ABAROMA

1

1 Inye Paulo omwiru wa Yesu Kirisito, nketwa kuba ntumwa, nkaronkwa aha rw’evangeli ya Ruhanga. 2 Evangeli egyo niyo Ruhanga yaragiire karai omu kanwa k’abarangi omu Bihandiko Bitakatifu. 3 Ekwete aha Mwanawe ayatabukire ahali Daudi aha bunyamubili. 4 Amanyisiibwe n’amaani okwo ali Mwana wa Ruhanga, orwo yahimbukire omu bafu nk’okwo Mwoyo Mutakatifu yarangire, n’iwe Yesu Kirisito Omukama waitu. 5 Omuli wenene nimwo tugiliirwe omugisha gw’okuba ntumwa aha rwa Yesu Kirisito kwegesa amahanga gona kugira omuhuliro ogulikuruga omu kwesiga aha rw’eibaralye. 6 Kandi na inywe omuli balinya abesirwe kuba ba Yesu Kirisito mubulimu. 7 Kityo nimbahandikira inywena abagonzibwa ba Ruhanga omuli Roma. Mugire omugisha n’emilembe ya Ruhanga Isheichwe n’ey’Omukama Yesu Kirisito. 8 Ekya mbere ninsiima Ruhanga wange omuli Yesu Kirisito, omw’ibara lyanyu inywena, aha rw’okuba okwesiga kwanyu nikugambwa omu nsi yona. 9 Enshonga Ruhanga n’iwe mujulizi wange, owo nkolera n’omwoyo gwange orwo ndikuranga evangeli y’Omwanawe, okwo mbashabira obutosha omu nshara zange, 10 nti rundi Ruhanga ayenzire nakulemwa mberwa mbagobaho. 11 Nobona nyina orushusho rwanyu, mbone kubagobya egabo y’omwoyo kubagumisa, 12 nikwo kugir’oti tushobore kugumisangana, inye ngumisibwe okwesiga kwanyu, na inywe mugumisiibwe okwange. 13 Barumuna bange, ningonza mumanye okwo naraaliire emirundi nyingi kubagobaho (kyonkai kugoba mwaha nkyatangatangirwe), mbone kugira abo nahindura omuli inywe, nk’okwo nyina abo mpindwire omu Banyamahanga. 14 Nyina eibanja aha bantu bona, Abagiriki n’Abanyamahanga kumoi, abamanyi n’abafera kumoi. 15 Kityo nindibaliibwa na inywe abali Roma kubarangira evangeli. 16 Aha rw’okuba tindikukwatirwa vangeli nshoni: Nigo mani ga Ruhanga agakurokora buli omoi alikwesiga, kubanza n’Omuyahudi n’atali Muyahudi kwakwo. 17 Kuba obugorogoki bwa Ruhanga omu kuhindura abantu kuba bagorogoki nibubonekera omu vangeli egyo; abahinduza okwesiga kwonkai. Nk’okwo Ebihandiko Bitakatifu bilikugamba, «Okwesiga kw’omugorogoki nikwo kulimugiza oburora.» 18 Ruhanga asingiire omw’iguru nanigalira abantu bona abatamwikiliza n’ababi abalikufakara bakafunfuniza amazima. 19 Kuba ebilikushobora kumanyika ahali Ruhanga nibabimanya, nobona Ruhanga wenene abibamanyisize. 20 Kwema aha kutondwa kw’ensi emibere ya wenene etaboneka, nikwo kugir’oti obushoborabwe obw’eirai lyona, bumanyikira bunyanungi omu bintu ebyakatonzirwe. Aha rw’ekyo tibaina kyakwekwasa. 21 Kuba n’orwo Ruhanga bamumanyire tibamuhaire kitinwa okwo ali Ruhanga handiki kumusiima. Batekeleza ebitaina mugasho n’amagezi gabo g’obufera gakwatwa omwilima. 22 Bakeyeta banyamagezi baba bafera, 23 omu mwanya gw’ekitinwa kya Ruhanga nyamutafa batamu ebishushani ebilikushusha omuntu nyakufa anga ebinyonyi anga ebigunju anga ebyekurura. 24 Aha rw’ekyo Ruhanga akabahwamu baikara omu mairu g’emitima yabo ag’obujanga, 25 ahakuba amazima agakwete ahali Ruhanga bakagahindura bishuba, bafukamira ekitondwa bakikolera kushaaga Omutonzi ow’ekitinwa eirai lyona! Amina. 26 Aha rw’enshonga egi Ruhanga akabahwamu, baikara omu buhwanshoni. Abakazi babo basiga eby’emibili yabo yahangiirwe, bagikoza ebitali bya buhangwa bwayo. 27 N’abashaija kutyo balekera kugenda n’abakazi okwo kihangirwe, bata nibagenda omushaija n’omushaija, abashaija bahemuka n’abashaija, ekyarugir’omwo bayeletera ekibonabonyio aha rw’okufakara kwabo okwo. 28 Kandi okwo baboine kitalikugasha kwesiga Ruhanga, Ruhanga akabahwamu baikara n’emitima mibi, baba bantu babi. 29 Bagira emize yona, entambara, omururu n’orwango. Baijurwa ekiisho, baita abantu, okurwana, ebishuba, orwangorogo, okugeya, 30 okuchwelerera, okunoba Ruhanga, eikuru, eisinini, okwetutumura, kugishagisha emize mibi n’okutahulira bazaire. 31 Baba bafano, tibagira bwesigwa aha byo baragaine, baba bihwamwoyo, tibagira na mama. 32 N’orwo balikumanya omuku gwa Ruhanga okwo abakora ebintu nk’ebi baragirwa kufa, tibalikubikora kushai kyonkai nibasiima n’abalikubikora.

2

1 Aha rw’ekyo iwe muntu toina kwetonganira, n’orwo oraba oli ohai, orwo olikuramura ondijo. Kuba orw’olikumuramura noyeramura iwe wenene, enshonga iwe omuramuzi, nokora ebintu byonene byonene. 2 Nitumanya okwo eiramu lya Ruhanga eligwera abakora ebintu ebi liba ly’amazima. 3 Iwe muntu, nolenga oti orwo oramura abakora batyo kandi okwo iwe wenene nobikora, olihunga aha iramu lya Ruhanga? 4 Anga nogaya ekishakye ekingi, obuchulezi n’obwegumisilizabwe? Tolikumanya okwo Ruhanga omu kishakye agendeleire k’oyechuza? 5 Orwo olikugumangana omutima otalikwechuza noyebiikira ekiniga aha kiro ky’okubonabonyibwa orwo eiramu ly’amazima lya Ruhanga liligya aha mushana. 6 Kuba alirongora buli muntu kuhondera ebikorwabye: 7 abegumisiliza bakakora kurungi, nibaitanira ekitinwa n’oburora obutalihwaho, alibatunga oburora obutalihwaho. 8 Kyonkai abeyenda batakunzire mazima, bakakunda entambara, balibonabonibwa. 9 Buli muntu akora kubi alibona ebiyengo n’enaku, Omuyahudi wa mbere, n’atali Muyahudi kwakwo, 10 kyonkai buli omoi akora kurungi alibona ekitinwa n’emilembe, Omuyahudi wa mbere, n’atali Muyahudi kwakwo. 11 Aha rw’okuba Ruhanga tagira kigonzi. 12 Bona abaakafakaire batalikumanya Mateka balisilika batalikuturwa Mateka, kandi bona abaakafakaire nibamanya Amateka baliramurwa Amateka. 13 Enshonga abalikumanya Amateka tibo bagorogoki ahali Ruhanga, shana abahikya Amateka nibo balizoka okwo bali bagorogoki. 14 Orwo Abanyamahanga abatagira Mateka balikukora eby’Amateka galikuragira nibasindikwa obuhangwa, orwabo baliba barumazire, n’orwo bonene bataina Mateka. 15 Nibazora okwo eby’Amateka galikuragira bihandikirwe omu mitima yabo, omu mwanya gwonene eiraka ly’omwoyo nilibajulira, kuba ebitekelezo byabo orundi nibibatoijera, orundi nibibaramulira. 16 Kityo kuhondera evangeli eyo ndikuranga, nikwo kiliba kiti aha kiro ekyo Ruhanga aliramura eby’abantu bona ebyeshelekire najuliza Yesu Kirisito. 17 Kyonkai iwe k’olikweyeta Muyahudi mara nosimbagiliza aha Mateka kandi noyebuga Ruhanga, 18 nomanya eby’ayenda, n’ebili kaliza nobisiima, ahakuba oyegire Amateka, 19 kandi noyemanya okwo oli muhabuzi w’empume, mushana gw’abali omu mwilima, 20 mugorozi w’abafera, mwegesa w’abaana, oyeshagwire obumanyi n’amazima omu Mateka, 21 mbwenu iwe ayegesa banu, nolemwa kweyegesa? Iwe atanga okwiba, oiba? 22 Iwe agamba ngu omuntu aragirwa kutasiyana, nosiyana? Iwe atamwa ebihuuku, ebya Rwensinga nobinyaga? 23 Iwe ayebuga Amateka, nohenda Amateka kukunukuruza Ruhanga? 24 Nk’okwo kihandikiire kiti, «Abanyamahanga nibarogota aha ibara lya Ruhanga nibaihwa ahali inywe.» 25 Okutahirirwa kw’amazima k’oraba nohulira Amateka; kyonkai k’orahenda Amateka, okutahirirwa kwawe nikyo kimoi n’okutatahilirwa. 26 Kityo k’omuntu atatahirirwe araba nagobesheleza eby’Amateka galikuragira, n’orwo araba atatahirirwe alizoka nk’atahiriirwe. 27 Aho abatatahiliirwe aha bubili kyonkai nibakwata Amateka, balibaramura inywe abaina Amateka agahandikirwe mara mutahiriirwe kyonkai nimugahenda. 28 Enshonga araba ali Muyahudi aheru ti Muyahudi nyakabara, handiki kugir’oti okutahirirwa okw’amazima kintu eky’aheru mara eky’aha bubili. 29 Omuyahudi kwo araba ali Muyahudi omunda, kandi n’okutahirirwa nyakabara n’okutahirirwa aha mutima, okw’omu mwoyo ti mu bigambo. Talikusiimwa bantu, nasiimwa Ruhanga.

