapa ema Agripa ésupa esu Berenice tayehe eta náejasirare ena aquenucana. Tiúrina eta náitecapira. Jánunuhacavaca eta namuirihana. Énapa ena aquenucana tachutirihana nayehe ena militáreana énapa ena tuparairucana tayehe eta avasare. Tacahe, ema Festo máimichuhapa ema Pablo. 24 Tacahe, téchajicapa ema Festo, ánipa macahe:
—Tata Rey Agripa. Tátanaveana. Emutu eti etiarihiqueneanahi te juca viúrujisirávahi. Mácahi ema maca achane nametaurehi ena majaneanana eta nuyehe, ánaqui te Jerusalén, étapa ani te juca Cesarea. Nararihi camuriana navaraha náimicapaca ema maca. 25 Nútisera tájina nímaha matapiravaina táimicapacahini. Émasera tiyaseuchavapa tiyanayare te mamirahu ema Emperador Augusto. Nísapahisera mayana eta mayehe. 26 Vuíchahasera nucajurehini ema náquenu Emperador, taicha tájina nuviyahini eta matapiravainahini. Puítisera nucatupiha éma te pimirahu piti rey Agripa, étipa eti tátanaveana. Nuvaraha ímicatacanu eta táicharacavaya eta juca, apaesa nucajurepaini ema Emperador. 27 Taicha vahi tiuri vévataca ema présuhi te tájina matapiravaina —macahepa ema Festo.
26Ema Pablo téchajiuchavapa te mamirahu ema rey Agripa. Mametacavacapa eta máitaresirahi te vuíchaha máehicahini ema Jesús.
1 Tacahe, ema Agripa máichapa ema Pablo:
—Tiuri, nímaha péchajica —máichapa.
Tacahe, ema Pablo macanuquechapa eta mavahu. Tépanavapa téchajica, ánipa macahe:
2 —Tiúrisamurécare eta nítujisiravahi néchajica te pimirahu, piti rey Agripa, eta nucatiuchiravaya núti apanava eta juca nametauchiranuhi ena nujaneanana israelítana. 3 Núrisamure ichape taicha píti pímatihi tamutu eta juca viyeherepiana viti israelítana, étapa eta véchapajirisirahi. Eta tacahe, nuyaseacavi puiti pisamanu eta nucayemaya. Pácayehe paciencia nuyehe.
4 Eta námaperuvahi núti, fariséonuhi te návasa núchusinehi étapa te Jerusalén nujurusinehi. Néhicahi eta viyeherepiana viti israelítana eta nítaresirahi. Nucachanevacahi ena fariséoana ena tipícauchacareánapána. Namutu ena nuchajuruanahi tímatinuanahi eta nítaresirahi. Ena títametacavianaya eta nítaresirahi. 6 Puiti ticatupiacanuanahi te pimirahu, piti rey, táichavene eta vicuchapiravahi eta macaechepusirahaviya ema Viya te vépena, taicha tacahehi eta máechajiriruvahi nayehe ena viáchucanaveánaini. Vimutu viti tachichanaveanahi eta viávapairu Israel, vimutu vicuchapavahi eta juca táitauchiravaya eta máijararuhaviya ema Viya. Eta tacahehi, tamutuhi sácheana, yátiana vítatihi ema Viya, viyujaracahi mayehe. Táichavenehi eta nucuchapiravahi núti, timetauchanuanahi ena nujaneanana. 8 Tiuri puiti éti, németeaca tisuapacarehi eyehe eta macaechepusiraya ema Viya ena náepenaqueneana.
