Gõn-sɛka tɩ Apolɩ gʋlsɛ bɔ

Efɛɛzɩ dõma

Bilgre

Efɛɛzɩ de la Azi-minɛɛrɩ so’olʋm tẽŋa. Apolɩ sore sẽnnɛ bʋtã dãana tɩ a zĩ’ire mĩ yʋʋma atã mõolɛ, dee zãsʋm Azezi kõ-yẽlga (Tõoma 19:1—20:1). Wakat-sɛka tɩ a gʋlsɛ gõŋɔ wã la, a boe la yʋ’a deem.

Zãsŋɔ sɛba n boe gõŋɔ wã pʋam na dagɩ Efɛɛzɩ dõma mã’a ĩyã, la de la nẽrba wuu ĩyã.

A gʋlsɛ tɔgɛ yetɩ, lan dẽŋɛ Nawẽnnɛ n wʋn nãam dũnia, a põn looge yɛm mɛ tɩ a botɩ Azezi-krisi dɛna bõn-sɛba wuu n boe saazuum, la tẽŋa Zuudãana (Efɛɛzɩ 1:10).

Apolɩ pɔsɛ pa’alɛ la Nawẽnnɛ n looge a nẽrba, basɛ ba tõon-be’ero taalɛ, botɩ ba lebge a kɔma Azezi kũm na ĩyã. Tɩ nẽr-sɛba wuu n bɔ Azezi sɩra la lebge buuri ayɩla, Zifdõma, la bu-zãŋsɩ wuu (sapɩtrɩ 1-3).

A sose nẽr-sɛba wuu n wʋn karẽŋɛ gõŋɔ la mɛ yetɩ ba vɔa tɩ la masɛ wʋ vɔm paalga tɩ Nawẽnnɛ bɔ ba la, dee lagɩm taaba tara nõ-yẽnnɛ, vɔa la taaba Azezi doosgo la pʋam (sapɩtrɩ 4-6).

A dɩkɛ la bõnɔ batã makɛ pa’alɛ Azezi nẽrba n lebge ayɩla se’em.

A makɛ pa’alɛ tɩ Azezi nẽrba la ãn wʋ nẽra ĩyã, tɩ Azezi ãna wʋ zuugo la (1:22-23, 4:16).

Bʋyi, a makɛ pa’alɛ tɩ Azezi nẽrba la ãn wʋ deego, tɩ Azezi ãna wʋ kugre n botɩ deego la zɛ kãŋkãŋɛ (2:20-22).

Bʋtã, a makɛ pa’alɛ tɩ Azezi nẽrba la ãn wʋ pɔka, tɩ Azezi ãna wʋ sɩra (5:21-33).

1

1Mam Apolɩ n de Azezi-krisi Tõntõnna wʋ Nawẽnnɛ n boorɩ se’em na, n gʋlsɛ gõn-ẽna wã bɔ’ɔra yãma Nawẽnnɛ nẽrba n boe Efɛɛzɩ dɛna sɩra dõma Azezi-krisi doosgo pʋam na. 2Tɩ Sɔ Nawẽnnɛ, la tɩ Zuudãana Azezi-krisi wʋn ẽŋɛ ya yel-sõnnɛ, dee bɔ ya sũ-mã’asʋm.

Nawẽnnɛ n ẽŋɛ tõma yel-sõnnɛ se’em Krisi ĩyã

3Tɩ pẽgɛ Nawẽnnɛ n de tɩ Zuudãana Azezi-krisi Sɔ la, ẽŋa n bɔ tɔ a Sɩa yel-sõnnɛ wuu n ze’ele saazuum, tõma n lagɩm na Krisi dɛna ayɩla la ĩyã. 4Nawẽnnɛ looge tõma la ẽŋa ĩyã, lan dẽŋɛ dũnia nãaŋɔ, tɩ tɩ welge to’ore dɛna a nẽrba, ka tara yelle a nẽŋam. 5A nõŋlʋm na ĩyã tɩ a dẽŋɛ looge tõma tɩ tɩ lebge a kɔma Azezi-krisi ĩyã, wʋ a mẽŋa yɛm n boorɩ se’em na. 6A ẽŋɛ bɛla tɩ tɩ pẽgɛ ẽ mɛ, a yel-sõnnɛ n zo’oge gãŋɛ tɩ a ẽŋɛ bɔ tɔ zãŋa, tõma n de ayɩla la a Dayɔ-nõŋrɛ la ĩyã. 7La de la Krisi n ki tɩ a zɩɩm yese la ĩyã tɩ Nawẽnnɛ basɛ tõma tõon-be’ero taalɛ, tɩ tõma yẽ fãarɛ, tɩ la masɛ wʋ Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ n zo’oge pãɩ se’em na. 8Yel-sõnnɛ ẽŋa n zo’oge la bɔ tõma la yɛm wuu, la bãŋrɛ wuu. 9Nawẽnnɛ basɛ tɩ tõma bãŋɛ ẽn boorɩ tɩ a ẽŋɛ se’em n daan sʋgɛ tɩ a looge yɛm tɩ a ẽŋɛ Krisi ĩyã la mɛ. 10Wakatɛ la sãn wa paagɛ, Nawẽnnɛ wʋn ẽŋɛ ẽŋa n looge yɛm tɩ a ẽŋɛ se’em na mɛ, a wʋn lagsɛ sɛla wuu n boe saazuum, la dũnia zuo, tɩ ba sakɛ Zuudãana ayɩla n de Krisi.

