Tõoma

Azezi-krisi Tõntõnɩba

Tõoma Gõŋɔ

Bilgre

Tõoma gõŋɔ wã de la Aluki gõŋɔ bʋyi dãana tɩ a gʋlsɛ.

Aluki yʋʋn dolɩ la Apolɩ tõnna Nawẽnnɛ tõoma (Tõoma 16:10).

A pɔspɔsɩ gõŋɔ n de Azezi kõ-yẽlga la pa’alɛ la Azezi n yʋʋn boe dũnia zuo ẽŋɛ se’em. Tõoma Gõŋɔ wã tɔgrɩ tɩ Azezi zom na Nawẽnnɛ yire, tɩ a karẽnbiisi ka le yẽ ẽ. La Azezi tõm na Nawẽnnɛ Sɩa tɩ a wa’am wa bɔna la ba lɛ. Azezi yãŋa boe la ba lɛ la Nawẽnnɛ Sɩa. Sɩa la n bɔ’ɔrɩ ba pãŋa tɩ ba saara dũnia zẽ’a woo mõola Azezi kõ-yẽlga la.

Tõoma gõŋɔ wã pa’alɛ tɩ Pãntekɔtɩ daarɛ tɩ Nawẽnnɛ Sɩa wa’am Azezi karẽnbiisi la zuo la pãŋa, botɩ Azezi nẽrba la zɔ’ɔra Zerizalɛm pa’asra (sapɩtrɩ 1 - 7), saagɛ paagɛ Zude, la Samaari tẽnsɩ wuu (sapɩtrɩ 8 - 12).

Gõŋɔ wã pa’alɛ tɩ Apolɩ, la Azezi karẽnbiisi basɛba n yãŋa mõolɛ sẽŋɛ ka paagɛ tẽn-sɛba n kaagɛ ko-kãtɛ tɩ ba wi’iri tɩ Mediterane, tole ka paagɛ Rom n de tẽn-kãtɛ, tɩ bu-zãŋsɩ mẽ bɔ Azezi sɩra, yẽ Nawẽnnɛ Sɩa pãŋa (sapɩtrɩ 13 - 28).

Azezi nẽrba la yʋʋn yẽ toogo, la nãmsgɔ mɛ zozo’e. Tɩ Nawẽnnɛ Sɩa la sõŋɛ ba, pa’alɛ ba ban wʋn ẽŋɛ se’em, dee tẽegɛ ba Azezi n de nẽr-sɛka, ẽn ẽŋɛ se’em, la ẽn yele se’em.

Bõn-sɛba wuu n gʋlsɛ gõŋɔ wã pʋam na yetɩ Nawẽnnɛ nẽrba la masɛ mɛ tɩ ba mõolɛ Azezi-krisi kõ-yẽlga la tɩ la paagɛ dũnia so’olʋm wuu.

¹Ateofili, mam pɔspɔsɩ gõŋɔ la pʋam mam tɔgɛ pa’alɛ fõn Azezi n daan pɔsɛ tõm se’em, dee pa’alɛ nẽrba se’em wuu halɩ ²ka paagɛ daar-sɛka tɩ Nawẽnnɛ tarɩ ẽ zom a yire la mɛ. La ẽn daan nãn ka zom Nawẽnnɛ yire la, a daan tarɩ la Nawẽnnɛ Sɩa la pãŋa pa’ala Tõntõnɩba tɩ a looge la, bãma n wʋn tõnna se’em. ³Azezi kũm na poorʋm, dabsa pinaasɩ pʋam tɩ a dɩkɛ a mẽŋa pa’alɛ a Tõntõnɩba, tõm tõon-yãlma zozo’e n pa’alɩ tɩ ẽŋa vo’oge mɛ, dee tɔgɛ Nawẽnnɛ so’olʋm yɛla pa’alɛ ba. ⁴La ban lagsɛ bɔna la ẽ na, tɩ a bɔ ba nõorɛ yetɩ: «Da yese-ya Zerizalɛm tẽŋa pʋam, gu’ura-ya bõn-sɛka tɩ mam Sɔ daan bĩŋe nõorɛ tɩ a bɔ ya, tɩ mam yele ya la. ⁵Se’ere n soe la, Azã daan misri ya la ko’om pʋam, la, la kãn yuuge dee tɩ Nawẽnnɛ mise ya a Sɩa pʋam.»

Azezi zom Nawẽnnɛ yire

⁶La Tõntõnɩba la n lagsɛ taaba la, soke Azezi mɛ yetɩ: «Zuudãana, la de la lɛɛlɛ wã tɩ fõn wʋn to’oge Ɩsrayɛlɩ dõma na’am le bɔ ba bɩɩ?» ⁷Tɩ Azezi lerge ba yetɩ: «La ka de ya bãŋɛ wakatɛ la dabs-sɛba tɩ mam Sɔ Nawẽnnɛ looge la a mẽŋa pãŋa. ⁸La Nawẽnnɛ Sɩa wʋn wa’am ya zuo, wa bɔ ya pãŋa. La ya wʋn dɛna mam kaset-dõma pa’alɛ mam yɛla Zerizalɛm, la Zude, la Samaari tẽnsʋm, halɩ ka paagɛ dũnia tɛka wuu.» ⁹Ẽŋa n tɔgɛ bɛla ba’asɛ la, dee zɔnna Nawẽnnɛ yire, tɩ ba bɩsra ẽ, tɩ wara lile ẽ.

¹⁰La ẽn zonnɩ na, ba ken bɩsra la saazuum zĩi, tɩ bʋraasɩ bayi yɛ fu-pɛɛlsɩ darɛ wa’am wa zɛ ba zẽ’am, ¹¹dee soke ba yetɩ: «Galile nẽrba, bẽm tɩ yãma zɛ bɩsra saazuum? Azezi n yese ya zẽ’am wɛ Nawẽnnɛ yire wã, a wʋn le leme wʋ yãma n yẽ ẽ tɩ a wɛ’ɛsa se’em wã.»

Nẽr-sɛka n wʋn sɔɔgɛ Azudaasɩ zẽ’a

¹²La Azezi Tõntõnɩba la daan boe la Oliivi tãŋa zuo, yãŋa ze’ele bilam lɛbra Zerizalɛm. Tãŋa la, la Zerizalɛm ka zãagɛ gãŋɛ kilomẽtrɩ ayɩla. ¹³La ban paagɛ Zerizalɛm tẽŋam na, ba zom na saazuum deego tɩ ba ẽn bɔna mĩ na pʋam. La sɛba n daan boe mĩ na de la Apɩyɛɛrɩ, la Azã, la Azakɩ, la A’ãndre, la Afilipi, la Atoma, la Abatelemi, la Amatie, la Azakɩ n de Alfe bia, la Asimõ sɛka n daan de Zelɔtɩ nẽra, la Azakɩ bia Azudaasɩ. ¹⁴Bãma wuu la pɔgsɩ, la Azezi ma Amaari, la Azezi yɩbsɩ n daan ẽn lagsɛ taaba pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ la pʋtẽ’erɛ ayɩla wakatɛ wuu.

¹⁵La daarɛ ayɩla, sɛba n bɔ Azezi sɩra la daan lagsɛ mɛ, ba kãllɛ daan de wʋ kɔbga la pisyi. Tɩ Apɩyɛɛrɩ isge ze’ele ba tẽŋasʋka yetɩ: ¹⁶«M sɔbiisi, la sãn dɛna Azudaasɩ n pa’alɛ nẽrba sore tɩ ba yõkɛ Azezi la, Nawẽnnɛ Sɩa yʋʋn dẽŋɛ botɩ naba Adavidi tɔgɛ a yelle mɛ halɩ kʋrʋm kʋrʋm. Bõn-sɛka n ẽŋɛ la masɛ la Nawẽnnɛ yetɔga n yʋʋn tɔgɛ se’em na. ¹⁷Azudaasɩ, a daan de la tõma nẽra ayɩla, Nawẽnnɛ n daan looge ẽ tɩ a tõnna a tõoma.»

¹⁸(La ẽn daan tõm be’em na tɩ ba yɔ ẽ, tɩ a da va’am la a tõon-be’ero la yɔɔrɔ, lui aliko, tɩ a pʋʋrɛ pusge, tɩ a yõorɔ wuu yurge. ¹⁹Zerizalɛm tẽŋa nẽrba wuu wõm bɛla mɛ, tɩ ba wi’ira va’am na yʋ’ʋrɛ la ba tẽŋa yetɔga yetɩ «Akeldama». A võorɛ de la zɩɩm va’am.) ²⁰Apɩyɛɛrɩ ken tɔgɛ yetɩ: «La gʋlsɛ Nawẽnnɛ yõoma gõŋɔ pʋam yetɩ:

‹A yire wʋn lebge daboogo,

tɩ nẽra nẽra da le kẽ’era mĩ.›

Dee ken gʋlsɛ yetɩ:

‹Nẽra wʋn sɔɔgɛ a zẽ’am tõm.›

^21-22Bɛla, dẽnɩ tɩ nẽra ayɩla pa’asɛ tõma Tõntõnɩba la pʋam pa’alɛ Azezi vo’ore la sɩra. La masɛ tɩ nẽr-ẽŋa dɛna la nẽr-sɛka n daan põn bɔna tɩ pʋam wakat-sɛka wuu tɩ Zuudãana Azezi daan boe la tõma la, lan pĩ’ilum la Azã n daan misri nẽrba ko’om pʋam na, wa paagɛ wakat-sɛka tɩ Azezi daan yese tõma sʋkam zom Nawẽnnɛ yire la.» ²³Tɩ ba bãm yetɩ nẽrba bayi. Ayɩla de la Azozɛfʋ, tɩ ba wi’iri tɩ Abarsabasɩ, dee tɩ a yʋ’ʋrɛ ken dɛna Azustusi. Tɩ ayẽma la mẽ yʋ’ʋrɛ dɛna Amatɩyasɩ. ²⁴Tɩ ba yãŋa pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ yetɩ: «Tɩ Zuudãana, fõn mi nẽrsaalba wuu sũure. Pa’alɛ tɔ nẽrba bayi wã pʋam, fõn looge nẽr-sɛka ²⁵tɩ a wʋn sɔɔgɛ Azudaasɩ zẽ’am lagɩm na Tõntõnɩba la, tõm tõon-sɛka tɩ Azudaasɩ basɛ dee sẽŋɛ lan masɛ tɩ a sẽŋɛ zẽ’am na.» ²⁶Ba pʋ’ʋsɛ bɛla dee pɔsɛ mɛ, tɩ la yõkɛ Amatɩyasɩ, tɩ ba botɩ a naagɛ la Tõntõnɩba pia la ayɩla la.

Nawẽnnɛ Sɩa wa’aŋɔ yelle

¹La Zifdõma kibsa yʋ’ʋrɛ n de Pãntekɔtɩ daarɛ n daan paagɛ, tɩ Azezi karẽnbiisi wuu daan bɔna zẽ’a ayɩla. ²Tɩ voole darɛ ze’ele saazuum wa’am wʋ kʋseb-kãtɛ wa pɩrɛ de-sɛka tɩ ba zĩ mĩ na. ³Tɩ ba yẽ sɛla n ãn wʋ bug-zɩlɩsɩ n pʋɩ ayɩla ayɩla zɔɔla ba nẽra woo zuo. ⁴Tɩ Nawẽnnɛ Sɩa daan wa’am ba wuu zẽ’am la pãŋa, tɩ ba tɔgra bu-zãŋsɩ yetɔga, wʋ Sɩa la n bɔ ba tɩ ba tɔgɛ se’em na.

⁵La Zifdõma n daan dolɩ Nawẽnnɛ sore sõŋa n yese dũnia so’olʋm wuu wa’am wa bɔna Zerizalɛm. ⁶La nẽrba la n daan wõm voole la, ba daan lagsɛ zo’oge mɛ, tɩ la daan di’ige ba, se’ere n soe la, nẽra woo daan wõm tɩ ba tɔgrɩ la a mẽŋa buuri yetɔga. ⁷Tɩ ba palẽŋa ẽkɛ, tɩ ba zɛ yɛrɩ, sɔkra taaba yetɩ: «Bɩsɛ-ya, nẽr-bãna wã wuu n tɔgrɩ wã de la Galile dõma. ⁸La, la ẽŋɛ la wãne tɩ tõma nẽra woo wõm tɩ ba tɔgra a buuri yetɔga? ⁹Tõma nẽrba basɛba yese la Partɩ, la Medi, la Elamɩ, la Mezopotami tẽnsʋm, tɩ basɛba mẽ yese Zude, la Kapadɔsɩ, la Põ, la Azi tẽnsʋm, ¹⁰tɩ basɛba mẽ yese Frizi, la Pãnfili, la Ezipti, la Libi tẽnsɩ n lɛm Sirɛnɩ, tɩ basɛba yese Rom tẽŋam. ¹¹Nẽrba la basɛba de la Zifdõma, la basɛba dagɩ Zifdõma dee sakɛ dɔla lɔɔ tɩ Nawẽnnɛ bɔ Zifdõma. Basɛba mẽ de la Krɛtɩ dõma, la Araabɩ dõma. La baa bɛla wuu tõma wõm mɛ tɩ ba tɔgrɩ tõma buuri yetɔga pa’ala tõon-kãra tɩ Nawẽnnɛ ẽŋɛ.» ¹²Tɩ ba palẽŋa ẽkɛ, tɩ ba ka mina ba wʋn tẽ’esɛ se’em, yãŋa sɔkra taaba yetɩ: «Yel-ẽna võorɛ de la bẽm?» ¹³Tɩ basɛba la’ara ba yetɩ: «Nẽr-bãna wã yũ la dãam buge.»

Apɩyɛɛrɩ mõolɛ Nawẽnnɛ yetɔga

¹⁴Tɩ Apɩyɛɛrɩ la a Tõntõn-taaba pia la ayɩla la ze’ele saazuo, tɩ Apɩyɛɛrɩ tɔgɛ ke’enke’em yele nẽr-kʋʋŋɔ la yetɩ: «Yãma Zifdõma, la yãma sɛba n boe Zerizalɛm wã wuu, selse-ya mam n yetɩ m yele ya se’em wã, tɩ ya tã’agɛ bãŋɛ yel-ẽna wã võorɛ. ¹⁵Yãma n tẽ’esrɩ tɩ nẽrba wã yũ la dãam buge la, la dagɩ bɛla, la nãn de la bulika. ¹⁶La bõn-ẽna n ɩtɩ wã de la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa Azʋwɛlɩ n yʋʋn yele se’em na n ɩtɩ.»

¹⁷A yʋʋn yele tɩ Nawẽnnɛ yetɩ:

«Dũnia ba’asgɔ sãn lɛm,

mam wʋn basɛ tɩ m Sɩa sige nẽrsaalba buuri wuu zuto.

A wʋn botɩ ya dayɔɔsɩ la ya pɔyɔɔsɩ to’oge mam yetɔga tɔgɛ bɔ nẽrba.

Dee botɩ ya kɔmbɩ’ɩsɩ bɩsɛ yẽ yɛla wʋ zãasŋɔ la,

dee botɩ ya bõnkɛgsɩ zãasʋm.

¹⁸Asɩra, wakat-ẽŋa mam wʋn basɛ tɩ m Sɩa la sige m tõntõn-bʋraasɩ, la m tõntõn-pɔgsɩ zuto,

tɩ ba to’oge mam yetɔga tɔgɛ bɔ nẽrba.

¹⁹Mam wʋn botɩ bõn-yãlma ẽŋɛ saazuum,

dee botɩ yel-kɩrsɩ n pa’alɩ mam pãŋa ẽŋɛ tẽŋa zuo:

Zɩɩm, la bugum, la bug-zũ’usi zozo’e n wʋn bɔna.

²⁰Wẽntulle wʋn wa lebge la lika,

tɩ wõrga mõ’ogɛ ãna wʋ zɩɩm na,

dee tɩ Zuudãana daarɛ n de na’am kãtɛ daarɛ paagɛ.

²¹La nẽr-sɛka woo n wʋn wi Zuudãana yʋ’ʋrɛ sose tɩ a fãagɛ ẽ, a wʋn yẽ fãarɛ.»

²²«Ɩsrayɛlɩ dõma, selse-ya mam n yetɩ m yele ya se’em wã. La de la Azezi n de Nazarɛtɩ nẽra la yelle. Nawẽnnɛ n looge ẽ bɔ ya, botɩ a tõm tõon-yãlma la yel-kɩrsɩ tɩ tẽŋasʋka, wʋ yãma n põn mina se’em na, pa’alɛ tɩ ẽŋa n tõm ẽ tɩ zẽ’am. ²³Nawẽnnɛ n yʋʋn põn tẽ’esɛ bɔɔra tɩ a ẽŋɛ se’em na ĩyã, tɩ a dɩkɛ Azezi ẽŋɛ ya nu’usum, tɩ ya botɩ nẽr-sɛba n ka dolɩ Nawẽnnɛ lɔɔ la yõkɛ ẽ tarɩ ka ka lablɛ dɔ-puurŋa zuo kʋ. ²⁴Tɩ Nawẽnnɛ vo’oge ẽ, fãagɛ ẽ kũm nãmsgɔ pʋam basɛ, kũm n ka tã’agɛ tara ẽ na ĩyã. ²⁵Adavidi yʋʋn põn tɔgɛ a yelle yetɩ:

‹Mam yẽtɩ mam Zuudãana la mam nẽŋam mɛ daarɛ woo.

A boe la mam zʋʋgɔ bɔba sõŋra mam tɩ sɛla kãn botɩ mam bike.

²⁶Bɛla ĩyã mam tarɩ sũ-yẽlga mɛ,

dee tɔgra sũ-yẽlga yetɔga.

La baa mam wʋn ki,

mam tarɩ pʋtẽ’erɛ mɛ,

²⁷tɩ fõn Nawẽnnɛ kãn basɛ mam kɩ’ɩn-tẽŋam,

fõn kãn basɛ tɩ fʋ pʋpeelem dãana põ’ogɛ.

²⁸Fõn botɩ mam bãŋɛ yõvore sore mɛ.

Fõn wʋn wa botɩ mam yẽ sũ-yẽlga mɛ zozo’e fõn nẽŋam.› »

²⁹«M sɔbiisi, basɛ-ya tɩ m tɔgɛ ya vẽelga vẽelga tɩ yaaba naba Adavidi yelle. A yʋʋn ki mɛ, tɩ ba laagɛ ẽ. Tɩ a yɔɔgɔ bɔna tɩ tẽŋasʋka kalam halɩ wa paam zĩna. ³⁰Adavidi yʋʋn de la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa, la a bãŋɛ mɛ tɩ Nawẽnnɛ bĩŋe la nõorɛ pɔɩ yetɩ, a wʋn wa botɩ a yɩɩsɩ la nẽra ayɩla le di na’am wʋ ẽn yʋʋn diti na’am se’em na. ³¹Adavidi dẽŋɛ yẽ Nawẽnnɛ n yetɩ a tõm se’em na mɛ. Tɩ a tɔgɛ Krisi kũm vo’ore yelle yetɩ:

Nawẽnnɛ kãn basɛ ẽ kɩ’ɩn-tẽŋam,

a kãn botɩ a ĩyã põ’ogɛ.»

³²Azezi ẽŋa n wãna tɩ Nawẽnnɛ vo’oge. Tɩ tõma waa wuu dɛna kaset-dõma tɔgra a yelle bɔ’ɔra ya. ³³Nawẽnnɛ yãŋa zẽkɛ ẽ mɛ ka zĩ’ire a zʋʋgɔ bɔba, tɩ a to’oge a Sɔ Nawẽnnɛ Sɩa la tɩ a yʋʋn bĩŋe nõorɛ tɩ a wʋn bɔ tõma wuu la. Bõn-ẽŋa n wãna tɩ ya yẽtɩ dee wõnna lɛɛlɛ wã. ³⁴La dagɩ Adavidi n yʋʋn zom Nawẽnnɛ yire. La a mẽŋa yʋʋn yetɩ:

«Zuudãana Nawẽnnɛ yele mam Zuudãana yetɩ:

Zĩ’ire m zʋʋgɔ bɔba,

³⁵halɩ tɩ m botɩ fʋ bɛ’ɛba bɔna fʋ nãma tẽŋa.»

³⁶«Bɛla, Ɩsrayɛlɩ buuri wuu masɛ mɛ tɩ ba bãŋɛ sɩra sɩra tɩ Azezi tɩ ya daan ka lablɛ dɔ-puurŋa zuo kʋ la, Nawẽnnɛ pa’alɛ ya tɩ ẽŋa n de Krisi, dee dɛna tɩ Zuudãana.»

³⁷Nẽrba la n daan wõm yetɔga wã la, la daan ba kẽ ba sũure mɛ halɩ tɩ ba soke Apɩyɛɛrɩ, la Tõntõnɩba basɛba la yetɩ: «Tɩ sɔbiisi, tɩ wʋn ẽŋɛ la wãne?» ³⁸Tɩ Apɩyɛɛrɩ lerge ba yetɩ: «Teege-ya yɛm basɛ tõon-be’ero, tɩ ya nẽra woo botɩ ba mise ẽ ko’om pʋam la Azezi-krisi yʋ’ʋrɛ, tɩ Nawẽnnɛ basɛ ya tõon-be’ero taalɛ dee bɔ ya a Sɩa la. ³⁹Nawẽnnɛ n yʋʋn bĩŋe a nõorɛ la, de la yãma la ya kɔma, la sɛba wuu n boe zẽ’a n zãagɛ tɩ tɩ Zuudãana Nawẽnnɛ wʋn wa wi ba a zẽ’am na ĩyã.»

⁴⁰Apɩyɛɛrɩ daan tɔgɛ la yetɔga basɛba zozo’e pa’alɛ ba sɩra, dee sɩgɛ ba yetɩ: «Basɛ-ya tɩ Nawẽnnɛ fãagɛ ya zamãan-ẽna nẽr-bɛ’ɛsɩ la pʋam.» ⁴¹Tɩ nẽrba la zozo’e daan sakɛ Apɩyɛɛrɩ yetɔga la, botɩ ba mise ba ko’om pʋam. Nẽr-sɛba n daan pa’asɛ ba pʋam daar-ẽŋa masɛ wʋ nẽr-tʋsatã. ⁴²La ba daan ba mõrgɛ botɩ Tõntõnɩba la zãsna ba mɛ, dee naagɛ taaba la pʋtẽ’erɛ ayɩla, lagsra dita la taaba, fiisra borborɩ dee pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ.

Sɛba n bɔ Azezi sɩra la vɔm n ãn se’em

⁴³La dabeem daan kẽ nẽrba la wuu mɛ, se’ere n soe la, Azezi Tõntõnɩba la tõm na tõon-yãlma la yel-kɩrsɩ zozo’e. ⁴⁴La nẽr-sɛba n daan bɔ Azezi sɩra la wuu daan lagɩm taaba la nõorɛ ayɩla, tɩ ba bõntarsõm lebge ba wuu bõnɔ, ⁴⁵dee daan kɔɔsra ba lɔgrɔ la ba bõntarsõm, pʋta bɔ’ɔra nẽr-sɛba wuu n bɔɔra sõŋrɛ se’em na. ⁴⁶La daarɛ woo ba ẽn lagsra Wẽnde-kãtʋm na mɛ, la taaba yiɛ, dita dee fiisra borborɩ, tara sũ-yẽlga la yɛm ayɩla, ⁴⁷pẽgra Nawẽnnɛ, dee yẽta yel-sõnnɛ nẽrba wuu zẽ’am. La daarɛ woo Zuudãana botɩ nẽrba n yẽta fãarɛ pa’asra sɛba n bɔ ẽ sɩra la pʋam.

Kɔɔrŋɔ yẽ ĩmã’asʋm

¹Daarɛ ayɩla zaanõorɛ karf-atã, tɩ Apɩyɛɛrɩ la Azã dɔla taaba wɛ Wẽnde-kãtʋm na, wakat-sɛka tɩ nẽrba ẽn sẽnna pʋ’ʋsra la. ²La bʋraa n boe tɩ ba dɔgɛ ẽ tɩ a dɛna kɔɔrŋɔ. La daarɛ woo ba ẽn tara ẽ sẽnna zĩ’ita la Wẽnde-kãtɛ la nõ-sɛka tɩ ba wi’iri tɩ nõ-sõŋɔ la, tɩ a sɔsra nẽr-sɛba n kẽ’erɩ Wẽnde-kãtɛ la pʋam na.

³La kɔɔrŋɔ la n yẽ Apɩyɛɛrɩ la Azã n boe mĩ tɩ ba kẽ Wẽnde-kãtʋm na, tɩ a sose ba yetɩ, ba bɔ ẽ sɛla. ⁴Tɩ ba bɩsra ẽ zĩi, tɩ Apɩyɛɛrɩ yele ẽ yetɩ: «Bɩsɛ tõma.» ⁵Tɩ a malɩn bɩsra ba, tẽ’esra tɩ ba wʋn bɔ ẽ sɛla. ⁶Tɩ Apɩyɛɛrɩ yele ẽ yetɩ: «Mam ka tarɩ ligri wʋn bɔ fɔ. La sɛla tɩ mam tarɩ la, mam wʋn bɔ fɔ. La Azezi-krisi n ze’ele Nazarɛtɩ yʋ’ʋrɛ ĩyã, isge sẽnna.» ⁷La Apɩyɛɛrɩ gʋrɛ la a zʋʋgɔ nu’ugo zẽkɛ ẽ tɩ a isge. Tɩ a nãma la zĩila keŋe bilam mẽŋa, ⁸tɩ a vaagɛ isge ze’ele saazuo, sẽnna dɔla ba kẽ’era Wẽnde-kãtʋm na, ẽgra sisra, dee pẽgra Nawẽnnɛ.

⁹Tɩ nẽrba la wuu yẽ ẽ tɩ a sẽnnɩ dee pẽgra Nawẽnnɛ. ¹⁰Tɩ ba bãŋɛ tɩ la de la ẽŋa n ẽn zẽa Wẽnde-kãtɛ la nõ-sõŋɔm na sɔsra. La ban yẽ sɛla n ẽŋɛ ẽ na, la di’ige ba mɛ zozo’e.

Apɩyɛɛrɩ mõolɛ Nawẽnnɛ yetɔga Wẽnde-kãtʋm

¹¹La nẽrba la n yẽ bʋra-sɛka n daan de kɔɔrŋɔ la n dolɩ Apɩyɛɛrɩ la Azã la, la di’ige ba wuu mɛ, tɩ ba zoe ka lagsɛ taaba ba zẽ’am zẽ’e-sɛka yʋ’ʋrɛ n de «Asalomõ võnana» na. ¹²La Apɩyɛɛrɩ n yẽ bɛla la, tɩ a soke nẽrba la yetɩ: «Ɩsrayɛlɩ dõma, bẽm tɩ bõn-ẽna wã di’ige ya? La bẽm tɩ ya bɩsra tõma, wʋ la de la tõma mẽŋa pãŋa, bɩɩ tõma n ba dɔla Nawẽnnɛ sõŋa la ĩyã tɩ tõma botɩ bʋra-ẽna isge sẽnna? ¹³La de la Nawẽnnɛ tɩ tɩ yaabdõma Abraham, la A’izakɩ, la Azakɔbɩ yʋʋn pʋ’ʋsrɩ la, n zẽkɛ a tõntõnna Azezi la yʋ’ʋrɛ. Ẽŋa tɩ ya daan yõkɛ sẽŋɛ ka ẽŋɛ sɛba n soe pãŋa la nu’usum, tɩ baa gɔmna Apilatɩ n daan boorɩ tɩ a basɛ ẽ na, ya daan zagsɛ mɛ a nẽŋam. ¹⁴La yan daan zagsɛ Azezi la, ya zagsɛ la pʋpeelem dãana, la sɩra dãana, dee daan bɔɔra tɩ Apilatɩ basɛ nẽr-kʋʋra la bɔ ya. ¹⁵Bɛla yãma botɩ ba kʋ la yõvore dãana, ẽŋa tɩ Nawẽnnɛ vo’oge. Tõma daan yẽ bõn-ẽna mɛ, tɔgra a yelle bɔ’ɔra ya. ¹⁶La de la Azezi yʋ’ʋrɛ n tarɩ pãŋa la ĩyã, la tõma n bɔ ẽ sɩra la n botɩ bʋra-ẽna tɩ yãma mi dee yẽ wã keŋe. La de la ẽn bɔ Azezi sɩra la n botɩ a yẽ ĩmã’asʋm sõŋa ya wuu nẽŋam wã.

¹⁷Tɔ. M sɔbiisi, mam bãŋɛ tɩ yan ka mi la ĩyã, tɩ yãma la ya nẽŋadõma daan ẽŋɛ bɛla. ¹⁸La bɛla pʋam tɩ Nawẽnnɛ n yʋʋn põn dẽŋɛ botɩ a nõtɔ’ɔsrɩba wuu tɔgɛ yetɩ, dẽnɩ tɩ Krisi wa nãmsɛ la, ẽŋɛ. ¹⁹Bɛla, teege-ya yɛm basɛ tõon-be’ero, dee wa doose Nawẽnnɛ, tɩ a wʋn basɛ ya tõon-be’ero taalɛ, ²⁰dee bɔ ya sũ-mã’asʋm, dee tõm Krisi tɩ a daan põn dẽŋɛ looge la bɔ ya. Ẽŋa n de Azezi. ²¹Dẽnɩ tɩ a bɔna Nawẽnnɛ yire halɩ ka paagɛ wakat-sɛka tɩ sɛla wuu wʋn teege lebge paalsɩ, wʋ Nawẽnnɛ n yʋʋn põn botɩ a nõtɔ’ɔsrɩba tɔgɛ kʋrʋm kʋrʋm se’em na.

²²Bɛla tɩ Amoyisi yʋʋn yetɩ: ‹Ya Zuudãana Nawẽnnɛ wʋn botɩ nẽra ayɩla ze’ele ya buuri pʋam dɛna a nõtɔ’ɔsa bɔ yãma, wʋ ẽŋa n botɩ mam dɛna a nõtɔ’ɔsa se’em na. Dẽnɩ tɩ ya selse bõn-sɛba wuu tɩ a wʋn tɔgɛ bɔ ya la, ²³la nẽr-sɛka woo n ka selse Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔs-ẽŋa, ba wʋn yese ẽ mɛ Nawẽnnɛ nẽrba tẽŋasʋka kʋ.› ²⁴Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba, lan pĩ’ilum la Asãmwɛlɩ la sɛba n tɔgɛ ẽŋa poorʋm na wuu, yʋʋn põn tɔgɛ dabs-bãna yelle mɛ. ²⁵Yetɔg-sɛba tɩ Nawẽnnɛ botɩ a nõtɔ’ɔsrɩba yʋʋn tɔgɛ la de la yãma ĩyã, la ẽn yʋʋn bĩŋe a nõorɛ la tɩ yaabdõma la ken dɛna la yãma ĩyã. A yele Abraham yetɩ: ‹Fʋ yɩɩsɩ la ĩyã tɩ mam wʋn ẽŋɛ dũnia buuri wuu yel-sõnnɛ.› ²⁶Nawẽnnɛ looge a tõntõnna la, dẽŋɛ tõm ẽ na ya zẽ’am tɩ a ẽŋɛ ya yel-sõnnɛ botɩ ya nẽra woo basɛ a tõon-be’ero.»

Apɩyɛɛrɩ la Azã ze sarɩyaditba nẽŋam

¹Apɩyɛɛrɩ la Azã ken tɔgra la nẽrba la lɛ, tɩ kãabgɔ kẽma, la Wẽnde-kãtɛ gu’urba nẽŋadãana, la Saduse dõma wa’am ba zẽ’am. ²Tɩ ba sũure yĩige la Tõntõnɩba la n zãsnɩ nẽrba la, dee mõola Azezi kũm vo’ore yelle pa’ala tɩ nẽr-sɛba n ki la wʋn vo’oge mɛ na. ³Tɩ ba yõgɛ ba ka yʋ, gu’ura tɩ beere wiige, se’ere n soe la, wẽnnɛ daan sobe mɛ. ⁴La nẽr-sɛba n daan wõm Nawẽnnɛ kõ-yẽlga la, ba zozo’e daan bɔ yetɔga la sɩra mɛ. Ba kãllɛ daan de wʋ tʋsanuu.

⁵La beere n wiige, tɩ Zifdõma nẽŋadõma, la kẽma, la lɔɔ karẽnsãandõma lagsɛ taaba Zerizalɛm pʋam. ⁶La A’annɩ n de kãabgɔ kẽma nẽŋadãana, la Akayifu, la Azã, la Alɛgsãndrɩ, la sɛba wuu n de kãabgɔ kẽma nẽŋadãana yir-dõma boe mĩ mɛ. ⁷Tɩ ba botɩ ba tarɩ ba wa’am wa ze’ele ba nẽŋam, tɩ ba soke ba yetɩ: «Ãne n bɔ yãma pãŋa la nõorɛ tɩ yãma ɩta bõn-bãna?» ⁸Tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔ Apɩyɛɛrɩ pãŋa, tɩ a yele ba yetɩ: «Yãma Ɩsrayɛlɩ nẽŋadõma, la kẽma, ⁹yãma n sokrɩ tõma zĩna daarɛ wã tõon-sõŋ-sɛka tɩ tõma ẽŋɛ bɔ kɔɔrŋɔ la yelle, la bõn-sɛka n botɩ a yẽ ĩmã’asʋm na, ¹⁰dẽnɩ tɩ ya wuu, la Ɩsrayɛlɩ dõma wuu bãŋɛ tɩ la de la Azezi-krisi n ze’ele Nazarɛtɩ yʋ’ʋrɛ ĩyã tɩ nẽra wã n ze ya nẽŋam wã tarɩ ĩmã’asʋm. Ẽŋa tɩ ya daan ka lablɛ dɔ-puurŋa zuo kʋ, tɩ Nawẽnnɛ vo’oge ẽ. ¹¹Ẽŋa ĩyã tɩ la gʋlsɛ Nawẽnnɛ gõŋɔ pʋam tɔgɛ yetɩ:

‹Kug-sɛka tɩ yãma mẽtba zagsɛ la,

lebge la kugre n botɩ deego la tara pãŋa.›

¹²Fãarɛ ka boe nẽra ayẽma zẽ’am, sãn dagna Azezi-krisi mã’a n tã wʋn fãagɛ nẽrba dũnia zuo basɛ.»

¹³Apɩyɛɛrɩ la Azã n yẽ bʋraanɛ tɔgra la, la di’ige nẽrba la mɛ, ban mi tɩ ba nini ka yo’oge, dee tɩ ba dagna gõn-mitba la, tɩ ba bãŋɛ tɩ ba daan boe la Azezi lɛ. ¹⁴La ban yẽ bʋraa la n yẽ ĩmã’asʋm zɛ ba zẽ’am na, ba ka mi ban wʋn lerge se’em bɔ ba. ¹⁵Tɩ ba yele ba sarɩyadia zẽ’am yetɩ ba yese. Tɩ ba yese. Dee tɩ ba bãm yele taaba yetɩ: ¹⁶«Tɩ wʋn ẽŋɛ nẽr-bãna la wãne? Nẽrba wuu n boe Zerizalɛm wã mi mɛ tɩ bãma n ẽŋɛ yel-kɩrga wã, tõma kãn tã’agɛ sɩ’ɩsɛ bõn-ẽna. ¹⁷La tõma n wʋn ẽŋɛ se’em tɩ ba tõoma la da le saagɛ sẽŋɛ nẽŋa, la de la tɩ zɛbɛ ba yetɩ, ba da le tɔgɛ Azezi yelle bɔ nẽra nẽra.» ¹⁸Bɛla tɩ ba wi ba yetɩ, ba da le sakɛ tɩ ba tɔgɛ, dee zãsʋm nẽrba Azezi yɛla.