Ema Pablo mametacavacapa eta mapánajirisíravaca ena téhicanahi ema Jesús
(Hch 8.1-3; 9.1-2)
9 Nútiripa acane nímijachahi nétupicava eta me Viya eta níchaqueneánahi nucatianasiravacahi ena téhicanahi ema Jesús Nazareno. 10 Eta juca níchirahi te Jerusalén. Tímicatacanuanahi ena tuparairucana eta nucaratasiravacahi ena matapiravareanahi téhicanahi ema Jesús; nímisiapiravacahi te cárcel. Eta nímairahi eta nacapasirayarepahi, néhicahi eta napanereru éna. 11 Ichapemurianahi ena nucarataruana. Némecharecavacapahi ena nétupiaruanapahi te náurujisirarevana. Níminajicavácapáipa eta náehisirahi ema Jesús. Nécatihavare eta náepuruiraya. Muraca eta nuvainarajichiravahi nayehe. Tamutuhi nutanusihavaca te apanaqueneana avasareana tayerehiqueneana.
Ema Pablo mametacavarepa eta máehisiraipa éma apanava ema Jesús
(Hch 9.1-19; 22.6-16)
12 Étarichuvare tímiyananuhi te avasare Damasco. Tivanecanuanapa comisiónnuhi ena tuparairucana; tíjaracanuanahi eta órdene. 13 Tacahe, tata rey, te nánehipa te avasare, te jena sache las dócequenepa, tíjahúchavapa timícauchanu eta majaraiva ema Viya, tiásiha te anuma. Tijarahipana tayehe eta sache. Timícauchanupa, énapa ena téhicanuanapahi. 14 Tacahe, viáquipáicavapa vimutu eta vipisirahi. Nusamapa ema Viya, téchajicanuhi te véchajiriruva viti israelítana. Máichanupa: “Saulo, Saulo, ¿tájaha tacayema picatianacanuhi? Pésamiricavachucha, taicha pítijiváichucha píchavahi. Vahi piúrimahi te pímiyanava pipanajiricavaca ena téhicanuanahi” —máichanupa. 15 Tacahe, níchapa: “¿Nájahavi, piti Tata?” Tijicapanupa éma: “Núti Jesús. Núti picatianaruhi, eta pipanajirisiravaca ena téhicanuanahi. 16 Péchepuca, pitupiha. Núti nímerecavahi eta piyehe, taicha nunerejiruvihi nuvanaraviya. Puiti numetacaviya eta juca pématanerepiyare eta nuyehe. Péchajisihayare eta níjare nayehe ena achaneana eta juca pímairanuhi puiti, étapa eta apamuriana nímerereruanayare. 17 Núti nucatiuchaviya te tájahapuca náicharacavi ena vijaneanana israelítana énapa ena apavasanana. Puiti nuvanecavihi péchajisihanuya eta nayehe ena apavasanana. 18 Pímitucavacayare eta mavanairipiana ema Vicaiyaquene. Nacaijuhe éma, apaesa náitujicava náimaha eta majaraiva. Náinajicapa eta náichaqueneasana te timapicu. Vaipa nacuehica ema Satanás. Ena tisuapanuanaya téhicanuanaya, nuperdonachavacaya eta napecaturana. Nasiapamurihaya ena náinapureanahi nunerejiruana” máichanupa ema Jesús.
Ema Pablo mametacavacapa eta masuapirahi eta matuparacasivanahi me Jesús
19 Tacahe, tata rey Agripa, nusuapahi núti ema Jesús eta mavanesiranuhi. 20 Nucametarairupa tativahi nayehe ena ticavasanahi te Damasco. Te nuchavapa, étapa te Jerusalén, étapa te avasarechichana te Judea. Tásiha, núchucapa tayehe eta avasareana tayerehiqueneana nayehe ena apavasanana. Numetacavacapahi eta nácaijuheraina ema Viya, náeneuchiravaina náitsivachiraina eta náitaresiraina, táuripa eta náitaresiraina. 21 Étara eta juca tiviuchanuhi nayehe ena nujaneanana eta nacaratasiranuhi te Templo, navarairahi ticapacanuana. 22 Émasera ema Viya tímicatacanuhi. Puítirichucha tímicatacanuhi éma. Eta tacahe, nutiarihichucha puiti. Tásiha, vahi nuchávacuéjechavahíni nucametarairuyarechucha nayehe namutu ena achaneana, ena páureana énapa ena rícoana. Tájinasera vahi nuhapapicahini eta táechajiriruvanahi eta Sagrada Escritura eta táitauchiravayarehi eta macatajivairayarehi máepenirayarehi ema Cristo. 23 Tásiha, émayarehi tínapuca téchepuca te máecari. Éta, táicutiarahi eta véchepusiraya víti apana te vécari vimutu viti achaneana, viti israelítana énapa ena apavasanana. Tásiha, tivanecahavipa vimetacaya ena achaneana, apaesa nácasiñava mayehe éma.
