NA TUTURIGANA
(GENESIS)
Na Vuresi Makaliana Na Omea Ara Marea Tana Papi Iani
Tana papi iani ara soaginia Na Tuturigana e totu na turupatuna na vusana na barangengo, ma na tuturigana na tinoni, ma na tuturigana goto na sasi ma na rota i laona na barangengo, me tsarivulagigotoa nina omeomea God kolugira na tinoni. Na papi Na Tuturigana tangomana ke tavota ruka i laona ke ruka butona loki:
1) Lova 1-11 Na vusaana na barangengo ma na turupatu tana rongoqira igira na tinoni idaida: tana ka taguqira kaira a Adam ma ko Eva, ma kaira a Kain ma Abel, ma Noa ma na obo loki, ma na Kusudato ni Babilon.
2) Lova 12-50 Na turupatu tana rongoqira na mumuaqira idaida igira na Israel. Aia nogo a Abraham na kesanina, aia e tangiloki gana rongo rongona nina tutuni kakai ma nina rongomangana God. Mi muri, mara tsari bâ na turupatu tana rongoqira a Isaak na dalena a Abraham, ma Jakob na kukuana, aia ara soaginigotoa a Israel, mi tugira goto sangavulu ruka na dalena a Jakob, tugira nogo ara botsangia na sangavulu ruka na puku tana Israel. Me putsikae bâ na turupatu tana rongona kesa tu vidaqira na dalena a Jakob, aia nogo a Josep, ma na omea ara laba te e gini vano a Jakob migira na dalena tavosi kolugira niqira tamadale na ba totu i Ejipt.
Tana papi iani e totu rago na turupatu tana rongoqira visana tinoni, me putsikae bâ na turupatu tana rongona na omea loki aia God e naugira. E tuturiga ginia na tsarimakaliana laka God nogo e vusagira na omea sui i gotu mi lao. Me suilavagini ginia nina veke God e naua laka aia sauba ke galuvegira me ke boeginigira sailagi nina tinoni nogo aia. Nina aqoaqo God e laba maka i laona na papi popono iani, aia e pedegira me kedegira igira ara sasi, me idagana sautu vanigira nina tinoni, me sangagira, me tagaovia na omea sui e laba tana mauriqira. I sau nogo ara marea na papi iani gana kara maretsunâ na turupatuna niqira tutuni kesa na mamatana tinoni, me ke sangagira na vatavata sui kara mai i muri kara gini totukakai tana niqira tutuni.
Na Omea Ara Totu Tana Papi Iani
Na vusana na omea sui ma na tinoni 1:1–2:25
Na tuturigana na sasi ma na rota 3:1-24
Tû konina a Adam me tsau bâ konina a Noa 4:1–5:32
A Noa ma na obo loki 6:1–10:32
Na Kusudato ni Babilon 11:1-9
Tû konina a Sem me tsau bâ konina a Abram 11:10-32
Na patriarko: a Abraham, ma Isaak ma Jakob 12:1–35:29
Igira na kukuana a Esau 36:1-43
A Josep migira na kulana 37:1–45:28
Igira na Israel tana Ejipt 46:1–50:26
1Na Turupatuna na Vusana Na Omea Sui
1Tana idana kalina God e vusagira na omea sui i baragata mi barangengo, 2ma na barangengo e lalo sui moa na kao ma na tasi, me tagara sa omea i laona. Ma na rodo e tsavu poponoa pipi sui na omea ma nina Tarunga God e tsotsobo i kelana na kô. 3Mi muri ma God e tsaria, “Ke laba na marara.” Ma na marara e laba. 4Ma God e reingaoa na marara. Maia e votâ na marara tania na rodo, 5me soaginia na marara na “Dani” ma na rodo na “Bongi”. Me bongi me matsaraka. Aia na kesanina dani.
6-7Mi muri, ma God e tsaria, “Ke totu na masaoka ke gini votâ na kô me ke totu ruka tabana.” Me laba vaga aia e tsaria. Me vaga ia, ma God e aqosia na masaoka me gini totu tavota na kô e totu i vavana na masaoka ma na kô e totu i kelana na masaoka. 8Me soaginia na “Masaoka.” Me bongi me matsaraka. Aia na rukanina dani.
9Mi muri, ma God e tsaria, “Kara saikolu na kô i vavana na masaoka ma kara totu kesa moa tana nauna, rongona ke gini laba na momoru.” Me laba vaga aia e tsaria. 10Maia e soaginia na momoru na “Barangengo,” ma na kô e maisai kesa moa tana nauna aia e soaginia na “Tasi.” Ma God e morosia me reingaoa. 11Mi muri, maia e tsaria, “Ke labadato tana barangengo pipi sui na vatana na omea tsukatsuka, igira ara tamani piuqira migira ara molo vuaqira,” me laba vaga aia e tsaria. 12Me vaga ia, mi tana barangengo e dato pipi vatana na omea tsukatsuka, ma God e morosigira me reingaogira. 13Me bongi me matsaraka. Aia na tolunina dani.
14Mi muri, ma God e tsaria, “Kara laba na marara tana masaoka ma kara votâ na dani ma na bongi, ma kara gini sauvulagia na tagu na papara ma na tagu na bisi, na dani ma na ngalitupa; 15migira kara maka tana masaoka ma kara mararasia na barangengo.” Mara laba sui igira na omea aia e tsaria. 16Me vaga ia, ma God e aqosikaira ruka na marara loki bâ, na aso ke tagaovi kaputia na dani ma na vula ke tagaovi kaputia na bongi; me aqosigira goto na veitugu. 17Maia e mologira na marara girani tana masaoka kara mararasiginia na barangengo, 18ma kara tagaovi kaputia na dani ma na bongi, ma kara votâ na marara ma na rodo. Ma God e morosigira me reingaogira. 19Me bongi me matsaraka. Aia na vatinina dani.
20Mi muri, ma God e tsaria, “Kara totu i kô mi tasi pipi vatana na tsetse ma na omea mamauri, mi tana masaoka kara danga na manu.” 21Me vaga ia, ma God e volagira na tuqana vigo na omea mamauri i tasi, me pipi vatana na tsetse ma na omea ara mauri i kô mi tasi, me pipi vatana na manu. Ma God e morosigira me reingaogira. 22Maia e tabugira sui, me tsarivanigira na omea sui ara mauri i kô mi tasi kara vasusu ma kara danga, me tsarivanigira goto na manu kara pabo na dangaqira. 23Me bongi me matsaraka. Aia na tsegenina dani.
24Mi muri, ma God e tsaria, “Kara laba i laona na barangengo pipi vatana na omea tuavati sui: na ladogana ma na atsina, na lokina ma na tetelona, migira goto na omea ara tere tana kao.” Mara laba vaga aia e tsaria. 25Ma God e aqosigira sui, me morosigira me reingaogira.
26Mi muri, ma God e tsaria, “Ida tugita ma ka tu aqosigira na tinoni; ma kara usulia tu nunuda tugita. Ma ka tu tamivanigira kara tagaovi kaputigira na tsetse, ma na manu, me pipi sui na omea tuavati, na ladogana mana atsina,na lokina ma na tetelona, migira sui goto na omea ara tere tana kao.” 27Mi tana, maia God e aqosigira na tinoni tana nununa segeni nogo aia. E aqosigira na manena ma na dakina, 28me tabugira me tsarivaganana vanigira, “Igamu kamu vasusu babâ, ma na kukuamui kara dangalia na barangengo, ma kara tagaovi poponoa na omea sui i laona. Inau au molovanigamu kamu reitutugu kaputigira na tsetse, ma na manu, me pipi sui na omea mamauri ara totu tana barangengo. 29Mau manogatinogoa vanigamu pipi sui na piuna na omea tsukatsuka, me pipi sui goto na vatana na vuana gai kara lia gamui mutsa; 30me vanigira na omea tuavati sui, migira sui goto na manu ma na omea ara tere tana kao, au manogatinogoa pipi vatana na rau ma na buruburu kara lia gaqira mutsa igira.” Mara laba sui vaga aia e tsaria. 31Ma God e morosigira na omea sui aia e aqosigira, me reingao sosongoligira. Me bongi me matsaraka. Aia na ononina dani.
21Mi tana e sui na aqosiana na baragata ma na barangengo migira na omea sui i ka laoqira. 2Mi tana vitunina dani ma God e suilavaginia nina aqo, me mango. 3Maia e tabua na vitunina dani me baloa ke lia na dani tabu, rongona tana dani ia God e suilavaginia na volaana pipi sui na omea, me mango na aqo. 4Maia nogo e vaga na vusana na baragata ma na barangengo.
Na Uta ni Eden
Mi kalina na Taovia God e aqosia na baragata ma na barangengo, 5e tagara goto sa gai ke totu tana barangengo me tagara goto sa vatuna na omea tsukatsuka ke vovodato, rongona aia e tau vati moloa sa usa, me tagara goto ke kesa ke aqo tana kao; 6ma na kô moa e talu i vavana na kao e mao dato me malobusia na kao.
7Mi muri, ma na Taovia God e karoa na kao me buloa me aqosiginia na konina na mane;2:7 “kao...mane” Tana goko Hibru kaira na goko ‘kao’ ma ‘mane’ e tangi atsa ka tatangiqira. me magoviginia na isuna na mamagona na mauri ma na mane ia e tuturiga na mauri.
8Mi muri, ma na Taovia God e tsukâ kesa na uta tana nauna ara soaginia i Eden, tabana tana e dato na aso, mi tana e livua na mane aia e aqosinogoa. 9Me aqosigira goto pipi sui na vatana na gai rerei dou sosongo kara dato tana ma kara molo vuaqira dou. Mi levugana patupatu na uta ia e tû na gai na tusu mauri, ma na gai na tusu sasaga gana na donaginiana na omea e dou ma na omea e seko.
10Me kesa na kô e tave i Eden me malobusia na uta; me ba tavota vati i tabana bâ i Eden me lia vati na kô. 11Na kesanina kô aia na Kô Pison; maia e tatave polia na kao popono i Havila. 12Mi tana e totu na qolumila laka, kolugotoa na kô sisigini dou ma na vatu loki matena. 13Ma na rukanina kô aia nogo na Kô Gihon; aia e tatave polia na kao popono i Kus. 14Ma na tolunina kô aia nogo na Kô Tigris, aia e tave tabana i longa na Asiria, ma na vatinina kô aia nogo na Kô Euprates.
15Mi muri, ma na Taovia God e moloa na mane tana Uta ni Eden ke aqo i laona me ke reitutugua. 16Me tsarivania, “Inau au tamivanigo na ganiana na vuaqira pipi sui na gai i laona na uta, 17maia moa na gai e tusu sasaga gana na donaginia na omea e dou ma na omea e seko e vali vanigo na ganiana na vuana. Me ti vaga ko gania, migoe sauba ko mate tana dani nogo ia.”
18Mi muri, ma na Taovia God e tsaria, “E tau dou vania na mane ke totu segeni. Sauba kau aqosia ke kesa ke ulagana ke lia gana totukolu me ke sangâ.” 19Vaga ia maia e karoa na kao me aqosiginigira na omea tuavati sui, ma na manu sui. Mi muri, maia e adigiramai vania na mane ke molo soaqira; maia nogoria e vaga ti igira sui ara gini tamanina tatasa tango kesa na soaqira. 20Mi tana, ma na mane ia e molo soaqira babâ pipi sui na manu ma na omea tuavati; me tagara moa sa vidaqira igira ke ulagana ke lia gana totukolu me ke sangâ.
21Te e tû na Taovia God me maturusaginia na mane maia e maturu mate, mi kalina aia e mamaturu, ma God e loqoligia kesa na sulina qaqarona, me ponotivisua na sasana. 22Me aqosiginia na daki na qaqarona na mane ia me adimai vania. 23Ma na mane e tsaria,
“Eo, ia kalinâ e totu kesa e atsa koluau inau,
na sulina na suliqu, ma na lakana na lakaqu.
Ma kau soaginia ‘daki’ rongona e talu tana mane.”2:23 “daki...mane” Tana goko Hibru kaira na goko ‘daki’ ma ‘mane’ e varangi ke atsa ka tatangiqira.
24Aia nogo na rongona ti na mane e mololekaira na tamana ma na tinana me totusai kolua na tauna, mi kaira ruka ara ka lia kesa moa.
25Mi kaira sui na mane ma na daki ara ka malaiole sui, mara ka tau moa vangamâ.
3Nina Petsakoe na Tinoni
1Mi laoqira pipi sui na omea mamauri God e aqosigira, aia na muata e kesa na omea e dona sosongo bâ na valovalo. Ma na muata e veisuâ na daki, “?Goena, egua, laka God e tongo vanikagamu manana na ganiana na vuana sa gai e totu i laona na uta iani?”
2Ma na daki e gokovisu me tsarivania, “Eo, kami ka ganiragoa na vuaqira pipi sui na gai ara totu i laona na uta iani, 3me kesa moa na gai aia e tû i levugana patupatu na uta, aia lelê moa na gai God e tongovanikagami na ganiana na vuana, se na peleana goto na gaina; me ti vaga kami ka nauvaganana ia, me sauba kami ka mate.”
4Ma na muata e tsaria, “E tau saikesa mana ia; sauba e utu kamu ka gini mate. 5Eo, God e tsarivaganana vanikagamu rongona aia e dona laka ti vaga kamu ka gania na vuana gai ia me sauba kamu ka lia vaga nogo God, ma kamu ka donaginia na omea e dou ma na omea e seko.”
6Ma na daki e morosi bâ na gai laka e rereidou sosongo me laka ke dou sosongo nomoa ti vaga na ganiana na vuana, me padâ laka ke dou sosongo goto ti vaga aia ke sasaga loki bâ. Te aia e tû me pitsugira visana na vuana me gania. Mi muri, maia e tusugira bâ visana na vuana vania na savana, maia goto e gania. 7Mi tana tagu tsotsodo ara ka ganisuia na vuana gai, mara ka reigadovia laka ara ka malaiole; mi tana mara ka tsukisaigira na rauna gai mara ka tsavuginia ka koniqira.
8Mi tana ngulavi ia, mi kaira ara ka rongomia na Taovia God e liu i laona na uta, mi kaira ara ka ba taopoi tania i laoqira na gai. 9Ma na Taovia God e soâ na mane, “?Iava igoe?”
10Maia e gokovisu me tsaria, “Au rongomigo nogo igoe kalina o maimai i laona na uta; mau matagu mau taopoi tanigo rongona au malaiole.”
11Ma God e veisuâ, “?Masei e tsarivanigo laka o malaiole? ?Laka igoe o gania na vuana gai inau au valivanigo na ganiana?”
12Me gokovisu na mane me tsaria, “Aia na daki igoe o molokoluau ieni aia nogo e sauvaniau na vuana gai te au gania inau.”
13Ma na Taovia God e veisuâ na daki, “?Egua igoe ti o nauvaganana ia?”
Ma na daki e gokovisu me tsaria, “Na muata aia nogo e perobulesiau inau te au gania.”
14Mi muri, maia na Taovia God e tsarivania na muata, “Rongona nogo igoe o naua na omea iani ti sauba ke gadovigo na kede; mi laoqira na omea mamauri sui igoe segenimu moa sauba kau vealaginigo. Ke tû i dani eni me ke bâ, igoe sauba ko gini tere na tobamu, me sauba ko gania na kao pipi dani i laona na maurimu. 15Me sauba kau naua ma kamu ka vaireisavigi kagamu igoe ma na daki; ma na dalena aia ma na dalemu igoe sauba kara ka vaigalagi sailagi. Ma na dalena aia sauba ke tsogori rutua na lovamu, migoe sauba ko gatia na bobouna na tuana.”
16Maia e tsarivania na daki, “Migoe, inau sauba kau paboa nimu rota tana tiana ma nimu vatsangisavi tana vasusu. Me atsa moa ti e vaga ia, me sauba ko kili sailaginia moa na savamu, maia sauba ke tagaovigo.”
17Maia e tsarivanigotoa na mane, “Migoe o rongomangana na taumu mo gania na vuana gai inau au valiginigo na ganiana. Me rongona igoe o nauvaganana ia, ti inau sauba kau ketsoa na kao. Migoe sauba ko aqo rota tana maurimu popono na tsuka mutsa gana ke tugugo. 18Me sauba ke dato na buruburu seko ma na itai kokonaga i laona, migoe sauba ko gania na omea e dato atsi. 19Mi tana maono na raemu sauba ko tsodoa gamu mutsa, poi tsau kalina ko visutugua tana kao i tana o talumai. Igoe, inau au aqosiginigo na kao, me sauba ko lia tugua na kao.”
20Ma Adam3:20 Na rongona a Adam tana goko Hibru ‘na mamatana tinoni sui.’ e soaginia na tauna ko Eva3:20 Na soa ko Eva e tangi atsa kolua na goko Hibru ‘mauri.’ rongona aia na tinaqira na tinoni sui. 21Ma na Taovia God e aqosipolo ginia na kokorana na omea tuavati vanikaira a Adam ma ko Eva, me pipisiginikaira.
God e Tsialigikaira a Adam ma Ko Eva Tania na Uta
22Mi muri, ma na Taovia God e tsaria, “Kalina ia na mane iani e lia vaga nogo kesa tu vidada tugita, me dona na padagadoviana na omea e dou ma na omea e seko. E tau dou ka tu tamivania ke ganigotoa na vuana na gai na tusumauri, me ke gini mauri saviliu.” 23Me tû na Taovia God me tsialigia tania na Uta ni Eden, me ketsalia ke ba aqo tana kao i tana aia e talumai. 24Mi muri, maia e mologira na angelo kara totu i tano tabana tana e dato na aso, ma kara matalia na uta, me mologotoa kesa na isi iruiru e aro kalea moa pipi nauna. Iani ke gini utusigotoa ke kesa na mai varangisiana na gai na tusumauri.
4A Kain ma Abel
1Ma Adam e maturu kolua na tauna, maia e tiana. Me vasua kesa na dalena mane me tsaria, “Tana nina sasanga nogo na Taovia te au gini tamanina kesa na dalequ mane.” Maia e soaginia a Kain.4:1 Na soa a Kain tana goko Hibru e tangi vaga ‘tamanina.’2Mi murimai, maia e vasugotoa kesa na dalena mane, me soaginia a Abel. Ma Abel e lia na mane reitutugu sipi, ma Kain aia na mane aqo kao. 3Me kesa tana tagu i muri, ma Kain e adimaigira visana na vuana nina omea tsukatsuka me gini savorigira vania na Taovia. 4Ma Abel e adimaigotoa na kesanina dalena sipi e botsa tana nina sipi, me matesia, me savoria na turina dou bâ vaga nina sausau. Ma na Taovia e reingaoa a Abel ma nina sausau, 5me sove tania a Kain ma nina sausau. Mi tana ma Kain e kore loki sosongo me iru matana. 6Ma na Taovia e tsarivania a Kain, “Rongona gua ti o kore igoe? ?Ma na rongona gua goto te e iru matamu? 7Ti vaga igoe o naua na omea e goto, me sauba ke moro magemage na matamu; mi tana rongona igoe o naua na omea e seko, ma na sasi e pipitu nogo tana matsapamu. Aia e ngaoa ke tagaovigo, migoe nimu aqo ko tovokakaia na tuliusiana.”
8Me kesa dani, ma Kain e tsarivania a Abel na kulana, “Ida kaita ma ka vano tana uta.” Mi kalina ara ka ba tsau tana uta, ma Kain e pilo me labumatesia na kulana.
9Ma na Taovia e veisuâ a Kain, “?A Kain, iava a Abel na kulamu?”
Ma Kain e tuguvisua me tsaria, “Inau au tau dona. ?Egua, laka niqu aqo goto inau na reitutuguana na kulaqu?”
10Mi muri, ma na Taovia e tsarivania, “?Rongona gua ti igoe o naua na omea seko loki vaga ia? Na gabuna na kulamu e ngangaidato vaniau talu tana kao. 11Mi kalina ia, inau au vealaginigo igoe, me utu goto ko tsuka omea tana kao. Rongona na kao e inuvinogoa na gabuna na kulamu, vaga moa ti e sangavia na mangana gana ke inuvia kalina igoe o labumatesia na kulamu. 12Me ti vaga igoe ko tovotugua na tsuka mutsa, ma na kao e utu ke molovanigo sa vuana; me sauba ke tagara goto sa veramu, migoe ko tonavia moa na barangengo.”
13Ma Kain e tsarivania na Taovia, “!Lao Taovia, na kede ia e kakai sosongo vaniau! 14Igoe o tsialigiau inau tania na kao me tanigotoa na matamu igoe. Mo tsarivaniau goto laka sauba kau tau tamani sa veraqu ma kau tanotia na barangengo, masei moa ke tsodoau sauba ke matesiau.”
15Ma na Taovia e tsarivania, “Tagara. Ti vaga kesa ke matesigo, mi tana tangotugumu igoe sauba kara vitu na tinoni kara mate.” Me vaga ia, ma na Taovia e moloa kesa na padapada i konina a Kain gana na parovataviaqira na tinoni kara tsodoa kara laka na labumatesiana. 16Ma Kain e vanoligi tania na matana na Taovia, me ba totu tana vera ara soaginia “Tonatia,” aia e totu tabana na Eden i tana e dato na aso.
Igira na Kukuana a Kain
17Kaira a Kain ma na tauna ara ka tamani kesa ka daleqira mane, mara ka soaginia a Enok. Mi muri, ma Kain e logoa kesa na verabau me tamavuginia na dalena. 18Ma Enok e tamani kesa na dalena mane me soaginia a Irad, maia na tamana a Mehujael, ma Mehujael e tamani kesa na dalena mane me soaginia a Metusael, maia na tamana a Lamek. 19A Lamek e tamanikaira ruka na tauna, kaira ko Adah ma ko Sila. 20Ma ko Adah e vasua a Jabal, aia na mumuaqira igira ara reitutugu buluka mara mauri tana valepolo. 21Maia Jubal na kulana, aia na mumuaqira igira sui ara dona na gini sinagi na itai tatangi ma na uete. 22Ma ko Sila e vasua a Tubal Kain, aia e dona na aqosiginiaqira na tapalamila ma na tapala laka na omea levolevo gana na aqo. Maia ko Naama na tasina daki a Tubal Kain.
23Ma Lamek e tsarivanikaira na tauna,
“Kagamu ko Ada ma ko Sila, kamu ka rongomiau inau:
Inau au labumatesia kesa na mane vaolu rongona aia e labuau inau.
24Me ti vaga kara tu vitu na tinoni kara tu mate tana rongona na tangotuguna a Kain,
ma kara vitu sangavulu vitu kara mate ti vaga ke kesa ke labumatesiau inau.”
A Set ma Enos
25Mi kaira a Adam ma ko Eva ara ka tamanigotoa kesa ka daleqira mane. Ma ko Eva e tsaria, “God e sauvaniau kesa goto na dalequ mane na tuguna a Abel, aia Kain e labumatesia.” Maia e soaginia a Set.4:25 Na soa a Set tana goko Hibru e tangi vaga ‘saunogoa.’26Ma Set e tamanina kesa na dalena mane maia e soaginia a Enos. Mi tana tagu nogo ia, ti igira na tinoni ara tuturiga na gini aqo na asana tabu na Taovia tana samasama.
5Igira na Kukuana a Adam
1Iani e vaga na mamareqira igira na kukuana a Adam. Kalina God e aqosigira na tinoni, maia e aqosigira tana nununa segeni. 2Aia e aqosigira na manena ma na dakina, me tabugira me soaginigira “Tinoni.” 3Mi kalina a Adam e tsaulia 130 ngalitupana aia e tamanina goto kesa na dalena mane maia e usuli saikesalia na tamana, me soaginia a Set. 4Mi murina ia, ma Adam e mauri goto 800 na ngalitupa. Maia e tamanina goto visana na dalena i muri, 5me mate kalina e 930 ngalitupana.
6Mi kalina a Set e 105 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, me soaginia a Enos, 7mi muri maia e mauri goto 807 ngalitupa. Maia e tamanigotoa visana na dalena, 8me mate kalina e 912 ngalitupana.
9Mi kalina a Enos e 90 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Kenan na soana, 10mi muri, maia e mauri goto 815 ngalitupa. Maia e tamanigotoa visana na dalena, 11me mate kalina e 905 ngalitupana.
12Mi kalina a Kenan e 70 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Mahalalel na soana, 13mi muri, maia e mauri goto 840 ngalitupa. Maia e tamanigotoa visana na dalena, 14me mate kalina e 910 ngalitupana.
15Mi kalina a Mahalalel e 65 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Jared na soana, 16mi muri, maia e mauri goto 830 ngalitupa. Maia e tamanigotoa visana na dalena, 17me mate kalina e 895 ngalitupana.
18Mi kalina a Jared e 162 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Enok na soana, 19mi muri, maia e mauri goto 800 na ngalitupa. Maia e tamanigotoa visana na dalena, 20me mate kalina e 962 ngalitupana.
21Mi kalina a Enok e 65 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Metusela na soana. 22Mi murina ia, ma Enok e mauripata dou kolua God i laona 300 na ngalitupa me tamanigotoa visana na dalena. 23Maia e mauri tsaulia 365 na ngalitupana. 24Mi tana maurina popono, aia e mauripata dou kolua God, mi muri maia e tavongani nanga lê, rongona God nogo e adiligia tania na barangengo. 25Mi kalina a Metusela e 187 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Lamek na soana, 26mi muri, me mauri goto 782 na ngalitupa. Maia e tamanigotoa visana na dalena, 27me mate kalina e 969 ngalitupana.
28Mi kalina a Lamek e 182 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, 29me tsaria, “Na baka iani sauba ke tabegita me ke gini malamala vanigita pipi nida aqo kakai tana kao aia na Taovia e ketsonogoa”; me vaga ia, maia e soaginia a Noa.5:29 Na soa a Noa tana goko Hibru e tangi vaga ‘tabea.’30Ma Lamek e mauri goto 595 na ngalitupa. Maia e tamanigotoa visana na dalena, 31me mate kalina e 777 ngalitupana.
32Mi muri, kalina e 500 nogo na ngalitupana a Noa, maia e tamanitugira tolu na dalena mane, a Sem, ma Ham ma Japet.
6Niqira Sasaga Tabaru na Tinoni
1Mi kalina ara dangadato na tinoni tana barangengo, mara danga na baka daki ara botsa, 2mara visana na tarunga ni gotu ara reia laka na baka daki girani ara rerei dou sosongo, te igira ara tsunamai mara laugira na baka daki igira ara reingaogira bâ. 3Mi tana ma na Taovia e tsaria, “E utu inau kau tamivanigira na tinoni kara mauri saviliu rongona igira na tinoni lê moa. Me tû i dani eni me ke bâ, migira sauba kara tau goto mauri oka liusia kesa sangatu rukapatu na ngalitupa.” 4Mi tana tagu ia, mi murimai goto, ara totu na mumû tana barangengo, igira nogo na kukuaqira na daki ma na tarunga ni gotu. Igira nogo na tinoni malagai susuliga bâ me tangiloki gaqira rongo tana tagu ni sau.
5Mi kalina na Taovia e reia e tabaru sosongo niqira sasaga na tinoni sui tana barangengo, me laka niqira papada e sasi moa pipi kalina, 6ma na Taovia e padasavi sosongo rongona aia e aqosigira me mologira tana barangengo. Me gini melu loki sosongo tobana, 7me tsaria, “Inau sauba kau matesiligigira sui saikesa na tinoni girani inau au aqosigira, migira goto na omea tuavati sui, ma na omea ara tere tana kao, ma na manu, rongona inau au gini padasavi sosongo matena au aqosigira.” 8Maia lelê moa a Noa na Taovia e reingaoa nina sasaga.
A Noa
9-10Iani nogo e vaga na turupatu tana rongona a Noa. Aia e tamanitugira tolu na dalena mane, i tugira nogo a Sem, ma Ham ma Japet. A Noa e tau tsukia sa sasi, maia lelê moa kesa na mane e gotolaka nina sasaga tana tagu ia. Aia e mauripata dou kolua God, 11migira sui lakalaka na tinoni tavosi sui ara sasi saviliu i matana God, ma na tangopeke seko loki moa e saranga bamai pipi tana nauna. 12Ma God e morosia na barangengo, me reia laka e seko sosongo, rongona igira na tinoni sui ara mauri moa tana sasi.
13Ma God e tsarivania a Noa, “Inau au padâ kau suilavaginigira saikesa na tinoni sui. Sauba kau matesigira sui lakalaka rongona na barangengo e gini dangadato moa niqira sasaga tabaru. 14Igoe ko kavia kesa nimu vaka ginia na gai kakai dou; mo ko aqosigira ke visana na voki i laona mo ko bulu poponoginia na tita i laona mi taba. 15Ko aqosia ke sangava ono sangavulu ono tabailima na katsina, me ke sangava sangavulu kesa na damana, me ke sangava ono tabailima na datona. 16Ko aqosia na valena mo ko moloa ke tinaqe ruka na damana ke mangamanga i ka levugaqira na valena ma na ponoponona gana ke gini sage na marara. Mo ko aqosia ke tolu na vatabela mo ko moloa kesa na matsapa tana liligina. 17Inau sauba kau alomaia kesa na obo loki tana barangengo me ke matesiligigira pipi sui na omea mamauri. Pipi sui lakalaka na omea tana barangengo sauba kara mate, 18migoe moa inau sauba kau naua kesa na vaitasogi kolugo. Igoe ko sage i laona na vaka kolua na taumu, mi tugira na dalemu ma tu tauqira. 19-20Ko adisagegira kolugo i laona na vaka kesa na dakina ma kesa na manena pipi sui na vatana na omea tuavati, me pipi sui na vatana na manu, me pipi sui na vatana na omea ara tere tana kao, kara sogoga gana kara gini mauri. 21Mo ko adisagegotoa pipi sui na vatana na mutsa, na gamui igamu ma gaqira goto igira.” 22Ma Noa e naua pipi sui na omea aia God e ketsalia ke naua.
7Na Obo Loki
1Na Taovia e tsarivania a Noa, “Ko sage i laona na vaka kolugira nimu tamadale popono; inau au tsodoa laka igoe segeni lelê moa i laona barangengo o naua na omea e goto. 2Ko adisage kolugo kara sogoga vitu pipi vatana na omea tuavati igira e ulagana na gini savori-kodoputsa, me ke sogoga kesa moa igira na omea tuavati tavosi sui. 3Ko adisagegira goto kara sogoga vitu pipi vatana na manu sui. Ko naua vaganana ia rongona kara gini mauri pipi sui na vatana na omea tuavati ma na manu, ma kara gini vasusu dato tugua tana barangengo. 4Me kau moa ke vitu na dani minau sauba kau moloa na usa ke tumu ke vati sangavulu na dani me ke vati sangavulu na bongi, gana kau gini matesiligigira pipi sui na omea mamauri inau au aqosigira.” 5Ma Noa e naua pipi sui na omea aia na Taovia e ketsalia ke naua.
6E ono sangatu na ngalitupana a Noa kalina e tave na obo loki tana barangengo. 7Aia ma na tauna, mi tugira na dalena mane ma tu tauqira ara tu sage tana vaka gana kara tu gini mauri tania na obo loki ia. 8Me pipi sui na vatana na omea tuavati ma na manu ma na omea ara tere tana kao, na dakina ma na manena, atsa moa igira e ulagana na gini savori-kodoputsa migira e tagara, 9ara sage kolua a Noa tana vaka, vaga nogo na omea God e ketsalia. 10Me vitu na dani i muri me tave na obo loki tana barangengo.
11Mi kalina e ono sangatu na ngalitupana a Noa, tana sangavulu vitunina dani na rukanina vula, me pipi sui na mangamanga na kô loki i vavana na barangengo ara viri botsadato, me pipi sui na matsapakapuna na obo tana masaoka ara viri sangavi sui, 12ma na usa e tumu tana barangengo e vati sangavulu na dani me vati sangavulu na bongi. 13Mi tana dani tsotsodo nogo ia, a Noa ma na tauna ara ka sage tana vaka kolutugira tolu ka daleqira mane, tugira nogo a Sem, ma Ham ma Japet, kolutugira goto tu tauqira. 14Mara sage kolugira goto tana vaka pipi sui na vatana na omea tuavati, ma na omea ara tere tana kao, ma na manu, na ladogana ma na atsina, na lokina ma na tetelona. 15E kesa na manena me kesa na dakina tana pipi vatana na omea mamauri ara sage kolua a Noa tana vaka, 16vaga nogo na omea e ketsalia God. Mi muri, ma na Taovia e vongo kapusia na banina na vaka.
17Na obo loki e babâ moa i laona vati sangavulu na dani, ma na kô e mao me gini tugua na vaka ke tsobo. 18Ma na kô e mao babâ moa, ma na vaka e tsotsobo bamai i kelana kô. 19Ma na kô e mao sosongo goto bâ me gini tsavugira na vungavunga dato ao liuliu bâ; 20me babâ moa na maona na kô poi tsau e sangava tolu tabailima na datona liusigira na vungavunga sui. 21Mara gini mate pipi sui na omea mamauri tana barangengo, pipi sui na manu ma na omea ara tere tana kao, me pipi sui na omea tuavati, me pipi sui goto na tinoni. 22Pipi sui moa na omea ara magomago tana barangengo ara mate. 23Na Taovia e matesigira pipi sui lakalaka na omea mamauri tana barangengo, na tinoni, na omea tuavati, na omea ara tere tana kao, ma na manu. Maia Noa segeni moa migira ara sage kolua tana vaka ara tau mate. 24Ma na kô e tau goto tsuna i laona kesa sangatu me tsege sangavulu na dani.
8E Sui na Obo Loki
1Ma God e tau padalea a Noa migira na omea mamauri sui ara totu kolua tana vaka; maia e tû me molomaia na guguri, ma na kô e gini tuturiga na tsuna. 2Migira na manga manga na kô loki i vavana na bara ngengo ma na matsapakapuna na obo tana masaoka ara vongotugua. Ma na usa e sui, 3mi laona kesa sangatu tsege sangavulu na dani na kô e kiki rago e tavalala. 4Tana sangavulu vitunina dani tana vitunina vula na vaka e mai toga i kelana kesa na vungavunga i Ararat. 5Ma na kô e tavalala babâ moa, mi tana kesanina dani tana sangavulunina vula ma na kelaqira na vungavunga ara laba.
Na kulukulu e visumai kolua na arana vaolu na gai na olive i mangana. (8:11)
6Me putsi vati sangavulu na dani, ma Noa e sangavia kesa na ovaovana bisi 7me molo rutsumia kesa na kaokao. Ma na kaokao ia e tau visu mai, aia e lolovo polipoli moa poi e tsau kalina e tavalala saikesa na kô. 8Mi muri, ma Noa e molo rutsumigotoa kesa na kulukulu ke reia ti vaga ke tsuna nogo na kô, 9ma na rongona na kô e tau vati tsuna saikesa moa me tsavu poponoa moa na kao, ma na kulukulu ia e tau tangomana ke tao. Maia e lovo visutugua tana vaka, ma Noa e molo rutsumia na limana me adisagetugua i laona na vaka. 10Ma Noa e pipitu goto vitu na dani ti e molo rutsumitugua na kulukulu. 11Mi tana ngulavi ma na kulukulu e visumaitugua kolua kesa na arana vaolu na gai na olive tana mangana. Mi tana ma Noa e donaginia laka e tsuna nogo na kô. 12Mi muri, maia e pipitu vitu goto na dani te e molo rutsumitugua na kulukulu kesa goto kalina; ma na kulukulu ia e tau goto visumai.