3

1 Omuyahudi aina kakizoki? Anga omugasho gw’okutahirirwa ni guhai? 2 Omugasho gungi mara gw’engeli zona. Eky’okubanza nakyo, Abayahudi nibo bakwasiibwe ebyo Ruhanga yagambire. 3 Isi k’abandi omuli bonene baraba tibagizire bwesigwa? Obutesigwa bwabo nibwiza obwesigwa bwa Ruhanga? 4 Nikikabure! Ruhanga agamba amazima, n’orwo buli muntu agamba ebishuba, nk’okwo kihandikirwe kiti: «Oije oboneke okwo oli mugorogoki omu by’olikugamba, osinge omushango ogw’oliramurwa.» 5 K’amafu gaitu garaba nigolekya obugorogoki bwa Ruhanga, tugambeki? Tugiire tuti Ruhanga orwo atubonabonyia ti mugorogoki? (Ningamba nk’omuntu). 6 N’akati! Aho Ruhanga yakuramura atai ensi? 7 Ebishuba byange kabiraba nibimanyisa ekitinwa kya Ruhanga aha rw’amazima ga wenene, ahakubaki ninkwatwa omushango gw’obufakare? 8 Mara aho ichwe kubaki tutalikukora bibi kabirugwamu birungi? Nk’okwo abantu abandi balikutuchwelerera ngu nikwo tulikugamba. Bonene abo baliramurwa nk’okwo baragirwa. 9 Mbwenu tugire tutai? Ichwe Abayahudi tuli barungi kushaaga? Chei, n’akati; enshonga nagambire okwo abantu bona, Abayahudi n’abatali Bayahudi, obufu nibubakiza amani, 10 nk’okwo kihandikire kiti, «Taliho mugorogoki n’omoi, chei taliho n’omoi; 11 taliho alikushobokerwa, taliho alikwitanira Ruhanga. 12 Bona bakahaba, bona hamoi bakakora kubi; taliho alikukorage, taliho n’omoi. 13 Emimiro yabo nyanga erangaire, nibabeiyesa endimi zabo. Akanwa kabo kaijwire amashagwa g’empili. 14 Nibagamba kubi omu kanwa, nibajuma kubi. 15 Amaguru gabo gangu kwita omuntu 16 okusiliikya n’enaku bili mbali balikuraba, 17 omuhanda gw’emilembe tibagumanya. 18 Okutina Ruhanga tibakubona.» 19 Kandi nitumanya okwo kyona kyona eky’Amateka gagamba, gakigambira abatwarwa Amateka, buli muntu atalija aketonga, kandi n’ensi yona esingwe omushango omu maisho ga Ruhanga. 20 Omu maishoge taliho muntu n’omoi alisinga mushango aha rw’okukora ebiragiirwe Amateka; enshonga Amateka nigo gamanyisa obufu. 21 Kyonkai mbwenu obugorogoki nk’obwa Ruhanga tibulikuletwa kukwata Mateka; Amateka n’abarangi bujulizi kushai aha bugorogoki obwo. 22 Obugorogoki nk’obwa Ruhanga nibuletwa okwesiga Yesu Kirisito okwo bona abalikumwikiliza bainakwo. Aha rw’okuba taliho nshororo; 23 enshonga abantu bona bakafakara baferwa n’ekitinwa kya Ruhanga. 24 Ekishakye eba gabo ebahindura bagorogoki, omu kuchungurwa okwo bachungwirwe Yesu Kirisito. 25 Yesu Kirisito n’iwe Ruhanga yataireho kugira enyatano aha rw’obwambabwe, abalimwesiga barokoke. Ekyo kikabaho kwoleka obugorogoki bwa Ruhanga, kuba omu bwegumisilizabwe, entambara ez’eirai akaba atazifireho; 26 ahali kaanya aka akagendelera kwoleka okwo wenene aba mugorogoki n’okwo ogwo alikwikiliza Yesu amuhindura mugorogoki. 27 Mbwenu aho okweshalingya kwaitu kulihai? Tikuliho. Kwemeleire nkahai? Kwemeleire aha bikorwa? Chei; kwemeleire aha kwikiliza. 28 Nitumanya okwo okwikiliza nikwo kuhindura omuntu kuba mugorogoki, ti bikorwa eby’Amateka garagira. 29 Anga Ruhanga aba w’Abayahudi bonkai? Ti kwakwo Ruhanga w’Abanyamahanga? Nikwo, w’Abanyamahanga kwakwo, 30 aha rw’okuba Ruhanga ab’omoi; alyoleka okwo abatahiriirwe abahindura bagorogoki aha rw’enshonga y’okwikiliza kwabo n’abatatahirirwe abahindura bagorogoki aha rw’okwikiliza kwabo. 31 Mbwenu aho nitwihyaho Amateka aha rw’enshonga y’okwikiliza oku? Nikikabure! Shana ekiliho nitukwata Amateka okwo gali.

4

1 Lero tugambeki ahali Aburahamu, tat’enkurw’ichwe aha bunyamubili! 2 Ka Aburahamu ebikorwa biraba nibyo byamuhindwire mugorogoki, aina eky’okwebuga, kyonkai ti ahali Ruhanga. 3 Isi ebihandiko nibigambaki? «Aburahamu yayesigaga Ruhanga, yabarwa okwo ali mugorogoki.» 4 Omuntu akakora omulimo empeerwaye teba gabo, shana eba hakiye. 5 Kandi n’omuntu atakora mulimo akesiga Ruhanga ogwo ahindura ababi kuba bagorogoki nabarwa okwo ali mugorogoki aha rw’okwesigakwe. 6 Kityo Daudi kwakwo naha omuntu omugisha owo Ruhanga alikubona okwo ali mugorogoki etali nshonga ya bikorwa, ati, 7 «Baina omugisha abagarulirwa entambara zabo, ab’amafu gabo gataijukwa; 8 muberwa omuntu ow’Omukama atalikwata ntambara.» 9 Isi omugisha ogu nigugya aha batahiriirwe bonkai, anga kwakwo n’abatatahirirwe? Nitugamba okwo Aburahamu yamanyikiire okwo ali mugorogoki aha rw’enshonga y’okwesiga. 10 Akamanyika atai? Akaba yatahiriirwe anga atakatahiriirwe? Akaba atakatahiriirwe. 11 Akatahilirwa kali kabonero k’okugumisa obugorogokibwe obwo yabaire ainabwo aha rw’okwesiga orwo yabaire atakatahiriirwe. Omugendelero gukaba guli kumuhindura ishe bona abesiga obuzira kutahirirwa kandi oku nibamanyika okwo bali bagorogoki, 12 mara kutyo ishe abatahiliirwe, abatatahirirwe kushai kyonkai nibarondoora okwesiga okwo tataichwe Aburahamu yabaire ainakwo atakatahiriirwe. 13 Endagano eyo Aburahamu n’abaijukuru baraganisiibwe, okwo balisika ensi, tiyarabire mu Mateka, ekaraba omu bugorogoki obulikuruga omu kwesiga. 14 K’abasika baraba bali balinya abakwata Amateka, aho okwesiga kwa bushai, kandi n’endagano teinamu kantu. 15 Amateka gatabukwamu ekiniga; kandi mbali Amateka gatali n’entambara tizibaho. 16 Niyo nshonga obugorogoki bwemeleire aha kwesiga, nirwo ebyaraganisiibwe birayemelera aha kisha mara bihamisibwe kuba bya baijukurube bona, ti balinya bonkai abakwata Amateka, kyonkai na balinya abaina okwesiga okwa Aburahamu, kuba aba ishe bona. 17 Nk’okwo kihandikirwe kiti, «Nkakutaho k’oba ishe amahanga gangi» omu maisho ga Ruhanga owo yayesigire, atunga abafire oburora, akataho n’ebitabaho. 18 Akashubira n’eby’atakushuubiire, abone kuba ishe amahanga gangi; nk’okwo yabaire agambiirwe ati, «Nikwo baijukuru bawe baliba.» 19 Tiyayugire mu kwesiga n’orwo yayebonaga nk’afire kuba akaba aina emyaka 100, anga orwo yatekelezaga okwo Sara yabaire ali mugumba, 20 okwesigakwe aha byo Ruhanga yabaire aragaine tigwayugire. Ekiliho akeyongera omu kwesiga, yata naha Ruhanga ekitinwa, 21 namanya kabutekire okwo Ruhanga yabaire nashobora kukora ebyo yabaire aragaine. 22 Niyo nshonga akaboneka ali mugorogoki aha rw’okwesiga kwa wenene. 23 Ekigambo eki «Akaboneka» tikyahandikirwe aha rwa wenene wenkai, 24 kikahandikwa n’aha rwaitu. Naichwe tuboneke tuli bagorogoki aha rw’okwesiga Ruhanga ayahimbwire Yesu Omukama waitu mu bafu, 25 Yesu ogwo ayaisirwe naturwa amafu gaitu, yashuba yahimbuka katuba bagorogoki.