11Nawẽnnɛ n basɛ tɩ sɛla woo ɩta wʋ ẽn boorɩ se’em na, n dẽŋɛ looge tõma tɩ tɩ dɛna a nẽrba Krisi ĩyã. 12Tɩ tõma n dẽŋɛ tara pʋtẽ’erɛ la Krisi la, wʋn basɛ tɩ nẽrba pẽgɛ ẽ a na’am pãŋa la ĩyã.

13Yãma n mẽ wõm sɩra kõ-yẽlga la, n basɛ tɩ ya bɔ Krisi sɩra yẽ fãarɛ, ẽŋa ĩyã tɩ Nawẽnnɛ bɔ ya a Sɩa wʋ ẽn bĩŋe nõorɛ se’em na, Sɩa ẽŋa de la dãalgɔ pa’alɛ tɩ ya de la a nẽrba. 14A Sɩa la n de sɛla n pa’alɛ tɩ tɩ wʋn yẽ sɛla woo tɩ a bĩŋe nõorɛ tɩ a bɔ tɔ la, halɩ ka paagɛ wakat-sɛka tɩ a wʋn fãagɛ tõma wuu n de a nẽrba la ba’asɛ la, bõn-ẽŋa n wʋn basɛ tɩ tɩ pẽgɛ ẽ, a na’am pãŋa la ĩyã.

Apolɩ pʋ’ʋsrɩ Nawẽnnɛ Efɛɛzɩ dõma ĩyã

15Bɛla n soe tɩ mam n wõm yãma n bɔ tɩ Zuudãana Azezi sɩra, la yãma n tarɩ nõŋlʋm la Nawẽnnɛ nẽrba wuu se’em na, 16tɩ mam tẽra ya yelle m pʋ’ʋsgɔ pʋam, pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ a yel-sõnnɛ ya ĩyã ka gɔ’ɔra. 17Mam sosrɩ la tɩ Zuudãana Azezi-krisi Sɔ n de Nawẽnnɛ n tarɩ na’am pãŋa la, tɩ a bɔ ya a yɛm Sɩa tɩ a vẽlgɛ ya yɛm, tɩ ya bãŋɛ ẽn ãn se’em. 18Mam ken sɔsra Nawẽnnɛ tɩ a botɩ ya pʋtẽ’era like tɩ ya bãŋɛ ẽn wi ya tɩ ya tara pʋtẽ’erɛ gu’ura sɛla, dee bãŋɛ bõn-sõma sɛba tɩ a bĩŋe nõorɛ tɩ a bɔ a nẽrba la n ba ãna sõŋa, dee zo’oge se’em. 19Mam ken sɔsra ẽ tɩ a botɩ ya bãŋɛ a pãŋa la n ãn kãtɛ gãŋɛ se’em tɩ a tarɩ tõnna la tõma n bɔ ẽ sɩra la lɛ, wʋ a na’am pãn-kãtɛ n tõnnɩ tõon-kãra se’em na. 20Pãn-kãtɛ ẽŋa n bɛla tɩ a dɩkɛ vo’oge Krisi botɩ a zĩ’ire a zʋʋgɔ bɔba saazuum Nawẽnnɛ yire. 21A botɩ Krisi n gãnna na’adõma wuu, la pãnsɩ dõma wuu, la kɛ’ɛndõma wuu, la ke’eŋo buuri wuu, ẽŋa yʋ’ʋrɛ n gãnnɩ yʋ’ʋra wuu, la dagɩ dũnia ẽna pʋam mã’a, la ken dɛna la dũnia sɛka n wʋn wa’am na pʋam. 22Nawẽnnɛ basɛ mɛ tɩ Krisi sɔna sɛla woo, dee botɩ a dɛna a nẽrba wuu Zuudãana sɛla woo pʋam. 23Krisi nẽrba la ãn wʋ a mẽŋa ĩyã la, ẽŋa n vɔa ba pʋam, la ẽŋa n boe zẽ’a woo, botɩ sɛla woo bɔna.

2

Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ ĩyã tɩ tɩ yẽ fãarɛ

1Ya daan ãn wʋ ya ki mɛ Nawẽnnɛ zẽ’am, ya tõon-be’ero, la ya tuure la ĩyã. 2Yãma n daan ɩtɩ se’em na ãn wʋ dũnia nẽrba n ka mi Nawẽnnɛ n ɩtɩ se’em na, dɔla Asũtãana n de pãnsɩ dõma n boe saazuum naba la, ẽŋa n tõnnɩ na sɛba n sɩ’ɩsrɩ Nawẽnnɛ nõorɛ la. 3Tõma wuu daan lagɩm ãna wʋ bãma n ãn se’em na, tõma daan vɔa wʋ nẽrsaala yɛmleego n boorɩ se’em, ɩta tɩ ĩyã, la tɩ yɛm n boorɩ se’em n de be’em na. La tõma n daan ãn se’em na basɛ tɩ tɩ daan masɛ la Nawẽnnɛ sɩbgrɛ wʋ nẽrba basɛba la.