13Mi kalina e 601 ngalitupana a Noa, tana kesanina dani tana kesanina vula, ma na kô e tsuna saikesa. Ma Noa e adiligia na tsatsavuna na vaka, me tû me moro bamai, me reia laka na kao e tuturiga nogo na mamatsa. 14Mi tana rukapatu vitunina dani tana rukanina vula, ma na barangengo e mamatsa saikesa.
15Ma God e tsarivania a Noa, 16“Ko rutsu tania na vaka kolua na taumu me kolutugira goto na dalemu mane ma tu tauqira. 17Mo ko molo rutsumigira sui goto na manu ma na omea tuavati ma na omea ara tere tana kao, rongona igira kara vasusu dato ma kara dangalia na barangengo popono.” 18Mi tana, ma Noa ma na tauna kolutugira goto na dalena ma tu tauqira ara tu rutsu tania na vaka. 19Me pipi sui lakalaka na omea tuavati ma na omea ara tere tana kao ma na manu ara alarutsu tania na vaka kolugira gaqira kamaga.
A Noa e Savoria na Kodoputsa
20Ma Noa e tû me logoa kesa na belatabu vania na Taovia; maia e adia kesa i laoqira pipi vatana ma omea tuavati ma na manu igira e ulagana na gini savori-kodoputsa, me kodo poponogira vaga na savori-kodokodo i kelana na belatabu. 21Ma na Taovia e siginingaoa na vuruna na kodoputsa ia, maia e tsarisegenina, “E utu saikesa goto inau kau ketsotugua na barangengo tana rongona na omea ara naua igira na tinoni. Inau au donagininogoa laka tû kalina igira ara tinoni vaolu me sasi niqira papada. Me utu saikesa goto kau matesigira pipi na omea mamauri sui vaga inau au naunogoa tana tagu eni. 22Mi tana tagu popono ke totu na barangengo, sauba ke totu saviliu na tagu na tsutsuka ma na tagu na pipitsu, na tagu na bisi ma na tagu na papara, na aso ma na usa, na dani ma na bongi.”
9God e Vaturia Nina Taso Kolua a Noa
1Ma God e tabua a Noa mi tugira na dalena mane me tsarivanitugira, “Kamu tu tamanina ke danga tu dalemui, rongona tu kukuamui tugamu kara dangaliginia na barangengo popono. 2Me pipi sui na omea tuavati, ma na manu, ma na omea ara tere tana kao, ma na tsetse sauba kara matagunigamu igamu. Inau au mologira sui i vavana nimui tagao nogo igamu. 3Mi kalina ia, igamu tangomana kamu ganigira, kolugira goto na omea tsukatsuka; inau au saugira sui vanigamu kara lia gamui mutsa. 4Me kesa moa na omea e vali vanigamu kamu gania, aia nogo na velesina sabo e totu moa na gabu i konina. Inau au tongoa na omea iani rongona tana gabu nogo e totu na mauri. 5Me ti vaga ke kesa ke matesia kesa tinoni maia sauba ke gadovikede. Minau sauba kau kede matesia na omea tuavati aia e matesia kesa tinoni. 6Inau nogo au aqosigira na tinoni tana nunuqu segeni, me vaga ia, masei ke tû me ke labumatesia kesa tinoni, me sauba na tinoni tavosi kara labumatesigotoa aia.
7“Igamu nimui aqo kamu tamani ke danga na dalemui, rongona na kukuamui kara dangaliginia na barangengo popono.”
8Mi muri, ma God e tsarigotoa vanitugira a Noa ma na dalena, 9“Kalina ia, inau au vaturia niqu taso kolutugamu me kolugira goto tu kukuamui kara botsamai tu murimui, 10me kolugira goto pipi na omea mamauri sui: na manu, na buluka, ma na omea tuavati sui, ara rutsumai kolutugamu talu i laona na vaka. 11Migirani nogo na gokona na taso inau au naukolugamu: inau au vekevanigamu laka e utu goto ke tavetugua na obo loki vaga ia ke obotia na barangengo popono me ke matesigira na tinoni sui. 12Iani nogoria na papadana na taso inau segeniqu au vaturia kolugamu me kolugira pipi sui na omea mamauri, 13au moloa na vulagaro i gotu tana parako, na papadana niqu vaitasogi koluana na barangengo. 14Me pipi kalina kau sarosaigira na parako kara tsavua na barangengo ma na vulagaro ke laba tana parako, 15minau sauba kau padatugua niqu taso au naukolugamu me kolugira sui goto na omea mamauri, laka e utu saikesa ke tavetugua kesa na obo seko me ke matesigira na omea mamauri sui. 16Mi kalina ke laba na vulagaro tana parako, minau sauba kau morosia ma kau padavisua na taso saliu inau au naukolugira na omea mamauri sui tana barangengo. 17Na vulagaro aia nogoria na papadana na veke au naua kalina eni vanigira na omea mamauri sui.”
A Noa Mi Tugira na Dalena Mane
18Tugira na dalena mane a Noa ara tu rutsu tania na vaka, tugira nogo a Sem ma Ham ma Japet. Ma Ham aia na tamana a Kanaan. 19Tugirani tolu na dalena a Noa na mumuaqira na tinoni sui tana barangengo.
20A Noa, aia na maneaqo kao, maia nogo na kesanina mane e tsukâ na itai na uaeni, me aqosi uaeni. 21Mi muri, maia e inuvia me ulavia, me tsorâ na polona me tsaro malaiole i laona nina valepolo. 22Mi kalina a Ham, aia na tamana a Kanaan, e mai me reia laka e tsaro malaiole na tamana, maia e rutsu i tano me ba tsarivanikaira na kulana. 23Mi kaira a Sem ma Japet ara ka adia kesa na polo, mara ka tangoli tavamurisia tana kokoveqira. Mara ka vanovano tavamuri sage tana valepolo gana kara ka tau reia na malaiolena ka tamaqira, mara ka ba tsavuginia. 24Mi kalina e sasaga visutugua a Noa me rongomia na omea na dalena tumuri e nauvania 25maia e tsaria, “!Inau au vealaginia a Kanaan! Maia sauba ke tseka vanigira na tasina. 26!Tsonikaea na Taovia nina God a Sem! A Kanaan sauba ke tseka vania a Sem. 27!Aia God ke vangalaka vania a Japet9:27 Na soa a Japet tana goko Hibru e tangi vaga moa ‘pabo babâ.’ ma kara danga na dalena! !Migira na kukuana kara maurisai kolugira nina tinoni a Sem! Maia Kanaan sauba ke tseka goto vania a Japet.”
28Mi murina na obo loki ma Noa e mauri goto 350 na ngalitupa, 29maia e 950 ngalitupana kalina e mate.
10Igira na Kukuaqira na Dalena a Noa
1Igirani nogo na kukuaqira tugira na dalena mane a Noa, tugira a Sem, ma Ham ma Japet. Tugira tolu ara tu tamani tu daleqira mane murina na obo loki.
2Migirani na dalena a Japet: a Gomer, ma Magog, ma Madai, ma Javan, ma Tubal, ma Mesek ma Tiras, tugira nogo na mumuaqira na tinoni ara totu tana vera ara tangomalavuginia tu soaqira. 3Migira na kukuana a Gomer igira nogo na tinoni ni Askenas, mi Ripat mi Togarma. 4Migira na kukuana a Javan igira nogo na tinoni ni Elisa, mi Spain, mi Siprus mi Rodes; 5migira nogo na mumuaqira igira na tinoni ara totu liligina tasi mi tana momoru tetelo. Igira nogo na kukuana a Japet, ara mauri i laona niqira puku ma na veraqira tatavosi, me pipi kesa na alaala ara gini goko niqira goko segeni.
6Migirani nogo na dalena a Ham: a Kus, ma Ejipt, ma Libia, ma Kanaan, tugira nogo na mumuaqira na tinoni ara totu tana vera ara tangomalavuginia tu soaqira. 7Migira na kukuana a Kus igira nogo na tinoni ni Seba, mi Havila, mi Sabta, mi Raama, mi Sabteka. Migira na kukuana a Raama, igira nogo na tinoni ni Seba mi Dedan. 8A Kus e tamanina kesa na dalena mane a Nimrod na soana, maia nogo na kesanina malagai susuliga tana barangengo e tangiloki na soana. 9Tana nina sasanga nogo na Taovia te a Nimrod e dona dou na rugu, maia nogoria na rongona te ara gini tsaria na tinoni na goko vaga iani, “!Na Taovia ke naua migoe ko lia na mane na rugu malagai vaga nogo a Nimrod!” 10Tana idana ma nina tagao a Nimrod e adisaitugira na vera ni Babilon mi Erek mi Akad, tugira sui tolu na vera tugirani ara tu totu i laona na Babilonia. 11Me tû tana, maia e vano i Asiria me logogira na verabau ni Nineve, mi Rehobot Ir, mi Kala, 12mi Resen, aia e totu ka levugaqira Nineve ma na verabau loki ni Kala.
13Igira na kukuana a Ejipt igira nogo na tinoni ni Lidia, mi Anam, mi Lehab, mi Naptu, 14mi Patrus, mi Kaslu, mi Krete, igira nogo na mumuaqira igira na Pilistia.
15Mi kaira na dalena a Kanaan, kaira nogo a Sidon aia na idana dalena, ma Het, kaira nogo na mumuaqira na tinoni ara totu tana vera ara tangomalavuginia ka soaqira. 16Maia goto a Kanaan na mumuaqira igira na Jebus, ma na Amor, ma na Gergas, 17na Hivi, na Arka, na Sini, 18na Arvad, na Semar ma na Hamat. Igira na puku tavosi babâ i laoqira na Kanaan ara tavota, 19poi niqira votavota igira na Kanaan e tsau bâ tû i Sidon me tada bâ i Gerar varangisia i Gasa, me longa bâ i Sodom, mi Gomora, mi Adma mi Seboim varangisia i Lasa. 20Igirani nogo na kukuana a Ham ara mauri i laona niqira puku ma na veraqira tatavosi, me pipi kesa alaala ara gini goko niqira goko segeni.
21Ma Sem, aia na kulana loki a Japet, maia nogo na mumuaqira igira sui na Hibru. 22Migirani nogo na dalena a Sem: a Elam, ma Asur, ma Arpaksad, ma Lud, ma Aram, tugirani nogo tu mumuaqira na tinoni tana vera ara tangomalavuginia tu soaqira. 23Migira na kukuana a Aram igira nogo na tinoni ni Us, mi Hul, mi Geter, mi Mesek. 24Ma Arpaksad na tamana a Sela, ma Sela na tamana a Eber. 25Ma Eber e tamanikaira ruka na dalena mane: kesa ara soaginia a Peleg10:25 Na soa a Peleg tana goko Hibru e tangi vaga moa ‘tavota.’ rongona tana tagu e mamauri moa aia migira na tinoni tana barangengo ara tavota; ma na rukanina dalena ara soaginia a Joktan. 26Migira na kukuana a Joktan igira nogo na tinoni ni Almodad, mi Selep, mi Hasarmavet, mi Jera, 27mi Hadoram, mi Usal, mi Dikla, 28mi Obal, mi Abimael, mi Seba, 29mi Opir, mi Havila, mi Jobab. Igirani sui na kukuana a Joktan. 30Ma na kao ara totuvia igira e tû i Mesa me tsau bâ i Separ tana kao vungavungaga i longa. 31Igirani nogo na kukuana a Sem ara mauri i laona niqira puku ma na veraqira tatavosi, me pipi kesa alaala ara gini goko niqira goko segeni.
32Ma na tinoni sui girani na kukuana sui moa a Noa, taonia niqira vasusu, mara totu babâ tana niqira duli ma na veraqira tatavosi. Mi murina na obo loki migira na puku sui tana barangengo ara talu sui moa tu koniqira tugira na dalena a Noa.
11Na Kusudato ni Babilon
1Tana idana igira sui na tinoni tana barangengo popono ara tamanina kesa moa na goko ara gini gogoko. 2Mi kalina igira ara tavetada bamai na lalaveana tana nauna i tana kara totu, mara ba tsodoa kesa na poi atsa i longa tana Babilonia mara totu i tana. 3Mara vaitsarigi, “!Mai! Ida igita ma ka aqosi briki, ma kara kakai dou.” Me vaga ia mara tamanina na briki gana na logovera ma na tita gana kara tangolisaiginigira. 4Mara tsaria, “Kalina ia, ida ma ka logoa kesa na verabau kolua kesa na kusudato ke tsau bâ tana masaoka, rongona ke gini tangiloki na soada ma ka gini tau saranga bamai tana barangengo popono.”
5Mi tana, ma na Taovia e tsunamai na morosiana na verabau ma na kusudato igira ara logoa, 6maia e tsaria, “Kalina ia igirani sui ara kesa moa tinoni, mara kesa moa goko; ma na omea ara naua iani aia nogo na tuturigana moa na omea sauba kara naua. !Me ke tau oka me sauba goto kara tangomana na nauana pipi sui moa na omea ara padangaoa! 7Ida gita ma ka tsuna bâ ma ka laloa niqira goko, rongona kara gini tau vairongomigadovigi.” 8Me vaga ia, ma na Taovia e sarangasigira tana barangengo popono, mara mololea na logoana na verabau ia. 9Ma na verabau ia ara soaginia Babilon11:9 Na soa i Babilon tana goko Hibru e tangi vaga ‘lalo.’ rongona i tana nogo na Taovia e laloa niqira goko na tinoni sui, me tû i tana aia e sarangasigira bâ tana barangengo popono.
Igira na Kukuana a Sem
10Igirani nogo na kukuana a Sem. E ruka moa na ngalitupa murina na obo loki kalina a Sem e 100 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Arpaksad na soana. 11Mi murina ia, maia e mauri goto 500 na ngalitupa me tamanigotoa visana na dalena i muri.
12Mi kalina a Arpaksad e 35 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane a Sela na soana; 13mi murina ia, maia e mauri goto 403 na ngalitupa me tamanigotoa visana na dalena i muri.
14Mi kalina a Sela e 30 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane a Eber na soana; 15mi murina ia, maia e mauri goto 403 na ngalitupa me tamanigotoa visana na dalena i muri.
16Mi kalina a Eber e 34 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane a Peleg na soana; 17mi murina ia, maia e mauri goto 430 na ngalitupa ma tamanigotoa visana na dalena i muri.
18Mi kalina a Peleg e 30 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Reu na soana; 19mi murina ia, maia e mauri goto 209 na ngalitupa me tamanigotoa visana na dalena i muri.
20Mi kalina a Reu e 32 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Serug na soana; 21mi murina ia, maia e mauri goto 207 na ngalitupa, me tamanigotoa visana na dalena i muri.
22Mi kalina a Serug e 30 ngalitupana, maia e tamanina kesa na dalena mane, a Nahor na soana; 23mi murina ia, maia e mauri goto 200 na ngalitupa, me tamanigotoa visana na dalena i muri.
24Mi kalina a Nahor e 29 ngalitupana, aia e tamanina kesa na dalena mane, a Tera na soana; 25mi murina ia, maia e mauri goto 119 na ngalitupa, me tamanigotoa visana na dalena i muri.
26Mi kalina a Tera e 70 ngalitupana, maia e lia tu tamaqira a Abram, ma Nahor ma Haran.
Igira na Kukuana a Tera
27Igirani nogo na kukuana a Tera, aia tu tamaqira tugira a Abram, ma Nahor ma Haran. A Haran na tamana a Lot, 28ma Haran e mate tana verana segeni nogo i Ur tana Babilonia kalina e mamauri moa a Tera na tamana. 29Ma Abram e taugâ ko Sarai, ma Nahor e taugâ ko Milka aia na dalena daki a Haran, aia na tamana goto a Iska. 30Maia ko Sarai e tau tangomana ke tamani sa dalena.
31Ma Tera e aditugira a Abram na dalena, maia Lot na tutuana aia na dalena a Haran, maia ko Sarai na tauna a Abram, mi tugira ara tu mololea na verabau ni Ur tana Babilonia na vano tana kao ni Kanaan. Mara tu vano mara tu ba tsau moa i Haran mara tu ba totu i tana. 32Ma Tera e mate i tana kalina e 205 ngalitupana.
12God e Vilia a Abram
1Ma na Taovia e tsarivania a Abram, “Ko mololea na veramu, migira na kamamu, ma na valena tamamu, mo ko bâ tana kao i tana inau sauba kau sauvulagia vanigo. 2Inau sauba kau tusuvanigo ke danga na kukuamu, migira sauba kara pabo ma kara lia na puku loki. Me sauba inau kau vangalaka bâ vanigo, ma kau naua me ke gini tangiloki sosongo na soamu, mi tana soamu nogo igoe ti sauba kara gini tsotsovata na tinoni sui tana barangengo popono. 3Inau sauba kau soadougira sui igira ara soadougo igoe, ma kau vealaginigira igira sui ara vealaginigo. Mi tana rongomu nogo igoe ti inau kau vangalaka vanigira na puku sui tana barangengo.”
4Mi kalina e 75 ngalitupana a Abram, maia e mololea i Haran vaga nogo na omea na Taovia e tsarivania ke naua; maia Lot goto e vano kolua. 5Ma Abram e adia ko Sarai na tauna, ma Lot na dalena kulana, me pipi sui ka niqira omea levolevo ma niqira tseka sui ara ka tamanina i Haran, mara aligiri na vano tana kao ni Kanaan. Mi kalina ara ba laba i Kanaan, 6ma Abram e vano saviliu poi e ba tsau tana gai tabu i More, aia na nauna tabu i Sekem. Mi tana tagu ia igira na Kanaan ara totuvia moa na kao ia. 7Ma na Taovia e laba vania a Abram me tsarivania, “Iani nogo na kao inau sauba kau sauvanigira igira na kukuamu.” Ma Abram e tû me logoa kesa na belatabu i tana vania na Taovia aia e laba vania. 8Mi murina ia, maia e tada goto me ba tsau tana kao vungavungaga i tabana i longa na verabau ni Betel, mi tana e ba vaturikaea nina valepolo i ka gaqira levuga Betel tabana i tasi mi Ai tabana i longa. Mi tana aia e logogotoa kesa na belatabu me samasama vania na Taovia. 9Mi muri, maia e vano babâ moa kalea i Negeb tana vovotana kao ni Kanaan tabana i ata.
A Abram i Ejipt
10Me liu kesa na uvirau loki sosongo tana Kanaan, maia Abram e tû me ba tada tsau bâ i Ejipt, gana ke totu tetelo i tana. 11Mi kalina aia e vangaraua na savu taligu tana votavota na vano i Ejipt, maia e tsarivania ko Sarai na tauna, “Igoe kesa na daki rerei dou sosongo. 12Mi kalina igira na tinoni ni Ejipt kara reigo igoe me sauba kara padâ laka igoe na tauqu, ma kara matesiau inau ma kara mologo igoe ko mauri. 13Ma nimu aqo nomoa ko tsarivanigira laka igoe na tasiqu; mi tana rongomu nogo igoe ti igira kara moloau kau mauri ma kara aragodouau.” 14Mi kalina ara savu taligu tana votavota ni Ejipt, migira na tinoni ni Ejipt ara reia laka na tauna a Abram e rereidou sosongo. 15Mara visana nina mane sasanga na taovia tsapakae ara reia ko Sarai mara ba tsarivania na taovia tsapakae laka e rerei dou sosongo aia; mara adivanoa tana valena na taovia tsapakae. 16Mi tana rongona nogo ko Sarai, ti na taovia tsapakae e dou sosongo vania a Abram, me tusule vania na alaala na sipi ma na naniqoti, na buluka ma na asi, na tseka ma na kamelo.
17Me rongona na taovia tsapakae e taugâ ko Sarai, te e tû na Taovia me molomaia na lobogu seko ke gadovia na taovia tsapakae migira sui na tinoni i laona na valena. 18Ma na taovia tsapakae e mologoko vania a Abram ke mai i konina, maia e veisuâ, “?Laka nagua o nauvaniau igoe? ?Egua ti o tau tsarivaniau inau laka aia ko Sarai na taumu? 19?Ma na rongona gua ti o tsaria laka aia na tasimu, mo tamivaniau inau kau adia me ke lia na tauqu? !Na taumu ri iani; ko adia mo ko baligi!” 20Ma na taovia tsapakae e moloketsa vanigira nina mane, migira ara tû mara railigia a Abram tania na veraqira, kolua na tauna migira sui na omea e tamanina.
13Ara Ka Tavota Kaira a Abram ma Lot
1Me vaga ia, ma Abram e mololea i Ejipt kolua na tauna migira sui na omea aia e tamanina, ma Lot goto e dulikolua, mara visutugua tana vovotana kao ni Kanaan tabana i ata. 2Ma Abram e tamani danga sosongo nina omea, na sipi, na naniqoti, ma na buluka, kolugira goto na siliva ma na qolumila. 3Maia e mololea i tana me vano kalea i Betel. Me ba tsau tana nauna i tana e vaturikaea nina valepolo tana idana i kagaqira levuga Betel mi Ai, 4tana nauna nogo aia e logoa na belatabu tana idana. Mi tana ma Abram e samasama vania na Taovia.
5Ma Lot e tamanigira goto danga nina sipi ma na naniqoti ma na buluka, kolu nina tamadale segeni ma nina maneaqo. 6Me vaga ia, ma na kao i tana e dato dou na buruburu e tau tugu kaira sui kara ka totu sai, rongona ka niqira omea tuavati ara danga sosongo. 7Me kesa dani e labadato kesa na vaikoregi i levugaqira igira ara reitutugugira nina omea tuavati a Abram, migira ara reitutugugira nina omea tuavati a Lot. Mi tana tagu ia igira na Kanaan ma na Peres ara totuvia moa na kao ia.
8Ma Abram e tsarivania a Lot, “I kaita na tamakamaga, me tau dou kara vaikoregi nimu tinoni igoe ma niqu tinoni inau. 9Me dou bâ ti kaita ka totu tavota. Igoe ko vilia na butona kao koegua igoe o ngaoa. Migoe ko vano kesa tabana, minau kau vano kesa tabana.”
10Ma Lot e tû, me moro polipoli me reia laka na poi popono ni Jordan me tsau bâ i Soar, e totu danga na kô i laona, vaga tana Nina Uta na Taovia se vaga tana kao ni Ejipt. Ma na tagu ia kalina na Taovia e tau vati moa toroutsanikaira na verabau ni Sodom mi Gomora. 11Mi tana, ma Lot e vilia na poi popono ni Jordan vanisegenina, maia e longa kalea na poi ia. Aia nogo e vaga kalina kaira ara ka tavota kaira. 12Ma Abram e totu i laona na kao ni Kanaan, ma Lot e ba totu i laoqira na verabau ara totu tana poi varangisia i Sodom, 13migira na tinonina ni Sodom na tinoni vanga tsutsukibo mara sasi sosongo i matana na Taovia.
A Abram e Vano i Hebron
14Mi murina kalina e vano nogo a Lot, ma na Taovia e tsarivania a Abram, “Ko tû tana o totu kalina ia, mo ko moro tave, mo ko moro tada, mo ko moro votu mo ko moro longa; 15rongona na kao sui igoe o morosigira, inau sauba kau sauvanigo igoe migira na kukuamu, me sauba igamu kamu tamanigira sailagi. 16Inau sauba kau sauvanigo ke danga sosongo na kukuamu, me sauba ke tau tangomana ke kesa na tsokoraeaqira; me ti vaga ke kesa ke dona na tsokoana na papasa tana barangengo, maia sauba goto ke tangomana na tsokoaqira na kukuamu igoe. 17Bâ, mi kalina ia, igoe ko tû mo ko ba liuvi poponoa na kao ia, rongona inau sauba kau sauvanigo popono.” 18Ma Abram e tû me mololea i tana me ba vaturikaea nina valepolo varangisigira na gaitabu e tamanina a Mamre tana Hebron, mi tana maia e logogotoa kesa na belatabu vania na Taovia.
14A Abram e Laumaurisia a Lot
1Ara tu vati na taovia tsapakae, tugira a Amrapel ni Babilonia, ma Ariok ni Elasar, ma Kedorlaomer ni Elam, ma Tidal ni Goim, 2ara tu vano na vailabu koluaqira tsege na taovia tsapakae tavosi: tugira nogo a Bera ni Sodom, ma Birsa ni Gomora, ma Sinab ni Adma, ma Semeber ni Seboim, ma na taovia tsapakae ni Bela (se i Soar). 3Tugira tsege na taovia tsapakae tugirani ara tu vorogokona mara tu saia niqira alaala tana Poi ni Sidim, i tana e totu na Tasi Mate kalina ia. 4Tugira sui ara tu totu moa i vavana nina tagao a Kedorlaomer i laona e sangavulu ruka na ngalitupa, mi tana sangavulu tolunina ngalitupa mi tugira ara tu sovetugua tania nina tagao aia. 5Mi tana sangavulu vatinina ngalitupa, ma Kedorlaomer kolugira igira ara sanga tabana kolua ara mai kolua niqira alaala na mane vaumate mara tuliusigira na Repaim i Asterot Karnaim, migira na Susim i Ham, migira na Emim tana poiatsa ni Kiriataim, 6migira goto na Hor tana vungavunga ni Edom, mara takuvigira tsau bâ i Elparan tana vovotana na kaomate. 7Mi muri, migira ara pilo visutugua mara visu bâ i Kades mi tana tagu ia ara soaginia i Enmispat. Mara ba laugira sui niqira kao igira na Amalek mara tuliusigira na Amor ara totu i Hasason Tamar.
8Mi muri, mi tugira na taovia tsapakae ni Sodom, mi Gomora, mi Adma, mi Seboim, mi Bela ara raqagira niqira alaala na mane vaumate mara bâ tana Poi ni Sidim mara vailabugi 9kolutugira na taovia tsapakae ni Elam, mi Goim, mi Babilonia, mi Elasar, ara tsege na taovia tsapakae tabana, mara vati tabana. 10Mi laona na poi ia ara totu danga na qilu na kolta i laona, mi kalina kaira na taovia tsapakae ni Sodom mi Gomora ara ka tovoa na tsogoligi tania na vailabu, mara ka ba pukasage i laona na qilu gira; me tugira tolu na taovia tsapakae tavosi ara tu tsogovano tana vungavunga. 11Mi tugira vati na taovia tsapakae ni Babilonia, mi Elasar, mi Elam mi Goim, ara tu laugira pipi sui na omea ara totu i laona na Sodom ma na Gomora, kolugotoa na mutsa mara vano. 12Ma Lot, aia na dalena na kulana a Abram, e totu goto i Sodom, migira ara tangoligotoa mara laugira nina omea sui lakalaka.
13Me kesa na mane e tsogo me mai turupatuna pipi sui na omea girani vania a Abram na Hibru, aia e tototu varangisigira na gaitabu e tamanina a Mamre na Amor. Ma Mamre mi kaira a Eskol ma Aner na kulana ara tu sanga tabana konina a Abram. 14Mi kalina a Abram e rongomia laka ara tangolia a Lot na dalena kulana, maia e tû me soasaigira igira sui na tinoni na vailabu ara totu i konina i tana, mara saisai mara 318 mane, mara takuvitugira vati na taovia tsapakae poi ara ba tsau i Dan. 15Mi tana maia e votagira nina alaala, migira ara baginigira gaqira gala tana bongi mara tuliusigira. Maia e takuvigira tsau bâ i Hoba aia e totu pala tave vania i Damaskus, 16me adivisugira sui pipi na omea ara laua. Me adivisugotoa a Lot aia na dalena kulana, me pipi sui nina omea levolevo kolugira goto na daki sui migira na tinoni tavosi sui ara tangoligira.
A Melkisedek e Tabua a Abram
17Mi kalina a Abram e tuliusigira sui nogo a Kedorlaomer migira na taovia tsapakae tavosi me vivisumai, maia na taovia tsapakae ni Sodom e ba tsodoa tana Qou ni Save aia ara soaginigotoa Nina Qou na Taovia Tsapakae. 18Ma Melkisedek, aia na taovia tsapakae ni Salem, maia nina manetabu goto God Loki Tsapakae, e adi bâ vania a Abram na bredi ma na uaeni, 19me tabua a Abram me tsarivaganana, “!Aia na God Loki Tsapakae aia nogo e volâ na baragata ma na barangengo, ke tabugo igoe Abram! 20!Tsonikaea na God Loki Tsapakae, rongona aia nogo e sangago igoe te o gini tangomana na tuliusiaqira gamu gala!” Mi tana, ma Abram e tû, me tusuvania a Melkisedek na sangavulunina turina na omea sui aia e laua tana vailabu.
21Maia na taovia tsapakae ni Sodom e tsarivania a Abram, “Igoe ko aditamanimu pipi na omea sui, mo ko sauvisu vaniau moa igira sui niqu tinoni.”
22Ma Abram e tuguvisua me tsaria, “Inau au vatsa i matana na Taovia na God Loki Tsapakae, aia e aqosia na baragata ma na barangengo, 23laka inau sauba e utu saikesa kau tangolivisua ke kesa goto nimu omea tatamani igoe, atsa moa ti na itaina tula polo, se kesa na itai gana na sori porotua, rongona ko tau tsaria igoe i muri, ‘A Abram e gini tamani omea danga rongona inau nogoria au sau omea vania.’ 24Me sauba e utu goto kau aditamaniqu segeni ke kesa na omea. Kau adia moa gaqira tuva igira niqu tinoni ara duli koluau. Mo ko tami moa vanitugira a Aner, ma Eskol ma Mamre, tugira ara tu sanga tabana koluau, kara tu adia tu gaqira tuva.”
15Nina Taso God Kolua a Abram
1Kesa tana tagu i muri, ma na Taovia e goko vania a Abram tana moro me tsarivania, “A Abram ko laka na matagu. Inau sauba kau dilago tanigira sui na omea seko, ma na pelumu sauba ke loki sosongo.”
2Ma Abram e veisuâ na Taovia, “?Taovia God, na peluna dou koegua sauba igoe ko sauvaniau inau kalina au tau vati tamanina moa sa dalequ vaga ia? Maia lelê moa a Elieser ni Damaskus sauba ke tangolidatogira sui niqu omea inau. 3Igoe o tau sauvaniau sa dalequ, me sauba moa ke kesa vidaqira niqu tseka ke tangolidatogira niqu omea tatamani.”
4Mi muri, maia e rongomia na Taovia e gokovanitugua me tsaria: “Iani a Elieser na tseka sauba e utu ke tangolidatoa nimu omea tatamani; na dalemu segeni nogo igoe sauba ke tugugo.” 5Ma na Taovia e soa rutsumia a Abram i tano me tsarivania, “Ko morodato i gotu tana masaoka mo ko tovoa na tsokoaqira na veitugu sui o reigira i tana; migoe na kukuamu sauba kara danga vaga nogo na veitugu o reigira i gotu.”
6Ma Abram e tutunina na Taovia, mi tana rongona nogo nina tutuni aia ti na Taovia e reingaoa a Abram me tabedoua.
7Mi muri, ma na Taovia e tsarivania, “Inau nogo na Taovia au adiligigo tania na veramu i Ur tana Babilonia, rongona kau tusuvanigo na kao iani me ke lia na tamanimu.”
8Ma Abram e veisuâ, “?Taovia God, ke koegua ti kau donaginia laka sauba ke lia na tamaniqu na kao iani?”
9Ma na Taovia e gokovisu me tsaria, “Ko adimai vaniau ieni ke kesa na buluka, me ke kesa na naniqoti, me ke kesa na sipi mane, me ke tolu sui moa tu ngalitupaqira, me ke kesa na kulukulu me ke kesa na kurau.” 10Ma Abram e adisaigira na omea sui e nongia na Taovia, me putsikutigira ruka takutina, me molo palatetegira pipi na omea kesa turina kesa tabana, me kesa turina kesa tabana; me tau moa putsikutigira na manu. 11Migira na manusata ara tsunamai laka kara gania na lakaqira, ma Abram e tsialigigira.
12Mi kalina e raratasi na aso, ma Abram e tsaro me maturu mate, me tavongani ngolia na matagu loki. 13Ma na Taovia e tsarivania, “Igira na kukuamu sauba kara tinoni labavô kesa tana vera tavosi, me sauba kara lia niqira tseka na tinoni ni tana, me sauba kara rotasi sekoligira i laona ke vati sangatu na ngalitupa. 14Minau sauba kau kedegira igira ara malatsekagira, mi kalina igira na kukuamu kara mololea na vera tavosi ia, migira sauba kara adia ke danga sosongo na omea levolevo kolugira. 15Migoe segenimu sauba ko mauri babâ moa poi tsau kalina ko tuqatuqa sosongo, me sauba ko mate tana rago, ma kara qiludougo. 16Me sauba ke tsaulia ke vati na vatavata i muri ti igira na kukuamu igoe kara visumaitugua ieni, rongona e utu inau kau tsialigigira na Amor poi kalina ke tabaru saikesa niqira sasaga igira me ke kilia kau kedegira.”
17Mi kalina e su pitsu nogo na aso me rodo, me tavongani pungudato na lake vaga tana umu, me kesa na omea vaga na sulu iruiru e liu i levugaqira na paparina na omea tuavati gira. 18Mi tana tagu tsotsodo nogo ia ma na Taovia e naua kesa na vaitasogi kolua a Abram. Me tsarivania, “Inau au vekevanigo kau tusuvanigira na kukuamu na kao popono iani, ke tû tana vovosana na kao ni Ejipt me ke vosa bâ tana Kô Euprates, 19me adisaikolugotoa niqira kao igira na Ken, na Kenas, na Kadmon, 20na Het, na Peres, na Repaim, 21na Amor, na Kanaan, na Gergas ma na Jebus.”
16Ko Hagar ma Ismael
1Aia ko Sarai na tauna a Abram e tau goto vasuvania a Abram sa baka. Maia ko Sarai e tamanina kesa nina baka daki tseka ni Ejipt, ko Hagar na soana. 2Me kesa dani ko Sarai e tsarivania a Abram, “Na Taovia e tongovaniau nogo inau kau tamani dalequ. Me ti ke dou vanigo igoe, mo ko maturu kolua niqu tseka. E tau utu aia ke tangomana ke vasuvaniau sa baka.” Ma Abram e tabea na omea ko Sarai e tsarivania. 3Maia ko Sarai e tusuvania a Abram ko Hagar ke lia na tauna lê. Na omea vaga iani e laba i murina e sangavulu nogo na ngalitupa a Abram e totu i Kanaan. 4Ma Abram e maturu kolua ko Hagar, maia e tiana. Mi kalina ko Hagar e dona laka e tiana, maia e gini kaekae me reipeâ ko Sarai.