¹⁹La Apɩyɛɛrɩ la Azã lerge ba mɛ yetɩ: «Tẽ’esɛ-ya bɩsɛ, la masɛ Nawẽnnɛ nẽŋam tɩ tõma sakɛ yãma nõorɛ gãnna Nawẽnnɛ nõorɛ mɛ bɩɩ? ²⁰Tõma ka tã wʋn basɛ ka tɔgɛ sɛla tɩ tõma yẽ dee wõm na.» ²¹Tɩ ba le gɩ’ɩlɛ ba, dee basɛ ba tɩ ba fõrgɛ. Ba ka yẽ ba wʋn ẽŋɛ se’em botɩ ba sɩbgɛ ba, se’ere n soe la, nẽrba la wuu pẽgrɩ Nawẽnnɛ bõn-sɛka tɩ ba ẽŋɛ la ĩyã mɛ. ²²Bʋraa la tɩ yel-kɩrga la ẽŋɛ tɩ a yẽ ĩmã’asʋm na, gãŋɛ yʋʋma pinaasɩ mɛ.

Sɛba n bɔ Azezi sɩra sose mɛ, tɩ Nawẽnnɛ bɔ ba bʋraanɛ

²³La ban basɛ ba la, Apɩyɛɛrɩ la Azã sẽŋɛ la ba taaba zẽ’am ka tɔgɛ pa’alɛ ba kãabgɔ kẽma nẽŋadõma, la kẽma la n yele bãma se’em na wuu. ²⁴La ban wõm bɛla la, tɩ ba naagɛ taaba pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ la yɛm ayɩla yetɩ: «Zuudãana, fõn nãam saazuum la tẽŋa, la ko-kãtɛ, la bõn-sɛba wuu n boe ba pʋam na. ²⁵Fõn yʋʋn botɩ tõma yaaba Adavidi n de fʋ tõntõnna la tɔgɛ la fʋ Sɩa pãŋa yetɩ:

‹Bẽm n ẽŋɛ tɩ dũnia buuri wuu sũure yĩige,

tɩ nẽrba tẽ’esra tẽ’es-yaalsɩ?

²⁶Tɩ dũnia na’adõma mãasʋm zɛ,

tɩ tẽŋa la nẽŋadõma lagsɛ taaba

tɩ ba zɛbɛ la Zuudãana Nawẽnnɛ,

la Krisi tɩ a looge la?›

²⁷La de la sɩra tɩ A’erɔdɩ, la Apõnsɩ-pilatɩ, la bu-zãŋsɩ, la Ɩsrayɛlɩ nẽrba lagsɛ taaba tẽn-ẽna wã pʋam zɛbɛ la fʋ tõntõn-sõŋɔ Azezi tɩ fʋ looge la. ²⁸Bɛla ba ẽŋɛ la bõn-sɛka tɩ fõn yʋʋn põn dẽŋɛ looge yɛm la fʋ pãŋa bɔɔra tɩ la ẽŋɛ se’em na. ²⁹Tɩ Zuudãana, lɛɛlɛ wã bɩsɛ ban zɛbrɩ tõma n de fʋ tõntõnɩba la se’em, bɛla ĩyã, bɔ tɩ pãŋa tɩ tɩ mõolɛ fʋ kõ-yẽlga la bʋraanɛ. ³⁰La fʋ pãŋa, botɩ sɛba n bẽ’erɩ yẽ ĩmã’asʋm, dee tɩ tõon-yãlma la yel-kɩrsɩ ẽŋɛ, Azezi n de fʋ tõntõn-sõŋɔ la yʋ’ʋrɛ ĩyã.» ³¹Ban pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ ba’asɛ la, zẽ’e-sɛka tɩ ba lagsɛ la mĩim mɛ. Tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔ ba wuu pãŋa, tɩ ba tɔgɛ Nawẽnnɛ yetɔga la bʋraanɛ.

Sɛba n bɔ Azezi sɩra la, pʋtɩ ban tarɩ sɛla wuu la taaba

³²Nẽr-kʋʋŋɔ la n daan bɔ Azezi sɩra la lagɩm tara la yɛm ayɩla, la sũure ayɩla. Tɩ ba nẽra baa ayɩla ka yetɩ, ẽŋa n tarɩ sɛla la de la ẽŋa mẽŋa mã’a bõnɔ, la de la ba wuu bõnɔ. ³³La Tõntõnɩba la tɔgrɩ Zuudãana Azezi kũm vo’ore yelle la pãŋa zozo’e, tɩ Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ bɔna ba wuu zuo. ^34-35La sɛba n daan tarɩ deto bɩɩ vatɔ la, koose ba mɛ tarɩ ligri la wa’am wa ẽŋɛ Tõntõnɩba la nu’usum. Tɩ ba yãŋa ẽn pʋɩ bɔ nẽra woo ẽŋa n boorɩ sõŋrɛ masɛ se’em. Tɩ nẽra baa ayɩla ka bɔna ba pʋam tɩ sɛla pɔ’ɔgɛ ẽ.

³⁶La Azozɛfʋ n de Leviti nẽra n yese Sipri so’olʋm tɩ Tõntõnɩba la sɩ a yʋ’ʋrɛ tɩ Abarnabasɩ. A yʋ’ʋrɛ la võorɛ de la: «Nẽra n bɔ’ɔrɩ nẽrba bʋraanɛ». ³⁷Ẽŋa daan koose la a va’am dɩkɛ ligri la tarɩ wa’am wa ẽŋɛ Tõntõnɩba la nu’usum.

Ananiyasɩ la a pɔga Asafɩɩra yelle

¹Bʋraa n daan boe tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Ananiyasɩ, tɩ a pɔga yʋ’ʋrɛ dɛna Asafɩɩra. Tɩ ba koose ba va’am, ²tɩ a looge ligri la basɛba sʋgɛ, dee tarɩ lig-sɛba n weege la tarɩ ka bɔ Azezi Tõntõnɩba la. La ẽn ẽŋɛ bɛla la, a pɔga la mi mɛ. ³Tɩ Apɩyɛɛrɩ soke ẽ yetɩ: «Ananiyasɩ, bẽm tɩ Asũtãana kẽ fʋ sũurum, tɩ fʋ parɩm bɔ Nawẽnnɛ Sɩa, looge fʋ va’am na tɩ fʋ koose la ligri basɛba sʋgɛ? ⁴Fõn nãn ka koose nɩ ẽ na, a de la fʋ bõnɔ. Fõn koose la mẽ, fʋ tã wʋn ẽŋɛ fʋ yɛm n boorɩ se’em mɛ. Bẽm n ẽŋɛ tɩ fõn tẽ’esɛ fʋ sũurum ẽŋɛ yel-ẽna wã? Fʋ ka parɩm bɔ nẽrsaala, fʋ parɩm bɔ la Nawẽnnɛ.» ⁵Ananiyasɩ n wõm yetɔg-ẽna la, a lui la tẽŋa ki. La sɛba wuu n wõm bõn-ẽna la, dabeem n kẽ ba. ⁶Tɩ budib-paalsɩ isge dɩkɛ ẽ põbɛ, zɛ sẽŋɛ ka laagɛ.

⁷Tɩ la ẽŋɛ fẽe masɛ wʋ karf-atã, tɩ a pɔga mẽ wa’am, la a ka bãŋɛ bõn-sɛka n ẽŋɛ la. ⁸Tɩ Apɩyɛɛrɩ soke ẽ yetɩ: «Yele ma, yãma n koose ya va’am na, ligri la wuu n wãna bɩɩ?» Tɩ a lerge yetɩ: «Ẽe! Ba wuu n bɛla.» ⁹Tɩ Apɩyɛɛrɩ yele ẽ yetɩ: «Bẽm n ẽŋɛ tɩ ya ẽŋɛ nõorɛ ayɩla tɩ ya makɛ Zuudãana Nawẽnnɛ Sɩa bɩsɛ? Bãŋɛ tɩ sɛba n laagɛ fʋ sɩra la boe la zanõrʋm. Ba wʋn zɛ fʋ mẽ yese.» ¹⁰Tɩ pɔka la kɔ’ɔn lui tẽŋa ki Apɩyɛɛrɩ nẽŋam. Tɩ budib-paalsɩ la kẽ’em wa yẽ tɩ a ki mɛ, tɩ ba dɩkɛ ẽ sẽŋɛ ka laagɛ yɛglɛ a sɩra la. ¹¹Tɩ dabeem daan kẽ Azezi nẽrba la wuu, la sɛba wuu n wõm bõn-ẽna la.

Azezi Tõntõnɩba la tõnnɩ la tõon-yãlma

¹²Tɩ Azezi Tõntõnɩba la tõm tõon-yãlma, la yel-kɩrsɩ zozo’e nẽrba la wuu sʋkam. Tɩ sɛba n bɔ Azezi sɩra la lagsɛ taaba la yɛm ayɩla, zẽ’e-sɛka tɩ ba wi’iri tɩ «Asalomõ võnana» la. ¹³Tɩ sɛba n ka bɔ ẽ sɩra la ka sakɛ lagɩm na ba, la nẽrba pẽgrɩ Azezi nẽrba la mɛ zozo’e. ¹⁴La bʋraasɩ la pɔgsɩ zozo’e n daan bɔ’ɔrɩ Zuudãana Azezi sɩra pa’asra a nẽr-kʋʋŋɔ la pʋam. ¹⁵Halɩ tɩ nẽrba tara bã’adõma sẽnna gã’ata sorɔɔrɔ zuto bõn-gã’ala pʋam, tɩ Apɩyɛɛrɩ sãn wa dɔla bilam zẽ’a tɔlla, a yinyisŋa lile ba tɩ ba yẽ ĩmã’asʋm. ¹⁶Tɩ nẽrba zozo’e yese tẽn-sɛba n gilge Zerizalɛm na tarɩ bã’adõma, la sɛba tɩ kʋlkã’arsɩ dolɩ ba wa’am. La ba wuu yẽ ĩmã’asʋm mɛ.

Azezi Tõntõnɩba nãmsgɔ yelle

¹⁷Tɩ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana, la sɛba n de Saduse dõma n boe a zẽ’am na, daan isge ɩta sũure, ¹⁸yõgɛ Azezi Tõntõnɩba la kẽ’esɛ ba yʋ’a deego pʋam. ¹⁹Tɩ Nawẽnnɛ malɛka sẽŋɛ yʋ’ʋŋɔ ka yo’oge yʋ’a deego la nõorɛ, tarɩ ba yese yẽŋa ka yele ba yetɩ: ²⁰«Sẽŋɛ-ya Wẽnde-kãtʋm na ka tɔgɛ vɔm paalga wã yelle wuu bɔ nẽrba la.» ²¹Ban wõm bɛla la, tɩ ba sẽŋɛ ka kẽ Wẽnde-kãtʋm na bewiine zãsna nẽrba.

Tɩ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana la, la sɛba n boe a zẽ’am na, daan wi Zifdõma sarɩyaditba, la ba kẽma wuu tɩ ba lagsɛ taaba. Tɩ ba tõm nẽrba yetɩ, ba sẽŋɛ yʋ’a deem na ka tarɩ Tõntõnɩba la wa’am. ²²La ban tõm sɛba la n paagɛ yʋ’a deem na, ba ka yẽ ba, leme wa yele ba yetɩ: ²³«Tõma n paagɛ la, tõma yẽ tɩ yʋ’a deego la kʋlɩnsɩ la pagɛ mɛ sõŋa sõŋa, tɩ sɛba n gu’uri la zɛ deego la nõam, tɩ tõma yo’oge ka yẽ nẽra nẽra.» ²⁴La Wẽnde-kãtɛ gu’urba nẽŋadãana, la kãabgɔ kẽma nẽŋadõma la n wõm yel-ẽna la, ba ze la yɛrɩ, tẽ’esra yel-ẽna n de yel-sɛka. ²⁵Tɩ nẽra wa’am wa yele ba yetɩ: «Selse-ya, bʋra-sɛba tɩ ya kẽ’esɛ yʋ’a deego pʋam na ze la Wẽnde-kãtʋm na zãsna nẽrba.» ²⁶Tɩ Wẽnde-kãtɛ la gu’urba nẽŋadãana, la a nẽrba sẽŋɛ ka yõgɛ ba wa’am, dee ka le dãam ba, ba zotɩ mɛ tɩ nẽrba la wʋn lobe ba la kuga.

²⁷Ban tarɩ ba wa’am wa ze’ele ba nẽŋam na, kãabgɔ kẽma nẽŋadãana la soke ba yetɩ: ²⁸«Tõma daan ka yele ya yetɩ, ya da le zãsʋm nẽrba la nẽr-ẽna wã yʋ’ʋrɛ? La bɩsɛ-ya yãma n ẽŋɛ se’em na, yãma zãsŋɔ saagɛ Zerizalɛm wuu mɛ, dee bɔɔra tɩ ya dɩkɛ bʋra-ẽna kũm taalɛ dɔglɛ tõma zuto.» ²⁹Tɩ Apɩyɛɛrɩ la a Tõntõn-taaba la lerge ba yetɩ: «La masɛ mɛ tɩ tõma sakɛ Nawẽnnɛ nõorɛ gãnna nẽrsaalba nõorɛ. ³⁰Nawẽnnɛ tɩ tõma yaabdõma yʋʋn pʋ’ʋsrɩ la n vo’oge Azezi tɩ ya daan ka lablɛ dɔ-puurŋa zuo kʋ la. ³¹Nawẽnnɛ zẽkɛ ẽ mɛ zĩ’ire a zʋʋgɔ bɔba, botɩ a dɛna nẽŋam dãana la Fãagra bɔ Ɩsrayɛlɩ dõma sore tɩ ba teege yɛm basɛ tõon-be’ero tɩ Nawẽnnɛ basɛ ba tõon-be’ero taalɛ. ³²Tõma de la bõn-bãna kaset-dõma, Nawẽnnɛ Sɩa la tɩ a tarɩ bɔ’ɔra nẽr-sɛba n sakrɩ ẽ na, mẽ de la kaset-dãana.»

³³Ban wõm yetɔg-ẽna wã la, ba sũure yĩige mɛ halɩ tɩ ba bɔɔra tɩ ba kʋ ba. ³⁴Tɩ bʋraa ayɩla yʋ’ʋrɛ n de Agamalɩyɛlɩ, a de la Farisi nẽra, a zãsnɩ la nẽrba Nawẽnnɛ lɔɔ yɛla, a de la nẽra tɩ ba wuu nannɩ. Tɩ a isge ze’ele nẽrba la n lagsɛ la tẽŋasʋka, bɔ nõorɛ yetɩ, ba yese Tõntõnɩba la yẽŋa tɩ la ẽŋɛ fẽe. Tɩ ba yese ba. ³⁵Tɩ a yele ba yetɩ: «Ɩsrayɛlɩ dõma, guuse ya mẽŋa la yãma n yetɩ ya ẽŋɛ nẽr-bãna wã se’em na. ³⁶La ka yuuge tɩ nẽra ayɩla yʋ’ʋrɛ n de Atedasɩ daan isge zẽkɛ a mẽŋa yetɩ, ẽŋa de la nẽrzuo. Tɩ nẽrba n paagɛ wʋ nẽr-kɔbsnaasɩ daan doose ẽ. Tɩ ba kʋ ẽ, tɩ nẽr-sɛba n daan dolɩ ẽ na wuu wɩrgɛ. Tɩ la lebge zãŋa. ³⁷La bɛla poorʋm, Azudaasɩ n yese Galile mẽ daan isge mɛ nẽrba kãalgɔ wakatɛ, tɩ nẽrba basɛba dɔla ẽ. Tɩ ba kʋ ẽ, tɩ nẽr-sɛba n daan dolɩ ẽ na mẽ wɩrgɛ. ³⁸Bɛla ĩyã, lɛɛlɛ wã mam yetɩ ya mɛ tɩ ya basɛ nẽr-bãna, da kãn ẽŋɛ ba sɛla sɛla. La sãn dɛna nẽrsaalba pʋtẽ’era, la ba tõoma, la wʋn wa lebge zãŋa. ³⁹La, la sãn dɛna Nawẽnnɛ bõnɔ, ya kãn tã’agɛ sã’am ba. Guuse-ya ya mẽŋa, tɩ ya da wa yẽ tɩ ya zɛbrɩ la Nawẽnnɛ.» Tɩ ba sakɛ a yetɔga la, ⁴⁰dee wi Tõntõnɩba la, tɩ ba wa’am. Tɩ ba botɩ ba wẽ ba, dee yele ba yetɩ: «Da le tɔgɛ-ya Azezi yɛla bɔ nẽrba.» Dee yãŋa basɛ ba yetɩ, ba fõrgɛ. ⁴¹Tɩ Tõntõnɩba la yese sarɩyadia zẽ’am na sũ-yẽlga, ban masɛ tɩ ba yẽ nãmsgɔ Azezi ĩyã la. ⁴²La daarɛ woo ba boe la Wẽnde-kãtʋm na, la ba yiɛ pʋam, ken zãsna nẽrba, dee mõola Azezi kõ-yẽlga yetɩ, ẽŋa n de Krisi tɩ Nawẽnnɛ tõm.

Ba looge nẽrba bayopɔɩ tõoma ĩyã

¹La dabs-bãma wakatɛ karẽnbiisi la daan pa’asrɩ mɛ zɔ’ɔra, tɩ Zifdõma sɛba n tɔgrɩ Grɛkɩ yetɔga la daan yõnna la Zifdõma nẽr-sɛba n tɔgrɩ Ebre yetɔga la yetɩ, ban sõŋrɩ nẽrba la dia daarɛ woo la, ba ka bɔ’ɔrɩ bãma pɔkõpa la wʋ lan masɛ. ²Bɛla ĩyã tɩ Tõntõnɩba pia la ayi la wi karẽnbiisi la wuu, yele ba yetɩ: «La ka masɛ tɩ tõma basɛ Nawẽnnɛ kõ-yẽlga mõolgɔ dee pʋta dia. ³Bɛla tɩ sɔbiisi, bɩsɛ ya pʋam looge bʋraasɩ bayopɔɩ n de nẽr-sõma, dee dɛna yɛm dõma, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔna la ba lɛ zozo’e, tɩ tɩ dɩkɛ tõon-ẽna wã ẽŋɛ ba nu’usum. ⁴Dee tɩ tõma wɩsgɛ tɩ mẽŋa la Nawẽnnɛ pʋ’ʋsgɔ, la a yetɔga la mõolgɔ.» ⁵Tɩ ban yele se’em na daan ẽŋɛ nẽrba la wuu sũure yẽlʋm. Tɩ ba looge A’etɩɛnɩ n bɔ Azezi sɩra zozo’e tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔna la ẽ lɛ, la Afilipi, la Aprokɔɔrɩ, la Anikanɔɔrɩ, la Atimõ, la Aparmɛnasɩ, la Anikolasɩ n yese Antɩyɔsɩ dee dɔla Zifdõma pʋ’ʋsgɔ sore. ⁶Tɩ ba tarɩ ba sẽŋɛ Tõntõnɩba la zẽ’am, tɩ ba dɩkɛ ba nu’usi paglɛ ba zuto pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ bɔ ba.

⁷La Nawẽnnɛ yetɔga la daan saarɩ zẽ’esɩ mɛ pa’asra, tɩ karẽnbiisi la kãllɛ mẽ pa’asra Zerizalɛm pʋam zozo’e. Tɩ kãabgɔ kẽma zozo’e daan bɔ’ɔra Azezi sɩra.

A’etɩɛnɩ yõkrɛ

⁸La A’etɩɛnɩ n tarɩ Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ la a pãŋa zozo’e la, daan tõnnɩ la tõon-yãlma la yel-kɩrsɩ nẽrba tẽŋasʋka. ⁹Tɩ Zifdõma basɛba n daan de yamsɩ dee yãŋa to’oge ba mẽŋa, tɩ ba wi’ira ba wẽndeego tɩ soe m mẽŋa dõma wẽndeego, n yese Sirɛnɩ, la Alɛgsãndri, la Zifdõma basɛba n yese Silisi, la Azi tẽnsɩ n wẽ’erɩ nõke’ene la A’etɩɛnɩ. ¹⁰La Nawẽnnɛ Sɩa n bɔ’ɔrɩ A’etɩɛnɩ yɛm tɩ a tɔgra, tɩ ba ka tã’agɛ lerge ẽ. ¹¹Tɩ ba ɛ nẽrba botɩ ba dõrɛ ẽ yetɩ: «Tõma wõm tɩ a tɔgɛ la Amoyisi la Nawẽnnɛ tɔg-be’ero.» ¹²Ban ẽŋɛ bɛla la, ba botɩ nẽrba la, la ba kẽma, la ba lɔɔ karẽnsãandõma la wuu sũure isge mɛ, tɩ ba yõkɛ ẽ tarɩ sẽŋɛ sarɩyaditba zẽ’am, ¹³dee botɩ nẽrba parɩm bɔ ẽ yetɩ: «Bʋra-ẽna wã tɔgrɩ la Wẽnde-kãtɛ la Nawẽnnɛ lɔɔ tɩ a bɔ Amoyisi la tɔg-be’ero ka gɔ’ɔra. ¹⁴Tõma wõm tɩ a yetɩ, Azezi n yese Nazarɛtɩ la wʋn sã’am Wẽnde-kãtɛ la mɛ, dee teege ɩr-sɛba tɩ Amoyisi yʋʋn pa’alɛ tɩ yaabdõma yetɩ tɩ ɩta la.» ¹⁵Tɩ sarɩyaditba la wuu n zĩ la bɩsra A’etɩɛnɩ zĩi, yẽ tɩ a nẽŋa ãn wʋ malɛka nẽŋa la.

A’etɩɛnɩ yetɔga

¹Tɩ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana soke A’etɩɛnɩ yetɩ: «La de la bɛla bɩɩ?» ²Tɩ a lerge yetɩ: «M sɔbiisi la m sɔdõma, selse-ya. Nawẽnnɛ n de na’am kãtɛ dãana la yʋʋn puke a mẽŋa pa’alɛ tɩ yaaba Abraham, ẽn yʋʋn nãn boe Mezopotami nãn ka sẽŋɛ ka zĩ’ire Haran tẽŋam na, ³a yʋʋn yele ẽ yetɩ: ‹Yese dee basɛ fʋ tẽŋa la fʋ yir-dõma, dee sẽŋɛ tẽn-sɛka tɩ mam wʋn pa’alɛ fʋ la.› ⁴Tɩ Abraham yese Kalde dõma tẽŋam sẽŋɛ ka zĩ’ire Haran. La a sɔ kũm poorʋm tɩ Nawẽnnɛ le botɩ a yese sẽŋɛ tẽn-sɛka tɩ ya boe mĩ zĩna wã pʋam. ⁵La Nawẽnnɛ yʋʋn ka bɔ ẽ zẽ’a tẽŋa la pʋam baa fẽe, dee bĩŋe nõorɛ yetɩ, ẽŋa wʋn bɔ ẽ tẽn-ẽŋa, la a kũm poorʋm tɩ a yɩɩsɩ wʋn wa sɔna tẽŋa la. La wakat-ẽŋa a yʋʋn nãn ka dɔgɛ bia. ⁶Nawẽnnɛ yʋʋn yele ẽ na wãna: ‹Fʋ yɩɩsɩ la wʋn wa sẽŋɛ tẽŋa ayẽma ka kẽ’era mĩ wa lebge yamsɩ bilam, la ba wʋn nãmsɛ ba mɛ yʋʋma kɔbsnaasɩ. ⁷La mam wʋn wa sɩbgɛ so’olʋm sɛka n botɩ ba dɛna yamsɩ la mɛ. La bɛla poorʋm tɩ ba wʋn yese bilam leme wa pʋ’ʋsɛ mam kalam.› ⁸Tɩ Nawẽnnɛ bĩŋe nõorɛ la Abraham yetɩ, ẽŋa la a yɩɩsɩ wuu wãta ba budimto tɩ la pa’alɛ tɩ ba de la ẽŋa nẽrba. Tɩ Abraham yʋʋn wa dɔgɛ A’izakɩ, tɩ dabsa anii daarɛ tɩ a wã ẽ. Tɩ A’izakɩ mẽ wa dɔgɛ Azakɔbɩ ẽŋɛ bɛla. Tɩ Azakɔbɩ mẽ wa dɔgɛ tɩ yaabdõma pia la ayi la mẽ ẽŋɛ bɛla.

⁹Tɩ tɩ yaabdõma la yʋʋn yũuna la ba yɩbga Azozɛfʋ, koose ẽ bɔ Ezipti dõma. La Nawẽnnɛ yʋʋn boe la ẽ lɛ mɛ, ¹⁰yʋʋn yese ẽ a nãmsgɔ wuu pʋam, dee bɔ ẽ yel-sõnnɛ, la yɛm Afaarõ n de Ezipti naba la nẽŋam. Tɩ naba la botɩ Azozɛfʋ dɛna gɔmna sɔna Ezipti tẽŋa, la a yire wuu bɩsra. ¹¹Tɩ kɔm kãtɛ wa’am Ezipti, la Kanaan so’olʋm halɩ tɩ la dɛna toogo. Tɩ tõma yaabdõma yʋʋn ka tara dia. ¹²Tɩ Azakɔbɩ yʋʋn wõm tɩ dia boe Ezipti, tɩ a tõm tɩ yaabdõma tɩ ba sẽŋɛ ka da. ¹³La a le tõm ba mɛ nõor-ayi pʋam, tɩ Azozɛfʋ botɩ a kẽendõma la bãŋɛ ẽ. Tɩ Afaarõ mẽ bãŋɛ Azozɛfʋ sɔ yir-dõma yelle. ¹⁴Tɩ Azozɛfʋ tõm tɩ ba wi a sɔ Azakɔbɩ, la a yir-dõma wuu tɩ ba wa’am. Ba kãllɛ yʋʋn paagɛ nẽrba pisyopɔɩ la anuu. ¹⁵Tɩ Azakɔbɩ isge sẽŋɛ Ezipti. Bilam tɩ ẽŋa la tɩ yaabdõma yʋʋn ki. ¹⁶Tɩ ba zɛ ba sẽŋɛ Sisɛm ka laagɛ ba yɔ-sɛka tɩ Abraham yʋʋn da la ligri A’emõorɩ kɔma zẽ’am na.

¹⁷La Nawẽnnɛ n yʋʋn bĩŋe a nõorɛ la Abraham wakatɛ n yʋʋn lɛm na, nẽrba la yʋʋn yɩrgɛ mɛ zo’oge Ezipti. ¹⁸Halɩ tɩ nẽra ayɩla wa di Ezipti na’am ka mina Azozɛfʋ yelle. ¹⁹Tɩ naba la yʋʋn ẽŋɛ yɛm wẽeŋa la tõma yaabdõma nãmsɛ tɩ buuri la, pẽrgɛ ba botɩ ba basɛ ba bilɛɛsɩ tɩ ba ki. ²⁰Wakat-ẽŋa tɩ ba yʋʋn dɔgɛ Amoyisi tɩ a dɛna bi-sõŋɔ Nawẽnnɛ nẽŋam. Tɩ ba uge ẽ a sɔ yire wõr-sɩtã, ²¹dee tarɩ ẽ sẽŋɛ ka basɛ, tɩ Afaarõ bipugla yʋʋn dɩkɛ ẽ uge, tɩ a lebge wʋ a mẽŋa bia. ²²Tɩ Amoyisi zãsʋm Ezipti dõma yɛm wuu, yʋʋn dɛna nẽr-kãtɛ a yetɔga la a tõoma wuu pʋam.

²³La ẽn yʋʋn paagɛ yʋʋma pinaasɩ la, tɩ a yʋʋn looge yɛm sẽŋɛ ka kaagɛ bɩsɛ a sɔbiisi n de Ɩsrayɛlɩ yɩɩsɩ la, ²⁴yãŋa yẽ tɩ Ezipti nẽra nãmsrɩ ba nẽra ayɩla. Tɩ a po’oge tɩ nẽra la, wẽ Ezipti nẽra la kʋ lerge sãnnɛ. ²⁵A tẽ’esrɩ tɩ a buuri la wʋn bãŋɛ mɛ tɩ Nawẽnnɛ boorɩ tɩ a botɩ ẽŋa fãagɛ ba Ezipti dõma nu’usum, la ba ka bãŋɛ. ²⁶Tɩ beere wiige, tɩ a le yẽ a buuri nẽrba bayi tɩ ba zɛbrɩ la taaba. Tɩ a pãsɛ ba, bɔɔra tɩ ba sũure mã’agɛ, soke ba yetɩ: ‹M sɩrdõma, ya de la sɔbiisi, la bẽm n ẽŋɛ tɩ ya zɛbra la taaba?› ²⁷Tɩ sɛka n ɩtɩ a tadãana be’em na yele ẽ yetɩ: ‹Ãne n bɔ fʋ nõorɛ tɩ fʋ sɔna tɩ bɩsra, dee dɛna tɩ sarɩyadita? ²⁸Fʋ boorɩ tɩ fʋ kʋ mam wʋ fõn zaam kʋ Ezipti nẽra se’em na?› ²⁹Yetɔg-ẽna ĩyã tɩ Amoyisi zoe sẽŋɛ Madiyã ka kẽ’era. Bilam tɩ a dɔgɛ dayɔɔsɩ bayi.

³⁰La yʋʋma pinaasɩ poorʋm, daarɛ ayɩla a boe la weem lɛm Sinayi tãŋa, tɩ Nawẽnnɛ malɛka ze’ele tũntuugo tɩ bugum boe mĩ dita pʋam puke a mẽŋa bilam, tɩ a yẽ ẽ. ³¹Amoyisi n yẽ ẽ na, la di’ige ẽ mɛ, tɩ a lɛm tɩ a bɩsɛ. Tɩ Zuudãana Nawẽnnɛ yele ẽ yetɩ: ³²‹Mam de la Nawẽnnɛ tɩ fʋ yaabdõma Abraham, la A’izakɩ, la Azakɔbɩ yʋʋn pʋ’ʋsrɩ la.› Tɩ Amoyisi gõgra dee ka tã’agɛ bɩsɛ. ³³Tɩ Zuudãana la yele ẽ yetɩ: ‹Pirge fʋ tagra la, tɩ zẽ’e-sɛka tɩ fʋ ze la de la mam zẽ’e-sõŋɔ. ³⁴Mam yẽ m nẽrba la n boe Ezipti nãmsgɔ la mɛ, dee wõm ba fablɩgɔ la, tɩ mam sigum tɩ m fãagɛ ba. Bɛla ĩyã mam yetɩ m tõm fʋ la Ezipti.› »

³⁵Tɩ A’etɩɛnɩ ken yetɩ: «Amoyisi ẽna wã tɩ ba yʋʋn zagsɛ ẽ yele ẽ yetɩ: ‹Ãne n bɔ fɔ nõorɛ tɩ fʋ sɔna tɔ, dee dɛna tɩ sarɩyadita?› Ẽŋa tɩ Nawẽnnɛ yʋʋn botɩ a malɛka tɔgɛ bɔ ẽ tũntuum na. Ẽŋa tɩ Nawẽnnɛ tõm tɩ a sɔna a nẽrba la dee yese ba nãmsgɔ la pʋam. ³⁶Ẽŋa n tõm tõon-yãlma la yel-kɩrsɩ n pa’alɩ Nawẽnnɛ pãŋa Ezipti tẽŋam yese ba bilam, dee tõm tõon-yãlma tarɩ ba pãrgɛ mõg-mõlga la, dee bɔna la ba weego la pʋam yʋʋma pinaasɩ. ³⁷Amoyisi ẽŋa n yʋʋn yele Ɩsrayɛlɩ dõma yetɩ: ‹Nawẽnnɛ wʋn botɩ nẽra ayɩla ze’ele ya buuri pʋam dɛna a nõtɔ’ɔsa bɔ yãma wʋ ẽŋa n botɩ mam dɛna a nõtɔ’ɔsa se’em na.› ³⁸La tɩ yaabdõma n yʋʋn lagsɛ weem na, la de la ẽŋa n ze’ele tɩ yaabdõma, la malɛka n tɔgɛ la ẽ Sinayi tãŋa zuo tẽŋasʋka, to’oge Nawẽnnɛ vɔm yetɔga tɔgɛ bɔ tɔ.

³⁹Tɩ tɩ yaabdõma yʋʋn ka bɔɔra tɩ ba sakɛ a nõorɛ, yʋʋn zagsɛ ẽ, dee tẽ’esɛ ba sũurum bɔɔra tɩ ba lebe Ezipti. ⁴⁰Ba yʋʋn yele Aarõ yetɩ: ‹Ẽŋɛ baga bɔ tɔ tɩ ba bɔna tɩ nẽŋam. Tõma ka mi bõn-sɛka n ẽŋɛ Amoyisi n yese tõma Ezipti tẽŋam wa’am na.› ⁴¹Bɛla tɩ ba yãŋa yagbɛ na-biire kãabra ẽ tɩ a dɛna ba bagrɛ, ɩta sũ-yẽlga la ba mẽŋa nu’usi n ẽŋɛ sɛla la. ⁴²Bɛla ĩyã tɩ Nawẽnnɛ bure a poore bɔ ba, dee basɛ ba tɩ ba pʋ’ʋsra wõrbiɛ n boe saazuum, wʋ lan gʋlsɛ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba gõnnɔ pʋam yetɩ:

‹Ɩsrayɛlɩ nẽrba,

yãma tẽ’esrɩ tɩ la de la mam tɩ ya yʋʋn kʋʋrɩ dũnsi, la kãabgɔ basɛba weem yʋʋma pinaasɩ bɔ’ɔra la bɩɩ?

⁴³Ayɛɩ, ya yʋʋn zɛɛrɩ la ya bagrɛ Amolɔkɩ fuu-deego,

la ya bagrɛ Arefã wõrbiire,

bõn-bãma tɩ ya yʋʋn ẽŋɛ pʋ’ʋsra.

Bɛla ĩyã mam wʋn botɩ ba pe’ege ya sẽŋɛ zãagɛ halɩ gãŋɛ Babilɔnɩ tẽŋam.›

⁴⁴Tɩ sɔ-yaabdõma yʋʋn tarɩ la fuu-deego weem n pa’alɩ tɩ Nawẽnnɛ boe ba zẽ’am. Ba yʋʋn ẽŋɛ ẽ tɩ a ãna wʋ Nawẽnnɛ n tɔgɛ bɔ Amoyisi yetɩ, ba ẽŋɛ ẽ tɩ a ãna wʋ ẽn yẽ a wõnnɛ se’em na. ⁴⁵Tɩ yaabdõma yʋʋn to’oge fuu-deego la ba mẽ sɔdõma zẽ’am, zɛ ẽ doose la Azoze wa’am wa zɛbɛ to’oge so’olʋm sɛka tɩ Nawẽnnɛ yʋʋn dige nẽrba tẽŋa la pʋam tɩ ba yese ba nẽŋam na. Tɩ fuu-deego la weege bɔna wa paagɛ naba Adavidi wakatʋm. ⁴⁶Adavidi yʋʋn yẽ yel-sõnnɛ mɛ Nawẽnnɛ nẽŋam, dee sose ẽ yetɩ, a bɔ ẽ sore tɩ a mẽ pʋ’ʋsgɔ deego bɔ ẽ tɩ a bɔna la Azakɔbɩ yɩɩsɩ lɛ. ⁴⁷La, la de la a bia Asalomõ n yãŋa n mẽ deego la bɔ Nawẽnnɛ.

⁴⁸La Nawẽnnɛ n gãnnɩ sɛla wuu ka kẽ’erɩ deto tɩ nẽrsaalba mẽ pʋam, wʋ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa ayɩla n yʋʋn yele se’em yetɩ:

⁴⁹‹Zuudãana Nawẽnnɛ yetɩ,

saazuum de la mam na’am bĩmbĩnne,

dee tɩ dũnia dɛna mam nãma dɔglgɔ zẽ’a.

Bẽm deego tɩ ya wʋn mẽ bɔ mam?

La bẽm vo’osgo zẽ’a tɩ ya yetɩ ya ẽŋɛ bɔ mam?