Ema Pablo mavarahapa macajimuyasamurechayare ema Agripa eta máehisiraya ema Jesús
24 Tímiyanavarichaha téchajica ema Pablo eta máechajiuchiravahi, témechajicavapa muraca ema Festo, macahepa:
—Máurishivipa piti Pablo, táichavene eta pivayuchiravapa picaravahu. Étapa timaurishichavihi.
25 Émasera ema Pablo majicapapa, macahepa:
—Váhiya máurishinuina, tata aquenuca Festo. Nutupiruvahi eta juca nucayemaqueneanahi. Jéhevare eta yátupiqueneanahi. 26 Émaripa ema maca rey Agripa máimativare tamutu eta juca. Eta tacahehi vahi nupicacaracavahini eta néchajisirahi te mamirahu taicha nucasiñavahi núti eta máimatirahi ema. Namutuhivare ena achaneana náechahi, taicha tájina vahi tayumurucavahini. 27 Pítiripa piti rey Agripa ¿pisuapahi jácani eta nacayemaqueneanahi ena profetanaini? Núti németeacahi pisuapahi píti.
28 Ema rey Agripa majicapapa:
—Picájimuyacayaréni eta nusamure. Núti apanavare néhicayare jácani ema Jesús.
29 Tacahe, ema Pablo máichavarepa:
—Tiúripana pisuapavane puítinarichu, yátupina te pisamure. Nuyaseacaya ema Viya eta pisuapiraina. Énerichuvare nuyaseacayare eta esuapiraina emutu eti apamuriana eti esamararacanuanahi. Éhicavanéni ema Jesús, tácutihini eta néhisirahi núti. Váhisera nacuératacahéni, vahi ecucutinuhini núti eta nucaeratairahi táichavenehi eta néhisirahi ema Jesús —máichapa.
30 Te nasamapa eta juca máechajiriruvahi ema Pablo, téchepucapa ema rey, ema prefecto, esu Berenice, énapa namutu ena natiarihiqueneanahi náejaruanahi. 31 Tásiha, tiyananapa típutsiacavanapa, náechajisihayarehi eta juca. Náichacacapa:
—Ema maca achane, tájina maviurevaina táimicapacahini. Váhivare táuricahini macaeratahini te cárcel.
32 Ema Agripa mametacapa ema Festo:
—Tiúrihini picaitica ema maca achane te vahi macúyaseserécahini eta mayaniraya te mamirahu ema Emperador —máichapa.
27Ticaevatapa ema Pablo te Roma
1 Tiuri, matiarihihi ema capitán ticaijare Julio, nacapitarahi ena masuntarurana ema aquenucaini Augusto. Tacahe, te tiúripa eta napanereru eta náevatasirahaviya te Roma, natuparacapa ema Julio mámaya ema Pablo énapa ena apamuriana présoana. 2 Viávacuhapa te ichape pacure tiásihahi tayehe eta puerto Adramitio. Tiyanayarehi te apanavare puértoana te Asia. Téhicahavipahi ema Aristarco ticavasahi te Tesalónica tayehehi capital eta departamento Macedonia. 3 Te apanapa sache, vítecapapa te puerto Sidón. Tacahe, ema Julio majapanupahi ema Pablo, máisapahi tiyana máejirapanavaca ena vichamuriana. Náechapajiricahi ema Pablo. 4 Te viásihavarepa te Sidón, vétavicapa eta tiúrupuhi Chipre tinapaicapahi te sapa, váipasare viácapapahini eta técaticava. 5 Tacahe, vijuchecherecapaipa eta mar te tachacayapahi eta Cilicia, étapa eta Pamfilia, vítecapirapa te avasare Mira tayehe eta Licia.