5

1 Aha rw’ekyo, orwo okwesiga kutuhindwire bagorogoki, twina emilembe ahali Ruhanga eyo twaleteirwe Omukama waitu Yesu Kirisito. 2 Omuli wenene tugiliirwe ekisha ekyo twemeleiremu, kandi nitushanduuka kubona twina eshubi y’okubona ekitinwa kya Ruhanga. 3 Kandi t’ekyo kyonkai: N’orwo tuli omu bushasi nitushanduuka, orwo tulikumanya okwo obushasi burugwamu okwegumisiliza, 4 kandi okwegumisiliza kurugwamu obumanzi, n’obumanzi burugwamu eshubi. 5 Eshubi etugumisa, ahakuba Mwoyo Mutakatifu owo twahairwe akatushesha engonzi za Ruhanga omu mitima. 6 Orwo twabaire tukyali bajege, omu kaanya konene konene Kirisito yafera abatatina Ruhanga. 7 Nikiguma omuntu kufera omugorogoki, n’orwo orundi omuntu yakumaza kufera omuntu omurungi. 8 Kyonkai Ruhanga nayoleka engonzize ahali ichwe kubona Kirisito natufera orwo twabaire tukyali bafakare. 9 Aha rw’ekyo orwo turokoirwe obwambabwe, turayeyongera kurokoka aha kiniga kya Ruhanga aha bwa wenene. 10 Enshonga k’okufa kw’Omwanawe kuraba kwatugarwire ahali wenene okwo tukyali babisha, mbwenu okushaagaho orwo twina emilembe ahali Ruhanga, oburora bwa Kirisito buraturokora. 11 Kyonkai t’ekyo kyonkai, nitushuba nitushanduuka aha rw’ebyo Ruhanga yakozire aha rwa Yesu Kirisito, wenene ogu ayatugarwire ahali Ruhanga. 12 Kityo nk’okwo obufu bwaizire omu nsi aha rw’okufakara kw’omuntu omoi, n’orufu rukaletwa entambara, nikwo n’orufu rwakaranzire rukaba rw’abantu bona enshonga abantu bona bakafakara. 13 Omu mazima obufu bukabaho omu nsi Amateka gatakatairweho, kyonkai mbali Amateka gatali obufu tibumanyikaho. 14 Kwema ahali Adamu kuturuka ahali Musa rufu aketwaliliza abantu, nangu yayetwaliliza na balinya abo amafu gabo gabaire gatalikushusha ntambara ya Adamu. Adamu akaba nashura ogwo ayabaire ali w’okwija. 15 Kyonkai amatungwa tigalikushusha ntambara. K’abangi baraba bafire nibazira entambara y’omuntu omoi, Adamu, nikwo n’ekisha kya Ruhanga hamoi n’amatungwage omu kisha ky’omuntu omoi Yesu Kirisito bili bingi okushaagaho aha rw’abantu bangi. 16 Kandi amatungwa ago tigalikwigana na kyazarukire omu bufu bw’omuntu ogwo omoi. Kuba eiramu elyalesirwe entambara emoi likaleta omuramo, kyonkai ekisha ekigizirwe aha rw’embabazi kwiza entambara zingi nikihindura abantu kuboneka bali bagorogoki. 17 Ka rufu araba yagizire amani aha rw’okufakara kw’omuntu omoi ogwo Adamu, nikwo na balinya abalikugilirwa ekisha kingi n’okubona egabo y’obugorogoki egizirwe aha rw’embabazi barabona oburora oburamukire aha rw’omuntu omoi Yesu Kirisito. 18 Aho nk’okwo entambara y’omuntu omoi yalesire omuraamo aha bantu bona, nikwo n’ekikorwa ky’obugorogoki kilikuletera abantu bona omugaruliro n’oburora. 19 Nk’okwo okutahulira kw’omuntu omoi kwahindwire bangi kuba bafakare nikwo bangi barakorwa omuhuliro gw’omuntu omoi bakaba bagorogoki? 20 Amateka gakaija kukanyisa entambara; kyonkai mbali obufu bwayeyongeire, ekisha kikeyongera okushaagaho, 21 Kityo nk’okwo bufu bwayetwete aha rw’enshonga ya rufu, kwakwo n’ekisha nikwo kyaliire obukama aha rw’obugorogoki obulikututwara omu burora obutalihwaho omuli Yesu Kirisito Omukama waitu.

6

1 Mbwenu tugambeki? Twikare omu bufu k’ekisha kiba kingi? 2 Nikikabure! Ichwe abataaniire kimoi n’obufu, twakurora tutai nitugendelera kufakara? 3 Timulikumanya okwo ichwe chwena ababatiziibwe kurondora Kirisito tukabatizibwa kumurondora n’omu kufakwe? 4 Aha rw’ekyo tukaziikwa hamoi nawe orwo twabatiziibwe kufa, tushobore kubona oburora obuhya nka Kirisito ow’ekitinwa kya Isheichwe kyahimbwire omu bafu. 5 Katuraba tubaire ba wenene aha rw’okuba tufire nka wenene, mazima turaba ba wenene orwo tulihimbuka nka wenene. 6 Nitumanya okwo twabaire tuli eirai, tukabambwa nawe, amairu g’omubili gabone kuchweka, obufu bulekere kutwetwaliliza. 7 Aha rw’enshonga ayafire obufu tibumwetwaliliza. 8 Kyonkai katuraba twafire na Kirisito, nitwesiga okwo tulishuba tukarora nawe. 9 Enshonga nitumanya okwo orwo Kirisito yahimbukire omu bafu talifa rundi n’akake; rufu takimugeleera. 10 Orufu orwo yafire rukaba ruli rufu rw’okutaanira kimoi n’entambara, mara akafa limoi lyonkai. Kyonkai oburora obwo alikurora naburora ali wa Ruhanga. 11 Kityo na inywe nimuragirwa kwebona nk’abataaniire kimoi n’obufu, mara murore muli ba Ruhanga omuli Kirisito Yesu. 12 Aha rw’ekyo obufu buleke kwetwaliliza emibili yanyu elikwija kuhwaho, kubakora kamuhondera amairu gayo. 13 Engingo zanyu mutazijubura kufakara, zitaba bikwato bya kukoza ntambara. Mwehongere Ruhanga, mube bantu abaihirwe omu rufu mukaletwa omu burora, n’engingo zanyu muzihongere Ruhanga zibe bikwato by’okukoza ebikorwa by’obugorogoki. 14 Obufu tibubetwalilize, enshonga timulikugeleerwa Mateka, shana nimugeleerwa ekisha. 15 Mbwenu aho tukoreki? Tufakare aha rw’okuba nitugeleerwa ekisha titulikugeleerwa Mateka? Nikikabure! 16 Timulikumanya okwo kamulikwehongera omuntu wena wena kuba bairube kumuhulira, muli bairube kwo orwo mulikuhulira? Nimuba bairu b’obufu obwisa, anga nimuba bairu b’omuhuliro ogugiza oburora obugorogoki. 17 Kyonkai Ruhanga nakasinge! Kuba eirai n’orwo mwabaire muli bairu b’obufu, mbwenu mwagizire omuhuliro n’omutima gwanyu gwona aha mazima agalikushangwa omu byomwegesiibwe. 18 Orwo mumazire kurokorwa omu bufu mwaba bairu b’obugorogoki. 19 Ningamba okwo abantu bagamba, aha rw’enshonga y’amani gake ganyu ag’obuhangwa. Nk’okwo eirai engingo zanyu mwazikozaga eby’enshoni n’amafu agashagulirane, kityo mbwenu engingo zanyu ezo muzikoze eby’obugorogoki mubone kuba batakatifu. 20 Orwo mwabaire mukyali bairu b’obufu, mukaba mutagelerwa bugorogoki. 21 Kyonkai mbwenu ebintu ebilikubakwasa enshoni mwaha mukyabibonamu mugashoki? Endekelero y’ebintu ebyo ni rufu. 22 Orwo mwachungwirwe omu bufu mukaba bairu ba Ruhanga, omugasho ogwo mulikubona ni kuhindurwa batakatifu, n’endekeelero yagwo burora obutalihwaho. 23 Empeerwa y’obufu ruba rufu, kyonkai egabo ya Ruhanga eyo aha aha rw’embabazize, buba burora obutalihwaho aha rwa Kirisito Yesu Omukama waitu.