4La Nawẽnnɛ nõŋɛ tõma zo’oge mɛ, tɩ a zoe tõma ninbãalga zozo’e. 5Tɩ baa tõma n daan ãn wʋ tɩ ki mɛ tɩ tõon-be’ero ĩyã la, a basɛ tɩ tɩ lagɩm na Krisi yẽ vɔm. La de la Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ ĩyã tɩ a fãagɛ ya. 6La de la tõma n lagɩm na Azezi-krisi dɛna ayɩla la ĩyã, tɩ Nawẽnnɛ lagɩm tõma la Krisi vo’oge, basɛ tɩ tɩ lagɩm na ẽŋa zĩ’ire Nawẽnnɛ yire. 7A ẽŋɛ tõma sõŋa Krisi ĩyã, tɩ a pa’alɛ la nẽrba wakatɛ n sẽm a yel-sõnnɛ n zo’oge gãŋɛ se’em. 8La de la Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ la ĩyã tɩ ya yẽ fãarɛ, yan bɔ Krisi sɩra la ĩyã, la dagɩ ya mẽŋa pãŋa, la de la Nawẽnnɛ bɔ’a. 9La dagɩ ya tõoma ĩyã, tɩ ya nẽr-sɛka da pẽgɛ a mẽŋa. 10La de la Nawẽnnɛ n nãam tɔ, botɩ tɩ lagɩm na Azezi-krisi dɛna ayɩla, tõnna tõon-sõma tɩ a põn dẽŋɛ mãasʋm tɩ tɩ wa tõm na.

Krisi ĩyã tɩ lebge la buuri ayɩla

11Tẽegɛ-ya yan daan ãn se’em na, ba ka dɔgɛ ya tɩ ya dɛna Zifdõma buuri, Zifdõma n wãtɩ la wi’iri ya tɩ a ka wãtɩ dõma. Ba yetɩ bãma de la Nawẽnnɛ nẽrba, bãma n wãtɩ la ĩyã, la bõn-ẽŋa de la sɛla tɩ nẽrba ɩtɩ ba ĩyã pʋam mã’a. 12Tẽegɛ-ya tɩ wakat-sɛka tɩ ya ka boe la Krisi la, ya daan de la sãama la Ɩsrayɛlɩ dõma, ka tara nõorɛ la bõn-sɛba tɩ Nawẽnnɛ yʋʋn bĩŋe nõorɛ la Ɩsrayɛlɩ dõma la. Ya daan vɔa la dũnia wã zuo ka mina Nawẽnnɛ, dee ka tara pʋtẽ’erɛ gu’ura sɛla. 13Ya daan zãagɛ la Nawẽnnɛ mɛ, la lɛɛlɛ wã, yãma n lagɩm na Azezi-krisi dɛna ayɩla la, a zɩɩm na n yese la basɛ tɩ ya yãŋa lɛm ẽ mɛ. 14La de la Krisi n botɩ tɩ tara sũ-mã’asʋm, ẽŋa n basɛ tɩ Zifdõma, la sɛba n dagɩ Zifdõma lebge buuri ayɩla. Ẽŋa n ki yese be’em n ãn wʋ lalga 15bɔna tɩ tẽŋasʋka welge to tɩ tɩ sisra taaba la, dee basɛ tɩ Amoyisi lɔɔ, la yel-sɛba tɩ a yetɩ ba ɩta la ka le tõnna, botɩ Zifdõma, la sɛba n dagɩ Zifdõma naagɛ taaba lagɩm na ẽŋa lebge buur-paalga ayɩla tara sũ-mã’asʋm la taaba. 16Krisi n ki kũm dɔ-puurŋa zuo la, a lagɩm ba tɩ ba lebge la buuri ayɩla naagɛ ba la Nawẽnnɛ botɩ ba ka le sisra taaba. 17Krisi wa’am wa mõolɛ la sũ-mã’asʋm kõ-yẽlga bɔ yãma sɛba n daan zãagɛ, la tõma sɛba n lɛm na. 18Krisi ĩyã tɩ tõma wuu tara sore wʋn lɛm tɩ Sɔ Nawẽnnɛ zẽ’am, Nawẽnnɛ Sɩa ayɩla n boe la tɩ wuu lɛ la ĩyã.

19Bɛla, ya ka le dɛna sãama, bɩɩ nẽrba n ze’ele zẽ’a ayẽma, ya de la buuri ayɩla la Nawẽnnɛ nẽrba, ya de la a yire nẽrba. 20Yãma po bɔna la Nawẽnnɛ nẽr-kʋʋŋɔ la n ãn wʋ deego la mẽeŋa pʋam. Azezi Tõntõnɩba, la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba n de deego la ẽbrɛ. Tɩ Azezi-krisi mẽŋa dɛna kugre n botɩ deego la tara pãŋa. 21Ẽŋa n basɛ tɩ deego la wuu zɛ kãŋkãŋɛ lɛbgra Wẽnde-kãtɛ ãna sõŋa bɔ Zuudãana. 22Yãma n lagɩm na ẽ dɛna ayɩla la, ya mẽ po bɔna la Nawẽnnɛ deego la tɩ a boe mĩ mẽta la mẽeŋa pʋam, tɩ Nawẽnnɛ mẽŋa Sɩa kẽ’era mĩ.