6 Eta tayehe, viávacuhavarepa tayehe eta apanapa pacure máechajiaruhi ema capitán Julio. Eta juca pacure tiásihahi te avasare Alejandría. Puiti tacaijuheyarepa te Italia. 7 Te jena sácheana vahi vijuricatipahicháini eta vipaisira. Muracarichucha eta técaticava eta viácapirapahi. Muraca eta nacaemataneasirapahi, vítecapirapa te tánara eta puerto Gnido. Tacahe, vétavicavarepa eta puerto Salmón te tasumuqui eta apanavare tiúrupuhi ticaijare Creta. Viávicuchapáipa eta tiúrupuhi, étapa tiávichahávipahi tayehe eta técaticava. 8 Ticajerapahi eta vipaisirapahi. Vijúchecherecapáichucha, vítecapiravarepa tayehe eta apanavare puerto Buen Puertohiji eta ticaijare te tachacaya eta avasarechicha Lasea.
9 Ticachuricahavipa eta tiempo taicha eta viyérerejívapahi. Tíñehiripa eta tapaisirava te mar, taicha tinacuchavaipa eta muracana técaticava. Eta tacahehi ema Pablo maconsejachavacapa, macahepa:
10 —Tiuri, tátanaveana. Váipara tiuri vímiyanavahini vipaica, taicha tíñehicarepa vécharicava. Machu vicamitiaca eta pacure, eta carga, vítipa machu vérica —macahepa.
11 Émasera ema capitán Julio, ema comandante tayehe eta pacure, émapa ema piloto vahi návarahahini nánasihini. Vahi nasuapahini ema Pablo. 12 Taicha vahi táurihini eta puerto, tájina távichahini tayehe eta muracana técaticava. Napanerechaichucha tiyananayare. Ánipa nacahehi:
—Vahi tiuri eta vánasi te juca. Viyanachucha tayehe eta apanavare puerto Fenice tayehe eta juca Creta. Tiúripana eta jena, távichahi tayehe eta muracana técaticava. Étaina vicuchapiha eta te táetupiricavapa eta sácheana —nacahepa.
Muraca técaticava te mar
13 Tacahe, tépanavapa eta técatiticavahi te vana. Tiápajuecavanapa éna. Náimijachapa tímiyanavanayarehi tiuri eta náehisirayarepahi eta técaticava+ 27:13 Acane eta ichapequeneana pacure, amairihaichaha te náurape eta napaisihahi te une. Camurianahi ena achaneana tinaucanapahi. Nacatupihavare eta ichapemequeneana sábanana tímicatacayarepahi tévatajica eta técaticava.. Vahi náemeteacahini táequecavahini te cajaha. Viánehipaipa vicachacaya eta tiúrupuhi Creta. 14 Te ticaicutiaravapa, tíjahúchavapa téquecava, muracapa técaticava tiásiha te cajaha. 15 Tavehapa eta vipacure. Tiámahavipa. Viyerehipa eta tachausi. Navarahainipa náimichava eta pacure te tachausipahi, váhisera náratahahini. Tásiha, náisapapa tiámahavi eta técaticava. 16 Témetavicahavipa te apachacaya eta tiúrupuhichícha ticaijare Clauda, étapa tiávichahavihi. Váiparichu muracainahini eta técaticava. Étapa víturusine vijataca eta étasi pacure vichururepahi. Vinacacuhapa te tajuhe eta ichapepana pacure. Ichapesera eta vicaemataneasirapahi. Tacahe, náinunuacapa eta pacure te enureana apaesa vahi tacuvejiajuecha eta táepacuruha. Nacamiricapa eta ichapepana tavanterame tévatajicapahi eta pacure taicha napicahi támahini eta técaticava, táejahapaicahini eta pacure tayehe eta playa ticaijare Náecharisirareva. Tacahe, táevatajicapaipa eta vipacure, vétaviequenehairapa eta playa. 18 Tíñehichucha eta táepacuruhana. Eta napisirahi éna, náepuhecavacapa te une eta támaquenepahi. 19 Te mapanaquenepa sache, vivehavarepa eta apamuri támaqueneanapahi tayereruvanapaichuhi eta pacure, véchipaicavarepa. 20 Jéhesare, ichapemurihi eta sácheana vahi tacaecherahini eta sache, étapa eta jarairiquiana. Eta vímairahi vahi tarasahini eta muraca tépacuca, vaipa vémeteacavahini viúchucuhahini.
