EBIKORWA EBIKORWA BY’ENTUMWA

EBIKORWA EBIKORWA BY’ENTUMWA

¹ Waitu Teofilo, omu kitabo kya mbere nkahandikamu byona ebyo Yesu yabandiizeho kukora n’okwegesa, ² kulemwa kugoba kiro ekyo yatwetwe omw’iguru, orwo yamazire kushoborora entumwaze omu mani ga Mwoyo Mutakatifu ebyo barakora. Entumwa ezo akashangwa yazironzire. ³ Kayabaire yahimbukire yabahabukira nataho n’obubonero okwo n’iwe wenene ahimbukirekwo. Akabahabukira ebiro 40, nabafumolera aha Bukama bwa Ruhanga. ⁴ Orwo yabaire akyaikara nabo akabaragira kutaruga Yerusalemu, balinde ekyo Ruhanga Ishe yaragaine, ekyo bamuhuliire nagamba. ⁵ Yabagambira okwo Yohana yababatiize nakoza amaizi, kyonkai ati ebiro bitakakeire bingi murabatizibwa omu mani ga Mwoyo Mutakatifu. ⁶ Orwo entumwa zabaire zili hamoi na Yesu, zimubaza ziti, «Mukama, mbwenu aha noija kugarura obukama bwa Isiraeli?» ⁷ Azigambira ati, «Okumanya obukiro anga ebirumo byo Tata ataireho omu bushoborabwe ekyo inywe tikibakwete. ⁸ Ekiliho, orwo Mwoyo Mutakatifu arabahabukira murahaabwa obushobora. Kandi muranjulira omuli Yerusalemu n’omuli Buyahudi yona, na Samaria, nangu n’omu nsi zona.» ⁹ Orwo Yesu yamazire kugamba ebyo, okwo baliho balebire ashutuka agya eiguru, ekichwi kimubunda, baba batakimubona. ¹⁰ Orwo babaire bali omu kitangaro balebire eiguru nagenda, bechura abashaija babili bemeleire aha rubaju, bajwete ekanzu zilikwera. ¹¹ Abashaija abo bagambira entumwa ezo bati, «Inywe bashaija ba Galilaya, kubaki mwemeleire muraramire eiguru? Yesu ogu ayabarugaho akatemba omw’iguru, emigendereye eyo mwamubona nagya omw’iguru, niyo eliba miizireye.» ¹² Entumwa ziruga aha Ibanga ly’Emizeituni zigaruka Yerusalemu, kagendo nk’akajuburwaga kugendwa ahali Sabato. ¹³ Kabamazire kutaaha omu nju batemba omu kiyumba ky’omu gorofa. Bonene abo ni Petero na Yohana na Yakobo na Anderea, Filipo na Tomasi, Balitolomayo na Matayo, Yakobo eya Alufayo na Simoni Omuferaihanga, na Yuda mutabani wa Yakobo. ¹⁴ Bona aba bayemaga hamoi bashoma enshara n’omutima gumoi, hamoi n’abakazi abandi na Maria nyina Yesu, na barumuna Yesu. ¹⁵ Omu biro ebyo Petero ayemelera omu barumuna (omutwe gw’abantu bona hamoi nka 120), agamba ati, ¹⁶ «Barumuna bange, Ebihandiko Bitakatifu, nibyo bigambo ebyo Mwoyo Mutakatifu yagambire omu kanwa ka Daudi orwa karai ahali Yuda ayalesire abantu abakwete Yesu, bikaba biragiirwe kugobeelera. ¹⁷ Yuda ogwo akaba ali omoiho omuli ichwe, mara akaba aina omuruka ogwe omw’ikora eli. ¹⁸ «(Empiya ezo yaboine aha rw’omutima gubi gwa wenene akaziguza ekisi; yakuntuka ahansi ajumaire, yabaruka orubunda, amara gona gazagira. ¹⁹ Ekyo kikamanyika omu banyansi bona ba Yerusalemu, n’ekisi omu rulimi rwabo bakyeta ‹Akelidama,› nikwo kugir’oti, ‹Ekisi ky’Obwamba.›) ²⁰ Aha rw’okuba kikahandikwa omu Kitabo ky’Ezaburi kiti, ‹Omwa wenene hahinduke ndaara, enjuye etaliturwamu muntu; kandi omwanyagwe gukwatwe muntu ondijo.› ²¹ Kityo omuli balinya abagendaga naichwe omwanya gwona twina Yesu, ²² kubandiza ahali Yohana nabatiza, kugoba kiro ekyo Yesu aturugireho akatemba omw’iguru, omu bantu aba naragirwa kurugwamu ow’okutaha omuli ichwe, abe mujulizi okwo Yesu ahimbukirekwo.» ²³ Barondamu abantu babili, Yozefu ayayetwaga Barisaba, eibaralye lya kabili ni Yusito, kandi na Matia. ²⁴ Bashaba bati, «Mukama amanya emitima y’abantu bona, singa otwoleke owo waronda omu babili aba ²⁵ kuba mukozi mara ntumwa, emyoga eyo Yuda yanagireho akegyera omu ga wenene.» ²⁶ Babarasira enshoga, zera zikwata, egwera Matia. Matia ogwo abaliranwa n’entumwa ikumi n’emoi.

¹ Aha kiro kya Pentekosite, abegesibwa bona bakashangwa bali hamoi. ² Akahiliro nk’okw’omuyaga gw’amani karuga omw’iguru kibandagara, enju yona eyo babaire balimu bashuntamire eijurwa akahiliro ako. ³ Babona ebilikushusha endimi z’omuliro, buli omoi orulimi orwo rw’omuliro rumuli aha mutwe. ⁴ Bona baijurwa Mwoyo Mutakatifu, babanza kugamba endimi zitali zabo, nk’okwo Mwoyo Mutakatifu wenene yabahaire obushobora bw’okugamba. ⁵ Aho omuli Yerusalemu hakaba halimu Abayahudi bali bantu b’edini, barugire omu nsi zona. ⁶ Orwo embaga yahuliire akahiliro ako ehurura yona, bagwa omu kitangaro, kuba bakaba nibahulira entumwa nizibagambira omu rulimi oruli rwabo. ⁷ Batangara, bashoberwa nibagamba bati, «Bona aba abalikugamba manya Bagalilaya! ⁸ Mbwenu byaba bitai ichwe buli omoi kuhulira orulimi orwamuzaire? ⁹ Abapariti, Abamedi, Abaelami n’aba Mesopotamia, Buyahudi na Kapadokia, Ponto na Asia, ¹⁰ Firijia na Pamfilia, Misiri n’ebichweka bya Libya ebilikutwarwa ensi ya Kirene, n’abagenyi abarugire Roma, Abayahudi n’Abanyamahanga abakwete edini y’Abayahudi, ¹¹ Abakirete n’Abaarabu, nituhulira abashaija aba nibatugambira omu ndimi zaitu ebikorwa bya Ruhanga eby’amani!» ¹² Bona batangara, bibatabura, babazangana bati, «Eki kiki?» ¹³ Kyonkai abandi baruura, bati, «Batamiira edivai y’omutagata.» ¹⁴ Petero ayemelera hamoi n’entumwa 11, atungika eiraka abagambira ati, «Inywe bantu ba Buyahudi, na inywena abalikutura Yerusalemu, mumanye ekigambo eki, mara muhulilize ebyo ndikugamba. ¹⁵ Kuba abantu aba tibatamiire nk’okwo mulikutekeleza. Mbwenu aha saa ishatu za bwankya. ¹⁶ Kyonkai Omurangi Yoeli akagamba ati, ¹⁷ ‹Ruhanga nagamba okwo omu biro by’enzindo, abantu bona alibatwekera Mwoyo we. Batabani banyu na bahara banyu babe barangi, abasigazi babonekerwe, kandi abagurusi barote ebiroto. ¹⁸ Nikwo omu biro bilinya abairu bange n’abazana bange ndibatwekera Mwoyo wange, na bonene babe barangi. ¹⁹ Ndiboleka ebitangazo aha iguru, n’obubonero omu nsi; obwamba, omuliro n’omwika ogulikuchunka. ²⁰ Eizoba lilihinduka liiragure, n’okwezi kuhinduke kutukure, ekiro kihango eky’Omukama ky’ekitinwa kitakaizire. ²¹ Kandi buli omoi alitakira Omukama alirokoka.› ²² «Inywe Baisiraeli bataahi bange muhulire ebigambo ebi: Yesu owa Nazareti, omuntu owo Ruhanga yayolekire obushoborabwe kurungi omu bubonero n’ebitangazo ebyo yamukolize, ²³ n’iwe Yesu owo babanagire omu mikono nk’okwo Ruhanga yashangirwe namanya kwema akarai kona, nikwo yabaire ategekire omu ntwazaze. Mukamubamba, mwamunagira abantu babi, mwamwisa. ²⁴ Kyonkai Ruhanga akamuhimbura, orwo yamazire kumara rufu amani, enshonga tikyakushobokire rufu kukiza Yesu amani. ²⁵ Kuba Daudi namugambaho ati, ‹Buli kaanya Omukama namubonaga omu maisho gange, aha rw’okuba andi aha bulyo ntaija nkatengeta. ²⁶ Aha rw’ekyo omutima gwange gwashemelerwaga, n’omwoyo gwange gushanduuka; kandi omubili gwange guraturaga n’eshubi. ²⁷ Kuba omwoyo gwange toligunaga kugya Kuzimu, n’Omutakatifu wawe tolimuleka kujunda. ²⁸ Okamanyisa emihanda y’oburora; olintunga ebyera bingi omu businge bwawe.› ²⁹ «Barumuna bange, mbagambire ntainayo kateratima okwo tat’enkurw’ichwe Daudi yafire bakamuziika, kuhika na kir’eki enyangaye nitugimanya mbali eli. ³⁰ Daudi akaba ali murangi mara namanya okwo Ruhanga yamuraganisize nanahira okwo omuli baijukurube aliihyamu omoi amuteke aha nketo. ³¹ Akabona karai, yashuba yabasha okwo Kirisito alihimbuka, okwo atalinagiranwa kugya Kuzimu, anga omubiligwe kujunda. ³² Yesu ogu Ruhanga akamuhimbura, mara ichwe chwena tuli bajulizi b’ekigambo ekyo. ³³ Orwo yamazire kuhaba ekitinwa aha bulyo bwa Ruhanga, naichwe Isheichwe yatutunga Mwoyo Mutakatifu owo Yesu yaturaganisize, nikwo kututunga ebi ebyo mulikubona mukahulira. ³⁴ Daudi wenene tiyatembire mw’iguru; kyonkai nagamba ati, ‹Omukama akagambira Mukama wange ati: Oshuntame aha bulyo bwange, ³⁵ ndemwe mpindure ababisha bawe babe katebe k’okuhumuzaho ebilenge byawe.› ³⁶ Aha rw’ekyo eka ya Isiraeli yona emanyiire kimoi okwo Ruhanga yamuhindwire Mukama mara Kirisito, wenene Yesu ogu owo mwabambire.» ³⁷ Kabamazire kuhulira ebigambo ebyo bibakora aha mutima, babaza Petero n’entumwa ezisigaire bati, «Barumuna baitu, tukoreki?» ³⁸ Petero abahorora ati, «Mwechuze mara buli omoi abatizibwe omw’ibara lya Yesu Kirisito, mugarulirwe entambara zanyu; mushube mutungwe egabo ya Mwoyo Mutakatifu. ³⁹ Ahakuba Ruhanga akamubaraganisa inywe n’abaana banyu, n’abantu bona abali harai; buli omoi ow’Omukama Ruhanga alikweta kwija ahali wenene.» ⁴⁰ Petero agamba n’ebindi ebishagireho, abachumbiza ati, «Mwerokore aha muzarwa gubi ogu.» ⁴¹ Kityo abaikiliize ekigambokye babatizibwa, abantu nka 3,000 beyongera aha rubara rw’abegesibwa. ⁴² Bagonza muno eby’entumwa zabaire nizegesa, n’okwikara omu bumoi, n’omu kubegura omukate n’omu nshara. ⁴³ Entumwa zikora ebitangazo n’obubonero bungi, buli muntu atina. ⁴⁴ Bona abaikiliize batura hamoi, n’ebintu byabo byona babiteka hamoi, bata nibabikwatirana. ⁴⁵ Ebyabo ebyo babaire bainabyo babiguza, amahera bagaha buli muntu kuhonderana n’obwetaage obw’omuntu yashangwaga ainabwo. ⁴⁶ Buli kiro tibayoshaga Rwensinga, n’omu maka gabo balya hamoi omukate, nibalya ekyakulya n’amashemelerwa n’emitima y’okugonzangana. ⁴⁷ Bahaisilizaga Ruhanga kandi n’okugonza buli muntu. Buli kiro Omukama ata nayongera aha rubara rwabo abantu abandi ababaire nibarokoka.

¹ Ekiro kimoi esaa mwendai za bwamushana, Petero na Yohana bashangwa nibagya Rwensinga, eli saa y’okushomeraho enshara. ² Abantu bakaba bashutwire omulema, akaba ali mulema kwema azairwe, buli kiro bamubyamikaga aha kihigi kya Rwensinga ekyo bayetaga Kihigi Kirungi, ata nashaba eshumbusho aha bantu abalikutaaha Rwensinga. ³ Kayaboine Petero na Yohana nibaija kutaaha Rwensinga, abashaba eshumbusho. ⁴ Petero na Yohana bamunagira amaisho, bamugambira bati, «Otulebe.» ⁵ Abahanga amaisho ashuubiire kabagira ako bamuha. ⁶ Petero amugambira ati, «Inye tinyina feza anga zahabu, kyonkai ekyo nyinakyo ninkikuha: Omw’ibara lya Yesu Kirisito owa Nazareti, yemelera otambuke.» ⁷ Petero akwata omulema ogwo omukono gwa bulyo amwimukya. Aho n’aho ebilenge n’obukongoijolya bigira amani. ⁸ Achokachoka, ayemelera, atambuka ataaha nabo Rwensinga, naguruka nahwera eiguru nasingiza Ruhanga. ⁹ Abantu bona bamubona natambuka nasingiza Ruhanga, ¹⁰ bamumanya okwo n’iwe yashuntamaga aha Kihigi Kirungi ekya Rwensinga nashaba eshumbusho. Kababoine okwo yakira kibabera kitangaro, bashoberwa. ¹¹ Omushaija ogwo ayekoma ahali Petero na Yohana; aho abantu bona bairuka akaratangwa babahondera omu Kishasi kya Solomoni batangaire muno. ¹² Petero kayaboine okwo byaba bityo, abaza abantu ati, «Inywe Baisiraeli, kubaki eki nikibatangaza, anga kiki kututunuulira amaisho okw’obon’oti omuntu ogu twamushoboza kutambuka aha rw’obushobora bwaitu anga aha rw’enshonga tuli bantu b’edini? ¹³ Ruhanga wa Aburahamu, Isaka na Yakobo, Ruhanga wa batat’enkurw’ichwe, akaha omukoziwe ekitinwa, n’iwe Yesu owo mwanagire omu mikono y’abantu babi, mukamwetonga omu maisho ga Pilato, orwo Pilato wenene yabaire agondize kumutaishura. ¹⁴ Muketonga Omutakatifu mara omugorogoki, mwayenda ka Pilato abaha omwisi, ¹⁵ mwaita Omukama entabuko y’oburora, owo kandi Ruhanga yahimbwire omu bafu. Ichwe tuli bajulizi b’ekigambo ekyo. ¹⁶ Okwesiga nikwo kwaha omuntu ogu amani owo mulikubona mara nimumumanya. Okwesiga Yesu kwakiliza kimoi omuntu ogu omu maisho ganyu inywena. ¹⁷ «Mbwenu barumuna bange, kumoi n’abatwazi banyu, nimanya okwo ebyo mwakozire mukabikozibwa obutamanya. ¹⁸ Kandi oku nikwo Ruhanga yagobesheleize ebyo yagambire karai omu kanwa k’abarangi bona okwo Kirisito alishasha. ¹⁹ Aha rw’ekyo mwechuze, muhinduke mugarulirwe amafu ganyu. Aho Omukama arabatunga buhya amagara g’omwoyo, ²⁰ abatwekere Kirisito, n’iwe Yesu owo yabaronkeire. ²¹ Yesu ogu w’okwikara omw’iguru kuhika orwo akaanya kaligoba ebintu byona bikaba bihya, nk’okwo Ruhanga yagambire omu kanwa k’abarangibe abatakatifu aba karai. ²² Musa akagamba ati, ‹Omuli barumuna banyu Omukama Ruhanga aliihyamu omurangi nk’okwo yaihiremu inye muhulire buli kantu ak’alibagambira. ²³ Buli muntu aliba atahulilize murangi ogwo alisilika, achweke omu bantu.› ²⁴ Abarangi bona abaarangire, kwema ahali Samweli n’abahondeireho, ebiro ebi nabyo bakabiranga. ²⁵ Ebyo Ruhanga yaragaine omu kanwa k’abarangi akabiraganisa inywe, kandi n’endagano eyo Ruhanga yakozire na bashw’enkurw’inywe na inywe ebakweteho. Nk’okwo yagambire Aburahamu ati, ‹Omuli baijukuru bawe nimwo ndihera abantu bona omu nsi omugisha.› ²⁶ Kityo Ruhanga akaronka omukoziwe yabanza yamutwekera inywe, kubaha omugisha omu ntwaza y’okubahindura inywena mukalekera kufakara.»

¹ Ka Petero na Yohana babaire bakyafumolera abantu, lileta abakuhani n’omukuru wa Rwensinga n’Abasadukayo. ² Baija batamirwe aha rw’okuba entumwa zombili zikaba nizegesa abantu okwo Yesu yahimbukire omu bafu, ekilikwoleka okwo abafu balihimbuka. ³ Babakwata babateka rumande babarazamu, nobona kiro kyonene likaba lyatobeire. ⁴ Kyonkai abantu abandi abahuliire ekigambo bakaikiliza. Nikwo orubara rw’Abakirisito kugoba nka 5,000. ⁵ Bukeire abatwazi b’Abayahudi n’abagurusi n’Abeegesa b’Amateka bagira omuterano omuli Yerusalemu. ⁶ Omu muterano ogwo hakaba halimu Anasi Omukuhani Nyamukuru, na Kayafa, na Yohana na Alekisanda, n’ab’eka y’Omukuhani Nyamukuru bona. ⁷ Babateka omugati y’orukiiko bababaza bati, «Ebyo mulikukora ebi nimubikoza bushoboraki, anga nimubikora omw’ibara ly’ohai?» ⁸ Aho Petero aijwirwe Mwoyo Mutakatifu abagambira ati, «Inywe batwazi b’eihanga n’abagurusi, ⁹ kir’eki kamuraba nimutubaza aha rw’enshonga y’ekigiro kirungi ekyo tukoleire omulema, kumanya omuntu ogu yakizibwa muhandaki, ¹⁰ inywena n’Abaisiraeli bona mumanye okwo eibara lya Yesu Kirisito owa Nazareti, owo mwabambire, kyonkai Ruhanga akamuhimbura omu bafu, nilyo likilize omuntu ogu ayemeleire omu maisho ganyu. ¹¹ Eli nilyo ibaare elyayangirwe abombeki likashuba likaba ibare likuru omu pembe. ¹² Taliho ondijo n’omoi ayakushobora kurokora muntu, kuba omu nsi yona taliho muntu n’omoi owo Ruhanga atutungire kuturokora atali ogu.» ¹³ Abanyarukiiko kabaaboine obumanzi bwa Petero na Yohana, mara nibamanya n’okwo batashomire, bantu ba buli kiro, batangara. Aho bamanya okwo baturaga na Yesu. ¹⁴ Eky’okuhakana tibakiboine, kubona omushaija owo bakilize abemeleire aha rubaju. ¹⁵ Babaragira kuba barugire omu rukiiko bakashohora aheru, aho bonene begeya bonkai. ¹⁶ Bebaza bati, «Abantu aba tubagiire tutai? Buli omoi omuli Yerusalemu namanya okwo ekitangazo eki ekitali kya buli kiro kikozirwe bonene, mara titwina kukyanga. ¹⁷ Kyonkai mbwenu tubatange batakufumolera muntu weena weena omw’ibara lya Yesu, amakuru aga galeke kuranda omu bantu.» ¹⁸ Nirwo babesire kugaruka omu rukiiko bakabatanga kutaziza kufumora anga kwegesa mw’ibara lya Yesu. ¹⁹ Ndi Petero na Yohana babashubamu bati, «Inywe nywenene nimuragirwa muramure ekisaine omu mibonere ya Ruhanga, kuhulira inywe anga Ruhanga wenene. ²⁰ Kuba ichwe titwakulekera kugamba byo twayeboneire n’ebyo twahuliire.» ²¹ Orukiiko rutina abantu ruburwa okwo rurababonabonyia; aho rubatinisa kushaagaho rushuba rubataishura, kuba abantu bona bakaba nibahaisiliza Ruhanga aha rw’ekyo ekyabaire kibaireho. ²² Omushaija ogu ayakiziibwe omu kitangazo ekyo akaba nashaaga emyaka 40. ²³ Orwo Petero na Yohana bamazire kutaishurwa, bakwata omuhanda bagya owa bataahi babo bababarulira ebyo abakuhani bakuru n’abagurusi babagambira. ²⁴ Abaikiliza kabahuliire ebyo, bashaba hamoi ahali Ruhanga bati, «Nyakutununta Omukama ayatonzire eiguru n’ensi n’enyanja na byona ebili omwo, ²⁵ iwe ayagambiire omu kanwa ka tataichwe Daudi, omwiru wawe, akagamba omu mani ga Mwoyo Mutakatifu ati, ‹Ekyatamisa Abanyamahanga kiki; kubaki amahanga nigatensa etabuli? ²⁶ Abakama b’ensi bekomire kutabaara, n’abatwazi bahurwire kutabalira Omukama n’Enkorwamajuta ya wenene.› ²⁷ Omu mazima Herode na Ponsio Pilato bakaterana omu kigo eki hamoi n’Abanyamahanga n’Abaisiraeli kuramura Yesu, Omukozi wawe Omutakatifu, owo wahindwire Masiha. ²⁸ Bakaterana kukora byona ebyo iwe omu bushobora bwawe wabaire waramwire kabibaho. ²⁹ Mbwenu Mukama, singa obone okwo balitutinisa kubi, oshube ichwe abairu bawe otushoboze kugamba evangeli yawe tumanzaliire kimoi. ³⁰ Imukya omukono gwawe okize abarwaire, oshube osinge ebitangazo n’obubonero bikorwe omw’ibara lya Yesu Omukozi wawe Omutakatifu.» ³¹ Orwo bamazire enshara egyo, mbali babaire bali hagira omusisi; baijurwa Mwoyo Mutakatifu; ekigambo kya Ruhanga bakigamba n’obumanzi. ³² Abaikiliza bona okwo babaire nibatura hamoi, taliho yagambaga ati, «Ebi bintu byange.» Ebyo babaire bainabyo bakaba nibabikwatirana. Batekelezaga kimoi bakora kimoi. ³³ Entumwa zayegesa okuhimbuka kw’Omukama Yesu n’amani gangi, mara bona bakaba batungirwe omugisha gungi. ³⁴ Omu baikiliza abo hakaba hatalimu muntu alikuburwa kantu. Kuba ababaire baina amataka anga amaju, ebyo bakabiguza. Empiya ezo baihiremu ³⁵ bazileta baziteka omu mikono y’entumwa; kityo buli muntu omuli bonene yahabwaga ebyo alikwetaga mara asanirwa. ³⁶ Kutyo na Yozefu owo entumwa zayesire eibara elindi elya Barinaba, (nikwo kugir’oti Muntu alikuchumbiza banu), akaba ali Mulevita mara muzarwa wa Sipuro, ³⁷ akaguza eitakalye, na wenene empiha ezo yaihiremu yazileta yaziteka omu mikono y’entumwa.