3

Apolɩ tõm bɔ sɛba n dagɩ Zifdõma

1Bɛla tɩ mam Apolɩ pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ. Mam boe la yʋ’a deem Azezi-krisi yelle, mam n mõolɛ a kõ-yẽlga bɔ yãma bu-zãŋsɩ la ĩyã. 2Mam tẽ’esɛ tɩ ya wõm tɩ Nawẽnnɛ dɩkɛ a yel-sõnnɛ kõ-yẽlga la ẽŋɛ la mam nu’usum tɩ m tɔgɛ bɔ yãma. 3Nawẽnnɛ puke a yelle n sʋgɛ la pa’alɛ mam mɛ, wʋ mam gʋlsɛ se’em fẽe bɔ ya la. 4Ya sãn karẽŋɛ mam n gʋlsɛ se’em na, ya wʋn yẽ mam n bãŋɛ Krisi yelle n daan sʋgɛ la võorɛ n ãn se’em. 5Nawẽnnɛ yʋʋn ka puke ẽ pa’alɛ kʋrʋm dõma, la lɛɛlɛ wã a botɩ a Sɩa la puke ẽ pa’alɛ la sɛba tɩ a tõm, la a nõtɔ’ɔsrɩba. 6Yel-ẽŋa n sʋgɛ la de la kõ-yẽlga mõolgɔ n botɩ bu-zãŋsɩ wuu lagɩm na Zifdõma tara pʋrɛ, lagɩm taaba dɛna ayɩla, dee lagɩm tɔ’ɔra sɛla tɩ Nawẽnnɛ bĩŋe nõorɛ Azezi-krisi ĩyã.

7La de la Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ bɔ’a tɩ a botɩ mam dɛna a tõntõnna mõola a kõ-yẽlga la, la a pãŋa. 8Mam n de nẽra n pɔ’ɔgɛ Nawẽnnɛ nẽrba la wuu pʋam, la bɛla wuu Nawẽnnɛ ẽŋɛ la mam yel-sõn-ẽŋa tɩ m mõolɛ Krisi kõ-yẽlga la bɔ bu-zãŋsɩ tɩ ba bãŋɛ bõn-sõma n zo’oge gãŋɛ tɩ nẽrba ka tãna wʋn bãŋɛ ba’asɛ la, 9dee botɩ nẽrba bãŋɛ Nawẽnnɛ n yetɩ a ẽŋɛ se’em n daan sʋgɛ la. Ẽŋa n nãam sɛla woo la, sʋgɛ bõn-ẽŋa mɛ halɩ yʋʋma yʋʋma wa paam zĩna. 10La lɛɛlɛ wã, Azezi nẽrba la wʋn basɛ tɩ kɛ’ɛndõma, la pãnsɩ dõma n boe saazuum bãŋɛ Nawẽnnɛ yɛm n de to’oto’ore se’em wuu. 11La doose la Zuudãana Azezi-krisi tɩ Nawẽnnɛ ẽŋɛ bɛla masɛ wʋ ẽn looge a yɛm se’em halɩ lan dẽŋɛ dũnia pĩ’iluŋo la. 12Tõma n bɔ Krisi sɩra lagɩm na ẽ dɛna ayɩla la, sore boe mɛ tɩ tõma tãna wʋn paagɛ Nawẽnnɛ zẽ’am tɩ dabeem ka tara tõma. 13Bɛla tɩ mam sɔsra ya tɩ ya da basɛ tɩ ya bʋraanɛ bo’oge mam nãmsrɩ ya yelle la ĩyã, mam nãmsgɔ la de la yãma zu-zẽkrɛ.

Krisi nõŋlʋm

14La de la bɛla ĩyã tɩ mam ka dũma tẽŋa tɩ Sɔ Nawẽnnɛ nẽŋam, 15ẽŋa n botɩ sɛla wuu n boe saazuum la tẽŋa zuo vɔa wʋn dɛna sɔdõma la ba yir-dõma wʋ Nawẽnnɛ n de Sɔ se’em na. 16Mam sosrɩ ẽ tɩ a Sɩa bɔ ya pãŋa ya sũure pʋam zozo’e wʋ a na’am pãn-kãtɛ la n zo’oge se’em na, 17tɩ Krisi wʋn bɔna ya sũure pʋam, yan bɔ sɩra la ĩyã, tɩ ya wʋn ze’ele kãŋkãŋɛ tara nõŋlʋm zozo’e. 18Tɩ yãma wʋn naagɛ la Nawẽnnɛ nẽrba wuu tã’agɛ bãŋɛ Krisi nõŋlʋm n zo’oge se’em, ẽn yalgɛ, la ẽn wɔgɛ, la ẽn ãn ko’ogo se’em, 19la ya bãŋɛ a nõŋlʋm na n gãŋɛ tɩ nẽrba ka tãna wʋn bãŋɛ ba’asɛ la. Tɩ bõn-sɛba wuu n ze’etɩ Nawẽnnɛ zẽ’am wʋn pɩrɛ ya.

20Nawẽnnɛ n tã ɩta sɛla woo zo’oge gãnna tõma n sosrɩ se’em, bɩɩ tõma n tẽ’esrɩ se’em, ẽŋa pãŋa n tõnnɩ la tõma lɛ la, 21ẽŋa n masɛ tɩ a yẽta nã’asgɔ Krisi nẽrba la zẽ’am Azezi-krisi ĩyã zamãana woo zamãana wakatɛ n ka ba’asrɩ. Amina.