7

1 Barumuna bange, ningambira abalikumanya Amateka, nimumanya okw’omuntu aragirwa Amateka orwo aba akyarora? 2 Tugambe omukazi omushwerwa, Amateka nigamukoma ahali iba orwo iba ogwo akyarora. Kyonkai orwo iba afa, Amateka agalikumukoma ahali iba gamutaishura. 3 Kyonkai k’aratura n’omushaija ondijo okwo iba akyarora arayetwa nsiyani. Nawe iba k’arafa aho Amateka nigamutaishura, mara k’arashwerwa omushaija ondijo ti nsiyani. 4 Nikyo kimoi barumuna bange, nainywe kwakwo Amateka tigakibakomire ahakuba muli ngingo z’omubili gwa Kirisito. Mbwenunu muli ba Kirisito ogwo ayahimbukire omu bafu tushobore kuba bantu b’omugasho orwo tulikukolera Ruhanga. 5 Orwo twabaire tukyarora oburora obw’obunyama, amairu gabi agatengibwaga Amateka, emibili yaitu gakaba gagili kubi. Ekyaturugiire omwo twafa ichwena. 6 Kyonkai mbwenu Amateka twagachungukiremu. Byonene ebyo ebyatuhinduraga bairu bikatwisa. Aha rw’ekyo titukigeleerwa Mateka ag’eirai agahandikirwe, shana ekiliho nitugeleerwa oburora obuhya obwa Mwoyo. 7 Mbwenu tugambeki? Tuti Amateka nibwo buba bufu? Nikikabure! Kandi okwo k’Amateka gatakubaireho, obufu tinakubumanyire. Tinakumanyire okwegomba kiki k’Amateka gatakugambire gati, «Otalyegomba.» 8 Kyonkai obufu bukekwatiliza emihango, bwandetera okwegomba okwa buli ngeli. K’Amateka gataliho n’obufu tibuliho. 9 Haliho orwo naroraga obuzira Mateka; kyonkai orwo emihango yagiireho, obufu bwaija, aho nafa. 10 Emihango yonene yonene elikushuubiza oburora yaba niyo enyita yonene. 11 Obufu bukekwatiliza emihango, bwambeiya bwanyisa emihango. 12 Kityo Amateka gaba gatakatifu, n’emihango eba mitakatifu mara y’amazima kandi mirungi. 13 Mbwenu aho ekyo ekili kirungi kikanyita? Nikikabure! Obufu nibwo bwanyisire. Bukankoza ekili kirungi bwanyita, bubone kumanyika bwoli okwo bwemire. Kityo obufu nibumanyikira omu mihango okwo bwina amani gabi agashaagulirane. 14 Nitumanya okwo Amateka gagira omwoyo; kyonkai inye nyina omubili obufu bukangura. 15 Ebyo inye nyenene ndikukora tindikubishobokerwa. Ekyo ndikwenda tikyo ndikukora; ninkora ekyo ntalikwenda. 16 Mbwenu kandikukora ekyo ntalikwenda, aho ninyikiliza okwo Amateka gaba garungi. 17 Kityonu takyali inye alikukikora, nikikorwa obufu obulikutuura omuli inye. 18 Aha rw’enshonga nimanya okwo taliho kantu karungi akalikutura muli inye, nikwo kugamb’oti, omu bunyama bwange. Ninshobora kwenda ekili kirungi kyonkai tindikushobora kukikora. 19 Aha rw’okuba tindikukora kirungi kyo ndikwenda, shana ekibi ekyo ntalikwenda nikyo ndikukora. 20 Mbwenu aho kandikukora ekyo ntalikwenda, takyali inye alikukikora, nikikorwa obufu obulikutuura omuli inye. 21 Kityo nimbona okwo Amateka galikukora: Orwo ndikwenda kukora ekili kirungi, ekili kibi nikiba kyagobire. 22 Okwo ndi omu mwoyo ninshemelerwa Amateka ga Ruhanga, 23 kyonkai omu ngingo zange nimbonamu Amateka agandi nigarashana n’Amateka ag’omwoyo gwange gulikusiima mara nigampindura mbohe y’Amateka g’obufu agalikutuura omu ngingo zange. 24 Inye omunaku! N’ohai alinyihya omu mubili ogu ogulikugya kunyisa? 25 Ruhanga nakasinge omuli Yesu Kirisito Omukama waitu! Kityonu inye omu bwange ninkunda Amateka ga Ruhanga n’omwoyo gwange gwona, kyonkai kandi ninkunda Amateka g’obufu n’omubili gwange.

8

1 Mbwenu aha rw’ekyo abali ba Kirisito Yesu tibakiina mushango. 2 Amateka ga Mwoyo w’oburora omuli Kirisito Yesu ganchungwire omu mani g’Amateka g’obufu n’orufu. 3 Nobona Ruhanga akakora eky’Amateka gatashoboire kukora aha rw’okujegaazibwa obunyama. Akatweka Omwanawe nyabwe omu mishusire y’omuntu nyamafu, mara yaija ali kihongo ky’enyatano y’obufu kuchwa obufu omu bantu, 4 eby’Amateka galikwenda bibone kuhikilira omuli ichwe abatalikukora kwo tulikusindikwa bunyama shana nitukora okwo tulikuragirwa Mwoyo. 5 Aha rw’enshonga abalikuhondera obunyama emyoyo yabo nibagiteka aha bikwete obunyama. Kyonkai abalikuhondera Mwoyo emyoyo yabo nibagiteka aha bikwete Mwoyo. 6 Omwoyo kuguteka aha bunyama orwo rufu, kyonkai omwoyo kuguteka ahali Mwoyo obwo burora n’emilembe. 7 Omwoyo ogutairwe aha bunyama ogwo nigushenga Ruhanga; tiguhulira Mateka ga Ruhanga, pe tigwakushobora. 8 Kandi n’abalikutwarwa obunyama tibaina kushemeleza Ruhanga. 9 Kyonkai inywe timulikutwarwa bunyama, nimutwarwa Mwoyo. Mazima ka Mwoyo wa Ruhanga araba natura omuli inywe, wena wena ataina Mwoyo wa Kirisito taina kuba wa wenene. 10 Kyonkai ka Kirisito araba ali omuli inywe, n’orwo emibili yanyu eisirwe amafu, emyoyo yanyu eina oburora aha rw’obugorogoki. 11 Ka Mwoyo wa Ruhanga ayahimbwire Yesu omu bafu araba natura omuli inywe, wenene ayahimbwire Kirisito Yesu omu bafu kwakwo alitunga emibili yanyu nyakufa oburora omu mani ga Mwoyo asingiire omuli inywe. 12 Kityonu barumuna bange, nitutongwa, kyonkai titulikutongwa kurora nituhondera bunyama. 13 Kamulikurora nimuhondera obunyama mulifa, kyonkai omu mani ga Mwoyo kamurachwa ebikorwa by’obunyama mulirora. 14 Bona abalikuhaburwa Mwoyo wa Ruhanga abo ba Ruhanga. 15 Aha rw’enshonga Mwoyo owo Ruhanga yabahaire talikubahindura bairu handiki kubatinisa; shana Mwoyo wenene ogwo nabahindura baana ba Ruhanga, mara omu bushobora bwa Mwoyo nitweta Ruhanga tuti, «Aba! Isheichwe!» 16 Mwoyo wa Ruhanga wenene wenene n’iwe alikwetaba n’emyoyo yaitu kwatura okwo tuli baana ba Ruhanga. 17 Katuraba tuli baanabe, aho tuli basika, basika ba Ruhanga mara tuli basika hamoi na Kirisito, ekiliho tushaashe nawe tubone kuhabwa ekitinwa nawe. 18 Nintekeleza okwo obushasi obwa kaanya aka tibwakulengwa kitinwa ekyo tulikwija kushurulirwa. 19 Ebitondwa byona bilindilire n’ekihika kingi okushuruwa kw’abaana ba Ruhanga. 20 Ebitondwa byona bikazoka bitaina mugasho n’akake, ti aha rwa byonene kweyendera, shana aha rw’okwenda kwa Ruhanga ayabahindwire bya katozi, kyonkai yabiha okugira eshubi. 21 Ebitondwa byonene bilichungurwa aha rufu n’okujunda bibone obwegeleere obw’ekitinwa eky’abaana ba Ruhanga. 22 Nitumanya okwo ebitondwa byona bitura byemire hamoi nibitaaga kuhika mwaha. 23 Ti bitondwa byonkai, kyonkai ichwe chwenene abali biraba bya mbere bya Mwoyo, nitusinda okuzimu orwo tulindiliire Ruhanga kutuhindura baanabe, nikwo kuchungurwa kw’emibili yaitu. 24 Okugira eshubi egi nikwo kwaturokoire. Eshubi elikuboneka mwaha tiyo shubi. N’ohai ashubira eky’alikubona? 25 Katuraba nitushubira ekyo tutalikubona, tukilindilire n’obwegumisiliza. 26 Oku nikwo Mwoyo atujuna omu bujege bwaitu. Kuba titumanya kushoma nshara nk’okwo turagiirwe, shana Mwoyo wenene n’iwe atutelera omushango omu bushasi bungi muno obutali bwa kugambwa. 27 Ruhanga ahenjuza emitima y’abantu namanya ebitekelezo bya Mwoyo atelera abatakatifu omushango nk’okwo Ruhanga alikwenda. 28 Nitumanya okwo Ruhanga akora ebintu byona akabigoshora kabigasira abamugonza, nib’abo abalikwetwa nk’okwo yategekire. 29 Abo yamanyire obutwe nibo yayahwire batakabaireho kushushanisibwa Omwanawe, Omwanawe ogwo abe muzigaijo gwa barumunabe. 30 Bonene abo, abo yayahwire batakabaireho n’okubeta akabeta, kandi abo yayesire akashuba yababara omu bagorogoki; abo yabazire omu bagorogoki yashuba yabatunga ekitinwa. 31 Mbwenu tugambeki ahali ebyo? Ka Ruhanga araba ali orubaju rwaitu n’ohai aratushobora? 32 Wenene Ruhanga ogwo ataganyiire Mwanawe, shana kumuhayo aha bwaitu ichwena, tatuhe buli kantu hamoi nawe? 33 N’ohai ow’okukwata endonkwa za Ruhanga omushango? Ni Ruhanga abahindura bagorogoki! 34 Aho ow’okubaramura n’ohai? Ni Kirisito Yesu ayabafeleirekwo, akahimbuka omu bafu, asingiire aha mukono gwa bulyo gwa Ruhanga natutelera omushango. 35 N’ohai ow’okututaishurana n’engonzi za Kirisito? Tutaishuranwe ebiyengo anga enaku, anga okugingiizibwa, anga eifa, anga okugenda bushai, anga akabi, anga embanda? 36 Nk’okwo kihandikire kiti, «Aha bwawe nitusiiba nitwitwa; nitushusha entaama ezilikwija kubagwa.» 37 Chei, ebi byona twabisingire omu mani ga Ruhanga ayatugondize. 38 Nimanyage n’orwo rwakuba rufu anga burora, anga bamalaika, anga batwazi b’omw’iguru, anga ebiliho kaanya aka, anga ebilikwija kwija, anga obushobora bw’engeli zona, 39 anga obwemi, anga oburai bw’okugya okuzimu, handiki kyona kyona omu bitondwa, ekirashobora kututaishurana n’engonzi za Ruhanga omuli Kirisito Yesu Omukama waitu tikiliho.