5Ma ko Sarai e tsarivania a Abram, “Aia nimu sasi nogo igoe ti ko Hagar e gini reipeaau. Inau segeniqu nogo au sauvanigo igoe ko Hagar, me tuturiga kalina aia e dona laka e tiana, maia e reipea sosongoliau inau. !Ma na Taovia ke pedea asei ka vidada kaita e sasi, igoe se inau!” 6Ma Abram e tsarivania, “E dou moa, maia ko Hagar nimu tseka nogo igoe me totu i vavana nimu tagao; ko nauvania moa na omea igoe o ngaoa na nauvaniana.” Mi tana ma ko Sarai e rotasi sosongolia ko Hagar te e gini tsogo.
7Ma nina angelo na Taovia e tsodoa ko Hagar kesa tana vuravura i laona na kaomate, tana sautu e vavano i Sur, 8me tsarivania, “?Ko Hagar nina tseka ko Sarai, iava o talumai igoe miava o vavano?”
Maia e tsarivania, “Inau au tsogo tania gaqu taovia.”
9Ma na angelo e tsarivania, “Ko visutugua i konina mo ko aqo vania moa.” 10Maia e tsarivanigotoa, “Inau sauba kau vanigo ke danga sosongo na kukuamu, me sauba ke tau tangomana ke kesa na tsokoraeaqira. 11Igoe sauba ko vasua kesa na dalemu mane, me sauba ko soaginia a Ismael,16:11 Na rongona na soa a Ismael tana goko Hibru ‘God e rorongo.’ rongona na Taovia e rongominogoa nimu ngangai i laona nimu rota. 12Ma na dalemu igoe sauba ke mauri vaga kesa na asi atsi; maia sauba ke reisavigira pipi tinoni, me pipi tinoni sauba kara reisavia aia. Maia sauba ke totu tabaligi tanigira sui na kamana.”
13Maia ko Hagar e veisua segenina vaga iani, “?Laka au rei mananâ na Taovia mau totu mamauri moa?” Me vaga ia, maia e soaginia na Taovia aia e goko vania “Na God Aia e Momoro.” 14Maia nogoria na rongona ti na tinoni ara soaginia na tuvu e totu ka gaqira levuga i Kades mi Bered, “Nina Tuvu Aia e Mamauri Me Morosiau Inau.” 15Ma ko Hagar e vasuvania a Abram kesa na dalena mane, maia e soaginia a Ismael. 16Mi tana tagu ia e alu sangavulu ono nogo na ngalitupana a Abram.
17Na Paripapada na Papadana na Taso
1Mi kalina e 99 ngalitupana a Abram, ma na Taovia e laba vania me tsaria, “Inau na God Susuliga Sosongo. Ko rongomangaqu, mo ko nau sailaginia moa na omea e goto me dou. 2Minau sauba kau aqosia kesa niqu taso kolugo igoe ma kau sauvanigo ke danga na kukuamu.” 3Ma Abram e tsuporu tsuna ma na lovana e pelea na kao, ma God e tsarivania, “Inau au aqosia na vaitasogi iani kolugo: 4Inau au vekevanigo laka igoe sauba ko lia na mumuaqira na puku danga. 5Mi kalina ia e utu nogo kara soaginigo a Abram, sauba kara soaginigo a Abraham,17:5 Na soa a Abraham tana goko Hibru e tatangi vaga ‘na mumuaqira na puku danga.’ rongona inau au mologo igoe ko lia na mumuaqira na puku danga. 6Inau sauba kau sauvanigo ke danga na kukuamu ma kara lia na puku loki, me visana vidaqira sauba kara lia na taovia tsapakae.
7“Inau sauba kau manalia niqu veke au nauvanigo igoe, me vanigira goto na kukuamu kara botsamai i muri vaga na taso saliu. Inau sauba kau lia nimu God igoe, ma niqira God goto igira na kukuamu. 8Inau sauba kau tusuvanigo igoe me vanigira na kukuamu na kao iani i tana igoe o totu mala tinonina na vera tavosi kalina ia. Na kao popono tana Kanaan sauba igira na kukuamu kara tamanina sailagi, minau sauba kau lia niqira God.”
9Ma God e tsarigotoa vania a Abraham, “Ma nimu aqo goto igoe ko tami na manaliana nimu tabana na vaitasogi iani o naua koluau, igoe migira sui goto na kukuamu kara botsa mai i muri. 10Igoe migira goto na kukuamu, nimui aqo kamu tami sui na paripapadaqira pipi sui na mane ara totu i laomui. 11-12Me tuturiga kalina ia me ke bâ, ma nimui aqo igamu kamu paripapadaqira pipi sui na baka mane kalina e alu moa na bongiqira, kolugira goto igira na tseka ara botsa tana valemui, migira goto na tseka amu voligira tana vera tavosi. Iani nogo sauba ke sauvulagia laka e kesa na vaitasogi i levugada igita. 13Pipi mane nina aqo ke paripapadana, miani nogo na padapada tana konina tinoni sauba ke sauvulagia laka niqu vaitasogi kolugamu e totu saviliu. 14Ti vaga kesa na maneluma e tau paripapadana, maia e utu nogo kau tsokosaia kolugira niqu tinoni, rongona aia e kutsia niqu taso.”
15Ma God e tsarivania a Abraham, “Mi kalina ia igoe nimu aqo ko tau nogo soaginia na taumu ko Sarai; me tû i dani eni me ke bâ, ko soagininogoa ko Sara.17:15 Na rongona na soa ko Sara tana goko Hibru ‘dalena daki na taovia tsapakae.’16Inau sauba kau vangalaka vania, maia ke vasuvanigo kesa na dalemu mane. Minau sauba kau vangalaka vania ko Sara, maia sauba ke lia na tinaqira na puku danga, me sauba goto visana i laoqira na kukuana kara lia na taovia tsapakae.”
17Ma Abraham e tsuporu tsuna ma na lovana e pelea na kao, maia e tuturiga na kia kalina e padâ, “?Laka tangomana kesa mane ke tamani dalena kalina aia e kesa sangatu nogo na ngalitupana? ?Se laka ko Sara tangomana ke tamani baka kalina aia e siu sangavulu nogo na ngalitupana?” 18Maia e veisuâ God, “?Egua ti ko tau molovania moa a Ismael ke lia na tuguqu?”
19Ma God e tsaria, “Tagara. Aia nogo ko Sara na taumu sauba ke vasuvanigo kesa na dalemu mane, migoe sauba ko soaginia a Isaak.17:19 Na rongona na soa a Isaak tana goko Hibru ‘aia e kiakia.’ Inau sauba kau vaturi kakaia niqu taso kolua aia me kolugira goto na kukuana na dani ma na dani. Ma na taso iani sauba ke totu saviliu. 20Inau au rongominogoa nimu nono tana rongona a Ismael, me sauba kau vangalaka vanigotoa aia, ma kau sauvania ke danga na dalena me ke danga na kukuana. Maia sauba ke lia na tamaqira sangavulu ruka na tinoni tataovia, ma kau naua migira na kukuana kara lia na puku loki. 21Minau sauba kau manalia niqu taso kolua a Isaak na dalemu, aia sauba ke botsa konina ko Sara tana tagu vaga nogo iani tana ngalitupa vaolu.” 22Mi kalina God e goko sui vania a Abraham, maia e vano.
23Mi tana dani nogo ia, ma Abraham e taonia na omea God e ketsalia, maia e paripapadana a Ismael na dalena, migira sui goto na maneluma i laona valena, kolugira goto na tseka ara botsa tana valena migira goto aia e voligira. 24A Abraham e siu sangavulu siu nogo na ngalitupana kalina aia e paripapadana, 25maia Ismael na dalena e sangavulu tolu na ngalitupana. 26Mi tana dani nogo ia, mi kaira sui ara ka paripapada, 27kolugira sui goto nina tseka a Abraham.
18God e Vekevania a Abraham Kesa na Dalena Mane
1Me kesa tana tagu i muri, ma na Taovia e labavania a Abraham tana nina gaitabu a Mamre. Mi tana dani ia e papara sosongo na aso tana niaso, ma Abraham e totu bisibisi i matsapana nina valepolo. 2Me morodato me reitugira ara tu tolu na mane ara tu tû i tana. Mi kalina a Abraham e reibatugira, maia e tû tsaku me ba tsodotugira. E tsuporu tsuna ma na lovana e pelea na kao me tsaria, 3“Taovia tugamu, au nongitugamu kamu tu laka mavi na liu saviliu tania na veraqu; inau tu nimui maneaqo. 4Minau sauba kau adivanitugamu na kô ma kamu tu vuliginia tu tuamui, ma kamu tu mango rago talu tana auauna na gai iani. 5Sauba kau adivanitugamu goto na mutsa tetelo; me ke gini kakaisitugamu na vano babâ moa i sautu. Tugamu amu tu padaloki sosongoliau te amu tu gini mailaba i valequ, me vaga ia me dou ti kamu tu tamivaniau moa kau palatugamu.”
Mi tugira ara tu tsaria, “E dou. Ami tu tamivanigo.”
6Me tû a Abraham, me visu tsaku i valena me tsarivania ko Sara, “Tsaku, ko adia na pulaoa dou bâ mo ko bititsakua ke visana na bredi.” 7Mi muri, ma Abraham e ulovano tana ara totu nina buluka, me tangolia kesa na dalena buluka paquru dou me tusuvania kesa nina maneaqo, maia e vangarautsakua gana na mutsa. 8Me adigotoa na miliki me visana na krim kolua na velesina na buluka, me ba sauvanitugira. Mi tana i vavana na gai, aia segenina nogo e palatugira, mi tugira ara tu mutsa.
9Mi muri, mara tu veisuâ a Abraham, “?Ma ko Sara na taumu iava?”
Maia e tsarivanitugira, “Ko Sara ri i tana i vale.”
10Me kesa tu vidaqira na mane e tsaria, “Ke tovu ke siu na vula tû i dani eni, minau sauba kau labavisumai tugua ieni, maia ko Sara ke vasuvanigo nogo kesa na dalemu mane.”
Maia ko Sara e tototu tana matsapana na valepolo i murina a Abraham me rorongo. 11Ma Abraham e tuqatuqa sosongo nogo, ma ko Sara goto e kavekave sosongo me tau nogo reivula. 12Mi kalina ko Sara e rorongo vaga ia, maia e kia segenina me tsaria, “?Mi kalina ia inau au kavekave seko nogo, me laka sauba kau gini magemage moa inau na maturu kolu mane? Ma na savaqu goto inau e tuqatuqa sosongo nogo.”
13Ma na Taovia e veisuâ a Abraham, “?Rongona gua te e gini kia ko Sara me tsaria ‘?Laka tangomana nomoa kau tamani baka kalina au kavekave sosongo vaga ia?’ 14?Me laka ke kakai vanigotoa sa omea na Taovia? Me vaga nogo au tsaria, ke tovu siu na vula tû i dani eni, minau sauba kau labavisumai tugua ieni, maia ko Sara ke vasunogoa kesa na dalena mane.”
15Ma na rongona ko Sara e matagu maia e tiapoia me tsaria, “Au tau kia inau.”
Ma na Taovia e tsaria, “Eo, igoe o kia manana.”
A Abraham e Nongia God Ke Tau Kedea na Vera ni Sodom
16Mi muri, mi tugira na mane ara tu vano kalea kesa tana nauna i tana tangomana kara tu morotsuna bâ i Sodom, ma Abraham e vano kolutugira gana ke vailivutugira. 17Ma na Taovia e tsarisegenina, “E utu goto kau molopoia vania a Abraham na omea inau sauba kau naua. 18Migira na kukuana sauba ke tangiloki gaqira rongo ma kara puku susuliga, me pipi na puku tana barangengo sauba kara nongiau inau kau tabugira igira vaga nogo au tabua aia. 19Inau au vilinogoa aia rongona ke gini raigira na dalena ma na kukuana kara rongomangaqu inau ma kara taonia na omea e dou me goto. Ma ti kara naudoua, me sauba kau manalivania aia pipi sui na omea inau au vekenogoa.”
20Mi muri, me goko na Taovia me tsarivania a Abraham, “Inau au rongominogoa na vaitsari loki sosongo tana rongoqira na tinoni ni Sodom mi Gomora, me laka ara tsukia na sasi loki sosongo. 21Te inau niqu aqo nomoa kau tsuna bâ ma kau lavevulagi segeniqu ti vaga ke mana se tagara na omea ara katea tana rongoqira igira.”
22Mi tana mi kaira ruka tu vidaqira ara ka aligiri na vano, mara ka ba kalea na vera ni Sodom, ma na Taovia aia segenina moa e totuvisu kolua a Abraham. 23Ma Abraham e tû i matana na Taovia me veisuâ, “?Egua, laka igoe o ngao mamanâ na matesiaqira igira na tinoni e dou niqira sasaga saikolugira igira na vanga tsutsukibo? 24?Me ti vaga kara totu ke tsege sangavulu na tinoni dou i laona na vera ia, megua sauba igoe ko ketsoa moa na vera popono ia? ?Se laka ko tau gaea rongona kara tau mate lê igira ara tsege sangavulu na tinoni dou? 25E manana nomoa e utu igoe ko tamia na matesiaqira lê na tinoni dou kolugira na vanga tsutsukibo. !Taovia, e utu! !E utu saikesa ko nauvaganana ia! Me ti vaga ko naua moa, migira na douna sauba kara gadovikede lê saikolugira igira na vanga tsutsukibo. Ma na omea vaga ia e utugana saikesa vanigo na tamiana. ?Me laka e tau nina aqo aia e pedea na barangengo popono ke gini pede moa na pedegoto?”
26Me gokovisu na Taovia me tsarivania a Abraham, “Eo, me ti vaga kau tsodoa kara tsege sangavulu na tinoni ke dou niqira sasaga i laona na vera ni Sodom, me sauba manana kau gaea na vera popono ia na mateqira nogo igira.”
27Ma Abraham e goko vanitugua na Taovia me tsaria, “Kiki igoe Taovia, au nongigo ko padalea niqu bulesiamu ma na veisuamu babâ moa. Inau na tinoni lê me tau lelê tuguau na tsariana sa omea vanigo. 28?Me ti vaga kara totu ke vati sangavulu tsege lelê moa na tinoni e dou niqira sasaga tana vera ia, megua, laka igoe sauba ko ketsoa moa na vera popono ia tana rongona ara tu tsege moa ara tu nanga i laona na tsege sangavulu?”
Ma na Taovia e tsarivania, “Sauba kau tau ketsoa na verabau ia ti vaga kau tsodoa i tana kara vati sangavulu tsege na tinoni e dou niqira sasaga.”
29Ma Abraham e goko tugua me tsaria, “Me ngatsu kara vati sangavulu lelê moa kara totu.”
Ma na Taovia e tsaria, “Sauba inau kau tau goto ketsoa na verabau ia ti vaga kara totu i tana kara vati sangavulu na tinoni dou.”
30Ma Abraham e nongigotoa na Taovia me tsaria, “Taovia, ko laka moa kiki na kore vaniaqu, minau kau goko vanigo tugua. ?Me ti vaga kara tolu sangavulu lelê moa kara totu me kegua?”
Ma na Taovia e tsaria, “Sauba kau tau goto nauvaganana ia ti vaga kau tsodogira kara tolu sangavulu moa.”
31Ma Abraham e tsaria, “Kiki, Taovia, ko padalea niqu bulesiamu babâ moa. ?Me kegua ti vaga ko tsodoa i tana kara rukapatu lelê moa?”
Ma na Taovia e tsaria, “Sauba e utu goto kau ketsoa na verabau ia ti vaga kau tsodoa kara rukapatu lelê moa.”
32Ma Abraham e tsaria, “Taovia, ko laka moa kiki na kore vaniaqu, minau kau goko vanigo ke kesa lelê goto moa kalina. ?Me kegua ti vaga ko tsodogira kara tu sangavulu lelê moa na douna kara tu totu i tana?”
Ma na Taovia e tsaria, “Sauba e utu goto kau ketsoa na vera ia ti vaga kau tsodogira kara tu sangavulu moa na tinoni dou kara tu totu i laona.” 33Mi kalina na Taovia e sui na goko koluana a Abraham, maia e vano, ma Abraham e visutugua i valena.
19Niqira Sasi Loki Igira na Sodom
1Mi tana ngulavi ia, kalina kaira na angelo ara ka mailaba i Sodom, maia Lot e tototu tana matsapakapuna na verabau ia. Mi kalina tsotsodo aia e reikaira, maia e tû me ba tsodokaira. Me tsuporu i ka mataqira 2me tsaria, “Taovia kagamu, inau ieni gana kau sangakagamu. Au nongikagamu kamu mai i valequ. Ma kamu ka vulia ka tuamui ma kamu ka maturu ieni ke bongi. Me ke matsaraka ti kamu ka mamata bongibongi ma kamu ka vano tana amu ka sulungana.”
Mi kaira ara ka tsarivania a Lot, “Tagara, i kagami sauba kami ka maturu moa ieni tana pakokana na verabau ieni.”
3Maia e raikaira sosongo, mi muri mi kaira ara ka tami mara ka vano kolua i valena. Maia Lot e ba ketsaligira nina maneaqo kara buloa visana na bredi, ma kara vangaraua na mutsa dou vanikaira i kaira ara ka mai i valena. Mi kalina e magovo na mutsa, migira ara adimai vanikaira, mara ka mutsa kagaqira.
4Mara ka tau vati vano maturu na mane kaira, migira na mane ni Sodom ara mai mara tupolia na vale. Igira sui lakalaka na manena na verabau ia, igira na tinoni vaolu ma na tuqatuqa ara maisai sui i tana. 5Migira ara gû vania a Lot mara veisuâ, “?Iava kaira na mane ara ka mai maturu ri i konimu igoe? !Ko aditsunamaikaira ieni i konimami igami rongona ami ngaoa na tangopeke kaqira.”
6Ma Lot e rutsu bâ i koniqira me vongovisua na bani. 7Me tsarivanigira, “!Kulaqu igamu, au nongigamu kamu laka na nauana sa omea seko loki vaga ia! 8Kamu reia, inau au tamani kaira ruka na dalequ daki mi kaira ara ka siama moa. Kamu tamivaniau kau adirutsumikaira vanigamu, migamu kamu nauvanikaira moa na omea amu padangaoa na nauana. Ma kamu laka moa na nauana ke kesa na omea seko vanikaira na mane kaira; i kaira ara ka mai i valequ inau, ma niqu aqo nomoa kau reitutugukaira.”
9Ma na mane gira ara tsarivania, “!Ko tuligi igoe na maina! ?Laka asei vaga nomoa igoe ti ko pedevanigami igami na omea kami naua? Ko tuligi, ti tagara, me sauba ke seko liuliu bâ na omea kami nauvanigo igoe tanikaira kaira.” Migira ara surukeliligia a Lot, mara tudato bâ laka kara resea na bani. 10Mi kaira na mane ara totu moa i laona na vale, mara ka sangavia na bani, mara ka tangolia a Lot mara ka raqasagea i vale, mara ka vongotugua na bani. 11Mi muri mi kaira ara ka naua mara gini koko sui lakalaka igira na mane ara tutû i tano, rongona ke gini utugana vanigira na reiana na matsapa.
A Lot e Mololea i Sodom
12Mi kaira na mane ara ka tsarivania a Lot, “?Laka ara totu goto visana nimu tinoni tana verabau iani? Na dalemu mane, se na dalemu daki, se na savana na dalemu, se ke kesa na kamamu goto, ko adirutsumiligigira tsaku tania na verabau iani, 13rongona i kagami sauba kami ka toroutsani saikesalia. Na Taovia e rongominogoa na vaitsari loki sosongo tana rongoqira na tinoni girani, maia e molomaikagami kami ka toroutsania na Sodom.”
14Mi tana, ma Lot e vano ka koniqira kaira na mane sauba kara ka taugâ na dalena me tsarivanikaira, “Tsaku ma kamu ka vanoligi tania ieni; rongona na Taovia sauba ke toroutsania na verabau iani.” Mi kaira ara ka padâ laka aia e goko sinagi moa.
15Mi tana matsaraka rovorovo mi kaira na angelo ara ka raia a Lot ke tsaku, mara ka tsaria, “!Tsaku! Ko adia na taumu mi kaira na dalemu daki kaira ma kamu tu vanoligi, rongona kamu tu tau mate kalina ke toroutsa na verabau iani.” 16Ma Lot e padaruka na vano. Maia na Taovia e galuvea moa; te kaira na mane ara ka tangolia tu limaqira tugira a Lot, ma na tauna mi kaira ruka na dalena daki, mara ka tudumiligigira tania na verabau. 17Me kesa ka vidaqira na angelo kaira e tsaria, “!Kalina ia, ma kamu tu ulo tsaku! Kamu tu laka goto na morovisu ma na mango i laona na qou. Kamu tu ulo bâ tana tetena garia, rongona ke tau ganitugamu na lake ma kamu tu mate.”
18Ma Lot e tsarivania, “Taovia, ko laka kiki na raiaotugami sosongo vaga ia. 19Igoe o galuve sosongoliau te o maurisiau nogo. Ma na tetena gira ara totu ao sosongo; minau sauba kau mate nogo ti kau ba tsau i tana. 20?Laka o reia na vera tetelo tagaria? I tana e varangi dodo. Ko tamivaniau moa ma kau ba totu i tana, igoe o reia laka aia e kesa na vera tetelo lê moa, mi tana sauba nomoa kau toturavi.”
21Ma na angelo e gokovisu me tsaria, “E dou, inau au tabea. Sauba e utu kau toroutsania na vera ia. 22!Tsaku! !Kamu tu ulo! E utu mavi kau naua sa omea poi kalina kamu tu ba tsau i tana.”
Me rongona a Lot e tsaria laka e tetelo moa na vera ia, te na vera ia ara soaginia i Soar.19:22 Na soa i Soar tana goko Hibru e tatangi vaga ‘tetelo.’
Ara Ka Toroutsa Saikesa Kaira Na Sodom ma na Gomora
23Ma na aso e tuturiga moa na datomai kalina a Lot e ba laba i Soar. 24Mi tana tagu tsotsodo nogo ia, na Taovia e molotsunamaia na lake iruiru ke iruvikaira na verabau ni Sodom mi Gomora, 25me gani poponokaira kolugotoa na poi popono, migira na tinoni sui i tana, me pipi sui lakalaka goto na omea ara dato tana kao ia. 26Ma na tauna a Lot e morovisu, maia e lia na tuturina na qavu.
27Mi tana matsaraka rovorovo tana dani ngana, ma Abraham e ba tsaku tana nauna i tana aia e totu i matana na Taovia. 28Me morotsuna bâ i Sodom mi Gomora mi tana poi popono, me morosia e pungudato na lake tana kao popono, vaga moa na pungu e talu kesa tana biti loki. 29Mi kalina God e toroutsanikaira na verabau i tana e totu a Lot, maia e padâ moa a Abraham te e tamivania a Lot ke vanoligi tania na vera ia me ke mauri.
Na Tuturigaqira na Moab ma na Amon
30Me rongona a Lot e matagu na totu i Soar, te aia mi kaira na dalena daki ara tu dato tana tetena mara tu ba totu i laona kesa na vatuluma. 31Me kesa dani aia na dalena daki ida e tsarivania na tasina, “Kalina ia ka tamada e tuturiga nogo na tuqatuqa, me tagara goto sa mane tana barangengo popono ke taugakaita ma ka gini tamani ka daleda. 32Ida ma ka palâ ka tamada na uaeni me ke ulavia, rongona kaita ka gini tangomana na maturu koluana ma ka gini tamani ka daleda.” 33Mi tana bongi ia mi kaira ara ka vania ka tamaqira na uaeni ke inu, maia na dalena daki ida e maturusai kolua. Maia Lot e ulavi sosongolia na inu susuliga ia, me tau goto donaginia na omea e laba.
34Mi tana dani i muri maia na dalena daki ida e tsarivania na tasina, “Inau au maturu kolua ka tamada i bongi; bâ me ke bongi ma ka sauvanitugua na inu me ke ulavigotoa, migoe ko ba maturu kolua. Mi tana nauvaganana ia, ti kaita sui sauba ka gini tamani sa daleda.” 35Me vaga ia, mi tana bongi ia i kaira ara ka palatugua ka tamaqira na uaeni me ulavigotoa, maia na dalena daki tumuri e maturusai kolua ka tamaqira. Maia Lot e ulavi sosongolia na inu susuliga ia, me tau donaginia na omea e laba. 36Mi tana nauvaganana ia, ti kaira sui na dalena a Lot ara ka tianaginia ka tamaqira segeni. 37Maia na dalena daki botsa ida e tamani kesa na dalena mane, me soaginia a Moab.19:37 Na soa a Moab tana goko Hibru e tatangi vaga ‘talu konina tamaqu.’ Maia nogo na mumuaqira igira na Moab i dani eni. 38Maia na dalena daki botsa tumuri e tamanigotoa kesa na dalena mane, me soaginia a Benami.19:38 Na rongona na soa a Benami tana goko Hibru ‘na dalena na kamaqu’ me tangi vaga ‘Amon’ tana goko Hibru. Maia nogo na mumuaqira igira na Amon i dani eni.
20A Abraham ma Abimelek
1Ma Abraham e mololea i Mamre, me vano tabana i ata na kao ni Kanaan, me ba totu i ka gaqira levuga i Kades mi Sur. Mi muri, kalina aia e ba totu i Gerar, 2maia e tsaria laka aia ko Sara na tauna na tasina. Ma Abimelek na taovia tsapakae ni Gerar e raigira nina maneaqo kara ba adimaia ko Sara i konina. 3Me kesa tana bongi ma God e laba vania a Abimelek tana bolebole me tsarivania: “Igoe sauba ko mate, rongona o adia na daki iani; maia e tauga nogo.”
4Ma Abimelek e dona laka aia e tau vati maturu kolua ko Sara, te e tsarivania na Taovia, “!Taovia inau au maka laka au tau naua sa sasi! ?Me laka sauba ko matesiau inau migira goto niqu tinoni? 5Ma Abraham segenina nogo e tsaria laka aia na tasina, maia goto ko Sara e tsarivaganana goto ia. Inau au maka saikesa i laona na tobaqu kalina au naua na omea iani, mau tau aqosia sa sasi.”
6Ma God e gokovisu vania tana bolebole me tsaria, “Eo, inau au donagininogoa laka igoe o naua na omea iani tana tobamale; aia nogo na rongona ti inau au gini tau tamivanigo ko maturu kolua rongona igoe ko tau sasi i mataqu. 7Mi kalina ia, igoe ko molovisua na daki ia vania na savana. Aia e kesa na propete, me sauba ke nonginongi vanigo rongona ko gini tau mate. Me ti ko tau molovisua na daki ia, minau au parovatavigo laka sauba ko mate, igoe migira sui goto nimu tinoni.”
8Mi tana matsaraka rovorovo na dani ngana, ma Abimelek e soasaigira sui igira nina mane sasanga me turupatu vanigira na omea e laba, migira ara gini matagu sosongo. 9Mi muri, ma Abimelek e soâ a Abraham me veisuâ, “?Nagua o nauvanigami igoe? ?Ma na sasi gua au nauvanigo inau ti o ngaoa ko alomai vaniau inau migira niqu tinoni na rota seko loki iani? E tau saikesa ulagana ke kesa ke naua na omea vaga o nauvaniau igoe. 10?Ma na rongona gua ti o naua na omea vaga ia?”
11Ma Abraham e tuguvisu me tsaria, “Au padâ inau laka ke tau totu sa tinoni ieni ke kukuni tania God, ma kara labumatesiau inau ma kara adia na tauqu. 12Maia na tasiqu manana inau. Aia na dalena tamaqu, me tau na dalena tinaqu, minau au taugâ. 13Mi kalina God e mololigiau tania na valena tamaqu na vano tana vera tavosi, minau au tsarivania na tauqu, ‘Igoe ko sauvulagia laka o padalokiau manana ti vaga ko tsarivania pipi sei laka inau na tasimu.’
14Mi tana, ma Abimelek e molovisua ko Sara vania a Abraham, me tusuvanigotoa na sipi ma na buluka ma na tseka. 15Me tsarivania a Abraham, “Ieni niqu butona kao popono inau; ko totu iava moa tana igoe o ngaoa ko totu.” 16Maia e tsarivanigotoa ko Sara, “Inau au sauvania na tasimu kesa toga na tavina siliva, gana ke saumakalia vanigira na tinoni ara totu kolugo igoe laka o totu male; migira na tinoni sui kara donaginia laka igoe o tau naua sa omea ke sasi.”
17-18Me rongona na omea vaga ia e laba vania ko Sara na tauna a Abraham, te na Taovia e naua mara gini tau tangomana kara tamani baka igira na daki ara totu i laona na valena a Abimelek. Me tû a Abraham me nonginongi vania a Abimelek, ma God e talivisua. Me talivisu gotoa na tauna migira nina daki tseka, rongona kara gini tangomana na tamani daleqira tugua.
21Na Botsaana a Isaak
1Na Taovia e vangalaka vania ko Sara vaga aia e vekenogoa laka ke naua, 2ma ko Sara e tiana me vasua kesa na dalena mane vania a Abraham kalina aia e tuqatuqa nogo. Ma na baka mane ia e botsa tana tagu vaga nogo aia God e katenogoa ke botsa. 3Ma Abraham e soaginia na baka ia a Isaak, 4mi kalina a Isaak e alu nogo na bongina, ma Abraham e paripapadana vaga nogo na omea God e ketsalia. 5Ma Abraham e kesa sangatu ngalitupana kalina e botsa a Isaak. 6Ma ko Sara e tsaria, “God e sauvaniau na magemage ma na kiakia.21:6 Na rongona na soa a Isaak tana goko Hibru ‘aia e kiakia’ (reigotoa tana 17:17-19.) Me pipi tinoni kara rongomia na omea e laba vaniau sauba kara kia koluau.” 7Me goko babâ goto moa me tsaria, “?Asei nomoa ke tsarivania a Abraham laka ko Sara sauba ke tsutsu baka? Me atsa moa e vaga ia, minau au vasuvania kesa na dalena mane kalina aia e tuqatuqa nogo.”
8Ma na baka ia e lokiloki, mi tana dani aia e mololea na tsutsu maia Abraham e aqosia kesa na kavomutsa loki.
A Abraham e Mololigikaira Ko Hagar ma Ismael
9Me kesa dani, a Ismael aia na baka ko Hagar na daki ni Ejipt e vasuvania a Abraham, e sisinagi kolua a Isaak na dalena ko Sara. 10Maia ko Sara e reikaira me tû me ba tsarivania a Abraham, “Ko mololigikaira na daki tseka ia ma na dalena. Na dalena na daki iani e tau dou ke tangolidatoa sa turina goto nimu omea tatamani igoe, nina aqo nogo a Isaak na dalequ inau ke tangolidatogira.” 11Ma Abraham e rongomisavi sosongolia na goko vaga ia rongona a Ismael goto na dalena aia. 12Ma God e tsarivania a Abraham, “Laka na gini boe tana ka rongoqira kaira na baka ia ma ko Hagar nimu daki tseka. Ko naua moa na omea e tsarivanigo ko Sara, rongona i konina nogo a Isaak sauba igoe ko tamanina na kukuamu vaga inau au vekenogoa vanigo. 13Me sauba kau vanigotoa a Ismael na dalena nimu daki tseka ke danga goto na dalena ma kara gini lia kesa na puku loki, rongona aia goto nogo na dalemu igoe.”
14Mi tana matsaraka bongibongi na dani ngana, ma Abraham e sauvania ko Hagar visana na mutsa me kesa na todo21:14 “todo na kô” Aia e kesa na vata na todo ara aqosiginia na kokorana na omea tuavati mara dona na molo kô i laona. na kô. Maia Abraham e sulukaea na baka tana kokovena tinana me molovanoa. Maia ko Hagar e vano me liu bamai moa i laona na kaomate ni Beerseba. 15Mi kalina e kora saikesa ka gaqira kô, maia e moloa na baka i vavana kesa na gai tetelo 16maia e vano me ba totu puka gana ngongo tsege sangavulu na sangava tania na nauna i tana e moloa na dalena. Maia e tsarisegenina, “E utu kau berengiti na reiana kalina ke mate na dalequ.” Mi kalina aia e tototu moa i tana, ma na baka e tuturiga na ngangai.
17Ma God e rongomia nina ngangai na baka, me tû i baragata kesa nina angelo God e gokotsunamai vania ko Hagar me tsaria, “?Ko Hagar, matena gua ti o melu sosongo vaga ia? Ko laka na matagu. God e rongominogoa nina ngangai na baka. 18Ko tû, mo ko ba tulangikaea na dalemu mo ko verea. Minau sauba kau naua ma na kukuana aia kara lia kesa na puku loki.” 19Mi muri, ma God e sangavia na matana ko Hagar, maia e morosia kesa na tuvu i tana. Me bâ toretugua ka gaqira kô me vania na baka ke inu. 20Ma God e totu kolua na baka ia, maia e lokiloki me ba totu tana kaomate ni Paran me lia na tinoni e dona sosongo na rugu. 21Ma na tinana e adivania kesa na tauna na daki ni Ejipt.
Ka Niqira Tabesai Kaira a Abraham ma Abimelek
22Mi tana tagu ia, maia Abimelek e tû me vano kolua a Pikol gaqira taovia tagao igira nina mane vaumate, me ba tsarivania a Abraham, “God nogo e totu kolugo igoe me pipi sui na omea igoe o naua. 23Me vaga ia, migoe ko gini vatsa ieni i matana God laka igoe sauba e utu goto ko peroau inau, migira na dalequ migira goto na kukuaqu. Inau au dou sosongo vanigo igoe, me vaga ia migoe ko vekea laka igoe goto sauba ko naudou vaniau inau ma na vera iani i tana o totu kalina ia.”
24Ma Abraham e tsarivania, “Eo, sauba kau vatsa.”
25Mi kalina a Abraham e gini goko vania a Abimelek rongona kesa nina tuvu igira nina maneaqo a Abimelek ara laua, 26maia Abimelek e tsaria, “!Inau au tau saikesa dona asei e naua na omea vaga ia. Migoe o tau goto tsarivaniau inau, miani nogo na kesanina tagu inau au rongomia laka e laba na omea vaga ia.” 27Mi muri, maia Abraham e sauvania a Abimelek visana na sipi ma na buluka, mi tana mi kaira ara ka naua ka niqira tabesai. 28Ma Abraham e tû me vililigitugira vitu na dalena sipi i laona nina alaala na sipi, 29maia Abimelek e veisuâ, “?Rongona gua ti igoe o naua na omea vaga ia?”
30Ma Abraham e gokovisu me tsaria, “Ko tamia moa na adiaqira na dalena sipi tugirani. Mi tana nauvaganana ia, ti igoe ko sanga na tsariana laka inau nogo au tsaia na tuvu iani.” 31Me tû tana tagu ia mara soaginia tana nauna ia i Beerseba,21:31 Na rongona na soa i Beerseba tana goko Hibru ‘Na Tuvu na Veke’ se ‘Na Tuvu na Vitu’ (reigotoa tana 26:33). rongona i tana nogo i kaira ara ka naua ka niqira vekesai.