4

Krisi nẽrba la ãn wʋ ĩyã la

1Mam n boe yʋ’a deem Zuudãana doosgo yelle la, mam sosrɩ ya tɩ ya dɔla sorɔɔgɔ la sõŋa, wʋ lan masɛ Nawẽnnɛ n wi ya tɩ ya ãna se’em na. 2La masɛ mɛ tɩ ya sikra ya mẽŋa sɛla woo pʋam, tara sũ-bʋgsʋm, la sũ-mã’arɛ, la ya tara nõŋlʋm da isgra sũure la taaba. 3Mõrgɛ-ya tara nõ-yẽnnɛ n ze’etɩ Nawẽnnɛ Sɩa zẽ’am, naagɛ-ya taaba tɩ sũ-mã’asʋm bɔna ya tẽŋasʋka. 4Azezi nẽrba de la ĩyã ayɩla, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa ayɩla mã’a bɔna, la Nawẽnnɛ n wi ya tɩ ya tara pʋtẽ’erɛ gu’ura bõn-sɛba la de la bõn-yẽnnɛ. 5La Zuudãana ayɩla n boe, la tõma n bɔ sɩra se’em na de la ayɩla, la ko’om misga de la ayɩla, 6la Nawẽnnɛ ayɩla n de tɩ wuu Sɔ n soe sɛla woo, tɩ a pãŋa tara sɛla woo tõnna, dee bɔna sɛla woo pʋam.

7La tõma nẽra woo to’oge yel-sõnnɛ bɔ’a masɛ wʋ Krisi n bɔ tɩ se’em. 8Bɛla tɩ la gʋlsɛ Nawẽnnɛ gõŋɔ pʋam yetɩ: «Ẽn daan zom saazuum na, a daan yãŋɛ a bɛ’ɛba mɛ yõgɛ ba, dee bɔ nẽrba bɔ’a.» 9Lan gʋlsɛ yetɩ: «A zom saazuum na», a võorɛ de la bẽm? La võorɛ de tɩ a daan dẽŋɛ sige mɛ halɩ ka paagɛ tẽŋa wã pʋam pʋam. 10Sɛka n daan sige la, la de la ẽŋa n ken zom saazuum-zuum tɩ a sɔna sɛla woo. 11La de la ẽŋa n bɔ tɩ bɔ’a, botɩ sɛba dɛna a Tõntõnɩba, tɩ basɛba dɛna a nõtɔ’ɔsrɩba, tɩ basɛba mõola a kõ-yẽlga la bɔ’ɔra nẽrba, tɩ basɛba sɔna Nawẽnnɛ nẽrba bɩsra, bɩɩ dɛna karẽnsãandõma. 12A ẽŋɛ bɛla tɩ ba mãasʋm na Nawẽnnɛ nẽrba tɩ ba tõnna Nawẽnnɛ tõoma, tɩ Krisi nẽrba n de a ĩyã la bɩta dee pa’asra, 13halɩ tɩ tɩ wʋn wa lagɩm taaba bɔ sɩra dɛna ayɩla, bãŋɛ Nawẽnnɛ Dayʋa la, lebge nẽrba n bɩ ba’asɛ paagɛ wʋ Krisi n masɛ sɛla woo pʋam se’em na. 14Bɛla tɩ kãn le ãna wʋ kɔma tɩ nẽrba zãsnɩ zãsŋɔ buuri to’oto’ore pã’asra ba, ɩta yɛm tɩ ba botɩ ba tuuge, wʋ kʋsebgo, la ko-mĩ’isi n wẽ’erɩ õorŋɔ tɩ a yɛgna se’em na. 15La de la tɩn tɔgrɩ sɩra, la nõŋlʋm na ĩyã, tɩ tɩ bɩta sɛla woo pʋam wʋ ka paagɛ Krisi n de Zuudãana la. 16La de la ẽŋa n de zuugo la n botɩ a nẽrba n ãn wʋ ĩyã la lagɩm taaba tõnna, wʋ kõb-suglsi n botɩ ĩyã zẽ’esɩ to’oto’ore toŋe taaba, tɩ zẽ’a woo tõnna wʋ lan masɛ se’em, tɩ ĩyã la wuu bɩta sõŋa sõŋa la nõŋlʋm.

Vɔm paalga Krisi ĩyã

17Bɛla tɩ mam yɛta ya la ninmõ’orɛ la Zuudãana nõorɛ, tɩ ya da le ɩta wʋ sɛba n ka dolɩ Nawẽnnɛ n ɩtɩ se’em na, bãma n ɩtɩ se’em na, ãn wʋ ban tẽ’esrɩ se’em n ka tarɩ võorɛ la. 18Ba yɛm na boe la lika pʋam, la ba ka vɔa wʋ Nawẽnnɛ n boorɩ se’em, ban kɛ’ɛm ba sũure ka bɔɔra tɩ ba bãŋɛ la ĩyã. 19Ba zuugo ka zɛɛrɩ la tõon-be’ero ɩrgɔ, ba tõnnɩ la yalsɩ, la be’em buuri wuu, ba boorɩ la tõon-dẽgrɔ mã’a.