9

1 Ningamba amazima omuli Kirisito, tindikubeiya. Omutima gwange nigunjulira omuli Mwoyo Mutakatifu, 2 okwo nyina obujune bungi n’obushasi bwa buli kaanya omu mwoyo gwange. 3 Omu bwange nakugondize mbe muraamwa mara mushendwa ahali Kirisito aha rwa barumuna bange abanyabuzare bange aha bunyamubili. 4 Nibo Baisiraeli abahairwe egabo y’okuba baana ba Ruhanga, ekitinwakye, endaganoze. Amateka, emigenzo y’okumufukamira, n’ebyaragainwe. 5 Nibatabuka ahali batat’enkurw’ichwe ab’eirai, kandi na Kirisito aha bunyamubili, w’eihanga lyabo. Ruhanga omutwazi wa bona asingizibwe eirai lyona. Amina. 6 Kyonkai tikwo kugir’oti ekigambo kya Ruhanga tikyagasire. Tikugir’oti bona abalikutabuka ahali Isiraeli ba Isiraeli, 7 kandi ti bona baana ba Aburahamu kuba baijukuru, kyonkai kikagambwa kiti, «Baijukuru bawe balyetelerwa ahali Isaka.» 8 Eki nikimanyisa okwo abaana aba Ruhanga ti ba bunyamubili, shana abaana ab’endagano nibo balikwetwa baijukuru. 9 Ekyaragainwe nikigenda kiti, «Omu bukiro nk’obu ndigaruka mara Sara aliba aina omwana w’omwojo.» 10 Kandi t’ekyo kyonkai, na Rebeka kwakwo akazara abaana babili aha mushaija omoi, tat’enkurw’ichwe Isaka. 11 N’orwo abaana abo babaire batakazairwe nangu batakakozire kirungi anga kibi, entegeka ya Ruhanga y’okuronka Isiraeli ebone kugumaho, ti aha rwa bikorwa bya bantu kyonkai mweto gwa Ruhanga, 12 Rebeka ogwo akagambirwa ati, «Omukuru alitwarwa omuto.» 13 Nk’okwo kihandikire kiti, «Nkagonza Yakobo kyonkai nanoba Esau.» 14 Mbwenu tugambeki? Tuti Ruhanga takoza mazima? Nikikabure! 15 Enshonga nagambira Musa ati, «Ndaganyira owo nganyira; mara wenene ogwo owo ndiganyira ndamugilira obuganyizi.» 16 Aha rw’ekyo tikili aha bweyendezi bwa muntu, shana aha buganyizi bwa Ruhanga, 17 n’ebihandiko nibigambira Farao biti, «Nkakuha obukama kukwolekeraho obushobora bwange obuli omuli iwe, eibara lyange lirangaanwe omu nsi zona.» 18 Kityonu Ruhanga agilira obuganyizi wena wena ow’agonza, kandi agumanganisa omutima gwa kaishe muntu owo ayenda. 19 Noija kumbaza oti, «Kubaki akyakwata abantu omushango? Isi n’ohai ayakumwangira eky’ayenzire?» 20 Kyonkai iwe wab’ohai, omuntu kuhorora Ruhanga? Ekibumbano kyakubaza ayakibumbire kiti, «Kubaki wambumbire oti?» 21 Isi omubumbi taina bushobora aha ibumba, omw’ibumba elyo yakaata kwihyamu ekikwato kirungi n’ekindi eky’okukoza ebintu ebya buli kiro? 22 Nikyo kimoi n’ekyo Ruhanga akozire. Akagonza kwoleka ekinigakye n’okumanyisa obushoborabwe. Kyonkai abo yabaire anigaliire kwija kubasilikya akabegumisiliza muno. 23 Kandi akashuba yagonza kwoleka okwo ekitinwakye kili kingi muno ekyo yatutungire ichwe abo yaganyiire, nibo balinya omuli ichwe ab’atekatekire kutungwa ekitinwa. 24 Tuli bantu abo ayesire, ti mu Bayahudi bonkai, kyonkai mpaho n’omu Banyamahanga. 25 Eki nikyo alikugamba omuli Hosea ati, «Ababaire batali bantu bange ndibeta ‹Bantu bange,› n’eihanga elitagonzibwaga ndilyeta ‹Mugonzibwa wange.› 26 Kandi aha mwanya gwonene gwonene mbali bagambiirwe bati, ‹Timuba bantu bange,› honene aho barayeterwaho, ‹Baana ba Ruhanga Asingire.› » 27 Na Isaya nagamba ahali Isiraeli ati: «N’orwo orubara rw’Abaisiraeli rulishusha omushenye gw’enyanja, abaliruhonokaho nibo balirokoka; 28 kuba ekyo Ruhanga yagambire kukora ensi naija kukikora n’amani mara omu bwangu bwangu.» 29 Kandi nk’okwo Isaya yabaasire ati, «K’Omukama w’amahe atakutusigiireho baana, twakubaire nka Sodoma, tushusha Gomora.» 30 Mbwenu aho tugambeki? Abanyamahanga abatakoraga bya bugorogoki babaire bagorogoki, obugorogoki bwabo nibwo buruga omu kwesiga. 31 Kyonkai Isiraeli abakoraga eby’obugorogoki basimbize aha Mateka tibashoboire kuhikya Mateka galinya. 32 Ahakubaki? Enshonga eby’obugorogoki ebyo tibabikolize mani ga kwesiga, bakaba basimbize aha bikorwa. Basitaire aha «Ibare elisitarwaho,» 33 nk’okwo kihandikire kiti, «Mulebe, nateka eibare omuli Sioni elilisitaza abantu, orwazi orulibagwisa; kandi alikamwikiliza talikwatwa nshoni.»