32Mi murina kalina ara ka nausuia ka niqira tabesai i Beerseba, mi kaira a Abimelek ma Pikol ara ka visutugua i Pilistia. 33Mi muri, ma Abraham e tsuka i Beerseba kesa na gaitabu, mi tana aia e samasama vania na Taovia aia na God Saliu. 34Ma Abraham e mauri oka sosongo i laona na Pilistia.
22God e Ketsalia a Abraham Ke Savoria a Isaak
1Me kesa tana tagu i muri, ma God e tovolea a Abraham me soâ, “!Abraham!” Ma Abraham e tsaria, “Inau ieni Taovia!”
2Ma God e tsarivania, “Ko adia na dalemu a Isaak, aia moa ngiti dalemu aia igoe o galuve sosongolia, mo ko bâ tana butona kao ni Moria. Mi tana i kelana na vungavunga sauba inau kau tusuvanigo, ko savorivaniau na dalemu vaga na savori-kodokodo.”
3Mi tana matsaraka rovorovo na dani ngana, ma Abraham e tû me visâ visana na lake gana na kodoputsa, maia e molokaea i gotuna nina asi, me soâ a Isaak me ruka nina maneaqo kara tu dulikolua. Mi tugira ara tu tuturiga na vano kaleana tana nauna aia God e tsarivaninogoa a Abraham. 4Mi tana tolunina dani, ma Abraham e morosi-aoa na nauna ia. 5Maia e tsarivanikaira nina maneaqo, “Kamu ka totupitu ieni kolua na asi. Na baka iani minau sauba kami ka vano i garia na samasama, mi muri ti kami ka visumaitugua ka konimui.” 6Maia Abraham e adia na lake me molo bâ tana kokovena a Isaak ke kalagaia, maia segenina nogo e tangolia na gau ma na ketsuma gagâ gana na mani soqoi lake. Mi kalina kaira ara ka vavano moa i sautu, 7ma Isaak e tsaria, “!Mama!”
Ma Abraham e tuguvisua me tsaria, “?Eo, egua dalequ?”
Ma Isaak e veisuâ, “?Au morosia igoe o adia na ketsuma gagâ ma na lake, miava na dalena sipi gana na mani kodoputsa?”
8Ma Abraham e tsarivania, “God segenina nogo sauba ke saua.” Mi kaira ara ka vano babâ moa i sautu.
9Mi kalina ara ka ba tsau tana nauna i tana God e tsarinogoa vania a Abraham, ma Abraham e aqosia kesa na belatabu me vangaraua na lake i kelana. Me soria a Isaak na dalena me molokaea i kelana na lake tana belatabu. 10Me langâ nina gau laka ke labumatesia na dalena. 11Mi tana tsotsodo kesa nina angelo na Taovia e goko tsunamai vania tû i gotu i baragata me tsaria,
“!Abraham, Abraham!”
Maia e tsaria, “Inau ieni Taovia.”
12Ma na angelo e tsarivania, “Ko laka na labuana na baka ia mo ko laka na sekoliana. Kalina ia inau au donaginia laka igoe o kukuni tania God, rongona igoe o tau sove na tusuvaniana na dalemu aia segeni moa ngiti dalemu.”
13Ma Abraham e moro polipoli me reia kesa na sipi mane e kara na kakatsana tana gai. Maia e bâ me tangolia na sipi mane ia, me gini savori-kodokodo tuguna na dalena. 14Ma Abraham e soaginia na nauna ia “Na Taovia e saumaia.” Me tsaumai i dani eni, migira na tinoni ara tsaria, “Tana nina vungavunga na Taovia aia e saumaia.”
15Me tû i gotu, ma nina angelo na Taovia e soatugua a Abraham na rukanina kalina me tsarivania, 16“Na Taovia segenina nogo e tsarivanigo na goko iani: ‘Inau au gini vatsa tana asaqu segeni nogo, laka tana rongona nogo igoe o nauvaganana ia mo tau tongovaniau na dalemu aia moa ngiti dalemu, minau sauba kau vangalaka sosongo vanigo, 17ma kau naua migira na kukuamu kara danga vaga na veitugu tana masaoka ma na vatuna one i tasi. Migira na kukuamu sauba kara tuliusigira gaqira gala. 18Me pipi sui na puku tana barangengo sauba kara nongiau kau vangalaka vanigira vaga au vangalaka vanigira na kukuamu igoe, rongona igoe o rongomangaqu dou.’ ” 19Mi muri, ma Abraham e tû me visubatugua ka koniqira nina maneaqo, mi tugira ara tu visu sui i Beerseba, ma Abraham e ba totutugua i tana.
Igira na Kukuana a Nahor
20Me kesa tana tagu i muri, ma Abraham e rongomia laka ko Milka e vasuvania a Nahor na kulana ara tu alu na dalena: 21a Us aia na idana botsa, ma Bus na kulana, ma Kemuel na tamana a Aram, 22ma Kesed, ma Haso, ma Pildas, ma Jidlap, ma Betuel 23aia na tamana ko Rebeka. Ko Milka e vasuvania a Nahor na kulana a Abraham tugira alu na baka mane tugirani. 24Ma ko Reuma, aia na tauna lê a Nahor, e vasuvania ara tu vati na dalena mane: tugira nogo a Teba, ma Gaham, ma Tahas ma Maaka.
23E Mate ko Sara Ma Abraham e Volia na Kao Na Qiluqilu
1Ko Sara e mauri tsaulia kesa sangatu rukapatu vitu na ngalitupana. 2Maia e mate i Hebron i laona na kao ni Kanaan, ma Abraham e tangisia na mateana.
3Maia e mololea tana nauna e tsatsaro na kubuna na tauna, me vano i koniqira na Het me ba tsarivanigira, 4“Inau au kesa na tinoni na vera tavosi mau totu ieni i laomui nogo igamu; au nongigamu kamu tsabiri vaniau sa butona kao, rongona kau qiluginia na tauqu.”
5Migira ara tsarivania, 6“Ko roro ngo taovia. Igami ami morosigo igoe vaga kesa na taovia loki; me dou ti ko qilua na taumu i laona sa vatuluma dou liuliu bâ igami ami tamanina. E utu kesa vidamami igami ke tongovanigo igoe nina vatuluma ko qiluginia na taumu.”
7Maia Abraham e tsuporu i mata qira 8me tsaria, “Me ti vaga igamu kamu tamivaniau kau qilua na tauqu ieni, me dou kamu nongia a Epron na dalena a Sohar 9ke tsabirivaniau na Vatuluma Makpela, aia e totu varangisia na vovotana nina kao. Kamu veisuâ ke tsabirivaniau tana matena popono ieni nogo i matamui igamu, rongona kau gini tamanina inau gana na qiluqilu.”
10Ma Epron segenina goto e tototu i tana kolugira na Het tavosi tana nauna gana na sai tana matsapakapuna na verabau, maia e gokovisu vania a Abraham i mataqira na tinoni sui ara totu tana me tsaria,
11“Ko rorongo taovia. Inau sauba kau sauvanigo na kao popono kolugotoa na vatuluma i laona. Ieni nogo i mataqira na tinoni ni veraqu segeni nogo, inau sauba kau saua vanigo, rongona ko qiluginia na taumu.”
12Ma Abraham e tsuporu i mata qira na Het, 13me tsarivania a Epron i mataqira na tinoni sui rongona igira sui kara gini rorongo, “Au nongigo ko rongomiau kiki. Inau sauba kau volia na kao popono ia. Ko tamia moa na adiana na matena kau sauvanigo me sauba kau ba qilua na tauqu i tana.”
14Ma Epron e gokovisu vania me tsaria, 15“Taovia, na kao ia e vati moa sangatu na tavina siliva na matena. ?Ma nagua goto ka levugada kaita? Ko bâ mo ko qilua na taumu i tana.” 16Ma Abraham e tabedoua me tsokoa na dangana na tavina siliva vaga e tsaria a Epron i mataqira na Het ara totu i tana, ara vati sangatu tavina siliva, taonia na tovo mamava ara gini aqo igira na tinoni tsabiri tana tagu ia.
17Aia nogo e vaga te na butona kao e tamanina a Epron i Makpela i Mamre tabana i longa e lia nina tamani a Abraham. E adisaigotoa na uta ma na vatuluma e totu i laona, me pipi sui goto na gai ara tutû i laona na uta ia me tsau bâ tana vovotana na kao ia. 18Migira sui na Het ara totu tana sai tana dani ia ara reigadovisuia laka na nauna i tana e lia nogo nina tamani a Abraham.
19Mi murina ia, ma Abraham e ba qilua ko Sara na tauna i laona na vatuluma ia tana kao ni Kanaan. 20Me vaga ia, ma na kao ara tamanina igira na Het tana idana ma na vatuluma e totu i laona ara lia nogo nina nauna na mani qiluqilu a Abraham.
24A Isaak ma ko Rebeka
1Mi kalina ia ma Abraham e tuqatuqa sosongo nogo, ma na Taovia e vangalaka sosongo vania pipi tana omea aia e naua. 2Maia Abraham e tû me tsarivania nina maneaqo kakatu bâ aia e reitutugugira pipi sui na omea levolevo e tamanina a Abraham, “Ko moloa na limamu i levugana na kakabaqu24:2 “moloa...tana kakabaqu” Tana niqira lavu igira na Hibru kalina ara nauvaganana ia mi tana ma niqira veke e vali saikesa vanigira na kutsiana. mo ko aqosia kesa na veke. 3Inau au ngaoa igoe ko vatsa tana asana na Taovia aia na God ni baragata mi barangengo, laka sauba ko tau lave tauna na dalequ inau i laoqira na tinoni ni ieni i Kanaan. 4Nimu aqo nomoa igoe ko visutugua tana vera i tana inau au botsa mo ko lavea sa tauna a Isaak i koniqira na kamaqu.”
5Ma na maneaqo ia e veisuâ, “?Me ke koegua vaga ti na baka daki ia ke tau ngaoa na mololeana verana ma na mai koluaqu inau tana kao iani? ?Egua, laka e dou moa ti kau molovisua a Isaak tana kao i tana o talumai igoe?”
6Ma Abraham e gokovisu me tsaria, “!Ko parovata dou sosongo rongona ko tau molovisua na dalequ inau i tana! 7Na Taovia na God ni baragata, aia e adirutsumiau tania na valena tamaqu me tanigotoa niqira kao na kamaqu, aia nogo e vatsa vaniau laka aia sauba ke saua na kao iani vanigira na kukuaqu. Maia sauba ke moloa kesa nina angelo ke idagana sautu vanigo igoe, rongona ko gini adi tauna na dalequ inau i tana. 8Bâ, me ti vaga na baka daki ia ke tau ngaoa na dulikoluamu mai, migoe sauba ko tapiu tania na veke ia. Mo ko laka saikesa moa na molovisuana na dalequ i tana.” 9Mi tana, ma na maneaqo e moloa na limana i levugana na kakabana a Abraham gana taovia, me vatsa laka aia ke nau mananâ na omea e ketsaliginia a Abraham.
10Ma na maneaqo, aia e reitutugugira nina omea levolevo a Abraham, e adigira e sangavulu nina kamelo gana taovia, me vano i Mesopotamia tabana i vava tana nina verabau a Nahor. 11Mi kalina aia e ba laba i tana, me mologira nina kamelo kara tsaro i ligisana na tuvu i tabana i tano na verabau ia. Mi tana tagu ia e niaso ngulavi nogo, ma na tagu goto i tana igira na daki ara lavu na mai na tore kô tana tuvu ia. 12Maia e nonginongi me tsaria, “Taovia, igoe nina God a Abraham gaqu taovia, au nongigo ko manalia nimu veke o nauvania gaqu taovia, mo ko sangaau ma kau tangomana tana omea au sulungana mai na nauana. 13Inau au totu ieni tana tuvu i tana igira na daki vaolu tana verabau iani sauba kara mai na tore kô. 14Me sauba kau tsarivania ke kesa vidaqira, ‘Kiki, ko molotsuna bâ nimu popovatu ma kau inu inau.’ Me ti vaga aia ke tami me ke tsaria, ‘Eo dou, inu, minau kau saogaqira kô goto nimu kamelo,’ maia saikesa nogo na baka daki igoe o vilivania nimu maneaqo a Isaak. Me ti vaga ke laba vaganana ia, minau sauba kau donaginia laka igoe o manalia nimu veke o nauvania gaqu taovia.”
15Maia e tau vati sui moa nina nonginongi, me labamai ko Rebeka kolua kesa na popovatu tana kokovena. Aia na dalena daki a Betuel, ka daleqira a Nahor na kulana a Abraham ma ko Milka na tauna. 16Ma ko Rebeka e rerei dou sosongo me baka daki vaolu moa me tau goto vati maturu kolua sa mane. Aia e bâ tana tuvu me torea nina popovatu me vivisutugua. 17Maia nina maneaqo a Abraham e ulo bâ i konina me tsarivania, “Kiki, ko sauvaniau ma kau inu tana nimu popovatu.”
18Ma ko Rebeka e tsarivania, “E dou, ko inu taovia,” maia e molotsuna tsakua nina popovatu tania na kokovena me tangolivania kalina aia e inuinu. 19Mi kalina aia e inu sui, maia ko Rebeka e tsarivania, “Inau sauba kau adigaqira kô goto nimu kamelo, poi kalina kara vatsa na inu.” 20Maia e qetu bâ tsakua na kô tana niqira popo na inu me ulovisutugua tana tuvu na sao kô, poi kara inu sui igira nina kamelo nina maneaqo a Abraham. 21Ma na mane ia e tû mui moa me morosia ko Rebeka, gana ke tsodovulagia ti vaga na Taovia ke sauvania na tangomana tana omea aia e sulungana.
22Mi muri, kalina ko Rebeka e sui nogo na saogaqira kô na kamelo, ma na mane ia e adia kesa na ringi qolumila loki matena me molo bâ tana isuna, me molo ba gotoa ruka na qato loki qolumila tana limana. 23Me tsarivania, “Kiki, ko tsarivaniau laka asei na tamamu. ?Me laka e totu goto sa voki tana valena tamamu ke tugua kami ba maturu inau migira niqu mane?”
24Maia e tuguvisua me tsaria, “Na tamaqu inau aia nogo a Betuel ka daleqira a Nahor ma ko Mikal. 25Eo, me danga dou goto na buruburu makede tana valemami, me totu goto kesa na nauna i tana kamu ba totu.”
26Ma na mane ia e tsunatuturu me samasama vania na Taovia. 27Me tsaria, “Tsonikaea na Taovia, nina God a Abraham gaqu taovia, aia e manali saikesalia nina veke e nauvania gaqu taovia. Na Taovia e adisaviliuau bâ i koniqira na kamana gaqu taovia.”
28Ma na baka daki ia e ulo bâ tana valena tinana me turupatuna vania na omea popono. 29Ko Rebeka e tamanina kesa na tasina mane, a Laban na soana, maia e tû me ulorutsu i tano na vano tana tuvu i tana e totu nina maneaqo a Abraham. 30A Laban e reinogoa na ringi qolumila tana isuna tasina ma na qato tana limana me rongomia kalina na tasina e turupatuna na omea na mane ia e tsarivania. Maia e vano i konina nina maneaqo a Abraham aia e totu moa i ligisaqira nina kamelo tana tuvu 31me tsarivania, “Ko mai koluau ma ka vano i vera. Igoe kesa na mane aia na Taovia e vangalaka sosongo vanigo. ?Na rongona gua ti o tutû moa ieni i tano? E totu manoga vanigo nogo kesa na voki tana valequ, me totu goto kesa nauna vanigira nimu kamelo.”
32Me vaga ia, maia na mane aqo e ba sage i valena a Laban, ma Laban e aditsunagira gaqira lutsa na kamelo me sauvanigira na buruburu makede. Mi muri, maia e adi kô vania nina maneaqo a Abraham migira gana duli kara vuliginia na tuaqira. 33Mi kalina ara adimaia na mutsa, ma na mane ia e tsaria, “E utu mavi kau mutsa inau poi kau tsarivulagitalua na omea au gini mai matena.”
Ma Laban e tsaria, “Bâ igoe, ko goko.”
34Maia e tuturiga na goko me tsaria, “Inau nina maneaqo a Abraham. 35Na Taovia e vangalaka sosongo vania gaqu taovia, me naua maia e tamanina na omea danga sosongo. Maia e sauvania danga na sipi ma na naniqoti, na buluka, na siliva ma na qolumila, na tseka daki ma na tseka mane, na kamelo ma na asi. 36Maia ko Sara na tauna gaqu taovia e vasuvania kesa na dalena mane kalina aia e kavekave nogo, ma gaqu taovia e vaninogoa na dalena ke tangolidatoa pipi sui na omea aia e tamanina. 37Ma gaqu taovia e raiau inau kau vatsa laka kau taonia nina ketsa. Maia e tsarivaniau, ‘Ko laka na vili tauna na dalequ i laoqira na baka daki ni Kanaan. 38Ko bâ i koniqira igira tana valena tamaqu mi koniqira na kamaqu, mi tana igoe ko vili tauna na dalequ.’ 39Minau au veisuâ gaqu taovia, ‘?Ke koegua vaga ti na baka daki ia ke tau ngaoa na tsarimuriqu mai inau?’ 40Maia e tuguvisua me tsaria, ‘Na Taovia, aia au rongomangana sailagi, sauba ke moloa kesa nina angelo ke idagana sautu vanigo me ke sauvanigo gamu tangomana. Igoe sauba ko adi tauna na dalequ i laoqira niqu tinoni segeni, mi tana vungu i konina nogo na tamaqu. 41Me kesa lelê moa na omea ti o tangomana ko gini tanusi tania nimu vatsa: ti vaga igoe ko vano i koniqira na kamaqu migira kara sove na sauana na baka daki ia vanigo, mi tana moa ti tangomana igoe ko gini tanusi.’
42“Mi kalina au mai tana tuvu i dani eni, inau au nonginongi vaga iani, ‘Taovia, igoe nina God a Abraham gaqu taovia, kiki igoe ko sauvaniau na tangomana tana omea au sulungana mai na nauana. 43Au totu inau tana tuvu iani. Mi kalina ti ke kesa na daki vaolu ke mai na sao kô, inau sauba kau nongia ke sauvaniau ma kau inu tana nina popovatu. 44Me ti vaga aia ke tamivaniau me ke tamigotoa na saogaqira kô niqu kamelo, maia saikesa nogo na baka daki igoe o vilia ke lia na tauna na dalena gaqu taovia.’ 45Me tau vati sui moa niqu nonginongi segeni, maia ko Rebeka e mai kolua kesa na popovatu tana kokovena, me tsuna bâ tana tuvu na sao kô. Minau au tsarivania, ‘Kiki, ko sauvaniau kau inu.’ 46Maia e molotsuna tsakua nina popovatu tania na kokovena me tsaria, ‘E dou, ko inu, me sauba goto kau saogaqira kô nimu kamelo.’ Mi tana minau au inu, maia e saogaqira kô niqu kamelo. 47Mau veisuâ, ‘?Asei na tamamu?’ Maia e gokovisu me tsarivaniau, ‘A Betuel na tamaqu inau, aia ka daleqira kaira a Nahor ma ko Milka.’ Mi muri minau au moloa kesa na ringi tana isuna ma na qato tana limana. 48Mi tana minau au tsunatuturu mau samasama vania na Taovia. Au tsonikaea na Taovia nina God a Abraham gaqu taovia, aia e adisaviliuau bâ i konina na kamana gaqu taovia, i tana au tsodoa na dalena daki na kamana vania na dalena mane gaqu taovia. 49Mi kalina ia, ti vaga igamu amu padâ na tabedouana nina goko ma na manaliana gamui tabana vania gaqu taovia, ma kamu tsarimakalia vaniau; me ti tagara, ma kamu tsarigotoa, ti kau gini pedea na omea gua sauba kau naua.”
50Mi kaira a Laban ma Betuel ara ka tsarivania, “Rongona na omea iani e pukugamai konina na Taovia, me tau ka nimami aqo kagami kami ka tsaria sa rongona. 51Iani ko Rebeka; ko adia mo ko vano. Maia ke lia na tauna na dalena gamu taovia, vaga nogo e tsaria na Taovia.” 52Mi kalina nina maneaqo a Abraham e rongomi vaganana ia, maia e tsuporu tsuna me samasama vania na Taovia. 53Mi muri, maia e tû me aditsuna na polo ma na inilau siliva ma na qolumila, me saugira vania ko Rebeka. Maia e saugotoa visana na vangalaka loki matena vanikaira na tasina ma na tinana.
54Mi muri, maia nina maneaqo a Abraham migira gana duli ara mutsa mara inu mara maturu i tana. Mi kalina ara mamata tana matsaraka maia e tsaria, “Kamu tu tamivaniau ma kau visu bâ i konina gaqu taovia.”
55Mi kaira na tasina ma na tinana ko Rebeka ara ka tsaria, “Ko molotalua na baka daki ke totuvisu kolugami talu ke kesa uiki se ke sangavulu dani, mi muri ti aia ke tsari bâ.”
56Maia e tsaria, “Kamu ka laka na tongovisuaqu. Na Taovia e naunogoa mau gini tangomana tana omea au sulungana mai na nauana; kamu ka tami moa vaniau ma kau visutugua i konina gaqu taovia.”
57Mi kaira ara ka tuguvisua mara ka tsaria, “Ida ma ka soamaia na baka daki ma ka veisuâ nagua aia ke tsaria.” 58Mi tana mara ka soamaia ko Rebeka mara ka veisuâ, “?Laka o ngaoa na muriana na mane iani igoe?”
Maia e tsaria, “Eo.”
59Mi tana, mara ka tamivania ko Rebeka ma na daki aia e reitutugua tû tana bakana kara ka vanokolua nina maneaqo a Abraham migira gana duli. 60Mara veilivua ko Rebeka mara tsarivania, “!Igoe na tasimami, sauba ko lia na tinaqira na mamau! !Migira na kukuamu kara tangoligira niqira verabau gaqira gala!” 61Mi tana maia ko Rebeka migira nina daki aqo ara binaboli mara sagekae tana kamelo mara vano kolua nina maneaqo a Abraham. Me vaga ia ma nina maneaqo a Abraham e adia ko Rebeka me vano.
62Mi tana tagu ia, maia Isaak e mai nogo tana kaomate tana nauna ara soaginia “Nina Tuvu Aia e Mamauri me Morosiau Inau” me ba totu tana butona na kao ni Kanaan tabana i ata. 63Me kesa tana ngulavi ma Isaak e vano na lela bamai i laona na uta me morosibagira visana na kamelo ara maimai. 64Mi kalina ko Rebeka e morosia a Isaak, maia e tsiputsuna tania nina kamelo, 65me veisuâ nina maneaqo a Abraham, “?Laka sei mane ia e maimai kalegita igita i laona na uta ia?”
Ma nina maneaqo a Abraham e tsaria, “Aia nogo gaqu taovia inau.” Mi tana ma ko Rebeka e adia na polo me tsavupoiginia na matana.
66Ma na maneaqo ia e turupatuna vania a Isaak pipi sui na omea aia e naua. 67Mi muri, ma Isaak e adi bâ ko Rebeka tana valepolo aia ko Sara na tinana e totu i laona tana idana, maia e taugâ ko Rebeka. Ma Isaak e galuvedou sosongolia ko Rebeka, me vaga ia te e gini dou tugua tobana a Isaak murina na mateana tinana.
25Visana Goto na Kukuana a Abraham
1Ma Abraham e tauga gotoa kesa na daki aia ko Ketura na soana. 2Maia e vasuvania a Abraham tugira ono na dalena mane: tugira nogo a Simran, ma Joksan, ma Medan, ma Midian, ma Isbak ma Sua. 3Ma Joksan aia ka tamaqira a Seba ma Dedan, migira na kukuana a Dedan igira nogo na Asurim, ma na Letusim ma na Leumim. 4Mi tugira na dalena a Midian tugira nogo a Epa, ma Eper, ma Hanok, ma Abida ma Eldaa. Igirani sui na kukuana ko Ketura.
5A Abraham e molovania a Isaak ke tangolidatoa pipi sui na omea aia e tamanina; 6mi kalina a Abraham e mamauri moa, maia e vangalaka moa vanigira igira na dalena mane tavosi ara vasuvania igira na tauna tavosi. Mi muri, maia e molovanogira na dalena mane gira kara ba totu tana butona kao tabana i Longa, kara gini totu tabaligi tania a Isaak na dalena.
Na Mateana ma na Qiluana a Abraham
7-8Ma Abraham e mate kalina e tuqatuqa sosongo nogo, ma na ngalitupana e tsaulia kesa sangatu vitu sangavulu tsege na ngalitupa. 9Mi kaira a Isaak ma Ismael na dalena ara ka ba qilua tana Vatuluma ara soaginia Makpela, i laona na kao e totu tabana i longa Mamre aia e tamanina a Epron na dalena a Sohar na Het tana idana. 10Aia nogo na kao a Abraham e volia i koniqira na Het; mi kaira sui a Abraham, ma ko Sara na tauna ara qilukaira sui moa tana. 11Mi murina na mateana a Abraham, ma God e vangalaka dou sosongo vania a Isaak na dalena, aia e totu i ligisana na tuvu ara soaginia “Nina Tuvu Aia e Mamauri Me Morosiau Inau.”
Igira na Kukuana a Ismael
12A Ismael aia ko Hagar na daki ni Ejipt ma nina tseka ko Sara e vasuvania a Abraham, 13e tamani sangavulu ruka na dalena mane ara tu botsa vaitsarimurigi: igira nogo a Nebaiot, ma Kedar, ma Adbeel, ma Mibsam, 14ma Misma, ma Duma, ma Masa, 15ma Hadad, ma Tema, ma Jetur, ma Napis, ma Kedema. 16Igira nogo na mumuaqira ara sangavulu ruka na puku, ma na soaqira ara tangomalavuginia na veraqira ma na nauna i tana ara vaturikaegira niqira valepolo. 17Ma Ismael e tsaulia kesa sangatu tolu sangavulu vitu ngalitupana kalina e mate. 18Migira na kukuana a Ismael ara totuvia na butona kao ka levugaqira i Havila mi Sur, i tabana i longa na Ejipt tana sautu e vano kalea i Asiria. Migira ara totu tabaligi segeni tanigira na kukuana tavosi a Abraham.
Ara Ka Botsa Kaira a Esau ma Jakob
19Iani na turupatuna tana rongona a Isaak na dalena a Abraham. 20E vati sangavulu nogo na ngalitupana a Isaak kalina aia e taugâ ko Rebeka aia na dalena a Betuel na Aramea ni Mesopotamia ma na tasina a Laban. 21Ma Isaak e nonginongi vania na Taovia rongona e totu mamane ko Rebeka na tauna. Ma na Taovia e rongomia nina nonginongi me gini tiana ko Rebeka. 22Maia sauba ke batso na dalena, me idavia ka botsaqira kaira mara ka vaisugutigi sosongo i laona na tobana ka tinaqira. Ma ko Rebeka e tsaria, “?Rongona gua ti e laba vaniau na omea vaga iani?” Maia e tû me vano na veisuana na Taovia ke votarongona vania.
23Ma na Taovia e tsarivania, “Ara ka ruka na puku na tinoni i laona tobamu igoe. Mi kaira na puku sauba ko vasukaira igoe sauba kara ka vaigalagi. Me kesa ka vidaqira sauba ke susuliga bâ liusia kesa, ma na idana sauba ke aqo vania na tumurina.”
24Mi kalina e laba na tagu ke vasua na dalena, maia e tamanina na batso. 25Na idana botsa e tsitsi na kokorana me vuvuluga vaga na itai vuvuluga, mara soaginia a Esau.25:25 Ara padâ laka na soa a Esau e kalea i Seir, aia na butona kao ara ba totuvia igira na kukuana a Esau. Ma na soa i ‘Seir’ tana goko Hibru e tatangi vaga ‘vuvuluga.’26Mi kalina e botsa na rukanina maia e tatango kakai tana bobouna tuana a Esau, mara soaginia a Jakob.25:26 Na soa a Jakob tana goko Hibru e tatangi vaga ‘bobou na tua.’ E ono sangavulu na ngalitupana a Isaak kalina ara ka botsa kaira.
A Esau e Sauligia Gana Susuliga Vaga na Baka Botsaida
27Mara ka lokiloki na baka mane kaira, ma Esau e lia na mane na rugu dou sosongo me reingaoa na totu i legai, maia Jakob e mane muimui moa me totu moa i vera. 28Ma Isaak e reingaoa bâ a Esau rongona e gini mage na ganiana na sabo e matesia a Esau, maia ko Rebeka e reingaoa bâ a Jakob.
29Me kesa dani kalina a Jakob e kuki supu na pini, maia Esau e visumai talu na rugu. Maia e vitoa mate 30me tsarivania a Jakob, “Inau au vitoa mate; ko tusuvaniau inau na turina na omea tsitsi ia.” Maia nogo na rongona ti ara soaginigotoa aia Esau a Edom.25:30 Na soa a Edom tana goko Hibru e tatangi vaga ‘tsitsi.’
31Ma Jakob e gokovisu me tsaria, “Eo, sauba kau sauvanigo ti vaga igoe ko sauvaniau talu gamu susuliga gana na adidatoana nina omea levolevo ka tamada vaga na baka botsaida.”
32Ma Esau e tsaria, “!E dou! Inau au varangi nogo kau mate; ma nagua na peluna vaniau inau na adidatoana nina omea levolevo ka tamada kalina au vaga ia?”
33Ma Jakob e gokovisu me tsaria, “Ko ida talu nomoa ko vatsa vaniau laka sauba ko sauvaniau inau gamu susuliga.”
Ma Esau e vatsa me sauvania a Jakob gana susuliga. 34Mi muri, maia Jakob e sauvania a Esau visana na bredi ma na supu. Maia e mutsa me inu, mi muri me tû me vano. Mi tana nauvaganana ia, ma Esau e sauvulagia laka e tau lelê padalokia gana susuliga vaga na baka botsaida.
26A Isaak e Totu i Gerar
1Me liu goto kesa na tagu na uvirau tana kao ni Kanaan e vaga nogo aia e laba ida tana taguna a Abraham. Ma Isaak e tû me vano i Gerar, i konina a Abimelek aia niqira taovia tsapakae igira na Pilistia. 2Ma na Taovia e labavania a Isaak me tsarivania, “Ko laka na vano i Ejipt; ko totu moa tana butona kao ieni i tana inau kau tsarivanigo ko totu. 3Ko totu ieni, minau sauba kau totu kolugo ma kau vangalaka vanigo. Inau sauba kau sauvanigo igoe me vanigira na kukuamu na butona kao popono iani, ma kau manalia na veke au naunogoa vania a Abraham na tamamu. 4Me sauba kau sauvanigo na kukuamu ma kara danga vaga na veitugu tana masaoka, ma kau sauvanigira na butona kao popono iani. Me pipi sui na puku sauba kara nongiau kau vangalaka vanigira vaga inau au vangalaka vanigira na kukuamu igoe. 5Eo, sauba kau vangalaka vanigo igoe, tana rongona nogo a Abraham e rongomangaqu inau me murigira pipi sui niqu vali ma niqu ketsa.”
6Me vaga ia, ma Isaak e totu moa i Gerar. 7Mi kalina igira na mane ni tana ara veisuâ a Isaak tana rongona ko Rebeka na tauna, maia e tsaria laka aia na tasina. E tau ngaoa na tsarivulagiana laka ko Rebeka na tauna rongona e matagu kara tau labumatesia igira na mane ni tana ma kara adia ko Rebeka rongona aia e rerei dou sosongo. 8Mi kalina e totu oka tetelo nogo a Isaak i tana, ma Abimelek na taovia tsapakae e mororutsu tana nina ovaovana bisi, me reikaira a Isaak ma ko Rebeka ara ka vaivilogi. 9Ma Abimelek e mologoko bâ vania a Isaak ke mai reia me tsarivania, “!Ko Rebeka na taumu nogo igoe! ?Me rongona gua ti o tiapoia mo tsaria laka aia na tasimu?”
Ma Isaak e tuguvisua me tsaria; “Au padâ laka sauba kamu matesiau ti vaga kau tsaria laka aia na tauqu.”
10Ma Abimelek e tsaria, “?Nagua vaga ia o nauvanigami igoe? Me tau utu ti kesa niqu mane inau ke bâ me ke maturu kolua na taumu igoe kalina e vaga ia, migoe nogo o alomaia ti ke gini gadovigami na kede.” 11Mi tana, ma Abimelek e tû, me parovatavigira na tinoni sui me tsaria: “Asei moa aia ti ke pelea na mane iani se na tauna sauba nomoa ke mate.”
12Ma Isaak e tsuka mutsa tana kao ia, mi tana ngalitupa nogo ia maia e tsurivia nina uta me adia kesa sangatu liusia na dangana na omea aia e tsukâ, rongona na Taovia e vangalaka vania. 13Ma nina omea levolevo ara pabo babâ poi aia e tamanigira danga sosongo na omea. 14Mi tana rongona nogo aia e tamanigira danga sosongo nina sipi ma na buluka, mara danga goto nina maneaqo, ti igira na Pilistia ara gini masugu vania. 15Me vaga ia, migira ara tû mara munugira sui pipi na tuvu igira nina maneaqo a Abraham na tamana ara tsaigira tana tagu a Abraham e mamauri moa.
16Mi muri ma Abimelek e tsarivania a Isaak, “Ko baligi tania na veramami. Igoe o susuliga liusigami nogo igami.” 17Me vaga ia ma Isaak e mololea i tana me ba vaturikaea nina valepolo tana Qou ni Gerar, me totu tetelo moa i tana. 18Maia e tsaivisugira tugua na tuvu ara tsaigira nogo tana taguna a Abraham migira na Pilistia ara munu kapusigira i murina na mateana a Abraham. Maia Isaak e molovanigira tugua na tuvu igira na soaqira vaga nogo na tamana e molovanigira tana idana.
19Migira nina maneaqo a Isaak ara tsaigotoa kesa na tuvu tana qou ia mara tsodoa na kô. 20Migira na mane reitutugu sipi ni Gerar ara vaiganigi kolugira nina mane reitutugu sipi a Isaak mara tsaria, “Nimami kô gami iani.” Maia Isaak e soaginia na tuvu ia “Vaiganigi.”
21Migira nina maneaqo a Isaak ara tsaigotoa kesa na tuvu segeni goto, me laba goto kesa na vaiganigi tana rongona na tuvu ia, ma Isaak e soaginia “Vaigalagi.” 22Maia e mololea i tana me ba tsaia kesa na tuvu tavosi. Ma na tuvu ia e tau laba sa vaiganigi tana rongona, te aia e soaginia “Mangamanga.” Me tsaria, “Kalina ia na Taovia e sauvanigita na nauna mangasâ gana i tana ka totu, migita sauba ka tamani omea danga ieni.”