20La sãn dɛna yãma, ba ka zãsʋm ya Krisi yelle bɛla. 21Yãma n wõm Azezi-krisi yelle, dee tɩ ba zãsʋm yãma n de a nẽrba sɩra n ze’ele a zẽ’am na, 22dẽnɩ tɩ ya basɛ yãma n daan vɔa se’em kʋrʋm na. Basɛ-ya vɔm kɛka, la a yɛmleego la n boorɩ sɛla n de be’em n wʋn pã’asɛ ya botɩ ya sã’am na. 23Basɛ-ya tɩ Nawẽnnɛ Sɩa teege ya pʋtẽ’era tɩ ya lebge paalsɩ. 24Vɔa-ya vɔm paalga wʋ Nawẽnnɛ n nãam ya tɩ ya ãna wʋ a mẽŋa n ãn se’em na. Vɔm ẽŋa de la sɛla n masɛ, la pʋpeelem n ze’ele sɩra pʋam.

25Bɛla ĩyã, basɛ-ya põmpɔrŋɔ, tɩ ya nẽra woo tɔgra sɩra bɔ’ɔra a tadãana, tɩ tɩ wuu lagɩm dɛna la ĩyã ayɩla la taaba. 26Ya sũure sãn isge, da tõm-ya tõon-be’ero, la ya da basɛ tɩ wẽnnɛ lui dee tɩ ya sũure la ka sige. 27Da bɔ-ya Asũtãana folle. 28Nẽr-sɛka n daan zũuri, a da le zũura, a mõrgɛ a mẽŋa tõnna sɛla n masɛ, tɩ a wʋn tara sɛla sõŋɛ sɛba n boorɩ sõŋrɛ. 29Da basɛ-ya tɩ yetɔg-be’ero yese ya nõorʋm, tɔgra-ya yetɔg-sõma n bɔ’ɔrɩ nẽrba bʋraanɛ, tɩ la sõŋra nẽr-sɛba n selsrɩ la, dee ɩta ba sõŋa. 30Da ẽŋɛ-ya sɛla sã’am Nawẽnnɛ Sɩa sũure, tɩ la de la ẽŋa tɩ Nawẽnnɛ dɩkɛ bɔ ya tɩ la dɛna dãalgɔ pa’alɛ tɩ daarɛ n sẽm tɩ ẽŋa wʋn fãagɛ ya fasɩ fasɩ. 31Basɛ-ya sũ-toogo, la sũ-yĩire, la sũ-isgre, la nõke’ene, la taaba tʋʋrɛ, la pʋtʋʋlgɔ wuu. 32Ɩta-ya taaba sõŋa, la ya tara taaba zĩile, basra-ya taaba tõon-be’ero taalɛ, wʋ Nawẽnnɛ n basɛ ya tõon-be’ero taalɛ Krisi ĩyã la.

5

Nawẽnnɛ kɔma yel-ɩrɛ

1Yãma n de Nawẽnnɛ kɔma tɩ a nõŋɛ la, ãna-ya wʋ ẽŋa n ãn se’em na. 2Ɩta-ya sɛla woo la nõŋlʋm wʋ Krisi n nõŋɛ tɩ se’em dɩkɛ a vɔm bɔ tõma ĩyã, tɩ la ãna wʋ kãabgɔ n tarɩ yũuŋ-sõŋɔ paara Nawẽnnɛ yɛm na.

3Yãma n de Nawẽnnɛ nẽrba la, la ka masɛ tɩ yalsɩ, la tõon-dẽgrɔ buuri wuu, la bõnɔ zozo’e yɛmleego yelle pʋrɛ ya tẽŋasʋka. 4La ken ka masɛ tɩ ya tɔgra yetɔg-yooro, la yetɔg-be’ero, la yetɔg-gãlsɩ, la de la ya pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ a yel-sõnnɛ. 5Bãŋɛ-ya sõŋa, tɩ nẽra n ɩtɩ yalsɩ, bɩɩ tõon-dẽgrɔ dãana, bɩɩ nẽr-sɛka n nõŋɛ bõnɔ zozo’e kãn yẽ sɛla sɛla Krisi, la Nawẽnnɛ so’olʋm na pʋam. La sɛka n nõŋɛ bõnɔ zozo’e ãn wʋ nẽra n kãabrɩ baga dee basɛ Nawẽnnɛ pʋ’ʋsgɔ la.

6Da basɛ-ya tɩ nẽra pã’asɛ ya la yetɔg-yooro, tɩ la de la bõn-bãma n isgri Nawẽnnɛ sũure tɩ a sɩbgra sɛba n zagsɛ a nõorɛ la. 7Da lagɩm-ya la nẽr-bãma. 8Kʋrʋm, ya daan boe la lika pʋam, la lɛɛlɛ wã, yan lagɩm na Krisi dɛna ayɩla la ĩyã, ya boe la peelem pʋam. Bɛla, ɩta-ya wʋ nẽrba n boe peelem pʋam n ɩtɩ se’em na. 9Peelem tõoma de la sɛla woo n ãn sõŋa, la sɛla n masɛ, la sɩra. 10Bãŋɛ-ya sɛla n paarɩ Zuudãana yɛm bɔkɛ. 11Da po tõnna-ya tõon-sɛba tɩ nẽrba tõnnɩ lika pʋam n ka tarɩ yõorɔ la, tõn pa’alɛ-ya tɩ ba ka ãn sõŋa. 12Nẽr-bãma n sʋgɛ ɩta sɛla la de la yãnnɛ halɩ, tɩ nẽra kãn saagɛ tɔgɛ a yelle. 13Ya sãn pa’alɛ tɩ ba ka ãn sõŋa, nẽrba wʋn yẽ tɩ sɛla woo de la vẽelga. 14Se’ere n soe la, bõn-sɛka woo n de vẽelga boe la peelem pʋam. Bɛla tɩ la gʋlsɛ yetɩ: «Fõn sɛka n gĩsri la, nẽegɛ, isge kũm na tẽŋasʋka tɩ Krisi peelem nẽegɛ fɔ, bɔ fʋ vɔm.»