⁵⁰La dagɩ mam mẽŋa n ẽŋɛ sɛla woo bɩɩ?› »

⁵¹A’etɩɛnɩ ken yele ba yetɩ: «Ya de la sɩ’ɩsrɩba, ya ka dolɩ Nawẽnnɛ la ya sũure wuu, ya ka selsrɩ Nawẽnnɛ yetɔga la, dee kɔ’ɔn zagsra Nawẽnnɛ Sɩa daarɛ woo wʋ ya yaabdõma n mẽ yʋʋn ẽŋɛ se’em na. ⁵²Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔs-kãna tɩ ya yaabdõma la yʋʋn ka nãmsɛ ẽ? Bãma n yʋʋn kʋ sɛba n dẽŋɛ mõolɛ sɩra dãana tɩ Nawẽnnɛ wʋn tõm tɩ a wa’am na yelle. La yãma n yãŋa dõrɛ ẽ kʋ ẽ. ⁵³Yãma yʋʋn to’oge Nawẽnnɛ lɔɔ mɛ malɛkadõma zẽ’am. La ya ka sakɛ lɔɔ la.»

Ba lobe A’etɩɛnɩ la kuga kʋ

⁵⁴Ban wõm bɛla la, ba sũnsõa yĩige mɛ, tɩ ba ɔbra yẽna. ⁵⁵La A’etɩɛnɩ daan tarɩ la Nawẽnnɛ Sɩa pãŋa, gorge bɩsra saazuum zĩi, yẽ Nawẽnnɛ na’am n puke yẽgra, tɩ Azezi zɛ Nawẽnnɛ zʋʋgɔ bɔba. ⁵⁶Tɩ a yele ba yetɩ: «Bɩsɛ-ya, mam yẽ tɩ Nawẽnnɛ yire yo’oge mɛ, tɩ Nẽrsaala Dayʋa la zɛ Nawẽnnɛ zʋʋgɔ bɔba.» ⁵⁷Tɩ ba lɩ ba tʋba kaasɛ tagurga, dee lagɩm zoe paagɛ yõkɛ ẽ, ⁵⁸ve’ege ẽ tẽŋa la pʋam yese ka lɔbra ẽ la kuga tɩ ba kʋ. Sɛba n lobrɩ ẽ na kuga la yɛɛsɛ ba futo gu’ule la budib-polle yʋ’ʋrɛ n de Asolɩ. ⁵⁹La ban lobrɩ A’etɩɛnɩ la kuga la, tɩ a pʋ’ʋsɛ yetɩ: «Zuudãana Azezi, to’oge m sɩa.» ⁶⁰Dee dɩkɛ dũma ka tẽŋa tĩi kaasɛ yetɩ: «Zuudãana, da geele ba tõon-be’ego wã taalɛ.» A yele la wãna dee ki.

¹La Asolɩ daan sakɛ tɩ A’etɩɛnɩ kũm na masɛ mɛ.

Azezi karẽnbiisi nãmsgɔ yelle

La daar-ẽŋa tɩ ba pɔsɛ nãmsra Azezi nẽr-kʋʋŋɔ n boe Zerizalɛm na halɩ, tɩ ba wuu zoe wɩrgɛ Zude, la Samaari so’olʋm pʋam, la Azezi Tõntõnɩba pia la ayi la mã’a n weege. ²Tɩ nẽr-sɛba n zotɩ Nawẽnnɛ daan dɩkɛ A’etɩɛnɩ sẽŋɛ ka laagɛ, dee kɛlla zozo’e a kũm na ĩyã.

³La Asolɩ daan kɔ’ɔn nãmsra Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la mɛ bɔɔra tɩ a sã’am ba wuu, kẽ’era yiɛ pʋam yõgra bʋraasɩ la pɔgsɩ botɩ ba tara ba sẽnna yʋ’ʋra.

Afilipi mõolɛ Nawẽnnɛ kõ-yẽlga Samaari

⁴Tɩ Azezi karẽnbi-sɛba n daan wɩrgɛ la daan sẽnna zẽ’esɩ wuu mõola Nawẽnnɛ kõ-yẽlga. ⁵Afilipi daan sẽŋɛ la Samaari tẽŋa ayɩla pʋam ka mõolɛ Krisi kõ-yẽlga la bɔ ba. ⁶La nẽr-kʋʋŋɔ la daan selsrɩ Afilipi n tɔgrɩ ba se’em na mɛ sõŋa sõŋa, ban wõm dee yẽ ẽn ɩtɩ bõn-yãlma la. ⁷La kʋlkã’arsɩ daan ẽn tĩi kaasɛ mɛ, yese dee basɛ ban tarɩ sɛba la. Tɩ nẽr-sɛba n de kɔɔrnɔ la wɔbsɩ zozo’e daan yẽ ĩmã’asʋm. ⁸Tɩ tẽŋa la nẽrba tara sũ-yẽlga zozo’e.

⁹La bʋraa n daan boe tẽŋa la pʋam tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Asimõ. A daan de la tɩɩm dãana, tõnna tɩɩm tõoma botɩ Samaari so’olʋm nẽrba palẽŋa ẽgra. Dee pa’ala a mẽŋa tɩ ẽŋa de la nẽr-kãtɛ, ¹⁰tɩ nẽrba wuu sakra a yetɔga sõŋa, bõnbɩ’ɩsɩ la bõnkɛgsɩ wuu yɛta tɩ: «Bʋra-ẽna de la sɛka tɩ ba wi’iri tɩ wẽnnɛ pãn-kãtɛ la n sige.» ¹¹Ẽn tõm a tɩɩm tõoma botɩ nẽrba la palẽŋa ẽgra yuuge la, ba sakɛ ẽ mɛ sõŋa sõŋa. ¹²La Afilipi n mõolɛ Nawẽnnɛ so’olʋm yelle, la Azezi-krisi yʋ’ʋrɛ bɔ ba la, ba daan bɔ a yetɔga la sɩra mɛ, botɩ a mise ba ko’om pʋam, bʋraasɩ la pɔgsɩ. ¹³Tɩ Asimõ mẽ sakɛ yetɔga la, botɩ ba mise ẽ ko’om pʋam, tɩ a dɩkɛ a mẽŋa lablɛ Afilipi, la ẽn yẽtɩ bõn-yãlma la yel-kɩrsɩ sɛba n ɩtɩ la, la ẽkɛ la a palẽŋa.

¹⁴Azezi Tõntõnɩba la n daan boe Zerizalɛm na wõm mɛ tɩ Samaari dõma to’oge Nawẽnnɛ yetɔga mɛ, tɩ ba tõm Apɩyɛɛrɩ la Azã ba zẽ’am. ¹⁵La ban paagɛ mĩ na, ba pʋ’ʋsɛ mɛ bɔ ba tɩ ba to’oge Nawẽnnɛ Sɩa. ¹⁶Se’ere n soe la, ba daan põn mise ba la ko’om pʋam la Zuudãana Azezi yʋ’ʋrɛ, dee tɩ Nawẽnnɛ Sɩa nãn ka sige ba nẽra nẽra zuo. ¹⁷Tɩ Apɩyɛɛrɩ la Azã dɩkɛ ba nu’usi paglɛ ba zuto, tɩ ba yãŋa to’oge Nawẽnnɛ Sɩa la.

¹⁸Asimõ n yẽ tɩ Azezi Tõntõnɩba la n dɩkɛ ba nu’usi paglɛ ba zuto, tɩ ba to’oge Nawẽnnɛ Sɩa la, a daan boorɩ tɩ a bɔ ba la ligri, ¹⁹yãŋa yele ba yetɩ: «Bɔ-ya mam pãn-ẽna wã tɩ nẽr-sɛka woo tɩ mam wʋn dɩkɛ m nu’usi paglɛ a zuo, a wʋn kɔ’ɔn to’oge Nawẽnnɛ Sɩa.»

²⁰Tɩ Apɩyɛɛrɩ lerge ẽ yetɩ: «Fõn na fʋ ligri la wʋn sã’am, fõn tẽ’esɛ tɩ Nawẽnnɛ bɔ’a da’arɩ la ligri la ĩyã. ²¹Fʋ nẽŋa ka boe yel-bãna pʋam, la fʋ ka tarɩ pʋrɛ mĩ, se’ere n soe la, fʋ sũure ka masɛ Nawẽnnɛ nifum. ²²Teege yɛm basɛ tõon-be’e-ẽna wã, dee sose Zuudãana, tɩ tã tɩ a basɛ fʋ tõon-be’ero tɩ fʋ tẽ’esrɩ fʋ sũurum na taalɛ. ²³Mam yẽ tɩ fʋ tarɩ la sũ-toogo, tɩ tõon-be’ero lʋ fɔ.» ²⁴Tɩ Asimõ lerge yetɩ: «Pʋ’ʋsɛ-ya Zuudãana bɔ ma tɩ bõn-sɛka tɩ ya yele mam na sɛla sɛla da paagɛ ma.»

²⁵Apɩyɛɛrɩ la Azã daan tɔgɛ Zuudãana Azezi yetɔga la pa’alɛ nẽrba mɛ, dee daan lɛbra Zerizalɛm. La sore zuo, ba mõolɛ kõ-yẽlga Samaari tẽnsɩ zozo’e pʋam mɛ.

Afilipi la Etiopi bʋraa yelle

²⁶Tɩ Nawẽnnɛ malɛka tɔgɛ bɔ Afilipi yetɩ: «Isge sẽŋɛ wẽntulle gɔbga bɔba, doose sorɔ-sɛka n ze’ele Zerizalɛm wɛ Gaza la, sorɔ-ẽŋa dolɩ la weego pʋam.» ²⁷Tɩ a isge sẽŋɛ. La Etiopi bʋraa n daan dolɩ sore la, a de la nẽr-kãtɛ, a gu’uri la Etiopi pɔg-naba Akãndase bõntarsõm. A daan sẽŋɛ la Zerizalɛm ka pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ, ²⁸dee zẽa wiiri torko pʋam lɛbra kulla. A daan tarɩ la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa A’ezayi gõŋɔ karẽŋra.

²⁹Tɩ Nawẽnnɛ Sɩa yele Afilipi yetɩ: «Sẽŋɛ lɛm torko wã.» ³⁰Tɩ Afilipi zoe paagɛ, wõm tɩ a karẽŋrɩ la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa A’ezayi gõŋɔ. Tɩ Afilipi soke ẽ yetɩ: «Fõn wõnnɩ fõn karẽŋɛ se’em wã võorɛ mɛ bɩɩ?» ³¹Tɩ a lerge yetɩ: «Mam wʋn ẽŋɛ la wãne wõm, tɩ nẽra sãn ka pa’alɛ mam?» Dee sose Afilipi yetɩ, a zom zĩ’ire ẽŋa zẽ’am. Tɩ a zom zĩ’ire. ³²Nawẽnnɛ gõŋɔ zẽ’e-sɛka tɩ a daan karẽŋrɩ la gʋlsɛ yele la wãna:

«A ãn wʋ pesgo

tɩ ba tarɩ wɛ tɩ ba kʋ,

dee ãna wʋ pebila

tɩ ba sɛɛrɩ a kõbrɔ

tɩ a ka kaasra,

dee mẽ põn ka ya’ara nõorɛ.

³³Ba pɔ’ɔgɛ ẽ mɛ,

ka di a sarɩya sõŋa.

Tɩ nẽra ka bɔna wʋn tɔgɛ a yɩɩsɩ yelle,

se’ere n soe la,

ba yese a vɔm mɛ dũnia zuo.»

³⁴Tɩ Etiopi bʋraa la soke Afilipi yetɩ: «Ãn yelle tɩ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa la tɔgrɩ wãna? A tɔgrɩ la a mẽŋa yelle bɩɩ, nẽra ayẽma yelle?» ³⁵Tɩ Afilipi yãŋa dɩkɛ Nawẽnnɛ gõŋɔ la zẽ’e-sɛka tɩ a karẽŋɛ la pa’alɛ a võorɛ, dee doose bilam tɔgɛ Azezi kõ-yẽlga bɔ ẽ.

³⁶La ban sẽnnɩ wɛ la, ba paagɛ la zẽ’a tɩ ko’om boe mĩ. Tɩ Etiopi bʋraa la yele Afilipi yetɩ: «Bɩsɛ, ko’om n wãna n boe kalam. Bẽm n wʋn gu mam ko’om misga?» [ ³⁷Tɩ Afilipi yele ẽ yetɩ: «Fʋ sãn bɔ Azezi sɩra la fʋ sũure wuu, fʋ tã wʋn to’oge ko’om misga mɛ.» Tɩ a lerge yetɩ: «Mam sakɛ tɩ Azezi-krisi de la Nawẽnnɛ Dayʋa.»] ³⁸Dee botɩ torko la ze’ele. Tɩ Afilipi la ẽŋa sige ko’om na pʋam, tɩ Afilipi mise ẽ ko’om pʋam. ³⁹La ban ze’ele ko’om na pʋam dɔɔra la, tɩ Zuudãana Nawẽnnɛ Sɩa zẽkɛ Afilipi fõrgɛ. Tɩ Etiopi bʋraa la ka le yẽ ẽ, dee lebe dɔla a sore la wɛ’ɛsa la sũ-yẽlga.

⁴⁰Tɩ nẽrba yẽ Afilipi Azɔtɩ tẽŋam, tɩ a dɔla tẽnsɩ la wuu pʋam mõola Nawẽnnɛ kõ-yẽlga halɩ ka paagɛ Sezaare.

Asolɩ yɛm teere

(Tõoma 22:4-16;26:9-18)

¹Tɩ Asolɩ ken nãmsra Azezi karẽnbiisi la, yetɩ a kʋ ba, sẽŋɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana zẽ’am ²ka sose ẽ yetɩ, a gʋlsɛ gõnnɔ bɔ Zifdõma wẽndeto n boe Damaasɩ tẽŋam na yetɩ, ẽŋa sãn yẽ nẽrba n de bʋraasɩ, bɩɩ pɔgsɩ n dolɩ Azezi sore, ẽŋa wʋn yõgɛ ba mɛ, lʋ ba tarɩ sẽŋɛ Zerizalɛm.

³La ẽn to’oge nõorɛ bɔna sore wɛ ka lɛm Damaasɩ la, tɩ peelem ze’ele saazuum darɛ wa nẽegɛ gilge ẽ. ⁴Tɩ a lui tẽŋa, wõm kõa n yele ẽ yetɩ: «Asolɩ, Asolɩ, bẽm tɩ fʋ nãmsra mam?» ⁵Tɩ Asolɩ lerge yetɩ: «Zuudãana, fõn de la ãne?» Tɩ kõa la lerge yetɩ: «Mam de la Azezi, sɛka tɩ fʋ nãmsrɩ la. ⁶La isge kẽ tẽŋa la pʋam, tɩ ba wʋn yele fo fõn wʋn ẽŋɛ se’em.» ⁷Tɩ bʋra-sɛba n dolɩ ẽ na zɛ yɛrɩ, ka yele se’ere. Ba wõm kõa la mɛ, dee ka yẽ nẽra. ⁸Tɩ Asolɩ isge pike nini ka le yẽta. Tɩ ba ve’ege ẽ tarɩ sẽŋɛ Damaasɩ. ⁹La dabsa atã tɩ a nini ka yẽtɩ. La a ka di, bɩɩ yũ sɛla.

¹⁰La Azezi karẽnbia ayɩla n daan boe Damaasɩ, tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Ananiyasɩ. Tɩ Zuudãana Azezi puke a mẽŋa pa’alɛ ẽ wʋ zãasŋɔ la, wi ẽ yetɩ: «Ananiyasɩ.» Tɩ a lerge yetɩ: «M Zuudãana, mam n wãna.» ¹¹Tɩ Zuudãana la yele ẽ yetɩ: «Isge doose sorɔ-sɛka tɩ ba wi’iri tɩ sorɔ-tẽntẽa la, sẽŋɛ Azudaasɩ yire ka soke Tarsɩ tẽŋa bʋraa yʋ’ʋrɛ n de Asolɩ la yelle. A boe mĩ pʋ’ʋsra mɛ. ¹²La a yẽ la bʋraa wʋ zãasŋɔ la, bʋraa la yʋ’ʋrɛ de la Ananiyasɩ, a yẽ ẽ tɩ a kẽ’em mɛ wa dɩkɛ a nu’usi paglɛ ẽŋa zuo tɩ ẽŋa le yẽta.» ¹³Tɩ Ananiyasɩ lerge yetɩ: «Zuudãana, mam põn wõm bʋraa wã yelle zozo’e mɛ, ẽŋa n tõm fʋ nẽrba be’em se’em Zerizalɛm, ¹⁴la a to’oge nõorɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadõma zẽ’am mɛ wa’am kalam tɩ a yõgɛ sɛba wuu n pʋ’ʋsrɩ la fõn yʋ’ʋrɛ la.» ¹⁵Tɩ Zuudãana la yele Ananiyasɩ yetɩ: «Sẽŋɛ, mam looge ẽ mɛ tɩ m botɩ a tarɩ mam yʋ’ʋrɛ sẽŋɛ ka tɔgɛ bɔ bu-zãŋsɩ, la ba na’adõma, la Ɩsrayɛlɩ dõma mẽ. ¹⁶Mam wʋn pa’alɛ ẽ ẽn wʋn nãmsɛ se’em mam yʋ’ʋrɛ ĩyã.»

¹⁷Tɩ Ananiyasɩ sẽŋɛ ka kẽ yire la pʋam dɩkɛ a nu’usi paglɛ Asolɩ zuo yele ẽ yetɩ: «M sɔbia Asolɩ, fõn daan boe sore zuo sẽnna tɩ Zuudãana Azezi puke a mẽŋa pa’alɛ fʋ la, ẽŋa n tõm mam fʋ zẽ’am tɩ m botɩ fʋ nini le yẽta, dee tɩ fʋ to’oge Nawẽnnɛ Sɩa pãŋa.» ¹⁸Tɩ Ananiyasɩ n yele bɛla la, sɛla n ãn wʋ pɔgrɔ n kɔ’ɔn ze’ele Asolɩ ninum lui, tɩ a le yẽta. Tɩ a isge, tɩ ba mise ẽ ko’om pʋam, ¹⁹dee tɩ a di dia, tɩ a pãŋa le wa’am.

Asolɩ mõolɛ Nawẽnnɛ yetɔga Damaasɩ tẽŋa pʋam

Asolɩ daan weege Damaasɩ Azezi karẽnbiisi la zẽ’am na dabsa fẽe, ²⁰darɛ kẽ Zifdõma wẽndetʋm mõola Nawẽnnɛ yetɔga yetɩ, Azezi de la Nawẽnnɛ Dayʋa. ²¹Tɩ la di’ige sɛba wuu n wõm na. Tɩ ba yetɩ: «Dagɩ bʋra-ẽna wã n daan boe Zerizalɛm kɔ’ɔn nãmsra nẽr-sɛba n pʋ’ʋsrɩ la Azezi yʋ’ʋrɛ la? A nõo ka wa’am kalam tɩ a yõgɛ ba lʋ mɛ tarɩ ba sẽŋɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadõma zẽ’am?»

²²La Asolɩ daan yẽtɩ bʋraanɛ mɛ pa’asra, tɔgɛ yãŋɛ Zifdõma sɛba n boe Damaasɩ la, pa’alɛ ba tɩ Azezi de la Krisi tɩ Nawẽnnɛ tõm.

²³La dabsa faa n pa’asɛ tɩ Zifdõma lagɩm ẽŋɛ nõorɛ ayɩla yetɩ ba kʋ ẽ. ²⁴Tɩ Asolɩ daan bãŋɛ ban bãm yetɩ ba ẽŋɛ se’em na. Ba daan gu’uri tẽŋa la yansɩ la wʋntɛɛŋa la yʋ’ʋŋɔ, bɔɔra tɩ ba kʋ ẽ. ²⁵Tɩ daarɛ ayɩla yʋ’ʋŋɔ, tɩ a karẽnbiisi daan botɩ a sige pɩ’ɩgɔ pʋam, tɩ ba dɩkɛ ẽ sike lalga poorʋm, tɩ a fõrgɛ.

Asolɩ boe Zerizalɛm

²⁶La Asolɩ daan sẽŋɛ la Zerizalɛm ka bɔɔra tɩ a lagɩm na Azezi karẽnbiisi la. La ba daan zotɩ ẽ mɛ, ba daan ka sakɛ tɩ a sɩrɩ de la Azezi karẽnbia. ²⁷Tɩ Abarnabasɩ daan tarɩ ẽ sẽŋɛ Azezi Tõntõnɩba la zẽ’am ka pa’alɛ ba Asolɩ n daan yẽ Zuudãana Azezi Damaasɩ sore zuo, la Zuudãana la n tɔgɛ ẽ se’em, la ẽn daan kãbɛ sũure mõolɛ Azezi yelle Damaasɩ se’em. ²⁸Tɩ Asolɩ yãŋa daan bɔna la ba Zerizalɛm, ɛɛra tẽŋa la pʋam wuu, kãbɛ sũure mõola Zuudãana Azezi yelle. ²⁹La a daan tɔgrɩ mɛ wẽ’era nõke’ene la Zifdõma sɛba n tɔgrɩ Grɛkɩ yetɔga la. Tɩ ba bɔɔra tɩ ba kʋ ẽ. ³⁰La Azezi karẽnbiisi la n bãŋɛ bɛla la, ba tarɩ ẽ sẽŋɛ la Sezaare, tɩ ba botɩ a sẽŋɛ Tarsɩ.

³¹Tɩ Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la n boe Zude, la Galile, la Samaari tẽnsʋm na, daan ka le yẽ nãmsgɔ. Tɩ Nawẽnnɛ Sɩa sõŋra ba, tɩ ba kãllɛ pa’asra, tɩ ba zɛ kãŋkãŋɛ nã’asra Zuudãana la ba sũure wuu.

A’ene yẽ ĩmã’asʋm

³²La Apɩyɛɛrɩ daan eerɩ gilgra la zẽ’esɩ la wuu, tɩ daarɛ ayɩla tɩ a sẽŋɛ Nawẽnnɛ nẽrba la n boe Lida la zẽ’am. ³³La bilam a yẽ la bʋraa ayɩla yʋ’ʋrɛ n de A’ene, a daan bẽ mɛ kɔɔrʋm gã yʋʋma anii. ³⁴Tɩ Apɩyɛɛrɩ yele ẽ yetɩ: «A’ene, Azezi-krisi bɔ fʋ ĩmã’asʋm mɛ. Isge vaagɛ fʋ bõn-gã’ala la bĩŋe.» Tɩ a isge bilam zẽ’am. ³⁵Tɩ Lida, la Saarõ tẽnsɩ nẽrba wuu yẽ tɩ bʋraa la yẽ ĩmã’asʋm mɛ, tɩ ba teege yɛm dɩkɛ ba mẽŋa bɔ Zuudãana.

Atabita vo’ore

³⁶La pɔka ayɩla n daan boe Zope dɛna Azezi karẽnbia tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Atabita. (Tɩ Grɛkɩdõma yetɩ, Adɔrkasɩ, a võorɛ de la «mõlfɔ».) A daan tõnnɩ la tõon-sõma sõŋra nasdõma. ³⁷La wakat-ẽŋa bã’a n yõkɛ ẽ, tɩ a ki. Tɩ ba sɔ ẽ, tarɩ ẽ zom deego n boe deego zuum ka gã’arɛ ẽ. ³⁸Zope ka zãagɛ la Lida. La karẽnbiisi la n wõm tɩ Apɩyɛɛrɩ boe bilam na, tɩ ba tõm bʋraasɩ bayi yetɩ, ba sẽŋɛ ka wi ẽ yetɩ, a wa’am, a da yuuge.

³⁹Tɩ Apɩyɛɛrɩ isge doose ba sẽŋɛ. La ban paagɛ la, ba tarɩ Apɩyɛɛrɩ zom na deego la n boe deego zuo la. Tɩ pɔkõpa wuu lɛm Apɩyɛɛrɩ kɛlla, dee pa’ala fu-sɛba tɩ Adɔrkasɩ daan pɛ bɔ ba, ẽn daan vɔa la. ⁴⁰Tɩ Apɩyɛɛrɩ botɩ ba wuu yese yẽŋa, dee ka dũma tẽŋa pʋ’ʋsɛ, dee wẽrgɛ kũm na bɔba yetɩ: «Atabita, isge.» Tɩ a pike nini yẽ Apɩyɛɛrɩ, isge zĩ’ire. ⁴¹Tɩ Apɩyɛɛrɩ gʋrɛ a nu’ugo, tɩ a isge ze’ele, tɩ a wi Azezi nẽrba la, la pɔkõpa la pa’alɛ ba tɩ a le vɔa mɛ.

⁴²La Zope tẽŋa dõma wuu n daan wõm yel-ẽna wã la, ba nẽrba zozo’e n bɔ Zuudãana Azezi sɩra. ⁴³Apɩyɛɛrɩ daan yuuge Zope paagɛ la dabsa se’em. A daan boe la Asimõ n de gãnzapa la yire.

Akɔrnɛlɩ wi Apɩyɛɛrɩ

¹Bʋraa n daan boe Sezaare, tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Akɔrnɛlɩ. A daan de la sʋda-kɛ’ɛma, ba wi’iri sʋda-sɛba tɩ a de kɛ’ɛma ba pʋam na tɩ Itali dõma sʋdaasɩ. ²A daan de la nẽr-sõŋɔ, tɩ ẽŋa la a yir-dõma wuu daan nanna Nawẽnnɛ. La a daan sõŋrɩ la Zifdõma nasdõma zozo’e, dee pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ daarɛ woo. ³Tɩ wẽnnɛ daan gelge, tɩ a yẽ Nawẽnnɛ malɛka wʋ a zãasʋm mɛ na, tɩ a wa’am wa kẽ a zẽ’am yele ẽ yetɩ: «Akɔrnɛlɩ!» ⁴Tɩ a daan bɩsra malɛka la zĩi, tɩ dabeem tara ẽ, tɩ a yetɩ: «M dãana, fʋ yetɩ bo?» Tɩ a lerge yele ẽ yetɩ: «Fʋ pʋ’ʋsgɔ la, la fõn sõŋrɩ nasdõma la paagɛ Nawẽnnɛ yɛm mɛ, a tẽrɩ fʋ yelle mɛ. ⁵La nãnannɛ wã, tõm nẽrba tɩ ba sẽŋɛ Zope ka yele Asimõ-pɩyɛɛrɩ tɩ a wa’am. ⁶A de la sãana bɔna Asimõ n de gãnzapa la yire. A yire la lɛm na ko-kãtɛ la nõorʋm.» ⁷La malɛka la n tɔgɛ la Akɔrnɛlɩ dee fõrgɛ la, tɩ Akɔrnɛlɩ wi a tõntõnɩba bayi, la a sʋda-sõŋɔ ayɩla n tõnnɩ a tõoma, dee mẽ nanna Nawẽnnɛ, ⁸yãŋa tɔgɛ sɛla n ẽŋɛ la wuu pa’alɛ ba, dee tõm ba tɩ ba sẽŋɛ Zope.

⁹La beere n wiige, tɩ ba bɔna sore wɛ ka lɛm Zope, tɩ Apɩyɛɛrɩ zom gɔsgɔ tɩ a pʋ’ʋsɛ, la masɛ wʋ wʋntɛɛŋa zuu-tẽŋasʋka. ¹⁰Tɩ a kɔm daan dõnna, tɩ a bɔɔra tɩ a di. La ban nãn boe mĩ ɩta dia tɩ ba bɔ ẽ na, tɩ a bɩsɛ yẽ wʋ a zãasʋm mɛ na, ¹¹a daan yẽ tɩ saazuum n yo’oge, tɩ sɛla n ãn wʋ fu-kãtɛ n lʋ zẽ’esɩ sɩnaasɩ signa tẽŋa. ¹²La dũnsi buuri wuu, la tẽŋa bõn-vuula, la bõn-ẽgla buuri wuu n boe a pʋam. ¹³Tɩ a wõm kõa n yele ẽ yetɩ: «Apɩyɛɛrɩ, isge kʋ di.» ¹⁴Tɩ Apɩyɛɛrɩ lerge ẽ yetɩ: «Ayɛɩ, Zuudãana, mam ken ka di sɛla n de sisgo bõnɔ bɩɩ bõn-dẽgrɔ baa fẽe.» ¹⁵Tɩ kõa la le yele ẽ yetɩ: «Bõn-sɛka tɩ Nawẽnnɛ yetɩ, a ãn sõŋa, da kãn yetɩ, a de la bõn-dẽgrɔ.» ¹⁶Bõnɔ la ẽŋɛ la nõor-atã, dee yãŋa lebe saazuum.

¹⁷Tɩ Apɩyɛɛrɩ daan zɛ yɛrɩ, tẽ’esra a pʋtẽ’erʋm bõn-ẽŋa tɩ a yẽ la võorɛ. La wakat-ẽŋa tɩ sɛba tɩ Akɔrnɛlɩ daan tõm na soke Asimõ yire n boe zẽ’a, wa’am wa zɛ yaŋa nõorʋm, ¹⁸yãŋa wi soke yetɩ, Asimõ-pɩyɛɛrɩ boe la kalam bɩɩ? ¹⁹La Apɩyɛɛrɩ ken tẽ’esra la bõnɔ la tɩ a yẽ la yelle, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa yele ẽ yetɩ: «Bʋraasɩ batã n eerɩ fo, ban wãna. ²⁰Isge sige doose ba, da sẽ’ena, tɩ mam n tõm ba.» ²¹Tɩ Apɩyɛɛrɩ sige bʋraasɩ la zẽ’a ka yele ba yetɩ: «Mam tɩ ya eerɩ la. Bẽm yelle ĩyã tɩ yãma wa’am kalam?» ²²Tɩ ba yele ẽ yetɩ: «Akɔrnɛlɩ, a de la sʋda-kɛ’ɛma, tɩ a ɩrgɔ masɛ, tɩ a nanna Nawẽnnɛ, tɩ Zifdõma wuu tɔgra a yelle sõŋa. Tɩ Nawẽnnɛ daan tõm a malɛka tɩ a wa’am wa yele ẽ yetɩ, a botɩ fõn wa’am a yire wa yele ẽ fõn tarɩ yetɔg-sɛka la.» ²³Tɩ Apɩyɛɛrɩ botɩ ba kẽ yire la gã’arɛ.

Tɩ beere wiige, tɩ a isge dɔla ba wɛ, tɩ Azezi karẽnbiisi basɛba n boe Zope la kɔlgɛ ẽ tɩ ba sẽŋɛ. ²⁴La dabsa ayi daarɛ tɩ ba paagɛ Sezaare. Tɩ Akɔrnɛlɩ daan wi a yir-dõma la a sɩrdõma lagsɛ gu’ura ba. ²⁵La Apɩyɛɛrɩ n paagɛ kẽ’era la, tɩ Akɔrnɛlɩ tʋ’ʋsɛ ẽ ka dũma tẽŋa a nẽŋam nã’asɛ ẽ. ²⁶Tɩ Apɩyɛɛrɩ gʋrɛ ẽ yetɩ: «Isge, mam mẽ de la nẽrsaala wʋ fõn na.» ²⁷Tɩ ba sõsra la taaba kẽ’era, tɩ Apɩyɛɛrɩ yẽ nẽrba n lagsɛ zo’oge. ²⁸Tɩ a yele ba yetɩ: «Ya mi tɩ Zifdõma sisri mɛ, ba ka lagnɩ la nẽra n de sãana, la ba ka kẽ’erɩ a yire. La Nawẽnnɛ pa’alɛ mam mɛ tɩ m da yetɩ, nẽrsaala de dẽgrɔ dãana, bɩɩ a ka narɩ m lagɩm na ẽ. ²⁹Bɛla ĩyã tɩ fõn wi mam, tɩ mam wa’am ka zagsɛ. La mam boorɩ tɩ m bãŋɛ la bẽm yelle ĩyã tɩ yãma botɩ mam wa’am?»

³⁰Tɩ Akɔrnɛlɩ lerge ẽ yetɩ: «La de la dabsa anaasɩ n wãna wẽngɛlŋa wʋ wakat-ẽna wã, tɩ mam daan boe m yire pʋ’ʋsra, tɩ bʋraa kɔ’ɔn yɛ fuugo n yẽgrɩ zɛ mam nẽŋam, ³¹dee yetɩ: ‹Akɔrnɛlɩ, Nawẽnnɛ to’oge fʋ pʋ’ʋsgɔ la, la a tẽrɩ fõn sõŋrɩ nasdõma se’em na mɛ. ³²Bɛla, tõm nẽrba tɩ ba sẽŋɛ Zope ka wi Asimõ-pɩyɛɛrɩ tɩ a wa’am. A boe la Asimõ n de gãnzapa la yire. A yire la lɛm na ko-kãtɛ la nõorʋm.› ³³Bɛla ĩyã tɩ mam tõm nẽrba tɔtɔ tɩ ba wa’am wa wi fʋ tɩ fʋ wa’am. La fõn wa’am wã, fʋ ẽŋɛ sõŋa. Tɩ wuu yãŋa boe la Nawẽnnɛ nẽŋam kalam tɩ tɩ selse bõn-sɛka wuu tɩ Zuudãana Nawẽnnɛ yele fõn yetɩ, fʋ yele tõma la.»

Apɩyɛɛrɩ mõolɛ Nawẽnnɛ yetɔga bɔ Akɔrnɛlɩ

³⁴Tɩ Apɩyɛɛrɩ yãŋa pɔsɛ yele yetɩ: «Sɩra sɩra, mam yãŋa bãŋɛ mɛ tɩ Nawẽnnɛ ka tũ’usri nẽrba. ³⁵La buuri wuu pʋam nẽr-sɛka n nannɩ Nawẽnnɛ dee ɩta sɛla woo tɩ la masra, ẽŋa dãana n paagɛ a yɛm. ³⁶Tɔ. Ya mi tɩ Nawẽnnɛ tõm a yetɔga la bɔ la Ɩsrayɛlɩ dõma, a de la kõ-yẽlga n pa’alɩ tɩ tɩ wʋn tara sũ-mã’asʋm la Nawẽnnɛ Azezi-krisi ĩyã, ẽŋa n de nẽrsaalba wuu Zuudãana. ³⁷Yãma mi yel-sɛba wuu n daan ẽŋɛ Zude la, la daan pĩ’ilum na Galile Azã n daan mõolɛ Nawẽnnɛ yetɔga dee mise nẽrba ko’om pʋam na poorʋm. ³⁸Ya ken mina Azezi n yese Nazarɛtɩ la, la Nawẽnnɛ n daan bɔ ẽ a Sɩa pãŋa se’em, tɩ a daan sẽŋɛ zẽ’esɩ wuu ẽŋɛ ɩr-sõma, botɩ Asũtãana n daan nãmsrɩ sɛba la wuu yẽ ĩmã’asʋm. Se’ere n soe la, Nawẽnnɛ daan boe la ẽ mɛ. ³⁹Tõma yẽ bõn-sɛba wuu tɩ a daan tõm Zerizalɛm la Zifdõma so’olʋm na wuu mɛ, dee tɩ ba daan ka ẽ dɔ-puurŋa zuo kʋ. ⁴⁰Tɩ Nawẽnnɛ daan vo’oge ẽ dabsa atã daarɛ, botɩ a dɩkɛ a mẽŋa pa’alɛ. ⁴¹La a ka dɩkɛ a mẽŋa pa’alɛ nẽrba la wuu, a dɩkɛ a mẽŋa pa’alɛ la tõma sɛba n de kaset-dõma tɩ Nawẽnnɛ daan põn dẽŋɛ looge la. A vo’ore la poorʋm, tõma daan lagɩm na ẽ mɛ di dee yũ. ⁴²A daan bɔ tõma nõorɛ yetɩ, tɩ mõolɛ ẽŋa yetɔga, dee yele nẽrba, tɩ la de la ẽŋa tɩ Nawẽnnɛ looge tɩ a di nẽr-vɔɔsɩ la kɩ’ɩndõma sarɩya. ⁴³Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba la wuu yʋʋn tɔgɛ a yelle mɛ yetɩ, sɛka woo n bɔ ẽ sɩra, Nawẽnnɛ wʋn basɛ a dãana tõon-be’ero taalɛ a yʋ’ʋrɛ ĩyã.»