23Ma Isaak e mololea i tana me vano i Beerseba. 24Mi tana bongi ia, ma na Taovia e labavania me tsaria, “Inau nina God a Abraham na tamamu. Ko laka na matagu; inau nogo au totu kolugo. Me sauba kau vangalaka vanigo ma kau sauvanigo kara danga na kukuamu rongona niqu veke au naunogoa vania a Abraham niqu maneaqo.” 25Ma Isaak e logoa kesa na belatabu i tana me samasama vania na Taovia. Me vaturia nina valepolo me totu i tana, migira nina maneaqo ara tsaigotoa kesa na tuvu i tana.
Ka Niqira Tabesai Kaira A Isaak Ma Abimelek
26Me kesa dani ma Abimelek e tû i Gerar kolukaira a Ahusat nina mane na sauparovata ma Pikol niqira taovia tagao nina mane vaumate, mara tu mai na reiana a Isaak. 27Ma Isaak e veisuatugira, “?Rongona gua ti amu tu mai i koniqu inau kalina ia, mi tugamu amu tu tau nogo dou vaniau inau tana idana, mamu tu tsialigiau tania tu veramui?”
28Mi tugira ara tu gokovisu mara tu tsaria, “I tugami ami tu donaginia kalina ia laka God e totu kolugo igoe, mami tu padâ laka ke dou ti vaga i tugita ka tu naua kesa na tabesai. I tugami ami tu ngaoa igoe ko vekea 29laka sauba e utu ko sekoligami, vaga nogo igami ami tau sekoligo igoe. Igami ami dou vanigo igoe i votangana, mami tamivanigo ko mololea na veramami tana rago. Mi kalina ia e maka vanigami laka na Taovia e vangalaka sosongo vanigo.” 30Mi tana, ma Isaak e vangaraua tu gaqira, mi tugira ara tu mutsa mara tu inu. 31Mi tana matsaraka bongibongi na dani ngana mi tugira sui tatasa ara tu aqosia tu niqira vekesai mara tu kakaisiginia na vatsa. Mi muri ma Isaak e vailivutugira, mara tu vano tana rago.
32Mi tana dani nogo ia, migira nina maneaqo a Isaak ara mai i konina mara tsarivania tana rongona na tuvu igira ara vasini moa tsaia, “Igami ami tsodonogoa na kô.” 33Maia e soaginia na tuvu ia “Veke.” Aia nogo e vaga te na verabau ni Beerseba26:33 Na rongona na soa i Beerseba tana goko Hibru ‘Na Tuvu na Veke’ se ‘Na Tuvu na Vitu’ (reigotoa tana 21:31). e tamanina na soana.
Kaira na Tauna a Esau na Daki na Het
34Mi kalina a Esau e vati sangavulu na ngalitupana, maia e taugakaira ruka na baka daki na Het, aia ko Judit na dalena a Beeri, ma ko Basemat na dalena a Elon. 35Mi kaira ara ka seko sosongo vanikaira a Isaak ma ko Rebeka.
27A Isaak e Tabua a Jakob
1Mi kalina a Isaak e tuqatuqa nogo me koko na matana, maia e soamaia a Esau na dalena botsa ida me tsarivania, “!Dalequ!”
Ma Esau e tsaria, “Eo, inau ieni!”
2Ma Isaak e tsarivania, “Igoe o reinogoa laka inau au tuqatuqa sosongo nogo, me varangi nogo kau mate. 3Bâ, igoe ko adia nimu parige ma nimu pipili, mo ko ba vanasimai vaniau sa omea tuavati. 4Mo ko magovosi vaniau visana mutsa igoe o dona inau au ganingao sosongolia, mo ko adimai vaniau ieni. Mi murina kalina kau mutsa sui, minau kau tabugo talu ti kau mate.”
5Mi kalina a Isaak e gogoko moa vania a Esau, maia ko Rebeka e totu me rorongovata. Mi kalina a Esau e vano na rugu, 6ma ko Rebeka e bâ me tsarivania a Jakob, “Au vasini rongomia moa na tamamu e tsarivaganana iani vania a Esau, 7‘Ko vano mo ko adimai vaniau inau kesa na omea tuavati mo ko magovosi vaniau. Mi murina kalina kau mutsa sui, minau sauba kau tabugo i matana na Taovia ti kau mate.’ ” 8Me goko babâ moa ko Rebeka me tsaria, “Mi kalina ia dalequ, ko rongomiau inau mo ko naua moa na omea kau tsaria. 9Ko vano tana bara mo ko vilikaira ruka na naniqoti vaolu papaquru, rongona kau gini kukikaira ma kau aqosivania na tamamu visana mutsa vaga aia e ganingao sosongolia. 10Migoe ko adiba vania me ke gania, maia ke gini tabugo talu ti ke mate.”
11Ma Jakob e tsarivania tinana, “Igoe o dona nogo laka a Esau aia na mane vuvuluga sosongo, minau e madao lê na kokoraqu. 12Tau utu ti ke peleau na tamaqu me ke tapogadovia laka inau au peroa; mi tana nauvaganana ia inau sauba kau alomai vaniau segeni nina vealagi na tamaqu me tau nina tabu.”
13Ma na tinana e tsarivania, “Dalequ, ti vaga na vealagi, moloa moa ke gadoviau inau; migoe ko naua moa na omea inau au tsarivanigo, mo ko vano mo ko adimai vaniau kara ka ruka na naniqoti.” 14Mi tana ma Jakob e vano me adimaikaira ruka na naniqoti me saukaira vania na tinana, ma na tinana e vangaraua na vatana mutsa vaga e ganingao sosongolia a Isaak. 15Mi muri, maia ko Rebeka e adia nina polo dou sosongo a Esau, aia e mololakanogoa i vale, me sagelivania a Jakob. 16Me mologotoa na kokorana na naniqoti tana limana mi tana liona i tana e madao lê. 17Maia e sauvania a Jakob na mutsa ganidou kolugotoa na bredi aia e bulonogoa.
18Ma Jakob e bâ i konina tamana me tsarivania, “!Mama!”
Ma Isaak e tsaria, “Eo. ?Asei ka vidaqira na dalequ igoe?”
19Ma Jakob e tuguvisua me tsaria, “Inau a Esau na dalemu botsa ida; mau naunogoa na omea igoe o ketsaliginiau. Ko totu tsau kiki mo ko gania visana na velesina sabo inau au adimaia vanigo, rongona ko gini tabuau.”
20Ma Isaak e tsaria, “?O naukoeguani sagatâ ti o tsaku sosongo vaga ia dalequ?”
Ma Jakob e tuguvisua me tsaria, “Na Taovia nimu God aia nogo e sangaau na ruguviana.”
21Ma Isaak e tsarivania a Jakob, “Ko mai varangi kiki rongona inau kau gini pelego. ?Laka e Esau manana nomoa igoe?” 22Ma Jakob e ratsumai konina na tamana, maia e tapoa me tsarivania, “Nimu goko igoe e tatangi vaga moa nina goko a Jakob, ma na limamu e vaga moa na tatapona na limana a Esau.” 23Ma Isaak e tau tapogadovia a Jakob, rongona na limana aia e vuvuluga vaga moa na limana a Esau. Maia e vangarau nogo laka ke tabua, 24me veisuâ tugua, “?Laka a Esau manana nomoa igoe?”
Ma Jakob e tsarivania, “Eo, inau nogoria.”
25Ma Isaak e tsaria, “Ko adimai vaniau visana na velesina sabo. Mi murina kalina kau mutsa sui minau sauba kau tabugo.” Ma Jakob e adimai vania gana velesi, me adimaigotoa na uaeni gana ke inu. 26Mi muri, ma na tamana e tsarivania, “Dalequ, ko mai varangi mo ko domiau inau.” 27Mi kalina aia e mai varangi me domia, ma Isaak e siginia na polona, me tabua me tsaria, “Na douna na siginina na dalequ e vaga moa na siginina na uta aia na Taovia e tabua. 28!Maia God ke molotsuna mai na kolobu talumai i gotu me ke malobusia nimu uta, ma kara dato magobu dou sui nimu omea tsukatsuka! !Aia ke sauvanigo ke danga na mutsa ma na uaeni! 29Migira na puku tavosi kara lia nimu maneaqo, ma kara tsuporu tsuna i matamu igoe. Migoe ko tagaovi kaputigira sui na kamamu, migira na kukuana na tinamu kara tsuporu tsuna i matamu. Migira kara vealaginigo igoe sauba ke gadovigira na vealagi, migira kara soadougo igoe sauba kara soadougira.”
A Esau e Nongi Sosongolia a Isaak Ke Tabugotoa
30Mi kalina tsotsodo a Isaak e tabu suinogoa a Jakob, ma Jakob e vasini moa e mololea a Isaak, maia Esau na kulana e visumai na rugu. 31Ma Esau e magovosigotoa visana na mutsa ganidou me adi bâ vania na tamana. Me tsarivania, “Kiki mama, ko totu tsau mo ko gania visana na velesina sabo inau au adimaia vanigo, rongona igoe ko gini tabuau inau.”
32Ma Isaak e veisuâ, “?Masei goto igoe?”
Ma Esau e tuguvisua me tsaria, “Inau nogoria a Esau na dalemu botsaida.”
33Mi tana ma Isaak e tuturiga na gagariri na kokorana popono me veisuâ, “?Laka asei aia e matesinogoa gaqu omea tuavati inau me adimaia vaniau? Au ganinogoa inau ti o sagemai igoe. Minau au tabusuinogoa, me vaga ia ma na tabu ia nina saviliu nogo aia.”
34Mi kalina a Esau e rongomi vaganana ia, maia e padasavi loki sosongo me ngangai dato me tsaria, “!Mama, ko tabuau goto inau!”
35Ma Isaak e tsarivania, “Na kulamu nogo igoe e mai me perobulesiau inau. Maia e adiligitanigo nogo nimu tabu.”
36Ma Esau e tsaria, “Iani nogo na rukanina kalina aia e peqoau inau. Aia nogoria na rongona ti ara soaginia a Jakob.27:36 Na soa a Jakob tana goko Hibru e tatangi vaga ‘peqo.’ Aia e adiligi taniau nogo gaqu susuliga vaga na baka botsaida, mi kalina ia maia e adiligitaniau gotoa niqu tabu. ?Egua, laka o tau goto molovisua sa tabu vaniau inau?”
37Ma Isaak e gokovisu vania me tsaria, “Inau au molonogoa aia ke taovia vanigo igoe, mau mologira sui na kamana kara tseka vania. Au sauvaninogoa aia na mutsa ma na uaeni. !Mi kalina ia dalequ, e tagara goto sa omea tangomana kau sauvanigo igoe!”
38Ma Esau e totu matengana moa na amitsai vaniana na tamana me tsaria: “?Laka e kesa moa na tabu o tamani igoe? !Mama, ko tabuau goto inau!” Maia e tuturiga na ngangai.
39Mi tana ma Isaak e tsarivania, “E tagara sa kolobu ke talu i baragata vanigo igoe, me tagara goto sa nimu uta ke dato magobu dou. 40Migoe sauba ko gini mauri nimu isi, me sauba ko lia moa nina tseka na kulamu. Me atsa moa e vaga, migoe kalina ko piloligi tania, me sauba igoe ko tangomana na tsidavaginiana nina tagao.”
41Me tû tana dani ia, ma Esau e reisavi sosongolia a Jakob, rongona na tamana e sauvaninogoa a Jakob na tabu. Maia e pada segenina, “Na taguna na tangitangi matena na mateana na tamaqu e mai varangi nogo; mi muri ti kau labumatesia a Jakob.”
42Mi kalina ko Rebeka e rongomia na omea e vangaraua a Esau na nauana, maia e soâ a Jakob me tsarivania, “Ko rorongo igoe, aia Esau na kulamu e ngaoa na tangotugu ma na labumatesiamu igoe. 43Bâ, dalequ, kalina ia ko naua moa na omea kau tsarivanigo. Igoe ko vano tsaku i konina a Laban na tasiqu inau i Haran, 44mo ko totu kolua i tana poi tsau ke bisi na tobana kulamu, 45me ke padalenogoa na omea igoe o nauvania. Mi tana ti inau kau moloa ke kesa ke bâ me ke dulikolu visumaigo. ?Na rongona gua goto kara ka nanga sui taniau kaira sui na dalequ i laona kesa moa na dani?”
A Isaak e Molovanoa A Jakob i Konina a Laban
46Ma ko Rebeka e tsarivania a Isaak, “Inau au qisi sosongo nogo na reiana ka niqira omeomea kaira na daki ni Het karani aia Esau e taugakaira. Me ti vaga a Jakob ke taugâ ke kesa na daki ni Het vaga karani, me dou bâ kau mate nogo inau ti ke laba na omea vaga ia.”
281Ma Isaak e soâ a Jakob, me soadoua me tsarivania, “Ko laka na taugaana sa daki ni Kanaan. 2Ko vano i Mesopotamia tana verana a Betuel na tutuamu mo ko taugâ sa baka daki ni tana, ke kesa na dalena a Laban nimu pupu. 3!Maia God Susuliga Sosongo ke tabua nimu tauga me ke sauvanigo ke danga na dalemu, rongona igoe ko gini lia na tamaqira na puku danga! 4!Maia ke vangalaka vanigo igoe migira na kukuamu vaga nogo aia e vangalaka vania a Abraham, migoe ko aditamanimu na kao iani i tana nogo igoe o tototu, aia nogo na kao God e sauvaninogoa a Abraham!” 5Ma Isaak e molovanoa a Jakob i Mesopotamia i konina a Laban, aia na dalena a Betuel ni Aram ma na tasina ko Rebeka ka tinaqira a Jakob ma Esau.
A Esau e Adigotoa Kesa na Tauna
6Ma Esau e rongomia laka a Isaak e tabua a Jakob me molovanoa i Mesopotamia ke lave tauna. Maia e rongomigotoa laka kalina a Isaak e tabua me tongovania ke laka na taugaana sa daki ni Kanaan. 7Maia e tsodovulagia laka a Jakob e rongo ka mangaqira kaira na tamana ma na tinana me vano nogo i Mesopotamia. 8Mi tana ma Esau e padagadovia laka a Isaak na tamana e tau reingaogira na daki ni Kanaan. 9Maia e tû me vano i konina a Ismael na dalena a Abraham me ba taugâ ko Mahalat aia na dalena a Ismael ma na tasina a Nebaiot.
Nina Bolebole a Jakob i Betel
10A Jakob e mololea i Beerseba me vano kalea i Haran. 11Mi kalina e sû nogo na aso, maia e mailaba kesa tana nauna tabu, me mango tana. Maia e tsaro me lulunga kesa tana vatu me maturu. 12Maia e bolea laka e reia kesa na lata e tû i barangengo me tsau bâ i baragata, migira na angelo ara tsutsuna dato i konina. 13Ma na Taovia e mai tû i ligisana me tsarivania, “Inau na Taovia, ka niqira God a Abraham ma Isaak. Minau sauba kau sauvanigo igoe migira na kukuamu na kao iani i tana igoe o tsatsaro kalina ia. 14Migira sauba kara danga vaga nogo na papasa tana barangengo. Migira sauba kara ratsua niqira butona kao ke tû i longa me ke tsau i tasi, me ke tû i vava me ke tsau bâ i ata, mi tana soamu igoe migira goto na kukuamu ti inau sauba kau vangalaka vanigira na puku sui tana barangengo popono. 15Ko pada kalavatavia laka inau sauba kau totu kolugo ma kau reitutugugo iava moa tana ko vano, minau sauba kau adivisugo mai tugua tana kao iani. Me sauba e utu kau mololego poi kau naugira sui na omea au vekenogoa vanigo.”
16Ma Jakob e mamata me tsaria, “!Na Taovia e totu ieni! !Aia e totu tana nauna iani minau moa au tau donaginia!” 17Maia e matagu me tsaria, “!Na nauna mataguniga sosongo tana nauna ieni! E tau utu na valena manana nomoa God ieni; ma na matsapa e sangavi bâ i baragata.”
18Ma Jakob e mamata bongibongi na matsaraka na dani ngana, me adia na vatu aia e gini lulunga, me turuvaginikaea i tana vaga na padapada, me qetu bâ na oela na olive i konina. 19Me soaginia na nauna ia i Betel.28:19 Na rongona na soa i Betel tana goko Hibru ‘valena God.’ Na vera ia tana idana ara soaginia i Lus. 20Mi muri, ma Jakob e naua kesa na veke vania na Taovia me tsaria: “Ti vaga igoe ko totu koluau manana mo ko reitutuguau tana sautu i tana au liu bâ, mo ko sauvaniau gaqu mutsa ma na poloqu, 21me ti vaga kau visumai dou tugua tana valena tamaqu, mi tana ti igoe sauba ko lia niqu God. 22Miani na vatu au turuvaginikaea inau vaga na padapada sauba ke lia na nauna gana na samasama vanigo, minau sauba kau sauvanigo na sangavulunina turina pipi sui na omea igoe o sauvaniau.”
29A Jakob e Ba Tsau Tana Valena a Laban
1Mi muri, ma Jakob e tû me liu babâ moa i sautu, me vano kalea tana niqira butona kao igira na tinoni ni Longa. 2Me tavongani morosia kesa na tuvu i laona na poiatsa, mara tolu na alaala na sipi ara tsaro polipolia. Mi tana tuvu ia i tana nogo ara tore gaqira kô igira na sipi, me totu kesa na vatu loki tana mangana. 3Mi kalina kara maisai igira sui na alaala na sipi, mi tana ti igira na mane pitusipi kara keliligia na vatu ia ma kara sao gaqira kô. Mi muri, ma kara molovisutugua na vatu ia tana mangana na tuvu.
4Ma Jakob e veisuagira na mane reitutugu sipi, “?Kulaqu igamu, iava vaga amu talumai igamu?”
Migira ara tsaria, “I Haran.”
5Maia e veisuagira goto, “?Egua, laka amu donaginia a Laban na dalena a Nahor igamu?”
Migira ara tsaria, “Eo, igami ami donaginia.”
6Maia e veisuagira, “?Laka aia e mamauri dou?”
Migira ara tsarivania, “Eo, e mauri dou moa. Ko morosi bâ e maimai nogo ko Ratsel aia na dalena nogo a Laban kolugira nina sipi.”
7Ma Jakob e tsaria, “?Me dadani dou moa me tau moa vati tsau na taguna na adivisuaqira na sipi tana bara, me rongona gua ti amu tau saogaqira kô kalina ia, ma kamu adivisugira tugua tana nauna tana kara mutsamutsa?”
8Migira ara tuguvisua mara tsaria, “E utu kami nauvaganana ia poi kara labamai ieni pipi sui na alaala na sipi ma kara keliligia na vatu ia; mi tana moa ti igami kami saogaqira kô na sipi.”
9Mi kalina a Jakob e gogoko moa kolugira moa igira, maia ko Ratsel e mailaba kolugira nina sipi. 10Mi kalina a Jakob e morosia ko Ratsel kolugira nina sipi a Laban na niana, aia e bâ tana tuvu me keliligia na vatu me saogaqira kô nina sipi. 11Mi muri maia e domia ko Ratsel me tuturiga na ngangai tana magemage. 12Maia e tsarivania ko Ratsel, “Inau na kamana na tamamu, na dalena ko Rebeka.”
Maia ko Ratsel e ulovisu me ba tsarivulagia vania na tamana; 13mi kalina a Laban e rongomia na turupatuna tana rongona a Jakob na niana, maia e ulo me ba tsodoa, me kasoa me domia me adivanoa i valena. Mi kalina a Jakob e turupatu vania a Laban pipi na omea ara laba, 14maia Laban e tsaria, “Eo, manana, igoe na gabuqu segeni nogo inau.” Ma Jakob e totu kolugira i tana kesa na vula popono.
A Jakob e Aqosage Vania a Laban Tana Ka Rongoqira ko Ratsel ma ko Lea
15Ma Laban e tsarivania a Jakob, “Me atsa moa igoe na kamaqu inau, me tau dou ko aqo lê vaniau moa. ?Ke visa na vovolimu o ngaoa?” 16Ma Laban e tamanikaira ruka na dalena daki: na idana aia ko Lea, ma na tumurina aia ko Ratsel. 17Ma na matana ko Lea e rerei dou rago, maia ko Ratsel e magobu dou na kokorana me rereidou bâ.
18Ma Jakob e ngao sosongolia ko Ratsel me tsarivania a Laban, “Eo, inau sauba kau aqo vanigo ke vitu na ngalitupa, ti vaga igoe ko tamivaniau inau kau taugâ ko Ratsel.”
19Ma Laban e tsarivania, “E dou bâ ti vaga kau saua ko Ratsel vanigo igoe liusia bâ kau sauvania ke kesa na mane segeni; migoe e dou ko totu koluau inau ieni.” 20Ma Jakob e aqosage matena ko Ratsel i laona e vitu na ngalitupa, ma na vitu ngalitupa ia e vaga moa ti e ruka se tolu moa na dani vania a Jakob rongona aia e ngao sosongolia ko Ratsel.
21Mi kalina e tovunogoa e vitu na ngalitupa ma Jakob e tsarivania a Laban, “E tsau nogo na tagu. Ko tamivaniau ma kau taugâ na dalemu.” 22Mi tana ma Laban e aqosia kesa na kavomutsa na tauga, me soamaigira na tinoni sui tana vera ia. 23Mi tana bongi ia, ma Laban e tau adi bâ ko Ratsel vania a Jakob, maia e adi bâ ko Lea, maia Jakob e maturu kolua. 24Maia Laban e saua ko Silpa nina daki tseka ke aqo vania ko Lea na dalena. 25Mi tana matsaraka moa ti a Jakob e vasini reigadovia laka e maturu kolua ko Lea. Maia e vano i konina a Laban me tsarivania, “?Rongona gua ti o nauvaganana vaniau inau? Inau au aqo vanigo gana kau adiginia ko Ratsel. ?Me rongona gua ti o perobulesiau inau?”
26Ma Laban e tuguvisua me tsaria, “E tau na lavu tana vera iani na sau taluana na baka botsa tumuri ke ida ke taugâ, mi muri ti ke tauga na baka botsa ida. 27Ko pipitu poi ke sui talu na taguna na kavomutsa na tauga iani me sauba kau sauvanigo goto ko Ratsel, ti vaga igoe ko aqo vaniau ke vitu goto na ngalitupa.”
28Ma Jakob e tabea, mi kalina e sui na taguna na kavomutsa na tauga ia, ma Laban e saugotoa ko Ratsel vania a Jakob ke lia na tauna. 29Ma Laban e saua ko Bilha nina daki tseka ke aqo vania ko Ratsel na dalena. 30Maia Jakob e maturu kolugotoa ko Ratsel. Me galuve sosongolia bâ ko Ratsel liusia ko Lea. Mi muri maia e aqo vania a Laban vitu goto na ngalitupa.
Igira na Dalena a Jakob
31Mi kalina na Taovia e morosia laka a Jakob e galuve sosongolia bâ ko Ratsel liusia ko Lea, maia e sangavia na tobana ko Lea ke gini tamani baka me molovania ko Ratsel ke totu mamane. 32Ma ko Lea e tiana me vasua kesa na baka mane. Maia e tsaria, “Na Taovia e reia niqu rota, mi kalina ia ti na savaqu sauba ke galuveau inau”; aia nogoria na rongona te e soaginia na baka ia a Ruben.29:32 Na soa a Ruben tana goko Hibru e tatangi vaga ‘reia kesa na baka mane’ se ‘aia e reia niqu rota.’33Maia e tiana tugua me vasua kesa goto na dalena mane. Me tsaria, “Na Taovia e sauvaniau goto na dalequ mane iani, rongona aia e rongomia laka e reisaviau na savaqu”; maia e soaginia na baka ia a Simeon.29:33 Na soa a Simeon tana goko Hibru e tatangi vaga ‘rorongo.’34Maia e tiana tugua me vasugotoa kesa na dalena mane. Me tsaria, “Mi kalina ia, sauba na savaqu ke totukakai dou bâ i koniqu, rongona au vasuvania tolu nogo na dalena mane”; maia e soaginia na baka ia a Levi.29:34 Na soa a Levi tana goko Hibru e tatangi vaga ‘totukakai.’35Mi muri, maia e tiana tugua me vasugotoa kesa na dalena mane. Me tsaria, “Mi kalina ia inau sauba kau tsonikaea na Taovia”; maia e soaginia na baka ia a Juda.29:35 Na soa a Juda tana goko Hibru e tatangi vaga ‘tsonikae.’ Mi tana, maia ko Lea e mango na tamani dalena.
301Maia ko Ratsel e tau goto vasua sa baka vania a Jakob, me vaga ia maia e masugu vania na tasina me tsarivania a Jakob, “Ko molovaniau sa dalequ, me ti vaga ke tagara minau sauba kau mate.”
2Ma Jakob e kore vania ko Ratsel me tsarivania, “Inau e utu kau adia na sasana God. Aia nogo e naua te o gini tau vasua sa dalemu.”
3Ma ko Ratsel e tsaria, “Ko adia moa ko Bilha niqu daki tseka; mo ko maturu kolua, rongona ke gini tamani dalena vaniau inau. Mi tana nauvaganana ia ti inau kau gini lia na tinana na baka ke talu i konina aia.” 4Me vaga ia, maia e saua ko Bilha vania a Jakob na savana, maia e maturu kolua. 5Ma ko Bilha e tiana me vasuvania a Jakob kesa na dalena mane. 6Ma Ratsel e tsaria, “God e pede tabana i koniqu inau, me rongomigotoa niqu nonginongi, me sauvaniau kesa na dalequ mane”; maia e soaginia a Dan.30:6 Na soa a Dan tana goko Hibru e tatangi vaga ‘pede tabana.’7Ma ko Bilha e tiana tugua me vasugotoa vania a Jakob na rukanina dalena mane. 8Ma ko Ratsel e tsaria, “Inau au tovokakaia na tuliusiana na kulaqu, minau au tangomana”; maia e soaginia na baka ia a Naptali.30:8 Na soa a Naptali tana goko Hibru e tatangi vaga ‘tovokakai na tuliusiana.’
9Mi kalina ko Lea e reia laka e mango nogo na tamani dalena, maia e saugotoa ko Silpa nina daki tseka vania a Jakob ke lia goto na tauna. 10Mi muri ma ko Silpa e vasuvania a Jakob kesa na dalena mane. 11Me tsaria ko Lea, “Au tangomana manana”; maia e soaginia na baka ia a Gad.30:11 Na rongona na soa a Gad tana goko Hibru ‘tangomana.’12Ma ko Silpa e vasutugua kesa na dalena mane vania a Jakob, 13me tsaria ko Lea, “!Inau au mage sosongo! Mi kalina ia igira na daki kara soaginiau mage”; maia e soaginia na baka ia a Aser.30:13 Na rongona na soa a Aser tana goko Hibru ‘mage.’
14Mi tana tagu kalina e raranga na uiti maia Ruben e vano tana uta me ba reigira visana na vuana na “mandrake”,30:14 Na “madrake” aia e kesa na itai ara tutunina i sau laka ti igira na menivale kara gania na vuana ma kara gini tamani daleqira, mara gini aqo goto gana na madu. maia e adimaigira vania ko Lea na tinana. Ma ko Ratsel e tsarivania ko Lea, “Kiki ko tusuvaniau inau ke visana nina vuana ‘mandrake’ na dalemu.”
15Ma ko Lea e tsarivania, “?Laka e tau vati tugugo moa igoe o adiligi taniau nogo na savaqu? Mi kalina ia, mo ngaogotoa ko adiligigira nina vuana ‘mandrake’ na dalequ inau.”
Ma ko Ratsel e tsaria, “Ti vaga igoe ko vaniau visana nina vuana ‘mandrake’ na dalemu, inau kau tamivanigo ko maturu kolua a Jakob ke bongi.”
16Mi tana ngulavi ia kalina a Jakob e visumai tana uta, maia ko Lea e ba tsodoa me tsarivania, “Igoe sauba ko maturu koluau inau ke bongi, rongona inau au voliginigo nogo nina vuana ‘mandrake’ na dalequ.” Vaga ia, mi tana bongi ia ma Jakob e maturu kolua ko Lea.
17Ma God e rongomia nina nonginongi ko Lea, maia e tiana tugua me vasuvania a Jakob na tsegenina dalena mane. 18Me tsaria ko Lea, “God e saupeluna vaniau rongona au saua niqu daki tseka vania na savaqu”; maia e soaginia a Isakar.30:18 Na soa a Isakar tana goko Hibru e tatangi vaga ‘peluna.’19Ma ko Lea e tiana tugua me vasuvania a Jakob na ononina dalena mane. 20Maia e tsaria, “God e sauvaniau inau kesa na vangalaka dou sosongo. Mi kalina ia, sauba na savaqu ke tabedouau rongona inau au vasuvaninogoa ara ono na dalena mane”; maia e soaginia na baka ia a Sebulun.30:20 Na soa a Sebulun tana goko Hibru e tatangi vaga ‘tabedoua’ ma ‘na vangalaka.’21Mi muri, maia e vasua kesa na baka daki me soaginia ko Dina.
22Mi muri ma God e padatugua ko Ratsel; maia e rongomia nina nonginongi me naua me gini tangomana ke tamani dalena. 23Maia e tiana me vasua kesa na baka mane me tsaria, “God e adiligi taniau gaqu vangamâ me sauvaniau kesa na dalequ mane.” 24Maia e soaginia na baka ia a Josep30:24 Na soa a Josep tana goko Hibru e tatangi vaga ‘aia ke saugotoa ke kesa’ me tsaria, “Ma na Taovia ke sauvaniau ke kesa goto na dalequ mane.”
Ara Pabo Nina Sipi a Jakob
25Murina na botsaana a Josep, ma Jakob e tsarivania a Laban, “Ko tamivaniau ma kau vano, rongona kau gini visutugua i veraqu. 26Ko vaniau tugira na tauqu migira goto na dalequ igira inau au aqo mateqira i konimu ma kau vano. Igoe o donagininogoa laka inau au aqo dou sosongo vanigo.”
27Ma Laban e tsarivania, “Iani kau tsaritalua inau: Inau au donagininogoa tana basutidao laka aia na Taovia e vangalaka vaniau inau tana rongomu nogo igoe. 28Ko tsarimaia moa na vovolina igoe o ngaoa, minau sauba kau tusua vanigo.”
29Ma Jakob e tsarivania, “Igoe o donadou nogo laka inau au aqo kakai vanigo igoe, me laka ara pabo sosongo nimu omea tuavati kalina inau au reitutugugira. 30Kalina au tau vati mai moa inau, mara tau danga nimu omea tatamani igoe, mi kalina ia ara danga manana, rongona na Taovia e vangalaka vanigo iava moa tana au vano inau. Mi kalina ia e tsau nogo na taguna i tana inau kau reitutugua na valequ segeni.”
31Ma Laban e veisua tugua, “?Nagua sauba kau voliginigo?”
Ma Jakob e tuguvisua me tsaria, “Inau au tau ngaoa sa vovolina. Me ti vaga igoe ko tabea niqu papada, minau sauba kau reitutugugira babâ moa nimu sipi. 32Ko tamivaniau ma kau liu popono i laoqira nimu sipi ma nimu naniqoti i dani eni, ma kau vililigigira pipi na dalena sipi bau, migira na dalena naniqoti ara tuputupuga mara mamarega. Aia moa ngiti vovoliqu au ngaoa inau. 33Mi tana tagu ke mai, migoe tangomana ko tsodovulagi tsakua ti vaga inau au peqogo. Mi kalina ti ko mai na morosiaqira na vovoliqu, me ti vaga ko reia ke kesa na naniqoti ke tau mamarega se ke tau tuputupuga, se ti vaga sa sipi ke tau bau, mi tana migoe sauba ko donaginia laka aia au komia.”
34Ma Laban e tsaria, “Dou, inau au tabea. I kaita sauba ka ka naua na omea vaga igoe o tsaria.” 35Mi tana dani nogo ia, ma Laban e vilivotagira na naniqoti mane ara putsibubutoga mara tuputupuga, migira sui goto na dakina ara mamarega mara tuputupuga se na tupu sere i koniqira; maia e vilivotagira pipi sui na sipi bau, me mologira na dalena mane kara reitutugugira. 36Mi muri, maia e vanoligi tania a Jakob kolugira na turina nina omea tuavati aia e vililigigira me ba totu tana nauna e tugua na vanovano tolu na dani ti na ba tsau i tana. Maia Jakob e reitutugugira na turina nina omea tuavati a Laban.
37Mi muri, ma Jakob e adigira visana na arana mamauri tolu tavosi na vatana na gai vaga na mataqa, me koratiligia na turina na kokoraqira gana ke gini mamarega sere na rereiqira. 38Maia e turuvaginigira na arana gai girani i mataqira na naniqoti ligisana niqira popo na inu. Maia e mologira i tana, rongona igira na tuavati ara vaitsauvigi kalina ara mai na inu. 39Me vaga ia, mi kalina igira na naniqoti ara mai mara vaitsauvigi i mataqira na arana gai gira, mi muri kalina ara vasusu, ma na daleqira ara putsibubutoga, mara mamarega mara tuputupuga.
40Ma Jakob e molovotagira na sipi tanigira na naniqoti, me mologira kara aro bâ i koniqira nina sipi a Laban igira ara putsibubutoga mara bau. Mi tana nauvaganana ia, ma nina alaala na omea tuavati a Jakob ara pabo babâ maia e mologira kara totu tavota tanigira nina omea tuavati a Laban.
41Mi kalina igira na omea tuavati mamauri dou ara vaitsauvigi, ma Jakob e mologira na arana gai i mataqira ligisana niqira popo na inu, rongona igira kara gini vaitsauvigi i laoqira na arana gai gira. 42Maia e tau mologira na arana gai i mataqira na omea tuavati ara tau mauri dou. Me tau oka ma Laban e tamanigira moa na omea tuavati maluku lê, ma Jakob e tamanigira sui na omea tuavati mamauri dou. 43Mi tana nauvaganana ia, ma Jakob e gini tamani omea danga sosongo. Ara danga nina naniqoti, ma nina sipi, nina tseka, nina kamelo ma nina asi.
31A Jakob e Tsogo Tania a Laban
1Ma Jakob e rongomigira ara gini gogoko igira na dalena a Laban mara tsaria, “A Jakob e adigira sui nogo nina omea na tamada. Pipi nina omea sui a Jakob ara talu sui moa tana nina omea tatamani na tamada igita.” 2Maia e reigotoa laka a Laban e tau nogo dou sosongo vania vaga tana idana. 3Mi muri ma na Taovia e tsarivania a Jakob, “Ko visutugua tana niqira kao na tamamu ma na kamamu. Minau sauba kau totu kolugo.”
4Me vaga ia, ma Jakob e mologoko bâ vanikaira ko Ratsel ma ko Lea kara ka mai tsodoa tana poiatsa i tana ara tototu nina omea tuavati. 5Ma Jakob e tsarivanikaira, “Inau au reia ka tamamui kagamu e tau nogo dou sosongo vaniau inau vaga tana idana; maia nina God na tamaqu inau e tototu koluau moa. 6Mi kagamu amu ka dona laka inau au aqo vania ka tamamui kagamu tana susuligaqu popono. 7Me atsa moa e vaga, maia e peqoau nomoa inau, me olia na vovoliqu sangavulu kalina. Ma God e tau moa tamivania ke sekoliau. 8Mi kalina a Laban ke tsaria, ‘Igira na naniqoti mamarega sauba kara lia na vovolimu,’ migira sui lakalaka na naniqoti ara vasugira na daleqira mara viri mamarega sui. Mi kalina aia ke tsaria, ‘Igira na naniqoti putsibubutoga sauba kara lia na vovolimu igoe,’ mi tana, migira sui lakalaka na naniqoti ara vasugira na daleqira mara viri putsibubutoga sui. 9Me vaga ia ma God segenina nogo e adiligigira na sipi ma na naniqoti tania ka tamamui kagamu me saugira vaniau inau.