¹ Omuntu omoi eibaralye Anania, aina mukaziwe eibaralye Safira, agya aguzaho ebilibye. ² Anania empiya ezo yaihiremu aihyaho ezindi azikobekeza, mara na Safira akaba namanya. Ekichweka aba nikyo aleta akakwasa entumwa. ³ Ndi Petero amubaza ati, «Anania, kubaki wakunda Sitani kukukiza amani kwija kubeiya Mwoyo Mutakatifu? K’ogulize eitaka, empiya ezirugiremu toina zowakobekeza? ⁴ Orwo likatuuraho litaguziibwe rwona tiliba lyawe? Orwo obaire waligulize manya n’empiya zibaire zili zawe okwo wakwenzire! Mbwenu ekigambo eki kyaija kitai omu mutima gwawe? Wabeiya Ruhanga, tiwabeiya bantu.» ⁵ Anania kayahuliire ebigambo ebyo akuntuka ahansi afa. Abakihuliire bona batina. ⁶ Abasigazi baimuka bamuzinga, bamutwara bamuziika. ⁷ Kazabaire zahinguraho esaa nka ishatu mukaziwe aija. Agafayo tagamanya. ⁸ Petero amuragira kumugambira kabagulize eitaka empiya nka baihiremu zityo. Safira agamba okwo ezo nizo baihiremu. ⁹ Petero amubaza ati, «Kyaba kitai mukaikilijanyia nywembili kulemba Mwoyo w’Omukama? Leba abaruga kuziika mushaija wawe bali haihi. Naiwe bakutware bakuziike.» ¹⁰ Niho honkai Safira akuntuka ahansi omu maisho ga Petero afa. Abasigazi kabatahire omu nju bashanga nawe afire, bamutwara bamuziika aha rubaju rwa iba. ¹¹ Enteko yona etina hamoi na bona abahuliire amakuru ago. ¹² Entumwa omu bushobora bwazo zikora ebikuru bingi n’ebitangazo. Abaikiliza bona bateraniraga omu Kishasi kya Solomoni. ¹³ Omuntu ataikiliize tiyazizaga kubagoba. Kandi abaikiliza abantu babakuniraga. ¹⁴ Abantu batali bake abashaija n’abakazi, baikiliza, aho orubara rw’abaikiliza rwikara nirweyongera. ¹⁵ Ebyo entumwa zakoraga ekyarugire omwo abantu bata nibashutura abarwaire aha bitanda n’aha mikeka nibabateka aha mbarabara omu kigo, buzima baije barabweho ekinyumanyumi kya Petero orwo araba nahingura. ¹⁶ Abantu baija embaga nibaruga omu bigo ebyataine Yerusalemu, balesire abarwaire n’ababaire bakwetwe amasitani. Bona bakizibwaga. ¹⁷ Omukuhani Nyamukuru aimuka n’abo yabaire ainabo, nigwo muteko gw’Abasadukayo, ekiisho kiraliire kubaita, ¹⁸ Bakwata entumwa bazinaga jela mbali abantu bafungirwaga. ¹⁹ Nawe omumalaika w’Omukama aija omw’itumbi, akingura enyigi za jela, amara abagambira ati, ²⁰ «Mugende Rwensinga mwemelere mugambire abantu ebigambo by’oburora obu.» ²¹ Kabahuliire ekigambo ekyo kabasigire obwire bwakya bataha Rwensinga beegesa. Omukuhani Nyamukuru n’abo yabaire ainabo ayeta orukiiko n’abagurusi bona ba Isiraeli, bagira abo batuma jela kuleta entumwa. ²² Abakuru abo batumire bagenda jela, kyonkai tibashangiremu ntumwa. Nikwo kuhinduka bakabagambira bati, ²³ «Jela twashanga ekomirwe kurungi, n’abalinzi bemeleire aha milyango, kyonkai katwagikingura titwashangamu ntumwa n’emoi.» ²⁴ Aho omukuru wa Rwensinga n’abakuhani bakuru kabahuliire amakuru ago gabashobeza, nibatangalira ekiraruga omwo. ²⁵ Aijwa omuntu omoi abagambira ati, «Abashaija abo mubaire mutaire jela mbwenu bemeleire Rwensinga nibeegesa abantu.» ²⁶ Nikwo omukuru wa Rwensinga n’abakuru abandi kugenda bakabaleta, kyonkai tibabalesa mani, aha rw’okuba bakatina abantu batabateza mabare. ²⁷ Orwo babagobaize, babemeleza omu maisho g’orukiiko. Omukuhani Nyamukuru abagambira ati, ²⁸ «Tukabatanga twabakomeleza kutegesa mw’ibara lya Yesu, mbwenu leba mwamazireho Yerusalemu yona nimugyegesa, nimwenda obwamba bw’omuntu ogu kabuturumbira.» ²⁹ Kyonkai Petero n’entumwa ezindi bahorora bati, «Turagiirwe kuhulira Ruhanga kushaaga okuhulira abantu. ³⁰ Yesu owo mwahanikire aha muti mukaita, Ruhanga wa batataichwe akamuhimbura. ³¹ Ruhanga akamuteka aha bulyobwe yamukuza, yaba mwebembezi mara Mulokozi, kuha Isiraeli obushango bw’okwechuza n’okugarulirwa amafu. ³² Ichwe tuli bajulizi aha bigambo ebyo, kutyo na Mwoyo Mutakatifu owo Ruhanga yatungire abantu abalikumuhulira.» ³³ Orukiiko karwahuliire ebyo rushanshamuka, rugonza kubaita. ³⁴ Nawe omu rukiiko orwo hakaba halimu Omufarisayo nayetwa Gamalieli, omwegesa w’Amateka, nakunirwa abantu bona, ayemelera, aragira kabashangwa bashohoize entumwa aheru. ³⁵ Agambira orukiiko ati, «Inywe Baisiraeli, muramanya ebyo mulikugira abantu aba. ³⁶ Kuba omu makiro agahingwireho akaijwa Teuda yagyaho yayebuga, abantu batali bake nka 400 bamuhondera. Kyonkai Teuda ogwo bakamwita, n’ababaire bamuhondeire bayemalira omw’ishwa, mbwenu tibakimanyika. ³⁷ Ahanyuma yaijwa Yuda Omunyagalilaya omu makiro ago abantu babaire nibabalirwamu, yasika abantu bangi bamuhondera; n’ogwo yahoireho, n’ababaire bamuhondeire bahwera omw’ishwa. ³⁸ Kityo mbwenu aha bigambo ebi ebyo tuliho, mbagambire, abantu aba mubahweho, nangu mubaleke. Kuba k’eraba eli ntegeka kushai anga kigiro ky’abantu, tikilikwija kugoba harai. ³⁹ K’eraba eli ntegeka ya Ruhanga, aho abantu aba timushobore kubasinga. Nangu kandi murayeshanga mwasimbaliire Ruhanga!» Kityo baikiliza entegeka ya Gamalieli. ⁴⁰ Kyonkai beta entumwa bazitera nibazitanga kwegesa abantu omw’ibara lya Yesu, bashuba babataishura. ⁴¹ Nikwo entumwa kuruga omu rukiiko nizeshanda kubona zasana kujangurwa aha rw’eibara lya Yesu. ⁴² Buli kiro tibalekeire kugamba n’okwegesa omuli Rwensinga n’omu maju gabo okwo Yesu n’iwe Kirisito.

¹ Omu biro ebyo orwo abaikiliza babaire nibeyongera omu rubara, Abayahudi abagambaga Orugiriki bajojobera Abayahudi abagambaga Oruyahudi okwo entumbwakazi zabo batalikuzifaho omu kubagabira ebya buli kiro ebyo babaire nibetaga. ² Entumwa 12 zeta abaikiliza bona hamoi babagambira bati, «Tikisaine ahali ichwe kusiga kuranga kigambo kya Ruhanga kugya kugabira bantu kyakulya. ³ Aha rw’ekyo barumuna baitu, omuli inywe murondemu abashaija mushanju abaina eibara lirungi, abaijwire Mwoyo Mutakatifu n’obumanyi, abo turakwasa omuruka ogu. ⁴ Ichwe amani turagateka aha kushoma enshara n’aha kuranga ekigambo.» ⁵ Ebyo bagambire ebyo bishemelera embaga. Nikwo kuronda Sitefano, omuntu aijwire okwesiga na Mwoyo Mutakatifu, na Filipo, na Purokori, na Nikanori, na Timoni, na Parumena, na Nikolao Omunyamahanga ayatabukaga Antiokia, kandi akaba atahire juba omu dini y’Abayahudi. ⁶ Abo baronda aba babateka omu maisho g’entumwa. Entumwa kazamazire kushoma enshara zibataho emikono. ⁷ Ekigambo kya Ruhanga kyeyongera kuranda. Abaikiliza omuli Yerusalemu beyongera muno omu rubara, n’abakuhani bangi baikiliza kimoi. ⁸ Sitefano akaba aina omugisha gw’amani n’obushobora. N’abantu abakolera ebitangazo n’obubonero obw’amani. ⁹ Aho Abayahudi abandi abarugire omu sinagogi eyayetwaga sinagogi y’obwegeleere, omuli abo halimu Abayahudi aba Kirene na Alekisandiria, bamusimbalira. Nangu bema n’Abayahudi aba Silisia na Asia, bekoma bahankana nawe. ¹⁰ Kyonkai Sitefano akagambisa obumanyi n’amani ga Mwoyo, kityo tibashoboire kumusinga. ¹¹ Nirwo bagenzire bwesheleke bakohya abantu bati, «Tumuhuliire nagamba ebigambo by’okurogota ahali Musa na Ruhanga.» ¹² Beyongera bajugutiliza abantu n’abagurusi n’Abeegesa b’Amateka, bamuzinda bamukwata, bamutwara omu rukiiko. ¹³ Bamuhangilira bati, «Omuntu ogu talikulekera kurogota ahali Rwensinga ntakatifu n’aha Mateka ga Musa. ¹⁴ Tumuhuliire nagamba okwo Yesu ogu owa Nazareti alikwija kukambura Rwensinga egi, ashube ahindure n’emichwo eyo Musa yatusigiire.» ¹⁵ Ababaire bashuntamire omu rukiiko batangalira Sitefano kubona okwo aha buso yashusha omumalaika.

¹ Omukuhani Nyamukuru abaza Sitefano ati, «Ebyo abantu balikukutoijela by’amazima?» ² Aho Sitefano agamba ati, «Batata na barumuna bange, mumpulilize. Ruhanga ow’ekitinwa akabonekera tataichwe Aburahamu akyali Mesopotamia, atakatwire Harani. ³ Ruhanga amugambira ati, ‹Osigeho ensi yawe n’abanyaruganda bawe, ogende omu nsi eyo ndakwoleka.› ⁴ Aho Aburahamu asigaho ensi y’Abakalidayo, agenda atura Harani. Ishe kayabaire yafire, Ruhanga yamwihyayo yamuleta omu nsi egi eyo mulikuturamu mbwenu aha. ⁵ Kyonkai omu nsi egi Ruhanga tiyahairemu Aburahamu busika, nangu n’ekilenge kimoi kyonkai. Akagiragana kugiha baijukurube abalimuruga enyuma, n’orwo kaanya kalinya yabaire ataina mwana. ⁶ Ruhanga akamugambira ati, ‹Baijukuru bawe balitura omw’ihanga, omw’ihanga elyo baliba bairu, mara babonesibwe enaku emyaka 400. ⁷ Kyonkai eihanga elilibahindura bairu ndiliramura, ahanyuma baijukuru bawe baliruga omu nsi egyo baije banfukamire omu nsi egi.› ⁸ Aho Ruhanga aha Aburahamu omuchwo gw’okutahiri, kali kabonero k’endagano egyo. Kityo Aburahamu aija azara Isaka, amutahiri aha kiro kya munaana azairwe. Isaka azara Yakobo, Yakobo n’iwe yazaire batat’enkurw’ichwe eikumi na babili. ⁹ «Batat’enkurw’ichwe bakimba murumuna wabo Yozefu ekiisho, bamuguza kuba mwiru, abamuguzire bamutwara Misiri. Kyonkai Ruhanga yayemera Yozefu, ¹⁰ yamwihya omu nakuze zona, yamuha obuganzi n’obumanyi ahali Farao omukama wa Misiri. Farao yamuha obugavana ahali Misiri yona, yamuteka n’ekaye omu mikono. ¹¹ «Omuli Misiri yona na Kanaani haija haterwamu eifa, n’enaku ziba zingi. Aho na batatenkurw’ichwe tibakushoboire kubona kyakulya. ¹² Yakobo kayahuliire okwo Misiri aliyo engano, atuma batatenkurw’ichwe guli murundi gwa mbere. ¹³ Omw’igenda lya kabili Yozefu aba nirwo ayeyanjulira abarumuna, nirwo Farao yamanyire eka ya Yozefu. ¹⁴ Yozefu atuma ishe, Yakobo n’abanyarugandabe bona, abantu nshanju na batanu. ¹⁵ Yakobo agya Misiri. Afa, wenene na batatenkurw’ichwe, ¹⁶ babagarura Shekemu, babaziika omu nziiko eyo Aburahamu yaguzire efeza ahali batabani ba Hamori omuli Shekemu. ¹⁷ «Orwo obukiro bw’okuhikya ekyo Ruhanga yabaire araganisize Aburahamu bwagobaire, eihanga lyaitu likanya, lyeyongera omuli Misiri. ¹⁸ Ahanyuma Misiri etwarwa mukama ondijo ayabaire atalikumanya makuru ga Yozefu. ¹⁹ Abonesa eihanga lyaitu enaku, agimba na batat’enkurw’ichwe kunaga enkelemeke zabo kazifa. ²⁰ Omu makiro ago Musa azarwa, mara akaba ali mwana enshemere, okwo Ruhanga yabaire amutonzire. Bamulera emyezi eshatu omwabo. ²¹ Orwo na wenene bamunagire muhara wa Farao amuronda amuzara, amulera nk’omwanawe. ²² Musa bamwegesa obumanyi bwa buli ngeli obw’Abamisiri, aba mushaija w’amani omu bigambo n’omu bikorwa. ²³ «Musa kayabaire aina emyaka 40 abona agende alebe Abaisiraeli, abarumuna. ²⁴ Aija abona Omwisiraeli omoi naboyerwa Omumisiri, aramulira ayaboyerwa, kandi aita Omumisiri. ²⁵ Akaba natekeleza ati rundi abarumuna, Abaisiraeli barashobokerwa okwo Ruhanga alikugonza kubarokora omu bushobora bwa Musa wenene, kyonkai tibashobokeirwe. ²⁶ Bukeire bunu abona Abaisiraeli babili nibakungana, alenga kubaramura. Abagambira ati, ‹Manya inywe muli barumuna, isi kubaki nimuboyerangana?› ²⁷ Kyonkai ayabaire naboyera mutahiwe asindika Musa nagamba ati, ‹N’ohai iwe akutaireho kututwara okaturamura? ²⁸ Noyenda kunyita nk’okwo nyeigoro oisire Omumisiri?› ²⁹ Musa kayahuliire okwo ogu yamuhorora kubi airuka, azahira omu nsi ya Midiani, azalirayo abaana b’abojo babili. ³⁰ «Emyaka kayabaire yahingwireho 40, omumalaika abonekera Musa omw’irungu ly’Eibanga lya Sinai omu kishaka ky’omuliro. ³¹ Musa atangazibwa ebyo yabona, nikwo kuhulira eiraka ly’Omukama, ati, ³² ‹Ndi Ruhanga wa bashw’enkuru, Ruhanga wa Aburahamu, Ruhanga wa Isaka, Ruhanga wa Yakobo.› Musa ajugumba, n’agaleba Omukama ganga. ³³ Omukama amugambira ati, ‹Jura ebiratwa omu maguru, aha rw’okuba mbali oyemeleire mwanya Ogutakatifu. ³⁴ Mazima naboine enaku ezo abantu bange balimu omuli Misiri, bantakiire nahulira, mbwenu naija kubarokora. Ija nkutume Misiri.› ³⁵ «Musa ogu owo bayangire nibagamba bati, ‹N’ohai iwe akutaireho kututwara okaturamura?› N’iwe Ruhanga yatumire ali mutwazi mara murokozi omu bushobora bw’omumalaika ayamubonekeire aha kishaka. ³⁶ Akakora ebitangazo omuli Misiri, yashuba yaihya Abaisiraeli abo omu nsi egyo. Ebitangazo ebindi yabikolera aha Nyanja Rutuku n’omw’irungu emyaka 40. ³⁷ Ogu n’iwe Musa ayagambiire Abaisiraeli ati, ‹Omuli barumuna banyu Ruhanga alibaihiramu omurangi nk’okwo yaihiremu inye.› ³⁸ N’iwe yabaire aina enteko y’Abaisiraeli omw’irungu. Akaba ali omw’irungu elyo hamoi na batat’enkurw’ichwe n’omumalaika ayafumoire nawe aha Ibanga lya Sinai, Ruhanga yashuba yamuha ebigambo by’oburora eby’okutugambira. ³⁹ «Kyonkai batat’enkurw’ichwe bakanga kumuhulira. Bamwanga nangu bayenda kugaruka Misiri. ⁴⁰ Nikwo kugambira Aroni bati, ‹Otukolere baruhanga batwebembere. Musa ogu atwihire Misiri titulikumanya gamubaireho.› ⁴¹ Nirwo bakozire ekihuuku omu mishusire y’enyana, bakakitambira ekitambo, bashemelerwa ekihuuku ekyo bayekoleire. ⁴² Nikwo Ruhanga kubahwamu, bakata kufukamira eizoba, n’okwezi n’enyanyinyi, nk’okwo kyahandikirwe omu kitabo ky’abarangi kiti, ‹Inywe Baisiraeli! Emyaka makumi ganai omw’irungu timwaitaga bitunganwa kubitambira inye. ⁴³ Mwashuturaga eihema lya ruhanga Moleki, mwashuturaga n’ekishushani kya Refani, enyanyinyi ruhanga wanyu. Nibyo bihuuku ebyo mwabaire mukozire kubifukamira. Kityo naija kubanaga buseli bwa Babiloni omu buzahe.› ⁴⁴ «Batat’enkurw’ichwe omw’irungu bagiraga Eihema ly’Obusinge bwa Ruhanga. Eihema elyo likaba likozirwe nk’okwo Ruhanga yabaire aragiire Musa kulikora, emishusire eyo Ruhanga yayolekire Musa. ⁴⁵ Ahanyuma batat’enkurw’ichwe Eihema elyo ly’Obusinge balisigirwa baishebo, bagenda nalyo baina Yoshua, balya ensi y’amahanga ago Ruhanga yabingire omu nsi yago orwo babaire nibagiitahamu. Eihema elyo likaikaraho kulemwa kugoba omu makiro ga Daudi. ⁴⁶ Daudi akaganja Ruhanga, yamushaba kuleka eihema akombekera Ruhanga wa Yakobo obusingiro. ⁴⁷ Kyonkai Solomoni n’iwe yaizire kwombekera Ruhanga Rwensinga. ⁴⁸ Kandi okwo Rukirabyona tatura mu maju gombekirwe bantu. Nk’okwo omurangi alikugamba ati, ⁴⁹ ‹Eiguru eba nketo yange, n’ensi kaba katebe kange k’okuhumuzaho amaguru. Nimwija kunyombekera Rwensinga ehai? Anga inye mpumulira nkahai? Nikwo Omukama alikubaza. ⁵⁰ Ebyo byona tibyakozirwe bushobora bwange?› ⁵¹ «Inywe bantu abalikugumangana emitima! Emitima yanyu neshusha ey’Abanyamahanga; muli bafi b’amatwi; ebiro byona mwikara musimbaliire Mwoyo Mutakatifu. Nk’okwo bashwenkurw’inywe bagiraga, nainywe nikwo mulikugira. ⁵² Ni murangiki owo bashwenkurw’inywe batagingiize? Omugorogoki owo mubanzire mukaita, abamurangire okwo aliija nabo mukabaita. ⁵³ Abamalaika bakabaha Amateka kuruga ahali Ruhanga inywe timwagakwata.» ⁵⁴ Abanyarukiiko kabahuliire ebyo bakunkumuka bamunenera akaino. ⁵⁵ Kyonkai wenene Sitefano okwo aijwirwe Mwoyo Mutakatifu, araramira omw’iguru abona Ruhanga omu kitinwakye, na Yesu ayemeleire aha bulyobwe. ⁵⁶ Nikwo kugamba ati, «Leba nimbona eiguru likingukire, n’Omwana w’Omuntu ayemeleire aha mukono gwa bulyo gwa Ruhanga.» ⁵⁷ Kyonkai bonene bakunga muno, baigaza n’amatwi gabo, bamusiliikira. ⁵⁸ Bamukurura omu kigo bamushohoza, bamuteza amabare. Abamwisire bakwata ebijwaro byabo babikwasa omusigazi Sauli. ⁵⁹ Orwo balikumuteza amabare Sitefano ashaba ati, «Mukama Yesu, tora omwoyo gwange.» ⁶⁰ Abandama, ataka n’eiraka lihango ati, «Mukama, singa obagarulire entambara egi.» Kayamazire kugamba atyo, omwoyo guhwamu.