Sɛba n dagɩ Zifdõma la to’oge Nawẽnnɛ Sɩa

⁴⁴Apɩyɛɛrɩ n daan ken tɔgra yetɔg-bãna la, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa sige sɛba wuu n wõm yetɔga la zuto. ⁴⁵La Nawẽnnɛ n daan botɩ a Sɩa la mẽ sige bu-zãŋsɩ la zuto la, la daan di’ige Zifdõma sɛba n bɔ Azezi sɩra n doose Apɩyɛɛrɩ wa’am na mɛ. ⁴⁶Se’ere n soe la, ba daan wõm tɩ ba tɔgrɩ la bu-zãŋsɩ yetɔga pẽgra Nawẽnnɛ yʋ’ʋrɛ. ⁴⁷Tɩ Apɩyɛɛrɩ yetɩ: «Nẽr-bãna wã to’oge la Nawẽnnɛ Sɩa wʋ tõma n daan to’oge se’em na. Bɛla, ãne n wʋn tã’agɛ gu ba yetɩ, ba da to’oge ko’om misga?» ⁴⁸Dee bɔ nõorɛ yetɩ, ba mise ba ko’om pʋam la Azezi-krisi yʋ’ʋrɛ. Tɩ ba sose Apɩyɛɛrɩ yetɩ, a weege bãma zẽ’am ẽŋɛ dabsa fẽe pa’asɛ.

Apɩyɛɛrɩ tɔgɛ pa’alɛ lan ẽŋɛ se’em tɩ ẽŋa sẽŋɛ bu-zãŋsɩ zẽ’am

¹La Azezi Tõntõnɩba, la a karẽnbi-sɛba n boe Zude so’olʋm na wõm mɛ tɩ nẽr-sɛba n dagɩ Zifdõma la mẽ sakɛ Nawẽnnɛ yetɔga mɛ. ²La Apɩyɛɛrɩ daan lebe la Zerizalɛm, tɩ Zifdõma basɛba n bɔ Azezi sɩra la wẽ’era nõke’ene la ẽ, ³yele ẽ yetɩ: «Bẽm n ẽŋɛ tɩ fõn kẽ lagɩm na bu-zãŋsɩ n ka wãtɩ la dita?»

⁴Tɩ Apɩyɛɛrɩ yãŋa pa’alɛ ba yɛla la wuu n daan doose se’em na yetɩ: ⁵«Mam daan boe la Zope pʋ’ʋsra, yẽ sɛla wʋ zãasŋɔ la, tɩ sɛla la ze’ele saazuum sigra wʋ fu-kãtɛ n lʋ zẽ’esɩ sɩnaasɩ sige wa paam mam boe zẽ’a la. ⁶Tɩ mam bɩsra bõnɔ na zĩi, yẽ yire dũnsi, la we-dũnsi, la bõn-vuula, la bõn-ẽgla. ⁷Tɩ mam wõm kõa n yetɩ: ‹Apɩyɛɛrɩ, isge kʋ di.› ⁸Tɩ mam yetɩ: ‹Ayɛɩ, Zuudãana, sɛla n de sisgo bõnɔ bɩɩ bõn-dẽgrɔ ken ka kẽ mam nõorʋm.› ⁹Tɩ kõa la le ze’ele saazuum tɔgɛ bɔ mam yetɩ: ‹Bõn-sɛka tɩ Nawẽnnɛ yetɩ, a ãn sõŋa, da kãn yetɩ, a de la bõn-dẽgrɔ.› ¹⁰La daan ẽŋɛ la nõorɛ atã, dee viise lebe saazuum. ¹¹Tɩ bʋraasɩ batã kɔ’ɔn paam yi-sɛka tɩ mam boe mĩ na. Ba daan tõm ba la Sezaare tẽŋam yetɩ, ba wa’am mam zẽ’am. ¹²Tɩ Nawẽnnɛ Sɩa yele mam yetɩ, m doose ba sẽŋɛ, m da sẽ’ena. Tɩ tɩ sɔbiisi bãna bayoobɩ wã kɔlgɛ mam, tɩ tõma sẽŋɛ ka kẽ Akɔrnɛlɩ yire. ¹³Tɩ a yele tõma tɩ ẽŋa daan yẽ la malɛka n ze ẽŋa yire, yele ẽŋa yetɩ: ‹Tõm nẽrba tɩ ba sẽŋɛ Zope ka wi Asimõ-pɩyɛɛrɩ tɩ a wa’am. ¹⁴Ẽŋa n wʋn tɔgɛ yetɔg-sɛba n wʋn botɩ fõn na fʋ yir-dõma wuu yẽ fãarɛ.› ¹⁵Mam n boe mĩ tɩ m tɔgɛ la, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa sige ba zuto wʋ ẽn daan sige tõma zuo se’em pɔspɔsɩ la. ¹⁶Bɛla tɩ mam tẽegɛ Zuudãana n daan yetɩ: ‹Azã daan misri nẽrba la ko’om pʋam, la Nawẽnnɛ wʋn mise ya a Sɩa pʋam.› ¹⁷La sãn dɛna tɩ Nawẽnnɛ bɔ ba a Sɩa, wʋ ẽn daan bɔ tõma n bɔ Zuudãana Azezi-krisi sɩra se’em na, mam de la ãne wʋn sɩ’ɩsɛ Nawẽnnɛ?» ¹⁸Ban wõm bɛla la, ba sĩm mɛ dee pẽgra Nawẽnnɛ yetɩ: «Bɛla, Nawẽnnɛ botɩ bu-zãŋsɩ mẽ yẽ sore mɛ tɩ ba teege yɛm basɛ tõon-be’ero yẽ yõvore.»

Antɩyɔsɩ nẽrba bɔ Azezi sɩra

¹⁹La A’etɩɛnɩ kũm na poorʋm, nẽr-sɛba n yẽ nãmsgɔ la wɩrgɛ mɛ, sẽŋɛ halɩ Fenisi, la Sipri, la Antɩyɔsɩ ka mõola Nawẽnnɛ yetɔga la bɔ’ɔra Zifdõma mã’a. ²⁰La ba bʋraasɩ basɛba daan ze’ele la Sipri, la Sirɛnɩ so’olʋm sẽŋɛ Antɩyɔsɩ mẽ ka mõolɛ bu-zãŋsɩ, tɔgɛ Zuudãana Azezi kõ-yẽlga la bɔ ba. ²¹La Zuudãana pãŋa daan boe la ba mɛ. Tɩ nẽrba zozo’e daan bɔ Zuudãana sɩra dɔla ẽ.

²²La Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la n boe Zerizalɛm na n wõm bɛla la, ba tõm na Abarnabasɩ yetɩ a sẽŋɛ Antɩyɔsɩ. ²³La ẽn paagɛ yẽ tɩ Nawẽnnɛ ẽŋɛ nẽrba la yel-sõnnɛ se’em na, a sũure ẽŋɛ yẽlʋm mɛ. Tɩ a pa’alɛ ba yetɩ, ba keŋe ba mẽŋa dɔla Zuudãana la ba sũure wuu da basɛ. ²⁴Se’ere n soe la, a daan de la nẽr-sõŋɔ, dee bɔ Azezi sɩra zo’oge, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔna la ẽ. La nẽrba zozo’e n daan pa’asɛ dɔla Zuudãana.

²⁵La Abarnabasɩ babsɛ mɛ sẽŋɛ Tarsɩ tɩ a ka ɛ Asolɩ. ²⁶La ẽn yẽ ẽ na, a tarɩ ẽ mɛ wa’am Antɩyɔsɩ. La yʋʋnɛ tõrɛ tɩ ba lagsɛ la Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la, dee zãsʋm nẽrba zozo’e. La de la Antɩyɔsɩ tẽŋam tɩ ba daan pɔsɛ wi karẽnbiisi la tɩ Krisi nẽrba.

²⁷La wakat-ẽŋa tɩ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba daan ze’ele Zerizalɛm sẽŋɛ Antɩyɔsɩ. ²⁸Tɩ ba nẽra ayɩla yʋ’ʋrɛ n de Agabisi isge ze’ele tɔgɛ la Nawẽnnɛ Sɩa pãŋa yetɩ, kɔm kãtɛ n wʋn wa’am dũnia wuu zuo. La kɔm ẽŋa sɩrɩ wa’am mɛ na-keko Akloorɩ wakatʋm. ²⁹Tɩ karẽnbiisi la yetɩ, nẽra woo looge ẽn tarɩ sɛla bɔ tɩ ba to’oge sõŋɛ Azezi nẽr-sɛba n boe Zude la. ³⁰Tɩ ba daan ẽŋɛ bɛla dɩkɛ ligri la ẽŋɛ Abarnabasɩ la Asolɩ nu’usum, tõm ba yetɩ, ba tarɩ sẽŋɛ ka bɔ Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la kẽma n boe Zerizalɛm na.

Ba kʋ Azakɩ, dee yʋ Apɩyɛɛrɩ

¹La masɛ la wakat-ẽŋa tɩ naba A’erɔdɩ daan nãmsra Azezi nẽrba basɛba, ²dee botɩ ba kʋ Azakɩ n de Azã sɔbia la sʋkɔbgɔ. ³La ẽn yẽ tɩ la ẽŋɛ Zifdõma sũure yẽlʋm mɛ na, a le botɩ ba yõkɛ la Apɩyɛɛrɩ, wakat-sɛka tɩ Zifdõma diti borborɩ n ka tarɩ dãbɩllɛ kibsa la. ⁴La ẽn yõkɛ ẽ kẽ’esɛ yʋ’a deem na, a botɩ sʋdaasɩ pia la ayoobɩ n pʋɩ bana-banaasɩ gu’ura ẽ sɔɔsna taaba. A boorɩ tɩ Zɔɔg-basɛ kibsa n tole, dee tɩ a tarɩ ẽ yese nẽrba la nẽŋam ka di a sarɩya. ⁵Bɛla tɩ ba daan pagɛ Apɩyɛɛrɩ basɛ yʋ’a deego la pʋam. Tɩ Azezi nẽrba la daan pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ a ĩyã halɩ ka basɛ.

Malɛka yese Apɩyɛɛrɩ yʋ’a deem basɛ

⁶Be-sɛka n wʋn wiige tɩ A’erɔdɩ yese Apɩyɛɛrɩ la, daar-ẽŋa yʋ’ʋŋɔ Apɩyɛɛrɩ daan gã la sʋdaasɩ bayi tẽŋasʋka gĩsra. Ba daan ba ẽ mɛ la bãnsɩ bayi, tɩ gu’urba la bɔna zanõrʋm gu’ura yʋ’a deego la. ⁷La haya! Tɩ Nawẽnnɛ malɛka kɔ’ɔn wa’am. Tɩ peelem kɔ’ɔn nẽegɛ deego la pʋam. Tɩ malɛka la wẽ Apɩyɛɛrɩ lʋgrɛ nẽegɛ ẽ yetɩ: «Isge tɔtɔ.» Tɩ bãnsɩ la ba’agɛ lui tẽŋa dee basɛ a nu’usi la. ⁸Tɩ malɛka la yele ẽ yetɩ: «Ga fʋ sagãnnɛ, dee pire fʋ tagra.» Tɩ a ẽŋɛ bɛla. Tɩ malɛka la le yele ẽ yetɩ: «Yɛ fʋ fuugo dee doose mam.» ⁹Tɩ Apɩyɛɛrɩ doose ẽ yese yẽŋa, dee ka bãŋɛ tɩ malɛka la n ɩtɩ se’em na de la sɩra, a tẽ’esɛ tɩ la ãna wʋ a zãasʋm mɛ na. ¹⁰La ban gãŋɛ pɔspɔsɩ gu’urba la, la gu’urba bʋyi dõma la, ba yãŋa paagɛ la kut-yan-sɛka n yesrɩ kẽ’era tẽŋa la pʋam na, tɩ yaŋa la yo’oge a mẽŋa, tɩ ba yese yẽŋa yãŋa dɔla sore wɛ. Bilam zẽ’am tɩ malɛka la fõrgɛ dee basɛ Apɩyɛɛrɩ.

¹¹Tɩ Apɩyɛɛrɩ yɛm yãŋa wa’am, tɩ a yetɩ: «Lɛɛlɛ wã mam bãŋɛ sɩra sɩra, tɩ Zuudãana n tõm a malɛka tɩ a wa’am wa fãagɛ mam A’erɔdɩ nu’usum, la bõn-sɛka wuu tɩ Zifdõma eerɩ tɩ ba ẽŋɛ mam na.»

¹²La ẽn bãŋɛ bõn-ẽna võorɛ la, a sẽŋɛ la Azã-markɩ ma Amaari yire. La nẽrba n lagsɛ bilam zo’oge bɔna mĩ pʋ’ʋsra. ¹³La ẽn paagɛ mĩ na, a wẽ la yaŋa nõorɛ, tɩ pɔsɔɔ yʋ’ʋrɛ n de Arode wa’am tɩ a bɩsɛ. ¹⁴La ẽn bãŋɛ Apɩyɛɛrɩ kõa la, tɩ a sũure ẽŋɛ yẽlʋm tɩ a ka yo’oge yaŋa la, dee zoe kẽ ka yetɩ: «Apɩyɛɛrɩ ze yaŋa nõorʋm.» ¹⁵Tɩ ba yele pɔsɔɔ la yetɩ: «Fõn de la zɔlgɔ.» Tɩ a le yetɩ: «La de la ẽŋa.» Tɩ ba lerge yetɩ: «La de la a sɩa». ¹⁶Tɩ Apɩyɛɛrɩ ken wẽ’era yaŋa la. Tɩ ba yo’oge yẽ tɩ la de la ẽŋa. Tɩ la di’ige ba. ¹⁷Tɩ Apɩyɛɛrɩ yɩbsɛ nu’usi pa’alɛ ba yetɩ, ba ãna sĩm. Dee tɔgɛ pa’alɛ ba Zuudãana n ẽŋɛ se’em tarɩ ẽŋa yʋ’a deego la pʋam yese yẽŋa. Dee yele ba yetɩ: «Yele-ya Azakɩ, la tɩ sɔbiisi la, sɛla n ẽŋɛ la.» Dee yese sẽŋɛ zẽ’a ayẽma.

¹⁸La beere n wiige la, dãmŋɔ zozo’e n wa’am sʋdaasɩ la tẽŋasʋka, tɩ ba bɔɔra tɩ ba bãŋɛ, la ẽŋɛ la wãne tɩ Apɩyɛɛrɩ ka bɔna. ¹⁹Tɩ A’erɔdɩ botɩ ba ɛ Apɩyɛɛrɩ, ka yẽ ẽ. Tɩ a di gu’urba la sarɩya, bɔ nõorɛ yetɩ, ba kʋ ba. La bɛla poorʋm a yese Zude sẽŋɛ la Sezaare ka bɔna bilam.

A’erɔdɩ kũm yelle

²⁰La naba A’erɔdɩ sũure daan yĩige mɛ halɩ la Tiiri la Sidõ tẽnsɩ nẽrba. Tɩ ba ẽŋɛ nõorɛ ayɩla tɩ ba sẽŋɛ ka yẽ ẽ, yãŋa lagsɛ taaba dẽŋɛ yõkɛ Ablastisi n bɩsrɩ naba A’erɔdɩ yire yelle la sɩa. Tɩ bãma la ẽŋa yãŋa doose taaba sẽŋɛ ka sose naba A’erɔdɩ yetɩ, a basɛ tɩ sũ-mã’asʋm wa’am bãma la ẽŋa tẽŋasʋka. Se’ere n soe la, ba dia daan ze’etɩ la naba la tẽŋam sẽnna.

²¹La A’erɔdɩ looge la daarɛ yetɩ, ba tɔgɛ yetɔga la. La daarɛ la n paagɛ la, a yɛ la a na’am futo zĩ’ire a na’am kʋka zuo tɔgra yetɔg-kãra bɔ’ɔra nẽrba la. ²²Tɩ ba kaasɛ yetɩ: «Kõa wã de la Nawẽnnɛ kõa, la dagɩ nẽrsaala kõa.» ²³Tɩ Nawẽnnɛ malɛka botɩ bã’a yõkɛ A’erɔdɩ bilam zẽ’am, tɩ zũnzũa di ẽ, tɩ a ki, ẽn ka pẽgɛ Nawẽnnɛ dee pẽgɛ a mẽŋa la ĩyã.

²⁴Tɩ Nawẽnnɛ yetɔga la daan saagɛ zẽ’a wuu, tɩ nẽrba zozo’e sakra yetɔga la pa’asra.

²⁵La Abarnabasɩ la Asolɩ n daan tõm ba tõoma Zerizalɛm ba’asɛ la, ba daan tarɩ Azã-markɩ mɛ lebe Antɩyɔsɩ.

Ba tõm Abarnabasɩ la Asolɩ tɩ ba sẽŋɛ ka mõolɛ Nawẽnnɛ yetɔga

¹Azezi nẽr-kʋʋŋɔ n boe Antɩyɔsɩ la pʋam, Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba, la karẽnsãandõma n daan boe mĩ. Ba de la Abarnabasɩ, la Asimeyõ tɩ ba wi’iri tɩ nẽr-sabga, la Alusiyusi n ze’ele Sirɛnɩ, la Amanayɛnɩ tɩ ba daan uge ẽ la naba A’erɔdɩ, la Asolɩ. ²La daarɛ ayɩla ba daan lʋ la nõorɛ pʋ’ʋsra dee pẽgra Nawẽnnɛ, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa yele ba yetɩ: «Looge-ya Abarnabasɩ la Asolɩ tɩ ba tõm tõon-sɛka tɩ mam looge ba tɩ ba tõm na.» ³Tɩ ba lʋ nõorɛ dɩkɛ nu’usi paglɛ ba zuto pʋ’ʋsɛ, dee basɛ ba tɩ ba sẽŋɛ.

Asolɩ la Abarnabasɩ boe Sipri so’olʋm mõola Nawẽnnɛ yetɔga

⁴La Nawẽnnɛ Sɩa n tõm ba la, ba sẽŋɛ la Selesi tẽŋam ka kẽ õorŋɔ bilam sẽŋɛ Sipri so’olʋm tɩ ko’om gilge la. ⁵La ban paagɛ Salamini tẽŋam na, ba daan mõolɩ Nawẽnnɛ yetɔga mɛ Zifdõma wẽndeto pʋam. Ba daan tarɩ la Azã-markɩ tɩ a sõŋra ba.

⁶La ba daan doose la Sipri so’olʋm la pʋam ka paagɛ Pafɔsɩ. Bilam ba yẽ la tɩɩm dãana n parɩm tɩ ẽŋa de la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa. A de la Zifu, a yʋ’ʋrɛ de la Abar-zezi. ⁷A daan boe la tẽŋa la gɔmna Asɛryusi-polusi n de yɛm dãana la zẽ’am. Tɩ gɔmna la daan botɩ ba wi Abarnabasɩ la Asolɩ, a daan boorɩ tɩ a wõm na Nawẽnnɛ yetɔga. ⁸La tɩɩm dãana la yʋ’ʋrɛ la Grɛkɩ de la A’elimasɩ. A daan sɩ’ɩsrɩ Asolɩ la Abarnabasɩ yetɔga la mɛ, dee daan ɛɛra tɩ a gu gɔmna la tɩ a da sakɛ Nawẽnnɛ yetɔga la. ⁹Tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔna la Asolɩ yʋ’ʋrɛ ayẽma n de Apolɩ la pãŋa, tɩ a bɩsra tɩɩm dãana la zĩi, ¹⁰yele ẽ yetɩ: «Fʋ tarɩ la yɛmkẽgsɩga la pã’asgɔ, fʋ de la Asũtãana bia, fʋ de la tõon-sõma wuu bɛ. Fõn dɩkrɩ Zuudãana Nawẽnnɛ sɩra la mɛ tɩ a lɛbgra põmpɔrŋɔ. ¹¹Lɛɛlɛ wã, bãŋɛ tɩ Zuudãana pãŋa wʋn botɩ fʋ fɔ mɛ. Fʋ kãn le yẽ peelem halɩ ka paagɛ wakat-sɛka.» La bilam zẽ’am tɩ tɩɩm dãana la kɔ’ɔn fɔ, ba’abra ɛɛra nẽra tɩ a ve’ege ẽ. ¹²La gɔmna la n yẽ lan ẽŋɛ se’em na, a bɔ yetɔga la sɩra mɛ, se’ere n soe la, Zuudãana zãsŋɔ la daan kẽ a sũure mɛ.

Apolɩ la Abarnabasɩ boe Antɩyɔsɩ n boe Pisidi so’olʋm

¹³Apolɩ la a taaba la ze’ele la Pafɔsɩ kẽ õorŋɔ sẽŋɛ Pɛrzɩ n boe Pãnfili so’olʋm pʋam na. Tɩ Azã-markɩ basɛ ba bilam dee lebe Zerizalɛm. ¹⁴Tɩ ba daan ze’ele Pɛrzɩ sẽŋɛ Antɩyɔsɩ n boe Pisidi so’olʋm pʋam na. Tɩ Zifdõma vo’osgo daarɛ paagɛ, tɩ ba kẽ ba wẽndeem zĩ’ire. ¹⁵La ban karẽŋɛ Nawẽnnɛ lɔɔ, la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba gõnnɔ kɩ’ɩlɩm na, tɩ wẽndeego la nẽŋadõma tõm nẽrba tɩ ba sẽŋɛ ka yele ba yetɩ: «Tɩ sɔbiisi, ya sãn tara yetɔga n wʋn bɔ nẽrba la bʋraanɛ, ya tɔgɛ.»

¹⁶Tɩ Apolɩ isge yɩbsɛ la nu’ugo yele ba yetɩ: «Ɩsrayɛlɩ nẽrba, la yãma sɛba n po nanna Nawẽnnɛ, selse-ya. ¹⁷Nawẽnnɛ tɩ Ɩsrayɛlɩ dõma pʋ’ʋsrɩ wã, ẽŋa n yʋʋn looge tɩ yaabdõma, ban yʋʋn boe Ezipti na, ẽŋa n botɩ ba yɩrgɛ zo’oge. La ẽŋa n yʋʋn tõm pãŋa tõoma tarɩ ba yese Ezipti. ¹⁸La ban boe weem yʋʋma pinaasɩ la, a ẽŋɛ sũ-mã’asʋm la ba mɛ. ¹⁹Dee yʋʋn sã’am buuri bayopɔɩ Kanaan so’olʋm pʋam, dee bɔ ba tẽŋa la tɩ ba sɔna. ²⁰Bɛla wuu yuuge masɛ wʋ yʋʋma kɔbsnaasɩ la pinuu.

La bɛla poorʋm a bɔ ba la nẽŋadõma, tɩ ba sɔna ba wa paagɛ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa Asãmwɛlɩ wakatʋm. ²¹Tɩ ba yãŋa sose yetɩ, bãma boorɩ la naba. Tɩ Nawẽnnɛ bɔ ba Akisi dayʋa Asayuli n de Abẽnzamẽ buuri nẽra, tɩ a di na’am yʋʋma pinaasɩ. ²²Tɩ Nawẽnnɛ yʋʋn to’oge Asayuli na’am na, dee botɩ Adavidi dɛna naba. Nawẽnnɛ yʋʋn tɔgɛ Adavidi yelle yetɩ: ‹Mam yẽ la Azese bia Adavidi n ãn mam sũure yẽlʋm. Ẽŋa n wʋn ẽŋɛ mam n boorɩ se’em na wuu.› ²³La de la ẽŋa buuri nẽra ayɩla n de Azezi tɩ Nawẽnnɛ botɩ a dɛna Fãagra bɔ Ɩsrayɛlɩ dõma, wʋ ẽn yʋʋn bĩŋe a nõorɛ se’em na. ²⁴Ẽŋa n daan nãn ka wa’am na, Azã n daan mõolɩ a wa’aŋɔ yelle bɔ Ɩsrayɛlɩ nẽrba wuu yetɩ, ba teege yɛm basɛ tõon-be’ero tɩ ba mise ba ko’om pʋam. ²⁵La Azã n daan boe mĩ tɩ a tõm a tõoma ba’asɛ la, a soke ba yetɩ: ‹Yãma tẽ’esɛ tɩ mam de la ãne? Yãma n tẽ’esɛ tɩ mam de nẽr-sɛka la, mam dagɩ ẽŋa. La selse-ya, ẽŋa boe la mam poorʋm sẽna, mam ka masɛ tɩ m pirge a tagra.›

²⁶M sɔbiisi, yãma n de Abraham yɩɩsɩ, la yãma sɛba n po nanna Nawẽnnɛ, la de la tõma ĩyã tɩ Nawẽnnɛ tõm fãarɛ kõa wã. ²⁷La Zerizalɛm nẽrba, la ba nẽŋadõma daan ka bãŋɛ Azezi n de nẽr-sɛka. La ba ka bãŋɛ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba yetɔga la tɩ ba karẽŋrɩ vo’osgo daarɛ wuu la võorɛ. La ban di Azezi sarɩya la, nõtɔ’ɔsrɩba la n yʋʋn yele se’em na ẽŋɛ mɛ. ²⁸Baa ban ka yẽ bõn-sɛka n wʋn botɩ ba kʋ ẽ na, ba sĩm mɛ dee yele Apilatɩ yetɩ, a basɛ tɩ ba kʋ ẽ. ²⁹La ban daan ẽŋɛ sɛla wuu wʋ lan põn gʋlsɛ a yelle se’em ba’asɛ la, ba sike ẽ dɔ-puurŋa la zuo mɛ laagɛ. ³⁰Tɩ Nawẽnnɛ daan botɩ a vo’oge. ³¹La a dɩkɛ a mẽŋa mɛ pa’alɛ sɛba n daan doose ẽ Galile sẽŋɛ Zerizalɛm na dabsa faa, bãma n de a kaset-dõma Ɩsrayɛlɩ nẽrba la tẽŋasʋka.

³²La tõma mõolɩ la kõ-yẽlga la bɔ yãma: Nawẽnnɛ n yʋʋn bĩŋe a nõorɛ la tɩ yaabdõma la, ³³a ẽŋɛ bõn-ẽŋa bɔ la tõma n de ba yɩɩsɩ la. La de la a vo’oge Azezi mɛ. La ãn wʋ lan gʋlsɛ yõoma gõŋɔ yõoma bʋyi dãana la pʋam yetɩ:

‹Fʋ de la mam bia.

Zĩna mam n lebge fʋ sɔ.›

³⁴Nawẽnnɛ yʋʋn yetɩ, ẽŋa wʋn vo’oge ẽ tɩ a kãn põ’ogɛ. Bɛla tɩ a yʋʋn yetɩ:

‹Mam wʋn bɔ ya bõn-sõma sɩra sɩra tɩ mam põn bĩŋe nõorɛ la Adavidi la.›

³⁵Bɛla ĩyã tɩ la yele yõoma gõŋɔ pʋam zẽ’a ayẽma yetɩ:

‹Fʋ kãn basɛ fʋ pʋpeelem dãana tɩ a põ’ogɛ.›

³⁶Wakat-sɛka tɩ Adavidi yʋʋn vɔa la, a tõm Nawẽnnɛ yɛm n boorɩ se’em mɛ, dee ki tɩ ba laagɛ ẽ a yaabdõma yɔɔm, tɩ a ĩyã põ’ogɛ. ³⁷La Nawẽnnɛ n vo’oge sɛka la ka põ’ogɛ. ³⁸Bɛla, m sɔbiisi, yãma masɛ tɩ ya bãŋɛ tɩ la de la Azezi ĩyã tɩ tõma mõolɛ pa’alɛ yãma tɩ Nawẽnnɛ wʋn basɛ tõon-be’ero taalɛ. Se’ere n soe la, Amoyisi lɔɔ yʋʋn ka tã wʋn basɛ tɩ ya yelle masɛ Nawẽnnɛ zẽ’am, ³⁹la nẽr-sɛka woo n bɔ Azezi sɩra, a yelle masɛ Nawẽnnɛ zẽ’am mɛ. ⁴⁰Bɛla, guuse-ya tɩ lan gʋlsɛ se’em Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba gõnnɔ pʋam na da paagɛ ya. ⁴¹La yetɩ:

‹Bãŋɛ-ya tɩ yãma sɛba n de sɩ’ɩsrɩba la,

ya palẽŋa wʋn ẽkɛ mɛ tɩ ya ki.

Se’ere n soe la,

tõon-sɛka tɩ mam wʋn tõm ya zamãana wã pʋam na,

ya kãn nan tɩ la wʋn sɩrɩ ẽŋɛ,

baa nẽra sãn tɔgɛ pa’alɛ ya.› »

⁴²La Apolɩ la Abarnabasɩ n daan isge tɩ ba yese la, tɩ nẽrba la sose ba yetɩ, ba le wa’am vo’osgo daarɛ wa tɔgɛ yetɔg-sɛba tɩ ba tɔgɛ la. ⁴³La ban yese tɩ ba fõrgɛ la, tɩ Zifdõma zozo’e, la nẽrba basɛba n dagɩ Zifdõma dee sakɛ dɔla Nawẽnnɛ lɔɔ tɩ a bɔ Zifdõma, daan dɔla Apolɩ la Abarnabasɩ. Tɩ Apolɩ dõma pa’alɛ ba yetɩ, ba mõrgɛ bɔna Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ na pʋam.

⁴⁴Tɩ vo’osgo daarɛ le paagɛ, tɩ nẽrba lagsɛ zozo’e wʋ la de la tẽŋa la nẽrba wuu la, tɩ ba selse Nawẽnnɛ yetɔga. ⁴⁵La Zifdõma n yẽ nẽr-kʋʋŋɔ la n zo’oge la, tɩ ba ẽŋɛ sũure sɩ’ɩsɛ Apolɩ n tɔgɛ se’em na, dee tɔgra tɔg-be’ero. ⁴⁶Tɩ Apolɩ la Abarnabasɩ daan kãbɛ sũure tɔgɛ ba yetɩ: «Tõma wʋn dẽŋɛ nɩ tɔgɛ Nawẽnnɛ yetɔga wã bɔ la yãma. La yãma n zagsɛ la, yãma pa’alɛ tɩ ya ka masɛ tɩ ya yẽ vɔm n ka ba’asrɩ. Bɛla ĩyã tõma wʋn basɛ yãma, dee sẽŋɛ la bu-zãŋsɩ zẽ’am. ⁴⁷Se’ere n soe la, Zuudãana Nawẽnnɛ bɔ tõma nõorɛ yetɩ:

‹Mam looge fo tɩ fʋ ãna wʋ peelem bɔ bu-zãŋsɩ,

botɩ nẽrba yẽ fãarɛ dũnia zẽ’esɩ wuu.› »

⁴⁸La bu-zãŋsɩ la n wõm bɛla la, ba sũure ẽŋɛ yẽlʋm mɛ halɩ, tɩ ba pẽgra Nawẽnnɛ yetɔga la. La nẽr-sɛba n masɛ tɩ ba yẽ vɔm n ka ba’asrɩ la daan sakɛ bɔ Azezi sɩra mɛ.

⁴⁹Tɩ Zuudãana yetɔga la saagɛ tẽŋa la wuu. ⁵⁰Tɩ Zifdõma daan sa’asɛ pɔgsɩ n pʋ’ʋsrɩ Nawẽnnɛ, dee dɛna yʋ’ʋrɛ dõma, la tẽŋa la nẽrzuto, botɩ ba nãmsɛ Apolɩ la Abarnabasɩ dige ba ba tẽŋa la pʋam tɩ ba yese. ⁵¹Tɩ Apolɩ la Abarnabasɩ pɩɩsɛ ba nãma tẽntõnnɔ basɛ, pa’alɛ tɩ tẽŋa la nẽrba ka ẽŋɛ sõŋa, dee wɛ’ɛsa Ikonim. ⁵²La Azezi karẽnbiisi la n boe Antɩyɔsɩ la daan tarɩ sũ-yẽlga zo’oge mɛ, dee tɩ Nawẽnnɛ Sɩa bɔna la ba.

Apolɩ la Abarnabasɩ boe Ikonim

¹Apolɩ la Abarnabasɩ n paagɛ Ikonim la, ba le kẽ la Zifdõma wẽndeego pʋam tɔgɛ bɔ nẽrba. Tɩ nẽr-kʋʋŋɔ zozo’e, Zifdõma la nẽrba basɛba n dagɩ Zifdõma, bɔ Nawẽnnɛ sɩra. ²La Zifdõma nẽr-sɛba n ka sakɛ yetɔga la, bãma n sa’asɛ bu-zãŋsɩ botɩ ba sũure sã’am la Azezi karẽnbiisi la. ³La Apolɩ la Abarnabasɩ daan yuuge Ikonim mɛ, te’ege Zuudãana Azezi tɔgɛ a yetɔga la bʋraanɛ. Tɩ Zuudãana daan bɔ ba pãŋa tɩ ba tõm tõon-yãlma la yel-kɩrsɩ n pa’alɩ tɩ ẽŋa yel-sõnnɛ na tɩ ba tɔgrɩ la de la sɩra. ⁴La tẽŋa la nẽrba daan welse mɛ, tɩ basɛba bɔna Zifdõma poorʋm, tɩ basɛba bɔna Azezi Tõntõnɩba la poorʋm.

⁵Tɩ bu-zãŋsɩ, la Zifdõma, la ba nẽŋadõma bɔɔra tɩ ba nãmsɛ Apolɩ la Abarnabasɩ lobe ba la kuga. ⁶Tɩ ba bãŋɛ, zoe sẽŋɛ Likoni tẽnsʋm, Listri, la Dɛrbɩ, la tẽn-pɩgsɩ sɛba n lɛm bilam na pʋam. ⁷Bilam ba daan mõolɛ kõ-yẽlga la mɛ.

Ba lobe Apolɩ la kuga Listri tẽŋam

⁸La bʋraa n daan boe Listri ka tãna sẽnna. A ma dɔgɛ ẽ tɩ a dɛna la kɔɔrŋɔ. ⁹Tɩ a daan zẽa sɛlsra Apolɩ n tɔgrɩ la. Tɩ Apolɩ bɩsra ẽ zĩi, bãŋɛ tɩ a bɔ Azezi sɩra mɛ tãna wʋn yẽ ĩmã’asʋm. ¹⁰Tɩ Apolɩ tɔgɛ ke’enke’em yele ẽ yetɩ: «Isge ze’ele saazuo.» Tɩ kɔɔrŋɔ la vaagɛ isge sẽnna. ¹¹La nẽr-kʋʋŋɔ la n yẽ Apolɩ n ẽŋɛ se’em na, tɩ ba tĩi tɔgɛ la Likoni tẽŋa yetɔga yetɩ: «Wẽna n lebge nẽrsaalba sigum tõma zẽ’am.» ¹²Tɩ ba daan wi’ira Abarnabasɩ tɩ Azeyusi, dee wi’ira Apolɩ tɩ A’ɛrmẽsɩ, ẽŋa n tarɩ yetɔga la wa’am na ĩyã. ¹³Ba daan tarɩ la deego tẽŋa la zanõ-bɔba kãabra Azeyusi. Tɩ kãabgɔ kẽema la tarɩ lɔlsɩ, la tɩɩsɩ puuro wa’am zanõrʋm na, tɩ ẽŋa la nẽr-kʋʋŋɔ la bɔɔra tɩ ba kãabɛ Abarnabasɩ la Apolɩ.

¹⁴La Tõntõnɩba Apolɩ la Abarnabasɩ n wõm ban yetɩ ba ẽŋɛ se’em na, ba sũure sã’am mɛ, tɩ ba ãasʋm ba futo, dee zoe kẽ nẽr-kʋʋŋɔ la pʋam tĩi tɔgɛ yetɩ: ¹⁵«Nẽrba wã, bẽm tɩ ya yetɩ ya ẽŋɛ wãna? Tõma mẽ de la nẽrsaalba wʋ yãma n ãn se’em na, la tõma mõolɩ la kõ-yẽlga pa’ala yãma tɩ ya basɛ bõn-bãna wã n ka tarɩ yõorɔ, dee dɔla Nawẽnnɛ n de vɔm dãana. Ẽŋa n nãam saazuum la tẽŋa, la ko-kãtɛ, la bõn-sɛba wuu n boe ba pʋam na. ¹⁶Kʋrʋm kʋrʋm, Nawẽnnɛ yʋʋn basɛ buuri wuu tɩ ba ɩta la ba mẽŋa yɛm n boorɩ se’em. ¹⁷La baa bɛla wuu, Nawẽnnɛ ɩtɩ sõŋa mɛ pa’alɛ ẽŋa n de sɛka. Ẽŋa n botɩ saaga niira bɔ’ɔra ya, tɩ ya bõnkɔɔla bɩta, tɩ dia bɔna zo’oge, tɩ ya sũure ãna yẽlʋm.» ¹⁸Baa la Apolɩ n tɔgɛ bɛla la, la ẽŋɛ la toogo bɔ ba, dee tɩ ba yãŋɛ gu nẽr-kʋʋŋɔ la tɩ ba ka kãabɛ ba.