10“Mi tana niqira tagu na tsatsau igira, minau au bolebole mau reia laka igira sui na naniqoti mane ara tsatsau ara putsibubutoga, mara tuputupuga, mara mamarega. 11Nina angelo God e goko vaniau tana bolebole ia me soaau, ‘!A Jakob igoe!’ Minau au tsaria, ‘Eo.’ 12Maia e tsaria, ‘Ko morosi bâ, pipi sui na naniqoti mane ara tsatsau igira sui ara putsibubutoga, mara tuputupuga, mara mamarega. Inau au aqosivaganana ia rongona au reigira sui nogo na omea a Laban e nauvanigo igoe. 13Inau nogo na God au laba vanigo i Betel, i tana igoe o turuvaginikaea kesa na vatu ngiti padapada mo qetu bâ na oela na olive i kelana, mo aqosia kesa na veke vaniau inau. Mi kalina ia igoe ko vangaraua na visutugua tana kao i tana igoe o botsa.’ ”
14Mi kaira ko Ratsel ma ko Lea ara ka tsarivania a Jakob, “E tagara goto sa omea ke totuvisu konina ka tamamami kagami kami ka tangolidatoa. 15Maia e nauvanikagami vaga moa ti i kagami na tinonina na veratavosi. Me tsabirikagami, mi kalina ia, aia e tsonisuigira nogo ka qolomami popono kagami. 16Migira sui lakalaka na omea dou aia God e adiligia tania ka tamamami kagami igira sui ka tamanimami kagami nogo kolugira ka dalemami. Migoe ko naua moa na omea God e tsarivanigo ko naua.”
17-18Me vaga ia, ma Jakob e vangaraua na visutugua i konina na tamana tana kao ni Kanaan. E molokaegira na dalena ma na tauna i kelaqira na kamelo, me mologira nina omea tuavati sui kara ida, kolugira pipi sui na omea aia e adigira i Mesopotamia. 19Mi tana tagu ia, ma Laban e vano na putsiligiana na ivuqira nina sipi, mi kalina a Laban e totu moa i tana, maia ko Ratsel e komigira nina titinonina na god na vale e tamanigira na tamana. 20A Jakob e perobulesia a Laban rongona e tau tsarivania laka aia e vavano. 21Aia e adigira sui pipi na omea e tamanina, me mololetsakua i tana. Me ba savu taligu tana Kô Euprates me vano kalea na kao vungavungaga tana Gilead.
A Laban e Takuvia a Jakob
22Me tolu na dani i muri, mara ba tsarivania a Laban laka a Jakob e tsogo. 23Maia e soasaigira nina mane, me ba takuvia a Jakob vitu na dani poi e ba tsaulia tana kao vungavungaga ni Gilead. 24Mi tana bongi ia, ma God e labavania a Laban tana bolebole me tsarivania, “Ko parovata dou ko laka goto na nauvaniana sa omea seko a Jakob.” 25Ma Jakob ma nina alaala ara vaturikaenogoa niqira valepolo i kelana kesa na vungavunga, ma Laban migira nina mane ara ba vaturikaea niqira valepolo tana kao vungavungaga ni Gilead.
26Ma Laban e tsarivania a Jakob, “?Rongona gua ti o perobulesiau inau mo adiligikaira na dalequ daki vaga moa ti na daki o laua tana vailabu? 27?Rongona gua ti o perobulesiau mo tsogo mo tau tsarivulagi vaniau talu inau? Me ti vaga ko ida mo ko tsarivulagi talua vaniau, me tau utu inau kau molovanogo igoe tana magemage ma na lingelinge kolua na rekesi tsetsê ma na itai tatangi. 28Mo tau goto tamivaniau kau domigira ma kau vailivugira talu na tutuaqu ma na dalequ. !Na omea bubulega sosongo nomoa igoe o naua! 29Inau au tamani na susuliga kau nauvanigo moa na omea au padâ, me rongona moa i bongi e mailaba vaniau nina God na tamamu maia e parovataviau kau tau goto nauvanigo sa omea seko. 30Inau au dona nogo laka igoe o vano rongona o ngao sosongolia na visu i veramu. ?Eo, me rongona gua ti igoe o komigira niqu titinonina na god na valequ inau?”
31Ma Jakob e tuguvisua me tsaria, “Inau au matagu, rongona au padâ laka sauba igoe ko adiligikaira na dalemu daki taniau. 32Mi kalina ia, ti vaga igoe ko tsodoa ke kesa ieni ke tamanigira nimu titinoni, maia sauba ke mate. Mieni nogo i mataqira ka nida tinoni kaita, ko lavea ti ko reia ke kesa na omea o tamanina igoe mo ko adivisua.” Ma Jakob e tau dona laka ko Ratsel nogo e komigira na titinonina nina god a Laban.
33Ma Laban e lalave i laona nina valepolo a Jakob; mi muri me vano i laona nina valepolo ko Lea, mi laona ka niqira valepolo goto kaira ruka na daki tseka, me tau goto reigira na titinonina nina god. Mi muri, maia e ba goto i laona nina valepolo ko Ratsel. 34Maia ko Ratsel e adigira na titinoni god igira me mologira i laona na lapa gana na totu tana kamelo me totuvatavigira. Ma Laban e lalave popono i laona nina valepolo ia, me tau goto reigira. 35Ma ko Ratsel e tsarivania tamana, “Ko laka kiki na kore vaniaqu taovia, inau au tau tangomana na totu tû i matamu, rongona au reivula.” Maia Laban e lalave bamai me tau goto reigira na titinonina na god ni valena.
36Mi tana ma Jakob e kore me veisuâ a Laban, “?Laka nagua seko au nauvanigo inau? ?Na ketsa gua au kutsia inau ti o gini takuviau vaga igoe? 37?Kalina ia igoe o lalavenogoa i laoqira niqu omea popono inau, ma sa vangana gua na valemu o reia igoe? Me ti vaga ko reia sa omea mo ko molotsunamaia ieni i mataqira nimu mane igoe ma niqu mane inau, mo ko molovanigira igira kara pedea asei ka vidada kaita e goto. 38Inau au totu kolugo igoe e rukapatu nogo na ngalitupa; mi tana tagu popono ia migira nimu sipi ma nimu naniqoti ara vasusu danga bâ, minau au tau lelê gania ke kesa goto sa vidaqira na sipi mane tana nimu alaala na sipi igoe. 39Me pipi kalina ti na omea tuavati atsi ara gati matesia kesa nimu sipi, minau e gadoviau na rotana. Mau tau goto adi bâ vanigo igoe gana kau sauvulagia vanigo laka e tau niqu sasi inau. Migoe o raiau moa kau tuguvisu vanigo na omea gua moa ara komia tana dani se tana bongi. 40Me danga sosongo na tagu inau au gini rota na papara tana dani ma na bisi tana bongi, mau tau goto tangomana kau maturu. 41Aia e vaga saviliu i laona rukapatu na ngalitupa inau au totu kolugo igoe. E sangavulu vati ngalitupa inau au aqosage ka mateqira na dalemu daki karani, me ono ngalitupa inau au aqo matena nimu sipi. Me atsa moa e vaga ia, migoe o olia na vovoliqu inau sangavulu kalina. 42Me ti vaga ke tau totu koluau niqira God na tamaqu, ka niqira God a Abraham ma Isaak, me tau utu igoe ko tsialigiau lê oka nogo, me ke tagara goto sa omea kau tamanina. Ma God e morosia niqu rota ma na aqo kakai inau au naugira, mi bongi maia e goko kakai sosongo vanigo.”
Ka Niqira Tabesai Kaira a Jakob ma Laban
43Ma Laban e tuguvisua nina goko a Jakob me tsaria, “Na daki karani na dalequ inau; ma ka daleqira na tamaniqu inau, ma na omea tuavati sui girani na tamaniqu goto inau, migira sui na omea o reigira ieni igira sui lakalaka niqu omea nogo inau. Me rongona moa e tagara goto sa omea kau naua gana kau tangolivisukaira na dalequ daki karani ma ka daleqira, 44minau au vangaraua moa kau aqosia kesa na tabesai kolugo igoe. Ida kaita ma ka aqosia kesa na tsupu na vatu gana ke gini molopapada vanikaita tana rongona ka nida tabesai.”
45Me vaga ia, ma Jakob e adia kesa na vatu me turuvaginikaea ngiti padapada. 46Me tsarivanigira nina mane kara adigira ke visana na vatu loki ma kara molo tsupulaginigira. Mi muri, migira ara mutsa gaqira ligisana na tsupu na vatu gira. 47Ma Laban e soaginia i tana Jegar Sahaduta,31:47 Na rongona na soa i Jegar Sahaduta tana goko ni Aram ‘na tsupu ngiti papadana vanigita.’ maia Jakob e soaginia Galeed.31:47 Na rongona na soa i Galeed tana goko Hibru ‘na tsupu ngiti papadana vanigita.’48Maia Laban e tsarivania a Jakob, “Na tsupu na vatu iani sauba ke ngiti papada vanikaita.” Aia nogo na rongona ti na nauna ia ara soaginia i Galeed. 49Ma Laban e tsarigotoa, “Na Taovia ke matanikaita kalina kaita ka tavota.” Me vaga ia, ma na nauna i tana ara soaginigotoa i Mispa.31:49 Na soa i Mispa tana goko Hibru e tatangi vaga ‘na nauna gana na mani tû ma na moro.’50Ma Laban e goko babâ me tsaria, “Ti vaga igoe ko tau galuvedoukaira na dalequ daki karani, se ko taugâ ke visana segeni daki, atsa moa kau tau morosigo inau, mo ko padatugua moa laka God e matanikaita. 51Igirani nogo na vatu inau au molo tsupulaginigira ka levugada kaita, miani goto na vatu igoe o turuvaginikaea ngiti papadana. 52I karani sui na tsupu na vatu ma na vatu papadana kara totu ngiti padapada vanikaita. Inau sauba e utu saikesa vaniau kau liusia na tsupu na vatu iani ma kau baginigo igoe, me vaga goto igoe, ko laka goto na liusiana na vatu papadana iani mo ko maiginiau inau. 53Nina God a Abraham ma nina God a Nahor31:53 A Abraham na tutuana a Jakob, ma Nahor na tamana a Laban. sauba ke votagoko ka levugada kaita.” Mi tana, ma Jakob e vatsa tana asana na God aia Isaak na tamana e samasama vania, laka aia sauba ke manalia na veke ia. 54Me tû me matesia kesa na omea tuavati, me savoria ngiti kodoputsa tana vungavunga ia, me soamaigira nina mane kara mai sanga tana mutsa. Mi murina kalina ara mutsa sui, migira ara maturu i kelana na vungavunga tana bongi ia. 55Mi tana matsaraka bongibongi na dani ngana, ma Laban e domigira me vailivugira na tutuana mi kaira na dalena daki, maia e tû me visu i verana.
32A Jakob e Vangaraua Na Ba Tsodoana A Esau
1Mi kalina a Jakob e vavano moa i sautu, mara visana na angelo ara mai na tsodoana. 2Mi kalina a Jakob e reigira maia e tsaria, “Tana nauna nogo ieni e tototu na Taovia”; maia e soaginia tana nauna ia i Mahanaim.32:2 Na rongona na soa i Mahanaiam tana goko Hibru ‘ruka na nauna tana ara vaturikaegira niqira valepolo.’
3Ma Jakob e molovanogira visana na mane adigoko kara ida vania na ba tsodoana a Esau na kulana tana butona kao ni Edom. 4Maia e tsarivanigira kara tsari vaganana iani vania a Esau, “Inau a Jakob nimu maneaqo, au mai na tsarivulagiana vanigo a Esau gaqu taovia laka inau au tototu kolua a Laban, maia nogoria na rongona ti au gini oka sosongo na visumai poi e tsau kalina ia. 5Inau au tamanigira na buluka, na asi, na sipi, na naniqoti, ma na tseka. Minau au mologoko ba vanigo taovia gana ke gini visu papadamu mo ko soalakaau tugua.”
6Mi kalina ara visumai igira na mane adigoko, mara ba tsarivania a Jakob, “Igami ami bâ i konina a Esau na kulamu, maia e maimai nogo i sautu na valaleamu igoe. Mara dulikolumaia ara vati sangatu na mane.” 7Mi tana, ma Jakob e boe sosongo me matagu. Maia e tû me votaruka igira na tinoni ara dulikolua, me nauvaganana vanigira goto nina sipi, ma nina naniqoti, nina buluka ma nina kamelo. 8Maia e padasegenina, “Ti vaga a Esau ke mai me ke baginia na kesanina alaala, me kesa alaala tangomana kara tsogo.”
9Mi muri ma Jakob e nonginongi, “!Igoe nina God a Abraham na tutuaqu, ma nina God a Isaak na tamaqu, ko rongomiau inau! Taovia igoe nogo o tsarivaniau kau visutugua tana niqu kao mi tana niqira kao na kamaqu, me laka igoe sauba ko naua me pipi sui na omea kara vano dou vaniau. 10Inau nimu maneaqo moa, me tau ulagaqu nimu galuve ma nimu doulaka o sauvulagi vaniau. Tana idana kalina au savu taligu tana Kô Jordan, me kesa lelê moa na itoro au tangolia me tagara goto sa omea tavosi. Mi kalina eni, minau au visumai kolukaira ruka na alaala loki karani. 11Inau au nongigo ko maurisiau tania na limana a Esau na kulaqu. Inau au matagu, au matagu ke tau mai rongona ke maiginigami me ke labumatesigami sui, tsau goto i koniqira na daki ma na baka. 12Ko padatugua laka igoe o vekenogoa vaniau laka sauba ko naua me pipi na omea ke vano dou vaniau, mo ko sauvaniau kara danga na kukuaqu me ke utugana vania sa tinoni na tsokoraeaqira, ma kara danga vaga na vatu na one i tasi.”
13-15Ara maturu i tana tana bongi ia, mi tana dani ngana, ma Jakob e vilivotagira i laoqira nina omea tuavati popono na vangalaka gana na sauvaniana a Esau na kulana: e ruka sangatu na naniqoti daki me rukapatu na manena, ruka sangatu na sipi daki me rukapatu na manena, me tolu sangavulu na kamelo e dangadanga dou na tsutsuqira kolu daleqira, me vati sangavulu na buluka daki me sangavulu na manena, rukapatu na asi daki me sangavulu na manena. 16E votagira pipi na vatana kara totu babâ tana niqira alaala, me mologira nina maneaqo kara reitutugu babâ tango kesa alaala. Me tsarivanigira, “Kamu ida igamu, ma kamu moloa ke mangamanga tetelo i levugana pipi alaala.” 17Maia e ketsalia na kesanina maneaqo, “Mi kalina ti vaga ke mai tsodogo a Esau na kulaqu me ke veisuago, ‘?Asei gamu taovia? ?Miava o vavano? ?Masei e tamanigira na omea tuavati ara idaida vanigo?’ 18migoe nimu aqo ko tuguvisua mo ko tsaria, ‘Nimu maneaqo a Jakob aia nogo e tamanigira. Aia e molo idamaigira vaga kesa na vangalaka vanigo a Esau gana taovia. Maia Jakob segenina goto nogo e maimai i murimami igami.’ ” 19Aia e ketsali vaganana goto na rukanina ma na tolunina, migira sui goto ara reitutugua tango kesa na alaala babâ, me tsarivanigira, “Iani nogo na omea kamu tsarivania a Esau kalina kamu tsodoa. 20Nimui aqo kamu tsarivaganana iani, ‘Eo, a Jakob nimu maneaqo e maimai i murimami igami.’ ” Ma Jakob e pada i tobana, “Inau sauba kau ragosia na tobana tana sauana na vangalaka girani, mi muri kalina kau ba tsodoa e tau utu aia sauba ke tabedouau.” 21Me molo idavanogira nina vangalaka, maia e totuvisu moa me maturu tugua i tana tana bongi ia.
A Jakob e Vailabu Kolua God i Peniel
22Mi tana bongi ia, ma Jakob e mamata me adikaira ruka na tauna kaira, mi kaira goto ruka na tauna lê kolugira sangavulu kesa na dalena, mara savu taligu tana Kô Jabok. 23Mi murina kalina e molosavugira sui, maia e molosavugira goto pipi sui na omea e tamanina, 24maia moa e totuvisu segeni i tana.
Me mailaba kesa na mane, mara ka vailabugi poi e tsau tana varangi dani. 25Mi kalina na mane ia e reia laka e varangi ke tau tangomana tana vailabu ia, maia e tû me labuvania na bunguna a Jakob me gini tapiu na sasaina na sulina. 26Ma na mane e tsaria, “Ko mololeau inau ma kau vano; e vovomai nogo na dani.”
Ma Jakob e tsaria, “E utu kau mololego poi ko tabuau talu.”
27Ma na mane ia e veisuâ, “?Asei na asamu igoe?”
Ma Jakob e tuguvisu vania me tsaria, “A Jakob na asaqu.”
28Ma na mane e tsaria, “Sauba na asamu igoe kara tau nogo soaginigo a Jakob. O vailabugi nogo kolua God me kolugira na tinoni, migoe o tangomana; me sauba na asamu kalina ia kara soaginigo a Israel.”32:28 Na soa a Israel tana goko Hibru e tatangi vaga ‘aia e vailabu kolua God.’
29Ma Jakob e tsaria, “Mi kalina ia ko tsarivaniau inau na asamu.”
Ma na mane ia e veisuâ, “?Rongona gua ti o ngaoa igoe ko donaginia na asaqu inau?” Mi muri maia e tabua a Jakob.
30Ma Jakob e tsaria, “!Alao! !Inau au morosilakana nogo God ginia na mataqu segeni, mau mamauri moa!” Me vaga ia maia e soaginia tana nauna ia i Peniel.32:30 Na soa i Peniel tana goko Hibru e tatangi vaga ‘na matana God.’31Mi kalina a Jakob e mololea i Peniel e dato nogo na aso, maia e vavano tsoetsoe rongona e tapiu na bunguna. 32Me tsau mai i dani eni, migira na kukuana a Israel ara tau gania na lasina aia e totu tana sasaina na bungu, rongona tana lasina nogo ia na mane ia e labuvania a Jakob.
33A Jakob e Tsodoa a Esau
1Mi kalina a Jakob e reia a Esau e maimai kolugira vati sangatu nina mane, maia e tû me votagira na baka vania ko Lea, ma ko Ratsel, me vanikaira goto na savana lê. 2Me molokaira ruka na daki tseka kara ka ida kolua ka daleqira, me tsarimai ko Lea kolugira na dalena, mi muri mi kaira ko Ratsel ma Josep. 3Ma Jakob e ida vanigira, mi kalina e ba laba i konina a Esau na kulana, me vitu kalina e tsuporu tsuna i matana. 4Ma Esau e ulomai na tsodoana me kasoa me domia, mi kaira sui ara ka ngangai. 5Mi kalina a Esau e pidikae me morosigira na daki ma na baka, maia e veisuâ, “?Asei vaga na tinoni girani?”
Ma Jakob e tuguvisua me tsaria, “Taovia, igirani nogo na baka aia God e gini vangalaka vaniau.” 6Mi muri, mi kaira na savana lê ara ka mai kolu ka daleqira mara tsuporu i matana; 7me tsarimai ko Lea migira na dalena, mi muri tsotsodo mara ka mai kaira a Josep ma ko Ratsel mara ka tsuporu vanigotoa.
8Ma Esau e veisuâ, “?Megua igira na alaala inau au tsodogira idaida? ?Nagua na rongona gira?”
Ma Jakob e tuguvisua me tsaria, “Igira nogo niqu vangalaka vanigo igoe rongona igoe ko tabedouau.”
9Ma Esau e tsaria, “Kulaqu, inau e tuguau nogo niqu tamani. Ko mologira moa migoe nogo ko tamanigira.”
10Ma Jakob e tsaria, “Tagara kulaqu, ti vaga igoe o tabedouau manana mo ko tami moa kiki na adiana niqu vangalaka. Tana niqu papada inau, na morosiana na matamu igoe e vaga moa ti na morosiana na matana God, matena igoe o tabedouau sosongo vaga ia. 11Kiki, ko tamia moa na adiana na vangalaka girani inau au adimaigira vanigo. God e dou sosongo vaniau inau me sauvaniau na omea sui au kilia vania na mauriqu.” Ma Jakob e rai sosongolia a Esau poi tsau kalina aia e tami na adiana nina vangalaka.
12Ma Esau e tsaria, “Ida ma ka vano, inau sauba kau idagana sautu vanigo.”
13Ma Jakob e tsaria, “Igoe o dona nogo laka igira na baka ara tau susuliga na vanovano tsaku, minau niqu aqo kau padagira goto na sipi, ma na buluka kolu daleqira. Me ti vaga ka turugira kara vano tsaku sosongo me atsa moa ti ke kesa moa na dani, ma na alaala popono sauba kara mate sui. 14Kiki, ko ida vano moa igoe. Minau sauba kau kisâ moa kau tsatsari kolugira niqu omea tuavati migira na baka poi kau ba tsauligo i Edom.”
15Ma Esau e tsaria, “Me ti e vaga ia, mo ko tamivaniau moa ma kau molovisugira visana niqu mane kara totu kolugo.”
Ma Jakob e tsarivania, “E tau goto tamani rongona ke vaga ia, ti vaga ke dou vanigo moa igoe.” 16Me vaga ia, mi tana dani nogo ia ma Esau e aligiri na visutugua i Edom. 17Ma Jakob e vano i Sukot, i tana aia e logovalena me visana na babale vanigira nina omea tuavati. Maia nogoria na rongona ti ara soaginia tana nauna ia i Sukot.33:17 Na rongona na soa i Sukot tana goko Hibru ‘babale.’18Kalina a Jakob e visumai talu i Mesopotamia, maia e maitsau dou tana verabau ni Sekem tana kao ni Kanaan, me ba vaturikaea nina valepolo kesa tana nauna mangasâ varangisia na verabau ia. 19Maia e voliginia kesa sangatu na tavina siliva na turina na kao ia i koniqira na kukuana a Hamor aia na tamana a Sekem. 20Maia e logoa kesa na belatabu i tana me tangomalavuginia El niqira God na Israel.
34Ara Tangopekea ko Dina
1Me kesa dani aia ko Dina ka daleqira daki a Jakob ma ko Lea, e vano na tsigoviaqira visana na daki ni Kanaan. 2Mi kalina a Sekem na dalena a Hamor na Hivi, aia na taovia na vera tana butona kao ia, e reia ko Dina, maia e tangolia me tangopekea. 3Maia e reia na baka daki ia e rerei dou sosongo te aia e ngao sosongolia me tovoa ke goko ragorago vania. 4Me ba tsarivania na tamana, “Inau au ngaoa igoe ko adivaniau na baka daki iani me ke lia na tauqu.”
5Mi kalina a Jakob e rongomia laka ara paluvangamana ko Dina, ma na rongona igira na dalena mane ara totu moa tana poi kolugira nina buluka, ti aia e gini tau mavi ke naua sa omea poi tsau kara visumai igira. 6Maia Hamor na tamana a Sekem e vano na goko koluana a Jakob 7kalina tsotsodo igira na dalena mane a Jakob ara vivisumai talu i poi. Mi kalina ara rongomia na omea e laba vania na tasiqira, mara gini novo sosongo mara kore loki rongona a Sekem e naua na omea vaga ia, me peaginigira na tinoni sui tana Israel tana tangopekeana na dalena daki a Jakob. 8Ma Hamor e bâ me tsarivania a Jakob, “A Sekem na dalequ e ngao sosongolia na dalemu daki igoe; kiki, ko tamivania moa me ke taugâ. 9Ida kaita ma ka aqosia kesa na vekesai laka sauba kara vaitaugagi nimami tinoni igami ma nimu tinoni igoe. 10Mi muri, migamu tangomana kamu totu kolugami ieni i laona nimami butona kao; ma kamu totu iava moa tana amu ngaoa na totu, ma kamu liu bamai iava moa tana amu padangaoa na vano, ma kamu tamani kao goto.”
11Mi muri, maia Sekem e tû me tsarivania na tamana ko Dina migira na tasina, “Kamu galuveau moa ma kamu sauvaniau ko Dina, minau sauba kau sauvanigamu na omea gua moa amu ngaoa. 12Kamu tsarivaniau moa inau na vangalaka koegua amu ngaoa, ma kamu moloa na qolona vuvuti ke dato koegua moa amu kilia; minau sauba kau sauvanigamu na omea gua moa igamu amu nongia, ti vaga kamu tamivaniau moa inau kau taugâ ko Dina.”
13Mi tana rongona a Sekem e paluvangamana nogo ko Dina na tasiqira, te igira na dalena a Jakob ara perobulesikaira a Sekem ma Hamor na tamana. 14Mara tsarivanikaira, “Igami e utu kami tamia na tasimami ke taugâ na mane e tau paripapada; aia sauba ke paluvangamamami igami. 15Migami tangomana kami tami vanikagamu na tasimami ti vaga i kagamu kamu ka lia vaga nogo igami, ma kamu ka tami na paripapadaqira pipi sui na mane i laomui. 16Mi tana moa ti igami sauba kami ka tabea na vaitaugagi koluamui igamu, ma kami mai totu kolugamu ma kami lia vaga kesa tinoni kolugamu. 17Me ti vaga kamu ka tau tabea nimami goko ma kamu ka sove na nauana na paripapadana, migami sauba kami adia na tasimami ma kami vano.”
18Ma na omea vaga ara tsaria igira e dou moa vanikaira a Hamor ma Sekem na dalena, 19ma na mane vaolu ia e tau goto kisâ na nauana na omea ara tsarivania, rongona aia e ngao sosongolia na dalena daki a Jakob. Ma Sekem aia nogo ara padaloki sosongolia bâ i laona nina tamadale na tamana.
20Mi kaira a Hamor ma Sekem na dalena ara ka vano tana nauna gana na sai tana matsapakapuna na verabau, mara ka goko vanigira ka gaqira verakolu mara ka tsaria: 21“Na mane girani ara tobadou vanigita; e dou ka tamivanigira ma kara totu kolugita moa i laona nida kao ma kara liu iava moa tana ara ngaoa. Na kao e loki tugugira goto igira. Ka vaitaugagi kolugira na daleqira daki, migita ka sauvanigira goto na daleda daki kara taugagira. 22Migira na mane girani sauba kara tami na totu koluada ma kara lia vaga kesa tinoni kolugita, ti vaga igita ka tamia laka pipi sui na mane ara totu i laoda kara paripapadana, vaga nogo igira ara paripapada. 23?Laka pipi niqira omea tuavati me pipi sui na omea tavosi goto igira ara tamanina kara tau lia nida omea igita? Me vaga ia, ida ma ka tami vanigira moa kara mauri i laoda igita.” 24Migira sui na tinoni tana vera ia ara tabea na omea ara ka tsaria kaira a Hamor ma Sekem, me pipi sui lakalaka na mane ara paripapada.
25Me tolu moa na dani i muri, kalina e tau vati mavu moa tana ara paripapada, ara ka ruka vidaqira na dalena a Jakob, kaira nogo a Simeon ma Levi, i kaira na tasina ko Dina, ara ka adia ka niqira isi mara ka liu i laona na verabau ia, me tau goto gunurukaira ke kesa laka kara ka naua sa omea, mi kaira ara ka matesigira pipi sui lakalaka na mane, 26kolu kaira goto a Hamor ma Sekem na dalena. Mi muri, mara ka adiligia ko Dina tania na valena a Sekem mara tu vano. 27Mi murina na labumate ia, migira na dalena mane tavosi a Jakob ara lausuia na omea tana vera ia, na tangotugu rongona ara paluvangamana na tasiqira. 28Ara adigira na sipi, ma na buluka, ma na asi, me pipi sui lakalaka na omea i laona na verabau mi laona na uta. 29Ara adigira pipi sui na omea loki matena, mara tangoligira sui na daki ma na baka, mara kalagaivanogira pipi sui na omea ara totu i laona na valeqira.
30Mi tana ma Jakob e tsarivanikaira a Simeon ma Levi, “I kagamu amu ka alomaia vaniau inau na padasavi loki. Kalina ia igira na Kanaan ma na Peres, migira sui goto ara totu tana kao iani sauba kara reisaviau inau. Mara tau danga niqu mane inau; me ti vaga igira kara sai alaala ma kara maiginiau, me sauba nomoa inau migamu niqu tamadale popono ka viri mate sui.”
31Mi kaira ara ka tsaria, “Ami ka tau ngaoa ka tasimami kara nauvaganana na rebi.”
35God e Tabua a Jakob i Betel
1Ma God e tsarivania a Jakob, “Ko tû tsaku mo ko vano i Betel mi tana ko totu. Ko logovaniau kesa na belatabu i tana, inau na God au laba vanigo igoe kalina o tsotsogo tania a Esau na kulamu.”
2Me vaga ia, ma Jakob e tsarivanigira nina tamadale migira sui goto ara totu kolua, “Kamu tsoniligigira sui na titinonina na god peropero igamu amu tamanina; kamu malesi segenimui ma kamu sagelia na polo male. 3Igita sauba ka mololea ieni ma ka vano i Betel, i tana inau sauba kau logoa kesa na belatabu vania na God aia e sangaau inau tana taguna niqu rota, maia e totu koluau pipi tana nauna sui i tana au liu.” 4Me vaga ia, migira ara sauvania a Jakob pipi sui na titinonina na god igira na veratavosi ara tamanina, me pipi sui goto na tsaukuli ara tsautsau i kuliqira. Maia e qilugira sui i vavana na gai tabu aia e tû i ligisana i Sekem.
5Mi kalina a Jakob migira na dalena ara aligiri na vano, ma na matagu loki e gadovigira na tinoni ara totu tana vera varangi, mara tau lelê goto tovoa na takuviaqira. 6Ma Jakob e mai kolugira nina tinoni sui tsau i Lus, i tana ara soaginigotoa i Betel tana kao ni Kanaan. 7Maia e logoa i tana kesa na belatabu me tangomalavuginia tana nauna ia na God ni Betel, rongona i tana nogo God e sauvulagi segenina vania kalina aia e tsogo tania a Esau na kulana. 8Maia ko Debora gana reitutugu ko Rebeka e mate mara qilua i vavana na gai tabu e totu pala tada vania i Betel. Mara soaginia na gai tabu ia “Na Gai na Ngangai.”
9Mi kalina a Jakob e visumai talu i Mesopotamia, ma God e labavanitugua me tabua. 10Mi muri ma God e tsarivania, “Na soamu igoe aia nogo a Jakob, me tû kalina ia me bâ sauba kara soaginigo a Israel.” Me vaga ia ma God e soaginia a Israel. 11Ma God e tsarigotoa vania, “Inau na God Susuliga Sosongo. Igoe sauba ko tamanigira kara danga na dalemu. Ma na puku danga sauba kara talumai i konimu igoe, migoe sauba ko lia na mumuaqira na taovia tsapakae. 12Me sauba kau sauvanigo me vanigira goto igira na kukuamu kara mai i murimu igoe, na kao aia inau au saunogoa vanikaira a Abraham ma Isaak.” 13Mi muri ma God e mololea a Jakob. 14Mi tana nauna nogo i tana God e goko vania, ma Jakob e vaturikaea kesa na vatu padapada, me qetu bâ i konina na uaeni ma na oela na olive me baloa. 15Maia e soaginia tana nauna ia i Betel.
Na Mateana ko Ratsel
16Ma Jakob ma nina tamadale ara mololea i Betel, mi kalina ara tau vati varangisia moa i Eprat, e tsau nina tagu tana ko Ratsel ke vasua na dalena, maia e gini vatsangisavi loki sosongo. 17Mi kalina e vatsangi lokilokia na dalena, maia na daki e adivasusuna e tsarivania, “Ko Ratsel ko laka na matagu; e kesa goto na dalemu mane.” 18Maia e varangi nogo ke mate, me datovia na magomago loki, maia e soaginia na dalena a Benoni,35:18 Na rongona na soa a Benoni tana goko Hibru ‘na dalena niqu melu.’ maia na tamana e soaginia a Benjamin.35:18 Na rongona na soa a Benjamin tana goko Hibru ‘na baka madoa dou.’
19Mi kalina e mate ko Ratsel, mara qilua liligina na sautu e vano kalea i Eprat, mi dani eni ara soaginia tana nauna ia i Betlehem. 20Ma Jakob e vaturikaea kesa na vatu na papadana i tana, ma na vatu papadana na qiluna ko Ratsel e totu moa i tana tsau mai i dani eni. 21Me tû i tana, ma Jakob e ratsu bâ goto, me ba totu i tabana bâ na kusudato loki ni Eder.
Igira na Dalena Mane a Jakob
22Mi kalina a Jakob e totu moa tana butona kao ia, ma Ruben e maturu kolua ko Bilha, aia kesa ka vidaqira na tauna lê a Jakob; mi kalina a Jakob e rongomia me gini kore loki sosongo.
Ara tu sangavulu ruka na dalena mane a Jakob. 23Tugira na dalena mane ko Lea: tugira nogo a Ruben aia na dalena botsaida a Jakob, ma Simeon, ma Levi, ma Juda, ma Isakar, ma Sebulun. 24Mi kaira na dalena mane ko Ratsel: kaira nogo a Josep ma Benjamin. 25Mi kaira na dalena mane ko Bilha aia nina daki tseka ko Ratsel: kaira nogo a Dan ma Naptali. 26Mi kaira na dalena ko Silpa aia nina daki tseka ko Lea: kaira nogo a Gad ma Aser. Tugirani nogo na dalena mane ara tu botsa vania a Jakob i Mesopotamia.
Na Mateana a Isaak
27Ma Jakob e vano me ba totu kolua a Isaak na tamana i Mamre varangisia i Hebron, i tana ara ka totu ida a Abraham ma Isaak. 28Ma Isaak e mauri tsaulina kesa sangatu alu sangavulu na ngalitupana, 29me mate kalina e tuqatuqa sosongo nogo; mi kaira a Esau ma Jakob na dalena ara ka qilua.
36Igira na Kukuana a Esau
1Igirani nogo na kukuana a Esau, aia ara soaginigotoa a Edom. 2A Esau e taugagira visana na daki ni Kanaan: aia ko Ada na dalena a Elon na Het; ma ko Oholibama na dalena a Ana aia na dalena a Sibeon na Hivi; 3ma ko Basemat na dalena a Ismael ma na tasina daki a Nebaiot. 4Ko Ada e vasua a Elipas; ma ko Basemat e vasua a Reuel; 5ma ko Oholibama e vasutugira a Jeus, ma Jalam ma Kora. Mi tugirani sui na baka mane girani ara botsa vania a Esau tana kao ni Kanaan.