¹ Omu kwitwa kwa Sitefano, Sauli na wenene akaba abulimu. ² Abantu engonza Ruhanga baziika Sitefano, mara bamuchulira muno. ³ Sauli enteko agiita omwebura, naruga nju egi nataaha nju egi, abashaija n’abakazi abakurura abanaga jela. ⁴ Abaikiliza abayenaganagire bakagenda nibaranga ekigambo. ⁵ Filipo agya omu kigo kya Samaria; abantu bamwo abamanyisa Kirisito. ⁶ Ebyo Filipo yagambire abantu bona babitora butozi, orwo bamuhuliire bakabona n’ebitangazo ebyo yabaire nakora. ⁷ Kuba n’amasitani gakaruga omu bantu bangi abo gabaire gakwete, gabarugamu nigakunga. N’abantu bangi ababaire bakabiire orubaju n’abalema bakakira. ⁸ Omu kigo ekyo ebyera bikaba bilimu bingi. ⁹ Omuli Samaria hakaba halimu omushaija omoi eibaralye Simoni, obubere akaba ali mukonikoni omu kigo ekyo, natangaza Abasamaria. Yayegambaga okwo ali muntu w’enshonga. ¹⁰ Abantu bona bamuhulilizaga, kubandiza aha muntu w’ahansi muno kugoba aha w’eiguru bwoli. Bagambaga bati, «Omushaija ogu bushobora bwa Ruhanga obwo beta, ‹Bushobora buhango.› » ¹¹ Bamuhuliilizaga, aha rw’okuba akaba yatwete ebiro bingi nabatangaza n’obukonikoni bwa wenene. ¹² Kyonkai orwo Filipo yabarangiire evangeli ekwete aha Bukama bwa Ruhanga n’aha ibara lya Yesu Kirisito bakamwikiliza aho babatizibwa abashaija n’abakazi. ¹³ Nangu na Simoni wenene aikiliza; orwo yabaire yabatiziibwe ayekwata Filipo. Kayaboine obubonero n’ebyamani agashobeize atangara. ¹⁴ Aho entumwa kazayemire Yerusalemu zikahulira okwo Abasamaria begesibwe ekigambo kya Ruhanga bakakitora, batumayo Petero na Yohana. ¹⁵ Entumwa zombili zigya Samaria zibashabira kabatungwa Mwoyo Mutakatifu. ¹⁶ Nobona bakaba babatiziibwe kushai omw’ibara ly’Omukama Yesu, kyonkai taliho n’omoi yabaire yatungirwe Mwoyo Mutakatifu. ¹⁷ Aho nikwo kubataho emikono bakatungwa Mwoyo Mutakatifu. ¹⁸ Simoni kayaboine okwo entumwa zilikutaho abaikiliize emikono bakatungwa Mwoyo Mutakatifu, azihonga empiya ¹⁹ nagamba ati, «Nanye mumpe obushobora obu, owo ndata kutaho emikono atungwe Mwoyo Mutakatifu.» ²⁰ Ndi Petero amugambira ati, «Kasilike n’empiya zawe! Nolenga oti amatungwa ga Ruhanga wakugaguza empiya? ²¹ Ebyo tulikukora tibikukwete, n’omutima gwawe tigulikushemelera Ruhanga. ²² Aha rw’ekyo oyechuze entambara yawe egi, mara oshabe ahali Ruhanga, kakirashoboka akugarulire kubona notekeleza ekintu nk’eki. ²³ Nimbona okwo oli mufakare muno n’ekiisho oina kingi.» ²⁴ Nikwo Simoni kuhorora ati, «Munshabire aha Mukama, ebyo mwagamba hatabaho kyangwaho.» ²⁵ Petero na Yohana kabamazire kuranga ekigambo ky’Omukama bagaruka Yerusalemu, kyonkai baraba omu byaro by’Abasamaria bitali bike. ²⁶ Omumalaika w’Omukama agambira Filipo ati, «Oimukye ogende omu rubaju orwa kasi ogye aha muhanda gulikuruga Yerusalemu nigugya Gaza.» Omuhanda ogwo niguraba omw’inguru. ²⁷ Filipo aimuka agenda. Leba Omuetiopia, omukobe, mara omukozi wa Kandase, omukamakazi w’Abaetiopia. Omukozi ogu n’iwe yabaire ali musigire mukuru w’eitunga lyona lya Kandase. Akashangwa agiire Yerusalemu kufukamira Ruhanga. ²⁸ Kaanya ako akaba nagaruka, ashuntamire omu gali nashoma ekitabo ky’Omurangi Isaya. ²⁹ Mwoyo agambira Filipo ati, «Ogende ogobe haihi n’egali.» ³⁰ Kityo Filipo airuka agoba omukozi wa Kandase, amuhulira nashoma ekitabo ky’Omurangi Isaya, amubaza nka nashobokerwa ebyo alikushoma. ³¹ Omukozi wa Kandase amushubamu ati, «Ndabishobokerwa ntai omuntu atanshoboroire?» Ayeta Filipo kutaaha omu gali bakashuntama hamoi. ³² Eki nikyo kichweka ky’Ebihandiko Bitakatifu ekyo yabaire nashoma: «Tiyayatwire kigambo, akashusha entaama eyo balikutwara omw’ibagiro, anga nk’okwo omwana gw’entaama gwesiza nibagushara omwoya. ³³ Bakamushasa yaburwa n’ow’okumurabira. Taliho muntu aligamba ati, ‹Aba ni baijukurube;› aha rw’okuba yachweka omu nsi.» ³⁴ Omukozi wa Kandase abaza Filipo ati, «Ninkushaba ongambire ow’omurangi alikugambaho ebi. Nabyegambaho wenene anga nabigamba aha muntu ondijo?» ³⁵ Aho Filipo abanza kumugambira. Abandiza aha kichweka ky’Ebihandiko Bitakatifu, alemwa amugambira Evangeli ya Yesu. ³⁶ Orwo bali aha muhanda nibagenda bagobaera mbali hali amaizi, aho omukozi wa Kandase agamba ati, «Leba aha haliho amaizi! Eky’okuntanga kubatizibwa kiki?» ³⁷ [Filipo amushubamu ati, «K’oraba noikiliza n’omutima gwawe gwona, wakubatizibwa.» Ndi ogu ati, «Ninyikiliza okwo Yesu Kirisito ali Mwana wa Ruhanga.»] ³⁸ Nikwo omukozi wa Kandase kuragira omubugi w’egali kugyemeleza. Aho wenene na Filipo bakuburuguka bataha omu maizi, Filipo amubatiza. ³⁹ Orwo barugire omu maizi, Mwoyo wa Mukama ashutura Filipo amutwara; omukozi wa Kandase akaba atakimubona, kyonkai akwata omuhanda agenda nashemelerwa. ⁴⁰ Abagiire kubona Filipo bakamushanga Azoto. Agenda naranga evangeli omu bigo byona alemwa agoba Kaisaria.

¹ Omu biro ebyo Sauli akaba akyayema kubi abegesibwa b’Omukama, n’okubaita. Agya aha Mukuhani Nyamukuru ² amwenza ebarua z’okugenda nazo Damasiko kumwanjura omu sinagogi zayo. Omu kugira atyo akaba agendeleire k’aragira abo yashanga bali bantu b’Omuhanda gw’Omukama ogu, baba bashaija anga bakazi abalete Yerusalemu abababohire. ³ Kayabaire yailira Damasiko, omushana oguli kwagwo gwema omw’iguru gumumulika kibandagara. ⁴ Agwa ahansi, ahulira eiraka nilimugambira liti, «Sauli, Sauli, nongingililizaki?» ⁵ Sauli abaza ati, «Waitu Mukama wab’ohai?» Ogu ahorora ati, «Ndi Yesu ow’olikugingiiza. ⁶ Kyonkai mbwenu oimuke otahe omu kigo, omwo barakugambira eky’orakora.» ⁷ Abantu abo yabaire ainabo omurugendo baterwa akabuta, kyonkai bakahulira eiraka lyonkai, tibaboine muntu. ⁸ Sauli aimuka ahansi. Amaisho gaburura, kyonkai gakaba gatalikubona kantu. Aho bamukwata omukono bamugobya Damasiko. ⁹ Akamara ebiro bishatu atabona, atalikulya anga kunywa. ¹⁰ Omuli Damasiko hakaba halimu omwegesibwa nayetwa Anania. Omukama amubonekera namweta ati, «Anania!» Ndi ogu ayetaba ati, «Karame, Mukama!» ¹¹ Omukama amuragira ati, «Imuka ogye omu mbarabara elikwetwa ‹Mbarabara egorogokire,› ogye omwa Yuda obazemu omushaija wa Tariso, eibaralye ni Sauli. Leba Sauli ogwo nashoma enshara, ¹² mara yakuboine omu kubonekerwa notaha omu nju namutaho emikono kumukiza obwigare bw’amaisho.» ¹³ Kyonkai Anania ahorora ati, «Mukama, nahuliire abantu bangi nibagamba omushaija ogu okwo ashasize muno abatakatifu bawe omuli Yerusalemu. ¹⁴ Kandi aizire abakuhani bakuru bamuhaire obushobora bw’okuboha bona abalikukufukamira.» ¹⁵ Omukama amugambira ati, «Ogende, aha rw’okuba muronkire kuba kikwato kyange kugya kumanyisa abanyamahanga n’abakama n’Abaisiraeli eibara lyange. ¹⁶ Ninyija kumwoleka okwo alikuragirwa kushasha muno aha rwange lyange.» ¹⁷ Kityo Anania aimukya, agya omwa Yuda. Ataho Sauli emikono namugambira ati, «Murumuna wange Sauli, Omukama Yesu akuhabukiire omu muhanda noija kunu, yantuma kukukiza obwigare bw’amaisho, oshube ohabwe Mwoyo Mutakatifu wena.» ¹⁸ Aho honkai aha maishoge harugwaho ebilikushusha ebikarakamba, biragara, abona. Nikwo kwimuka akabatizibwa, ¹⁹ n’okulya akalya, akagira amani. ²⁰ Tiyakelereirwe ata nagya omu sinagogi naranga okwo Yesu ali Mwana wa Ruhanga. ²¹ Abamuhuliire bona batangara, bebaza bati, «Omushaija ogu tiwe abaire naita kubi abalikufukamira Yesu omuli Yerusalemu? Na kunu abaire naijayo aha rw’omugendelero gwonene kubaboha akabatwalira abakuhani bakuru.» ²² Kyonkai Sauli ayeyongera kugira amani, n’Abayahudi abaturaga Damasiko ababaza ebigambo, nagamba okwo Yesu ali Kirisito. ²³ K’ebiro byabaire byahingwireho bingi, Abayahudi banaama kumwita. ²⁴ Kyonkai Sauli aija amanya enaama yabo egyo. Baikaraga balinzire ebihigi kiro na mushana, nibahiga kumwita. ²⁵ Abegesibwa ba Sauli bamukwata bamuteeka omu kitukuru omu kiro, bamusongora aha rukuta bamuturukya aheru. ²⁶ Orwo Sauli yagobaire Yerusalemu alenga kwetaba omu begesibwa. Abegesibwa bamutina kuba tibaikiliize okwo na wenene yabaire ali mwegesibwa. ²⁷ Kyonkai Barinaba amukwata amutwalira entumwa, amubanjulira okwo yaboine Omukama ali omu rugendo rwa Damasiko, n’okwo omuli Damasiko yabaire naranga n’obumanzi omw’ibara lya Yesu. ²⁸ Kityo ata kugenda nabo okwo alikwenda omuli Yerusalemu, ²⁹ naranga n’obumanzi omw’ibara lya Yesu. Agamba, ahankana n’Abayahudi abagambaga Orugiriki; nabo bahiga kumwita. ³⁰ Abegesibwa batahibe kabakimanyire bamutwara Kaisaria, baba niyo bema bamutwekire Tariso. ³¹ Kityo enteko eguma, egira n’emilembe omuli Buyahudi yona na Galilaya na Samaria. Abaikiliize batina Omukama, mara omu mani ga Mwoyo Mutakatifu beyongera kukanya. ³² Petero yagya buli hantu, narambura abaikiliza bona. Limoi yagya na Lida kuleba abatakatifu bayo. ³³ Ashangayo omushaija eibaralye Enea, amazire emyaka munaana ataimuka hansi, akabire orubaju. ³⁴ Amugambira ati, «Enea, Yesu Kirisito yakukiza; imuka oyare ekitanda kyawe.» Aho honkai Enea aimuka. ³⁵ Abantu bona abaturaga Lida na Sharoni kabamuboine besiga Omukama. ³⁶ Omuli Yopa hakaba halimu omwegesibwa nayetwa Tabita, omu Rugiriki n’iwe Dorika (nikwo kugamba Kasa). Omukazi ogwo yajunaga muno abantu n’abanaku. ³⁷ Omu biro ebyo arwara, afa. Kabamazire kumwogya bamuteka omu gorofa. ³⁸ Lida ekaba eyataine Yopa. Abegesibwa bahulira okwo Petero ali Lida, bamutumaho abantu babili nibamutagiliza k’ayanguha akaija Yopa. ³⁹ Kityo Petero aimukya agenda nabo. Orwo yagobaireyo bamutwara omu gorofa. Entumbwa zona zimwemelera aha rubaju nizichura. Bamwoleka amashati n’ebijwaro ebindi ebyo Dorika yakoraga ainabo. ⁴⁰ Kyonkai Petero aturukya entumbwa zona, abandama, ashoma enshara. Ashuba ahindukira omutumbi agamba ati, «Tabita, imuka.» Tabita aburura; kayamazire kubona Petero, ashuntama. ⁴¹ Petero akwata Tabita omu ngaro, amwemeleza. Aho ayeta abaikiliza n’entumbwakazi amubaha narora. ⁴² Ekigambo ekyo kimanyika omuli Yopa yona, abantu bangi besiga Omukama. ⁴³ Omuli Yopa Petero akamaramu ebiro bingi. Yaikaraga omwa Simoni omuhazi w’empu.

¹ Omuli Kaisaria hakaba halimu omushaija, eibaralye Koroneli, ali mukuru w’omutwe gw’abaisherukare ogwayetwaga Mutwe gwa Italia. ² Akaba ali muntu w’edini; hamoi n’ekaye batinaga Ruhanga. Yaikaraga nashoma enshara ahali Ruhanga buli kaanya, kandi yashumbushaga muno abanaku. ³ Zikaba zili nk’esaa mwendai za bwamushana abonekerwa omumalaika wa Ruhanga amweteka bunyanungi, omumalaika ogwo aija namweta ati, «Koroneli!» ⁴ Koroneli atangalira omumalaika n’obutini bungi muno agamba ati, «Hanga, mukama wange.» Omumalaika amugambira ati, «Ruhanga ashemeleirwe enshara zawe n’eshumbusho zawe ez’olikujunisa abanaku. ⁵ Mbwenu ogire abo watuma Yopa, bakwetere Simoni, eibaralye elindi ni Petero. ⁶ Naikara omwa Simoni omuhazi w’empu, enjuye eli aha mwaro.» ⁷ Omumalaika kayamazire kumugambira ebyo akagenda, Koroneli ayeta abairube babili hamoi n’omwisherukare omoi omunyadini omuli balinya abamulindaga. ⁸ Kayamazire kubabarulira byona ebyabaho abatuma Yopa. ⁹ Bukeire nibagenda, kababaire baija hai n’ekigo, Petero atemba aha rushwi rw’enju kushoma enshara; zikaba zili saa nka mukaaga. ¹⁰ Omw’izoba elyo arumwa enjara, agonza kugira ako yalya. Kababaire bakyamutekatekera ekyakulya, abonekerwa omu mwoyo. ¹¹ Abona eiguru likingukire, abona n’ekilikusongoka ahansi nikishusha eishuka lihango, oti haliho abakikwete amarosho gakyo okwo gali ganai. ¹² Kikaba kiinamu ebigunju bya buli ngeli nebyekurura, n’ebinyonyi. ¹³ Ahulira n’eiraka liti, «Petero imuka, oite ebyo, olye.» ¹⁴ Ndi Petero ati, «Chei waitu Mukama; inye ebya katozi anga ebihagaire tinkabilyaga.» ¹⁵ Ashuba ahulira eiraka omurundi gwa kabili liti, «Ebyo Ruhanga yayeza noragirwa kutabyeta bya katozi.» ¹⁶ Bikagendelera biti emirundi eshatu, aho honkai ekintu kishuba omw’iguru. ¹⁷ Aho Petero ebyo yaboine omu kubonekerwakwe orwo byabaire nibimuburabuza, ayechura abashaija abo Koroneli yabaire atumire bali aheru. Bakaba babalize omwa Simoni. ¹⁸ Beta nibabaza nka Simoni alikwetwa Petero nashura omwo. ¹⁹ Orwo Simoni alikutekeleza ebyo yabonekerwa, Mwoyo amugambira ati, «Leba aliho abantu bashatu nibakuhiga. ²⁰ Osongoke ahansi mara otasindara, ogende nabo; enshonga nabatuma.» ²¹ Petero asongoka agoba abantu abo abagambira ati, «N’inye owo mulikuhiiga; mwaletwaki?» ²² Bamuhorora bati, «Koroneli omukuru w’abaisherukare, omuntu omurungi atina Ruhanga, mara asiimwa eihanga lyona ly’Abayahudi, aragiliirwe omumalaika mutakatifu kukutumaho kwija owa wenene, ahulire eby’oramugambira.» ²³ Aho Petero abanyegeza omwa wenene bararamu. Bukeire aimuka agenda nabo. Abakirisito abandi nabo baruga nawe Yopa bamushagara. ²⁴ Bukeire bunu bagoba Kaisaria. Koroneli akaba abategeleize, yayesire abanyabuzarebe na banywanyibe. ²⁵ Ka Petero yabaire yagoba, Koroneli yabandama yamugwa omu maguru. ²⁶ Kyonkai Petero amwimukya nagamba ati, «Oimuke; kuba nanye ndi muntu.» ²⁷ Petero agenda nafumora nawe ataaha omu nju ashangamu abantu bangi baizire. ²⁸ Abagambira ati, «Inywe nainywe nimumanya okwo kilikuzira Omuyahudi kuba mutahi w’omunyamahanga weena weena nangu n’okumukyalira. Kyonkai inye Ruhanga anshurulire yangambira kutagaya muntu weena weena anga kumweta muhagare. ²⁹ Kityo orwo bantumire naija ntasindaire. Mbwenu nimbabaza ekyo munyeteire.» ³⁰ Koroneli agamba ati, «Ebiro binai ebihingwire, omw’izoba nk’eli, mbaire ndi omwange aha saa mwendai ninshoma enshara. Leba omuntu anyemeleire omu maisho ajwete ekijwaro nikimyansa. ³¹ Angambira ati, ‹Koroneli, Ruhanga ahuliire enshara yawe, n’eshumbusho zawe yazisiima. ³² Ogire abo watuma Yopa babaze Simoni alikwetwa Petero, nashura omwa Simoni omuhazi w’empu, bwatana aha nyanja.› ³³ Nikwo kukutumaho aho n’aho, mara wasinga waija. Aha rw’ekyo ichwena tuli omu mabona ga Ruhanga kuhulira byona eby’Omukama akuhangiire.» ³⁴ Petero abanza kugamba ati, «Namanyira kimoi okwo Ruhanga atagira kigonzi. ³⁵ Akunda kaishe muntu weena omuli buli ihanga ayamutina mara akaba mugorogoki. ³⁶ Nimumanya okwo Ruhanga yagambire Isiraeli, akabarangira omu kanwa ka Yesu Kirisito Omukama wa bona amakuru garungi ag’emilembe. ³⁷ Nikyo kigambo ekyagambirwe omuli Buyahudi yona, kwema Galilaya orwo Yohana yabaire yarangire aha kubatiza okwo, ³⁸ Ruhanga yakozire Yesu owa Nazareti amajuta, akamuha Mwoyo Mutakatifu n’obushobora, okwo Yesu ogwo yagendaga nakora ebirungi natambira bona abo Sitani yabaire nashasa. Okukora ebyo Ruhanga akaba amwemiremu. ³⁹ Ichwe tuli bajulizi b’ebyo yakozire byona omuli Isiraeli n’omuli Yerusalemu. Bakamuhanika aha muti bamwita. ⁴⁰ Kyonkai Ruhanga akamuhimbura aha kiro kya kashatu mara yamuzora omu bantu. ⁴¹ Tiyaboinwe bona shana ichwe abo Ruhanga yaronzire katuba bajulizi. Nichwe twaliire nawe tukanywa nawe orwo yahimbukire omu bafu. ⁴² Yesu ogwo akatuhangira kurangira abantu n’okujulira okwo n’iwe Ruhanga yataireho kuramura abarora n’abafire. ⁴³ N’iwe abarangi bona balikujulira okwo buli omoi alimwesiga alibona omugaruliro gw’amafuge aha rw’obushobora bw’eibaralye.» ⁴⁴ Orwo Petero yabaire ali omu kugamba ebyo, Mwoyo Mutakatifu yasingira omuli bona ababaire nibahuliliza ekigambo ekyo. ⁴⁵ N’abaikiliiza abatahiriirwe ababaire baizire na Petero batangara kubona okwo Mwoyo Mutakatifu yasinga akasingira n’omu banyamahanga. ⁴⁶ Aha rw’okuba bakahulira nibagamba endimi zingi nibahaisiliza Ruhanga. Ahanyuma Petero abaza ati, ⁴⁷ «Aba abatungwa Mwoyo Mutakatifu nka ichwe haliho omuntu ayakubatanga kubatizibwa n’amaizi?» ⁴⁸ Aho abaragira kubatizibwa omw’ibara lya Yesu Kirisito. Ahanyuma bamushaba kuba akyaikaire nabo ebiro bike.