10

1 Barumuna bange, eky’omutima gwange gulikwitanira, n’ekyo ndikushabira Isiraeli ahali Ruhanga nimbashabira kabarokoka. 2 Ndi mujulizi wabo okwo baina ekihika ahali Ruhanga, kyonkai ekihika kyabo tikiliruga mu bumanyi nyakabara. 3 Aha rw’okutamanya bugorogoki obulikuruga ahali Ruhanga, kandi bakaitanira okuhamisa obwabo, tibakunzire bugorogoki bwa Ruhanga. 4 Kirisito n’iwe yachwire Amateka, buli omoi aina okwesiga ashobore kuhindurwa kuba mugorogoki. 5 Musa nahandika okw’omuntu alikukora eby’obugorogoki asimbize aha Mateka ekyo kilimubonesa oburora. 6 Kyonkai obugorogoki obusimbize aha kwesiga nibugamba buti: Otakugamba mu mutima gwawe oti, «N’ohai alitemba omw’iguru?» (Nikwo kugir’oti, kusongora Kirisito) 7 anga, «N’ohai alisongoka omu kuzimu?» (Nikwo kugir’oti, kwihya Kirisito omu bafu). 8 Kyonkai obugorogoki obwo nibugamba butai? Ekigambo kikuli haihi, kikuli aha minwa n’omu mutima (nikwo kugir’oti, ekigambo ky’okwesiga ekyo tulikuranga). 9 K’oraba nogambakwo okwo Yesu aba Mukama, mara noikiliza aha mutima okwo Yesu yamuhimbwire omu bafu, olirokoka. 10 Kuba omuntu aikiliza aha mutima aho ahindurwa mugorogoki, kandi agambakwo atyo arokoka. 11 Ebihandiko bitakatifu nibigamba biti, «Kaishe muntu wena ayesiga Ruhanga talishonazibwa.» 12 Aha rw’okuba taliho nshororo aha Muyahudi n’Omugriki. Omukama wenene wenene n’iwe Mukama wa bona, mara ebirungibye abitunga bona ababimushaba. 13 Nobona «Buli omoi atakira Omukama, alirokoka.» 14 Kyonkai abantu bakushaba batai owo batalikwikiliza? Isi bakwikiliza batai owo batakahuliraga? Isi bahulire batai bataina murangi? 15 Isi abantu bakuranga batai kabatatumirwe? Nk’okwo kihandikirwe kiti, «Garungi gatai amaguru gabo agalikuranga amakuru garungi!» 16 Kyonkai evangeli tibakagikilize bona; Isaya nagamba ati, «Rugaba, n’ohai aikiliize eby’ahuliire kuruga ahali ichwe?» 17 Kityo okwikiliza kuruga omu ky’omuntu yahulira, kandi ekyahulirwa kiruga omu kuranga Kirisito. 18 Kyonkai nimbaza, tibakahuliire? Mazima bahuliire; aha rw’okuba «Eiraka lyabo lyagobire omu nsi zona, ebigambo byabo byagobire aha mbibi z’ensi yona.» 19 Ninshuba nimbaza, Isiraeli tiyashobokeirwe? Ekya mbere Musa nagamba ati, «Ndabaha okuchubira abatali ihanga; mbahe okunigalira eihanga ly’abafera.» 20 Kandi Isaya namaza kugoba aha kugamba ati, «Abatampiigaga nibo bamboine, nayemanyisa abatambazaga.» 21 Kyonkai Isiraeli namugambaho ati, «Omushana gwona nsiiba ntegire engaro kwakilira eihanga elitahulira mara elishengi.»

11

1 Mbwenu nimbaza nti, Ruhanga akachwera kimoi eihangalye? Nikikabure! Inye nyenene ndi Mwisiraeli, mwijukuru wa Aburahamu, w’oruganda rwa Benjamini. 2 Ruhanga takachwaga ihangalye elyo atura namanya batakabaireho. Timulikumanya eby’Ebihandiko Bitakatifu bilikugamba ahali Eliya, okwo atoijera Isiraeli ahali Ruhanga? 3 «Rugaba, abarangi baawe babaisire, alutare zawe bazikambura, inye nyenkai n’inye nsigaireho, mara bakyampiga kunyita.» 4 Kyonkai Ruhanga namuhororaki? Ati, «Nyesigiireho abantu 7,000 abatakatekeraga Baali kujwi.» 5 Na mbwenu omu bukiro obu nikwo bili; haliho abasigaireho abaronkirwe ekisha kya Ruhanga. 6 Kyonkai kabiraba bili bityo aha rw’ekisha tibikyali aha rwa bikorwa; kitali kityo ekisha tukyakubaire kisha. 7 Mbwenu aho tugambeki? Ebyo Abaisiraeli bahigaga tibabiboine. Abaronkirwe bakabibona, kyonkai abasigaire bakagumangana, 8 nk’okwo kihandikirwe kiti, «Ruhanga akabaha omwoyo ogulikuhuziima, amaisho gatabona n’amatwi gatahulira kulemwa kugoba mwaha.» 9 Kandi Daudi nagamba ati, «Amagenyi gabo gababeere mutego gubakwate, gababeere kiina mara gabarugirwemu ekibonabonyio; 10 amaisho gabo gabundwe omwilima batabona, enaku zibahende emigongo ebiro byabo byona.» 11 Kityo nimbaza, bakasitara nikyo bagweleire? Nikikabure. Entambara zabo zikaletera Abanyamahanga okurokoka, kandi aho Abaisiraeli bagira ekiisho. 12 Mbwenu k’entambara zabo ziraba zatungisize ensi, kandi okulemwa kwabo kukatungisa Abanyamahanga, lero kasho orwo Abaisiraeli balirokoka bona! 13 Mbwenu ningambira inywe Banyamahanga. Nk’okwo inye ndi ntumwa y’Abanyamahanga, n’inyebuga omulimo gwange 14 ngize Abayahudi bataahi bange ekiisho, kutyo ngire abo naronkamu. 15 K’okuchuubwa kwabo kuraba nikuletera ensi kugaruka ahali Ruhanga, okwikiliza kwabo nikwo kugambaki kakutali kuhimbuka mu bafu? 16 K’ensano ekanzirwe ey’okuganuza eraba eba ntakatifu, mpaho n’ekiihuro kyona; k’omuzi guraba guli gutakatifu, mpaho n’amatagi gali gatyo. 17 Kyonkai k’amatagi agamoi garaba gakonoirwe, kandi iwe ekyana ky’omuzeituni ishwa okabyarwa aha muzeituni mbali amatagi gakonorwa, kulya obunuzi bw’omuzeituni, 18 oleke kugaya amatagi. K’oragaya oijuke okwo t’iwe oyemeleirweho muzi, shana iwe wenene oyemeleire aha muzi. 19 Oragamba oti, «Amatagi gakakonorwa kambyarwa mbali gakonoirwe.» 20 Ekyo nikwo. Gakakonorwa aha rw’okutaikiliza kwago, kyonkai naiwe okwikiliza kwawe nikwo kukwemeleize. Kityo oleke kugaya, ekiliho ofulike omwoyo. 21 Aha rw’okuba ka Ruhanga araba ataganyiire mataagi ag’obuhangwa, naiwe talikuganyira. 22 Aho oyekomye obufura bwa Ruhanga n’okukarakwe: Ruhanga akalira abagwire, kyonkai iwe akugilira obufura, ekiliho oyekwate obufurabwe; kitali kityo naiwe kutyo alikuchwa. 23 Nangu n’abandi kabaraba batazigiliire omu butesiga bwabo, baligaruka mbali babaire bali, kuba Ruhanga aina obushobora bw’okubagarura. 24 Enshonga ka iwe oraba wakongoirwe aha muzeituni, omuzeituni kibira aha rw’obuhangwa bwagwo, okakwatanisibwa aha muzeituni ogulimano omu ntwaza etali ya buhangwa, aho amatagi aga ag’obuhangwa tigakwatanisiibwe aha muzeituni ogwago kushaaga? 25 Barumuna bange, ningonza mushobokerwe ekyebisho eki, mutaija mukebeiyabeiya ngu mwina amagezi. Abaisiraeli abandi bagumangaine, nangu Abanyamahanga bona balemwe barokoke, 26 nirwo Isiraeli yona elirokoka; nk’okwo kihandikire kiti: «Omurokozi aliruga Sioni, achwe entambara omuli Yakobo; 27 mara egi niyo eliba ndagano yange eyo ndikora nabo orwo ndibagarulira entambara zabo.» 28 Aha bikwete evangeli baba babisha ba Ruhanga aha rw’okugilira inywe Abanyamahanga eitima. Kyonkai aha bikwete okuronkwa baba bagonzibwa aha rwa baishenkurubo. 29 Orwo Ruhanga atunga omuntu egaboze anga akamuronka tamuhinduka. 30 Inywe Abanyamahanga, eirai timwahuliraga Ruhanga. Kyonkai mbwenu Ruhanga abagilire obuganyizi aha rw’okutahulira kwa Baisiraeli. 31 Aha rw’enshonga y’obuganyizi obwo mugiliirwe, Abayahudi tibalikuhulira Ruhanga, kutyo nabo baije babone kugilirwa obuganyizi bwa Ruhanga. 32 Ahakuba Ruhanga ahaire abantu bona obutahulira, kwija kubagilira obuganyizi. 33 Lingi litai eitunga lya Ruhanga n’obumanyibwe n’amagezige! Emiramulire n’entwazaze by’okutangaza! 34 «N’ohai alikumanya ebitekelezo by’Omukama anga n’ohai arabaire mutegekiwe? 35 Anga n’ohai aramuhaire ekintu ali wa mbere Ruhanga kwija kukimugarulira?» 36 Ebintu byona bitabuka ahali wenene, bibaho omu bushobora bwa wenene, mara biba bya wenene. Ekitiinwa kibe kya wenene eirai lyona. Amina.