6Mi muri, maia Esau e adigira na tauna ma na dalena mane ma na dalena daki, migira sui goto na tinoni i laona na valena, kolugira sui nina omea tuavati, me pipi sui lakalaka na omea aia e tamanina tana kao ni Kanaan, me vanoligi tania a Jakob na kulana kesa tana butona kao tavosi. 7Aia e gini vanoligi rongona na kao i tana ara ka tototu kaira e tau nogo tugu kaira; kaira sui ara ka tamani danga sosongo ka niqira omea tuavati, me tau nogo tangomana kara ka totusai. 8Me vaga ia, ma Esau e ba totu tana kao vungavungaga ni Edom.
9Igirani nogo na kukuana a Esau na mumuaqira na Edom. 10-13Aia ko Ada na tauna a Esau e vasuvania kesa lelê moa na dalena mane aia a Elipas, ma Elipas e tamanitugira tsege na dalena mane: tugira nogo a Teman, ma Omar, ma Sepo, ma Gatam, ma Kenas. Mi konina ko Timna kesa goto na tauna aia e tamanina goto kesa na dalena mane, a Amalek na soana.
Maia ko Basemat kesa goto na tauna a Esau e vasuvania kesa lelê moa na dalena mane aia a Reuel na soana, ma Reuel e tamanitugira vati na dalena mane: tugira nogo a Nahat, ma Sera, ma Sama, ma Misa.
14Aia ko Oholibama kesa goto na tauna a Esau ma na dalena daki a Ana na dalena a Sibeon, e vasuvania a Esau tolu na dalena mane: tugira a Jeus, ma Jalam, ma Kora.
15Igirani nogo na puku ara talu i konina a Esau. Aia Elipas na dalena botsa ida a Esau e lia tu mumuaqira na puku tugirani: na Teman, na Omar, na Sepo, na Kenas, 16na Kora, na Gatam, ma na Amalek. Igirani sui na kukuana ko Ada aia na tauna a Esau.
17Aia Reuel na dalena a Esau e lia tu mumuaqira na puku tugirani: na Nahat, na Sera, na Sama ma na Misa. Tugirani sui na kukuana ko Basemat kesa goto na tauna a Esau.
18Tugirani na puku ara tu talumai konina a Esau tana nina vasusu ko Oholibama na tauna aia na dalena daki a Ana: na Jeus, ma na Jalam, ma na Kora. 19Igira sui na puku girani ara talumai i konina a Esau.
Igira na Kukuana a Seir
20Tugirani na dalena mane a Seir ni Hor ara tu totuvi idâ na kao ni Edom: aia nogo a Lotan, ma Sobal, ma Sibeon, ma Ana, 21ma Dison, ma Eser ma Disan. Tugirani nogo na dalena a Seir ara taovia tagao vanigira na Hor.
22A Lotan aia ka mumuaqira kaira na duli ka koniqira a Hori ma Heman. Ma Lotan e tamanina kesa na tasina daki aia ko Timna.
23Ma Sobal aia tu mumuaqira tugira na duli tu koniqira a Alvan, ma Manahat, ma Ebal, ma Sepo, ma Onam.
24A Sibeon e tamanikaira ruka na dalena mane, kaira nogo a Aia ma Ana. Iani nogo na Ana e tsodovulagigira na vuravura papara tana kaomate kalina aia e reitutugugira nina asi na tamana. 25-26A Ana aia na tamana a Dison, maia tu mumuaqira na duli tu koniqira a Hemdan, ma Esban, ma Itran, ma Keran. A Ana e tamanigotoa kesa na dalena daki aia ko Oholibama na soana.
27A Eser aia tu mumuaqira tugira na duli tu koniqira a Bilhan, ma Saavan ma Akan.
28A Disan ka mumuaqira kaira na duli ka koniqira a Us ma Aran.
29-30I tugirani nogo na puku na Hor tana kao ni Edom: na Lotan, na Sobal, na Sibeon, na Ana, na Dison, na Eser ma na Disan.
Igira Na Taovia Tsapakae ni Edom
31-39Igirani nogo na taovia tsapakae ara vaitugugi na tagaoviana na vera ni Edom, tana tagu kalina igira na Israel ara tau vati tamanina moa niqira taovia tsapakae segeni:
a Bela na dalena a Beor ni Dinhaba
a Jobab na dalena a Sera ni Bosra
a Husam tana butona kao ni Teman
a Hadad na dalena a Bedad ni Avit, aia e tuliusigira na Midian tana vailabu tana kao ni Moab
a Samla ni Masreka
a Saul ni Rehobot-i-Kô
a Baal Hanan na dalena a Akbor
a Hadad ni Pau, ma na tauna aia ko Mehetabel na dalena daki a Matred ma na kukuana a Mesahab.
40-43Ma Esau na mumuaqira na puku ni Edom girani: na Timna, na Alva, na Jetet, na Oholibama, na Ela, na Pinon, na Kenas, na Teman, na Mibsar, na Magdiel ma na Iram. Mi tana butona kao i tana ara totu pipi na puku girani ara tamavugininogoa na soana niqira puku.
37A Josep Migira na Kulana
1A Jakob e mauri babâ moa tana kao ni Kanaan, i tana e totu ida nogo na tamana. 2Miani nogo e vaga na turupatuna nina tamadale a Jakob.
Aia Josep e sangavulu vitu moa na ngalitupana kalina e sangâ na reitutugu sipi ma na naniqoti kolugira na kulana igira ka daleqira ko Bilha ma ko Silpa, i kaira na savana lê a Jakob na tamana. Ma Josep e tatamanga vania na tamana tana rongoqira na omea igira na kulana ara naua.
3Ma Jakob e galuve sosongolia a Josep liusigira bâ igira sui na kulana tavosi, rongona e botsa kalina aia e tuqatuqa nogo. Ma Jakob e vosivania a Josep kesa na polo tsavugotu katsi mamarega rerei dou sosongo. 4Mi kalina igira na kulana ara reia laka na tamaqira e galuve sosongolia bâ a Josep liusigira igira, migira ara reisavi sosongolia mara tau goto ngaoa na goko dou koluana.
5Me kesa tana bongi, ma Josep e bolebole, mi kalina aia e turupatuna vanigira na kulana nina bolebole migira ara reisavi sosongolia goto bâ. 6Maia e tsaria, “Tugamuna kamu tu rongomia na bolebole inau au bolea. 7E vaga ieni, tugita sui a tu totu i laona kesa na uta ma tu sorisaigira tu nida ivogo na uiti, ma niqu ivogo inau e tavongani tugoto saikesa. Mara mai nimui ivogo igamu mara tû polipolia mara tsuporu vania niqu ivogo inau.”
8Migira na kulana ara veisuâ, “?Laka o padâ igoe sauba ko lia na taovia tsapakae mo ko tagaovi kaputigami igami?” Mi tana, migira ara reisavi loki gotoa bâ rongona nina bolebole ma na rongona goto na omea aia e tsaria tana rongoqira igira.
9Mi muri, maia Josep e bolebole tugua me ba tsarivanigira goto na kulana, “Inau au bolegotoa kesa na bolebole, mi laona ia inau au reia na aso, ma na vula, mara sangavulu kesa na veitugu ara tsuporu tsuna vaniau inau.”
10Maia e turupatuna vanigotoa na tamana nina bolebole, ma na tamana e kore me tsarivania, “?Na bolebole koegua vaga ia? ?Laka o padâ igoe laka na tinamu, migira na kulamu, minau goto sauba kami tu mai ma kami tu tsuporu vanigo igoe?” 11Migira na kulana a Josep ara masugu vania, ma na tamana moa e padatugutugua i tobana na omea sui e tsaria a Josep.
Ara Tsabiria a Josep Mara Adivanoa i Ejipt
12Me kesa dani kalina igira na kulana a Josep ara vano i Sekem na reitutuguaqira nina sipi na tamaqira, 13ma Jakob e tsarivania a Josep, “Au ngaoa ko vano i Sekem tana igira na kulamu ara reitutugugira na sipi.”
Ma Josep e tsaria, “E dou.”
14Ma na tamana e tsarivania, “Ko bâ mo ko reia ti vaga igira na kulamu ara mauri dou, me ti vaga igira na sipi ara totu dou, mi muri ti ko visumai mo ko turupatuna vaniau.” Me vaga ia ma na tamana e molovanoa tû tana Poi ni Hebron.
Mi kalina a Josep e ba tsau i Sekem, 15maia e liliu bamai i tana na laveaqira na tasina, me kesa na mane e tsodoa me veisuâ, “?Laka nagua o lalavea igoe?”
16Maia e tuguvisua me tsaria, “Inau au lalavegira na kulaqu igira ara reitutugugira niqira sipi. ?Egua, tangomana ko tsarivaniau inau iava ara totu igira?”
17Ma na mane ia e tsaria, “Ara mololenogoa ieni. Inau au rongomigira ara tsaria laka ara vavano i Dotan.” Me vaga ia, ma Josep e muribagira na kulana me ba reigira i Dotan.
18Migira ara morosi aoa moa, mi kalina e tau vati ba tsau i koniqira, migira ara vorogokona na matesiana. 19Mara vaitsarigi, “Aia, e mai na vanga bolebole ria. 20Ida gita kalina ia ma ka matesia, ma ka tsonia na konina i laona sa vidaqira na tuvu kora girani. Igita a tangomana ka tsaria laka e kesa na omea tuavati atsi e matesia. Mi tana ti ka reia nagua sauba ke lia nina bolebole.”
21Mi kalina a Ruben e rongomigira, maia e tovoa laka ke maurisia a Josep me tsaria, “Ka laka na matesiana. 22Ka tsonitsunâ moa i laona na tuvu iani tana kaomate, ma ka laka moa na sekoliana.” Maia e goko vaganana ia rongona e padâ laka ke maurisia a Josep tanigira me ke molovisua i vera i konina tamana. 23Mi kalina a Josep e mailaba i koniqira na kulana, migira ara tsoraligi vania nina polo tsavugotu katsi mamarega. 24Mi muri mara tangolia mara tsonisagea i laona na tuvu mamatsa ia.
25Mi kalina igira ara mutsa gaqira, mara tavongani morosia kesa na alaala na Ismael ara maimai talu i Gilead mara vano kalea i Ejipt. Niqira kamelo ara lutsangiginigira na papasa sisigini ma na buluna gai. 26Ma Juda e tû me tsarivanigira na kulana, “?Nagua sauba ke pelugita igita ti ka matesia na kulada ma ka tovoa moa na poiana na mateana? 27Ida ma ka tsabiria moa vanigira na Ismael girani. Mi tana nauvaganana ia me tau kilia ka bokalia; aia na kulada, ma na gabuda segeni nogo igita.” Migira na kulana ara tabea na omea e tsaria a Juda. 28Mi kalina visana na mane tsabiri ni Midian ara liu mai i tana, migira na kulana ara raqadatoa a Josep tania na tuvu mara tsabiriginia e rukapatu na tavina siliva vanigira na Ismael, migira ara adivanoa i Ejipt.
29Ma Ruben e tau totu kolugira na kulana kalina igira ara tsabiria a Josep, mi kalina e visumai me lavetagarâ a Josep tana tuvu, maia e ratsia na polona tana melu. 30Me visubatugua i koniqira na kulana me tsaria, “!Na baka ri e tagara i tana! ?Ma nagua sauba kau naua inau?”
31Mi muri migira ara tû mara matesia kesa na naniqoti mara lumia na polona tsavugotu a Josep tana gabuna. 32Mara adi bâ na polo tsavugotu ia i vera, mara sauvania na tamaqira mara tsaria, “Igami ami rugia na polo iani. ?Me laka e tau nina na dalemu igoe?”
33Ma na tamaqira e reigadovia na polo ia me tsaria, “!Eo, na polona nogo aia! Kesa na omea tuavati atsi e matesinogoa. !Na konina kiki a Josep e tangotsingotsi nogo!” 34Ma Jakob e ratsia na polona me sagelia na polo baubau papadana nina melu. Maia e tangisi okâ na dalena. 35Migira sui na dalena mane ma na dalena daki ara mai mara tovoa na vereana, maia e sove na rongomiaqira me tsaria, “Tagara, inau sauba kau tangisia na dalequ poi tsau kalina kau tsuna bâ tana barangengo na mate.” Me vaga ia, maia e tangisi babâ moa a Josep na dalena.
36Mi Ejipt igira na Midian ara tsabiria a Josep vania a Potipar aia kesa nina mane sasanga na taovia tsapakae, maia e taovia vanigira na mane matali valena na taovia tsapakae.
38A Juda ma Ko Tamar
1Gana ngongo tana tagu ia, ma Juda e mololegira na kulana me bâ totu kolua kesa na mane ni Adulam, a Hira na soana. 2Mi tana ma Juda e tsodoa kesa na baka daki ni Kanaan aia na dalena a Sua. Maia e taugâ, 3ma na daki ia e vasuvania kesa na baka mane me soaginia a Er. 4Maia e tiana tugua me vasugotoa kesa na baka mane, me soaginia a Onan. 5Mi murimai, maia e tamanina tugua kesa na dalena mane, me soaginia a Sela. Mi kalina e botsa na baka mane ia, ma Juda e totu i Aksib.
6Ma Juda e adivania a Er na dalena botsa ida e kesa na tauna, aia ko Tamar na soana. 7Ma nina omeomea a Er e seko sosongo, ma na Taovia e tau reingaoa, me vaga ia ma na Taovia e matesiligia. 8Mi muri ma Juda e tsarivania a Onan na kulana a Er, “Nimu aqo nomoa igoe ko bâ mo ko taugâ na togamu, vaga nogo tana vovorona nida ketsa igita e kilia ka nauvania na tinamatena na kulada, rongona ko Tamar ke gini tamani dalena ma kara gini lia vaga nogo na dalena a Er na kulamu aia e mate nogo.” 9Ma Onan e donagininogoa laka igira na baka e utu ke tamanigira aia, me vaga ia, me pipi kalina aia e maturu kolua na tinamatena na kulana, maia ke molotsuna lea na koonagana tana kao rongona ke gini tagara sa baka vania na kulana. 10Ma na Taovia e tau reingaoa na omea vaga e naua a Onan, me matesigotoa aia. 11Mi muri, maia Juda e tsarivania ko Tamar na tauna na dalena, “Ko visubatugua tana valena tamamu mo ko totu tinamate tana poi ke loki a Sela na dalequ.” Aia e tsarivaganana rongona e matagu ke tau mate goto a Sela, vaga kaira a Er ma Onan na kulana. Me vaga ia, ma ko Tamar e visutugua tana valena tamana.
12Me kesa tana tagu i murimai, maia na tauna goto a Juda e mate. Mi kalina a Juda e suilavaginia na tagu na tangitangi, mi kaira a Hira gana sai dou sosongo ni Adulam ara ka vano i Timna, i tana igira nina maneaqo a Juda ara putsiligia na ivuqira nina sipi. 13Mi kalina ko Tamar e rongomia laka na tamana na savana e vavano i Timna na putsiligiana na ivuqira nina sipi, 14maia e adiligia na polona tinamate aia e sagelia, me tsavupoia na matana ginia na polo, me ba totu puka i matana na vera ni Enaim, aia e kesa na vera e totu i ligisana na sautu e vano kalea i Timna. Aia e donanogoa laka a Sela na muritina dalena a Juda e loki dou nogo kalina ia, ma Juda e tau moa vati sauvania ke taugâ.
15Mi kalina a Juda e liu tana me morosia, me padâ laka aia e kesa na daki rebi, rongona e tsavupoia na matana. 16Maia e taligu bâ i konina i tabana sautu me tsarivania,“?E dou, me visa na matemu igoe?” Ma Juda e tau dona laka aia na tauna na dalena.
Ma ko Tamar e tsarivania, “?Ma nagua sauba ko voliginiau inau?”
17Ma Juda e tuguvisua me tsaria, “Inau sauba kau tusumai vanigo ke kesa na dalena naniqoti i laona niqu alaala na naniqoti.”
Ma ko Tamar e tsaria, “E dou moa, me ti vaga ko sauvaniau talu ke kesa na omea na papadana poi ke tsau kalina igoe ko saumaivaniau na naniqoti ia.”
18Ma Juda e veisuâ, “?Ma nagua sauba kau sauvanigo inau ngiti papadana?”
Ma ko Tamar e tsaria, “Nimu marepapada ma na itaina, ma nimu itoro igoe o tatango.” Maia e saugira vania. Mi muri mara ka maturusai, maia ko Tamar e tiana. 19Ma ko Tamar e visutugua i vera, me adiligia na polo e tsavuginia na lovana me sagelitugua nina polona tinamate.
20Mi kalina a Juda e molovanoa a Hira ke adi bâ na naniqoti, me ke adivisumaitugua nina omea aia e sauvania na daki ia ngiti papadana, maia Hira e tau goto tangomana ke tsodoa na daki ia. 21Maia e tû me veisuagira visana na mane ni Enaim, “?Iava ia na daki rebi e totu ieni tana liligina sautu?”
Migira ara tuguvisua mara tsaria, “E tau saikesa totu sa daki rebi ieni.”
22Maia e visu bâ konina a Juda me tsarivania, “Au tau tangomana kau tsodoa inau. Migira na mane tana vera ia ara tsarivaniau laka e tau saikesa totu sa daki rebi i tana.”
23Ma Juda e tsaria, “E dou moa. Molovaninogoa aia ke tamanina na omea gira. A tau ngaoa kara kiataginikaita na tinoni. Inau au tovoa na voliana, migoe o tau tangomana ko tsodoa.”
24Me gana ngongo tolu na vula i muri, mara tsarivania a Juda, “Aia ko Tamar na tauna na dalemu e vaga na rebi, mi kalina ia aia e tiana.”
Ma Juda e ketsaligira me tsaria, “Kamu adirutsumia i tano, ma kamu kodoa me ke mate.”
25Mi kalina ara aditsunâ i tano laka kara matesia, maia e mologoko bâ vania na tamana savana me tsaria, “Aia e tianasiau inau aia nogo na mane e tamanina na omea girani. Ko morosigira dou mo ko reia asei nina omea girani, na gana marepapada kolu itaina, ma nina itoro.”
26Ma Juda e reigadovigira na omea gira me tsaria, “Eo, e mana na omea aia e tsaria, rongona inau au tau manalia na sauvaniana a Sela ke taugâ.” Ma Juda e tau maturu kolugotoa sa dani.
27Mi kalina e laba nina tagu ke vasusu, mara reigadovia laka sauba ke batso na dalena. 28Mi kalina aia e vavatsangia na dalena, me kesa ka vidaqira na baka e ida e sau rutsumia kesa tabana limana; maia na daki e adivasusuna e tangolia na limana ia, me sori bâ kesa na koteni tsitsi konina me tsaria, “Iani nogo e botsa ida.” 29Maia na baka e raqa visutugua na limana, ma na kulana e ida botsa. Mi tana ma na daki e adivasusuna e tsaria, “!Laka aia nogoria e vaga nimu botsa igoe!” Maia na rongona ti ara soaginia a Peres.38:29 Na rongona na soa a Peres tana goko Hibru ‘tavongani labarutsu.’30Mi muri me botsa na kulana ma na koteni tsitsi tana limana, mara soaginia a Sera.38:30 Na soa a Sera tana goko Hibru e tatangi vaga ‘e tsitsi maka vaga kalina e vovomai na dani.’
39A Josep ma na Tauna a Potipar
1Migira na Ismael ara adivanonogoa a Josep i Ejipt mara tsabirivania a Potipar aia e kesa nina mane sasanga na taovia tsapakae, me taovia vanigira goto na mane matali valena na taovia tsapakae. 2Ma na Taovia God e totu kolua a Josep me naua me gini tangomana pipi sui tana aqo aia e naua. Aia e mauri i laona na valena gana taovia ni Ejipt, 3maia e reigadovia laka na Taovia God e totu kolua a Josep, me naua me gini tangomana pipi sui tana aqo aia e naua. 4Ma Potipar e reingao sosongolia a Josep me norua ke lia nina maneaqo segeni; me vaga ia maia e moloa ke reitutugua na valena me pipi sui na omea aia e tamanina. 5Me tû tana tagu ia me bâ, tana rongona nogo a Josep te na Taovia e tabua nina tamadale na mane ni Ejipt ia, me pipi sui goto na omea aia e tamanina i laona na valena mi laona nina uta. 6Ma Potipar e moloa i limana a Josep ke reitutugugira pipi sui nina omea e tamanina, maia segeni e tau goto kilia ke gini boe sa omea, me gini boe lelê moa na mutsa aia e gania.
Ma Josep e dato magobu dou me rereidou sosongo, 7me kesa tana tagu i muri ma na tauna a Potipar e tuturiga na reingaoana a Josep me nongia ke maturu kolua. 8Maia e sove me tsarivania, “Ko reia, e tau goto kilia gaqu taovia ke gini boe sa omea i laona na valena rongona inau nogo au totu ieni. Aia e mologiniau inau kau reitutugugira pipi sui na omea aia e tamanina. 9Inau au susuliga i laona na vale iani vaga goto moa aia, maia e tau goto tangolivisua sa omea taniau, migoe moa aia e tangolivisugo. ?Kau naukoeguani sagatâ inau na omea seko loki vaga ia, ma kau sasi i matana God?” 10Me atsa moa na daki ia e totu matengana na ngasuana a Josep pipi dani, maia e sove saikesa na maturu koluana.
11Me kesa dani, ma Josep e sage i vale na nauana nina aqo, me tagara goto sa maneaqo tavosi ke totu i tana. 12Maia na tauna a Potipar e tangolivania nina polo na tsavugotu a Josep me tsarivania, “Ko mai koluau inau i nige.” Maia Josep e tsogotsuna i tano, me mololea nina polo na tsavugotu i limana na daki ia. 13Mi kalina aia e reia laka a Josep e mololea nina polo na tsavugotu i vale me tsogotsuna i tano, 14maia e soamaigira igira ara aqo i valena me tsarivanigira, “!Reia bâ! Na mane ni Hibru iani aia na savaqu e adimaia ieni gana moa ke peagita. Aia e sagemai i laona niqu voki inau me tovoa ke tangopekeau, minau au kanga gû loki sosongo. 15Mi kalina aia e rongomiau au kanga gû maia e tsogotsuna i tano, me mololea nina polo na tsavugotu ligisaqu inau.”
16Maia e tangolia nina polo tsavugotu a Josep poi e visumai i vera gana taovia. 17Maia e tsarivania kesa moa atsa na turupatu: “Aia na tseka ni Hibru, aia igoe o adimaia ieni, e sagemai i laona niqu voki me goko peaau inau. 18Mi kalina inau au kanga gû, maia e tsogotsuna i tano, me mololea nina polo na tsavugotu i ligisaqu inau.”
19Me kore loki sosongo gana taovia a Josep, 20me ketsaligira kara tangolia ma kara tsonia tana vale sosori i tana ara mologira igira nina mane peresini na taovia tsapakae, mi tana aia e totu peresini. 21Ma na Taovia e totu moa kolua a Josep me tabua, te aia na mane e reitutugua na vale sosori e padaloki sosongolia. 22Maia e moloa a Josep ke reitutugugira na mane tavosi sui ara totu tana vale sosori, me molovania aia ke manakaputia pipi na omea ara naua i laona. 23Ma na mane reitutugu vale sosori e tau ngoli sosongolia na reitutuguana sa omea aia e molonogoa i limana a Josep, rongona na Taovia e totu kolua a Josep me naua me gini tangomana pipi sui tana aqo aia e naua.
40A Josep e Nusirongona Ka Niqira Bolebole Ruka na Mane Peresini
1Me kesa tana tagu i muri, mi kaira na mane gana aqo na adiuaeni vania na taovia tsapakae ni Ejipt, ma na mane e taovia tana bulobredi, ara ka sasi sui vania na taovia tsapakae. 2Maia e kore vanikaira nina mane sasanga kaira, 3me tsonikaira tana vale sosori i laona na valena niqira taovia na mane matali, tana nauna goto moa i tana ara moloa a Josep. 4Mi kaira ara ka totu oka sosongo i laona na vale sosori, ma gaqira taovia na mane matali e moloa a Josep ke lia vaga ka niqira maneaqo.
5Me kesa tana bongi i laona nogo na vale sosori ia mi kaira na mane gana aqo na adiuaeni ma na mane e taovia tana bulobredi ara ka bolea tango kesa na bolebole, ma ka niqira bolebole ara ka tavosi rongona sui. 6Mi kalina a Josep e mai ka koniqira tana matsaraka, maia e reikaira ara ka totu padasavi. 7Me veisuakaira, “?Rongona gua ti amu ka moro melumeluga vaga sagata ia i dani eni?”
8Mi kaira ara ka tuguvisua mara ka tsaria, “I kagami ami ka tango kesa na bolebole ami ka bolea, me tagara ke kesa ieni tangomana ke nusirongona vanikagami.”
Ma Josep e tsaria, “Aia God segeni moa e saua na sasaga gana na nusirongona na bolebole. Bâ, kamu ka turupatuna vaniau inau na omea amu ka bolea.”
9Mi tana ma na mane gana aqo na adiuaeni e tsaria, “I laona niqu bolebole inau au reia kesa na itai na uaeni e tutû i mataqu inau, 10mara tu tolu na arana i konina. Mi kalina tsotsodo e molo rauna vaolu, me tamani latsena saviliu me mada nogo na vuana. 11Inau au tatangolia nina bilo na inu na taovia tsapakae; mi tana mau adigira na vuana uaeni mau lusisagegira i laona na bilo ia mau sauvania ke inu.”
12Ma Josep e tsaria, “Iani nogo e vaga na rongona nimu bolebole igoe: tugira tolu na arana na papadana ara tolu na dani. 13Me kau ke tolu moa na dani, ma na taovia tsapakae ke nusigo tania na vale sosori, me ke padale vanigo nimu sasi, me ke molovisugo tugua tana nimu aqo o naua vania i votanagana kalina igoe nina mane gana na adiuaeni. 14Minau au nongigo kiki, ko laka na padaleaqu inau kalina ke laba dou vanigo pipi na omea, mau nongigo goto kiki, ko galuveau mo ko soâ na soaqu vania na taovia tsapakae, mo ko sangaau gana kau gini rutsu tania na vale sosori. 15Inau ara komiau tania niqira kao igira na Hibru; me atsa vaga goto ieni i Ejipt inau au tau naua sa omea seko e tugua kara mologiniau tana vale sosori.”
16Mi kalina na mane e taovia tana bulobredi e reia laka na nusirongona nina bolebole na mane gana aqo na adiuaeni e dou vania, maia e tû me tsarivania a Josep, “Inau goto au bolea kesa na bolebole; inau au bolea laka au sungitugira tolu na kei na bredi. 17Mi laona na kei i gotu tsotsodo ara totu pipi vatana gana bredi puipui na taovia tsapakae, mara mai na manu mara gaganigira.”
18Ma Josep e tsarivania, “Iani nogo e vaga na rongona nimu bolebole igoe: tugira tolu na kei igira na papadana tolu dani. 19!Me kau moa tolu na dani ma na taovia tsapakae sauba ke nusigo goto igoe tania na vale sosori me sauba kara kavikutia na lovamu! Mi muri maia ke tsauraginikaea na konimu kesa tana gai, migira na manu sauba kara gania na lakamu.”
20Me tolu na dani i muri, aia na dani ara padatugua na dani tana e botsa na taovia tsapakae, maia e aqosia kesa na mutsa loki vanigira sui nina mane sasanga; maia e nusikaira aia na mane gana aqo na adi gana uaeni ma na mane e taovia tana bulobredi, me adimaikaira i mataqira nina mane sasanga. 21Maia e molovisutugua na mane gana aqo na adiuaeni tana nina aqo, 22me kuria na lovana na mane e taovia tana bulobredi me sori tsauraginia na konina. E laba vaga popono pipi na omea e tsaria a Josep. 23Maia na mane gana aqo na adiuaeni e tau saikesa padavisua a Josep, me padale saikesalia moa.
41A Josep e Nusirongoqira Nina Bolebole Na Taovia Tsapakae
1Me putsi e ruka na ngalitupa, ma na taovia tsapakae ni Ejipt e bolea laka e tutû liligina na Kô Nile, 2me reigira ara vitu na buluka papaquru dou me angaanga na kokoraqira, ara datomai talu i laona na kô mara tuturiga na gani buruburu. 3Mi muri maia e reigira ara vitu goto na buluka tavosi ara datomai; migira ara qaroqarosaga mara suli lê. Migira goto ara datomai mara mai tû varangisigira na buluka tavosi i liligina kô, 4migira na buluka qarosaga ara konomi poponogira na buluka papaquru igira. Mi tana me mamata na taovia tsapakae. 5Mi muri, maia e maturu visutugua me bolegotoa kesa na bolebole tavosi. E reigira ara vitu na vunguna sila patudou mara ganoga laka, mara dato konina kesa moa na gaina. 6Mi muri, mara vitu goto na vunguna sila ara labadato mai, igira ara ruase lê ma na gugurina na kaomate e mai me paragira, 7migira na vunguna sila ruase lê ara mai mara konomi poponogira na sila patudou gira. Mi tana me mamata na taovia tsapakae me padagadovia laka e bolebole. 8Mi tana matsaraka ia aia e gini boe sosongo, me mologoko vanigira pipi na tinoni ara basutidao migira sui goto na tinoni sasaga i laona na Ejipt popono kara mai laba i konina. Maia e tsarivulagia vanigira kaira nina bolebole, me tau goto tangomana sa vidaqira ke votarongoqira vania.
9Mi muri, maia na mane gana aqo na adiuaeni e tsarivania na taovia tsapakae, “I dani eni moa ti au vasini moa padâ laka au sasi inau. 10Igoe o kore vanikagami sui aia na taovia na bulobredi minau, migoe o tsonikami tana na vale sosori tana valena gaqira taovia na mane matali. 11Me kesa tana bongi mi kagami sui ami ka bolebole, ma ka nimami bolebole kagami ara ka tamani ruka tavosi rongona. 12Me kesa na borau ni Hibru e totu kolukagami i tana, aia nina tseka gaqira taovia na mane matali. I kagami ami ka turupatuna vania ka nimami bolebole, maia e nusivanikagami na rongona. 13Ma na omea aia e tsarivanikagami e laba vaga saikesa aia e tsaria: igoe o molovisuau tugua inau tana niqu aqo, mo kavikutia na lovana na mane e taovia tana bulobredi.”
14Mi tana e tû na taovia tsapakae, me mologira visana kara ba adimaia a Josep, migira ara adimaitsakua talu tana vale sosori. Mi murina, kalina e tsatsara me oli polona sui, maia e mai i matana na taovia tsapakae. 15Ma na taovia tsapakae e tsarivania, “Inau au bolea kesa na bolebole, me tau goto tangomana ke kesa ke votarongona vaniau. Mara tsarivaniau inau laka igoe o tangomana ko nusirongona na bolebole.”
16Ma Josep e tsarivania, “Taovia, inau segeniqu goto au tau tangomana, maia God sauba ti ke sauvanigo na rongona laka.”
17Ma na taovia tsapakae e tsaria, “Inau au bolea laka au tutû i liligina na Kô Nile, 18mau reigira ara vitu na buluka papaquru me angaanga na kokoraqira, ara datomai talu tana kô mara mumutsa gaqira. 19Mi muri, mara vitu goto na buluka tavosi ara datomai, migira ara qaroqarosaga mara suli lê moa. Igira na buluka seko putsikae bâ inau au tau vati morosia sa dani i laona na Ejipt popono. 20Migira na buluka qaroqarosaga ara mai mara konomi poponogira na buluka papaquru gira, 21mara tau goto rerei vaga laka ara gania sa omea rongona igira ara rerei seko sosongo vaga moa nogo tana idana. Mi muri minau au mamata. 22Mi kalina inau au maturu visutugua mau bolegotoa laka au reigira vitu na vunguna sila igira ara patudou mara ganoga laka, mara dadato i konina kesa moa na gaina. 23Mi muri, mara botsa datomai ara vitu na vunguna sila tavosi goto, mara vua ruase lê ma na gugurina na kaomate e paragira, 24mara tû igira na vunguna sila ruase lê mara konomi poponogira na vunguna sila patudou gira. Minau au tsaritugua niqu bolebole kaira vanigira na tinoni ara dona na basutidao, me tau goto tangomana sa vidaqira ke votavaniau ka rongoqira.”
25Ma Josep e tsarivania na taovia tsapakae, “I kaira sui na bolebole kaira, e kesa moa atsa ka rongoqira; maia God e gini tsarivulagi vanigo igoe na omea aia sauba ke naua. 26Tugira vitu na buluka papaquru tugira na papadana vitu na ngalitupa, mi tugira goto vitu na vunguna sila patudou tugira na papadana goto vitu na ngalitupa, mi kaira sui na bolebole kaira e kesa moa atsa ka rongoqira. 27Mi tugira vitu na buluka qaroqarosaga ara tu laba datomai i muri, mi tugira vitu na vunguna sila ruase lê e paratugira na gugurina na kaomate, na papadana vitu na ngalitupa na uvirau. 28Aia saikesa nogo na omea au tsarivanigo nogo inau, God e sauvulagi vanigo igoe na omea aia sauba ke naua. 29Sauba kara vitu na ngalitupa na tamani omea danga sosongo i laona na kao popono ni Ejipt. 30Mi murina ia, me sauba kara laba kara vitu na ngalitupa na uvirau, migira na tinoni sauba kara padalegira pipi sui na ngalitupa dou tana ara tamani danga sosongo, rongona na uvirau ia sauba ke sekolia na butona kao popono. 31Ma na tagu na tamani omea danga sauba kara padale saikesalia, rongona na taguna na uvirau ke mai i muri, sauba ke seko sosongo bâ. 32Ma ka rongoqira na bolebole igoe o bolekaira e vaga ieni: aia God e titinogoa na taguna, me utu ke oka me ke laba.
33“Mi kalina ia igoe nimu aqo ko vilia kesa na mane e sasaga loki me dona na padagadovi omea, mo ko molovania ke tagaovia na veramu popono. 34Mo ko viligira goto kara visana na mane sasanga tavosi niqira aqo kara adia na tsegenina turina pipi na omea tsukatsuka i laoqira vitu na ngalitupa na tamani omea danga sosongo. 35Ko ketsaligira kara adisaigira pipi na mutsa i laoqira na ngalitupa na tamani danga ara maimai, mo ko saua vanigira na susuliga gana kara mololakadougira na sila i laoqira pipi na verabau ma kara mataligira. 36Ma na mutsa gira sauba kara totu vangarau vania na vera popono kalina ke laba na uvirau tana vera ni Ejipt i laona e vitu na ngalitupa. Mi tana nauvaganana ia ti igira na tinoni e utu kara gini mate na vitoa.”