21 Ichapemurihi eta sácheana tájina vinicahini. Tacahe, ema Pablo titupiha te vimirahu, máichahavipa:
—Tátanaveana, tiúripanáichuhipucáini esuapanuhini te vuíchaha viúchucahini tayehe eta Creta. Puiti vahi vicucatajivahini. 22 Puítisera, vahi ecupica, taicha nájina tépenaimahi. Técharicavayaresera eta pacure, témitiacaya. 23 Néchahi núti eta juca, taicha yati téchajicanuhi ema ángele mavaneruhi ema Viya, ema náquenuhi nucaematanearuhi. 24 Ani macahehi eta mametasiranuhi ema ángele: “Vahi picupica, Pablo. Vahi pépenaimahi. Énaripa ena nani picachanequeneanapahi, váhivare tépenanáimahi táichavenehi eta pitiarihirapahi eta nayehe. Picamesavayare pítecapaucha ema Emperador pitupihamiraureya” máichanupa ema ángele. 25 Eta tacahe, tátanaveana, túmehénachucha, taicha núti nucasiñavahi mayehe ema Viya. Nusuapahi eta mametarapiana ema ángele eta nuyehe. 26 Tiámahaviyaresera eta técaticava tayehe eta tiúrupuhi —máichavacapa ema Pablo.
27 Apinaquenepa semana eta támirahavipahi eta muraca técaticava te ichapequenehi mar. Te jena enumuhuquenepa yati, ena marinéroana náimijachaipa tiánehianaripa eta tiájipahi taicha nasamahi eta cachuela te tachausi. 28 Náicutiecapa eta táupenava eta une. Náimahapa treinta y seis metro eta táupenavahi. Te tiyererehavare, náicutiecavarepa, veinte y siete metro eta táupenava. Náemeteacapa tiánehianaripa eta tachausi. 29 Tacahe, nacajuchuchucapa eta cuatro ánclana te tahivu eta pacure, taicha napicahi táemestaquihahini eta vipacure tayehe eta máriana. Navarahaipaicha táijahúchavahini tijarahi. 30 Eta napisiraipaicha, ena marinéroana navarahapa tijunanayarehini, tijunijicahavianayarepa. Nacucupaicapa eta étasi pacure vicavacurehi. Nacaetserarupa nacajuchuchucayare eta apana ancla te tasumu eta pacure. 31 Ema Pablo máimatiacavacapa eta navarairahi tijunana. Tacahe, mametacapa ema capitán Julio énapa ena masuntarurana. Máichavacapa:
—Te vahi nacunasi te juca pacure ena nani, éricayare éti, vahi iúchucuhaimahi —máichavacapa.