12

1 Aha rw’ekyo barumuna bange, nimbatagiliza mbataireho obuganyizi bwa Ruhanga, muhonge emibili yanyu ebe kitambo ekilikurora, ekitakatifu mara ekilikushemelera Ruhanga. Oku nikwo kumufukamira kwanyu okw’amazima okwo muragiirwe kumuha. 2 Muleke kwekoma aha migilire y’ensi egi. Muhinduke, muhindure ebitekelezo byanyu buhya, mwije mumanye kabutekire ebyo Ruhanga ayenda, mumanye ekili kirungi, ekishemeire mara ekigorogokire. 3 Aha rw’ekisha ekyo nagiliirwe, buli omoi omuli inywe nimuragira aleke kwetungika kushaaga okwo ali, ekiliho ayelebe n’obwegendeleza, buli omoi kuhondera amani g’okwikiliza okwo Ruhanga yamutungire. 4 Nk’okwo omu mubili gumoi twinamu engingo zingi, mara engingo zona tizilikukora mulimo gumoi, 5 kityo naichwe n’orwo tuli bangi, tuli mubili gumoi omuli Kirisito, kandi buli omoi rugingo rwa mutahiwe. 6 Twina amatungwa gatali gamoi kuhonderana n’ekisha kyotugiliirwe, kityo tugakoze. Kakuli kuranga, turange nk’okwo okwesiga kwaitu kuli. 7 Kalili ikora, tukore, araba ayegesa, ayegese. 8 Araba agira akalyo k’okuchumbiza, achumbize; araba amanya kuha banu, abahe ataina kabajoka. Ajuna, ajune n’ekihika; ow’obuganyizi, agire obuganyizi n’amashemelerwa. 9 Engonzi ziruge aha mutima. Munobe ebibi, mwekwate ebirungi. 10 Mugonzangane engonzi ez’oburumuna; mukirangane omu kukunirangana. 11 Ekihika kyanyu kitashuba nyuma; mubengeye omu mwoyo, kandi mukolere Omukama. 12 Mushanduke aha rw’eshubi yomwinayo, omu matangwa mwegumisilize, kandi mushome enshara obutosha. 13 Abakirisito bataahi banyu mubachangire ebyo balikwetaga, kandi munyegeze abagenzi. 14 Ababagingiiza mubagambege; mubahe omugisha, mutabaraama. 15 Abalikushanduuka mushanduuke nabo, abalikulira mulire nabo. 16 Mugire obuchulezi omu muturanwa; mutetungika, ekiliho mwikare n’abantu ab’ahansi. Mutalyebona magezi. 17 Mutalyehoroza, shana muhige ekilikushemelera abantu bona. 18 Kakilikushoboka, inywesi okwo murabona, muture kurungi n’abantu bona. 19 Abagonzibwa, mutalyehoora; ebyo mubilekere Ruhanga, aha rw’okuba kikahandikwa kiti, «Okwehoora kuba kwange, n’inye ndibamalira, alikugamba Mukama. 20 Leka! K’omubisha wawe araba aina enjara, omuhe ak’okulya; k’araba aina eiliho, omuhe ak’okunywa. Omu kugir’otyo oraba nomukwasa enshoni zingi muno.» 21 Omutima gubi gutakukiza mani; omutima gubi ogusingise omutima gurungi.

13

1 Buli muntu agire omuhuliro aha batwazi. Aha rw’okuba taliho bushobora obutarugire ahali Ruhanga. Abatwazi abaliho bakatekwaho Ruhanga. 2 Aha rw’ekyo kaishe muntu asimbalira abatwazi, asimbalira ekyo Ruhanga yataireho, mara abo abasimbaara balyeletera omushango. 3 Manya abatwazi tibakanga barungi shana ababi. Wakuburwa kutina abatwazi? Ahonu okore kurungi nirwo omutwazi arakusiima, 4 kuba wenene mukozi wa Ruhanga aha rw’obuge bwawe. Kyonkai k’oraba nokora kubi otine, aha rw’okuba omutwazi embanda tagikwatira bushai. Omutwazi mukozi wa Ruhanga kubonabonyia akora kubi. 5 Kityo omuntu naragirwa kugira omuhuliro, ti rwa kutina kiniga kya Ruhanga kwonkai, kyonkai mpaho n’aha rwa ishenkazi omutima. 6 Aha rw’enshonga yonene yonene mushora emishoro, enshonga abatwazi baba baheleza ba Ruhanga, mara ekigambo eki nibakyekomya. 7 Bona mubahe ebili byabo. Araba ali w’okusholerwa emishoro, asholerwe emishoro; omuhoza aholerwe; ow’okukunirwa akunirwe; ow’okuhabwa ekitinwa ahabwe ekitinwa. 8 Omuntu atabatonga kantu kona kona, shana okugonzangana. Enshonga omuntu agonza mutahiwe aba ahikize Amateka. 9 Emihango egi: «Otalisiyana, Otaliita, Otaliiba, Otalyegomba,» efunganisibwa omu kigambo kimoi eki, «Ogonzega mutahi wawe nk’okwo iwe olikwegonza.» 10 Engonzi tizitamisa muntu. Aha rw’ekyo okugonza nikwo kugobesheleza Amateka. 11 Kwongera ahali ekyo nimumanya okwo esaa egobire, okwo akaanya nik’aka kuruga omu turo. Mbwenu aha tuli haihi kurokoka kushaaga orwa mbere orwo twaikiliize. 12 Obwire bwakeire, omushana gwajwire. Kityo tulekere kukora ebikorwa by’omwilima, tukore ebikorwa eby’omushana. 13 Turore nk’okwo kisaine kurora omu mushana, tutagira mururu anga kutamiira, tuleke obusiyani n’eby’enshoni, tuleke endwano n’eihagiko. 14 Ekiliho murondore Omukama Yesu Kirisito, muleke kuhyahyanira omubili, n’okunulirwa obunyama.

14

1 Kandi omuntu alikuyuga omu kwesiga mumunyegeze. Kyonkai mutahankana nawe. 2 Omu myesigireye omuntu yakushobora kulya buli kantu; nawe kandi alikuyuga ogwo nalya emikubi yonkai. 3 Alikulya atagaya alikwetanga. N’alikwetanga ataramura muntu alikulya; aha rw’okuba Ruhanga amukunzire. 4 Iwe wab’ohai kuramura omwiru w’ondijo? Mukamawe n’iwe aramura nka yakora kurungi anga nka yakora kubi. 5 Haliho omuntu alikubona kir’eki kili kirungi kushaaga ekindi, kandi ondijo nabona ebiro byona nibishushangana. Buli muntu aramure okwo alikubona omu bwa wenene. 6 Ahikya ekiro akihikya kukunisa Omukama. Kwakwo n’alikulya nalya kukunisa Omukama, aha rw’okuba nasiima Omukama. Kandi alikwetanga nayetanga kukunisa Omukama mara nasiima Ruhanga. 7 Taliho n’omoi omuli ichwe arora anga afa aha bwa wenene. 8 Katulikurora niturora aha bw’Omukama. Katulikufa nitufa aha bw’Omukama. Kityonu tulikarora anga tulikafa tuli b’Omukama. 9 Aha rw’enshonga egi nikyo Kirisito yafeleire akashuba akarora, abone kuba Mukama w’abafire n’abalikurora. 10 Kiki iwe kuramura murumuna wawe? Anga iwe kubaki nogaya murumuna wawe? Nobona ichwena tulyemelera omu maisho g’enketo ya Ruhanga ey’eiramu; 11 kuba kikahandikwa kiti, «Omukama nahanga ati, Nk’okwo ndi murora, buli muntu alinfukamaho, na buli rulimi rulisingiza Ruhanga.» 12 Kityo ichwena tulyetonda obusigire ahali Ruhanga. 13 Ahonu tutazigilira kuramurangana. Ekiliho mulekere kutamisangana n’okusitazangana. 14 Nimanya mara nyina amazima omuli Yesu Omukama okwo hatabaho kintu kihagare omu buhangwa bwakyo; shana kihagare omuli olinya alikutekeleza okwo kili kihagare. 15 Murumuna wawe k’arasitazibwa eky’olikulya, eby’olikukora oraba otalikubikozibwa ngonzi. Eby’oralya bitaisa muntu owo Kirisito yafeleire. 16 Kityo ekirungo kyanyu kitagambwaho kubi. 17 Obukama bwa Ruhanga ti kulya anga kunywa, shana obugorogoki n’emilembe n’ebyera omuli Mwoyo Mutakatifu. 18 Alikukolera Kirisito omu ntwaza egi akundwa Ruhanga mara asiimwa abantu. 19 Aha rw’ekyo tuhondere ebili by’emilembe n’okwombekangana. 20 Otakwita mulimo gwa Ruhanga aha rw’enshonga ya nyakabunda. Buli kintu mazima kyera, kyonkai eba shobe omuntu kusitaza banu aha rw’enshonga y’ekyo yalya. 21 Kirungi kutalya nyama anga kunywa divai, handiki kukora kyona kyona ekyakusitaza murumuna wawe. 22 Okwesiga kwawe kube kwawe na Ruhanga wawe. Muberwa atalikweligomwa aha rw’enshonga y’ekyo alikubona kili kirungi. 23 K’eky’alikulya araba nakilengeshanyia, Ruhanga namuramura k’alikukilya, aha rw’okuba ekikorwakye tikisimbagiliize aha kwesiga. Mara kyona kyona ekitasimbagiliize aha kwesiga buba bufu.