¹ Entumwa n’abakirisito ababaire bali Buyahudi bagya bahulira okwo Abanyamahanga nabo barangiirwe ekigambo kya Ruhanga. ² Kityo orwo Petero yagiire Yerusalemu, Abakirisito Abayahudi abagonzaga Abakirisito abanyamahanga kabatahirirwa, bamumoga bati, ³ «Kubaki nogya omu batatahiriirwe nolya nabo?» ⁴ Petero abanza kubashoboorora bunyanungi ati, ⁵ «Mbaire ndi omu kigo kya Yopa ninshoma enshara. Aho mbundwa nshuba mbonekerwa, mbona ekilikusongoka nikishusha eishuka lihango, kikwetwe amarosho gakyo ganai nikiruga omw’iguru. ⁶ Kankilebire kurungi nkyakyeteka mbona enyamaishwa n’ebikaaka n’ebyekurura n’ebinyonyi. ⁷ Mpulira eiraka nilingambira liti, ‹Petero imuka, oite olye.› ⁸ Kyonkai ngamba nti, ‹Chei waitu Mukama, kuba ekya katozi anga ekihagaire tikikantahaga mu kanwa.› ⁹ Eiraka lyema omw’iguru omurundi gwa kabili limporora liti, ‹Ebyo Ruhanga ayelize noragirwa kutabyeta bya katozi.› ¹⁰ Ebyo bibaireho emirundi eshatu, byona bishuba omw’iguru. ¹¹ Omu kaanya ako konene abantu bashatu bagoba mbali tubaire tuli, barugire Kaisaria batumirwe ahali inye. ¹² Mwoyo angambira kugenda nabo, antanga kubashorora. Abakirisito barumuna baitu aba mukaaga banshagaire, tugya tutaha omwa Koroneli. ¹³ Atugambira okwo omumalaika yabaire ayemeleire omwa wenene nagamba ati, ‹Ogire abo watuma Yopa bakwetere Simoni alikwetwa Petero. ¹⁴ Arakugambira ekigambo ekirakurokora, iwe n’omutungo gwawe gwona.› ¹⁵ Orwo mbandize kugamba, Mwoyo Mutakatifu abasingiramu nk’okwo yasingiire omuli ichwe obubere. ¹⁶ Aho nyijuka okwo Omukama yagambire ati, ‹Yohana omu kubatiza akakoza amaizi, kyonkai inywe omu kubatizibwa kwanyu mulibatizibwa Mwoyo Mutakatifu.› ¹⁷ Mbwenu ka Ruhanga araba yabahaire egabo emoi nk’eyo yahaire ichwe orwo twaikiliize Omukama Yesu Kirisito, inye nakubaire ohai kusimbalira Ruhanga?» ¹⁸ Kabahuliire ebyo bayesiza. Basingiza Ruhanga bati, «Abanyamahanga nabo Ruhanga abatungire obushango bw’okwechuza amafu kababona oburora!» ¹⁹ Abakirisito abairukiire orw’orushengo orwagwire aha rwa Sitefano bakagenda bagoba Fenisia na Sipuro na Antiokia nibaranga ekigambo omu Bayahudi bonkai. ²⁰ Kyonkai haliho abandi omuli bonene ababaire bali ba Sipuro na Kirene. Abo kabagobaire Antiokia barangira n’Abagiriki aha Mukama Yesu. ²¹ Kandi Omukama akashangwa abemiremu, abantu bangi baikiliza bamwekwata. ²² Amakuru ago gagoba omu nteko ya Yerusalemu, nikwo kutuma Barinaba kugya Antiokia. ²³ Kayagobaire akabona okwo Ruhanga yabahaire omugisha, ashemelerwa; abachumbiza kugumira kimoi kimoi aha Mukama. ²⁴ Barinaba yabaga muntu murungi, aijwire Mwoyo Mutakatifu, aina n’okwesiga kungi muno. Abantu bangi baolooza Omukama. ²⁵ Kityo akwata omuhanda agya Tariso kuhiiga Sauli. ²⁶ Kayamazire kumubona agaruka nawe Antiokia. Bakamara omwaka gwona n’enteko ya Antiokia, bayegesa abantu bangi; kandi omuli Antiokia omwo nimwo abegesibwa babandize kwetwa Bakirisito. ²⁷ Mbwenu omu biro ebyo abarangi baruga Yerusalemu baija Antiokia. ²⁸ Omoi wabo eibaralye Agabo abaasha omu bushobora bwa Mwoyo Mutakatifu okwo hakubaireho eifa lihango omu nsi zona. Bikaba bityo omu makiro ga Kalaudio. ²⁹ Abegesibwa bona bagira egabo, buli omoi okwo yabaire nashobora, kutwekera barumuna babo aba Buyahudi eshumbusho. ³⁰ Omu kubitweka babikwasaga Barinaba na Sauli baba nibo babitwalira abagurusi.

¹ Omu makiro ago Omukama Herode agira Abakirisito abo yakwata mara abashasa muno. ² Yakobo murumuna Yohana amwisa embanda. ³ Kayaboine okwo kyashemelera Abayahudi ayeyongera akwata na Petero. Ebyo bikabaho omu biro by’Omukate Ogutatumbisiibwe. ⁴ Kayamazire kumukwata yamufunga, yamuteka omu mikono y’emitwe enai y’abaisherukare kumulinda agendeleire Pasika k’ehwamu kumwihyamu akamwoleka embaga. ⁵ Nikwo Petero kufungwa atyo, kyonkai enteko emushabira muno ahali Ruhanga. ⁶ Omu kiro orwo Herode alikuralira kumwihya omu kifungo, Petero ali omugati y’abaisherukare babili anagiire, bamukomesize empingo ibili, abalinzi abandi balinzire aha kihigi kya jela, ⁷ omumalaika w’Omukama aija, omushana gujwa omu kayumba ka mabusi. Atera Petero omu rubaju amusisiimura namugambira ati, «Imuka bwangu.» Empingo zimutaishuka aha mikono zigwa ahansi. ⁸ Omumalaika amugambira ati, «Jwara, mara otemu n’ebiratwa.» Agirakwo atyo. Omumalaika ashuba amugambira ati, «Yeshweke ebebo yawe ompondere.» ⁹ Aturuka amuhondera, kyonkai eby’omumalaika yakozire tiyamanyire nka bilikwo, atekeleza ngu nabonekerwa. ¹⁰ Kababaire bahingwireho abalinzi aba mbere n’aba kabili, bagobera ekihigi ky’ebyoma ekilikugya omu kigo. Kibekingulira kyonene kyonkai bashohora baraba omu mbarabara emoi. Honene aho honkai omumalaika amurugaho. ¹¹ Petero ayemanya agamba ati, «Mbwenu namanyage okwo Omukama yatuma omumalaikawe, yandokora omu mikono ya Herode n’omu byo Abayahudi baba nibashuubira.» ¹² Orwo yashobokeirwe ebyo kurungi akwata omuhanda agya omwa Maria nyina Yohana ayayetwaga eibara elindi Mariko, nimwo bangi babaire bateraniire nibashoma enshara. ¹³ Petero akomakoma aha kihigi ky’aheru, omuzana eibaralye Roda agya kuleba n’ohai. ¹⁴ Kayamanyire okwo eiraka lili lya Petero, ashemelerwa, nangu n’ekihigi tiyakikingwire, ashuba omunda airukire abagambira okwo Petero ayemeleire aha kihigi. ¹⁵ Bamugambira bati, «Wararuka.» Kyonkai omuzana aikara akalilize okwo gali mazima. Bagamba bati, «Ni malaikawe!» ¹⁶ Petero aikara nakomakoma. Kabakingwire ekihigi bakamubona batangara. ¹⁷ Abatelera omukono kabesiza, Abashoborora okwo Omukama yamwihya jela. Ashuba abagambira ati, «Mumanyise Yakobo na barumuna baitu.» Ahanyuma aimukya agya ahandi. ¹⁸ K’obwire bwakeire abaisherukare bafa bosha aha rw’okushoberwa okwo Petero abaire. ¹⁹ Herode kayatumire kumweta akabura, abaza muno abalinzi ashuba aragira kubaita. Ahanyuma Herode wenene aruga Buyahudi agya Kaisaria, amarayo ebiro. ²⁰ Omu biro ebyo Herode akaba atamirwe muno abantu ba Tiro na Sidoni. Bamwizira bemire hamoi kyonkai babanza baraba ahali Bulasito omusigire w’omukama, bamugwisiliza kuba ensi yabo yalebaga eihanga lya Herode kubashakira ekyakulya. ²¹ Aha kiro ekyo yabaire aragire, Herode ayambara enyambarwaze, ashuntama aha nketo abagambira ekigambo. ²² Abantu bagamba n’eiraka lihango bati, «Eli iraka lya ruhanga ti lya muntu!» ²³ Aho n’aho omumalaika w’Omukama amutera, kuba tiyahaire Ruhanga kitinwa. Aliibwa enzito afa. ²⁴ Ekigambo kya Ruhanga kigendelera kumanyika. ²⁵ Barinaba na Sauli kabamazire kugobesheleza ekyabaire kibatwete Yerusalemu barugayo, batwara na Yohana ayetwa Mariko.

¹ Omu nteko ya Antiokia hakaba halimu abarangi n’abegesa: abalimu Barinaba, Simeoni owo bayetaaga Nigeri, Lukio owa Kirene, Manaeni ayabaire akuzire hamoi na Herode omugavana, na Sauli. ² Kababaire nibashoma enshara aha Mukama nibasiba, Mwoyo Mutakatifu abagambira ati, «Munyahulire Barinaba na Sauli bakore omulimo ogwo mbeteire.» ³ Kabamazire kusiiba n’okushoma enshara, babataho emikono babatuma. ⁴ Kityo batumirwe Mwoyo Mutakatifu Barinaba na Sauli bagya Selusia; bemayo basabara bagya Sipuro. ⁵ Kabaagobaire Salami, baranga ekigambo kya Ruhanga omu sinagogi z’Abayahudi. Yohana akaba nabahwera. ⁶ Orwo barabire omu kizinga kyona bakagoba Pafosi, bagwamu omukonikoni omoi omurangi w’ebishuba Omuyahudi eibaralye Bariyesu. ⁷ Akaba naikara n’omuragirwa Serigio Paulo, omuntu omugezi. Serigio Paulo ayeta Barinaba na Sauli agondize kuhulira ekigambo kya Ruhanga. ⁸ Kyonkai Elimasi omukonikoni (kuba egyo niyo nshonga y’eibaralye) abahakanisa, agondize kutanga omuragirwa kwikiliza. ⁹ Nawe Sauli, alikwetwa Paulo, aijwirwe Mwoyo Mutakatifu amukomeeka eliisho ¹⁰ amugambira ati, «Iwe mwana wa Sitani iwe, iwe mubisha wa buli karungi, oijwire obugobya n’orwango, olekere kuhindura amazima g’Omukama kabiba bishuba. ¹¹ Mbwenu obone, Omukama yakuha ekibonabonyio: Orahuma, omare ebiro otalikubona mushana.» ¹² Aho omuragirwa kayaboine okwo byaba bityo aikiliza, kuba ebyo bamwegesize aha Mukama bikamushobeza. ¹³ Ahanyuma Paulo na batahibe baruga Pafosi basabara bagoba Periga omuli Pamfilia. Yohana yabasigayo yagaruka Yerusalemu. ¹⁴ Bonene baruga Periga bagya Antiokia eya Pisidia. Aha kiro kya Sabato bataha omu sinagogi bashuntama. ¹⁵ Kabamazire kushoma omu Mateka n’omu Barangi, abatwazi b’esinagogi babatumaho bati, «Barumuna, kamuraba mwina ekigambo kyona kyona eky’okuchumbiza abantu, mukigambe. ¹⁶ Nikwo Paulo kwemelera, aimukya omukono agamba ati, «Inywe Baisiraeli abatina Ruhanga muhulire. ¹⁷ Ruhanga w’eihanga eli lya Isiraeli akaronda batat’enkurw’ichwe, yamara yabahindura ihanga lihango orwo baturaga Misiri, yashuba yabaihisamu obushobora bungi. ¹⁸ Emyaka 40 yabegumisiliza omw’irungu. ¹⁹ Kayabaire yasilikize amahanga mushanju omuli Kanaani, ensi egyo yagibaha obusika bagilya emyaka nka 450. ²⁰ Ahanyuma yabaha abaramuzi kugoba ahali Samweli omurangi. ²¹ Aho bamushaba omukama, yabateraho Sauli eya Kishi ow’oruganda rwa Benjamini yabatwara emyaka 40. ²² Kayabaire yamwihireho, omukama wabo yabateraho Daudi owo yayebugire ati, ‹Mboine Daudi mutabani wa Yese omuntu owo ngonza, n’iwe alikora byona ebyo ndikwenda.› ²³ Omuli baijukuru ba Daudi nimwo Ruhanga aihire Isiraeli omurokozi, Yesu, nk’okwo yaragaine. ²⁴ Ogwo kayabaire atakaizire Yohana yarangiraga Abaisiraeli bona okwechuza entambara bakabatizibwa. ²⁵ Yohana ogwo kayabaire yaija kumara eikoralye abaza ati, ‹Nimulenga muti ndi ohai? Tindiwe. Chei, haliyo alikunduga enyuma, owo ntasaine kujura biratwa.› ²⁶ «Barumuna bange, baijukuru ba Aburahamu n’Abanyamahanga abali aha abalikutina Ruhanga, ekigambo eki ky’okuturokora Omukama akitwekeire ichwe. ²⁷ Aba Yerusalemu n’abatwazi babo, aha rw’okutamumanya anga kushobokerwa ebyabagambirwe abarangi ebishomwa buli Sabato, ebyo bakabigobesheleza orwo bamuramwire kufa. ²⁸ N’orwo babuzirwe omushango gw’okumutaho kumwisa, bakagambira Pilato kumuramura kufa. ²⁹ Kababaire bagobaesheleize byona ebyabaire bimuhandikirweho, bamuhanantura aha muti, bamuziika omu nyanga. ³⁰ Kyonkai Ruhanga akamuhimbura omu bafu; ³¹ yamara ebiro bingi nahabukira abo yarugire nabo Galilaya kwija Yerusalemu, mbwenu nibo bajulizi omu bantu. ³² Mbwenu tubaleteire amakuru garungi okwo ekyo Ruhanga yashuubiize batat’enkurw’ichwe ³³ akigobesheleize ahali ichwe baijukuru babo orwo yahimbwire Yesu. Nk’okwo kyakahandikirwe omu Zaburi ya kabili kiti, ‹Oli mwana wange, kir’eki nakuzara.› ³⁴ Nk’okwo yamuhimbwire omu bafu atalishuba kujunda, akaba akigambire karai ati, ‹Ndibaha emigisha emitakatifu, nyatahinduka eyo nashuubiize Daudi.› ³⁵ Nikwo alikushuba kugamba omu Zaburi endijo ati, ‹Omutakatifu wawe tolimuleka kujunda.› ³⁶ «Aha rw’okuba Daudi kayamazire kugobesheleza ebyo Ruhanga yamuragiire omu burorabwe, yafa, bamuziika omu nziiko za baishenkuru mara yajunda. ³⁷ Kyonkai owo Ruhanga yahimbwire tiyajunzire. ³⁸ Aha rw’ekyo barumuna mumanye okwo omugaruliro gw’amafu ogwo tulikubagambira niguletwa aha muntu ogu. ³⁹ Mara n’iwe achungura buli muntu amwesiga, akamuchungura omuli buli kantu ako Amateka ga Musa gatakubachungwiremu. ⁴⁰ Kityo mulimanya mutaligwerwa ekyo abarangi bagambire bati, ⁴¹ ‹Leba inywe abaruulira banu, mutangare mara muhweho; kuba ekyo ndikubakolera mbwenu, omuntu talikibagambira mukakiikiliza.› » ⁴² Ka Paulo na Barinaba babaire nibaruga omu sinagogi, abantu babatagiliza kubashubiramu ebigambo ebyo eli Sabato eyabaire nehonderaho. ⁴³ Orwo abantu barugire omu sinagogi bakataha, Abayahudi bangi n’Abanyamahanga ababaire baina ekihika omu dini y’Abayahudi bahondera Paulo na Barinaba, aba babafumolera mara babachumbiza kuguma aha mugisha gwa Ruhanga. ⁴⁴ Sabato eyahondeireho, nk’ekigo kyona kihurura kuhulira ekigambo kya Ruhanga. ⁴⁵ Nawe Abayahudi kababoine okwo abantu baba embaga bakwatwa eihagiko, bahakanisa ebyo Paulo yagambire mara bamuleerura. ⁴⁶ Paulo na Barinaba bagambira kimoi n’obumanzi bati, «Kibaire nikyetagwa ekigambo kya Ruhanga kubanza kukigambira inywe. Mbwenu orwo mwakyanga, mukagamba okwo oburora obutalihwaho mutabusaine, leba twagya omu Banyamahanga. ⁴⁷ Enshonga Omukama n’iwe atuhangiire ati, ‹Nkutaireho k’oba mushana gw’Abanyamahanga, oshobore otyo kurokora ensi zona.› » ⁴⁸ Abanyamahanga kabahuliire batyo bashemelerwa, basingiza n’ekigambo kya Ruhanga; n’ababaire baronkeirwe oburora obutalihwaho baikiliza. ⁴⁹ Ekigambo ky’Omukama kigoba omu mukoa ogwo gwona. ⁵⁰ Kyonkai Abayahudi bohya abakazi n’abashaija abalikumanyika mara abashongore ab’amani omu kigo, babachokeza Paulo na Barinaba babagingiza, bababinga omu wilaya yabo. ⁵¹ Bonene aba basiga babakunkumulira echuuchu aha maguru nibabakeena, bakwata omuhanda bagya Ikonio. ⁵² Kyonkai abegesibwa baijurwa ebyera, na Mwoyo Mutakatifu abasingiramu wena.