32 Tacahe, ena suntaruana náechupicavacapa eta enureana táitihapahi eta étasi pacure. Náinajicapa te une.
33 Te tijararahipa, ema Pablo tivanecahavipa vimutu vinicanuma. Máichahavipa:
—Enicanumapa apaesaina, taicha apinapa semana eta juca iávamina, emaimasirahivare. Tatuparaca enicanuma apaesa táetumechahe eta iávaresirayare. Nájinasera témitiacaimahi te vitaracu —máichavacapa.
35 Tacahe, te tamutupa eta mavanesiravacahi, ema Pablo mavehapa eta pan; mabendiciónchapa te vimirahu. Mavejecapa, tinicapa. 36 Vétumechavapa vimutu, vinicapa víti apanava. 37 Camurihavihi viti támaqueneanapahi eta pacure. 276 eta visimutuvapahi. 38 Te vítanesipa eta vinisirahi, navehapa ena marinéroana eta apamuri trigo, náquijicapa te une, navarairahi téchacayare eta támaquene eta pacure.
Técharicavapa eta pacure
39 Te tijarahipa, ena marinéroana vahi náimativahini távihahipuca eta viávihahi. Náimahapasera eta tachausi ticayehehi playa. Navarahapa náimipauchayare eta pacure, viúcupaisihayarehi te playa. 40 Tacahe, náechuacavarepa eta enureana ticaratacanahi eta ánclana. Tanasivacapa te amahe une. Nacaesimucavarepa eta tayeheana leme eta pacure. Tacahe, nacanuquechapa eta étana tavanterame ticarataca eta técaticava tiávihapahi te tasumu. Táimicatacapa eta napauchiraya eta playa. 41 Tiámahavipasera tayehe eta remanso. Vaipa táupenahini. Tásiha, ticaratacahavipa eta playa. Tachuchucapa eta tavaparu. Vaipa tayamuricahini. Tacahe, eta tamuracavahi eta tépacuca, tacavaracapa eta tahivu eta pacure. 42 Ena suntaruana navarahapa nacapacayarehi ena présoana, napisirahi náitujicavahini tijunana eta návaresiraya. 43 Émasera ema capitán Julio vahi máisapahini taicha mavarahahi macuchucuhayarehi ema Pablo. Macavanairipipa ena náitucanahi tiávarecana napaucha eta tachausi. 44 Ena apamuriana máitucarahanahi tiávarecana nayuratamecavacapa eta tabla, nacuchucuiyavahi te tiájipahi. Tacahehi eta viúchucuirahi vimutu.
28Ema Pablo mávihaipa te tiúrupuhi Malta
1 Tacahe, te vimutupa viúchucuhahi, tiúchujiuchahavianapa ena ticavasanahi tayehe eta tiúrupuhi. Timetacahavianapa eta táijarehi Malta eta viúcupaisihahi. Nacamuruequechapa eta yucu, tíchuhahavianapa viásacavayarehi taicha vicasarechavacaipahi taicha eta une étapa eta tiquiva. Énapa títátihavianahi. 3 Tacahe, ema Pablo tinerecapa eta yucuqui máijuquechapa. Tatiarihihipuca eta quichare te manereru. Tásiha, tiúchujicapa eta quichare, táimijunapa eta yucu. Táechucapa te mavahu ema Pablo. 4 Te náimahapa ena ticavasanahi tayehe eta tiúrupuhi eta táechusirahi ema Pablo te mavahu, nacahepa:
—Ema maca achane ticaviurevapuca jácani, ticáparecahíchupuca. Tiúchucuhahi te une, ánipasera taviyihahi te tiájipahi eta matuparahahi. Vaipa máuchucuhahíni —nacahepa.
5 Émasera ema Pablo máquijipicapa te yucu eta quichare. Tájina máichavahini. 6 Tacahe, ena tímararacanahi nacuchapaipa máepenahini, támahipucahini eta mavahu. Eta náimairahi tájina máichavahini, napanerequenehapa.
—Víyachupuca ema maca —nacahepa.