¹⁹La Zifdõma n ze’ele Antɩyɔsɩ n boe Pisidi so’olʋm, la Ikonim wa’am wa sa’asɛ nẽrba la, botɩ ba lobe Apolɩ la kuga, vuuge ẽ tẽŋa la pʋam yese basɛ, dee tẽ’esɛ tɩ a ki mɛ. ²⁰Tɩ Azezi karẽnbiisi la lagsɛ gilge ẽ, tɩ a isge kẽ tẽŋa la pʋam. Tɩ beere wiige, tɩ ẽŋa la Abarnabasɩ sẽŋɛ Dɛrbɩ.

Apolɩ la Abarnabasɩ lebrɩ Antɩyɔsɩ n boe Siiri so’olʋm

²¹La Apolɩ la Abarnabasɩ mõolɛ kõ-yẽlga Dɛrbɩ mɛ, tɩ nẽrba zozo’e lebge Azezi karẽnbiisi, dee tɩ ba yãŋa lebe Listri, la Ikonim, la Antɩyɔsɩ n boe Pisidi so’olʋm. ²²La ba daan tɔgɛ pa’alɛ karẽnbiisi la mɛ, bɔ ba bʋraanɛ yetɩ, ba mõrgɛ bɔna Azezi sɩra la pʋam da basɛ. Dee yele ba yetɩ: «Tɩ wʋn yẽ la nãmsgɔ zozo’e dee kẽ Nawẽnnɛ so’olʋm pʋam.» ²³La tẽn-sɛba wuu tɩ ba sẽŋɛ la, ba looge la kẽma Azezi nẽrba la pʋam, lʋ nõorɛ pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ, dee dɩkɛ ba basɛ Zuudãana tɩ ba bɔ sɩra la nu’usum. ²⁴La ban doose Pisidi la, ba paagɛ Pãnfili so’olʋm.

²⁵La ba mõolɛ Nawẽnnɛ yetɔga Pɛrzɩ mɛ, dee sẽŋɛ Atali. ²⁶La ba kẽ la õorŋɔ bilam sẽŋɛ Antɩyɔsɩ, tẽn-sɛka tɩ ba daan dɩkɛ ba ẽŋɛ Nawẽnnɛ nu’usum tɩ a sõŋɛ ba tɩ ba tõm tõon-sɛka tɩ ba tõm ba’asɛ wã. ²⁷La ban paagɛ la, ba botɩ Azezi nẽrba la lagsɛ mɛ, tɩ ba tɔgɛ pa’alɛ ba Nawẽnnɛ n tõm la bãma se’em, la a yo’oge sore mɛ bɔ bu-zãŋsɩ tɩ ba tãna wʋn bɔ ẽ sɩra. ²⁸La ba boe la karẽnbiisi la lɛ bilam yuuge mɛ.

Ba tigse Zerizalɛm sõsɛ bu-zãŋsɩ yelle

¹Nẽrba basɛba n ze’ele Zude wa’am Antɩyɔsɩ wa zãsna Azezi karẽnbiisi la yetɩ: «Ya sãn ka wãta ya budimto wʋ Amoyisi lɔɔ la n zãsnɩ se’em na, ya kãn tã’agɛ yẽ fãarɛ.» ²Tɩ Apolɩ la Abarnabasɩ daan ka sakɛ ban yele se’em na, daan tĩi wẽ’era nõke’ene la ba. Tɩ karẽnbiisi la kʋ nõ-yẽnnɛ yetɩ, Apolɩ la Abarnabasɩ, la bãma nẽrba basɛba sẽŋɛ Tõntõnɩba la, la kẽma n boe Zerizalɛm na zẽ’am nõke’ene ẽŋa yelle.

³La Azezi nẽrba la n tõm ba yetɩ ba sẽŋɛ la, ba doose la Fenisi la Samaari tẽnsʋm tɔgɛ pa’alɛ bu-zãŋsɩ n teege yɛm sakɛ Nawẽnnɛ se’em. Bɛla botɩ Fenisi la Samaari tẽnsɩ karẽnbiisi la sũure ẽŋɛ yẽlʋm mɛ zozo’e. ⁴La ban paagɛ Zerizalɛm na, Azezi Tõntõnɩba la, la Azezi nẽrba, la ba kẽma la wuu to’oge ba mɛ sõŋa sõŋa. Tɩ ba tɔgɛ pa’alɛ Nawẽnnɛ n ẽŋɛ se’em wuu la bãma. ⁵Tɩ Farisi nẽrba basɛba n bɔ Azezi sɩra la isge yetɩ: «Dẽnɩ tɩ ba wãta bu-zãŋsɩ la, dee zãsʋm ba tɩ ba sakɛ Amoyisi lɔɔ la wuu.»

⁶Tɩ Tõntõnɩba la, la kẽma la lagsɛ tɩ ba bɩsɛ ba wʋn ẽŋɛ yelle la se’em. ⁷La ban wẽ’erɩ nõke’ene zɔ’ɔra la, tɩ Apɩyɛɛrɩ isge yele ba yetɩ: «M sɔbiisi, yãma mi mɛ tɩ Nawẽnnɛ looge la mam kʋrʋm kʋrʋm yãma pʋam, tɩ m tɔgɛ a kõ-yẽlga la bɔ bu-zãŋsɩ tɩ ba sakɛ. ⁸La Nawẽnnɛ n mi nẽrsaala pʋtẽ’era la, bɔ ba a Sɩa mɛ, wʋ ẽŋa n daan bɔ tõma se’em na, pa’alɛ tɩ ẽŋa fãagɛ ba mɛ. ⁹La a ka welge tõma la bãma. La ban bɔ Azezi sɩra la ĩyã tɩ a yese be’em ba sũure pʋam basɛ. ¹⁰Bɛla, bẽm tɩ ya makra Nawẽnnɛ bɔɔra tɩ ya zelge karẽnbiisi la zeero tɩ tõma yaabdõma, la tõma ka yãŋɛ tʋ? ¹¹La ka ãn sõŋa, tõma mi tɩ la de la Zuudãana Azezi yel-sõnnɛ na ĩyã tɩ tõma yẽ fãarɛ, wʋ bãma n mẽ yẽ fãarɛ se’em na.»

¹²Tɩ nẽr-kʋʋŋɔ la wuu ãna sĩm sɛlsra Abarnabasɩ la Apolɩ n tɔgrɩ pa’ala tõon-yãlma, la yel-kɩrsɩ sɛba tɩ Nawẽnnɛ ẽŋɛ la bãma bu-zãŋsɩ tẽŋasʋka la.

¹³La ban tɔgɛ kɩ’ɩlɩm na, tɩ Azakɩ yetɩ: «M sɔbiisi, selse-ya. ¹⁴Asimõ-pɩyɛɛrɩ tɔgɛ pa’alɛ la Nawẽnnɛ n dẽŋɛ bɩsɛ bu-zãŋsɩ yelle se’em, looge ba nẽrba basɛba tɩ ba dɛna a mẽŋa nẽrba. ¹⁵La bõn-bãma masɛ wʋ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba n yele se’em na. Ba yʋʋn gʋlsɛ tɩ Nawẽnnɛ yetɩ:

¹⁶‹Bɛla poorʋm, mam wʋn leme wa’am,

wa le mẽ naba Adavidi deego la n lui la mɛ.

Mam wʋn le malgɛ ẽ mɛ,

mẽ a daboogo la zuo.

¹⁷Bɛla tɩ nẽr-sɛba n weege la wuu,

la bu-zãŋsɩ wuu tɩ mam looge tɩ ba dɛna mam nẽrba la,

wʋn ɛ mam n de ba Zuudãana.›

¹⁸Zuudãana Nawẽnnɛ n yele se’em n wãna,

ẽŋa n ẽŋɛ bõn-bãma tɩ ba põn mina halɩ kʋrʋm kʋrʋm.»

¹⁹Tɩ Azakɩ ken yetɩ: «Bɛla tɩ mam tẽ’esɛ tɩ tɩ da nãmsɛ sɛba n dagɩ Zifdõma dee teege yɛm dɔla Nawẽnnɛ na. ²⁰Tɩ gʋlsɛ gõŋɔ bɔ ba yetɩ, ba da di di-sɛba tɩ ba kãabɛ bɔ baga la, tɩ ba wʋn dẽgɛ ba, ba da tõnna yalsɩ tõoma, ba da di sɛla tɩ ba tẽgɛ kʋ, la ba da di zɩɩm. ²¹Se’ere n soe la, halɩ kʋrʋm kʋrʋm ba karẽŋrɩ Amoyisi gõnnɔ Zifdõma wẽndeto la pʋam ba vo’osgo dabsa wuu mɛ, dee mõola ba tẽnsɩ la wuu pʋam.»

Ba gʋlsɛ gõŋɔ bɔ bu-zãŋsɩ

²²Bɛla tɩ Tõntõnɩba la, la kẽma, la Azezi nẽrba la wuu tẽ’esɛ yetɩ, la ãn sõŋa tɩ ba looge nẽrba bãma pʋam tõm ba tɩ ba doose la Apolɩ la Abarnabasɩ sẽŋɛ Antɩyɔsɩ. Tɩ ba looge Azudi sɛka yʋ’ʋrɛ n ken dɛna Abarsabasɩ la, la Asɩlaasɩ. Bãma tɩ ba daan nannɩ. ²³La ba daan gʋlsɛ la gõŋɔ bɔ ba yetɩ:

«Tõma n de Azezi Tõntõnɩba, la Azezi nẽrba la kẽma n pʋ’ʋsrɩ yãma bu-zãŋsɩ n de tɩ sɔbiisi n boe Antɩyɔsɩ, la Siiri, la Silisi so’olʋm.

²⁴Tõma wõm tɩ tõma nẽrba basɛba n wa’am wa dãana yãma la yetɔga botɩ yãma yɛm yɔɔra, tõma ka bɔ ba nõorɛ. ²⁵Bɛla ĩyã tɩ tõma lagsɛ taaba kʋ nõorɛ ayɩla, tẽ’esɛ tɩ la ãn sõŋa tɩ tõma looge nẽrba basɛba tõm ba tɩ ba doose la tɩ sɩr-nõŋrɩsɩ Abarnabasɩ la Apolɩ wa’am yãma zẽ’am. ²⁶Bãma n põsɛ ba yõorɛ tõma Zuudãana Azezi-krisi tõoma la ĩyã. ²⁷Bɛla tɩ tõma tõm Azudi la Asɩlaasɩ tɩ ba wa’am wa tɔgɛ bõn-bãma pa’alɛ ya. ²⁸Nawẽnnɛ Sɩa, la tõma tẽ’esɛ mɛ tɩ la ãn sõŋa tɩ tɩ da zelge ya zeero basɛba pa’asɛ, sãn dagna yel-sɛba n de kãŋkãŋɛ wã. ²⁹La de la ya da di di-sɛba tɩ ba dɩkɛ kãabɛ bɔ baga, ya da di zɩɩm, la ya da di sɛla tɩ ba tẽgɛ kʋ, la ya da tõnna yalsɩ tõoma. Ya sãn guuse ya mẽŋa ka ẽŋɛ bõn-bãna, ya ẽŋɛ sõŋa. Nawẽnnɛ wʋn bɔ ya ĩmã’asʋm.»

³⁰Ba daan keese sɛba tɩ ba tõm na mɛ, tɩ ba sẽŋɛ Antɩyɔsɩ. La ban paagɛ bilam na, ba lagsɛ Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la mɛ, dɩkɛ gõŋɔ la bɔ ba. ³¹La ban daan karẽŋɛ gõŋɔ la, la bɔ ba bʋraanɛ mɛ, botɩ ba sũure ẽŋɛ yẽlʋm zozo’e. ³²Tɩ Azudi la Asɩlaasɩ n daan de Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba la tɔgɛ zozo’e keŋe ba sɔbiisi la sũure, pa’asɛ ba pãŋa. ³³La ba daan yuuge mĩ na fẽe, dee tɩ ba sɔbiisi la basɛ ba tɩ ba lebe sɛba n tõm ba la zẽ’am la sũ-mã’asʋm. [ ³⁴Tɩ Asɩlaasɩ daan looge yɛm weege bilam.]

³⁵La Apolɩ la Abarnabasɩ daan weege la Antɩyɔsɩ bilam, tɩ bãma la nẽrba basɛba zozo’e zãsna nẽrba Zuudãana Nawẽnnɛ yetɔga dee mõola a kõ-yẽlga la.

Apolɩ la Abarnabasɩ welge taaba

³⁶La daarɛ ayɩla tɩ Apolɩ yele Abarnabasɩ yetɩ: «Tɩ lebe ka kaagɛ tɩ sɔbiisi la n boe tẽn-sɛba wuu tɩ tɩ daan mõolɛ Zuudãana yetɔga bɔ ba la, bɩsɛ ba ãn se’em.» ³⁷Tɩ Abarnabasɩ daan bɔɔra tɩ Azã sɛka yʋ’ʋrɛ n ken dɛna Amarkɩ la po doose ba sẽŋɛ. ³⁸La Apolɩ daan tẽ’esɛ tɩ la ka ãn sõŋa tɩ a doose bãma, se’ere n soe la, a daan basɛ ba mɛ Pãnfili, ka le doose la ba tõm. ³⁹Tɩ ba daan wẽ nõke’ene welge taaba. Tɩ Abarnabasɩ daan botɩ Amarkɩ doose ẽ, tɩ ba kẽ õorŋɔ sẽŋɛ Sipri. ⁴⁰La Apolɩ daan looge la Asɩlaasɩ tɩ a doose ẽ. Tɩ Azezi karẽnbiisi la dɩkɛ ba ẽŋɛ Nawẽnnɛ nu’usum tɩ a ẽŋɛ ba yel-sõnnɛ. ⁴¹Tɩ ba yãŋa sẽŋɛ Siiri la Silisi tẽnsʋm ka pa’asɛ Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la pãŋa.

Atimõtɩ doose Apolɩ la Asɩlaasɩ, tɩ ba tõm Nawẽnnɛ tõoma

¹La Apolɩ dõma sẽŋɛ ka paagɛ la Dɛrbɩ la Listri tẽnsʋm. Tɩ Azezi karẽnbia daan bɔna mĩ tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Atimõtɩ, a ma de la Zifu n sakɛ bɔ Azezi sɩra. Dee tɩ a sɔ dɛna Grɛkɩ. ²Tɩ Azezi karẽnbiisi n boe Listri la Ikonim tẽnsʋm na daan tɔgra a yelle sõŋa. ³Tɩ Apolɩ bɔɔra tɩ a dɔla la ba lɛ tõnna, daan wã ẽ Zifdõma sɛba n boe tẽn-bãma la ĩyã, se’ere n soe la, ba wuu daan mi tɩ a sɔ de la Grɛkɩ. ⁴La ba daan dolɩ la tẽnsɩ pʋam bɩsra Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la, dee tɔgra pa’ala ba Azezi Tõntõnɩba la, la kẽma la n boe Zerizalɛm na n looge yɛm se’em, dee yɛta ba tɩ ba sakɛ bõn-sɛba tɩ ba looge la. ⁵Bɛla tɩ Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la daan yẽ pãŋa Nawẽnnɛ doosgo la pʋam, tɩ ba kãllɛ pa’asra daarɛ woo.

Apolɩ boe la Trʋasɩ zãasʋm tɩ ba wi ẽ Masedʋanɩ

⁶Tɩ Apolɩ dõma daan bɔɔra tɩ ba sẽŋɛ Azi tẽnsʋm ka mõolɛ Nawẽnnɛ yetɔga, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa gu ba, tɩ ba doose Frizi la Galatɩ so’olʋm. ⁷La ban sẽŋɛ ka lɛm Mizi so’olʋm na, ba boorɩ tɩ ba sẽŋɛ la Bitini, tɩ Azezi Sɩa la ka bɔ ba sore. ⁸Tɩ ba doose Mizi tole sẽŋɛ Trʋasɩ. ⁹La yʋ’ʋŋɔ tɩ Apolɩ bɩsɛ yẽ Masedʋanɩ nẽra wʋ zãasŋɔ la, tɩ bʋraa la zɛ a zẽ’am bɛlna ẽ yetɩ: «Wa’am Masedʋanɩ wa sõŋɛ tɔ.» ¹⁰La Apolɩ n daan yẽ bɛla la, tõma mãasʋm mɛ tɔtɔ tɩ tɩ sẽŋɛ Masedʋanɩ, bẽm ĩyã, tõma tẽ’esɛ bãŋɛ mɛ tɩ la de la Nawẽnnɛ n wi tõma yetɩ, tɩ sẽŋɛ ka mõolɛ kõ-yẽlga la bɔ ba.

Alidi bɔ Azezi sɩra Filipi tẽŋam

¹¹Tɩ tõma kẽ õorŋɔ bilam kɔ’ɔn sẽŋɛ Samotrasɩ. Tɩ beere wiige, tɩ tõma paagɛ Neapolisi. ¹²La tõma yãŋa ze’ele la bilam sẽŋɛ Filipi n de Masedʋanɩ tẽn-kãra la tẽŋa ayɩla. Filipi tẽŋa de la Rom dõma n soe ẽ. Tõma ẽŋɛ bilam na dabsa faa. ¹³Tɩ vo’osgo daarɛ tɩ tõma yese tẽŋa la pʋam sẽŋɛ kʋlaa nõorʋm, tõma tẽ’esɛ mɛ tɩ zẽ’e-ẽŋa de la Zifdõma pʋ’ʋsgɔ zẽ’a. Tɩ tõma zĩ’ire bilam tɔgra bɔ’ɔra pɔgsɩ n lagsɛ. ¹⁴La pɔka ayɩla n daan boe mĩ pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ, tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Alidi, a ze’ele la Tiyatiiri. A daan koosrɩ la fu-sõma n de gomusga. Tɩ a sɛlsra tõma yetɔga la, tɩ Zuudãana botɩ a bãŋɛ Apolɩ yetɔga la võorɛ dee sakɛ. ¹⁵Tɩ tõma daan mise ẽŋa la a yir-dõma ko’om pʋam. Tɩ a sose tõma yetɩ: «Ya sãn sakɛ tɩ mam sɩrɩ bɔ Zuudãana sɩra mɛ, ya wa’am kẽ’era mam yire.» La a pẽrgɛ tõma mɛ, tɩ tõma sakɛ.

Apolɩ dõma boe la yʋ’a deem Filipi tẽŋam

¹⁶Tɩ daarɛ ayɩla tɩ tõma wɛ pʋ’ʋsgɔ zẽ’am, tɩ pugla n de yamŋa tɩ kʋlkã’arga dolɩ ẽ daan tʋ’ʋsɛ tõma. Kʋlkã’arga la daan botɩ a yẽta la yel-sɛba n boe nẽŋam sẽnna tɔgra bɔ’ɔra nẽrba, la sɛba n soe ẽ na daan yẽtɩ ligri zozo’e mɛ a zẽ’am. ¹⁷Tɩ a dɔla Apolɩ la tõma tĩi tɔgra yetɩ: «Nẽr-bãna wã de la Nawẽnnɛ n gãnnɩ sɛla wuu la tõntõnɩba, ba mõolɩ la fãarɛ sore pa’ala ya.» ¹⁸La a ẽŋɛ bɛla la dabsa faa. Tɩ Apolɩ sũure sã’am la ẽ, tɩ a wẽrgɛ yele kʋlkã’arga la yetɩ: «Mam yetɩ fʋ la Azezi-krisi yʋ’ʋrɛ, tɩ fʋ yese dee basɛ pugla wã.» Tɩ kʋlkã’arga la yese bilam zẽ’am dee basɛ ẽ.

¹⁹Tɩ sɛba n soe ẽ na n bãŋɛ tɩ bãma kãn le yẽ ligri a zẽ’am na, tɩ ba yõkɛ Apolɩ la Asɩlaasɩ ve’ege ba kẽ da’am ka sãm ba tẽŋa la nẽŋadõma zẽ’am. ²⁰Tɩ ba tarɩ ba paagɛ sɛba n diti sarɩya la zẽ’am ka yetɩ: «Nẽr-bãna wã de la Zifdõma, bãma n dãmnɩ tɩ tẽŋa wã. ²¹Ba pa’alɩ la bõn-sɛba n sisri, tɩ tõma n de Rom nẽrba kãn sakɛ ẽŋɛ.» ²²Tɩ nẽr-kʋʋŋɔ la lagɩm zɛbra Apolɩ la Asɩlaasɩ, tɩ sɛba n diti sarɩya la botɩ ba vɛ ba futo la yɛɛsɛ, dee bɔ nõorɛ yetɩ, ba wẽ ba la ka’asa. ²³Tɩ ba wẽ ba zozo’e dee kẽ’esɛ ba yʋ’a deem, dee yele gu’ura la tɩ a gu’ura ba sõŋa. ²⁴Ban yele bɛla la, tɩ a kẽ’esɛ ba yʋ’a de-sɛka n boe pʋam pʋam na, lʋ ba nãma lablɛ la dɔɔgɔ.

²⁵Tɩ sõnsʋa tɩ Apolɩ la Asɩlaasɩ pʋ’ʋsra dee yõona yõoma pẽgra Nawẽnnɛ, tɩ sɛba n po bɔna yʋ’a deem na sɛlsra. ²⁶Tɩ tẽŋa darɛ mĩim zozo’e, tɩ yʋ’a deego la mĩim la a ẽbrɛ waa wuu, tɩ kʋlɩnsɩ la wuu yo’ose, tɩ bãnsɩ la wuu ba’asɛ. ²⁷Tɩ yʋ’a deego gu’ura la nẽegɛ isge yẽ tɩ kʋlɩnsɩ la yo’ose mɛ, tɩ a tẽ’esɛ tɩ ba yese mɛ, tɩ a fooge sʋ’a tɩ a kʋ a mẽŋa. ²⁸Tɩ Apolɩ tɔgɛ ke’enke’em yetɩ: «Da kãn ẽŋɛ fʋ mẽŋa sɛla, tõma wuu boe la kalam.» ²⁹Tɩ yʋ’a deego gu’ura la wi yetɩ, ba tarɩ bugum wa’am. Dee ẽŋɛ tɔtɔ kẽ deego la pʋam ka lui Apolɩ la Asɩlaasɩ nẽŋam gõgra la dabeem, ³⁰isge tarɩ ba yese, soke ba yetɩ: «Bʋraasɩ, mam wʋn ẽŋɛ la wãne yẽ fãarɛ?» ³¹Tɩ ba lerge ẽ yetɩ: «Bɔ Zuudãana Azezi sɩra, tɩ fõn na fʋ yir-dõma wuu wʋn yẽ fãarɛ.» ³²Tɩ ba tɔgɛ Zuudãana yetɔga bɔ ẽŋa la sɛba wuu n boe a yire la. ³³La wakat-ẽŋa mẽŋa tɩ a tarɩ ba ka pɛ ba nõtɔ la. La bilam zẽ’am tɩ ba mise ẽŋa la a yir-dõma wuu ko’om pʋam la Azezi yʋ’ʋrɛ. ³⁴Tɩ a tarɩ Apolɩ la Asɩlaasɩ sẽŋɛ a yire ka bɔ ba dia. Tɩ ẽŋa la a yir-dõma la wuu sũure daan ãna yẽlʋm zozo’e, ban bɔ Nawẽnnɛ sɩra la ĩyã.

³⁵La beere n wiige, tɩ sɛba n diti sarɩya la tõm ba tõntõnɩba yetɩ, ba sẽŋɛ ka yele sɛka n gu’uri yʋ’a deego la yetɩ, a basɛ bʋraasɩ la. ³⁶Tɩ yʋ’a deego gu’ura la tɔgɛ bɔ Apolɩ yetɩ: «Sarɩyaditba la bɔ nõorɛ yetɩ, m basɛ tɩ ya yese. Bɛla yese-ya fõrgɛ la sũ-mã’asʋm.» ³⁷Tɩ Apolɩ yele tõntõnɩba la yetɩ: «Tõma n de Rom tẽŋa nu’ugo nẽrba, tɩ ba ka di tõma sarɩya dee wẽ tõma, kẽ’esɛ tõma yʋ’a deem, yãŋa yetɩ ba li’ise basɛ tõma? Ayɛɩ, ba mẽŋa wa’am wa yese to.» ³⁸Tɩ tõntõnɩba la sẽŋɛ ka yele sarɩyaditba la bɛla. Tɩ dabeem kẽ ba, ban wõm tɩ Apolɩ la Asɩlaasɩ de la Rom tẽŋa nu’ugo nẽrba la ĩyã. ³⁹Tɩ ba mẽŋa wa’am wa belem ba, botɩ ba yese, dee sose ba yetɩ, ba fõrgɛ dee basɛ ba tẽŋa. ⁴⁰La ba yese yʋ’a deem na sẽŋɛ la Alidi yire ka tɔgɛ bɔ Azezi karẽnbiisi la bʋraanɛ dee fõrgɛ.

Yel-sɛba n ẽŋɛ Tesaloniki tẽŋam

¹Apolɩ la Asɩlaasɩ doose la Amfipoli, la Apoloni tẽnsʋm tole sẽŋɛ Tesaloniki, zẽ’e-ẽŋa Zifdõma wẽndeego n daan boe mĩ. ²Tɩ Apolɩ daan kẽ mĩ wʋ ẽ ẽn ɩta se’em na, tɔgɛ bõn-sɛba n boe Nawẽnnɛ gõŋɔ pʋam na pa’alɛ ba vo’osgo dabsa atã. ³A tɔgɛ pa’ala ba yetɩ, la masɛ mɛ tɩ Krisi nãmsɛ ki dee vo’oge. Dee yetɩ: «Azezi tɩ mam mõolɩ a yelle bɔ’ɔra ya wã de la Krisi la.» ⁴Tɩ ba nẽrba basɛba, la Grɛkɩdõma nẽrba zozo’e n pʋ’ʋsrɩ Nawẽnnɛ, la pɔgsɩ zozo’e n de nẽrzuto daan sakɛ po dɔla Apolɩ la Asɩlaasɩ.

⁵Tɩ Zifdõma daan ẽŋɛ sũure, sẽŋɛ da’am ka ɛ nẽrba n ka tarɩ võorɛ lagsɛ tɩ ba dãm tẽŋa la. Tɩ ba sẽŋɛ Azasõ yire ka ɛɛra Apolɩ la Asɩlaasɩ tɩ ba tarɩ ba sẽŋɛ tẽŋa la nẽrba zẽ’am. ⁶La ba sẽŋɛ ka ɛ ka yẽ ba, yõkɛ Azasõ la Azezi karẽnbiisi basɛba sẽŋɛ tẽŋa la kɛ’ɛndõma zẽ’am ka tĩi tɔgɛ yetɩ: «Nẽr-bãna wã eerɩ dãmna la dũnia wuu. La ban wãna n wa’am kalam, ⁷tɩ Azasõ to’oge ba. Nẽr-bãna wã wuu sɩ’ɩsrɩ la Rom na-keko nõorɛ yetɩ, naba ayẽma n boe tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Azezi.» ⁸La kɛ’ɛndõma la, la nẽr-kʋʋŋɔ la n wõm bɛla la, ba sũure isge mɛ. ⁹Tɩ ba botɩ Azasõ la sɛba n dolɩ ẽ na bĩŋe ligri, dee tɩ ba basɛ ba.

Apolɩ la Asɩlaasɩ sẽŋɛ Beere

¹⁰La wẽnnɛ n daan sobe, tɩ Azezi karẽnbiisi la botɩ Apolɩ la Asɩlaasɩ sẽŋɛ Beere. La ban paagɛ la, ba sẽŋɛ mɛ ka kẽ Zifdõma wẽndeem. ¹¹La bãma tarɩ pʋtẽ’e-sõnnɛ mɛ gãnna Zifdõma sɛba n boe Tesaloniki la, sakɛ to’oge Nawẽnnɛ yetɔga la ba sũure wuu, dee daan karẽŋra Nawẽnnɛ gõŋɔ la daarɛ woo tɩ ba bɩsɛ Apolɩ n yele se’em na de la sɩra bɩɩ la dagɩ sɩra. ¹²La ba nẽrba zozo’e, la Grɛkɩdõma pɔgsɩ n de yʋ’ʋrɛ dõma, la bʋraasɩ zozo’e sakɛ bɔ Azezi sɩra mɛ.

¹³Tɩ Zifdõma sɛba n boe Tesaloniki la wõm tɩ Apolɩ mõolɩ Nawẽnnɛ yetɔga Beere, tɩ ba sẽŋɛ mĩ ka dãm nẽrba la, sa’asɛ ba la Apolɩ la Asɩlaasɩ. ¹⁴Tɩ karẽnbiisi la ẽŋɛ tɔtɔ botɩ nẽrba basɛba kɔlgɛ Apolɩ sẽŋɛ ko-kãtɛ la nõorʋm. Dee tɩ Asɩlaasɩ la Atimõtɩ weege Beere. ¹⁵La sɛba n kɔlgɛ Apolɩ la tarɩ ẽ paagɛ la Atɛnɩ, tɩ Apolɩ soolʋm ba yetɩ, ba sãn paagɛ, ba yele Asɩlaasɩ la Atimõtɩ yetɩ, ba wa’am tɔtɔ.

Apolɩ boe Atɛnɩ mõola Nawẽnnɛ yetɔga

¹⁶La Apolɩ daan boe la Atɛnɩ gu’ura Asɩlaasɩ la Atimõtɩ. La a daan yẽ la baga n boe tẽŋa la pʋam zozo’e, tɩ a sũure sã’am. ¹⁷Tɩ a sẽŋɛ Zifdõma wẽndeem ka tɔgra la Zifdõma, la sɛba n dagɩ Zifdõma dee pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ, dee tɔgra daarɛ woo la nẽrba n boe da’am. ¹⁸Tɩ bãŋrɩba daan bɔna mĩ tɔgra la Apolɩ, basɛba dolɩ la A’epikiri zãsŋɔ, dee tɩ basɛba dɔla Astoyisi zãsŋɔ. Tɩ nẽrba basɛba soke yetɩ: «Yetɔg-tɔgsa wã boorɩ tɩ a yetɩ bẽm?» Tɩ basɛba yetɩ: «La ãn wʋ a mõolɩ la wẽn-paalsɩ yelle la.» Se’ere n soe la, Apolɩ mõolɩ la Azezi kõ-yẽlga, la kũm vo’ore yelle. ¹⁹Tɩ ba tarɩ ẽ sẽŋɛ Arewopaazɩ zẽ’am ka yetɩ: «Tõma boorɩ la tɩ bãŋɛ zãsŋɔ paalga sɛka tɩ fõn tɔgrɩ la võorɛ. ²⁰Fõn tɔgɛ yel-sɛba tɩ tõma wõm wã de la yel-sãasɩ bɔ tõma, bɛla tɩ tõma bɔɔra tɩ bãŋɛ a võorɛ.» ²¹Wakatɛ wuu Atɛnɩ dõma, la nẽr-sɛba n kẽ’erɩ bilam na, tɔgrɩ la yel-paala dee sɛlsra yel-paala.

²²Tɩ Apolɩ isge ze’ele Arewopaazɩ la tẽŋasʋka yetɩ: «Atɛnɩ tẽŋa nẽrba, mam yẽ tɩ ya de la nẽrba n nã’asrɩ baga zozo’e sɛla woo pʋam. ²³Mam n gilge ya tẽŋa wã pʋam na, mam yẽ bõn-sɛba tɩ ya ẽŋɛ nã’asra mɛ, la mam yẽ la kãabgɔ bĩmbĩnne zuo tɩ la gʋlsɛ yetɩ: ‹Wẽn-sɛka tɩ tõma ka mi.› Wẽn-sɛka tɩ yãma nã’asrɩ dee ka mina ẽ na, tɩ mam mõolɩ bɔ’ɔra ya. ²⁴Nawẽnnɛ ẽŋa n nãam dũnia la sɛla wuu n boe ba pʋam, ẽŋa n soe saazuum la tẽŋa. A ka kẽ’erɩ deego tɩ nẽrsaalba mẽ pʋam. ²⁵Sɛla ka pɔ’ɔgɛ ẽ tɩ a bɔɔra tɩ nẽrsaalba tõm bɔ ẽ. Ẽŋa n bɔ’ɔrɩ sɛla woo yõvore, la vo’osʋm, la sɛla woo. ²⁶A nãam la nẽra ayɩla botɩ nẽrba buuri wuu n boe dũnia zuo ze’ele la ẽŋa zẽ’am. Ẽŋa n makɛ wakat-sɛba la zẽ’e-sɛba tɩ ba wʋn bɔna. ²⁷A ẽŋɛ bɛla tɩ ba ɛ ẽ mɛ, ba sãn ɛɛra babla, tã tɩ ba wʋn yẽ ẽ. La a ka zãagɛ la tɩ nẽra baa ayɩla. ²⁸Ẽŋa n botɩ tɩ bɔna, sẽnna dee tara vɔm, wʋ yãma Atɛnɩ so’olʋm nẽrba basɛba n daan yetɩ:

‹Tõma mẽ de la a kɔma.›

²⁹Tõma n de a kɔma la, tɩ da tẽ’esɛ tɩ Nawẽnnɛ wõn na bõn-nãanɩsɩ tɩ nẽrsaalba dɩkɛ sãlma bɩɩ zũuro bɩɩ kuga tẽ’esɛ mãalɛ la nu’usi. ³⁰Nawẽnnɛ ka geele wakat-sɛka tɩ tõma daan ka mi la. La lɛɛlɛ wã, a bɔ nõorɛ zẽ’a woo yetɩ, nẽrba wuu teege yɛm basɛ tõon-be’ero. ³¹Se’ere n soe la, a looge la daarɛ tɩ a di dũnia nẽrba sarɩya, a dẽŋɛ looge la nẽra, ẽŋa n wʋn di nẽrba la wuu sarɩya la sɩra. A vo’oge nẽr-ẽŋa pa’alɛ tɩ la de la sɩra.»

³²Ban wõm tɩ Apolɩ tɔgrɩ kũm vo’ore yelle la, tɩ sɛba la’ara ẽ, dee tɩ basɛba yetɩ: «Tõma wʋn le selse fʋ yetɔg-bãna la da-se’ere.» ³³Tɩ Apolɩ ze’ele ba zẽ’am fõrgɛ. ³⁴La nẽrba basɛba daan doose ẽ mɛ bɔ Azezi sɩra. Nẽr-sɛba n daan bɔ sɩra la de la Adenisi, ẽŋa de la Arewopaazɩ sarɩyaditba nẽra ayɩla, la pɔka ayɩla yʋ’ʋrɛ n de Adamarisi, la nẽrba basɛba.

Apolɩ boe Korẽntɩ

¹Bɛla poorʋm, Apolɩ isge Atɛnɩ sẽŋɛ la Korẽntɩ. ²Ẽn paagɛ bilam na, a yẽ la Zifdõma bʋraa yʋ’ʋrɛ n de Akila tɩ ba dɔgɛ ẽ Põ, tɩ ẽŋa la a pɔga Aprisili ze’ele Rom n boe Itali so’olʋm sẽŋɛ paam, se’ere n soe la, na-keko Akloorɩ n bɔ nõorɛ tɩ Zifdõma wuu n boe Rom tẽŋam fõrgɛ. Tɩ Apolɩ sẽŋɛ ba zẽ’am. ³La bãma la Apolɩ tõoma daan de la bʋyɩla, ba pɛ’ɛrɩ la futo tɩ ba da’ara tĩ’ira fuu-deto, bɛla ĩyã tɩ Apolɩ kẽ’era bilam, tɩ ba lagɩm tõnna. ⁴La Zifdõma vo’osgo daarɛ woo Apolɩ sẽnnɩ ba wẽndeem mɛ tɔgra Nawẽnnɛ yetɔga bɔ’ɔra ba, mõrgra tɩ a botɩ Zifdõma, la Grɛkɩdõma sakɛ Nawẽnnɛ yetɔga la.