¹ Omuli Ikonio Paulo na Barinaba bagya bataha omu sinagogi y’Abayahudi. Begesa, abantu bangi Abayahudi n’Abagiriki baikiliza. ² Kyonkai Abayahudi abatalikwikiliza bekwata Abanyamahanga babohya, babachokeza abaikiliza. ³ Kyonkai entumwa ziikarayo ebiro bingi, zigamba n’obumanzi aha Mukama, nawe ajulira okwo ebyo zilikugamba aha mugishagwe bili by’amazima; yabatunga obushobora bw’okukora obubonero n’ebitangazo. ⁴ Abanyakigo babeganuka. Abamoi bagwera rubaju orw’Abayahudi, abandi bagwera rubaju orw’entumwa. ⁵ Orwo Abanyamahanga n’Abayahudi bagondize kubaita kubi kyere n’okubateza amabare, ⁶ kabakimanyire bairukira Likaonia omu bigo bya Lisitira na Deribe n’omu nsi eyataineho; ⁷ barangayo evangeli. ⁸ Lisitira hakaba haliyo omushaija, alemaire kwema okuzarwakwe atakatambukaga, yaikaraga ashuntamire. ⁹ Ahuliliza Paulo orwo yabaire nagamba. Paulo nawe amuleba amuhangya. Kayaboine okwo aina okwesiga okw’okumukiza ¹⁰ amugambira n’eiraka lihango ati, «Yemelera bwemi.» Omushaija abaratuka ahansi atambuka. ¹¹ Embaga kayaboine ekyo Paulo yakora, egamba n’amaraka gahango omu rulimi rwa Likaonia eti, «Baruhanga batuhabukira nibashusha abantu!» ¹² Barinaba bamweta Zeo, Paulo aha rw’okuba n’iwe yabaire ali mugambi mukuru bamweta Herumesi. ¹³ Rwensinga ya Zeo ekaba eli omu maisho g’ekigo; aho omukuhan’iwe aleta ente n’enkinga z’amaua aha bihigi agondize kwema n’abantu kutambira entumwa ebitambo. ¹⁴ Entumwa Barinaba na Paulo kazagahuliize, zitagura ebijwaro, ziruga omu mbaga ziirukire nizigambira eiguru ziti, ¹⁵ «Inywe bantu, kiki kugira mutyo? Naichwe tuli bantu b’obuhangwa bumoi nainywe. Tubaleteire amakuru garungi kamulekera ebintu ebi ebya katozi mukaikiliza Ruhanga asingire ayatonzire eiguru n’ensi n’enyanja n’ebikabilimu byona. ¹⁶ Makiro agahingwire amahanga gona akagaleka kukora okwo gabaire nigenda. ¹⁷ Nawe tiyalekeire kukora bya kumumanyisa. Kuba akabakora kurungi yabagwisiza enjura, mwalima mwayeza omu birumo byanyu, mwalya mwaiguta, mwashemelerwa.» ¹⁸ N’orwo bagambire batyo tibashoboire n’akati kutanga bantu kubatambira bitambo. ¹⁹ Abayahudi bagya baruga Antiokia na Ikonio; bohya abantu bateza Paulo amabare, mara bamwihya omu kigo nibamukurura bamanyiire yafa. ²⁰ Kyonkai abegesibwa kabamugobire, aimuka ataaha omu kigo. Bukeire akwata omuhanda na Barinaba bagya Deribe. ²¹ Paulo na Barinaba bakaranga evangeli omu kigo kya Deribe, bakwasa n’abegesibwa bangi. Ahanyuma bagaruka Lisitira na Ikonio na Antiokia. ²² Bagenda nibagumisa abegesibwa, nibabachumbiza kuguma omu kwesiga nibabagambira bati, «Kwija kutaaha omu bukama bwa Ruhanga nituragirwa kuraba omu biyengo bingi.» ²³ Bashoma enshara basiiba, basiga babateraho abagurusi buli nteko, babateka omu mikono y’Omukama owo baikiliize. ²⁴ Aho baraba Pisidia, bagoba Pamfilia. ²⁵ Kabamazire kuranga evangeli omuli Periga, bakwata omuhanda bagya Atalia. ²⁶ Niyo bayemire kusabara bagiire Antiokia, mbali babaire barugire, bashabiirwe omugisha gwa Ruhanga kugya kukora omulimo ogwo, ogwo bakozire. ²⁷ Kabamazire kugoba Antiokia bahuruza enteko yona bababarulira byona ebyo Ruhanga yabashoboize kukora, n’okwo Abanyamahanga yabatungire okwikiliza. ²⁸ Bakaikara Antiokia ebiro bitali bike baina abegesibwa.

¹ Haliho abantu abarugire Buyahudi bakaija Antiokia bakegesa abegesibwa bati, «Kamutatahiriirwe kuhondera omuchwo gwa Musa, timwakurokoka.» ² Paulo na Barinaba lihankana muno, bahakana. Ahanyuma Paulo, Barinaba n’abandi barondwa kugya Yerusalemu kubona entumwa n’abagurusi aha kigambo ekyo. ³ Enteko ebatuma bagenda, baraba Fenisia na Samaria, nibabarulira abegesibwa okuhinduka kw’Abanyamahanga; abegesibwa bona bashemelerwa muno amakuru ago. ⁴ Orwo baagobaire Yerusalemu banyegezibwa enteko, n’entumwa n’abagurusi, nabo bababarulira byona ebyo Ruhanga yabashoboize kukora. ⁵ Kyonkai abegesibwa abandi ab’orubaju orw’Abafarisayo baimuka bagamba bati, «baragiirwe kutahirirwa n’okukwata Amateka ga Musa.» ⁶ Entumwa n’abagurusi baterana kuleba ekigambo ekyo. ⁷ Kababaire bahakaine muno, Petero aimuka abagambira ati, «Barumuna bange, nimumanya okwo obubere Ruhanga akandonda omuli inywe, kurangira abanyamahanga evangeli kabahulira bakaikiliza. ⁸ Ruhanga wenene ogwo amanya ebitekelezo bya buli omoi, akasiima Abanyamahanga yabatunga Mwoyo Mutakatifu nk’okwo yamutungire ichwe. ⁹ Tiyayolekize nshororo ahali ichwe na bonene; shana akabagarulira amafu gabo aha rw’okuba bakaikiliza. ¹⁰ Mbwenu aha rw’ekyo kubaki nimwenda kulenga Ruhanga, kukomaho barumuna baitu enkomo eyalemire batat’enkurw’ichwe naichwe chwenene? ¹¹ Ekikuru nitwesiga Omukama Yesu alitugilira ekisha aturokore, na bonene kutyo.» ¹² Orukiiko rwona rwesiza. Bahuliliza Barinaba na Paulo orwo balikubatengera obubonero n’ebitangazo ebyo Ruhanga yabashoboize kukora omu Banyamahanga. ¹³ Kabamazire kugamba Yakobo ahorora ati, «Barumuna, mumpulilize. ¹⁴ Simoni yashoborora okwo Ruhanga kwija kusingira Abanyamahanga abaihiremu abantu ab’okuba ba wenene. ¹⁵ Ekyo nikyo kyonene eky’abarangi bagambire bati, ¹⁶ ‹Ebyo kabiliba byahoire ndigaruka, ngarureho engoma ya Daudi eyakambukire. Ndyombeka buhya amatongo gayo, ngiimukye, ¹⁷ nirwo abantu abandi balinyijaho, nibo Banyamahanga bona abo nyesire kuba bantu bange nyabwange. ¹⁸ Nikwo Omukama alikuhanga ayamanyisize ebigambo ebi kwema karai.› ¹⁹ Aha rw’ekyo inye nimbona Abanyamahanga abalikwikiliza tutabaita kubi. ²⁰ Shana ekiliho tubahandikiire kubatanga kulya ebyakulya bihagaire ebitambiirwe ebihuuku; belinde obusiyani; batalya kitunganwa ekimyoirwe bikya, n’obwamba bwona bwona. ²¹ Kuba kwema karai Amateka ga Musa gashomwa buli Sabato omu sinagogi, kandi ebyo yagambiire birangwa buli kigo.» ²² Aho entumwa n’abagurusi n’enteko yona, babona berondemu abantu ab’okugya Antiokia, kugenda na Paulo na Barinaba. Batweka Yuda alikwetwa Barisaba, na Sila ababaire bali bakunirwa omuli bonene. ²³ Bakabaha ebarua egi: «Barumuna baitu Abanyamahanga ba Antiokia na Siria na Silisia, ichwe entumwa n’abagurusi nitubakeisa. ²⁴ Tuhuliire okwo haliho abantu abarugire kunu bakabagambira eby’okubaita kubi bakabachundaigura emitwe, mara titubibaragiire. ²⁵ Katwamara kwikilijanyia ichwenene chwenkai, twabona tugire abo twaronda tubabatwekere na Barinaba na Paulo abagonzibwa baitu. ²⁶ Bonene abo bantu abayehoiremu aha rw’Omukama Yesu Kirisito. ²⁷ Aha rw’ekyo twabatwekera Yuda na Sila, na bonene barabagambira ebigambo byonene byonene. ²⁸ Kuba Mwoyo Mutakatifu naichwe, tuboine tutabongeraho byakubashasa shana ebi byonkai ebilikwetagwa: ²⁹ Mwelinde ebyo batambiire ebihuuku, mutalya bwamba n’ebitunganwa ebimyoirwe ebikya, mushube mwelinde obusiyani. Kamurayelinda ebyo muraba mukozirege. Mwikarege.» ³⁰ Abatumirwe baimukya bagya Antiokia. Kabamazire kweta enteko bagiha ebarua egyo. ³¹ Kabamazire kugishoma bashemelerwa kubona okwo babamaramara. ³² Yuda na Sila okwo babaire bali barangi, bagambira abegesibwa ebigambo bingi by’okubamaramara, babagumisa. ³³ Kabamazireyo ebiro bike, abegesibwa bashuba babatwekera ababaire babatumire. ³⁴ [Nawe Sila aramura kwikarayo.] ³⁵ Paulo na Barinaba bakasigara Antiokia, bema n’abandi baranga ekigambo ky’Omukama. ³⁶ K’ebiro byabaire byakeireho bike, Paulo agambira Barinaba ati, «Tugaruke omu bigo mbali twarangire ekigambo ky’Omukama turambure barumuna baitu, tubone okwo bali.» ³⁷ Barinaba agonza kabagenda na Mariko ayayetwaga Yohana. ³⁸ Paulo abona nikigasha muno kutagenda na muntu ayabasigire Pamfilia, akabura kugenda nabo omw’ikora. ³⁹ Aho bahakana muno, nangu bataishukana. Barinaba akwata Mariko basabara bagya Sipuro. ⁴⁰ Abegesibwa kabamazire kushabira Paulo, bakamugondeza omugisha gw’Omukama, yaronda Sila yaimukya yagenda. ⁴¹ Araba Siria na Silisia nagumisa enteko.

¹ Paulo agendera kimoi Deribe na Lisitira. Hakaba haliyo omwegesibwa omoi nayetwa Timotheo, mutabani w’Omuyahudikazi ayaikiliize. Kyonkai ishe akaba ali Mugiriki. ² Abegesibwa ba Lisitira na Ikonio bakaba nibamugambage. ³ Paulo agonza Timotheo kumushagara. Amukwata amutahiri aha rw’enshonga y’Abayahudi ababaire bali omu bigo biliinya, kuba bakaba nibamanya okwo ishe yabaire ali Mugiriki. ⁴ Kababaire nibaraba omu bigo ebyo, bagambira abaikiliza ebyagambirwe entumwa n’abagurusi ba Yerusalemu; babakomeleza kubyekomya. ⁵ Kityo enteko bazigumisa omu kwikiliza, n’abaikiliiza bata nibeyongera buli kiro kukanya. ⁶ Paulo na Timotheo baraba omu mukoa gwa Firijia na Galasia; Mwoyo Mutakatifu akaba abatangire kugamba ekigambo omuli Asia. ⁷ Orwo bagobaire omu rubibi rwa Misia balenga kutaaha Bitinia, kyonkai Mwoyo wa Yesu tiyabajubwire. ⁸ Kityo Misia bagihingura bagya Toroasi. ⁹ Orwo babaire bali Toroasi omu kiro Paulo abonekerwa: abona omuntu wa Masedonia namutagiliza ati, «Oshaabuke oije Masedonia otujune.» ¹⁰ Kayamazire kubonekerwa atyo, tumanya okwo Ruhanga yatweta Masedonia kurangayo evangeli, aho turamura kugenda aho n’aho. ¹¹ Twema Toroasi tusabara tugoba Samotirasi, bukeire bunu tugoba Neapoli ¹² mbali twayemire kugya Filipi ekigo ekilikukira ebindi omu wilaya ya Masedonia eyabaire netwarwa Abaroma. Omu kigo ekyo tukamaramu ebiro. ¹³ Ekiro kimoi eli Sabato turuga omu kigo tugya bwatana aha mwiga, kuba tukatekeleza okwo hakubayo obushomero bw’enshara. Tushuntama tufumolera abakazi ababaire bagiireyo. ¹⁴ Omoi ayatuhuliire akaba ali mukazi nayetwa Lidia, w’ekigo kya Tiatira. Akaba aguza emyendo ya zambarau kandi yafukamiraga Ruhanga. Omukama amukingura omutima ahuliliza ebyo Paulo yabaire nagamba. ¹⁵ Orwo yabatiziibwe n’omutungogwe, yatutagiliza ati, «Mbwenu orwo mwabona okwo ndikwikilizakwo Omukama, mwije omwange mube nimwo mwikara.» Aikara atutagiliize atyo. ¹⁶ Katwabaire nitugya mbali bashomeraga enshara, tutanganwa omwisiki omuzana. Akaba abanzirwe omuzimu naragura, naletera bakamabe amagoba gangi. ¹⁷ Ahondera Paulo naichwe nagamba n’eiraka lihango ati, «Abashaija aba nibabagambira eby’okubarokora; bakozi ba Ruhanga Rukirabyona.» ¹⁸ Ekyo akakikora ebiro bingi. Kyonkai Paulo alemwa atamwa. Ahinduka agambira Sitani ati, «Omw’Ibara lya Yesu Kirisito ninkuragira oruge omu mwisiki ogu.» Niho honkai amurugamu. ¹⁹ Bakama b’omuzana ogwo kabaaboine okwo amagoba gabo gabafera, bakwata Paulo na Sila babatwalira abatwazi omu katare nibabakurura. ²⁰ Kabamazire kubagobaya abaramuzi bagamba bati, «Abantu aba Bayahudi mara nibaita kubi ekigo kyaitu. ²¹ Nibegesa emichwo elikuzira ahali ichwe Abaroma kugikunda anga kugikwata.» ²² Aho embaga nayo ebayokera. Abaramuzi nabo babatagulira emyendo babajura, bashuba baragira kubatera enkoni. ²³ Orwo bamazire kubatera enkoni zingi babanaga jela, baragira omulinzi wa jela kubalinda kurungi. ²⁴ Kayamazire kuragirwa atyo abateka jela ey’omunda mara abakoma empingo omu maguru. ²⁵ Nk’omu kiro eitumbi Paulo na Sila nibashoma enshara, nibahoyera Ruhanga empoya, abafungwa abandi babahuliliize, ²⁶ omusisi gw’amani gwija kibandagara. Emisingi ya jela etengeeta, niho honkai enyigi zona zikinguka, kandi buli omoi akomorogoka empingo. ²⁷ Omulinzi wa jela kayasisiimukire akabona okwo enyigi zikingukire, aihya embanda omu kiraro aija kweita, amanyire abafungwa bairuka. ²⁸ Ndi Paulo agamba n’eiraka lihango ati, «Otayehutaza kuba chwena tuli aha.» ²⁹ Omulinzi ogwo agambira ab’okumwakiza, ataaha jela bwangu bwangu n’obutini najugumba, agwa Paulo na Sila omu maguru. ³⁰ Abaturukya aheru ababaza ati, «Waitu baami, nindagirwa nkoleki kurokoka?» ³¹ Bamushubamu bati, «Oikilize Omukama Yesu, iwe n’omutungo gwawe, murarokoka.» ³² Bamugambira ekigambo ky’Omukama n’ab’omwa wenene bona. ³³ Omw’itumbi omwo mwonene abatwara abogya amahuta, niho honkai abatizibwa n’ekaye yona. ³⁴ Paulo na Sila abatwara omwa wenene abaha ekyakulya, ashemelerwa n’omutungogwe gwona kubona okwo yaikiliza Ruhanga. ³⁵ Obwire kabwakeire, abaramuzi batweka abaisherukare nibagamba bati, «Mutaishure abashaija abo bagende.» ³⁶ Omulinzi wa jela amanyisa Paulo amakuru ago ati, «Abaramuzi batuma ab’okugamba kamugenda. Mbwenu muturuke mugende n’emilembe.» ³⁷ Kyonkai Paulo agambira abaisherukare abo ati, «Batuteire tuli Baroma omu maisho g’embaga tutaramwirwe, mara batufunga jela. Mbwenu kandi nibatwihyamu bwesheleke? Chei! Baije bonene batweihiremu.» ³⁸ Abaisherukare bamanyisa abaramuzi ebigambo ebyo. Kabahuliire okwo bali Baroma batina. ³⁹ Kityo baija babatonganaho. Babashohoza mara babagambira kuruga omu kigo ekyo. ⁴⁰ Nikwo Paulo na Sila kuruga jela bakagya owa Lidia. Kabamazire kubona abegesibwa basiga babamaramara bagenda.

¹ Paulo na Sila baraba Antipolisi na Apolonio bagoba Tesalonika mbali habaire ali esinagogi y’Abayahudi. ² Paulo ataaha omu sinagogi omwo nk’okwo yakagiraga, amara amalimansi gashatu nahakana nabo najuliza Ebihandiko Bitakatifu. ³ Abashoborora naboleka okwo Kirisito yabaire asaine kufa mara akahimbuka omu bafu. Abagambira ati, «Yesu ogu owo ndikubagambira n’iwe Kirisito.» ⁴ Abandi omuli abo kabahuliire ebyo bahya, bekwata Paulo na Sila, nk’okwo Abagiriki bangi abanyadini n’abakazi abashongore bagizire. ⁵ Kyonkai Abayahudi bakwatwa eihagiko, bakwata abashuga, bashombokya n’embaga etali nke, ekigo bakyagaraza, omwa Jasoni bagiitabara bahigire kwihyamu Paulo na Sila kubaletera abantu. ⁶ Orwo batababoine, bakurura Jasoni n’abegesibwa abandi babatwalira abakuru b’ekigo, nibagambira eiguru bati, «Abashaija aba abalikujurungura ensi baizire na kunu; ⁷ Jasoni n’iwe abanyegeize. Bona nibachwa emiku ya Kaisari, nibagamba okwo haliyo omukama ondijo Yesu.» ⁸ Abantu n’abakuru b’ekigo kabahuliire batyo bafa bosha. ⁹ Jasoni n’abandi babenza omusimbo, aho babataishura. ¹⁰ Abaikiliza banguha basindika Paulo na Sila kugya Berea omu kiro. Kabagobaireyo bataha omu sinagogi y’Abayahudi. ¹¹ Abayahudi aba bakaba bali batesi kukira aba Tesalonika. Ekigambo ky’Omukama bakakitoza ekihika kyona, buli kiro nibaleba omu Bihandiko Bitakatifu kumanyuruza nk’ebigambo ebyo bili by’amazima. ¹² Aha rw’ekyo abali bangi bakaikiliza, n’Abagirikikazi ab’ekitinwa bangi n’Abagiriki batali bake. ¹³ Nawe Abayahudi ba Tesalonika kabahuliire okwo n’omuli Berea Paulo arangireyo ekigambo kya Ruhanga, nayo bagyayo, barahura embaga nibagyohya. ¹⁴ Aho abaikiliza barabya Paulo ogw’enyanja, kyonkai Sila na Timotheo basigara Berea. ¹⁵ Abayolekire Paulo omuhanda bamugobya Atenzi. Paulo kayamazire kubaragira kugya kumwetera Sila na Timotheo omu bwangu, baimukya bagenda. ¹⁶ Orwo Paulo ali Atenzi alindiliire Sila na Timotheo, alibaliibwa omu mwoyo kubona ekigo kijwire ebihuuku. ¹⁷ Kityo ata nagya omu sinagogi nahankana n’Abayahudi n’abantu abanyadini, kandi buli kiro omu katare yahakanaga n’abo yashangagamu. ¹⁸ Nangu n’abafilosofi: Abaepikureo n’Abasitoiki bakabonangana nawe. Abandi bagamba bati, «Kanyamagambo ogu nayenda kugambaki!» Abamoi bati, «Nazoka oti naranga ahali baruhanga abanyamahanga.» Okugamba batyo enshonga akaranga ahali Yesu n’aha kuhimbuka. ¹⁹ Bamukwata bamutwara omu Areopago nibagamba bati, «Otugambire ebihya ebi eby’olikwegesa biina nshongaki? ²⁰ Kuba notugambira ebihya ebyo tutakahuliraga. Aha rw’ekyo ebigambo ebi nitugonza kumanya enshonga yabyo.» ²¹ Abaatenzi bona n’abanyamahanga abaturaga Atenzi tibakoraga kintu kindi shana kugamba anga kuhuliliza amakuru gahya ago. ²² Paulo ayemelera omugati ya Areopago agamba ati, «Inywe Baatenzi, nimbona okwo buli kimoi ekyo mulikukora nimukikora nk’abanyadini. ²³ Mbali ndabire hona mboine ebyo mufukamira, nagwamu na alutare eina ekihandiko eki: ‹Ya ruhanga atalikumanyika.› Aha rw’ekyo ogwo owo mufukamira mutalikumanya n’iwe ndikubagambira. ²⁴ N’iwe Ruhanga ayatonzire ensi n’ebintu byona ebikagibamu. Aba Mukama w’eiguru n’ensi, taikara mu biikaro ebyombekirwe bantu, ²⁵ anga kugir’oti nayetaaga muntu k’amukolera, kuba wenene n’iwe aha abantu oburora na buli kantu. ²⁶ Amahanga gona g’abantu akagaihya omu muntu omoi, mara n’iwe yabataire omu nsi zona kuzituramu, yabateraho amakiro ago yaragiire, na mbali abantu batwire yataho embibi. ²⁷ Akakora atyo kabamwetaho, bashushe abalikumuhiga nibakorakora oku n’oku, n’orwo atatuli harai, ²⁸ nk’okwo abahoyi b’amashairi bagambire bati, ‹Ahakuba tuba baanabe,› nikwo kwonene, enshonga, ‹N’iwe atuha oburora okwo tuli n’ebyo tukora n’iwe aba atwemiremu.› ²⁹ Orwo tuli baana ba Ruhanga, tituli bakutekeleza ngu Ruhanga wenene ashusha ezahabu, anga efeza, anga eibare, anga ekihuuku ekibuyabuyirwe omubuya akakikora. ³⁰ Amakiro ag’abantu batamumanyaga tiyagetaireho. Kyonkai mbwenu buli hantu nahangira abantu kwechuza amafu gabo. ³¹ Yataireho ekiro orwo omuntu owo yaronzire aliramuza ensi yona amazima. Kumanyisa buli omoi okwo ebintu ebyo bilibaho kwo, omuntu ogwo akamuhimbura omu bafu.» ³² Abamoi kabahuliire okuhimbuka kw’abafu, basheka. Kyonkai abandi bagamba bati, «Twakugondize k’oshuba kutugambira aha kigambo eki!» ³³ Kityo Paulo abarugamu agenda. ³⁴ Kyonkai abandi bamukunda baikiliza. Omuli abo ni Dionisio owa Areopago n’omukazi eibaralye Damarisi n’abandi.