7 Te tachacaya eta vécharisinevahi, tatiarihihi eta barraca, maverahi eta pétiana napenanahi ena machaneranahi ema subprefecto, tuparairucahi tayehe eta tiúrupuhi. Ema ticaijarehi Publio. Émapa tíchuhahavihi téchapajiricahavihi eta jena mapanaquenehi sache. 8 Matiarihihivare ema maiya ema Publio. Ticajumahi éma, eta muraca fiebre. Tisacahivare iti. Tívecahi éma te matuleta. Tiyanapa ema Pablo, máejirapanahi. Tiyujaracapa, mayaseacapa ema Viya eta macanarasiraina ema macajumaquene. Tásiha, manacapa eta mavahu te máinahu. Jéhesare, tinaracapa ema achane. 9 Eta náimairahi ena apamuriana achaneana eta macanarasirahi ema macajumaquene, náepanavacapa ena apamuriana nacajumaqueneana. Macanaracavacapaipa ema Pablo. 10 Mapana caje eta viávihairahi tayehe eta tiúrupuhi. Ichaperinehi eta náitátirahavihi ena achaneana. Te viávacuhayarepa, tíjaracasichahávianapa eta vicamunuqueneánayarehi eta vipaisirayareva.
Tímiyanavanavarepa eta napaisirahi, nacaijuherahi eta Roma
11 Tasiha, viávacuhavarepa tayehe eta apanavare pacure tachimararuhivare eta muracana técaticava tayehe eta puerto viávihahi. Eta juca pacure ticaijarehi Castor-Polux, Chámeana. Tiásihahivare te Alejandría. 12 Eta vipaisirahi, vítecapapa te apanavare puerto ticaijarehi Siracusa. Víchecapa tayehe mapana sache vicahe. 13 Te viyanavarepa, vijuchechecapaipa vítecapirapa tayehe eta puerto Regio. Te apanapa sache tépanavavarepa eta técaticava te vana. Tímicatacahavipa eta vipaisirapahi. Te apanapa sache, vítecapapa tayehe eta puerto Puteoli. 14 Te jena avasare, vicainunapa ena apamuriana vichamuriana, tíminasichahavianapa. Étana semana vicahe eta nayehe. Tásiha, vipaicapa te tiájipahi, vicaijuhepa eta te Roma. 15 Ena apamuriana vichamuriana ticavasanahi te Roma tisamairiricahavianaipa eta vítecapirayarehi. Nárajapapa tiácapahavianahi te achene te apanahivare avasare ticaijarehi Foro de Apio. Énerichuvare ena apamuriana tiácapahavianahivare, ticuchapahavianaipa tayehe eta apanahivare avasarechicha ticaijare Tres Tabernas. Te máimahavacapa ema Pablo, tiúrisamuréinehi naicha eta nácapirahavihi ena vichamuriana. Tétumechavapa ema apana. Mahasulupayachapa ema Viya. 16 Te vítecapapa te Roma, ema capitán Julio mahentregachapa ema comandante tayehe eta guardia ena présoana. Émasera ema Pablo náisapapa títecapapa te apana peti, matiarihihisera ema émana suntaru tijaneacahi.
Ema Pablo máimitucavacapahi ena téjirapanana te máitecapihahi
17 Te mapanapa sache eta vítecapirahi te Roma, ema Pablo máimichuhavacapa ena náiyarahana ena israelítana ticavasanahi te jena avasare. Te tiúrujicavanapa, ema Pablo máichavacapa:
—Nuparapenaveana, tájinanéni nutapiravainahini. Tájinavare nícharacahini ena vijaneanana. Váhivare nucaecahi eta nayeherepianaini ena viáchucanaveanaini. Nucaeratahisera te Jerusalén, timetauchanuanahi te namirahu ena tuparairucana romanoana. 18 Eta nayaseresiranuhi, navarahahineni ticaiticanuana taicha náimahahi éna tájina taviuchanuhini táimicapacanuhini. 19 Énasera ena vijaneanana tuparairucanahi váhiquene návarahahini nacaiticanuhini. Eta tacahehi nuyaseserecapa núti étaina nucametauchacasiya te mamirahu ema Emperador. Tájinasera vahi numetauchaimahi ena nujaneanana ticaetemajiricanuanahi. 20 Eta tacahe, nímichuhahehi nuvarahahi nímatiheyare éti, numetacaheyareva eta juca níchavaquenevahi. Ticaviurenuhi eta néhisirahi ema Cristo, ema vicuchapaquenehi vimutu viti israelítana, eta tímitiacanuhi puíticha te juca cadena —máichavacapa.