⁵La Asɩlaasɩ la Atimõtɩ n daan ze’ele Masedʋanɩ paagɛ la, Apolɩ daan basɛ a tõoma la mɛ, dee mõola Nawẽnnɛ yetɔga la pa’ala Zifdõma tɩ Azezi n de Krisi tɩ Nawẽnnɛ tõm. ⁶Tɩ ba sɩ’ɩsɛ dee tɔgra ẽ tɔg-be’ero. Tɩ a pĩsũm a futo pa’alɛ tɩ ba ka ẽŋɛ sõŋa, dee yele ba yetɩ: «Ya sãn yẽ nãmsgɔ, ya yelle boe la ya mẽŋa zuo, la dagɩ mam yelle. La zĩna tɛka mam wʋn sẽŋɛ la sɛba n dagɩ Zifdõma la zẽ’am.» ⁷Apolɩ daan yele bɛla, dee yese mɛ, sẽŋɛ ka kẽ’era nẽra ayɩla yʋ’ʋrɛ n de Atitiyusi-zustusi yire. A de la bu-zãŋka dee pʋ’ʋsra Nawẽnnɛ, tɩ a yire lɛm Zifdõma wẽndeego la. ⁸La Akrispusi n de wẽndeego la nẽŋadãana, la a yir-dõma wuu daan bɔ Zuudãana Azezi sɩra mɛ. La Korẽntɩ nẽrba zozo’e n daan selsrɩ kõ-yẽlga la, mẽ bɔ sɩra mɛ, tɩ ba mise ba ko’om pʋam.

⁹Tɩ daarɛ ayɩla yʋ’ʋŋɔ, tɩ Apolɩ yẽ wʋ zãasŋɔ la, tɩ Zuudãana yele ẽ yetɩ: «Da zoe dabeem sĩna, ken tɔgra, ¹⁰tɩ mam boe la fʋ mɛ, nẽra nẽra kãn tã’agɛ ẽŋɛ fʋ be’em. Se’ere n soe la, tẽŋa wã pʋam nẽrba zozo’e de la mam nẽrba.» ¹¹Apolɩ zĩ’ire bilam na yʋʋnɛ la wõr-sɩyoobɩ zãsna nẽrba Nawẽnnɛ yetɔga.

¹²La wakat-sɛka tɩ Agaliyõ daan de Akayi so’olʋm gɔmna la, Zifdõma daan isge naagɛ la taaba dõrɛ Apolɩ tarɩ ẽ sẽŋɛ sarɩyadia zẽ’am, ¹³ka yetɩ: «Ẽna wã n mõrgrɩ nẽrba tɩ ba pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ se’em na sɩ’ɩsrɩ la tõma lɔɔ.» ¹⁴Tɩ Apolɩ daan bɔna mĩ tɩ a tɔgɛ, tɩ Agaliyõ yele Zifdõma la yetɩ: «La sãn de nɩ na sɛla n ka masɛ bɩɩ tõon-be’ero tɩ a ẽŋɛ, mam wʋn mõrgɛ selse yãma Zifdõma. ¹⁵La, la sãn dɛna ya wẽ’erɩ la nõke’ene la yetɔga, la yʋ’ʋra, la ya mẽŋa lɔɔ yɛla, ya mẽŋa bɩsɛ bõn-bãma yelle. Tɩ mam kãn di bõn-ẽŋa sarɩya.» ¹⁶A yele bɛla, dee dige ba sarɩya zẽ’am na mɛ tɩ ba yese. ¹⁷Tɩ ba wuu yõkɛ Asostɛnɩ n de Zifdõma wẽndeego nẽŋadãana wẽ ẽ sarɩyadia la zẽ’am. La Agaliyõ toogo ka boe la ban ẽŋɛ se’em na.

Apolɩ lebe Antɩyɔsɩ n boe Siiri

¹⁸La Apolɩ ken zĩ’ire Korẽntɩ la dabsa zozo’e la karẽnbiisi la lɛ, dee keese ba tɩ ba sẽŋɛ Siiri. Tɩ Aprisili la Akila doose ẽ. La ban daan paagɛ Sãnkre la, Apolɩ dẽŋɛ siige la a zuugo, se’ere n soe la, a bĩŋe la nõorɛ la Nawẽnnɛ. Dee tɩ ba yãŋa kẽ õorŋɔ sẽŋɛ ¹⁹ka paagɛ Efɛɛzɩ, tɩ Apolɩ basɛ Aprisili la Akila bilam. A sẽŋɛ ka kẽ la Zifdõma wẽndeem tɔgɛ la ba. ²⁰Tɩ ba sose ẽ yetɩ, a weege ba zẽ’am yuuge. Tɩ a zagsɛ, ²¹dee keese ba yetɩ: «Nawẽnnɛ sãn sakɛ, m wʋn leme ya zẽ’am.»

La a daan kẽ la õorŋɔ Efɛɛzɩ, ²²sẽŋɛ Sezaare ka sige bilam, sẽŋɛ Zerizalɛm ka pʋ’ʋsɛ Azezi nẽr-sɛba n boe bilam na, dee sẽŋɛ Antɩyɔsɩ. ²³La a yuuge bilam mɛ fẽe, dee yese ɛ Galatɩ la Frizi pa’asɛ karẽnbiisi la wuu pãŋa.

Apolɔsɩ boe Efɛɛzɩ la Korẽntɩ tẽnsʋm

²⁴La Zifu bʋraa yʋ’ʋrɛ n de Apolɔsɩ tɩ ba dɔgɛ ẽ Alɛgsãndri n wa’am Efɛɛzɩ, a de la tɔg-mita dee mina Nawẽnnɛ gõŋɔ sõŋa. ²⁵Ba daan pa’alɛ ẽ Zuudãana Azezi sore yɛla mɛ, tɩ a daan zãsna nẽrba so-ẽŋa yɛla sõŋa la a sũure wuu. La a daan mi la Azã ko’om misga la mã’a. ²⁶Tɩ a daan tɔgra Zifdõma wẽndeem la bʋraanɛ. La Aprisili la Akila n wõm ẽn tɔgrɩ la, tɩ ba tarɩ ẽ sẽŋɛ ka pa’alɛ ẽ Nawẽnnɛ sore la yɛla sõŋa pa’asɛ.

²⁷Tɩ a bɔɔra tɩ a sẽŋɛ Akayi, tɩ Azezi karẽnbi-sɛba n boe Efɛɛzɩ la gʋlsɛ gõŋɔ bɔ Azezi karẽnbiisi la n boe Akayi la yetɩ, ba to’oge ẽ sõŋa. La ẽn paagɛ bilam na, a sõŋɛ sɛba tɩ Nawẽnnɛ daan bɔ ba a yel-sõnnɛ tɩ ba bɔ ẽ sɩra la mɛ zozo’e. ²⁸La a daan dɩkɛ la Nawẽnnɛ gõŋɔ tɔgɛ yãŋɛ Zifdõma nẽrba wuu nẽŋam, pa’alɛ ba tɩ Azezi de la Krisi tɩ Nawẽnnɛ tõm.

Apolɩ boe Efɛɛzɩ

¹La Apolɔsɩ n daan nãn boe Korẽntɩ la, Apolɩ doose la tãnsɩ zuo tẽnsɩ la wuu pʋam tole, sẽŋɛ ka paagɛ Efɛɛzɩ yẽ karẽnbiisi basɛba bilam, ²soke ba yetɩ: «Yãma n bɔ Azezi sɩra la, yãma to’oge Nawẽnnɛ Sɩa mɛ bɩɩ?» Tɩ ba lerge yetɩ: «Ayɛɩ, tõma nãn ka wõm tɩ Nawẽnnɛ Sɩa boe.» ³Tɩ Apolɩ soke ba yetɩ: «Ko’om misga kãna tɩ yãma to’oge?» Tɩ ba lerge yetɩ: «Tõma to’oge la Azã ko’om misga.» ⁴Tɩ Apolɩ yele ba yetɩ: «Azã daan misri nẽrba ko’om pʋam pa’ala tɩ ba teege la yɛm basɛ tõon-be’ero. A daan yetɩ nẽrba la, tɩ nẽra n weege ẽŋa poorʋm sẽna, ba doose ẽŋa. Nẽr-ẽŋa de la Azezi.» ⁵La ban wõm bɛla la, ba botɩ ba mise ba ko’om pʋam mɛ Zuudãana Azezi yʋ’ʋrɛ ĩyã. ⁶Tɩ Apolɩ dɩkɛ a nu’usi paglɛ ba zuto, tɩ Nawẽnnɛ Sɩa wa’am ba zuo, tɩ ba tɔgra yetɔg-zãŋsɩ dee to’oge Nawẽnnɛ yetɔga tɔgɛ bɔ nẽrba. ⁷Ba daan de wʋ nẽrba pia la ayi.

⁸Apolɩ daan kẽ Efɛɛzɩ la wõr-sɩtã, daan kẽ’era Zifdõma wẽndeem mõola Nawẽnnɛ yetɔga la bʋraanɛ bɔ’ɔra nẽrba, dee mõrgɛ pa’alɛ ba Nawẽnnɛ so’olʋm yɛla tɩ ba sakɛ. ⁹Tɩ basɛba daan kɛ’ɛm ba sũure ka sakɛ, dee tɔgra Zuudãana sore la tɔg-be’ero nẽrba nẽŋam. Tɩ Apolɩ basɛ ba dee welge karẽnbiisi la fõrgɛ. Tɩ daarɛ woo tɩ a zãsna ba Atiranusi karẽndeego pʋam. ¹⁰A ẽŋɛ bɛla la yʋʋma ayi. La nẽr-sɛba wuu n boe Azi tẽnsʋm na wõm Zuudãana yetɔga mɛ, Zifdõma, la bu-zãŋsɩ wuu.

Aseeva dayɔɔsɩ yelle

¹¹La Nawẽnnɛ daan basɛ tɩ Apolɩ tõm na tõon-yãlm-kãra. ¹²La ba daan sãn ẽn dɩkɛ ãnkɩra bɩɩ futo n kalʋm a ĩyã tarɩ sẽŋɛ ka kalʋm bã’adõma, ba yẽtɩ ĩmã’asʋm mɛ, tɩ kʋlkã’arsɩ yɛsra dee basra ba.

¹³Tɩ Zifdõma basɛba n daan gilgri digra kʋlkã’arsɩ nẽrba zẽ’am, daan makɛ tɩ ba dige kʋlkã’arsɩ la Zuudãana Azezi yʋ’ʋrɛ, yele ba yetɩ: «Mam yetɩ ya la Azezi sɛka tɩ Apolɩ mõolɩ la yʋ’ʋrɛ tɩ ya yese.» ¹⁴Ba daan de la Aseeva n de Zifdõma kãabgɔ kẽma nẽŋadãana dayɔɔsɩ bayopɔɩ n ɩtɩ bɛla. ¹⁵Tɩ kʋlkã’arga lerge ba yetɩ: «Mam mi Azezi mɛ, dee mina Apolɩ n de sɛka, la yãma de la ãndõma?» ¹⁶Tɩ kʋlkã’arga la n tarɩ sɛka la isge zɛbɛ ba la pãŋa yãŋɛ ba wuu, tɩ ba ze’ele yire la zoe yese bɛɛla la pɔglʋŋɔ.

¹⁷Tɩ Zifdõma, la bu-zãŋsɩ la wuu n boe Efɛɛzɩ la wõm yel-ẽna wã. Tɩ dabeem kẽ ba wuu, tɩ ba pẽgra Zuudãana Azezi yʋ’ʋrɛ. ¹⁸Tɩ nẽrba zozo’e bɔ Azezi sɩra wa’am wa pelge ba pʋa tɔgɛ ba tõon-be’ero nẽrba nẽŋam. ¹⁹Tɩ ba zozo’e n tarɩ ba gõnnɔ tõnna tɩɩm tõoma la, lagsɛ ba yõ la bugum nẽrba la wuu nifum. Tɩ ba geele gõnnɔ na wuu ligri, tɩ ba de la lig-kõba tʋspinuu. ²⁰La Zuudãana n pa’alɛ a pãŋa bɛla la, tɩ a yetɔga la saara zẽ’a wuu dee yẽta pãŋa.

Efɛɛzɩ dõma dãmŋɔ yelle

²¹Bɛla poorʋm tɩ Apolɩ tẽ’esɛ a sũurum yetɩ, ẽŋa wʋn sẽŋɛ la Masedʋanɩ, la Akayi ka ze’ele bilam sẽŋɛ Zerizalɛm, dee yetɩ: «Mam sãn paagɛ bɔna Zerizalɛm, dẽnɩ tɩ mam paagɛ Rom.» ²²La a tõm na Atimõtɩ, la A’erastɩ n de a sõŋrɩba tɩ ba sẽŋɛ Masedʋanɩ, dee weege a mẽŋa Azi yuuge fẽe.

²³La wakat-ẽŋa dãmŋɔ zozo’e n isge Efɛɛzɩ Zuudãana Azezi sore la doosgo yelle. ²⁴La bʋraa n daan de kuta, tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Ademetrisi. A daan tarɩ la zũuro kuta bõndõma tɩ ba wõna la ba wẽnnɛ Artemisi deego la. Tɩ zũuro tõntõnɩba la daan yẽ yõorɔ zozo’e tõon-ẽŋa pʋam. ²⁵Tɩ Ademetrisi lagsɛ ba, la sɛba wuu n tõnnɩ tõon-ẽŋa buuri, yele ba yetɩ: «Bʋraasɩ wã, ya mi tɩ tõon-ẽna wã pʋam tɩ tɩ yẽtɩ bõntarsõm. ²⁶Ya mẽŋa wõm dee yẽ Apolɩ n ɩtɩ se’em. A pa’alɩ nẽrba tɩ wẽn-sɛba tɩ nẽrsaalba ẽŋɛ la ba mẽŋa nu’usi la dagɩ wẽna sɩra sɩra. A ẽŋɛ bɛla mõrgɛ teege nẽrba zozo’e pʋtẽ’era mɛ Efɛɛzɩ kalam, la, la dee la fẽe tɩ a paagɛ Azi tẽnsɩ wã wuu pʋam. ²⁷Bõn-ẽna wʋn botɩ tõma tõonɛ na sã’am mɛ. La sɛla n pa’asɛ, wẽn-kãtɛ Artemisi deego la wʋn lebge la zãŋa, la Artemisi mẽŋa tɩ Azi nẽrba, la dũnia nẽrba wuu nã’asrɩ la, pãŋa wʋn sã’am mɛ.»

²⁸La ban wõm yetɔg-bãna la, ba sũa yĩige mɛ tɩ ba tĩi tɔgɛ yetɩ: «Efɛɛzɩ dõma wẽnnɛ Artemisi n tarɩ pãŋa.» ²⁹Tɩ tẽŋa la wuu dãmɛ. Tɩ nẽrba la yõkɛ Agayusi la Aristarkɩ tarɩ ba zoe sẽŋɛ lagsgɔ zẽ’am, bãma bayi de la Masedʋanɩ nẽrba n dolɩ Apolɩ. ³⁰Tɩ Apolɩ bɔɔra tɩ a kẽ nẽr-kʋʋŋɔ la zẽ’am, tɩ karẽnbiisi la ka sakɛ. ³¹Tɩ Azi tẽŋa nẽŋadõma basɛba n de a sɩrdõma tõm nẽrba yetɩ, ba wa’am a zẽ’am wa belem ẽ yetɩ, a da sẽŋɛ lagsgɔ zẽ’am na. ³²Tɩ nẽr-kʋʋŋɔ la lagɩm vɔɔla zozo’e, tɩ nẽra woo tɔgra ẽŋa n tẽ’esɛ se’em, tɩ ba zozo’e ka mina bõn-sɛka n botɩ ba lagsɛ. ³³Tɩ Zifdõma looge Alɛgsãndrɩ tɩ a sẽŋɛ nẽrba la nẽŋam ka tɔgɛ, tɩ nẽrba la basɛba pa’alɛ ẽ yelle la võorɛ. Tɩ Alɛgsãndrɩ yɩbsɛ la nu’usi tɩ a tɔgɛ yelle la pa’alɛ nẽrba la. ³⁴La ban bãŋɛ tɩ a de la Zifu la, tɩ ba wuu lagɩm taaba tĩi kaasɛ yetɩ: «Efɛɛzɩ dõma wẽnnɛ Artemisi n tarɩ pãŋa.» Ba kaasɛ bɛla paagɛ karf-ayi.

³⁵Tɩ tẽŋa la gõn-gʋlsa botɩ ba go’oge, tɩ a yele ba yetɩ: «Efɛɛzɩ nẽrba, dũnia nẽrba wuu mi mɛ tɩ wẽn-kãtɛ Artemisi pʋ’ʋsgɔ deego la boe la Efɛɛzɩ kalam, la tõma n de a pʋ’ʋsgɔ deego la gu’urba, la kugre la n wõn na Artemisi ze’ele saazuum lui la gu’urba. ³⁶Nẽra nẽra kãn yãŋɛ sɩ’ɩsɛ yel-ẽna. Bɛla ĩyã, go’oge-ya voole, da lɔgɛ-ya ẽŋɛ sɛla n ka masɛ. ³⁷Yan tarɩ nẽr-bãna wa’am kalam wã, ba ka yele tɩ wẽnnɛ na yel-be’ego, la ba ka kẽ a pʋ’ʋsgɔ deem na ẽŋɛ sɛla n de be’em. ³⁸La Ademetrisi la a tõntõnɩba la sãn tara yelle la nẽr-sɛka, sarɩyadia daarɛ boe mɛ, la sarɩyaditba mẽ boe mɛ. A sãn bɔɔra, a tarɩ ba sẽŋɛ bilam ka sãm. ³⁹La ya sãn yẽ la yel-sɛka tɩ ya bɔɔra tɩ ya malgɛ, tẽŋa la nẽrba lagsgɔ daarɛ, tɩ wʋn malgɛ. ⁴⁰Yãma n ẽŋɛ sɛla zĩna wã wʋn wa’am na yelle, tɩ ba wʋn dõrɛ tɩ yetɩ, tɩ gire la tẽŋa. La tɩ kãn yãŋɛ pa’alɛ sɛla n botɩ tɩ lagsɛ gire girga la. La tɩ kãn yãŋɛ tɔgɛ la võorɛ sõŋa.» ⁴¹Ẽŋa n yele bɛla kɩ’ɩlɩm na, dee yele ba tɩ ba wɩrgɛ.

Apolɩ sẽŋɛ Masedʋanɩ

¹Lan daan gire mã’agɛ la poorʋm, tɩ Apolɩ botɩ Azezi karẽnbiisi la lagsɛ, tɩ a tɔgɛ bɔ ba bʋraanɛ, keese ba dee wɛ’ɛsa Masedʋanɩ. ²La ẽn daan dolɩ so’olʋm ẽŋa tẽn-sɛba pʋam tɔlla la, a tɔgɛ yetɔga zozo’e mɛ bɔ karẽnbiisi la bʋraanɛ. Dee yãŋa tole ka paagɛ Grɛsɩ. ³La ẽn paagɛ bilam na, a zĩ’ire mĩ na wõr-sɩtã, mãasʋm tɩ a kẽ õorŋɔ sẽŋɛ Siiri, wõm tɩ Zifdõma dolɩ la a nãma. Tɩ a tẽ’esɛ yetɩ, ẽŋa wʋn lebe doose la Masedʋanɩ.

⁴Sɛba n daan dolɩ ẽ na de la: Apirusi bia Asopatɛɛrɩ n ze’ele Beere, la Aristarkɩ la Asekõndusi n ze’ele Tesaloniki, la Agayusi n ze’ele Dɛrbɩ, la Atisiki la Atrofim n ze’ele Azi, pa’asɛ la Atimõtɩ. ⁵Nẽr-bãna wã daan dẽŋɛ tole la nẽŋa ka gu’ura tõma Trʋasɩ. Dee tɩ tõma sẽŋɛ Filipi tẽŋam. ⁶La borborɩ n ka tarɩ dãbɩllɛ kibsa la poorʋm, tɩ tõma kẽ õorŋɔ Filipi, tɩ dabsa anuu daarɛ tɩ tõma paagɛ sɛba n boe Trʋasɩ gu’ura tõma la zẽ’am, zĩ’ire bilam dabsa ayopɔɩ.

Apolɩ boe Trʋasɩ

⁷La vo’osgo daarɛ ayɩla yʋ’ʋŋɔ, tɩ tõma lagsɛ tɩ tɩ di, dee fiise borborɩ. Tɩ Apolɩ daan isge tɔgra Nawẽnnɛ yetɔga la nẽrba la halɩ ka paagɛ sõnsʋa, se’ere n soe la, a boorɩ tɩ beere sãn wiige, a fõrgɛ mɛ. ⁸La fɩtladõma zozo’e n daan boe saazuum deto batã dãana la tɩ tõma lagsɛ a pʋam na. ⁹Tɩ budib-polle yʋ’ʋrɛ n de A’etikusi zẽa deego la takolle zuo. La Apolɩ n tɔgɛ yuuge la, tɩ gẽem yõkɛ ẽ, tɩ a gĩse. La a gĩse la gẽ-bergo ze’ele saazuum deego la tɩ tõma boe mĩ na lui tẽŋa. Tɩ ba zẽkɛ ẽ, tɩ a ki mɛ.

¹⁰Tɩ Apolɩ sige yigle õbgɛ ẽ zãla a nu’usum, dee yetɩ: «Da fabla-ya, a vɔa mɛ.» ¹¹A yele bɛla dee lebe zom ka fiise la borborɩ obe, dee tɔgɛ la ba yuuge halɩ ka paagɛ bewiine, dee yãŋa fõrgɛ. ¹²La budibla la vɔa mɛ, tɩ ba tarɩ ẽ kule. Tɩ la ẽŋɛ nẽrba la sũure yẽlʋm halɩ zozo’e.

Apolɩ sẽŋɛ Milɛtɩ

¹³La tõma kẽ la õorŋɔ dẽŋɛ Apolɩ sẽŋɛ Asɔsɩ, a daan yetɩ a sẽŋɛ la nãma wa yakɛ tõma bilam. ¹⁴La ẽn yakɛ tõma Asɔsɩ la, a kẽ la õorŋɔ, tɩ tõma sẽŋɛ Mitilɛnɩ. ¹⁵La tõma ze’ele la bilam doose ko’om na pʋam, tɩ beere wiige, tɩ tõma paagɛ Kiyo zanõ-bɔba. Tɩ beere le wiige, tɩ tõma doose Samõsɩ. Tɩ beere le wiige, tɩ tõma paagɛ Milɛtɩ. ¹⁶La Apolɩ daan looge yɛm tɩ a ka gõlgɛ sẽŋɛ la Efɛɛzɩ, se’ere n soe la, a daan ka boorɩ tɩ a gʋ’ʋm a mẽŋa Azi so’olʋm na pʋam, a daan kãblɩ mɛ tɩ a paagɛ Zerizalɛm dee tɩ Pãntekɔtɩ daarɛ la paagɛ.

Apolɩ tɔgɛ bɔ Efɛɛzɩ kẽma

¹⁷Tɩ Apolɩ ze’ele Milɛtɩ soolʋm Efɛɛzɩ yetɩ, ba wi Azezi nẽr-kʋʋŋɔ la kẽma tɩ ba wa’am. ¹⁸La ban paagɛ a zẽ’am na, a yele ba yetɩ: «Yãma mi mam daan ãn se’em, wakat-sɛka wuu tɩ mam daan boe la yãma la mɛ, lan pĩ’ilum na daar-sɛka tɩ mam wa’am Azi so’olʋm pʋam na. ¹⁹Mam sike m mẽŋa mɛ tõm Nawẽnnɛ tõoma la nintãm, baa nãmsgɔ sɛka tɩ mam yẽ Zifdõma n dolɩ mam nãma la pʋam. ²⁰Mam mõolɛ bõn-sɛba n wʋn sõŋɛ ya mɛ pa’alɛ ya nẽrba sʋkam la ya yiɛ pʋam, ka sʋgɛ sɛla sɛla. ²¹Mam tɔgɛ pa’alɛ Zifdõma, la bu-zãŋsɩ mɛ yetɩ, ba teege yɛm basɛ tõon-be’ero, sakɛ doose Nawẽnnɛ, dee bɔ tɩ Zuudãana Azezi sɩra. ²²La lɛɛlɛ wã, mam sakɛ Nawẽnnɛ Sɩa nõorɛ mɛ yetɩ m sẽŋɛ Zerizalɛm, la mam ka mi bõn-sɛka n wʋn ka ẽŋɛ mam mĩ. ²³La mam n mi se’em na, Nawẽnnɛ Sɩa pa’alɛ mam mɛ tẽn-sɛba wuu pʋam tɩ mam sẽŋɛ la, tɩ ba wʋn nãmsɛ mam mɛ dee kẽ’esɛ mam yʋ’a deem. ²⁴La mam ka geele m mẽŋa yõvore la tɩ a tarɩ yõorɔ bɔ mam, sɛla n tarɩ yõorɔ bɔ mam de la mam yãŋɛ tõm m tõonɛ na tɩ Zuudãana Azezi bɔ mam na ba’asɛ. Tõon-ẽŋa de la mam mõolɛ Nawẽnnɛ yel-sõnnɛ na kõ-yẽlga.

²⁵La lɛɛlɛ wã, mam mi tɩ ya kãn le yẽ mam, yãma sɛba wuu tɩ mam mõolɛ Nawẽnnɛ so’olʋm yɛla ya zẽ’am na. ²⁶Bɛla ĩyã mam yetɩ ya mɛ zĩna, tɩ ya nẽr-sɛka sãn koŋe vɔm Nawẽnnɛ zẽ’am, a taalɛ ka boe mam zuo. ²⁷Se’ere n soe la, mam mõolɛ Nawẽnnɛ n boorɩ se’em na wuu bɔ ya mɛ, ka sʋgɛ sɛla sɛla. ²⁸Tara-ya ya mẽŋa, la nẽr-sɛba wuu tɩ Nawẽnnɛ Sɩa gu’ule ya la sõŋa. Bɩsra-ya Nawẽnnɛ nẽrba la tɩ a fãagɛ la a Bia zɩɩm tɩ ba dɛna a mẽŋa nẽrba la sõŋa. ²⁹Mam mi tɩ mam sãn fõrgɛ deege, nẽr-bɛ’ɛsɩ n wʋn wa’am ya zẽ’am wa sã’am ya, wʋ saasaadõma n yõgrɩ dũnsi se’em na. ³⁰La nẽrba basɛba wʋn wa isge ya pʋam tɔgra põmpɔrŋɔ yetɔga, pã’asɛ karẽnbiisi la tɩ ba doose ba. ³¹Bɛla ĩyã, guuse-ya ya mẽŋa, dee tẽra tɩ yʋʋma atã, mam kã’an ya nẽra woo wʋntɛɛŋa la yʋ’ʋŋɔ mɛ, la nintãm ka basɛ.

³²La lɛɛlɛ wã, mam dɩkɛ ya ẽŋɛ la Nawẽnnɛ nu’usum, la a yel-sõnnɛ yetɔga la pʋam. Ẽŋa n tã wʋn sõŋɛ ya tɩ ya yẽ pãŋa pa’asɛ, dee wʋn botɩ ya po lagɩm to’oge bõn-sõma tɩ a bĩŋe tɩ a bɔ a nẽrba la. ³³Mam daan ka tarɩ yɛmleego la nẽra nẽra ligri, la a sãlma, bɩɩ a futo. ³⁴Ya mẽŋa mi tɩ mam dɩkɛ la m nu’usi tõm bɩsɛ m mẽŋa la sɛba n dolɩ mam na. ³⁵Mam ẽŋɛ bɛla wuu pa’alɛ ya tɩ dẽnɩ ya tõm sõŋɛ tarɩmdõma. La ya tẽra Zuudãana Azezi n yele se’em na, a daan yetɩ: ‹Sɛka n bɔ’ɔrɩ tarɩ sũ-yẽlga zozo’e gãnna sɛka n to’orɩ.› »

³⁶La Apolɩ n daan tɔgɛ kɩ’ɩlɩm na, ẽŋa la ba wuu ka la dũma tẽŋa, tɩ a pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ. ³⁷Tɩ ba wuu tĩi kɛlla, dee kɔkɛ Apolɩ mõbgɛ ẽ. ³⁸Ba sũure n daan sã’am zozo’e, ẽn yetɩ ba kãn le yẽ ẽ na ĩyã. La ba kɔlgɛ ẽ mɛ sẽŋɛ ka paagɛ õorŋɔ la zẽ’am.

Apolɩ we’esɩ Zerizalɛm

¹Tɩ tõma keese ba, dee kẽ õorŋɔ sẽŋɛ tẽntẽa ka paagɛ Kɔsɩ. Tɩ beere wiige, tɩ tõma paagɛ Rɔdɩ ze’ele bilam sẽŋɛ Patara. ²La bilam tɩ tõma yẽ õorŋɔ ayẽma n we Fenisi. Tɩ tõma kẽ sẽŋɛ. ³La tõma daan sẽŋɛ mɛ ka tũule yẽta Sipri, la tõma daan basɛ Sipri tẽŋa la gɔbga bɔba, dee tole ka paagɛ Siiri so’olʋm sige Tiiri. Bilam tɩ ba yetɩ ba sike õorŋɔ la lɔgrɔ.

⁴Tɩ tõma sige sẽŋɛ ka yẽ Azezi karẽnbiisi bilam, zĩ’ire la ba lɛ dabsa ayopɔɩ. Tɩ ba yele Apolɩ la Nawẽnnɛ Sɩa pãŋa yetɩ, a da sẽŋɛ Zerizalɛm. ⁵La dabsa ayopɔɩ la daarɛ, tɩ tõma isge tɩ tɩ tole, tɩ bãma la ba pɔgba, la ba kɔma wuu kɔlgɛ tõma yese tẽŋa la kẽnkɛrŋa. Tɩ tõma wuu ka dũma ko-kãtɛ la nõorʋm pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ, ⁶dee keese taaba. Tɩ tõma yãŋa kẽ õorŋɔ, dee tɩ ba lebe kulla.

⁷La tõma ze’ele Tiiri sẽŋɛ la Tolemasɩ ka pʋ’ʋsɛ Azezi karẽnbi-sɛba n boe bilam na, dee ẽŋɛ daarɛ ayɩla ba zẽ’am. ⁸Tɩ beere wiige, tɩ tõma ze’ele bilam sẽŋɛ Sezaare ka sige Afilipi yire kẽ’era bilam. Afilipi daan de la nẽrba bayopɔɩ la tɩ ba daan looge Zerizalɛm na nẽra ayɩla, a daan mõolɩ la Azezi kõ-yẽlga. ⁹A daan tarɩ la pɔyɔɔsɩ banaasɩ n ka mi bʋraasɩ, ba daan to’osrɩ la Nawẽnnɛ yetɔga tɔgra bɔ’ɔra nẽrba.

¹⁰Tõma daan ẽŋɛ bilam na dabsa faa, tɩ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsa yʋ’ʋrɛ n de Agabisi ze’ele Zude wa’am, ¹¹wa paam tõma zẽ’am wa fooge Apolɩ sagãnnɛ lʋ a mẽŋa nãma la a nu’usi, dee yetɩ: «Nawẽnnɛ Sɩa yele la wãna yetɩ: ‹Zifdõma wʋn lʋ sagãn-ẽna wã dãana la wãna Zerizalɛm, dɩkɛ ẽ ẽŋɛ bu-zãŋsɩ nu’usum.› » ¹²La tõma n wõm bɛla la, tɩ tõma la nẽr-sɛba n boe bilam na, daan bɛlna Apolɩ yetɩ, a da sẽŋɛ Zerizalɛm. ¹³Tɩ a lerge tõma yetɩ: «Bẽm tɩ ya kaasrɩ sã’ana m sũure? Mam sakɛ mɛ tɩ ba lʋ ma, la dagɩ bɛla mã’a, baa mam sãn wʋn ki Zerizalɛm Zuudãana Azezi yʋ’ʋrɛ ĩyã, mam ken sakɛ mɛ.» ¹⁴La tõma n kãn yãŋɛ botɩ a sakɛ bɔ tõma la ĩyã, tɩ tõma koŋe yele ẽ yetɩ: «Zuudãana n boorɩ se’em ẽŋɛ.»

¹⁵Bɛla poorʋm tɩ tõma daan yãŋa mãasʋm wɛ’ɛsa Zerizalɛm. ¹⁶Tɩ Sezaare tẽŋa karẽnbiisi basɛba kɔlgɛ tõma sẽŋɛ Aminasõ yire, bilam tɩ tõma wʋn ka gã’arɛ. Aminasõ de la Sipri nẽra, a de la Azezi karẽnbia halɩ kʋrʋm kʋrʋm.

Apolɩ sõsɛ la kẽma Azakɩ yire

¹⁷La tõma n paagɛ Zerizalɛm na, tɩ sɔbiisi la to’oge tõma la sũ-yẽlga. ¹⁸Tɩ beere wiige, tɩ tõma doose Apolɩ sẽŋɛ Azakɩ yire. Tɩ Azezi nẽr-kʋʋŋɔ kẽma la wuu wa’am mĩ. ¹⁹Tɩ Apolɩ pʋ’ʋsɛ ba, dee tɔgɛ pa’alɛ ba bõn-sɛba wuu tɩ Nawẽnnɛ ẽŋɛ bu-zãŋsɩ la tẽŋasʋka ẽŋa tõonɛ na pʋam. ²⁰La ban wõm bɛla la, ba pẽgɛ Nawẽnnɛ mɛ, dee yele Apolɩ yetɩ: «Tɩ sɔbia, fõn yẽ Zifdõma tʋsa tʋsa n bɔ Azezi sɩra se’em dee mõrgɛ sakra Amoyisi lɔɔ sõŋa sõŋa. ²¹Ba wõm tɩ ba yetɩ, fõn zãsnɩ Zifdõma sɛba wuu n boe bu-zãŋsɩ tẽnsʋm na, yɛta tɩ ba basɛ Amoyisi lɔɔ, la ba da wãta ba kɔma, la ba da dɔla Zifdõma dɔgmike. ²²Ba wʋn wõm tɩ fõn wa’am mɛ, tɩ wʋn ẽŋɛ la wãne? ²³Ẽŋɛ tõma n wʋn yetɩ fʋ ẽŋɛ se’em na. Nẽrba banaasɩ n boe tõma zẽ’am kalam bĩŋe nõorɛ la Nawẽnnɛ. ²⁴Tarɩ ba sẽŋɛ ka lagɩm na ba malgɛ fʋ mẽŋa Nawẽnnɛ zẽ’am, dee yɔ, ba wʋn yɔ se’em na bɔ ba tɩ ba siige ba zuto. Bɛla wʋn botɩ nẽrba wuu bãŋɛ tɩ fõn mẽŋa dolɩ la Amoyisi lɔɔ la, la ban tɔgɛ fʋ yelle se’em na wuu dagɩ sɩra. ²⁵La sãn dɛna bu-zãŋsɩ la n bɔ Azezi sɩra la yelle, tõma daan looge yɛm gʋlsɛ gõŋɔ yele ba yetɩ: ‹Ba da dita di-sɛba tɩ ba kãabɛ bɔ baga, la ba da di zɩɩm, la ba da di sɛla tɩ ba tẽgɛ kʋ. La ba da tõnna yalsɩ tõoma.› »

²⁶Ban yele bɛla la, tɩ beere wiige, tɩ Apolɩ tarɩ nẽrba banaasɩ la sẽŋɛ tɩ ba ka lagɩm malgɛ ba mẽŋa Nawẽnnɛ zẽ’am, dee tɩ a sẽŋɛ ka kẽ Wẽnde-kãtʋm na, tɔgɛ pa’alɛ dabsa se’em n deege tɩ ba wʋn malgɛ ba mẽŋa kɩ’ɩlɩm, dee tɩ ba yãŋa kãabɛ bɔ Nawẽnnɛ nẽra woo ĩyã.