15Guuse ya mẽŋa sõŋa la yan vɔa se’em na. Da ɩta-ya wʋ nẽr-sɛba n ka tarɩ yɛm, ɩta-ya wʋ yɛm dõma la. 16Dɩkɛ-ya folle tɩ ya tarɩ la wuu tõm tõon-sõma, tɩ wakatɛ la de la tõon-be’ero wakatɛ. 17Bɛla ĩyã, da dɛna-ya geto, bãŋɛ-ya Zuudãana la n boorɩ se’em.

18Da yũura-ya dãam bugra, tɩ a sã’anɩ la nẽra. Basɛ-ya tɩ Nawẽnnɛ Sɩa sɔna ya, tõnna la ya lɛ sɛla woo pʋam. 19Naagɛ-ya taaba yõona Nawẽnnɛ yõoma, yõona-ya yõom-sõma buuri wuu tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔ ya, nã’asra Zuudãana la ya sũure wuu. 20Pʋ’ʋsra-ya tɩ Sɔ Nawẽnnɛ a yel-sõnnɛ sɛla woo pʋam wakatɛ wuu, la tɩ Zuudãana Azezi-krisi yʋ’ʋrɛ.

Pɔgsɩ la ba sɩrba sakra taaba

21Sakra-ya taaba, yãma n nã’asrɩ Krisi la ĩyã.

22Pɔgsɩ, sakra-ya ya sɩrba wʋ yãma n sakrɩ Zuudãana se’em na. 23Se’ere n soe la, sɩra n de pɔka la zuudãana, wʋ Krisi n de a nẽrba la Zuudãana la. Krisi nẽrba la de la a ĩyã, tɩ Krisi dɛna ba Fãagra. 24Krisi nẽrba n sakrɩ ẽ se’em na, pɔgsɩ mẽ sakra ba sɩrba bɛla sɛla woo pʋam.

25Sɩrba, nõŋɛ-ya ya pɔgba wʋ Krisi n nõŋɛ a nẽrba dɩkɛ a mẽŋa vɔm bɔ ba ĩyã la. 26A ẽŋɛ bɛla tɩ a malgɛ ba la a yetɔga, tɩ ba ãna sõŋa wʋ ban sɔɔrɩ ĩyã la ko’om se’em na, botɩ ba welge to’ore dɛna Nawẽnnɛ nẽrba. 27Tɩ ba da tara dẽgrɔ, la be’em, la sɛla n ka ãn sõŋa, ba tara pʋpeelem ka tara dõrga, tɩ a wʋn tarɩ ba sẽŋɛ a zẽ’am la nã’asgɔ. 28Bɛla mẽ, dẽnɩ tɩ sɩrba nõŋɛ ba pɔgba wʋ ba mẽŋa ĩyã la. Sɛka n nõŋɛ a pɔga, nõŋɛ la a mẽŋa. 29Nẽra ka boe n sisri a mẽŋa ĩyã, a diisri ẽ mɛ, bɩsra a yelle sõŋa wʋ Krisi n ɩtɩ se’em bɔ’ɔra a nẽrba la, 30tõma n de a ĩyã zẽ’esɩ to’oto’ore la ĩyã. 31La gʋlsɛ Nawẽnnɛ gõŋɔ pʋam yetɩ: «Bʋraaga wʋn basɛ a sɔ, la a ma, dee lagɩm na a pɔga, tɩ bãma bayi lebge ĩyã ayɩla.» 32Ẽna de la yel-kãtɛ n sʋgɛ yetɔg-bãna pʋam, mam n tɔgrɩ la de la Krisi, la a nẽrba la yelle. 33La, la sãn dɛna yãma, nẽra woo nõŋɛ a pɔga wʋ a mẽŋa. Tɩ pɔka woo mẽ nanna a sɩra.

6

Kɔma, la ba dɔgrɩba yelle

1Kɔma, sakra-ya ya dɔgrɩba nõorɛ Zuudãana la ĩyã, tɩ bɛla n masɛ. 2«Nanna fɔ sɔ la fʋ ma.» Nawẽnnɛ n bɔ a nõorɛ tɩ ba ɩta bõn-sɛba la wuu pʋam, ẽna n de pɔspɔsɩ bõnɔ n lagɩm na nõorɛ bĩŋre, 3a yetɩ: «Fʋ sãn ɩta bɛla, fʋ wʋn yẽ yel-sõnnɛ, la yõ-woko dũnia zuo.»

4La yãma n de sɔdõma la, da ɩta ya kɔma sɛla n wʋn botɩ ba sũure yĩige, uge-ya ba, kã’an ba, dee zãsʋm ba wʋ Zuudãana n boorɩ se’em.