¹ Ebyo kabyahoire Paulo aruga Atenzi agya Korinto. ² Agya agwamu Omuyahudi eibaralye Akila, omuzarwa wa Ponto. Akaba arugire juba Italia na mukaziwe Purisila. Kalaudio akaba aragiire Abayahudi kuruga Roma. Aho Paulo agenda kubabona, ³ kandi aikara nabo enshonga yakoraga omulimo gumoi na bonene, bakaba bali bakozi b’amahema. ⁴ Buli Sabato ata kugya omu sinagogi, ahankana n’Abayahudi n’Abagiriki abagweleza. ⁵ Orwo Sila na Timotheo barugire Masedonia, Paulo akaba ali omu kuranga, nayoleka Abayahudi okwo Kirisito n’iwe Yesu. ⁶ Kabamuhakanisize bakamushekelera, yabakunkumulira echuuchu omu bijwarobye yabagambira ati, «Kamulifa mulyemanya! Inye tinyina mushango. Kwema mbwenu nagya omu Banyamahanga.» ⁷ Kurug’okwo agya omw’omuntu omoi eibaralye Tisio Yusito, akaba ali muntu ayafukamiraga Ruhanga. Enjuye ekaba eyataine esinagogi. ⁸ Kirisipo, omutwazi w’esinagogi hamoi n’omutungogwe gwona baikiliza Omukama. N’AbaKorinto kabahuliire Paulo baikiliza babatizibwa. ⁹ Omu kiro kimoi Paulo abonekerwa, Omukama amugambira ati, «Otatina, mara ogambe obutesiza. ¹⁰ Inye nkwemeire; taliho muntu arakutabalira kukukora kubi; enshonga omu kigo eki nyinamu abantu bangi.» ¹¹ Paulo akamara Korinto omwaka gumoi n’enusu, yabarangira ekigambo kya Ruhanga. ¹² Orwo Galio yabaire ali muragirwa wa Akaya, Abayahudi bema hamoi batabalira Paulo, bamutwara omw’iramuliro ¹³ nibagamba bati, «Omushaija ogu nalemba abantu kufukamira Ruhanga kutali kw’Amateka galikuragira.» ¹⁴ Paulo kayabaire yaija kugamba, Galio agamba ati, «Inywe Bayahudi! Kayakuba aina ekyo yashobya anga akakora kubi muno, aho nakugizire enshonga y’okubahuliliza. ¹⁵ Mbwenu orwo mulikufa ebigambo n’amabara n’Amateka ganyu, ebyo mubyemalire inywe nywenene. Ebigambo ebyo tindikukunda kubiramura.» ¹⁶ Ababinga omw’iramuliro. ¹⁷ Aho bona bakwata Sositenesi omutwazi w’esinagogi, bamutelera omu maisho g’eiramuliro. Kyonkai ebyo Galio tiyabifireho kantu. ¹⁸ Ebyo kabyahingwire, Paulo aikarayo ebiro ebindi bingi, aho nirwo yasigireho abegesibwa akasabara na Akila na Purisila bagiire Siria. Kayabaire ali Kenikirea ashara eishokelye, kuba akashangwa aina ekiragano. ¹⁹ Kabagobaire Efeso aba niho abasiga. Kyonkai abanza ataaha omu sinagogi ahakana n’Abayahudi. ²⁰ Orwo bamushabire kuba akyaikaireyo akandi kake, ayanga. ²¹ Naimukya kubarugaho abagambira ati, «Ruhanga k’aligonza ndigaruka.» Nikwo kwimukya akaruga Efeso akasabara. ²² Kayagobaire Kaisaria agenda akeisa ab’enteko ya Yerusalemu, ahanyuma agya Antiokia. ²³ Akamarayo ebiro bitali bingi yarugayo yagya kurambura emikoa ya Galasia na Firijia, yagumisa abegesibwa bona. ²⁴ Omu biro ebyo, Omuyahudi eibaralye Apolo omuzarwa wa Alekisandiria aija Efeso. Akaba ali mushaija engambi mara namanya muno Ebihandiko Bitakatifu. ²⁵ Akaba yayegesiibwe aha bikwete aha muhanda gw’Omukama mara omwoyogwe gwina ekihika, n’ebikwete ahali Yesu nabigamba n’okubyegesa kabutekire, n’orwo yabaire namanya okubatiza kwa Yohana kwonkai. ²⁶ Abanza kugambisa obumanzi omu sinagogi. Purisila na Akila kabamuhuliire bamutwara bamushoborora aha muhanda gwa Ruhanga kurungi kushaagaho. ²⁷ Orwo yagondize kushaabuka kugya Akaya, abegesibwa bamuchumbiza, bahandikira n’abegesibwa aba kulinya kumunyegeza. Kayagobaireyo akajuna muno ab’Omukama yabaire agiliire ekisha bakaikiliza, ²⁸ aha rw’okuba akahakanisa muno Abayahudi omu rwatu yabasinga, najuliza Ebihandiko Bitakatifu okwo Yesu n’iwe Kirisito.

¹ Apolo kayabaire ali Korinto, Paulo ashuba obunyaruguru bw’omukoa agoba Efeso; agya ashangamu abegesibwa. ² Ababaza ati, «Kuruga mwikilize muratungirwe Mwoyo Mutakatifu?» Bamuhorora bati, «Chei, nangu n’okuhulira titukahuliraga kwo habayo Mwoyo Mutakatifu.» ³ Ababaza ati, «Aho mukabatizibwa mutai?» Bamugarukamu bati, «Okubatiza kwa Yohana.» ⁴ Paulo abagambira ati, «Yohana akabatiza okubatiza kw’okwechuza amafu, nagambira abantu kwikiliza ayabaire naija kumuruga enyuma, n’iwe Yesu.» ⁵ Kabamazire kuhulira batyo, bebuga Omukama Yesu, babatizibwa. ⁶ Paulo abataho emikono, batungwa Mwoyo Mutakatifu. Bagamba endimi ezitalikumanyika, baba barangi. ⁷ Bona hamoi bakaba bali 12. ⁸ Paulo ataaha omu sinagogi, amara emyezi eshatu nagambisa obumanzi, nahakana mara narabira obukama bwa Ruhanga. ⁹ Kyonkai orwo abandi bajemire bakanga kwikiliza, bakagamba kubi aha muhanda gw’Omukama omu maisho g’enteko, yabenyururamu. Yagenda n’abegesibwa, buli kiro ata nahakana n’abandi omu shule ya Tirano. ¹⁰ Ekyo akakikora emyaka ebili, nangu abantu bona ba Asia, Abayahudi n’Abagiriki, bahulira ekigambo ky’Omukama. ¹¹ Ruhanga akatunga Paulo obushobora bw’okukora eby’amani obutali bwa buli kiro. ¹² Abantu bakwata ebitambara n’eaporoni ebyo yakozaga babitwalira abarwaire bakira endwara n’amasitani gabarugamu. ¹³ Aho Abayahudi abagendaga nibabanduruza amasitani babanza kugabinga omu bo gabaire gakwete nibakoza eibara lya Yesu, nibagamba bati, «Ninkutaho Yesu owo Paulo arangaho.» ¹⁴ Omukuhani Nyamukuru Omuyahudi, eibaralye Sikeva, akaba aina abatabani mushanju; babanduruzaga amasitani. ¹⁵ Kyonkai Sitani omoi aija abagambira ati, «Yesu nimumanya, na Paulo nimumanya; nawe inywe mwaba baahai?» ¹⁶ Nikwo omuntu ayabaire abanzirwe eisitani kubachokera, bona abakiza amani, abajura mara abahutaza, barug’omwa wenene bairukire. ¹⁷ Abantu ba Efeso bona bakimanya, Abayahudi n’Abagiriki. Batina; eibara ly’Omukama Yesu lisingizibwa. ¹⁸ Abaikiliza nabo baija bangi, bagamba omu maisho g’abantu ebyo bashangirwe bakora. ¹⁹ Abandi abaraguraga baleta ebitabo byabo babyokya abantu bona nibabona. Kababazire eiguzi lyabyo likagoba ebichweka 50,000 by’efeza. ²⁰ Kityo ekigambo ky’Omukama kiranda kigira amani. ²¹ Ebyo kabyahoire, Mwoyo akyanura Paulo, aramura kuraba Masedonia na Akaya kugya Yerusalemu, ati, «Kandaba nagobaireyo ndaragirwa kugya Roma kugibona.» ²² Abahwezi ba wenene babili Timotheo na Erasito abasindika Masedonia, wenene abanza aikara Asia. ²³ Omu bir’ebyo haimuka orushengo rutali ruke rw’okushenga omuhanda gw’Omukama. ²⁴ Omuhesi omoi w’ezahabu eibaralye Demetirio, ayakoleraga Aritemi, ruhanga omukazi, ebiikaro by’efeza, yaboneraga ababuya ebyashara bingi. ²⁵ Aho abahuruza, ahuruza n’abandi ab’eikora nk’elyo abagambira ati, «Inywe nimumanya okwo tutungira omu byashara ebi. ²⁶ Mbwenu mwaboine mara mwahuliire okwo Paulo ogu ti muli Efeso mwonkai kyonkai Asia yona, yayohize abantu bangi muno yabakukumbire, nagamba okwo baruhanga abakozirwe abantu ti baruhanga. ²⁷ Akabi kali omwo ti kugira oti ebyashara byaitu byonkai nibyo biragaywa, kyonkai na rwensinga ya Aritemi, ruhanga waitu omukazi rubamba eraba etakiina kantu. Aritemi wenene araba atakiina kitinwa, mara Asia yona n’ensi n’iwe bafukamira.» ²⁸ Kabahuliire batyo basinsimuka n’eiraka lihango bati, «Aritemi w’Abaefeso aba mukuru!» ²⁹ Aho nikwo ekigo kutabanguka, bakasibutukira omu izaniro, bakurura Gayo na Arisitariko, Abamasedoni abo Paulo yagendaga nabo. ³⁰ Paulo ayenda kutaaha omu mbaga kyonkai abegesibwa bamutanga. ³¹ Abatwazi ba Asia kwakwo, ababaire bali batahibe, bamutumaho nibamushaba kutaziza kutaaha mw’izaniro. ³² Orukiiko rugira etabangu, aba nibagamba eki, aba nibagamba kili; bangi muno baba batakimanya kyo baba bateraniire. ³³ Abandi omu mbaga bachumbiza Alekisanda, Abayahudi bashangwa bamusindikire omu maisho. Alekisanda ogwo abatelera omukono kabesiza, agondize kugira ekyo yashoborora embaga. ³⁴ Kyonkai kabamanyiire okwo ali Muyahudi bamara esaa ibili zona nibaashana bati, «Aritemi w’Abaefeso aba muhango!» ³⁵ Omuhandiki mukuru w’ekigo kayamazire kutekanisa embaga, agamba ati, «Inywe Baefeso, ni muntuki atalikumanya okwo ekigo ky’Abaefeso kigiramu rwensinga ya Aritemi rubamba n’ekishushanikye ekyarugire omw’iguru? ³⁶ Mbwenu orwo mulikubona okwo ebintu ebi taliho muntu wa kubihakana, muragiirwe mwesize mara mutanguhiliza. ³⁷ Abashaija abo mwaleta hanu aha tibakahenire anga kurogota ahali ruhanga waitu. ³⁸ Aha rw’ekyo Demetirio n’ababuya batahibe kabaraba baina owo bainaho ekigambo, amaramuliro gakingwire, n’abaramuzi baliho, baije batoijelangane. ³⁹ Kamuraba mwina ekindi ekishagireho ekyo mulikuhiiga, kiraramurwa orukiiko oruhondera Amateka. ⁴⁰ Kuba kir’eki tuli omu kabi k’okukwatwa omushango gw’okwimukya orushengo; mara titwina nshonga yotwakugamba ey’okugira tuti niyo yatwimukisa orushengo oru.» ⁴¹ Orwo yamazire kugamba ebyo, ataishura embaga.

¹ Orushengo karwachuleire, Paulo ayeta abegesibwa. Kayamazire kubachumbiza abarugaho, aimukya agya Masedonia. ² Arambura ebichweka ebyo n’okubatamu ekihika kingi, agoba Bugiriki. ³ Bugiriki akamaramu emyezi eshatu. Kayabaire naralira kusabara kugya Siria, Abayahudi banaama kumwita. Aho nikwo kuramura omu magaruka kuraba Masedonia. ⁴ Sopateri owa Berea mutabani wa Piro, amushagara. Abatesalonika abamushagaire ni Arisitariko na Sekundo; Gayo owa Deribe, na Timotheo; n’Abaasia abalimu Tikiko na Tirofimo. ⁵ Aba bakagendera kimoi batulindira Toroasi. ⁶ Ebiro bikuru by’Omukate Gutatumbisiibwe kabyahoiremu twasabara twemire Filipi. Omu biro bitanu tugoba Toroasi, omwo tukamaramu ebiro mushanju. ⁷ Aha kiro kya mbere ekihondera Sabato, tuteraine kulya omukate, Paulo afumolera abantu naraalira kwimukya bukeire. Akataho ehotuba ndai yagoba omu kiro eitumbi. ⁸ Omu gorofa mbali twabaire tuteraniire hakaba halimu etara zingi nizaka. ⁹ Omusigazi eibaralye Eutiko akashangwa ashuntamire omw’idirisha. Paulo kayagambiire orurai, ogu akwatwa oturo tungi tumukiza amani, ayema omu gorofa ya kashatu akuntuka ahansi, bakamwihyaho yafire. ¹⁰ Kyonkai Paulo asongoka amwinamaho amubumbatira, abagambira ati, «Mutashasha, narora.» ¹¹ Paulo ashuba atemba eiguru. Abegura omukate alya, ashuba afumora nabo obwire bukya, aho aimukya. ¹² Omwana bamutwara narora, mara bakashemelerwa muno. ¹³ Ichwe twebembera n’emeli tugya Asosi, mara tukaba twenzire kusabara na Paulo, kyonkai wenene aramura kutwarwa ogw’orukaru. ¹⁴ Aija atushanga Asosi, aho tusabara nawe omu meli tugya Mitilene. ¹⁵ Katwarugireyo bukeire tugoba omu maisho ga Kiosi. Bukeire bunu tugoba Samosi; bukeire obundi tugoba Mileto; ¹⁶ kuba Paulo akaba aramwire kuhingura Efeso ataija akakelererwa Asia. Akaba narahuka kakilikushoboka ekiro kya Pentekosite kimushange Yerusalemu. ¹⁷ Paulo kayabaire ali Mileto yatuma Efeso kwetayo abagurusi b’enteko. ¹⁸ Kabamugobire yabagambira ati, «Inywe nywenene nimumanya okwo natwire nainywe ebiro byona kwema kiro ekyo nalibasire Asia. ¹⁹ Nkakolera Omukama n’obwetohya bwona, nindira, natekanira n’ebiyengo ebyangwireho eby’Abayahudi kunaama kunyita. ²⁰ Nimumanya okwo ntayefunyire kubagambira kigambo kyona kyona eky’omugasho, nimbegesa omu maisho g’embaga, kandi n’omu maju ganyu nindug’omu ningy’omu ²¹ ninkomeleza Abayahudi n’Abagiriki kwechuza amafu bakagaruka ahali Ruhanga mara bakaikiliza Omukama waitu Yesu Kirisito. ²² Mbwenu leba ningya Yerusalemu, kuba nikwo Mwoyo alikundagira, n’orwo ntalikumanya garangwaho kandaba nagobaireyo. ²³ Shana ekiliho Mwoyo Mutakatifu nangambirage okwo ekifungo n’obushasi bindindiliire buli kigo. ²⁴ Tindikulenga nka burora bwange ahali inye buli bw’eiguzi. Ekyo ndikwenda kili kimoi: Kugobesheleza omulimo gwange n’eikora ely’Omukama Yesu yankwasize, kujulira evangeli elikugamba aha kisha kya Ruhanga. ²⁵ Mbwenu leba nimanya okwo inywena abo narabagamu nindanga obukama bwa Ruhanga mutalimbona rundi. ²⁶ Aha rw’ekyo kir’eki mbagambirege okwo taliho muntu n’omoi omuli inywe alifa nkakwatwa mushango, ²⁷ kuba tinayefunyire kubagambira byona ebyo Ruhanga alikwenda. ²⁸ Mwelinde, kandi mumanye n’obuhyo bwona bw’entaama obwo Mwoyo Mutakatifu yabakwasize kulebelera, kumanya enteko ya Ruhanga eyo yagiire kubona akagira obwamba bw’Omwanawe. ²⁹ Nimanya okwo orwo ndikumara kubarugaho, emishega erumbire neija kubatabalira mara teganyire buhyo. ³⁰ Kandi n’omuli inywe nywenene hararugwamu abantu ab’okugamba ebichulikire, bohye abegesibwa babahondere. ³¹ Aha rw’ekyo mwikarenu mulebire, mwijuke okwo emyaka eshatu yona na kiro na mushana tinalekeraga kubahana buli omoi mara nindira. ³² Mbwenu nimbakwasa Ruhanga n’ekigambokye eky’ekisha ekilikushobora kubombeka n’okubabonera emigisha eyo Ruhanga atunga abatakatifu bona. ³³ Tinayegombire feza ya muntu weena weena anga zahabu anga kijwaro. ³⁴ Inywe nyweena nimumanya okwo omu mikono yange egi nimwo naihyaga eby’okuntunga n’abo nabaga nyinabo. ³⁵ Mbabeleire bulebero omuli buli kantu, okwo omu kukora mutyo emilimo yanyu muragiirwe kujuna abataina mani, nimwijuka ebigambo by’Omukama Yesu ati, ‹Okuha kuhaisa omugisha kushaaga okuhaba.› » ³⁶ Kayamazire kugamba atyo ateka amajwi, ashoma enshara nabo. ³⁷ Bona balira muno bamugwa omu bikya, bamunywegera. ³⁸ Bakajunara muno, kyonkai okushaagaho aha rwe’kigambo kyoyabaire agambire ngu tibalimubona rundi. Bamushendekeleza bamugobya aha meli.

¹ Katwabarugireho tusabara, tukwatira kimoi ogulikugya Kosi, bukeire tugoba Rodesi, niho twayemire tugiire Pataara. ² Orwo twashangire emeli negya Fenisia, twagigyamu twasabara. ³ Katwalengeire Sipuro, twagisiga aha rubaju rwa bumosho twagya Siria, twayemelera Tiro, aha rw’okuba niho babaire nibagya kwihiramu ebintu omu meli. ⁴ Aho tuhiiga abegesibwa, tukamaramu ebiro mushanju. Omu mani ga Mwoyo bagambira Paulo kutagya Yerusalemu. ⁵ Ebiro byaitu bya Tiro kabyahoire, tugendelera n’orugendo rwaitu. Bona, n’abakazi babo n’abaana babo, batushendekeleza batuturukya omu kigo. Aha mwaro tubandama tushoma enshara, turagangana. ⁶ Aho tutaaha omu meli, bonene bashuba omuka. ⁷ Orwo twamazire orugendo rw’okuruga Tiro, tugoba Tolemaisi, tukeisa abegesibwa tushuba turaramu ekiro kimoi. ⁸ Bukeire twimukya tugoba Kaisaria. Tutaha omw’omwegesa w’evangeli, n’iwe Filipo, omoi omu bashemasi mushanju, twikara nawe. ⁹ Akaba aina abahara banai batashweirwe, nibashasha. ¹⁰ Katwabaire twamarayo ebiro bingi aija omushaija omurangi eibaralye Agabo, aruga Buyahudi. ¹¹ Orwo yatugobire yakwata orufufu rwa Paulo yayekoma emikono n’amaguru yagamba ati, «Mwoyo Mutakatifu nagamba ngu: Mukama w’orufufu oru, Abayahudi omuli Yerusalemu nikwo baramukoma bakamunaga omu mikono y’Abanyamahanga.» ¹² Katwahuliire ekyo, ichwe n’embaga tutagiliza Paulo kutagya Yerusalemu. ¹³ Wenene Paulo atuhorora ati, «Nimugiraki inywe kulira kumpenda omutima? Aha rw’okuba tindikwikiliza kufungwa kushai, nawe n’okufa nkagwa Yerusalemu aha rw’eibara ly’Omukama Yesu.» ¹⁴ Kayayangire kugwelezibwa twagamba tuti, «Okwo Omukama arayenda nikwo.» ¹⁵ Ebiro ebyo kabyahoire twayetekateka twagya Yerusalemu. ¹⁶ Abegesibwa abandi aba Kaisaria bagenda naichwe, batutwara omwa Muasoni owa Sipuro omwegesibwa wa karai katuba nimwo tushura. ¹⁷ Katwagobaire Yerusalemu abegesibwa batunyegeza n’amashemelerwa. ¹⁸ Kabwakeire Paulo yagenda naichwe owa Yakobo; kandi abagurusi bona bakaba bali aho. ¹⁹ Kayamazire kubakeisa yababarulira ebyo Ruhanga yamushoboize omw’ikoralye omu banyamahanga. ²⁰ Nabo kababihuliire basingiza Ruhanga. Ahanyuma bamugambira bati, «Murumuna waitu obone, Abayahudi enkumi baikiliize; bona Amateka nibagataho ekihika. ²¹ Kandi babagambiire amakuru gaawe okwo oyegesa Abayahudi bona abatwire omu Banyamahanga nobatanga ebya Musa, kandi obagambira kutatahiri baana babo anga kukwata michwo yabo. ²² Mbwenu eky’okukorwa ni kihai? Mara tibalikwija kuburwa kuhulira kwo oizire. ²³ Aha rw’ekyo okore okwo turakugambira. Twinaho abantu banai abakomirwe ekiragano. ²⁴ Oyeme n’abashaija aba oyeshemeze, obashashulire ebyo baragiirwe kugira, bashobore kumoisa eishoke lyabo. Aho bona baramanya okwo ebyo bakuhuliireho bili bishuba mara bashobokerwe okwo okwata Amateka. ²⁵ Kandi Abanyamahanga abaikiliize tukabahandikira ebarua, nitubaragira kwelinda eby’abantu batambiire ebihuuku, n’obwamba n’ebimyoirwe ebikya, n’obusiyani.» ²⁶ Aho Paulo akwata abashaija abo bukeire bwaho, ayehasilira hamoi nabo, yataha nabo Rwensinga kumanyisa mbali ebiro by’okuhasilirwa kwabo biragobaera, na buli omoi okwo bali kutambilirwa ekitambo. ²⁷ Ebiro ebyo mushanju kabyabaire bili haihi kugoba, Abayahudi ababaire barugire Asia, kabamazire kumubona bati Rwensinga barahura embaga yona, bamuhyokera bamukwata. ²⁸ Bomba bati, «Inywe Baisiraeli muratujuna! Omushaija ogu n’iwe ayegesa abantu buli hantu kugaya eihanga lyaitu n’Amateka na Rwensinga egi. Kandi atahize Abagiriki Rwensinga yagihagaza.» ²⁹ Aha rw’okuba bakaba barugire kumubona na Tirofimo owa Efeso omu kigo, batekeleza ngu amutahize Rwensinga. ³⁰ Aho ekigo kyona kisinsimuka, abantu bahyokera Paulo, bamuturukya Rwensinga nibamukurura, niho honkai ebihigi bikingwa. ³¹ Kababaire nibenda kumwita, amakuru gaagobaa omukuru w’eihe okwo Yerusalemu yona eli omu katabure. ³² Aho n’aho ahurura n’abaisherukare n’abakuru babo agenda airukire. Kabamuboine n’abaisherukare balekera kutera Paulo. ³³ Aho omukuru ogwo w’eihe agoba Paulo amukwata, aragira kabamukoma empingo ibili. Abaza ati, «Ogu n’ohai, yakoraki?» ³⁴ Omu mbaga abamoi bakunga nibagamba eki, abandi bagamba kindi. Aho omukuru w’abaisherukare kayabuzire kushobokerwa amazima aha rw’eyombo, yaragira kabamutwara omu boma y’abaisherukare. ³⁵ Paulo kayagobaire aha matembero, abaisherukare bamutwara bamushutwire kumukiza aha bukatili bw’embaga, ³⁶ eyabaire emuhondeire nekunga eti, «Afe!» ³⁷ Orwo Paulo yabaire yaija kutaaha omu boma y’abaisherukare, agambira omukuru w’eihe ati, «Ninshaba ngire ekyo nakugambiraho!» Ogu amubaza ati, «Orugiriki norumanya? ³⁸ Iwe toli Mumisiri, torumusha kushengesa abaisi b’abantu 4,000 okabatwara omw’irungu?» ³⁹ Paulo yamushubamu ati, «Inye mba Muyahudi wa Tariso omuli Silisia, ndi w’ekigo ky’ekitinwa. Ninkushaba onjubure ngambire abantu aba.» ⁴⁰ Kayamujubwire, Paulo yayemelera aha matembero, yatelera abantu omukono kabesiza. Orwo obuchulezi bwabaireho bungi, abagambira omu Ruyahudi ati:

¹ «Barumuna bange na batata, muhulire nyetongelere ahali inywe.» ² Kabahuliire okwo yabagambira omu Ruyahudi lero aho bachulera kushaagaho. Agamba ati: ³ «Inye mba Muyahudi omuzarwa wa Tariso omuli Silisia. Kyonkai nkalererwa omu kigo eki, Gamalieli n’iwe yanyegesize. Nkegesibwa muno kukwata bwoli Amateka ga batat’enkurw’ichwe, mara Ruhanga mugilira ekihika nka inywe inywena kiro ekya mbwenu. ⁴ Nkaba ngingiiza Abakirisito kubaita, nimboha abashaija n’abakazi nimbafungisa. ⁵ Omukuhani Nyamukuru n’orukiiko rw’abagurusi ebigambo ebi nibabimanyage. Nibo bampaga ebarua z’okutwalira barumuna baitu aba Damasiko mbali nagyaga kukwata abayo n’okubaleta Yerusalemu babohirwe kabahaabwa ekibonabonyio. ⁶ «Kanabaire ningenda naija kugoba Damasiko nk’omu ihangwe, omushana oguli kwagwo gwema omw’iguru kibandagara gumbunda. ⁷ Ngwa ahansi, mpulira eiraka nilimbaza liti, ‹Sauli, Sauli, nongingililizaki?› ⁸ Mbaza nti, ‹Rugaba wab’ohai?› Anshubamu ati, ‹Inye ow’olikugingiiza ndi Yesu owa Nazareti.› ⁹ Abo nabaire nyinabo bakabona omushana oguli kwagwo gwonkai; eiraka ly’ayabaire nangambira tibalihuliire. ¹⁰ Aho mubaza nti, ‹Nkoreki Rugaba?› Omukama amporora ati, ‹Oimuke ogye Damasiko, niyo barakugambilira byona eby’oragiirwe kukora.› ¹¹ Emyakire y’omushana oguli kwagwo ogwo ekampumisa naba ntakibona, aha rw’ekyo abo nabaire nyinabo bankwatilira nagoba ntyo Damasiko. ¹² «Omushaija omoi Anania, omunyadini, alikukwata Amateka, ayabaire nasiimwa Abayahudi bona ba Damasiko, ¹³ aija anyemelera aha rubaju angambira ati, ‹Murumuna wange Sauli, humuruguka.› Omu kaanya ako mpumuruguka, mubona. ¹⁴ Angambira ati, ‹Ruhanga wa batat’enkurw’ichwe akuronkire k’omanya eby’ayenda, omanye Ow’amazima mara ohulire n’ebyo arakugambira. ¹⁵ Olimubera mujulizi omu bantu bona aha rw’eby’oboine n’eby’ohuliire. ¹⁶ Mbwenu olinzireki? Imuka obatizibwe, omutakiire oshube oyoge amafu gawe.› ¹⁷ «Orwo nabaire nashubire Yerusalemu ndi Rwensinga ninshoma enshara, mbonekerwa. ¹⁸ Mbona Omukama nangambira ati, ‹Yanguha oruge bwangu Yerusalemu enshonga eby’orabagambira ahali inye tibabikiliize.› ¹⁹ Nanye mugambira nti, ‹Rugaba, bonene bonene nibamanya okwo omu sinagogi zona nakwete abaikiliza bawe nkabatera mara nkabafunga. ²⁰ Kandi orwo baita Sitefano omujulizi wawe, nkaba nyemeleireho nimbisiima. Abamwisire n’inye nabaire ndinzire ebijwaro byabo.› ²¹ Angambira ati, ‹Iroko, ninyija kukutuma harai omu Banyamahanga.› » ²² Kurug’enyuma bakaguma bamuhuliliize kuhika orwo yagambiire ekigambo ekyo. Kwema aho bayomba muno nibagamba bati, «Omushaija ogwo mumwihye omu nsi ti wa kurora.» ²³ Kababaire nibomba muno, nibakunkumura emyendo yabo, batuntumulira echuuchu eiguru. ²⁴ Nikwo omukuru w’eihe kuragira kumutaahya omu boma mara kumutera muno, ngu amanye ekyo balikumutelera enduru. ²⁵ Kabamazire kumubohesa enkoba, Paulo yabaza omukuru w’abaisherukare ayabaire ayemeleire haihi ati, «Amateka nigabaikiliza kutera Omuroma ataramwirwe?» ²⁶ Omukuru ogwo kayakihuliire yagya aha mukuru w’eihe yamubaza ati, «Noyenda kukoraki? Kuba omushaija ogu Muroma.» ²⁷ Omukuru w’eihe aija amubaza ati, «Ngambira, iwe oli Muroma?» Paulo ati, «Ego.» ²⁸ Omukuru w’eihe ati, «Inye Oburoma obu nkabugura empiya zingi muno.» Ndi Paulo ati, «Inye nkazarwa ndi Muroma.» ²⁹ Kityo aho honkai ababaire baija kugira ebyo bamubaza bamurugaho. Omukuru w’eihe nawe atina orwo yamanyire okwo Paulo ali Muroma, mara kandi okwo yamubohire. ³⁰ Omukuru w’eihe agonza kumanyuruzage ekyo Abayahudi balikutoijelera Paulo. Aho bukeire amubohorora, aragira abakuhani bakuru n’orukiiko rwona kuterana. Aleta Paulo amubateka omu maisho.

¹ Paulo ahanga orukiiko amaisho, agamba ati, «Barumuna bange, omu burora bwange bwona kugoba kir’eki, tingira kyakwebabara n’akati ahali Ruhanga.» ² Aho Omukuhani Nyamukuru Anania, aragira abamwemeleire haihi bamutera omunwa. ³ Paulo nawe amugambira ati, «Naiwe, rukuta rusiigire einoni, Ruhanga alikutera! Oshuntamire kundamura okwo Amateka galikuragira, kandi washuba waragira kabantera, eky’Amateka galikutanga?» ⁴ Abemeleire aho bagamba bati, «Nojuma Omukuhani Nyamukuru wa Ruhanga?» ⁵ Paulo abagambira ati, «Barumuna bange, naba ntamanyire okwo ali Mukuhani Nyamukuru. Aha rw’okuba kikahandikwa kiti, ‹Otaligamba kubi omutwazi w’eihanga lyawe.› » ⁶ Paulo kayamanyire okwo ekichweka ekimoi bali Basadukayo, ekindi bali Bafarisayo, yagamba n’eiraka lihango omu rukiiko ati, «Barumuna bange, inye mba Mufarisayo, kandi mba mwana w’Abafarisayo. Nibenda kundamura kuntura eshubi yonyinayo omu kuhimbuka kw’abafu.» ⁷ Kayamazire kugamba atyo, Abafarisayo n’Abasadukayo bahakana kubi bonene bonkai, orukiiko rweyatamu kabili. ⁸ Enshonga Abasadukayo bagamba okwo hatabayo kuhimbuka; bati n’omumalaika tabayo, n’omwoyo nagwo chei. Kyonkai Abafarisayo babiikiliza byona. ⁹ Baimukwamu akatabure kangi. Aho abegesa b’Amateka ab’orubaju orw’Abafarisayo bemelera, bahakana bati, «Omushaija ogu titulikumubonamu kabi. Isi kayakushangwa agambiirwe Mwoyo anga omumalaika?» ¹⁰ Empaka zabo kazagizire amani gangi muno, omukuru w’eihe atina, yamanya ngu Paulo nibaija kumutagatagura. Nikwo kuragira abaisherukare kugenda kumubaihyamu n’amani kumugarura omu boma. ¹¹ Kir’ekyo omu kiro Omukama yamwemelera aha rubaju yamugambira ati, «Guma omutima. Kuba okwo onjulire Yerusalemu, nikwo olikuragirwa kunjulira na Roma.» ¹² Kabwakeire, Abayahudi baterana hamoi barahira kutalya, n’okunywa chei, batakaisire Paulo. ¹³ Abarahiire batyo bakaba nibashaga abantu makumi ganai. ¹⁴ Bagya aha bakuhani bakuru n’abagurusi babagambira bati, «Turahiire muno kutaroza kyakulya tutakaisire Paulo. ¹⁵ Aha rw’ekyo inywe mweme n’orukiiko mugambire omukuru w’eihe amubaletere, mwekore oti nimugonza kulebage ebigambobye. Ichwe turaba twetekatekire kumwita atakabagobaire.» ¹⁶ Kyonkai mwihwa wa Paulo agya ahulira enaama yabo y’obwenge. Nikwo kukwata omuhanda akataaha omu boma akabigambira Paulo. ¹⁷ Paulo ayeta omukuru w’abaisherukare omoi amugambira ati, «Otware omusigazi ogu omugobye aha mukuru w’eihe. Kuba aina eky’okumugambira.» ¹⁸ Ogu amutwara, amugobya omukuru w’eihe amugambira ati, «Paulo omufungwa yanyeta yanshaba kukuletera omusigazi ogu, ngu aina ekyo alikwenda kukugambira.» ¹⁹ Omukuru w’eihe amukwata omukono amutwara aha rubaju amubaza bali bonkai ati, «Noyenda kungambiraki?» ²⁰ Ogu amugambira ati, «Abayahudi bategekire ekigambo kimoi ngu nyenkya karai osongore Paulo omu rukiiko, nibehindura oti nibenda kumanyage ebigambobye. ²¹ Kyonkai otabaikiliza. Abashaija babo abalikushaga 40 barahiire burahira kutalya kantu anga kugira kyobanywa batakamwisire. Mbwenu betekatekire, bategeleize ekyo orabashuubiza.» ²² Kityo omukuru w’eihe ataishura omusigazi, amuragira ati, «Otakugambira muntu n’omoi okwo wammanyisa kigambo ekyo.» ²³ Omukuru w’eihe ayeta abakuru babili b’abaisherukare, abaragira ati, «Mutekateke abaisherukare 200, n’ab’efarasi 70, n’ab’amachumu 200, baimukye aha saa ishatu omu kiro bagye Kaisaria. ²⁴ Kandi mutekatekere Paulo efarasi y’okumutwara, bashobore kumugobyage ahali Gavana elikisi.» ²⁵ Yahandika ebarua elikugamba eti: ²⁶ «Omukunirwa muno Gavana Felikisi, inye Kalaudio Lisia ninkuramya. ²⁷ Omushaija ogu akwetwe Abayahudi, bayenda kumwita. Kamanyire okwo ali Muroma nabagendera n’abaisherukare namurokora. ²⁸ Kandi kanyenzire kumanya ebyo balikumutoijela, namutwara omu rukiiko. ²⁹ Nashanga nibamutoijela aha bikwete Amateka gabo, kyonkai gutali mushango gwa kumwisa anga gwa kumufungisa. ³⁰ Mbwenu orwo bammanyisize okwo balikunnama kumwita, namukutwekera bwangu, n’abalikumutoijela nabaragira kwija kukugambira ebyo balikumutoijela.» ³¹ Kityo abaisherukare batwara Paulo nk’okwo omukuru w’eihe yabaragiire. Omu kiro bamugobya Antipatirisi. ³² Bukeire bagaruka omu boma yabo, bamusigira ab’efarasi kumutwara. ³³ Orwo abo baagobaire Kaisaria, baheleza gavana ebarua, na Paulo bamumuteka omu maisho. ³⁴ Gavana kayamazire kushoma ebarua egyo abaza Paulo omukoa gwa wenene. Kayamanyire okwo ali wa Silisia, ³⁵ amugambira ati, «Ndakuhuliliza orwo abalikukutoijera baraija.» Yaragira kumuta omu kikaare kya Herode.

¹ Ebiro kabyahingwireho bitanu, Anania Omukuhani Nyamukuru agenda n’abagurusi n’omuntu ondijo omoi eibaralye Teritulo ow’okubagambilira. Banjulira gavana omushango gwabo ogwo balikutoijela Paulo. ² Beta Paulo, Teritulo abanza kumutoijera ati: «Omukunirwa muno Felikisi, nomanya emilembe yona egi eyo tulikwebuga netabuka ahali iwe. Noshuba notaho eby’okushemeza eihanga eli. ³ Ebyo nitubitora n’esiimi nyingi buli hantu. ⁴ Kyonkai ntakukelereize ninshaba osinge otuhulilizeho kake. ⁵ Omushaija ogu tuboine okwo ali muntu mubi muno. Nagenda nashengesa Abayahudi omu nsi zona, kandi n’iwe rwituza omu muteko gw’Abanazareti. ⁶ Nangu alengireho n’okuhagaza Rwensinga, nirwo tumukwete. [Twagonza kumuramura nituhondera Amateka gaitu, ⁷ nawe Lisia omukuru w’abaisherukare yaija yamutwihya omu mikono rwamani. ⁸ Yaragira omushango ogu kagwija ahali iwe.] Naiwe k’oramwelebera orashobora kumubonaho byona ebyo tulikumutoijela.» ⁹ Abayahudi nabo kwakwo betaba na Teritulo omu ntoija egyo, bagamba okwo byona ebyo bilikwo. ¹⁰ Gavana kayaikiliize Paulo kugamba, Paulo yagamba ati, «Nimanya okwo wamazire emyaka nyingi oli muramuzi w’eihanga eli. Aha rw’ekyo ninyija kwetonganira ninshemelerwa. ¹¹ Kawakubaza omanya okwo ntalikushaga biro 12 nyizire Yerusalemu kufukamira Ruhanga. ¹² Tibanshangire nimpakana na muntu weena weena, anga kutabura bantu omuli Rwensinga, anga omu sinagogi, anga omu kigo. ¹³ N’ebyo balikukutoijaho tibashobora kubigumisa. ¹⁴ Kyonkai eki ninkiikiliza omu maisho gawe. Obukirisito okwo buli obwo balikweta muteko, ninfukamira Ruhanga wa batat’enkurw’ichwe. Eby’Amateka galikuragira n’ebyahandikirwe abarangi, nimbikiliza. ¹⁵ Eshubi eyo nyinayo ahali Ruhanga na bonene aba bainayo, ninshubira okwo haliyo okuhimbuka kw’abarungi n’ababi. ¹⁶ Kityo buli kaanya ndenga okwo ndikushobora kwikara n’inyera ahali Ruhanga n’aha bantu. ¹⁷ «K’emyaka ebaire yakeireho nyija Yerusalemu ndeteire eihanga lyange eshumbusho, kandi n’okutamba ebitambo. ¹⁸ Kanabaire nkyali omuli ebyo banshanga Rwensinga nahasiliirwe, ntainamu bantu abo mpurwize, anga ab’eyombo. ¹⁹ Kyonkai Abayahudi ba Asia, nabo nibaragirwa kuba bali aha omu maisho gawe kuntoijela, kabaina ekigambo, nibo balesire omwaga. ²⁰ Anga bonene aba bagambe entambara yobamboineho orwo nyemeleire omu rukiiko. ²¹ Inye orwo mbaire mbemeleiremu ngambire ekigambo kimoi n’eiraka lihango nti, ‹Ekinyemeleize omu maisho ganyu kiro ekya mbwenu kuhimbuka kw’abafire.› » ²² Felikisi ashangwa yamanyurwize kurungi obukirisito, aho ababinga nagamba ati, «Omushango gwanyu ndaguramura orwo Lisia araijayo.» ²³ Yaragira omukuru w’abaisherukare kumulinda kyonkai n’okumuhamu obwegeleere, n’okutatanga batahibe kumujunisa ebyo alikwetaga. ²⁴ Kahahingwireho ebiro, Felikisi aija na Durusila mukaziwe, ogwo akaba ali Muyahudikazi. Yayeta Paulo yahulira eby’alikugamba aha kwikiliza Yesu Kirisito. ²⁵ Paulo kayagambire aha kukoza amazima, okwekunira, n’aha iramu eliliija, Felikisi yatina muno, yamugambira ati, «Iroko obe ogenzire! Kandakwasa akashango ndakweta.» ²⁶ Kandi akaba aina eshubi ngu Paulo aramuha empiya. Kityo yaikaraga namweta nafumora nawe. ²⁷ Kyonkai emyaka kayarabireho ebili Felikisi bamuhindura, bataho Porikio Fesito. Kandi Felikisi aha rw’okwenda kuganja Abayahudi yasiga Paulo omu kifungo.