Ba yõkɛ Apolɩ Wẽnde-kãtʋm

²⁷La dabsa ayopɔɩ la n dee fẽe la a ba’asɛ la, tɩ Zifdõma ze’ele Azi so’olʋm wa’am wa yẽ Apolɩ Wẽnde-kãtʋm na, botɩ nẽrba la sũnsõa yĩige la Apolɩ, tɩ ba yõkɛ ẽ, ²⁸dee tĩi tɔgra yetɩ: «Ɩsrayɛlɩ dõma, sõŋɛ-ya tɔ! Bʋra-ẽna wã gilgri la tẽnsɩ wuu zãsna nẽrba tɩ ba sɩ’ɩsra Ɩsrayɛlɩ dõma ka dɔla Amoyisi lɔɔ, dee tɔgra Wẽnde-kãtɛ la tɔg-be’ero. A tarɩ la nẽrba n dagɩ Zifdõma wa’am wa kẽ Wẽnde-kãtɛ la pʋam dẽgɛ Nawẽnnɛ zẽ’e-sõŋɔ la.» ²⁹Se’ere n soe la, ba daan yẽ la Efɛɛzɩ nẽra Atrofim n dolɩ Apolɩ tẽŋa la pʋam, tɩ ba tẽ’esɛ tɩ a doose ẽ kẽ la Wẽnde-kãtɛ la pʋam. ³⁰Tɩ tẽŋa la daan gire, tɩ nẽrba wuu zoe lagsɛ taaba yõkɛ Apolɩ ve’ege ẽ Wẽnde-kãtʋm na yese. Dee yʋ zanõa la tɔtɔ.

³¹Tɩ ba daan zɩgra tɩ ba kʋ Apolɩ. Tɩ Rom sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma wõm tɩ Zerizalɛm tẽŋa wuu gire mɛ. ³²Tɩ a kɔ’ɔn doose sʋdaasɩ, la ba kɛ’ɛndõma tɩ ba zoe sẽŋɛ nẽrba la zẽ’am. La ban yẽ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma, la sʋdaasɩ la, tɩ ba basɛ ka le wẽ’era Apolɩ. ³³Tɩ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la paagɛ yõkɛ Apolɩ, dee bɔ sʋdaasɩ la nõorɛ yetɩ, ba ba ẽ na bãnsɩ bayi. Dee tɩ a soke bãŋɛ ẽn de nẽr-sɛka, la ẽŋa n ẽŋɛ sɛla. ³⁴Tɩ nẽr-kʋʋŋɔ la tãsra yẽma yẽma, halɩ tĩi vɔɔla tɩ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la ka tã’agɛ wõm sɛla n ẽŋɛ, tɩ a bɔ sʋdaasɩ la nõorɛ yetɩ, ba tarɩ ẽ sẽŋɛ bãma yi-kãtɛ la pʋam. ³⁵La ban tarɩ ẽ paagɛ bĩmbĩna la n zonnɩ kẽ’era deego la pʋam na, ba buke ẽ mɛ, nẽrba la n ba gita la ĩyã. ³⁶Tɩ ba wuu dɔla tɔgra ke’enke’em yetɩ: «Kʋ-ya ẽ.»

Apolɩ tɔgɛ tɩ a to’oge a mẽŋa

(Tõoma 9:1-19;26:9-18)

³⁷La ban yetɩ ba kẽ’esɛ Apolɩ sʋdaasɩ la yire la, tɩ Apolɩ soke sʋda-kɛ’ɛma la yetɩ: «Mam tarɩ nõorɛ tɩ m yele fʋ sɛla mɛ bɩɩ?» Tɩ kɛ’ɛma la soke ẽ yetɩ: «Fõn wõnnɩ Grɛkɩ yetɔga mɛ? ³⁸Bɛla fõn dagɩ Ezipti nẽr-sɛka n daan sa’asɛ nẽrba la gɔmna, dee daan doose nẽr-kʋʋrba tʋsanaasɩ sẽŋɛ weem na?» ³⁹Tɩ Apolɩ lerge ẽ yetɩ: «Ayɛɩ, mam de la Zifu, mam ze’ele la Tarsɩ n boe Silisi so’olʋm. Mam de la tẽn-ẽŋa n tarɩ yõorɔ la nẽra. Mam sosrɩ fʋ mɛ, bɔ mam sore tɩ m tɔgɛ la nẽrba la.» ⁴⁰Tɩ kɛ’ɛma la bɔ ẽ nõorɛ. Tɩ Apolɩ ze’ele bĩmbĩna la zuo zẽkɛ a nu’ugo. Tɩ nẽrba la ãna sĩm. Tɩ a tɔgɛ Ebre n de ba mẽŋa yetɔga bɔ ba.

¹A yele ba yetɩ: «M sɔdõma la m sɔbiisi, selse-ya mam n yetɩ m tɔgɛ se’em to’oge m mẽŋa ya nẽŋam.»

²Ban wõm tɩ a tɔgrɩ la Ebre yetɔga bɔ’ɔra ba la, tɩ ba go’oge malɩn sɛlsra ẽ. Tɩ a yetɩ: ³«Mam de la Zifu, ba dɔgɛ mam na Tarsɩ n boe Silisi so’olʋm pʋam na, uge mam Zerizalɛm kalam. Tɩ Agamalɩyɛlɩ zãsʋm mam tɩ yaabdõma lɔɔ la sõŋa sõŋa. Mam daan wɩsgɛ m mẽŋa mɛ la Nawẽnnɛ tõonɛ, wʋ yãma n wɩsgɛ ya mẽŋa se’em zĩna wã. ⁴La mam daan nãmsɛ sɛba n dolɩ Azezi sore la mɛ zozo’e, yõgɛ bʋraasɩ la pɔgsɩ botɩ ba kẽ’esɛ ba yʋ’a deem, dee kʋ basɛba. ⁵Nawẽnnɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana, la kẽma la wuu n tã wʋn yetɩ, mam n tɔgɛ se’em na de la sɩra. Mam daan to’oge gõnnɔ mɛ ba zẽ’am wɛ’ɛsa tɩ m ka bɔ Zifdõma sɛba n boe Damaasɩ la, dee yõgɛ so-ẽŋa karẽnbiisi la n boe mĩ na, tarɩ ba sẽŋɛ Zerizalɛm ka nãmsɛ ba.

⁶La mam daan boe la sore wɛ’ɛsa ka lɛm Damaasɩ, la daan masɛ wʋ wʋntɛɛŋa wẽnnɛ zuu-tẽŋasʋka, tɩ peelem daan ze’ele saazuum darɛ wa nẽegɛ zozo’e gilge mam. ⁷Tɩ mam lui tẽŋa, wõm kõa n yele mam yetɩ: ‹Asolɩ, Asolɩ, bẽm tɩ fʋ nãmsra mam?› ⁸Tɩ mam lerge yetɩ: ‹Zuudãana, fõn de la ãne?› Tɩ a lerge mam yetɩ: ‹Mam de la Azezi n de Nazarɛtɩ nẽra la tɩ fʋ nãmsrɩ.› ⁹Tɩ nẽr-sɛba n daan dolɩ mam na yẽ peelem na, dee ka wõm kõa la n tɔgrɩ la mam na. ¹⁰Tɩ mam soke yetɩ: ‹Zuudãana, fõn yetɩ m ẽŋɛ la wãne?› Tɩ Zuudãana la yele mam yetɩ: ‹Isge sẽŋɛ Damaasɩ, tɩ ba wʋn ka yele fo sɛla wuu tɩ Nawẽnnɛ bɔ nõorɛ yetɩ fʋ ẽŋɛ.› ¹¹La peelem na yãlgɛ mam nini mɛ tɩ mam ka yẽta. Tɩ sɛba n daan dolɩ mam na ve’ege mam tɩ tõma sẽŋɛ Damaasɩ.

¹²La bʋraa n daan boe mĩ tɩ a yʋ’ʋrɛ dɛna Ananiyasɩ. A daan sakrɩ la Nawẽnnɛ lɔɔ sõŋa sõŋa, tɩ Zifdõma sɛba n boe Damaasɩ la wuu tɔgra a yelle sõŋa. ¹³Tɩ a wa’am wa ze’ele lɛm mam zẽ’a yele mam yetɩ: ‹M sɔbia Asolɩ, le yẽta.› Tɩ mam nini le yẽta wakat-ẽŋa mẽŋa, tɩ mam yẽ ẽ. ¹⁴Tɩ a yele mam yetɩ: ‹Nawẽnnɛ tɩ tõma yaabdõma yʋʋn pʋ’ʋsrɩ la n looge fo tɩ fʋ bãŋɛ ẽn boorɩ se’em, la fʋ yẽ sɩra dãana la, dee tɩ a tɔgɛ la a mẽŋa nõorɛ bɔ fɔ, ¹⁵tɩ fʋ wʋn dɛna a kaset-dãana yele nẽrba wuu, fõn yẽ dee wõm se’em na. ¹⁶La lɛɛlɛ wã, bẽm tɩ fõn gʋ’ʋna? Isge pʋ’ʋsɛ la Azezi yʋ’ʋrɛ, botɩ ba mise fʋ ko’om pʋam tɩ Nawẽnnɛ basɛ fʋ tõon-be’ero taalɛ.›

¹⁷La bɛla poorʋm mam daan lebe la Zerizalɛm ka bɔna Wẽnde-kãtɛ la pʋam pʋ’ʋsra, yẽ Zuudãana wʋ zãasŋɔ la, ¹⁸tɩ a yele mam yetɩ: ‹Ẽŋɛ tɔtɔ yese Zerizalɛm, se’ere n soe la, tẽŋa la nẽrba kãn sakɛ fõn wʋn tɔgɛ mam yelle bɔ ba la.› ¹⁹Tɩ mam lerge ẽ yetɩ: ‹M Zuudãana, nẽrba wã mi mɛ tɩ mam n daan sẽnnɩ ba wẽndeto pʋam yõgra nẽr-sɛba n bɔ fõn sɩra la, botɩ ba wẽ’era ba, dee kẽ’esra ba yʋ’a deto pʋam. ²⁰La wakat-sɛka tɩ ba daan kʋ A’etɩɛnɩ n tɔgɛ fõn yɛla bɔ nẽrba la, mam daan boe mĩ mɛ sakɛ tɩ a kũm na masɛ mɛ, dee daan gu’ura sɛba n kʋ ẽ na futo.› ²¹Tɩ Zuudãana la yele mam yetɩ: ‹Sẽŋɛ, mam yetɩ m tõm fʋ la bu-zãŋsɩ zẽ’am zãazãarɛ.› »

²²La nẽrba la daan selsrɩ Apolɩ yetɔga la mɛ, la ẽn wa tɔgɛ bu-zãŋsɩ yelle la, tɩ ba tɔgra ke’enke’em yetɩ: «Kʋ-ya ẽ, nẽr-ẽna ka narɩ a bɔna dũnia zuo.» ²³Tɩ ba kaasra tagursi yɛɛsra ba futo lɔbra, dee vaara tẽntõnnɔ lɔbra saazuum.

²⁴Tɩ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la bɔ sʋdaasɩ la nõorɛ yetɩ, ba botɩ Apolɩ kẽ bãma yi-kãtɛ la pʋam tɩ ba wẽ ẽ na ka’asa, dee soke ẽ bãŋɛ, bẽm n soe tɩ ba tĩi kaasra ẽŋa ĩyã bɛla. ²⁵Tɩ ba lʋ ẽ yetɩ ba wẽ ẽ na ka’asa, tɩ a soke sʋda-kɛ’ɛma la n ze mĩ na yetɩ: «Sore boe tɩ ba wẽ Rom tẽŋa nu’ugo nẽra dee nãn ka di a sarɩya?» ²⁶La sʋda-kɛ’ɛma la n wõm bɛla la, tɩ a sẽŋɛ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la zẽ’am ka soke ẽ yetɩ: «Fʋ wʋn ẽŋɛ la wãne? Bʋraa wã de la Rom tẽŋa nu’ugo nẽra.»

²⁷Tɩ sʋdaasɩ la kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la sẽŋɛ Apolɩ zẽ’am ka soke ẽ yetɩ: «Yele ma: Fõn sɩrɩ de la Rom tẽŋa nu’ugo nẽra?» Tɩ a lerge yetɩ: «Ẽe!» ²⁸Tɩ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la yetɩ: «Mam mẽŋa yɔ la ligri zozo’e dee lebge Rom tẽŋa nu’ugo nẽra.» Tɩ Apolɩ yetɩ: «Ba kɔ’ɔn dɔgɛ mam tɩ mam dɛna la Rom tẽŋa nu’ugo nẽra.» ²⁹Tɩ sɛba n yetɩ ba wẽ ẽ na ka’asa la vuta lɛbra poorʋm. Tɩ dabeem yõkɛ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la, ẽŋa n bãŋɛ tɩ Apolɩ de la Rom tẽŋa nu’ugo nẽra dee tɩ ẽŋa botɩ ba ba ẽ na bãnsɩ la ĩyã.

Apolɩ ze Zifdõma kẽma nẽŋam

³⁰La sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la daan boorɩ tɩ a bãŋɛ la sɩra sɩra yel-sɛka n botɩ Zifdõma la dõrɛ ẽ. Tɩ beere wiige, tɩ a ba’agɛ Apolɩ basɛ. Dee bɔ nõorɛ yetɩ, Nawẽnnɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadõma, la kẽma n po dita sarɩya la wuu lagsɛ. Tɩ ba lagsɛ. Tɩ a tarɩ ẽ sẽŋɛ ka ze’ele ba nẽŋam.

¹Tɩ Apolɩ bɩsra sarɩyaditba la zĩi, dee yele yetɩ: «M sɔbiisi, mam n tõm m tõoma la wuu Nawẽnnɛ nẽŋam wa paam zĩna, mam bãŋɛ m sũure pʋam mɛ tɩ la ãn sõŋa.»

²Tɩ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana Ananiyasɩ bɔ nõorɛ yetɩ, sɛba n ze lɛm Apolɩ la wẽ a nõorɛ. ³Tɩ Apolɩ yele ẽ yetɩ: «Nawẽnnɛ wʋn wẽ fɔ. Fʋ ãn wʋ dagoone tɩ ba saasɛ, tɩ a zuum mã’a ãna sõŋa la, fõn zĩ tɩ fʋ di mam sarɩya wʋ lɔɔ n yele se’em na, la fõn sã’am lɔɔ la mɛ, fõn bɔ nõorɛ yetɩ, ba wẽ mam na.» ⁴Tɩ sɛba n ze lɛm Apolɩ la yele ẽ yetɩ: «Fõn tʋʋrɩ la Nawẽnnɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana?» ⁵Tɩ a lerge yetɩ: «M sɔbiisi, mam ka mi tɩ a de la Nawẽnnɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana. Se’ere n soe la, Nawẽnnɛ gõŋɔ pʋam la gʋlsɛ yetɩ: ‹Da tɔgɛ fʋ buuri nẽŋadãana be’em.› »

⁶Tɩ Apolɩ bãŋɛ tɩ sarɩyaditba la basɛba de la Saduse dõma, dee tɩ basɛba mẽ dɛna Farisi dõma, tɩ a tɔgɛ ke’enke’em yele ba wuu yetɩ: «M sɔbiisi, mam de la Farisi nẽra, mam sɔ de la Farisi mẽŋa mẽŋa. Mam n tarɩ pʋtẽ’erɛ tɩ sɛba n kiiri la wʋn le vo’oge mɛ na, bɛla ĩyã tɩ ba sãm mam.» ⁷Ẽn yele bɛla la, tɩ Farisi dõma la Saduse dõma wẽ’era nõkɛ’ɛma la taaba, tɩ nẽrba la welse. ⁸Se’ere n soe la, Saduse dõma la ka sakɛ tɩ kũm wʋn vo’oge, la ba ka sakɛ tɩ malɛkadõma la sɩɩsɩ bɔna, la Farisi dõma sakɛ bɛla wuu mɛ. ⁹Tɩ lɔɔ karẽnsãandõma basɛba n de Farisi dõma la isge yãbra ke’enke’em yetɩ: «Tõma ka yẽ bʋra-ẽna wã tõon-be’ego. Tã tɩ la dɛna la sɩa, bɩɩ malɛka n tɔgɛ bɔ ẽ.»

¹⁰Tɩ nõke’ene na wẽ’a daan zo’oge gãŋɛ. Tɩ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la zɔta dabeem yetɩ, ba na’an wʋn ãasʋm Apolɩ. Bɛla tɩ a bɔ sʋdaasɩ la nõorɛ yetɩ, ba sẽŋɛ ka to’oge ẽ nẽrba la zẽ’am, tarɩ ẽ wa’am wa yʋ sʋdaasɩ la yire.

¹¹Tɩ daar-ẽŋa yʋ’ʋŋɔ, tɩ Zuudãana Azezi wa’am Apolɩ zẽ’am wa yele ẽ yetɩ: «Keŋe fʋ sũure, tɩ fõn tɔgɛ mam yɛla Zerizalɛm kalam se’em na, dẽnɩ tɩ fʋ ken tɔgɛ mam yɛla Rom tẽŋam bɛla.»

Ba eerɩ sore tɩ ba kʋ Apolɩ

¹²Tɩ beere wiige, tɩ Zifdõma basɛba lagsɛ taaba ẽŋɛ nõorɛ ayɩla pɔɩ yetɩ, bãma kãn di dia bɩɩ yũ ko’om, sãn dagna bãma kʋ la Apolɩ. ¹³Sɛba n daan lagsɛ ẽŋɛ nõorɛ ayɩla bɛla la, daan gãnnɩ nẽrba pinaasɩ mɛ. ¹⁴La ba daan sẽŋɛ la kãabgɔ kẽma nẽŋadõma, la kẽma la zẽ’am ka yetɩ: «Tõma lagsɛ mɛ pɔɩ yetɩ, tõma kãn di sɛla, sãn dagna tɩ tõma kʋ la Apolɩ. ¹⁵Bɛla ĩyã, yãma sarɩyaditba la wuu, tõm-ya tɩ ba ka yele sʋda-kɛ’ɛma la tɩ a tarɩ Apolɩ wa’am ya zẽ’am, dee ẽŋɛ-ya wʋ ya boorɩ tɩ ya soke bãŋɛ la a yelle la pa’asɛ, tɩ tõma mãasʋm mɛ tɩ kʋ ẽ tɩ a nãn ka paam.»

¹⁶Tɩ Apolɩ tã dayʋa bãŋɛ ban bãm yele se’em na, sẽŋɛ sʋdaasɩ la yire ka yele Apolɩ. ¹⁷Tɩ Apolɩ wi sʋda-kɛ’ɛndõma la ayɩla yele ẽ yetɩ: «Tarɩ budib-ẽna wã sẽŋɛ ya kɛ’ɛma la zẽ’am, tɩ a tarɩ la sɛla tɩ a yele ẽ.» ¹⁸Tɩ sʋda-kɛ’ɛma la tarɩ ẽ sẽŋɛ ba kɛ’ɛma la zẽ’am ka yele ẽ yetɩ: «Apolɩ tɩ ba yʋ la n wi mam yetɩ, m tarɩ budib-ẽna wã wa’am fʋ zẽ’am, tɩ a tarɩ la sɛla tɩ a yele fo.» ¹⁹Tɩ kɛ’ɛma la gʋrɛ a nu’ugo tarɩ ẽ yese kẽnkɛrŋa ka soke ẽ yetɩ: «Fõn tarɩ la bẽm yelle tɩ fʋ yele mam?» ²⁰Tɩ a lerge ẽ yetɩ: «Zifdõma n bãm yetɩ, bãma wʋn sose fõn beesã tɩ fʋ tarɩ Apolɩ wa’am ba sarɩyadia zẽ’am, wʋ bãma boorɩ tɩ ba bɩsɛ la a yelle la pa’asɛ. ²¹La, da sakɛ ban wʋn yele se’em na, tɩ ba nẽrba n gãŋɛ pinaasɩ n sʋgɛ gu’ura Apolɩ. Ba wuu pɔɩ mɛ yetɩ, bãma kãn di dia bɩɩ yũ ko’om, sãn dagna tɩ bãma kʋ la Apolɩ. Ba mãasʋm gu’ura la fõn wʋn lerge se’em.» ²²Tɩ kɛ’ɛma la yele budibla la yetɩ: «Da yele nẽra tɩ fõn yele mam sɛla.» Dee botɩ a lebe.

Ba tarɩ Apolɩ sẽŋɛ ka ẽŋɛ gɔmna Afeligsi nu’usum

²³Tɩ sʋdaasɩ kɛ’ɛndõma kɛ’ɛma la wi a sʋda-kɛ’ɛndõma bayi yele ba yetɩ: «Basɛ-ya tɩ sʋdaasɩ kɔbsyi, la wi-bã’arba pisyopɔɩ, la kãn-lɔbrɩba kɔbsyi mãasʋm. Tɩ yʋ’ʋŋɔ ẽna wã karf-awɛɩ ya sẽŋɛ Sezaare. ²⁴Mãasʋm-ya wiiri bɔ Apolɩ tɩ a bã tɩ ya tarɩ ẽ sẽŋɛ gɔmna Afeligsi zẽ’am la ĩmã’asʋm.» ²⁵Dee gʋlsɛ gõŋɔ yetɩ:

²⁶«Mam Akloorɩ-lisiasɩ n gʋlsɛ gõŋɔ wã bɔ’ɔra fõn gɔmna sõŋɔ Afeligsi. Mam pʋ’ʋsrɩ fɔ.

²⁷Zifdõma n daan yõkɛ bʋra-ẽna wã bɔɔra tɩ ba kʋ ẽ. Tɩ mam wõm tɩ a de la Rom tẽŋa nu’ugo nẽra, tɩ mam sẽŋɛ la sʋdaasɩ ka fãagɛ ẽ, ²⁸dee bɔɔra tɩ m bãŋɛ bõn-sɛka n soe tɩ ba dõrɛ ẽ tarɩ ẽ sẽŋɛ ba sarɩyadia zẽ’am. ²⁹La mam daan yẽ tɩ la de la Zifdõma lɔɔ yɛla ĩyã, dee a ka ẽŋɛ sɛla n narɩ ba kʋ ẽ, bɩɩ ba yʋ ẽ yʋ’a deem. ³⁰Tɩ ba yele mam yetɩ, Zifdõma bãm mɛ tɩ ba kʋ ẽ, bɛla ĩyã tɩ mam ẽŋɛ tɔtɔ tõm tɩ ba tarɩ ẽ wa’am fõn zẽ’am, dee bɔ nõorɛ yetɩ, sɛba n sãm ẽ na wa’am fõn zẽ’am wa tɔgɛ ẽn ẽŋɛ se’em.»

³¹Tɩ sʋdaasɩ la ẽŋɛ ẽn yele ba se’em na, tarɩ Apolɩ yʋ’ʋŋɔ ẽŋa sẽŋɛ Antipatrisi. ³²Tɩ beere wiige, tɩ sʋda-sɛba n sẽnnɩ nãma la lebe ba yire la, dee tɩ sɛba n bã wiiri la tarɩ Apolɩ sẽŋɛ. ³³La ban paagɛ Sezaare la, ba dɩkɛ gõŋɔ la mɛ bɔ gɔmna la dee dɩkɛ Apolɩ ẽŋɛ a nu’usum. ³⁴Tɩ a karẽŋɛ gõŋɔ la, dee soke yetɩ, ẽŋa yese la so’olʋm kãna? Tɩ Apolɩ pa’alɛ ẽ tɩ ẽŋa yese la Silisi so’olʋm. ³⁵Tɩ gɔmna la yele ẽ yetɩ: «Sɛba n tarɩ fʋ wa’am sãm na sãn paam, mam wʋn soke bãŋɛ lan ẽŋɛ se’em.» A yele bɛla dee bɔ nõorɛ yetɩ, ba kẽ’esɛ ẽ naba A’erɔdɩ yire tɩ ba gu’ura ẽ.

Zifdõma dõrɛ Apolɩ Afeligsi nẽŋam

¹La dabsa anuu daarɛ, tɩ kãabgɔ kẽma nẽŋadãana Ananiyasɩ doose la kẽma basɛba, la yetɔg-mita yʋ’ʋrɛ n de Atɛrtuli wa’am Sezaare. Tɩ ba dɩkɛ Apolɩ yelle la tɩ ba tɔgɛ bɔ gɔmna la. ²Tɩ ba wi Apolɩ tɩ a wa’am. Tɩ Atɛrtuli yãŋa tɔgra dõta Apolɩ yetɩ: «Gɔmna sõŋɔ Afeligsi. La de la fõn bɩsrɩ tõma sõŋa la ĩyã tɩ tẽŋa la tara laafɛ, tɩ yɛla zozo’e teege tɩ tẽŋa la malgɛ. ³Fõn ẽŋɛ sɛla wuu zẽ’esɩ wuu bɔ tõma la, tõma to’oge mɛ pʋ’ʋsra fʋ zozo’e. ⁴La mam ka boorɩ tɩ m gʋ’ʋm fɔ, bɛla mam sosrɩ fʋ mɛ tɩ fɔ ẽŋɛ sugri dee selse m yetɔga wã fẽfẽe. ⁵Tõma yẽ nẽr-ẽna tɩ a de la tẽn-wã’ara, ẽŋa n sa’asrɩ Zifdõma dũnia wuu zuo tɩ ba gita tẽnsɩ. A de la Nazarɛtɩ dõma põmpɔrŋɔ sore la nẽŋadãana. ⁶A zɩgrɩ tɩ a sã’am la Wẽnde-kãtɛ la sisgo, tɩ ba yõkɛ ẽ. [La tõma daan boorɩ tɩ tɩ di a sarɩya la tõma mẽŋa lɔɔ. ⁷Tɩ sʋda-kɛ’ɛma Alisiasɩ wa’am wa fãagɛ ẽ tõma zẽ’am la pãŋa, ⁸dee bɔ nõorɛ yetɩ, sɛba n sãm ẽ na wa’am fõn zẽ’am.] Fʋ sãn soke ẽ fʋ mẽŋa, fʋ wʋn wõm bõn-sɛba wuu n botɩ tõma sãm ẽ.» ⁹Atɛrtuli n tɔgɛ ba’asɛ la, tɩ Zifdõma la lagɩm sakɛ yetɩ, la de la bɛla.

Apolɩ tɔgɛ po’oge a mẽŋa Afeligsi nẽŋam

¹⁰Zifdõma la n tɔgɛ kɩ’ɩlɩm na, tɩ gɔmna la bɔ Apolɩ nõorɛ tɩ a tɔgɛ. Tɩ Apolɩ yetɩ: «Mam mi tɩ fõn de la sarɩyadita so’olʋm ẽna wã pʋam halɩ yʋʋma n zo’oge. Bɛla mam sũure ãn yẽlʋm tɩ m tɔgɛ to’oge m mẽŋa. ¹¹Fõn tã wʋn bãŋɛ mɛ tɩ la ka gãŋɛ dabsa pia la ayi tɩ mam sẽŋɛ Zerizalɛm tɩ m ka pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ. ¹²La Zifdõma la ka yẽ mam tɩ mam wẽ’erɩ nõke’ene la nẽra Wẽnde-kãtʋm na, la ba ken ka yẽ tɩ mam sa’asrɩ nẽrba ba wẽndeto la pʋam bɩɩ tẽŋa la zẽ’e-sɛka. ¹³La ba kãn yãŋɛ yẽ sɛla pa’alɛ tɩ bãma n yetɩ mam ẽŋɛ se’em na de sɩra. ¹⁴La mam yetɩ fʋ tɩ mam sɩrɩ dolɩ la so-sɛka tɩ ba yetɩ põmpɔrŋɔ sore la. La mam pʋ’ʋsrɩ la Nawẽnnɛ tɩ tõma yaabdõma yʋʋn pʋ’ʋsrɩ la, dee sakra sɛla wuu n gʋlsɛ bɔna Amoyisi lɔɔ pʋam, la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba gõnnɔ pʋam na. ¹⁵Mam tarɩ pʋtẽ’erɛ la Nawẽnnɛ wʋ bãma n tarɩ pʋtẽ’erɛ se’em na, tɩ nẽrba wuu, nẽr-sõma la nẽr-bɛ’ɛsɩ wʋn vo’oge mɛ. ¹⁶Bɛla tɩ mam mõrgra daarɛ woo tɩ m bãŋɛ m sũure pʋam tɩ mam ka ẽŋɛ be’em Nawẽnnɛ la nẽrba nifum.

¹⁷La de la yʋʋma zozo’e tɩ mam daan ka boe Zerizalɛm, dee yãŋa tarɩ ligri leme tɩ m sõŋɛ m tẽŋa nẽrba, dee bɔ bɔ’a tɩ ba kãabɛ bɔ Nawẽnnɛ. ¹⁸Mam daan boe mĩ ɩta la bɛla, tɩ ba yẽ mam Wẽnde-kãtʋm na, tɩ mam daan põn malgɛ m mẽŋa Nawẽnnɛ zẽ’am kɩ’ɩlɩm mɛ, la nẽrba daan ka boe la mam mĩ zo’oge, la ba mẽ daan ka gire mĩ. ¹⁹La Zifdõma basɛba n ze’ele Azi so’olʋm n daan boe mĩ, ba sãn tara nɩ na yelle la mam, ba mẽŋa n wʋn wa’am nɩ wa yele fʋ mam n ẽŋɛ se’em. ²⁰La nẽr-bãna wã sãn yẽ mam tõon-be’ego, wakat-sɛka tɩ mam daan boe ba sarɩyadia zẽ’am na, ba yele. ²¹La ba kãn yẽ sɛla, sãn dagna mam daan ze’ele ba tẽŋasʋka tɔgɛ ba ke’enke’em yetɩ: ‹La de la mam n tarɩ pʋtẽ’erɛ tɩ sɛba n ki la wʋn vo’oge mɛ na ĩyã, tɩ mam zɛ ya nẽŋam tɩ ya dita mam sarɩya zĩna wã.› »

²²La Afeligsi n daan põn mina kõ-yẽlga la sore yelle la, tɩ a viige yetɔga la, dee yele ba yetɩ: «Sʋda-kɛ’ɛma Alisiasɩ sãn paam, mam wʋn kʋ’ʋgɛ yetɔga la bɔ ya.» ²³Dee bɔ sʋda-kɛ’ɛma la n gu’uri Apolɩ la nõorɛ yetɩ, a bɩsra ẽ, la a bɔ ẽ yolsgo, la a sɩrdõma sãn tara sɛla bɔɔra tɩ ba bɔ ẽ, a basɛ tɩ ba bɔ ẽ.

Apolɩ ze Afeligsi la Adrisili nẽŋam

²⁴La dabsa fẽe n tole, tɩ Afeligsi lagɩm na a pɔga Adrisili n de Zifu botɩ ba wi Apolɩ, tɩ a wa’am wa tɔgra nẽra n wʋn bɔ Azezi-krisi sɩra se’em yelle, tɩ ba sɛlsra. ²⁵La Apolɩ n yãŋa wa tɔgra ɩrgɔ n masɛ, la yõk-m-mẽŋa, la sarɩyadia n sẽm yelle, tɩ dabeem yõkɛ Afeligsi, tɩ a yele Apolɩ yetɩ: «Basɛ bɛla, mam sãn wa yẽ nẽŋa, mam wʋn le wi fo.» ²⁶A daan tẽ’esrɩ tɩ Apolɩ na’an wʋn bɔ ẽ na ligri, bɛla ĩyã tɩ a ẽn wi’ira ẽ sõsra la ẽ lɛ. ²⁷Tɩ yʋʋma ayi tole, tɩ Apɔrsusi-fɛstusi yãŋa sɔɔgɛ Afeligsi zẽ’am. La Afeligsi daan boorɩ tɩ a ẽŋɛ la sɛla n ãn Zifdõma sũure yẽlʋm, bɛla ĩyã tɩ a basɛ tɩ Apolɩ ken bɔna yʋ’a deem.

Apolɩ sose yetɩ, ba basɛ tɩ na-keko di a sarɩya

¹Afɛstusi n paagɛ to’oge na’am a so’olʋm na pʋam na, a ẽŋɛ la dabsa atã Sezaare, dee ze’ele bilam sẽŋɛ Zerizalɛm. ²Tɩ kãabgɔ kẽma nẽŋadõma, la Zifdõma nẽŋadõma wa’am a zẽ’am wa dõrɛ Apolɩ. Dee sose ẽ mõrgra ³yetɩ, a sõŋɛ ba botɩ ba tarɩ Apolɩ leme Zerizalɛm, se’ere n soe la, ba daan bãm bɔɔra tɩ ba sʋgɛ kʋ ẽ na sore. ⁴Tɩ Afɛstusi lerge yetɩ: «Apolɩ boe la yʋ’a deem Sezaare, la mam mẽŋa wʋn lebe la bilam lɛɛlɛ wã. ⁵La basɛ-ya tɩ ya nẽŋadõma doose mam sẽŋɛ Sezaare, tɩ a sãn tõm na tõon-be’ego, ya tɔgɛ bilam.»

⁶Afɛstusi daan ka ẽŋɛ gãŋɛ dabsa anii bɩɩ dabsa pia ba zẽ’am dee lebe Sezaare. Tɩ beere wiige, tɩ a kẽ zĩ’ire sarɩyadia zẽ’am, dee bɔ nõorɛ yetɩ, ba tarɩ Apolɩ wa’am. ⁷Tɩ Apolɩ kẽ, tɩ Zifdõma sɛba n ze’ele Zerizalɛm wa’am na isge gilge ẽ, dõta ẽ yetɩ, a tõm na tõon-be’ero zozo’e, la ba ka tã’agɛ pa’alɛ tɩ bãma n yele se’em na de la sɩra. ⁸Tɩ Apolɩ tɔgɛ tɩ a to’oge a mẽŋa yetɩ: «Mam ka ẽŋɛ sɛla n sɩ’ɩsrɩ Zifdõma lɔɔ, bɩɩ Wẽnde-kãtɛ la, la mam mẽ ka ẽŋɛ Rom na-keko la be’em.» ⁹Tɩ Afɛstusi bɔɔra tɩ a ẽŋɛ sɛla n ãn Zifdõma sũure yẽlʋm, soke Apolɩ yetɩ: «Fõn boorɩ tɩ fʋ sẽŋɛ Zerizalɛm tɩ m ka di fʋ yelle wã sarɩya bilam mɛ bɩɩ?» ¹⁰Tɩ Apolɩ lerge yetɩ: «Mam põn bɔna la nẽr-sɛka tɩ Rom na-keko bɔ ẽ nõorɛ la sarɩyadia zẽ’am, bɛla la masɛ tɩ ba di mam sarɩya la Rom. Fõn mẽŋa mi tɩ mam ka ẽŋɛ Zifdõma be’em. ¹¹Mam sãn ẽŋɛ nɩ na be’em bɩɩ sɛla n masɛ tɩ ba kʋ mam, mam kãn zagsɛ. La ban dõrɛ mam se’em na dagɩ sɩra, nẽra ka tã wʋn dɩkɛ mam ẽŋɛ ba nu’usum. Mam boorɩ tɩ Rom na-keko la n di m sarɩya.» ¹²Tɩ Afɛstusi la a poorʋm dõma yẽ taaba, dee tɩ a lerge Apolɩ yetɩ: «Fõn yetɩ, fõn boorɩ tɩ Rom na-keko la n di fʋ sarɩya. Bɛla, fʋ wʋn sẽŋɛ la na-keko la zẽ’am.»