Yamsɩ, la ba zuudãandõma yelle

5Yamsɩ, sakra-ya sɛba n soe ya dũnia zuo wã la ya sũure wuu, nanna-ya ba dee zɔta ba, wʋ yan sakrɩ Krisi la. 6Da ɩta-ya bɛla ba nifum mã’a tɩ ba pẽgɛ ya. Yãma n de Krisi yamsɩ la, ɩta-ya Nawẽnnɛ n boorɩ se’em la ya sũure wuu. 7Tõnna-ya ba tõoma la bɔ’ɔra ba la yɛmleego, wʋ ya tõnnɩ bɔ’ɔra la Zuudãana la, la dagɩ nẽrsaalba ĩyã. 8La ya mina tɩ nẽra woo wʋn yẽ a tõonɛ yõorɔ Zuudãana Krisi zẽ’am masɛ wʋ tõon-sõŋɔ sɛka tɩ a tõm na, a sãn dɛna la nẽra yamŋa bɩɩ a sãn dagna nẽra yamŋa.

9La sãn dɛna yãma n de zuudãandõma la, yãma mẽ de la ya ɩta sõŋa bɔ’ɔra ya yamsɩ la, da gi’ira-ya ba, mina-ya tɩ yãma, la bãma wuu lagɩm tarɩ la Zuudãana ayɩla n boe saazuum n ka bɔkrɩ nẽrba.

Zɛbrɛ lɔg-sɛba tɩ Nawẽnnɛ bɔ’ɔrɩ

10Sɛla n deege, keŋe ya mẽŋa yẽ Zuudãana pãŋa ze’ele kãŋkãŋɛ a doosgo la pʋam, a pãn-kãtɛ la ĩyã. 11Yɛ-ya Nawẽnnɛ zɛbrɛ lɔgrɔ wuu, tɩ ya wʋn tã’agɛ ze’ele kãŋkãŋɛ, tɩ Asũtãana da yãŋɛ pã’asɛ ya. 12Tõma zɛbrɛ ka boe la nẽrsaalba, tõma zɛbrɩ la Asũtãana kɛ’ɛndõma, la a pãnsɩ dõma, la dũnia lika tõon-be’ero na’adõma, la kʋlkã’arsɩ wuu n boe saazuum. 13Bɛla ĩyã, dɩkɛ-ya Nawẽnnɛ zɛbrɛ lɔgrɔ la wuu yɛ, tɩ ya wʋn tã’agɛ ze’ele zɛbɛ be’em wakatɛ. La zɛbrɛ la sãn wa ba’asɛ, ya wʋn ken zɛ kãŋkãŋɛ.

14Bɛla, mãasʋm-ya zɛ, tara-ya sɩra tɩ a ãna wʋ sagãnnɛ tɩ ya lʋ ya sɩa la, la ya ɩta sɛla n masɛ tɩ la ãna wʋ kuto fuugo tɩ ya yɛ pĩ ya yõ’ogɔ, 15tara-ya yɛmleego mõola sũ-mã’asʋm kõ-yẽlga la wʋ tagra tɩ ya piti sẽnna la. 16La ya bɔ Nawẽnnɛ sɩra sɛla woo pʋam tɩ la gu’ura ya la Asũtãana pɛɛma n ãn wʋ bugum na, tɩ ya tã’agɛ kĩŋe ba. 17Basɛ-ya tɩ fãarɛ tɩ ya tarɩ la ãna wʋ kuto zuu-wannɛ gu’ura ya, dee dɩkɛ Nawẽnnɛ yetɔga n ãn wʋ sʋkɔbgɔ tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔ ya la zɛbɛ. 18Pʋ’ʋsra-ya Nawẽnnɛ sɛla woo pʋam, pʋ’ʋsra-ya dee sɔsra ẽ wakatɛ wuu la a Sɩa pãŋa. Nargɛ-ya pãŋa pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ nẽrba wuu ĩyã da basɛ. 19La ya mẽ pʋ’ʋsra mam ĩyã tɩ m sãn yetɩ m tɔgɛ, a wʋn ẽŋɛ yetɔga m nõorʋm tɩ m tã’agɛ mõolɛ a kõ-yẽlga n sʋgɛ la, la bʋraanɛ tɩ nẽrba bãŋɛ a võorɛ. 20La de la kõ-yẽlga ẽŋa tɩ Nawẽnnɛ tõm mam tɩ m mõolɛ, bɛla ĩyã tɩ mam bɔna yʋ’a deem. Pʋ’ʋsra-ya Nawẽnnɛ tɩ m wʋn tã’agɛ mõolɛ la bʋraanɛ wʋ lan masɛ se’em.

Ba’asgɔ yetɔga

21Mam boorɩ tɩ ya bãŋɛ la mam n ãn se’em, la mam n ɩtɩ se’em. Tɩ sɔbi-nõŋrɛ Atisiki n de Zuudãana tõntõnna n de sɩra dãana la, wʋn pa’alɛ ya mam yelle wuu. 22Mam tõm ẽ ya zẽ’am na bɛla ĩyã, tɩ ya bãŋɛ tõma yɛla n ãn se’em, dee tɩ a wʋn keŋe ya sũure.

23Nawẽnnɛ n de tɩ Sɔ, la tɩ Zuudãana Azezi-krisi wʋn bɔ tɩ sɔbiisi la wuu sũ-mã’asʋm, la nõŋlʋm, dee botɩ ya bɔ ẽ sɩra. 24Nawẽnnɛ wʋn ẽŋɛ nẽr-sɛba wuu n nõŋɛ tɩ Zuudãana Azezi-krisi la nõŋlʋm n ka ba’asrɩ la yel-sõnnɛ.