¹ Fesito kayagobaire omu mukoa gwa wenene, ebiro bikeire bishatu, aruga Kaisaria agya Yerusalemu. ² Abakuhani bakuru n’Abayahudi enyanwanwa bamumanyisa ebigambo byabo ahali Paulo. ³ Bamurumilira k’abakolera ekigonzi akamusindika Yerusalemu, mara aho nibategeka kumuzimbira kumwitira omu muhanda. ⁴ Kyonkai Fesito abagambira okwo Paulo alindiirwe Kaisaria n’okwo alikwenda kugarukayo juba. ⁵ Abagambira ati, «Kityo abatwazi banyu baije tugende hamoi. Omushaija ogwo k’araba aina ekyo yashobize bamutoijere.» ⁶ Kayabamazireho ebiro ebitalikushaga 8 anga 10 yagaruka Kaisaria. Bukeire aikalira entebe y’omuramuzi, aragira kabaleta Paulo. ⁷ Kayagobaire omw’iramuliro, Abayahudi abashangirwe barugire Yerusalemu bamwemelera aha rubaju, bamutaho emishango esikiire kyonkai ebalema kugitongana. ⁸ Paulo ayetonganira ati, «Tinyina kyonashobize aha Mateka g’Abayahudi, anga ahali Rwensinga, anga ahali Kaisari; n’akati.» ⁹ Kyonkai Fesito agonza kugilira Abayahudi ekigonzi agambira Paulo ati, «Wakugondize kugya Yerusalemu nkaba niyo nkuramulira ebi ebyo balikukutoijela?» ¹⁰ Paulo amugambira ati, «Nyemeleire omu maisho g’entebe ya Kaisari y’eiramu, mbali ndagiirwe kuramulirwa. Naiwe nomanyage okwo tinyina kabi konakoleire Bayahudi. ¹¹ Kandaba ndi mushobya nkashangwa nkozire kyona kyona eky’okunyisa, tindikuhiiga kwiruka rufu. Kyonkai ebyo balikuntoijela kahatalimu kilikunkwata, taliho muntu wa kunnaga mu mikono yabo. Ninjuliza owa Kaisari.» ¹² Ahanyuma Fesito kayamazire kutensa n’orukiikorwe, amuhorora ati, «Wajuliza owa Kaisari, owa Kaisari oragyayo.» ¹³ Aho ebiro kabyabaire byahingwireho, Omukama Agripa na Berinisi baija Kaisaria kunyegeza Fesito. ¹⁴ Bamarayo ebiro bingi. Nikwo Fesito kugambira omukama ebigambo bya Paulo ati, «Omu kifungo omu Felikisi akasigamu omuntu. ¹⁵ Kambaire ndi Yerusalemu abakuhani bakuru n’abagurusi b’Abayahudi bamungambiraho nibanshaba kamuramura. ¹⁶ Mbahorora okwo teba ntwaza ya Baroma kuramura muntu atoijeirwe atakemeleire n’abamutoijeire, akabona bushango kwetongelera aha byo bamutoijeire. ¹⁷ Orwo bateraniire aha, tinkeleleirwe. Bukeire naikalira entebe yange y’eiramu, naragira na Paulo kabamuleta omw’iramuliro. ¹⁸ Abatoizi kabemeleire tibamutoijeire mushango gubi nk’okwo mbaire nintekeleza. ¹⁹ Babaire nibamutoijela aha byo babaire nibahakanaho omu dini yabo, nibamutoijela n’aha muntu omoi, Yesu, ayafire kyonkai Paulo nagamba ngu akahimbuka. ²⁰ Kanshobeirwe nkalemwa kushobokerwa empaka ezo, namubaza nka nayenda kugya Yerusalemu kuba niyo aramulirwa aha rw’empaka ezo. ²¹ Paulo wenene aramwire kwikara omu kifungo kuhika orwo omushango gulisharwa Kaisari. Aho naragira kumwikazamu kugoba orwo ndamumutwekera.» ²² Agiripa agambira Fesito ati, «Nakugondize kwehulilira omushaija ogwo.» Fesito ati, «Nyenkya oramuhulira.» ²³ Bukeire Agiripa na Berinisi baija nibekunika, bataha omw’iramuliro, bashembirwe abakuru b’eihe n’abashaija enyanwanwa b’ekigo. Ahanyuma Fesito aragira kabaleta Paulo. ²⁴ Fesito agamba ati, «Mukama Agiripa nainywe nywena abo tuli hamoi aha, nimubona omushaija ogu ow’eihanga lyona ly’Abayahudi, Yerusalemu na munu banshabire nibaashana ngu naragirwa afe. ²⁵ Inye timboine ntambara y’akozire ey’okumwisa. Mbwenu na wenene okwo ajuliize owa Kaisari, ndamwire kumutweka. ²⁶ Kyonkai ekigambo gasho eky’okumuhandikaho kukitwekera mukama wange tinyinakyo. Aha rw’ekyo namuleta omu maisho ganyu, okukiraho iwe, Mukama Agiripa, katuramara kumuleba kurungi mbone eky’okuhandika. ²⁷ Enshonga nimbona okwo buli bufera kutweka omufungwa ntolekire mishango ey’alikutoijerwa.»

¹ Agiripa agambira Paulo ati, «Nojuburwa kwegambilira.» Aho Paulo aimukya omukono abanza kwetonganira ati, ² «Mukama Agiripa, n’inyebona ndi muberwa kwetonganira ahali iwe kir’eki ahali byona eby’Abayahudi balikuntoijela, ³ kandi okukiraho kubona iwe nomanya emichwo yona n’empaka z’Abayahudi. Aha rw’ekyo ninkutagiliza oyegumisilize ompulilize. ⁴ «Emirolere yange kwema buto omw’ihanga lyange n’omuli Yerusalemu, Abayahudi bona nibagimanya. ⁵ Kwema karai, kabakuba nibaikiliza kugamba amazima, nibamanya okwo nabaga Mufarisayo ow’omuteko ogulikukira endijo yona okuhikya Amateka g’edini yaitu. ⁶ Mbwenu aha nyemeleire aha kuramurwa omushango aha rw’eshubi y’ekyo Ruhanga yashuubiize batat’enkurw’ichwe ⁷ eshubi etegeleziibwe enganda zaitu 12 ezilikufa nizosha kufukamira Ruhanga waitu kiro na mushana. Kandi nanye aha rw’eshubi egyo, Mukama Agiripa, niyo nshonga Abayahudi nibantoijela! ⁸ Kubaki inywena mutalikwikiliza okwo Ruhanga ahimbura abafire? ⁹ «Nanye nyenene nabonaga ndagiirwe kukora ebintu bingi aha bikwete okwanga Yesu owa Nazareti. ¹⁰ Nikwo nagizire ntyo Yerusalemu. Abakuhani bakuru bampaga obushobora bw’okufunga abegesibwa, mara nkafunga bangi; kandi n’abaitwaga nashemelerwaga kabafa. ¹¹ Omu sinagogi zona nkabashasa mara nabalengesa kurogota. Nkaba mbatamwa muno munonga, mbagingiiza nangu n’okubahondera omu bigo omu mahanga. ¹² «Abakuhani bakuru bampaga obushobora bantuma ngya Damasiko. ¹³ Rugaba, ekiro kimoi omw’ihangwe ningenda, mbona omushana oguli kwagwo niguruga omw’iguru, nigumyansa kukira eizoba, gumbunda n’abo nabaire nyinabo omu rugendo. ¹⁴ Aho chwena tubutama ahansi, mpulira eiraka omu Ruyahudi nilimbaza liti, ‹Sauli, Sauli, nongingililizaki? Eby’olikukora noyeshasiza busha.› ¹⁵ Mbaza nti, ‹Rugaba wab’ohai?› Omukama angarukamu ati, ‹Ndi Yesu ow’olikugingiiza. ¹⁶ Kyonkai oimuke oyemelere bwemi, kuba nakuhabukira nyina omugendelero gw’okukuronda k’oba mukozi wange mara mujulizi w’okwo wambona n’okwo olikambona. ¹⁷ Ndikurokora omu mikono y’eihanga eli n’omu mikono y’Abanyamahanga abo ndikukutumamu ¹⁸ kubabuuruza amaisho bakahinduka bakaruga omu mwilima bakagya omu mushana, kandi baruge omu mikono ya Sitani bahindukire Ruhanga, bahaabwe omugaruliro gw’amafu n’emigisha nk’abatakatifu abalikunyikiliza.› ¹⁹ «Aha rw’ekyo, Mukama Agiripa, tinajemeire byonabonekeirwe kuruga mw’iguru. ²⁰ Nkabanza nabigambira aba Damasiko, ahanyuma nabigamba Yerusalemu n’omu nsi yona ya Buyahudi, nabigambira n’Abanyamahanga kwakwo, okwo balikuragirwa kwechuza n’okugaruka ahali Ruhanga, bakore n’ebikorwa bilikwolekya okwo bechulizekwo amafu gabo. ²¹ Ekyo nikyo Abayahudi bankwatiire Rwensinga bakahiga kunyita. ²² Kuturuka kir’eki Ruhanga aikara nanjuna, na mbwenu nikwo nyemeleire aha ningambira abake n’abahango, ti kindi shana eby’abarangi na Musa bagambire okwo bilibaho; ²³ okwo Kirisito aragiirwe kushasha n’okuba wa mbere kuhimbuka omu bafu, n’okwo aligambira eihangalye n’Abanyamahanga ebilibarokora.» ²⁴ Paulo kayabaire akyayetongelera atyo, Fesito agamba n’eiraka lihango ati, «Paulo wararuka; okega bingi byakurarura.» ²⁵ Ndi Paulo amuhorora ati, «Mukunirwa Fesito, tinararuka. Ningamba amazima gonkai. ²⁶ Kuba Omukama Agiripa ebi nabimanya, nikyo ndikumugambilira ntatiinire. Nindenga nti ebi byona nabimanyakwo, kuba taliho kyakoleirwe mu rubaju. ²⁷ Mukama Agiripa, eby’abarangi bagambire nobiikiliza? Nimanya okwo olikwikiliza.» ²⁸ Agiripa agambira Paulo ati, «Notekeleza kumpindura mukirisito omu kaanya kagufi?» ²⁹ Paulo amugarukamu ati, «Ninshaba Ruhanga, kaba kaanya kagufi anga karai, t’iwe wenkai, nawe na bona abalikumpulira kir’eki bahinduke babe okwo ndi, shana eminyororo egi etabulimu.» ³⁰ Ahanyuma omukama aimuka, na Fesito, na Berinisi, n’abo babaire bashuntamire nabo. ³¹ Kabashohoire bagambirangana bati, «Omuntu ogu taina ky’akozire eky’okumwisa anga kumufungisa.» ³² Agiripa agambira Fesito ati, «Omushaija ogu kyakushobokire kumutaishura k’atakujuliize Kaisari.»

¹ Kabaramwire katugya Roma, Paulo n’abafungwa abandi babateka omu mikono y’omukuru w’abaisherukare eibaralye Julio, ow’eihe lya Augusito. ² Katwamazire kutaaha omu meli ya Adiramasio eyabaire neshuba aha myaro ya Asia, tusabara twina Arisitariko Omumasedoni wa Tesalonika. ³ Bukeire tugoba Sidoni. Julio agilira Paulo obufura, ata namujubura kukyalira batahibe bakamujunisa ebyo yabaire nayetaaga. ⁴ Turuga aho tusabara, tukiikira ahansi ya Sipuro, kuba omuyaga gukaba niguturuga omu maisho. ⁵ Turaba omu nyanja ya Silisia na Pamfilia, tugoba Mira eya Lisia. ⁶ Omukuru w’eihe ashangaho emeli ya Alekisandiria negya Italia. Aho atutahya omu meli egyo. ⁷ Ebiro bikya bingi nitubuga mpora mpora, tufa twosha, tulemwa tugoba omu maisho g’ekigo kya Nido nawe tulemwa kugobamu, nituzira omuyaga. Kirete tugiraba ahansi, ni bwatana Salumone. ⁸ Tukiikira n’omwegego, tufa twosha, tulemwa tugoba aha mwaro gulikwetwa Mwaro gw’Emilembe, gwataine ekigo kya Lasea. ⁹ Ebiro okwo byabaire byafire bingi omu kihanda, nangu n’ekisiibo kyahingwire, orugendo rw’enyanja rutama muno rushobeza. Aho Paulo abatatira ati: ¹⁰ «Banyaishaija, nimbona orugendo oru nirwija kutama muno, habeho n’okuferwa bingi, bitali bintu byonkai, kyonkai naichwe chwenene.» ¹¹ Kyonkai omukuru w’abaisherukare afaho eby’omubugi w’emeli na mukama wayo, kukira ebya Paulo. ¹² Omwaro gukaba gutali gwakwikaramu mu kirumo kya mbeho, aho bangi bategeka kurugaho kugya Foinike, babe niyo bamalira ekirumo ky’embeho. Ogwo nigwo mwaro gwa Kirete ogulebire oburugaizoba kwolekera bikara, n’oburugaizoba kwolekera kasi. ¹³ Omuyaga gwa kasi kagwabandize kwihya mpora mpora, babona okwo bakwasa ekyo bashangirwe nibenda. Nikwo kusika enanga, tusabara tutwetwe omwaro gwa Kirete, kake bwatana orukaru. ¹⁴ Niho honkai aihya omuyaga gw’enkomaizi ogwa bikara bwolekera oburugaizoba, gwema orukaru. ¹⁵ Enkomaizi ekiza emeli amani; naichwe kagwatulemire tubona titukina kwoturagira; aho gututwara. ¹⁶ Turaba aha kazinga ka Kauda mbali omuyaga gutaina mani, tufa twosha kyonkai tukashobora kuhungya obwato bw’emeli. ¹⁷ Abalimba kabamazire kubwimukya eiguru, bakwata emiguha bagizingoza emeli kugikoma. Ahanyuma batina kugya kukwatira omu mushenye gwa Siriti, aho bahanantura amatanga, baleka emeli etwarwa omuyaga. ¹⁸ Bukeire enkomaizi kayatuteire ekaija kutwita, babanza kwihya ebintu omu meli kubinaga omu nyanja. ¹⁹ Aha kiro kya kashatu bonene bonene bakwata emiguha egenda omu meli bagyenagira. ²⁰ Katwamazire ebiro bingi tutalikubona izoba anga nyanyinyi, n’enkomaizi ekatwema kubi, twashuburugukirwa kimoi okukira. ²¹ Abantu bamara ebiro bingi bangire kulya. Aho Paulo abemelera omu maisho abagambira ati, «Batata, nimube mwampuliire! Kuba twaikaire Kirete titwakuboine naku ezi na kuferwa bintu. ²² Mbwenu mbagambire, mugumise omwoyo. Taliho n’omoi arafa, shana emeli yonkai. ²³ Kir’eki omumalaika wa Ruhanga, Mukama wange owo nkolera, aizire yanyemelera aha rubaju ²⁴ yangambira ati, ‹Paulo otatina. Oli w’okwemelera omu maisho ga Kaisari; kandi Ruhanga akusingire, aha bwawe yakiza bona ab’olikusabara nabo.› ²⁵ Kityo batata mugume, kuba n’inyesiga Ruhanga okw’omumalaika yangambira birabakwo. ²⁶ Kyonkai omuyaga rwona gwina ekizinga ekyo guratunagaho.» ²⁷ Nawe aha kiro kya 14 omw’itumbi omuyaga nigututwara oku n’oku omu Nyanja ya Adiria, abalimba bamanya okwo twailira aha rukaru. ²⁸ Bapima oburai bw’amaizi bashanga buli bw’emita 40. Ahanyuma kake bashuba bapima, babona obw’emita 30. ²⁹ Batina omuyaga gutatutera aha mabare, nikwo kwema aha kagobero k’emeli bakataishura enanga inai z’emeli omu maizi, bashuba basigara baramiliize obwire kabukya. ³⁰ Abalimba bagondize kuruga omu meli kwiruka, bakwata obwato bw’emeli babusongora aha maizi, okwobon’oti nibagonza kutaishura enanga ez’omu maisho. ³¹ Nirwo Paulo yagambire abakuru b’abaisherukare n’abaisherukare bonene ati, «Aba kabataikaire mu meli, timulikurokoka.» ³² Nikwo abaisherukare kushara emiguha y’obwato bakabutaishura bukagenda. ³³ K’obwire bwabaire bwaija kukya, Paulo agambira abantu bona kulya ekyakulya, ati, «Kir’eki kya 14 mutura mwekazire mutaliire kantu. ³⁴ Aha rw’ekyo nimbagambira, mugire ako mwalya kabahe amani, kuba inywena okwo muli taliho n’omoi alikwija kurugwa rushoke aha mutwe.» ³⁵ Orwo yamazire kugamba atyo akwata omukate, asiima Ruhanga omu maisho gabo bona, agubegura abanza kulya. ³⁶ Aho n’aho bona baguma emyoyo, bagira ako balya. ³⁷ (Omu meli ichwena hamoi tukaba tulimu abantu 276.) ³⁸ Kabamazire kulya bakaiguta, bakehesa obusikizi bw’emeli, bakwata engano baginaga omu nyanja. ³⁹ Obwire kabwakeire, abalimba tibashoboire kumanya nsi n’ehai, shana bakabona omukono gw’enyanja gwinaho n’omwaro, aho babona kakilikushoboka babe niho basoka. ⁴⁰ Kityo bagutura enanga bazisiga omu nyanja, baleegura n’emiguha eyabaire ekomire engahi. ⁴¹ Kyonkai kabaagobaire omw’iteraniro ly’engezi ibili, emeli omu maisho etoka omu ntuumiro y’omushenye omu maizi mwonene. Kandi ekibunu kyayo amayengo gakisinjagulikya. ⁴² Abaisherukare bategeka kwita abafungwa ngu bataija bakaziha bakairuka. ⁴³ Kyonkai omukuru wabo aha rw’okugonza kukiza Paulo, abatanga kukora batyo. Yaragira abalikumanya kuziha kwetuura omu nyanja, bebembere nibaziha bagobe aha rukaru; ⁴⁴ abandi bagendere aha mbaho anga aha bichwagulika by’emeli. Bagoba batyo aha rukaru, bakira.

¹ Katwabaire twahungire tutyo, nirwo twamanyire okwo ekizinga ekyo kyabaire nikyetwa Malita. ² Abanyansi bamwo bakatugilira obufura obutali bwa buli kiro. Batunyegeza ichwena, batuhembera omuliro, kuba hakaba haliyo embeho, n’enjura ekaba yabanza kugwa. ³ Paulo akaba ashenyire enkwi, akwata omuganda aguteka omu muliro. Enkwi ezo zirugwamu enjoka, ebingwamu omuliro emutema, eshuba emwezinga aha mukono. ⁴ Abanyansi kabagiboine elerembire aha mukono, bagambirangana bati, «Taliho kulengeshanyia, omushaija ogu naita abantu. Namwita ruhanga ayetwa Mazima, n’orwo yaruhonokaho ataisirwe maizi.» ⁵ Kyonkai Paulo agishaimura omu muliro atabaireho kantu. ⁶ Bonene batekeleza bati naija kuzimbagatana anga agwe ahansi afe. Kyonkai kabalinda omwanya gurai bataboine kyoyaba, batekeleza kundi bati, «Ni ruhanga.» ⁷ Bwatana honene halinya hakaba haliho amataka g’omukuru w’ekizinga nayetwa Pubulio. Yatunyegeza omwa wenene ebiro bishatu, yatukolerage. ⁸ Ishe akashangwa arwaire omushwago n’ensheshe. Paulo agya kumuleba, amushabira, ashuba amutaho emikono amukiza. ⁹ Ekyo kakyamazire kubaho, abantu abandi omu kizinga ababaire baina endwara nabo baija, Paulo abakiza. ¹⁰ Bakatuha ebintu bingi; n’omu kubarugaho kusabara bakatuletera ebindi byona omu meli ebyo twabaire nitwetaaga. ¹¹ Emyezi eshatu ehoire tusabara omu meli ya Alekisandiria, ekaba neyetwa Baruhanga Abarongo. Ekirumo ky’embeho emeli egyo nayo ekaba ekimaliire Malita. ¹² Tugya twemelera Sirakuse, tumarayo ebiro bishatu. ¹³ Turugaho tuzingora tugoba Regio. Twikaraho ekiro kimoi, aho omuyaga gwa kasi gwihya, aha kiro kya kabili tugoba Puteoli. ¹⁴ Tushangamu abegesibwa batunyegeza, tubamaraho ebiro mushanju. Tuba nikwo tugoba tutyo Roma. ¹⁵ Omuli Roma abegesibwa kutuhulira baija batuchwekelera omu Katare ka Apio n’ahali Hoteli Ishatu. Paulo kayamazire kubabona yasiima Ruhanga mara yaguma omutima. ¹⁶ Orwo twataahire Roma, bajubura Paulo kutura wenkai, kyonkai bamuha omwisherukare kumulinda. ¹⁷ Kabyahingwire ebiro bishatu ayeta abebembezi b’Abayahudi ba Roma. Kabamazire kuterana abagambira ati, «Barumuna bange, n’orwo ntaina kyonashobeize ihanga lyaitu anga kushaaga michwo ya batat’enkurw’ichwe, bakanfunga bamara banyihya Yerusalemu bannaga omu mikono y’Abaroma. ¹⁸ Abaroma abo kabamazire kuleba ebigambo byange bagonza kuntaishura, enshonga nkaba ntaina mushango gwa kunyisa. ¹⁹ Abayahudi kabayangire mbona njulize Kaisari, kyonkai ntaina mugendelero gwa kutoijera ihanga yange. ²⁰ Aha rw’ekyo egi niyo nshonga eyo nashabira kubabona kufumora nainywe. Ekinkomesize empingo ezi shubi ey’Abaisiraeli batura bategeleize.» ²¹ Bamugambira bati, «Titukaboine barua kuruga Buyahudi ezilikutugambira ahali iwe. Kandi taliho murumuna waitu Omuyahudi ayaizire kunu akakutugambiraho anga akakufumoraho kubi. ²² Kyonkai nitugonza kuhulira ebitekelezo byawe. Nitumanya okwo omuteko ogu buli hantu hona nigwangwa.» ²³ Kabamazire kumuha ekiro, baija bangi muno mbali yabaire nashura. Kwema bwankya kuturuka bwaigoro Abashoborora ebigambo ebyo, najulira obukama bwa Ruhanga. Alenga kubakomeleza kabaikiliza Yesu asimbiize aha Mateka ga Musa n’ebyagambirwe abarangi. ²⁴ Abamoi baikiliza ebyo yagambiire kyonkai abandi tibabikiliize. ²⁵ Kityo bonene bonkai bahakana, bakwata omuhanda bagenda, orwo Paulo yamazire kugamba ati, «Mwoyo Mutakatifu akaba ayemeleire omu mazima orwo yagambire omu kanwa k’Omurangi Isaya ati, ²⁶ ‹Ogende ogambire abantu aba oti: Mulihulira kyonkai timuliziza kushobokerwa, okubona mulibona, kyonkai timuligira kyomwaihyamu n’akati. ²⁷ Aha rw’okuba abantu aba bagumangaine emitima, baigaire amatwi tibalikuhulira, bebunzire amaisho bataija bakabona bakashobokerwa, bakahuliza matwi gabo, emitima yabo ekataburura, kuhinduka bakaija ahali inye nkabakiza.› ²⁸ Mpahonu mumanye okwo ekigambo eki kya Ruhanga eky’okubarokora kyagya omu Banyamahanga, mara bonene balikihulira.» ²⁹ [Paulo kayamazire kugamba ebyo, Abayahudi barugaho bagenda nibahakanisangana bingi.] ³⁰ Paulo omuli Roma akamaramu emyaka ebili yona. Enju eyo yashuragamu amahera gayo yagegiliraga. Abamukyaliraga bona yabanyegezaga, ³¹ abarangira obukama bwa Ruhanga, n’okubegesa aha by’Omukama Yesu Kirisito n’obumanzi bwona, ataina amutangire.