Apolɩ boe Agripa la Abɛrnisi nẽŋam

¹³La dabsa fẽe n tole, tɩ naba Agripa la a tã Abɛrnisi sẽŋɛ Sezaare tɩ ba ka pʋ’ʋsɛ Afɛstusi. ¹⁴La ba yuuge mĩ na fẽe, tɩ Afɛstusi tɔgɛ Apolɩ yelle la bɔ naba la yetɩ: «Bʋraa n boe kalam tɩ Afeligsi basɛ tɩ a bɔna yʋ’a deem. ¹⁵La mam daan sẽŋɛ la Zerizalɛm, tɩ Zifdõma kẽma, la kãabgɔ kẽma nẽŋadõma tarɩ a yelle wa’am wa tɔgɛ bɔ mam, dee sose mam yetɩ, m di a sarɩya botɩ ba sɩbgɛ ẽ. ¹⁶Tɩ mam lerge ba yetɩ, tõma Rom dõma ka dɩkrɩ nẽra ɩta nẽrba nu’usum tɩ ba sɩbgɛ ẽ, dee tɩ a nãn ka ze’ele sɛba n sãm ẽ na nẽŋam tɔgɛ a nõorɛ. ¹⁷La ba doose mam mɛ wa’am kalam, la mam ka gʋ’ʋm, beere n wiige, tɩ mam kẽ zĩ’ire sarɩyadia zẽ’am, dee bɔ nõorɛ yetɩ, ba tarɩ bʋraa la wa’am. ¹⁸La sɛba n sãm ẽ na ka pa’alɛ tõon-be’ero sɛba tɩ a ẽŋɛ, wʋ mam n tẽ’esɛ se’em na. ¹⁹La de la nõke’ene tɩ ba wẽ’erɩ la ẽ, ba pʋ’ʋsgɔ sore yɛla ĩyã, la bʋraa yʋ’ʋrɛ n de Azezi n ki, tɩ Apolɩ yetɩ a vo’oge mɛ ĩyã. ²⁰Tɩ mam ka tã’agɛ bãŋɛ mam wʋn ẽŋɛ yel-ẽna wã se’em, tɩ mam soke Apolɩ yetɩ, ẽŋa boorɩ tɩ a sẽŋɛ la Zerizalɛm tɩ m sẽŋɛ ka di a sarɩya la bilam? ²¹Tɩ Apolɩ zagsɛ dee yetɩ, ba basɛ tɩ Rom na-keko la tɔgɛ a yetɔga la. Tɩ mam bɔ nõorɛ yetɩ, ba gu’ura ẽ tɩ m wa botɩ ba tarɩ ẽ sẽŋɛ na-keko la zẽ’am.» ²²Tɩ naba Agripa yele Afɛstusi yetɩ: «Mam mẽ boorɩ tɩ m wõm bʋra-ẽna wã yetɔga.» Tɩ Afɛstusi lerge yetɩ: «Beere sãn wiige, fʋ wʋn wõm a yetɔga.»

²³Tɩ beere wiige, tɩ Agripa la Abɛrnisi yɛ fõŋɔ lɔgrɔ wa’am wa kẽ sarɩyadia deem na, la sʋda-kɛ’ɛndõma, la tẽŋa la nẽŋadõma. Tɩ Afɛstusi bɔ nõorɛ yetɩ, ba tarɩ Apolɩ wa’am. ²⁴Dee yetɩ: «Naba Agripa, la sɛba wuu n lagsɛ wã, bɩsɛ-ya bʋra-ẽna wã tɩ Zifdõma wuu wa’am wa tɔgɛ a yelle la mam, Zerizalɛm la kalam, tĩi tɔgra yetɩ, la ka masɛ tɩ a ken vɔa. ²⁵La mam yẽ tɩ a ka ẽŋɛ sɛla n masɛ tɩ a ki. La a mẽŋa yetɩ, ẽŋa boorɩ tɩ ba tarɩ a yetɔga la sẽŋɛ la na-keko zẽ’am. Tɩ mam tɔgɛ kʋ yetɩ, mam wʋn botɩ a sẽŋɛ. ²⁶La mam ka tarɩ a yelle la zuo wʋn gʋlsɛ bɔ na-keko la. Bɛla tɩ mam botɩ ba tarɩ ẽ wa’am ya zẽ’am, la fõn naba Agripa mẽŋa nẽŋam, tɩ ya sãn sogse ẽ kɩ’ɩlɩm, mam wʋn yẽ yelle gʋlsɛ. ²⁷Se’ere n soe la, mam tẽ’esɛ tɩ la ka ãn sõŋa tɩ mam tarɩ nẽra ka bɔ na-keko la tɩ a di a sarɩya, dee ka pa’alɛ yel-sɛka ĩyã tɩ ba yõkɛ ẽ.»

Apolɩ tɔgɛ tɩ a to’oge a mẽŋa Agripa nẽŋam

(Tõoma 9:1-19;22:4-16)

¹Tɩ Agripa yele Apolɩ yetɩ: «Sore boe tɩ fʋ tɔgɛ.» Tɩ Apolɩ zẽkɛ a nu’ugo tɩ a tɔgɛ to’oge a mẽŋa, yetɩ: ²«Naba Agripa, mam sũure ãn yẽlʋm, mam n boe fʋ nẽŋam zĩna wã tɩ m tɔgɛ to’oge m mẽŋa la bõn-sɛba wuu tɩ Zifdõma dõrɛ mam na. ³Lan gãnnɩ wuu, mam tarɩ sũ-yẽlga, fõn mi Zifdõma dɔgmike, la ba nõkɛ’ɛma la yelle sõŋa sõŋa la ĩyã. Bɛla mam sosrɩ fʋ mɛ tɩ fʋ mã’agɛ fʋ mẽŋa selse m yetɔga wã.

⁴Zifdõma wuu mi mam vɔm n ãn se’em mɛ halɩ lan pɔsɛ mam bõnbɩ’ɩlʋm, la ba mi mam n vɔa se’em mam mẽŋa tẽŋam, la Zerizalɛm mɛ. ⁵Ban mi mam la yuuge mɛ, ba sãn bɔɔra, ba tã wʋn ze’ele bɔ mam kaseto mɛ yetɩ, mam de la Farisi nẽra, bãma n sakrɩ tɩ pʋ’ʋsgɔ yɛla sõŋa gãnna. ⁶La lɛɛlɛ wã tɩ mam ze sarɩyadia zẽ’am kalam wã, la de la mam n tarɩ pʋtẽ’erɛ la Nawẽnnɛ n bĩŋe a nõorɛ la tɩ yaabdõma la ĩyã. ⁷Tõma buuri pia la ayi la tõnnɩ mɛ bɔ’ɔra Nawẽnnɛ wʋntɛɛŋa la yʋ’ʋŋɔ, dee tara pʋtẽ’erɛ gu’ura tɩ ẽn bĩŋe a nõorɛ se’em na wʋn ẽŋɛ mɛ. Naba Agripa, la de la pʋtẽ’e-ẽna wã ĩyã tɩ Zifdõma dõrɛ mam. ⁸Bẽm tɩ la dɛna toogo bɔ ya, tɩ ya sakɛ tɩ Nawẽnnɛ vo’orɩ kũm?

⁹Mam mẽŋa daan tẽ’esɛ mɛ, tɩ dẽnɩ tɩ mam ẽŋɛ mam wʋn ẽŋɛ se’em wuu sã’am Azezi n de Nazarɛtɩ nẽra la yʋ’ʋrɛ. ¹⁰Mam tõm na bɛla Zerizalɛm, la mam daan to’oge nõorɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadõma zẽ’am mɛ, yõgɛ Nawẽnnɛ nẽrba zozo’e botɩ ba kẽ’esɛ ba yʋ’a deem, di ba sarɩya yetɩ ba kʋ ba, tɩ mam daan sakɛ. ¹¹La wakatɛ zozo’e tɩ mam daan nãmsɛ ba Zifdõma wẽndeto pʋam, mõrgra tɩ ba basɛ ba sore la. Tɩ mam sũure daan yĩige la ba halɩ tɩ mam doose tẽnsɩ basɛba nãmsɛ ba. ¹²La de la bɛla ĩyã tɩ mam daan to’oge nõorɛ kãabgɔ kẽma nẽŋadõma zẽ’am tɩ m sẽŋɛ Damaasɩ.

¹³Naa, mam daan boe la sore wʋntɛɛŋa zuu-tẽŋasʋka wɛ’ɛsa, yẽ peelem n ze’ele saazuum yẽkɛ nẽegɛ gãnna wʋntɛɛŋa gilge mam, la sɛba n dolɩ mam na. ¹⁴Tɩ tõma wuu lui tẽŋa, tɩ mam wõm kõa n yele mam la Ebre yetɔga yetɩ: ‹Asolɩ, Asolɩ, bẽm tɩ fʋ nãmsra mam? Fʋ sãn ka sakɛ mam, la wʋn ãna toogo bɔ fʋ, wʋ dũŋa n ka nannɩ a dãana ka’asrɛ.› ¹⁵Tɩ mam soke yetɩ: ‹Zuudãana, fõn de la ãne?› Tɩ Zuudãana la yele mam yetɩ: ‹Mam de la Azezi, sɛka tɩ fʋ nãmsrɩ la. ¹⁶La isge ze’ele, mam dɩkɛ m mẽŋa pa’alɛ fɔ tɩ m botɩ fʋ lebge la mam tõntõnna. Fʋ wʋn dɛna la mam kaset-dãana yele nẽrba fõn yẽ mam se’em, dee ken pa’alɛ ba bõn-sɛba tɩ mam wʋn botɩ fʋ yẽ la. ^17-18La mam wʋn ken tõm fʋ la bu-zãŋsɩ zẽ’am, tɩ fʋ ka pike ba nini yese ba lika pʋam tɩ ba vɔa peelem pʋam, dee yese ba Asũtãana nu’usum lebse ba Nawẽnnɛ nu’usum, tɩ ba bɔ mam sɩra, tɩ Nawẽnnɛ basɛ ba tõon-be’ero taalɛ, tɩ ba lagɩm na Nawẽnnɛ nẽr-sõma yẽ pʋrɛ. La mam wʋn fãagɛ fʋ Zifdõma, la bu-zãŋsɩ nu’usum basɛ.› »

¹⁹Tɩ Apolɩ yele bɛla dee yetɩ: «Naba Agripa, mam n daan yẽ Azezi wʋ zãasŋɔ, tɩ a ze’ele saazuum tɔgɛ bɔ mam na, mam ka zagsɛ. ²⁰Bɛla tɩ mam pɔsɛ Damaasɩ, la Zerizalɛm, la Zude so’olʋm wuu, la bu-zãŋsɩ zẽ’am mõolɛ yetɩ, ba teege yɛm basɛ tõon-be’ero, dee lebe sakɛ Nawẽnnɛ, dee ẽŋɛ sɛla n pa’alɛ tɩ ba teege yɛm. ²¹Bɛla tɩ Zifdõma daan yõkɛ mam Wẽnde-kãtʋm na yetɩ ba kʋ mam. ²²La Nawẽnnɛ sõŋɛ mam mɛ wa paam zĩna, bɛla tɩ mam zɛ kalam tɔgra mam n yẽ sɛla bɔ’ɔra yãma, kɛ’ɛndõma la tarɩmdõma wuu. Mam n yele sɛla wuu la, la de la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba, la Amoyisi n yʋʋn yetɩ sɛla wʋn ẽŋɛ la. ²³Ba yʋʋn yetɩ, dẽnɩ tɩ Krisi nãmsɛ ki, la ẽŋa n wʋn dɛna pɔspɔsɩ nẽra n wʋn vo’oge, dee wʋn mõolɛ kõ-yẽlga n de peelem bɔ Zifdõma la bu-zãŋsɩ.»

²⁴La Apolɩ n tɔgrɩ bɛla tɩ a to’oge a mẽŋa la, tɩ Afɛstusi tãsɛ ẽ yetɩ: «Apolɩ, fõn zallɩ mɛ, fõn zãsʋm mɛ zo’oge tɩ la botɩ fʋ yirsra.» ²⁵Tɩ Apolɩ lerge ẽ yetɩ: «Afɛstusi sõŋɔ, mam ka zallɩ. Mam tɔgrɩ la yel-sɩra, la yɛm yetɔga. ²⁶Naba Agripa mi yel-bãna mɛ, mam tã wʋn tɔgɛ mɛ la bʋraanɛ a nẽŋam. Mam mi tɩ a mi bõn-bãna wuu mɛ, se’ere n soe la, ba ka ẽŋɛ lika pʋam.» ²⁷A yele bɛla dee yetɩ: «Naba Agripa, fõn sakɛ Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba n yele se’em na mɛ? Mam mi tɩ fõn sakɛ mɛ.» ²⁸Tɩ Agripa yele Apolɩ yetɩ: «Fõn tẽ’esɛ tɩ fʋ botɩ mam lebge la Krisi nẽra wakatɛ fẽe wãna pʋam?» ²⁹Tɩ Apolɩ yetɩ: «La sãn yuuge, bɩɩ la sãn ka yuuge, mam pʋ’ʋsrɩ Nawẽnnɛ mɛ tɩ fõn la sɛba wuu n selsrɩ mam zĩna wã wʋn lebge ãna wʋ mam ãn se’em na, sãn dagna bãnsɩ la mã’a tɩ mam ka boorɩ tɩ ba ba ya.»

³⁰Tɩ naba la, la gɔmna Afɛstusi, la Abɛrnisi, la nẽrba la wuu isge yese, ³¹ka yele taaba yetɩ: «Bʋra-ẽna ka ẽŋɛ sɛla n masɛ tɩ a ki, bɩɩ ba kẽ’esɛ ẽ yʋ’a deem.» ³²Tɩ Agripa yele Afɛstusi yetɩ: «Bʋra-ẽna wã sãn ka yele nɩ tɩ ẽŋa boorɩ tɩ a sẽŋɛ la na-keko la zẽ’am, tɩ tã wʋn basɛ nɩ ẽ.»

Ba tarɩ Apolɩ wɛ’ɛsa Rom

¹Tɩ ba daan looge yɛm tɩ ba botɩ tõma kẽ õorŋɔ sẽŋɛ Itali, tɩ ba dɩkɛ Apolɩ la nẽrba basɛba tɩ ba yʋ la, ẽŋɛ sʋda-kɛ’ɛma yʋ’ʋrɛ n de Azuliyusi nu’usum, a daan de la sʋda-sɛba tɩ ba wi’iri tɩ na-keko sʋdaasɩ la kɛ’ɛma ayɩla. ²La õorŋɔ n ze’ele Adramiti tẽŋam daan bɔna bilam yetɩ a sẽŋɛ tẽnsɩ basɛba n boe Azi ko-kãtɛ la nõorʋm. Tɩ tõma kẽ wɛ’ɛsa, tɩ Aristarkɩ n ze’ele Tesaloniki n boe Masedʋanɩ so’olʋm, wa’am wa doose tõma. ³Tɩ beere wiige, tɩ tõma paagɛ Sidõ tẽŋam, tɩ Azuliyusi ẽŋɛ Apolɩ sõŋa bɔ ẽ nõorɛ tɩ a sẽŋɛ ka bɩsɛ a sɩrdõma, dee tɩ ba sõŋɛ ẽ. ⁴Tɩ tõma le kẽ õorŋɔ bilam wɛ’ɛsa. Tɩ kʋsebgo vugra tʋ’ʋsra tõma, tɩ tõma wẽrgɛ bẽglɛ Sipri sẽŋɛ. ⁵La tõma doose la ko-kãtɛ la n lɛm Silisi la Pãnfili la, sẽŋɛ ka paagɛ Miira n boe Lisi so’olʋm sige. ⁶Bilam tɩ sʋda-kɛ’ɛma la yẽ õorŋɔ n ze’ele Alɛgsãndri tɩ a sẽŋɛ Itali. Tɩ a botɩ tõma kẽ.

⁷La dabsa faa tɩ tõma nãmsɛ la õorŋɔ la sẽnna fẽfẽ halɩ ka lɛm Kinidi tẽŋam. La kʋsebgo la ka botɩ tõma yãŋɛ sẽŋɛ bilam bɔba, tɩ tõma lɔkɛ sẽŋɛ lɛm Salmõnɩ bẽglɛ Krɛtɩ sẽŋɛ. ⁸La tõma daan bẽglɛ la ko-kãtɛ la nõorʋm, daan nãmsɛ halɩ, dee yãŋa paagɛ zẽ’a yʋ’ʋrɛ n de õorŋɔ ze’elgo zẽ’e-sõŋɔ n lɛm Laze.

⁹La dabsa zozo’e daan tole mɛ, tɩ Zifdõma nõorɛ lʋa daarɛ tole. La wakat-ẽŋa la daan de la toogo bɔ nẽrba tɩ ba dɩkɛ õorŋɔ doose ko’om na pʋam. Bɛla tɩ Apolɩ yele ba yetɩ: ¹⁰«Bʋraasɩ wã, mam mi tɩ tõma sẽnnɛ wã wʋn wa dɛna la toogo. La dagɩ lɔgrɔ, la õorŋɔ la mã’a n wʋn sã’am, la de la tõma mẽŋa yõorɛ põsga.» ¹¹Tɩ sʋda-kɛ’ɛma la ka selse Apolɩ n yele se’em na, a selse la sɛka n bɩsrɩ õorŋɔ la sẽnnɛ yelle, la õorŋɔ la dãana yetɔga. ¹²La õorŋɔ ze’elgo zẽ’a na ka ãn sõŋa tɩ ba wʋn gã’arɛ tɩ kʋsebgo, la ɔɔrɔ wakatɛ la tole. Bɛla tɩ nẽrba la zozo’e yetɩ, tɩ basɛ bilam dee wĩbe sẽŋɛ paagɛ Fenigsi n mẽ boe Krɛtɩ so’olʋm. Zẽ’e-ẽŋa õorŋɔ ze’elgo zẽ’am la tɔglɛ la zanõrɛ gɔbga, la zʋʋgɔ nu’ugo bɔba. Bilam tɩ ba tã wʋn zĩ’ire tɩ kʋsebgo, la ɔɔrɔ wakatɛ la tole.

Kʋseb-kãtɛ vugri ko’om zuo

¹³Tɩ kʋsebgo ze’ele gɔbga bɔba wa’am wa vugra fẽfẽ. Tɩ ba tẽ’esɛ tɩ ba tã wʋn ẽŋɛ ban boorɩ se’em, bɛla tɩ ba mãasʋm õorŋɔ la basɛ zẽ’e-ẽŋa, dee bẽgla Krɛtɩ ko-kãtɛ la nõorʋm wɛ’ɛsa. ¹⁴Tɩ la ka yuuge, tɩ kʋseb-kãtɛ tɩ ba wi’iri tɩ «Erakilõ» ze’ele Krɛtɩ tẽŋa bɔba, wa’am wa vugra ke’enke’em wẽ’era õorŋɔ la. ¹⁵Tɩ tõma ka yãŋɛ botɩ õorŋɔ la sẽŋɛ nẽŋa bɔba, tɩ tõma basɛ õorŋɔ la tɩ kʋsebgo la tarɩ ẽ wɛ’ɛsa. ¹⁶Tɩ tõma sẽŋɛ ka lɛm tẽn-pɩka yʋ’ʋrɛ n de Koda tɩ ko’om gilge ẽ, bẽgla ẽ tɩ kʋsebgo la ka le vugra ke’enke’em tʋ’ʋsra tõma. Tɩ tõma keŋe tɩ mẽŋa õbgɛ õorŋ-pɩka la zoole õorŋ-kãtɛ la zuo, la, la ka ẽŋɛ nãana. ¹⁷Tɩ ba dɩkɛ mĩ’isi lʋ õorŋ-kãtɛ la kãŋkãŋɛ tɩ a tara pãŋa. Ba zotɩ mɛ tɩ, tɩ sãn paagɛ zẽ’e-sɛka yʋ’ʋrɛ n de Sirti n dagɩ kʋlko’om tɩ tẽntõnbĩ’isgo bɔna mĩ na, a wʋn fɩrɛ. Bɛla tɩ ba sike õorŋɔ la fu-kãtɛ, dee tɩ kʋsebgo la zã’ara ẽ sẽnna fẽfẽ. ¹⁸La kʋsebgo la ken vugra la ke’enke’em nãmsra tõma, tɩ beere wiige, tɩ ba yese lɔg-sɛba n boe õorŋɔ la pʋam na, lobe basɛ ko’om na pʋam. ¹⁹Tɩ beere le wiige, tɩ ba mẽŋa yese õorŋɔ la mẽŋa lɔgrɔ lobe basɛ ko’om na pʋam. ²⁰Tɩ la ẽŋɛ dabsa se’em, tɩ tõma ka yẽ wẽntulle la wõrbiɛ, tɩ kʋsebgo la ken vugra ke’enke’em nãmsra tõma. Tɩ tõma kɔ’ɔgɛ vɔm pʋtẽ’erɛ.

²¹Tɩ la daan yuuge tɩ nẽrba la ka di. Tɩ Apolɩ ze’ele ba tẽŋasʋka yetɩ: «Ya daan sãn sakɛ nɩ mam nõorɛ la, daan ka fõrgɛ Krɛtɩ, tɩ kãn yẽ nɩ nãmsgɔ la yel-bãna wã wuu. ²²La lɛɛlɛ wã, mam sosrɩ ya tɩ ya keŋe ya sũure. Tɩ nẽra baa ayɩla kãn ki ya pʋam, sãn dagna õorŋɔ la mã’a n wʋn sã’am. ²³Zaam yʋ’ʋŋɔ Nawẽnnɛ n soe mam tɩ mam dɛna a tõntõnna la, tõm a malɛka tɩ a wa ze’ele mam zẽ’am ²⁴yetɩ: ‹Apolɩ, da zoe dabeem. Dẽnɩ tɩ fʋ ka ze’ele na-keko la nẽŋam. La Nawẽnnɛ ẽŋɛ fʋ yel-sõnnɛ mɛ botɩ sɛba n boe õorŋɔ pʋam na wuu vɔa.› ²⁵Bɛla, bʋraasɩ wã, keŋe-ya ya sũure, tɩ mam bɔ Nawẽnnɛ sɩra mɛ tɩ la wʋn ẽŋɛ wʋ malɛka la n yele mam se’em na. ²⁶La kʋsebgo la wʋn pe’ege tɩ ka basɛ la tẽŋa tɩ ko’om gilge.»

²⁷La daan de la dabsa pia la anaasɩ yʋ’ʋŋɔ, tɩ kʋsebgo la vugra pɛ’ɛra tõma ko-kãtɛ la yʋ’ʋrɛ n de Adriyatiki la zuo. Tɩ sõnsʋa tɩ nẽr-sɛba n tõnnɩ õorŋɔ la tõoma la tẽ’esɛ tɩ tɩ lɛm na tẽŋa. ²⁸Tɩ ba dɩkɛ mĩ’a lʋ bõn-tɩbsgɔ basɛ ko’om na pʋam tɩ ba bɩsɛ kʋlga la n kɔ zõna se’em, makɛ tɩ la dɛna wʋ mẽtrɩ pitã la ayopɔɩ. Tɩ la ẽŋɛ fẽe, tɩ ba le makɛ bɩsɛ tɩ la dɛna wʋ mẽtrɩ pisyi la anii. ²⁹Tɩ ba zɔta dabeem tɩ õorŋɔ la wʋn wẽ tãmpĩisi, tɩ ba dɩkɛ kuto n botɩ õorŋɔ zɛ’ɛta banaasɩ basɛ ko’om pʋam õorŋɔ la poorʋm, dee kã’ara Nawẽnnɛ tɩ beere wiige. ³⁰Tɩ nẽr-sɛba n tõnnɩ õorŋɔ la tõoma la daan bɔɔra tɩ ba zoe dee basɛ õorŋɔ la, bɛla tɩ ba sike õorŋ-pɩka la ko’om pʋam, ẽŋɛ wʋ ba boorɩ tɩ ba dɩkɛ la kuto n botɩ õorŋɔ zɛ’ɛta basɛba basɛ õorŋɔ la nẽŋam. ³¹Tɩ Apolɩ yele sʋda-kɛ’ɛma, la sʋdaasɩ la yetɩ: «Nẽr-bãna wã sãn ka bɔna õorŋɔ wã pʋam, yãma wuu kãn yãŋɛ põsɛ.» ³²Tɩ sʋdaasɩ la wã mĩ’i-sɛba n lʋ õorŋ-pɩka la, dee basɛ ẽ tɩ ko’om tarɩ ẽ fõrgɛ.

³³Tɩ beere bɔna mĩ wiira, tɩ Apolɩ belem ba wuu tɩ ba di dia, yele ba yetɩ: «Zĩna de la dabsa pia la anaasɩ n wãna, tɩ ya tẽ’esrɩ kũm la vɔm, dee ka di sɛla. ³⁴Bɛla mam belnɩ ya mɛ tɩ ya di dia yẽ pãŋa vɔa, tɩ ya zomto baa ayɩla kãn bɔɩ.» ³⁵Ẽn yele bɛla la, dee dɩkɛ borborɩ pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ ba wuu nẽŋam, dee fiise borborɩ la obe. ³⁶Tɩ ba wuu yẽ bʋraanɛ mẽ di dia la. ³⁷La tõma wuu daan de la nẽrba kɔbsyi la pisyopɔɩ la ayoobɩ õorŋɔ la pʋam. ³⁸Tɩ ba di tɩgɛ, dee dɩkɛ bõnkɔɔla n boe õorŋɔ la pʋam na, lobe basɛ ko’om na pʋam, ba boorɩ tɩ õorŋɔ la n fakɛ.

Õorŋɔ sã’aŋɔ yelle

³⁹Tɩ beere wiige, tɩ ba ka bãŋɛ tẽŋa la. La ba yẽ la zẽ’a n tã wʋn dooge, tɩ ba yetɩ, ba sãn tãna, ba botɩ õorŋɔ la tɔglɛ bilam. ⁴⁰Tɩ ba lorge kuto la n botɩ õorŋɔ zɛ’ɛta la basɛ ko-kãtɛ la pʋam, dee lorge mĩ’isi la n lʋ dɔ-sɛba n wʋn botɩ õorŋɔ la sẽŋɛ ban boorɩ zẽ’e-sɛka la basɛ, dee zẽkɛ fuugo la n boe õorŋɔ la nẽŋam na, tɩ kʋsebgo wẽ’era fuugo la, tɩ õorŋɔ la wɛ’ɛsa doone. ⁴¹Tɩ õorŋɔ la sẽŋɛ zẽ’a tɩ ko’om ka zo’oge mĩ ka zom tẽntõnbĩ’isgo zuo, tɩ a nẽŋam fɩrɛ, tɩ a koŋe sẽnnɛ. Tɩ ko-mĩ’isi wẽ’era a poorʋm la pãŋa, tɩ a sã’am.

⁴²Tɩ sʋdaasɩ la bɔɔra tɩ ba kʋ nẽr-sɛba tɩ ba yõgɛ la, tɩ sɛka da lui ko’om pʋam pãm dooge zoe fõrgɛ. ⁴³Tɩ sʋda-kɛ’ɛma la bɔɔra tɩ a fãagɛ Apolɩ basɛ, ka sakɛ tɩ ba kʋ nẽrba la, dee bɔ nõorɛ yetɩ, sɛba n mi ko’om bũŋa la ẽgɛ lui ko’om pʋam yiɛn pãm dooge doone. ⁴⁴Dee tɩ sɛba n ka mi bũŋa la dɩkɛ dɔ-palagsɩ, la õorŋɔ la bõn-sɛka n sã’am woo bũn dooge. Bɛla tɩ tõma wuu daan põsɛ dooge doone.

Apolɩ dõma boe Maltɩ

¹La tõma n daan põsɛ paagɛ doone na, tɩ tõma bãŋɛ tɩ tẽŋa la yʋ’ʋrɛ de la Maltɩ. ²Tɩ tẽŋa la nẽrba to’oge tõma sõŋa sõŋa. Tɩ saaga daan niira tɩ ɔɔrɔ bɔna, tɩ ba tʋʋrɛ bugum bɔ tõma, tɩ tõma ɔɔsra. ³Tɩ Apolɩ vaagɛ dɔɔrɔ wa’am wa ẽŋɛ bugum pʋam, tɩ tʋʋlgɔ wõŋɛ bõnsɛla, tɩ a yese vile Apolɩ nu’ugo. ⁴Tɩ tẽŋa la nẽrba yẽ bõnsɛla n vile a nu’ugo la, tɩ ba yele taaba yetɩ: «Bʋra-ẽna wã sɩrɩ de la nẽr-kʋʋra. Baa la ẽn yãŋɛ põsɛ ko’om pʋam na, wẽnnɛ ka sakɛ tɩ a vɔa.» ⁵Tɩ Apolɩ mẽsɛ a nu’ugo, tɩ bõnsɛla la lui bugum pʋam, dee tɩ sɛla ka ẽŋɛ ẽ. ⁶Tɩ nẽrba la gu’ura tɩ ba wʋn yẽ tɩ a ĩyã fʋʋsʋm ya, bɩɩ a wʋn kɔ’ɔn lui tẽŋa ki. Tɩ la yuuge, tɩ ba ka yẽ tɩ sɛla ẽŋɛ ẽ, tɩ ba teege pʋtẽ’era yetɩ, a de la wẽnnɛ.

⁷La zẽ’e-sɛka tɩ tõma daan boe mĩ na lɛm na tẽŋa la nẽŋadãana va’am. A yʋ’ʋrɛ de la Apubulsi, a daan to’oge tõma mɛ la sũ-yẽlga. Tɩ tõma bɔna a yire dabsa atã. ⁸Tɩ a sɔ bẽ’era gã yẽ’era-waafɔ, dee tɩ ɔɔrɔ tara ẽ. Tɩ Apolɩ kẽ a deem dɩkɛ nu’usi paglɛ a zuo, pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ bɔ ẽ, tɩ a yẽ ĩmã’asʋm. ⁹Lan ẽŋɛ bɛla la, tɩ tẽŋa la nẽr-sɛba n de bã’adõma wuu sẽnna, tɩ Apolɩ pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ bɔ ba, tɩ ba yẽ ĩmã’asʋm. ¹⁰Tɩ ba daan gõŋɛ tõma sõŋa sõŋa, la tõma n daan fõrgrɩ la, ba bɔ tõma la bɔ’a n seke tõma sore la sẽnnɛ.

Apolɩ dõma tole wɛ’ɛsa Rom

¹¹La wõr-sɩtã n tole, tɩ tõma yẽ õorŋɔ n ze’ele Alɛgsãndri wa’am bɔna Maltɩ tẽŋam, tɩ ɔɔrɔ la kʋseb-kãtɛ la wakatɛ tole. Õorŋɔ la yʋ’ʋrɛ de la «Diyɔskuri». Tɩ tõma kẽ õorŋɔ la wɛ’ɛsa. ¹²La tõma sẽŋɛ paagɛ la Sɩrakusi zĩ’ire bilam dabsa atã, ¹³le ze’ele bilam kẽ õorŋɔ sẽŋɛ paagɛ Regio. Tɩ beere wiige, tɩ kʋsebgo ze’ele tõma poorʋm wa vugra zã’ara tõma. Tɩ tõma paagɛ Puzɔllɩ dabsa ayi daarɛ sige. ¹⁴Bilam tɩ tõma yẽ Azezi karẽnbiisi basɛba. Tɩ ba sose tõma, tɩ tõma zĩ’ire ba zẽ’am dabsa ayopɔɩ, dee yãŋa wɛ’ɛsa Rom. ¹⁵Tɩ karẽnbi-sɛba n boe Rom na wõm tõma yelle. Tɩ basɛba tʋ’ʋsɛ tõma halɩ «Apiyusi da’am», dee tɩ basɛba mẽ tʋ’ʋsɛ tõma zẽ’e-sɛka yʋ’ʋrɛ n de «sãama deto batã» la. La Apolɩ n yẽ ba la, tɩ a pʋ’ʋsɛ Nawẽnnɛ, le yẽ bʋraanɛ. ¹⁶Tɩ tõma paagɛ Rom, tɩ ba bɔ Apolɩ nõorɛ tɩ a kẽ’era ẽn boorɩ zẽ’e-sɛka, dee botɩ sʋdaaga gu’ura ẽ.

Apolɩ boe Rom mõola Nawẽnnɛ kõ-yẽlga

¹⁷Tɩ dabsa atã poorʋm, tɩ Apolɩ wi Zifdõma nẽŋadõma sɛba n boe tẽŋa la pʋam lagsɛ, yele ba yetɩ: «M sɔbiisi, mam daan ka ẽŋɛ tɩ nẽrba la be’em, la mam ka sã’am lɔɔ sɛba tɩ tɩ to’oge tɩ yaabdõma zẽ’am na, la baa bɛla ba daan yõkɛ mam mɛ Zerizalɛm, tarɩ mam ka bɔ Rom sʋdaasɩ tɩ ba yʋ mam. ¹⁸Tɩ ba sogse mam, dee bɔɔra tɩ ba basɛ mam, ban daan ka yẽ tɩ mam ẽŋɛ sɛla n masɛ kũm na ĩyã. ¹⁹Tɩ Zifdõma zagsɛ tɩ ba da basɛ mam, bɛla n pẽrgɛ mam tɩ mam sose nõorɛ yetɩ, mam boorɩ tɩ m sẽŋɛ la Rom na-keko la zẽ’am tɩ a di m sarɩya, la dagɩ mam n tarɩ yelle la m nẽrba la. ²⁰Bɛla tɩ mam wi ya tɩ ya wa’am tɩ sõsɛ la taaba. Ban lʋ mam na bãnsɩ wã, la de la sɛka tɩ Ɩsrayɛlɩ dõma tarɩ a pʋtẽ’erɛ gu’ura ẽ na ĩyã.»

²¹Tɩ ba yele ẽ yetɩ: «Tõma ka to’oge gõnnɔ Zude tẽŋam n gʋlsɛ fʋ yelle. Zifdõma sɛba n sẽnnɩ kalam na, ba nẽra nẽra mẽ ka tɔgɛ fʋ tõon-be’ero yelle. ²²La tõma boorɩ tɩ tɩ wõm na fõn tẽ’esrɩ se’em, la sãn dɛna sore la tɩ fʋ dolɩ la, tõma mi tɩ zẽ’a woo ba sɩ’ɩsrɩ ẽ mɛ.»

²³Tɩ ba bɔ Apolɩ daarɛ. Tɩ daarɛ la paagɛ, tɩ nẽrba zozo’e lagsɛ Apolɩ zẽ’am. Tɩ Apolɩ tɔgɛ Nawẽnnɛ so’olʋm yelle, la Azezi yelle n gʋlsɛ Amoyisi lɔɔ gõnnɔ pʋam, la Nawẽnnɛ nõtɔ’ɔsrɩba gõnnɔ pʋam na, pa’alɛ ba bulika halɩ ka paagɛ zaanõorɛ, mõrgra tɩ a botɩ ba sakɛ. ²⁴Tɩ basɛba sakɛ, dee tɩ basɛba ka sakɛ. ²⁵Tɩ nẽrba la ka wõm taaba bɔɔra tɩ ba fõrgɛ. Tɩ Apolɩ tɔgɛ ba yetɔga ayɩla yetɩ: «Nawẽnnɛ Sɩa n yʋʋn botɩ a nõtɔ’ɔsa A’ezayi tɔgɛ la ya yaabdõma la de la sɩra. ²⁶A yʋʋn yetɩ:

‹Sẽŋɛ bu-bãna wã zẽ’am ka yele ba yetɩ:

Ya wʋn selse,

la ya kãn wõm a võorɛ.

Ya wʋn bɩsɛ,

la ya kãn yẽ sɛla sɛla.

²⁷Se’ere n soe la,

bu-bãna wã pʋtẽ’era ka like,

la ba tʋba lɩ mɛ,

dee tɩ ba mũm ba nini.

Tɩ ba nini da yẽ,

tɩ ba tʋba da wõm,

tɩ ba pʋtẽ’era da like.

Sãn dagɩ nɩ bɛla,

ba wʋn teege nɩ yɛm,

tɩ mam bɔ ba laafɛ.› »

²⁸Apolɩ daan tɔgɛ bɛla dee yetɩ: «Bãŋɛ-ya tɩ Nawẽnnɛ tõm fãarɛ kõ-yẽlga la bɔ la bu-zãŋsɩ. Bãma wʋn selse.» [ ²⁹Apolɩ n tɔgɛ yetɔg-ẽŋa la, tɩ Zifdõma wẽ’era nõke’ene la taaba fõrgra.]

³⁰Apolɩ daan kẽ zẽ’e-sɛka tɩ a boe mĩ na yʋʋma ayi, daan yɔɔra deego la ligri, dee tɔ’ɔsra sɛba wuu n sẽnnɩ a zẽ’am na, ³¹mõola Nawẽnnɛ so’olʋm yelle, dee zãsna ba Zuudãana Azezi-krisi yɛla. A daan tɔgrɩ la bʋraanɛ, tɩ nẽra ka gu’ura ẽ tɩ a da tɔgɛ.