15

1 Ichwe abagumire nituragirwa kwemera obutamosho bw’abalikuyuga, tuteshemeleza ichwe chwenane. 2 Ichwena tushemeleze bataahi baitu aha rw’obuge bwabo kubombeka. 3 Kuba Kirisito tiyayeshemeleize. Ekiliho nk’okwo kyahandikirwe, «Ebijumi by’abakujumire byabendabendera inye.» 4 Nobona ebyakahandikirwe obwa karai bikahandikwa kwegesa ichwe tubone kugira eshubi aha rw’enshonga y’Ebihandiko Bitakatifu kutugumisa n’okututamu ekihika. 5 Ruhanga atugumisize mara akatutamu ekihika abatunge omuturanwa gw’emilembe omuli Kirisito Yesu, 6 mubone kwema hamoi omw’iraka limoi kusingiza Ruhanga mara Ishe Omukama waitu Yesu Kirisito. 7 Aha rw’ekyo mukundangane nk’okwo yakunzire inywe, aha rw’ekitinwa kya Ruhanga. 8 Nimbagambira okwo Kirisito yabaire mukozi w’abatahiriirwe kuhamisa ebyo batat’enkurw’ichwe baraganisiibwe, 9 n’Abanyamahanga babone kusingiza Ruhanga aha rw’obuganyizibwe. Nk’okwo kyahandikirwe, «Orw’ekyo ndikuhaisiliza omu Banyamahanga, nshube mpoyere eibara lyawe;» 10 kandi nashuba nagamba ati, «Inywe Banyamahanga, mushanduke hamoi n’abantube;» 11 kandi bati, «Banyamahanga inywena muhaisilize Omukama, n’amahanga gona gamuhaisilize.» 12 Isaya nayongeraho ati, «Muzi gwa Yese aliija, aliimuka kutwara Abanyamahanga: Abanyamahanga balimushuubira.» 13 Ruhanga, entabuko y’eshubi akanyise ebyera n’emilembe omuli inywe inywena aha rw’okwesiga kwanyu, mubone kugira eshubi nyingi omu mani ga Mwoyo Mutakatifu. 14 Barumuna bange, inye nimanyira kimoi okwo muli bantu barungi bwoli, nimumanya buli kantu mara nimushobokerwa kwegesangana. 15 Kyonkai aha bigambo ebindi mbahandikiire n’amani gangi kubaijukya, aha rw’ekisha ekyo Ruhanga yangiliire, 16 kuba mukozi wa Yesu Kirisito omu Banyamahanga. Nindanga evangeli ya Ruhanga nk’omukuhani, ekihongo ky’Abanyamahanga, nibo Banyamahanga bonene abo Mwoyo Mutakatifu ahindwire batakatifu, kibone kwikilizibwa. 17 Aho nyina enshonga y’okwebuga omulimo gwange ogwo ndikukolera Ruhanga omu mani ga Kirisito Yesu. 18 Aha rw’okuba tindikwija kuziza kugamba kyona kyona shana ebyo Kirisito alikugamba omu kanwa kange, abone kushoboza Abanyamahanga kumuhulira omu bigambo n’omu bikorwa, 19 omu mani g’obubonero n’ebitangazo, omu mani ga Mwoyo Mutakatifu. Nzingoire kwema Yerusalemu nagoba Iliriko, nindanga kabutekire evangeli ya Kirisito. 20 Ekyo nyitanira obutosha kuba kuranga evangeli mbali Kirisito atakahulirwaga, ntaija nkombeka aha musingi gw’ondijo. 21 Nk’okwo kyahandikirwe kiti, «Abatakamugambirwagaho balimubona, n’abatakahuliraga balishobokerwa.» 22 Egi niyo nshonga eikara nentanga kubagobaho. 23 Kyonkai mbwenu orwo namazire omulimo gwange omu mikoa egi, mara n’okwo emyaka nyingi ntura n’inyegomba kubagobaho, 24 ninshubira kubabona orwo ndaba ningya Hisipania, ninshubira n’okwo muranshagarayo, kyonkai mbanze mbakyalire buzima akaanya kake. 25 Kyonkai aha rwa mbwenu aha ningya Yerusalemu kutwalira abakirisito bataahi baitu eshumbusho. 26 Masedonia na Akaya bategekire kugira ebyo babonera abakirisito bataahi baitu abetaage ba Yerusalemu. 27 Bakitegekire, mara mazima baragiirwe, aha rw’okuba k’Abanyamahanga baraba bakunzire ebirungi byabo by’omwoyo, na bonene kwakwo baragiirwe baheho Abayahudi ebyo bainabyo. 28 Aha rw’ekyo orwo ndaba namazire ekigambo ekyo, nkamara kuheleza ebigizirwe, ndabaletwaho orwo ndaba ningya Hisipania. 29 Mara nimanya okwo orwo ndaija okwo ndaija n’emigisha ya Kirisito ekinje. 30 Barumuna bange nimbatagiliza mbataireho Omukama waitu Yesu Kirisito n’engonzi ezilikutabuka ahali Mwoyo, tweme hamoi kushoma enshara n’amani, munshabire ahali Ruhanga, 31 mbone kukira aha bataikiliza ba Buyahudi, n’eikora lyange aha bakirisito bataahi baitu aba Yerusalemu libone kubashemelera. 32 Ruhanga k’arayenda ndashemelerwa kubagobaho mara mbaikareho nyikyemu. 33 Ruhanga entabuko y’emilembe abe nainywe inywena. Amina.

16

1 Nimbakwasa munyanyaichwe Febe, omudiakonikazi w’enteko ya Kenikirea, 2 mumutore omw’ibara ly’Omukama nk’okwo bikagenda aha bakirisito bataahi baitu, mumujune omuli byona ebyo arayetaaga ahali inywe, aha rw’okuba akajuna bangi nanye mbulimu. 3 Munshulire Purisika na Akila, abakozi bataahi bange aha rwa Kirisito Yesu, 4 abayehoiremu kunkiza ahali rufu. T’inye nyenkai, kyonkai mpaho n’enteko zona z’Abanyamahanga nizibasiima. 5 Kwakwo munshulire n’enteko eli omu ka yabo. Munshulire omugonzibwa wange Epeneti ayabaire wa mbere kwekiliza Kirisito omuli Asia. 6 Munshulire Maria ayabahendekeire. 7 Munshulire Andoroniko na Yunia, abanyaruganda bange mara abafungwa bataahi bange: Bonene abo omu ntumwa b’eiranga mara bakanyebembera kwikiliza Kirisito. 8 Munshulire Ampuliati, omugonzibwa wange omuli Mukama. 9 Munshulire Urubano, omukozi mutahi waitu omuli Kirisito, na Sitekisi omurungi wange. 10 Munshulire Apelesi, omwesigwa omuli Kirisito. Munshulire eka ya Arisitobulusi. 11 Munshulire Herodioni omunyaruganda wange. Munshulire eka ya Narisisi omuli Mukama. 12 Munshulire abakozi balinya omuli Mukama, abalimu Tirifena na Tirifoza. Munshulire omurungi Perisisi, ayachwaziikaine omuli Mukama; 13 Munshulire Rufusi, enganzi y’Omukama, na nyina mara mawe. 14 Munshulire Asinkiriti, Filegoni, Herumesi, Patirobasi, Herimasi n’abanyanteko abo bainabo. 15 Munshulire Filologi, Yulia, Nereo na munyanya, na Olimpasi n’abakirisito bona bataahi baitu abo bainabo. 16 Mushurangane nimunywegerangana ekinywegero kitakatifu. Enteko zona za Kirisito nizibakeisa. 17 Kyonkai barumuna bange nimbashaba, mwekenge abateraikubo abalikwisa banu omwaga, kubahakanisa aha byo mwegesiibwe; mubatantare. 18 Abantu abemire batyo tibalikukolera Mukama waitu Kirisito. Omulimo gwabo kulya. Nibakoza obugambo burungi n’okujebeka abatalikumanya bingi kubahabisa. 19 Omuhuliro gwanyu nigumanyika omu bantu bona, niyo nshonga nimbebuga. Kyonkai ningonza mube bagezi mukore ebirungi, kandi mube nyakatetere mwelinde ebili bibi. 20 Aho Ruhanga, entabuko y’emilembe, arayanguha ashekenyure Sitani mumulibatilire. Omugisha gw’Omukama waitu Yesu Kirisito gube nainywe. 21 Timotheo omukozi mutahi wange nabakeisa; hamoi na Lukio na Jasoni na Sosipateri abanyaruganda bange. 22 Inye Terisio, omuhandiki w’ebarua egi nimbakeisa omuli Mukama. 23 Gayo anyegeize mara akanyegeza n’enteko yona nabakeisa. Erasito omuhanika w’ekigo, na Kwarutusi murumuna waitu, nibabakeisa. 24 [Omugisha gw’Omukama waitu Yesu Kirisito gwikare nainywe inywena. Amina.] 25 Asingizibwe Ruhanga, aina obushobora bw’okubagumisa omu vangeli eyo ndikuranga ningamba Yesu Kirisito, nikwo kushuuruwa kw’ekyebisho ky’okurokoka ekyabaire kitakamanyikaga kwema eirai lyona. 26 Kyonkai mbwenu ekyebisho ekyo kihigire aha mushana omu bihandiko by’abarangi, n’aha rw’omuhango gwa Ruhanga ow’eirai lyona kimanyikire omu mahanga gona, bakitoze omuhuliro ogulikutabuka omu kwikiliza. 27 Ruhanga wenene wenkai omumanyi, ahaisilizibwe omuli Yesu Kirisito eirai lyona. Amina