21 Tásiha, ena náichapa:
—Tájina váhiya visamairiricavi. Váhivare vijacapa eta carta tiásiha te Judea táechajisihavihini píti. Énapa ena vichamuriana israelítana tiásihanapahi eta ánaqui, váhivare náechajisihahini eta piviurevahipuca píti. 22 Vivarahasera visamavi puiti péchajisiha eta pipanereruanahi, taicha visamairiricahi eta nacatichirahi ena vijaneanana tiávihanapahi te avasareana eta juca arairuhi éhiruhi —náichapa.
23 Tacahe, náijarechapa eta sache máechajisiraya. Te jena sache, títecapanapa ena camuriqueneana israelítana tayehe eta máitecapihahi ema Pablo. Tépanavapa te jena yáticarahi téchajicahi éma. Tiámainucava te cáperehichichapa títapiricapa eta macametarairuirahi eta máechajiriruva ema Viya. Máimivehapicapahi eta máechajicuirapahi eta Sagrada Escritura. Máimitucavacahi éna eta náimatiraya ema Jesús eta émairahi Cristo, ema nacuchapaquenehi. Macajimuyacavacahi eta náehisiraina éma.
24 Tásiha, típutsimurihavanapa ena tisamararacanahi. Natiarihihi ena apamuriana nasuapa eta macayemaqueneanahi ema Pablo. Natiarihisera ena apamuriana vahi nasuapahini. 25 Éna, vahi návarahapahini nasama, timutserahavanapaipa tiyanana. Tacahe, ema Pablo máichavacapa:
26 —Machu ecucutihini ena viáchucanaveánaini acane. Matupiruvahi ema Espíritu Santo eta máechajisihavacahi éna te mametacapa ema víyarahaini profeta Isaías. Máichapa: “Piyanapa pimetaca ena naena achaneana. Ani píchayare: Nímatihe éti eta emasuapajiraivahi. Épiyacavahi religiósohehi; tétavicavahisera eta tamuracavahi eta esamureana. Eta juca emasuapajiraivahi, tahapapiricahi eta ecaicutiarairahi eta numetarapiana étapa eta nímereuchaqueneana. Tájinapa táichahíni vicuchapahini eta éneuchiraváina, evarairapucaini ecasiñahini me Viya, apaesa macanaracahehini” máichapa ema Espíritu Santo.
28 Ácaicutiaraquenéna éti, puiti juca vicaijuheya vimetacaya ena apavasanana eta mavarairahi macuchucuhaya éna apana ema Viya. Tásiha, éna nasapihayare nasamararacayare —máichavacapa ema Pablo.
29 Te tamutupa eta máechajisirahi ema Pablo, tiyananapa ena majaneanana, tiúmehavanapaipahi.
30 Apina año macahehi ema Pablo tayehe eta máitecapihahi. Tamutu sácheana majacapavacahi ena tipaipiuchanapahi. 31 Máechajisihahi eta máechajiriruva ema Viya, máimitucahivare eta náehisiraina ema Viáquenu Jesús, émairahi yátupiquenehi Cristo. Nájina nacamatinacahini. Náisapahi ticametarairu.
Tamutupa eta néchajiriruvana eta piyehe.