Ara Moloa a Josep Ke Tagaovi Kaputia Na Ejipt Popono
37Na taovia tsapakae migira gana sasanga ara rongomingaoa na goko e tsaria a Josep. 38Me tû na taovia tsapakae me tsarivanigira, “Igita e utu goto ka tangomana na tsodoana sa mane ke dou liusia bâ a Josep, aia na mane nina tarunga God e totuvinogoa.” 39Ma na taovia tsapakae e tsarivania a Josep, “God e sauvulagi vanigo nogo igoe pipi na omea sui girani, me lakagana sosongo vaniau na reigadoviana laka igoe o sasaga loki mo dona na padagadovi omea liusigira na tinoni sui. 40Inau sauba kau mologo igoe ko reitutugu kaputia na veraqu popono, migira sui niqu tinoni sauba kara muria na omea igoe ko ketsaligira. Ma gamu susuliga igoe sauba ko rukanina i koniqu inau. 41Mi kalina ia, inau au viligo igoe ko tagaovi kaputia na Ejipt popono.” 42Ma na taovia tsapakae e adiligia na ringi ara bulutiginia nina marepapada na taovia tsapakae e totu tana kakauna, me molo bâ tana kakauna a Josep. Maia e sageli vanigotoa kesa na polo sagesage vovosilaka, me molovania kesa na tseni qolumila i liona. 43Maia e saugotoa vania na rukanina nina terê ke sage i konina, ma nina mane matali kara ida vania i sautu ma ma kara gudato ma kara tsaria, “!Kamu mangâ na sautu! !Kamu mangâ na sautu!” Me vaga ia maia e moloa a Josep ke tagaovi kaputia na Ejipt popono. 44Ma na taovia tsapakae e tsarivania, “Inau nogoria na taovia tsapakae, mau vatsa laka e tagara goto sa tinoni i laona na Ejipt popono tangomana ke saukaea na limana se na tuana ti ke tau nongitami talu i konimu nogo igoe.” 45-46Maia e molovania a Josep kesa na soana ni Ejipt, aia e soaginia a Sapenat Panea, me sauvania kesa na tauna ko Asenat na soana, aia na dalena daki a Potipera aia kesa na manetabu tana verabau ni Heliopolis.
E tolu sangavulu moa na ngalitupana a Josep tana tagu e tuturiga na aqo vaniana na taovia tsapakae ni Ejipt. Maia Josep e mololea na valena na taovia tsapakae, me liuvi poponoa na kao ni Ejipt. 47I laoqira na vitu ngalitupa na tamani omea danga sosongo, ara datodou pipi sui na omea tsukatsuka tana kao popono ia, 48ma Josep e adisaigira sui me mololakagira i laoqira na verabau gira. Mi laona pipi na verabau aia e mololakagira na mutsa ara dato tana uta ara totu polipolia na verabau ia. 49Mara danga sosongo na sila te a Josep e mololea na gini aqo na tovo mamava, rongona ara danga vaga saikesa nogo na one i tasi.
50Idavia na ngalitupa na uvirau maia ko Asenat e vasuvania a Josep ruka na dalena mane. 51Maia e tsaria, “God e naua minau au padalegira nogo pipi niqu rota, migira sui goto ara totu tana valena tamaqu”; maia e soaginia na dalena mane botsa ida a Manase.41:51 Na soa a Manase tana goko Hibru e tatangi vaga ‘e naua mau gini padalea.’52Maia e tsarigotoa, “God e sauvaniau na dalequ tana kaona niqu rota”; te aia e soaginia na rukanina dalena mane a Epraim.41:52 Na soa a Epraim tana goko Hibru e tatangi vaga ‘sau baka.’
53Na vitu ngalitupa na tamani danga sosongo tana kao ni Ejipt ara vano putsi nogo, 54ma na vitu ngalitupa na uvirau ara tuturiga, vaga saikesa nogo na omea e tsaria a Josep. Ma na uvirau ia e liuvigotoa pipi sui na vera tavosi, mi laona segeni moa na Ejipt popono ara tamanina na mutsa. 55Mi kalina igira na tinoni ni Ejipt ara tuturiga na vatsangiana na vitoa, ara ba ngangai vania na taovia tsapakae ke vanigira na mutsa. Maia e raigira kara bâ i konina a Josep ma kara naua moa na omea aia ke tsarivanigira. 56Na uvirau ia e seko liuliu bâ me liuvia na butona kao popono, ma Josep e sangavigira pipi na vale na molomutsa me tsabirigira na sila vanigira na tinoni ni Ejipt. 57Migira na tinoni tana barangengo popono ara mai goto i Ejipt na voli sila i konina a Josep, rongona na uvirau e liuvi poponoa pipi na nauna sui.
42Igira na Kulana a Josep Ara Vano i Ejipt Na Voli Sila
1Kalina a Jakob e rongomia laka e totu na sila i Ejipt maia e tû me tsarivanigira na dalena, “?Rongona gua ti amu tototu lê moa? 2Inau au rongomia laka e totu na sila i Ejipt; kamu vano i tana ma kamu volia ke visana ka gini tau mate na vitoa.” 3Me vaga ia, mi tugira sangavulu na kulana savusavu a Josep ara tu vano i Ejipt na voli sila, 4ma Jakob e tangolivisua a Benjamin na kulana manana a Josep, rongona e matagu ke tau laba vania sa omea.
5Igira na dalena a Jakob ara dulikolugira goto visana ara vano na voli sila, rongona na uvirau e gado goto tana kao ni Kanaan. 6Ma Josep aia e taovia tagao tana butona kao ni Ejipt e tsabiri sila vanigira na tinoni ara talu pipi nauna sui tana barangengo popono. Me vaga ia, migira na kulana a Josep ara mai mara tsuporu i matana a Josep ma na lovaqira e pelea na kao. 7Mi kalina a Josep e morosigira na kulana, maia e reigadovigira, me nauvaganana moa laka e tau donaginigira. Maia e goraragira me tsaria, “?Iava vaga amu talumai igamu?”
Migira ara tsaria, “Igami ami talu i Kanaan mami mai na voli mutsa.”
8Me atsa moa a Josep e reigadovigira na kulana, migira ara tau saikesa reigadovia aia. 9Maia e padavisua na bolebole e bolea tana rongoqira me tsarivanigira, “Igamu amu mane togatoga; amu mai na tuviana na veramami ma na laveana iava i tana igami ami maluku.”
10Migira ara tsaria, “Tagara, taovia. Igami ami mai ieni vaga moa nimu tseka gana kami voli mutsa. 11Igami sui ami tamakula. Mami tau na mane togatoga, igami ami tsaria na manana vanigo taovia.”
12Ma Josep e tsarivanigira, “!Tagara! Igamu amu mai na tuviana na veramami ma na laveana i tana igami ami maluku.”
13Migira ara tsaria, “Taovia, igami ami saisai mami sangavulu ruka na tamakula, na dalena kesa moa na mane tana kao ni Kanaan. Me kesa vidamami e mate, ma na muritibaka e totuvisu kolua na tamamami.”
14Ma Josep e tsaria, “E vaga nogo au tsaria inau. Igamu na mane togatoga. 15Inau sauba kau tovolegamu vaga iani: Tana asana na taovia tsapakae inau au vatsa laka sauba e utu kamu mololea ieni poi ke labamai ieni na kulamui tetelo. 16Nina aqo ke kesa vidamui igamu ke ba adimaia. Migamu visana sauba kamu totu moa tana vale sosori poi tsau kalina kau reia na manana nimui goko. Ti tagara, me mana vaga na taovia tsapakae aia e mauri, migamu amu mane togatoga manana.” 17Maia e tû me mologira kara totu i laona na vale sosori ke tolu na dani. 18Mi tana tolunina dani ma Josep e tsarivanigira, “Inau au matagunia God, me vaga ia me sauba kau gaea moa na maurimui ti vaga igamu kamu naua kesa na omea. 19Gana kau gini reimakalia laka amu goko mana, sauba ke kesa vidamui ke totuvisu i laona na vale sosori i tana amu totu nogo igamu; migamu sui tavosi kamu visu moa i veramui ma kamu adivisuvanigira nimui tamadale vivitoa na sila igamu amu voligira. 20Mi muri ma nimui aqo kamu dulikolumaia ieni na kulamui tetelo i koniqu inau. Iani nogo sauba ke saumakalia laka e mana na omea amu tsaria, mi tana ti inau e utu kau matesigamu.”
Migira ara tabea na omea iani, 21mara vaigokovigi segeniqira mara tsaria, “Eo, i kalina ia igita a gini rota tana rongona na omea igita a nauvania na kulada; igita a reinogoa na rota loki e totu i laona kalina aia e nongigita ka sangâ, migita a tau ngaoa na rongomiana. Aia nogo na rongona ti igita a tsodoa na rota loki iani kalina ia.”
22Ma Ruben e tsaria, “Inau au tsarivanigamu nogo kamu laka na nauvaniana sa omea na baka ia, migamu amu tau ngaoa na rorongo. Mi kalina ia igita a adipeluna tana rongona na mateana aia.” 23Ma Josep e rongomigadovia moa na omea sui ara tsaria igira, migira ara tau donaginia rongona a Josep e goko vanigira tana goko ni Ejipt, me gini aqo kesa tinoni tavosi gana ke oligoko vanigira. 24Mi tana ma Josep e mololegira me tuturiga na ngangai, mi kalina e tangomana tugua ke goko, maia e visumaitugua i koniqira, me vilia a Simeon, me soria i mataqira igira na kulana.
Igira na Kulana a Josep Ara Visutugua i Kanaan
25Ma Josep e ketsaligira nina maneaqo kara dangaliginigira na sila niqira todo na kulana, ma kara sauvanigira goto na mutsa gana i sautu. Migira ara naua vaga aia e tsaria. 26Migira na tamakula ara lutsangia i gotuna niqira asi na sila ara volia, mi muri mara tû mara vano. 27Mi kalina ara laba tana nauna i tana ara pada kara maturu, me kesa na vidaqira e sangavia nina todo gana ke palâ nina asi, te e ba reia nina qolo e totu i mangana nina todo. 28Maia e soagira na kulana me tsaria, “!Tugamuna, niqu qolo inau e visumaitugua i koniqu! !Reia, e totu ieni i laona niqu todo!” Migira sui ara matagu mara vaiveisuagi, “?Nagua vaga God e nauvanigita igita?”
29Mi kalina ara labavisumai i Kanaan i konina a Jakob na tamaqira, mara turupatuna vania pipi sui na omea e laba vanigira mara tsaria: 30“Na taovia tagao ni Ejipt e goko kakai sosongo vanigami, me kelivanigami laka ami vano na togaviana na verana. 31Migami ami tsarivania, ‘Igami ami tau na mane togatoga, ami tinoni dou moa. 32Igami ami sangavulu ruka na tamakula, na dalena kesa moa na mane. E kesa na kulamami e mate nogo, ma na muritibaka e totuvisu i Kanaan kolua na tamamami.’ 33Ma na mane ia e tsarivanigami, ‘Iani sauba kau nauvaganana ti kau gini tsodovulagia ti vaga igamu amu tinoni dou manana: Ke kesa na vidamui igamu sauba ke totuvisu koluau ieni; migamu sui tavosi kamu adi sila vanigira nimui tamadale vivitoa ma kamu vano. 34Ma kamu visumai ma kamu dulikolumaia na kulamui botsa tumuri. Mi tana ti inau sauba kau donaginia laka igamu na tinoni dou, mamu tau na mane togatoga; minau sauba kau sauvisu vanigamu a Simeon na kulamui, me tangomana kamu totu ieni ma kamu liu bamai iava moa amu padangaoa na vano.’ ”
35Mi kalina ara busia niqira todo, me pipi sui vidaqira e reia nina lapa na qolo; mi kalina ara reia na qolo migira sui kolugotoa a Jakob na tamaqira ara viri matagu loki. 36Ma na tamaqira e tsarivanigira, “Igamu amu ngaoa kara nanga sui taniau na dalequ. A Josep e nanga nogo, ma Simeon e nanga goto; mi kalina ia migamu amu ngaogotoa kamu adiligi taniau a Benjamin. !Inau moa e ngoli sosongoliau na rotana na omea sui girani!”
37Ma Ruben e tsarivania na tamana, “Ti vaga inau kau tau adivisumai vanigo a Benjamin, migoe ko labumatesikaira ruka na dalequ. Ko moloa a Benjamin tana limaqu inau, minau sauba kau adivisumaia vanigo.”
38Ma Jakob e tsaria, “Na dalequ e utu saikesa ke vano kolugo; na kulana e mate nogo, maia lelê moa e totuvisu. Tau utu sauba ke laba vania sa omea i sautu. Minau au tuqatuqa nogo, me ti vaga ke laba vania sa omea na baka ia, minau sauba kau gini mate na melu.”
43Na Kulana a Josep Ara Visutugua i Ejipt Kolua a Benjamin
1Ma na uvirau e seko liuliu bâ i laona na Kanaan popono, 2mi kalina igira nina tamadale a Jakob ara ganisuigira na sila ara volia i Ejipt, ma Jakob e tsarivanigira na dalena, “Kamu visutugua i Ejipt ma kamu voligotoa visana mutsa vanigita.”
3Ma Juda e tsarivania, “Ma na mane ia e parovatavigami kakai me tsaria, ‘E utu goto kamu reia na mataqu inau, ti vaga kamu tau dulikolumaia na kulamui.’ 4Ti vaga o padangaoa igoe ke vano kolugami na kulamami, me sauba igami kami vano ma kami voli mutsa vanigo. 5Me ti vaga o tau tami igoe, me utu kami vano igami, rongona na mane ia e tsaria laka e utu kami reia na matana ia, ti vaga kami tau dulikolu bâ na kulamami tetelo.”
6Ma Jakob e tsaria, “?Rongona gua ti amu alotimai vaniau inau e danga na rota mamu ba tsarivania na mane ia laka amu tamanina kesa goto na kulamui?”
7Mara tuguvisua igira mara tsaria, “Ma na mane ia e veisuaqasi sosongolia tana rongoda igita ma nida tamadale, me tsaria, ‘?Egua, laka e mamauri moa na tamamui? ?Me laka e tagara goto sa kulamui?’ Migami nimami aqo nomoa kami tuguvisu vania nina veisua aia. ?Ma kami dona koegua igami laka sauba aia ke tsarivanigami kami dulikolu bâ na kulamami?”
8Ma Juda e tsarivania na tamana, “Ko moloa na baka ke dulikoluau inau, ma kami vano nogo kalina ia, me ke gini tau mate na vitoa sa vidada. 9Inau sauba kau vekevanigo na mauriqu segeni, migoe ko moloa i limaqu inau kau reitutugua aia. Me ti vaga kau tau adivisumai mamauria, minau nogo kau gadovikedena tana mauriqu popono. 10Me ti vaga kami tau pipitu oka sosongo vaga ia, me tugunogoa kami vanovisu ke ruka nogo kalina.”
11Ma na tamaqira e tsarivanigira, “Ti vaga e kilia ke laba vaga ia, ma kamu adigira na vuana dou bâ na omea tsukatsuka ara dato tana kao iani, ma kamu molosagegira tana nimui todo vaga na vangalaka vania na taovia tagao ia: kamu adigira ke visana na bulunagai, me ke visana na bulumitsua, na papasa sisigini dou ma na tsela ma na gatsoga. 12Kamu adigotoa na qolo ke ruka kalina na dangana vaga i votangana, rongona nimui aqo kamu adivisugira na qolo ara visumai i laona nimui todo. Tau utu ngatsu ara molo sasilia i tana. 13Bâ, kamu adia na kulamui ma kamu visumai tsaku. 14Maia God Susuliga Sosongo ke molovania na mane ia ke galuvegamu, rongona ke gini molovisumai vanigamu kaira a Benjamin ma na kulamui tavosi goto. Minau ti vaga e kilia kara nanga taniau na dalequ, me sauba kara nanga.”
15Me vaga ia, migira na tamakula ara adigira na vangalaka ma na qolo e ruka kalina na dangana vaga ara adia tana idana, mara aligiri na vano i Ejipt kolua a Benjamin. Mi kalina ara ba tsau i tana mara ba laba i matana a Josep. 16Mi kalina a Josep e morosia a Benjamin kolugira, maia e tsarivania nina maneaqo aia e reitugugu valena, “Ko adibagira na mane girani tana valequ inau. Mi muri mo ko bâ mo ko matesia kesa na omea tuavati mo ko vangaraua, rongona au ngaoa na mane girani kara mutsa koluau ke niaso.” 17Ma na maneaqo aia e naua na omea a Josep e raiginia, me adivanogira na tamakula tana valena a Josep.
18Migira na tamakula ara gini matagu rongona ara adivanogira tana valena a Josep mara tsaria, “Eo, ara adimaigita ieni rongona na qolo e visu i laona nida todo tana idana. Me tau utu sauba kara labu novotigita ma kara adigira nida asi, migita ka lia sui nina tseka aia.” 19Mi matsapana na vale, migira ara tsarivania na maneaqo reitutugu vale, 20“Taovia, sauba kami tsoni vô i matamu, migami ami mai nogo ieni i votangana na voli mutsa. 21Mi kalina igami ami vivisu i veramami, mami ba laka kami maturu i sautu, mi tana mami sangavigira nimami todo, me pipi kesa vidamami e reia nina qolo e gini volimutsa e totu i mangana nina todo, nimami qolo popono. Migami ami adivisumai vanigo kalina ia. 22Mami adimaigotoa visana na qolo kolugami gana na voliana ke visana goto na mutsa. Igami ami tau dona asei aia e molosagevisua nimami qolo i laona nimami todo.”
23Ma na maneaqo e tsaria, “Kamu laka na gini boe. Laka goto na matagu. Ngatsu nimui God, aia nina God na tamamui, aia nogo ke molovisu vanigamu nimui qolo i laona nimui todo. Inau au adinogoa na matena popono na omea igamu amu volia.” Mi muri, maia e bâ me adimaia a Simeon i koniqira.
24Ma na maneaqo ia e adisagegira na tamakula gira i laona na valena a Josep. Me sao kô vanigira gana kara gini vulia na tuaqira, mi muri maia e ba palagira niqira asi. 25Migira ara vangarau manogatia niqira vangalaka kara sauvania a Josep kalina aia ke mailaba tana niaso, rongona ara tsarinogoa vanigira laka sauba kara mutsa kolua aia. 26Mi kalina e mailaba a Josep, migira ara adisage bâ vania i laona na vale niqira vangalaka mara tsuporu tsuna i matana. 27Maia e veisuagira ti vaga ara mauri dou, mi muri maia e tsarivanigira, “Igamu amu turupatuna nogo vaniau inau i votangana tana rongona na tamamui tuqatuqa. ?Egua aia? ?Laka aia e mamauri moa me totu dou?”
28Migira ara tuguvisua mara tsaria, “Aia na tamamami nimu maneaqo dou e mamauri moa me totu dou.” Migira ara tsunatuturu mara tsuporu tsuna i matana.
29Mi kalina a Josep e reia a Benjamin na kulana maia e tsaria “?Laka iani nogoria na kulamui na muritibaka igamu amu gini turupatuna vaniau inau tana rongona? !God ke tabugo dalequ!” 30Mi tana, ma Josep e tavongani mololegira tsaku rongona aia e reia na kulana tetelo me galuve sosongolia, me varangi ke ngangai laba. Maia e ba sage tana nina voki me ngangai. 31Mi murina kalina e daovi suia na matana, maia e berengiti sosongo me rutsumaitugua, me ketsaligira nina maneaqo kara tuvaria na mutsa. 32Ma Josep e mutsa kesa tana bela, migira na kulana ara mutsa konina kesa na bela. Migira na tinoni ni Ejipt ara sanga mutsa goto i tana, mara totu segeni goto kesa tana bela tavosi, rongona igira na Ejipt ara reipeagira na Hibru, me utu kara mutsa sai kolugira konina kesa moa na bela. 33Ma na tamakula igira ara mologira tana sasaqira taoni botsa, mara totu aro bâ i konina a Josep tana bela. Mi kalina igira ara reia niqira tototu e muritaoni botsa vaga ia mara beke sosongo mara vaimorosigi. 34Ma na mutsa ara tuvarivanigira ara adia tana nina bela nogo a Josep, ma Benjamin moa ara tuvarigana e tsege kalina na dangana liusigira sui na tavosina. Me vaga ia, migira ara mutsa mara inu kolua a Josep poi tsau kalina e ulavigira.
44Na Tseu e Nanga
1Ma Josep e raia na maneaqo e reitutugu valena me tsaria, “Ko dangaligira niqira todo na mane girani me ke danga tsiriri na mutsa vaga e tugugira na adiana, mo ko molovisua nina qolo pipi mane i mangana nina todo. 2Mo ko moloa niqu tseu siliva i mangana nina todo na muritibaka, kolugotoa nina qolona na voli sila.” Ma na mane ia e naua na omea a Josep e ketsaliginia. 3Mi tana matsaraka bongibongi na dani ngana maia e molovanogira na tamakula gira kara vano kolugira niqira asi. 4Mi kalina ara vano ao tetelo moa tania na verabau, ma Josep e tsarivania nina maneaqo e reitutugu valena, “Ko ulo tsarimuriqira tsaku na mane gira. Mi kalina ko tsauligira ko veisuagira vaga iani, ‘?Rongona gua ti amu tuguginia na omea seko na omea dou? 5?Rongona gua ti amu komia nina tseu siliva gaqu taovia inau? Aia nogoria na tseu e gini inuinu aia, maia goto na tseu e gini aqo tana basutidao. !Amu sasi loki sosongo igamu!’ ”
6Mi kalina na maneaqo ia e tsauligira, maia e tsaritugua vanigira moa nina goko a Josep. 7Migira ara tsarivania, “?Nagua rongona ti igoe o goko vaga ia igoe taovia? Igami ami vatsa laka ami tau saikesa naua na omea vaga ia. 8Igoe o donagininogoa laka igami ami adivisumainogoa vanigo talu i Kanaan na qolo igami ami reia i mangana nimami todo. ?Me vaga ia, ma na rongona gua ti kami komigotoa na siliva se na qolumila tana valena gamu taovia igoe? 9Taovia, ti vaga ke kesa vidamami igami ko tsodoa i konina nina tseu gamu taovia, maia ke mate, migami sui tavosi kami lia nimu tseka.”
10Maia e tsaria, “Eo, inau au tabea; maia moa e adia na tseu sauba ke lia niqu tseka, migamu sui tavosi kamu visu i vera.” 11Me vaga ia, migira ara tsaku ara molotsunagira niqira todo, me pipi vidaqira e sangavia nina todo. 12Maia nina maneaqo a Josep e segidoua niqira todo tuturiga konina na baka botsaida, me ba sui konina na muritibaka, ma na tseu ia e ba tsodoa i laona nina todo a Benjamin. 13Migira na tamakula ara ratsia na poloqira tana melu, mara lutsangitugua niqira todo i kelaqira niqira asi mara visutugua tana verabau.
14Mi kalina a Juda migira na kulana ara maitsau tana valena a Josep, maia e tototu moa i tana. Migira ara tsuporu i matana, 15ma Josep e tsarivanigira, “?Nagua amu naua igamu? ?Amu tau ngatsu donaginia laka na mane vaga inau tangomana ke tsodovulagi omea tana basutidao?”
16Ma Juda e tuguvisua me tsaria, “?Taovia, nagua goto kami tsaria? ?Nagua goto kami gini livusuguradi? ?Ma kami naukoeguani gotoa ti kami saulabatia laka ami tau sasi? God nogo e mololabatia nimami sasi igami. Mi kalina ia migami sui ieni nimu tseka nogo igoe, me tau aia moa o tsodoa nimu tseu i konina.”
17Ma Josep e tsaria, “!Tagara! !E utu saikesa kau nauvaganana ia! Maia moa au tsodoa niqu tseu i konina sauba ke lia niqu tseka. Migamu sui tavosi tangomana kamu visudou moa i konina na tamamui.”
A Juda e Gokomatena a Benjamin
18Ma Juda e tudato bâ i konina a Josep me tsaria, “Kiki taovia, ko tamivaniau moa ma kau goko dou kolugo. Ko laka na kore vaniaqu; igoe o atsakolunogoa na taovia tsapakae. 19Taovia, i votangana igoe o veisuagami, ‘?Egua laka e mamauri moa na tamamui, mamu tamanigotoa sa kulamui?’ 20Migami ami tsarivanigo, ‘Eo, e mamauri moa na tamamami maia e tuqatuqa sosongo nogo, me kesa goto na kulamami na muritibaka, aia e botsa kalina e tuqatuqa sosongo nogo na tamamami. Ma na kulana na baka mane ia e mate nogo, maia segeni lelê moa e kesa e mamauri tana dalena tinana; ma na tamana e galuve sosongolia.’ 21Migoe taovia, o tsarivanigami kami adimaia ieni rongona ko morosiginia, 22migami ami tsarivanigo laka na baka ia e tau tangomana ke mololea na tamana; me ti vaga ke mololea na tamana me sauba na tamana ke mate. 23Mi muri migoe o tsaria, ‘E utu saikesa kamu reia na mataqu inau, ti vaga na kulamui tetelo ke tau dulikolumaigamu.’
24“Mi kalina ami visu bâ i konina na tamamami migami ami tsarivania na omea sui vaga igoe o tsaria. 25Mi muri, ma na tamamami e tsarivanigami tugua kami visumai ma kami voligotoa visana mutsa. 26Migami ami tsarivania, ‘Igami e utu kami vano; sauba e utu kara tamivanigami kami reia na matana ia ti vaga na kulamami tetelo ke tau dulikolubagami. Vaga ia, migami tangomana moa kami bâ ti vaga na kulamami tetelo ke vano kolugami goto.’ 27Ma na tamamami e tsarivanigami, ‘Igamu amu donagininogoa laka ko Ratsel na tauqu inau e vasuvaniau ruka lelê moa na baka mane. 28Me kesa ka vidaqira e vanoligi taniau kiki nogo inau. E tau utu kara ngotsigaqira nogo na omea tuavati atsi, rongona au tau saikesa reilakana tû kalina aia e mololea iani. 29Me ti vaga igamu kamu adiligigotoa a Benjamin iani taniau kalina ia, me ke ba laba vania sa omea seko, minau sauba kau gini mate moa na melu rongona au tuqatuqa sosongo nogo.’ ”
30-31Ma Juda e goko babâ moa me tsaria, “Mi kalina ia taovia, ti vaga kau visu bâ inau i konina tamaqu me ke tagara na baka ia koluau, mi kalina tsotsodo aia ke morosia laka na baka mane e tau totu koluau, maia sauba ke mate. Na maurina aia e totu kakai sosongo kolua na maurina na baka mane ia, maia e tuqatuqa sosongo nogo ma na melu ke gadovia sauba ke matesiginia. 32Me kesa goto na omea, inau au vekea na mauriqu vania na tamaqu tana rongona na baka ia. Mau tsarivanigotoa laka ti vaga kau tau adivisu bâ na baka i konina minau nogo sauba ke gadoviau na kedena tana mauriqu popono. 33Mi kalina ia taovia, inau nogo sauba kau totuvisu ieni vaga nimu tseka na tuguna na baka ia; ko tamivania moa aia ke visu i vera kolugira na kulana. 34?Kau visu koegua inau i konina na tamaqu ti vaga na baka ia ke tau vano koluau? E utu saikesa kau berengiti na reiana na omea seko loki iani ke laba vania na tamaqu.”
45A Josep e Tsarivulagi Vanigira Na Kulana Laka Asei Aia
1Ma Josep e tau goto nogo tangomana ke tangolivisua nina vavatsangi i mataqira nina maneaqo, te e tû me railigigira sui kara mololea na voki ia. Me tagara goto ke kesa ke totu kolua i tana kalina a Josep e tsarivulagi vanigira na kulana laka asei aia. 2Ma Josep e ngangai loki sosongo, migira nina maneaqo ni Ejipt ara rongomia, ma na turupatuna e ba laba tsau tana valena na taovia tsapakae. 3Mi muri ma Josep e tsarivanigira na kulana, “Inau nogoria a Josep na kulamui. ?Megua laka e mamauri moa na tamaqu?” Mi kalina igira na kulana ara rongomia aia e tsarivaganana ia, mara gini matagu loki sosongo mara tau tangomana kara tuguvisua nina goko. 4Mi muri, ma Josep e tsarivanigira, “Kiki kamu mai varangi.” Migira ara mai varangi, maia e tsarivanigira, “Inau nogo a Josep na kulamui, aia igamu amu tsabirivanoa i Ejipt. 5Mi kalina ia ma kamu laka na gini padasavi ma na vaikeligi tana rongona igamu amu tsabirimaiau ieni. Aia God manana nogo e moloau kau idamai ieni inau gana kau gini maurisigira na tinoni. 6Iani na rukanina moa na ngalitupa na uvirau tana kao ieni; me kau goto ke tsege na ngalitupa i tana sauba ke tagara na tsutsuka se na pipitsu. 7God nogo e moloau kau idamai vanigamu ieni gana kau laumaurisiginigamu tana omea ganataga vaga iani, ma kamu gini mauri igamu migira goto na kukuamui. 8Me vaga ia, me tau nomoa igamu manana amu molomaiau inau ieni, aia nogo God e naua mau gini lia nina mane sasanga putsikae bâ na taovia tsapakae. Minau au reitutugugira pipi na omea sui tana valena, mau tagaovi kaputigotoa na Ejipt popono.
9“Mi kalina ia, kamu visu bâ tsaku i konina tamaqu ma kamu ba tsarivania laka iani nogo e vaga na omea a Josep na dalemu e tsarivanigo: ‘God e naua mau gini lia na taovia tagao kaputia na Ejipt popono; mau nongigo ko mai i koniqu mo ko laka goto na kisâ. 10Ko mai totu tana butona kao ni Gosen, mi tana nogo ko gini totu varangisiau inau, igoe migira na dalemu, migira goto na kukuamu, ma nimu sipi ma nimu naniqoti, ma nimu buluka, me pipi sui goto na omea tavosi igoe o tamanigira. 11Me ti vaga igoe ko totu i Gosen, minau tangomana kau reitutugugo. E kau ke tsege goto na ngalitupa na uvirau; minau au tau ngaoa laka igoe migira nimu tamadale, migira goto nimu omea tuavati kamu vitoa.’ ”
12Me goko babâ moa a Josep vanigira na kulana me tsaria, “Mi kalina ia igamu sui, migoe goto a Benjamin, amu reia laka inau a Josep manana nogo. 13Kamu tsarivania na tamaqu laka au susuliga koegua inau ieni i Ejipt, ma kamu turupatuna vanigotoa tana rongoqira pipi na omea sui igamu amu reigira. Mi muri, ma kamu adimai tsakua ieni.”
14Maia e kulakula kolua a Benjamin me tuturiga na ngangai; ma Benjamin e ngangai goto kalina aia e kulakula kolua. 15Ma Josep e ngangai babâ moa me kaso kesakesa gira na kulana me domigira. Mi murina moa ia ti igira na kulana ara tuturiga na goko koluana.
16Mi kalina e ba laba tana valena na taovia tsapakae na turupatuna laka ara mailaba igira na kulana a Josep, maia na taovia tsapakae, migira goto gana sasanga ara gini mage sosongo. 17Maia e tsarivania a Josep, “Ko tsarivanigira na kulamu kara molokaea gaqira lutsa i kelaqira niqira asi ma kara visutugua tana kao ni Kanaan. 18Ko molovanogira kara ba adimaia na tamaqira ma niqira tamadale ma kara visumaitugua ieni. Inau sauba kau sauvanigira na butona kao dou bâ tana Ejipt, me sauba kara tamani danga bâ gana kara gini mauri. 19Ko tsarigotoa vanigira kara adigira ke visana na terê ni ieni i Ejipt gana kara gini sage na tauqira ma na daleqira tetelo, ma kara gini adimaigotoa na tamaqira. 20Kara laka na gini boe ti kara mololevisua i Kanaan visana niqira omea tatamani; rongona sauba kara tamanina na omea dou bâ ieni tana kao ni Ejipt.”
21Migira na dalena a Jakob ara naua na omea vaga ara tsarivanigira. Ma Josep e sauvanigira visana na terê vaga e ketsalia na taovia tsapakae, me tusu mutsa vanigira goto gana i sautu. 22Maia e sauvanigira goto ara tango kesa na polo na oli, maia moa a Benjamin e tusuvania tolu sangatu na tavina siliva me tsege na polo na oli. 23Maia e mologira bâ vania na tamana sangavulu na asi ara lutsangigira na omea levolevo dou bâ ni Ejipt, mara sangavulu na asi ara lutsangi sila ma na bredi, ma na mutsa tavosi gaqira i sautu. 24Maia e molovanogira na kulana, mi kalina e vailivugira maia e tsarivanigira, “Ma kamu laka na vaikoregi i sautu.”
25Migira ara mololea i Ejipt mara visu bâ i konina a Jakob na tamaqira i Kanaan. 26Mi kalina ara ba laba mara tsarivania, “!A Josep e mamauri moa! !Maia nogo e taovia tagao kaputia na Ejipt popono!” Ma Jakob e gini novo mate me tau saikesa tutunina.
27Mi kalina moa ara turupatuna vania pipi sui na omea a Josep e tsarivanigira, maia e reigira goto na terê aia Josep e molomaigira gana na adivanoginiana i Ejipt, maia e magomago laba tugua. 28Maia e tsaria, “!E tugu nogoa! !A Josep na dalequ e mamauri moa! Niqu aqo nomoa kau vano ma kau reitalua a Josep ti kau mate.”
46A Jakob Migira Nina Tamadale Ara Vano i Ejipt
1Ma Jakob e binabolia pipi sui nina omea e tamanina me vano i Beerseba, i tana aia e kodoputsa vania nina God a Isaak na tamana. 2Ma God e laba vania a Jakob tana bongi me soâ, “!Jakob, Jakob!”
Ma Jakob e tsaria, “Eo, ieni inau.”
3Ma God e tsarivania, “Inau nogo God, nina God na tamamu. Ko laka na matagu na vano i Ejipt; inau sauba kau naua migira na kukuamu kara lia na puku loki i tana. 4Inau sauba kau vano kolugo i Ejipt, me sauba kau adivisumaigira tugua na kukuamu tana kao iani. Ma Josep sauba ke totu kolugo kalina igoe ko mate.”
5Mi muri ma Jakob e mololea i Beerseba. Migira na dalena ara molosagea a Jakob, migira sui goto na daleqira tetelo ma na tauqira tana terê aia na taovia tsapakae ni Ejipt e molomai vanigira. 6Migira ara adivanogira goto niqira omea tuavati me pipi sui na omea ara tamanina i Kanaan, 7ma Jakob migira sui na dalena ma na kukuana na mane mana daki ara vano sui i Ejipt.
8Igirani nogo igira i laona nina tamadale a Jakob ara vanokolua i Ejipt: aia a Ruben na dalena botsaida 9mi tugira na dalena a Ruben: aia Hanok, ma Palu, ma Hesron, ma Karmi. 10A Simeon mi tugira na dalena: aia Jemuel, ma Jamin, ma Ohad, ma Jakin, ma Sohar ma Saul aia na dalena kesa na daki ni Kanaan. 11Ma Levi mi tugira na dalena: aia Gerson, ma Kohat ma Merari. 12Ma Juda mi tugira na dalena: aia Sela, ma Peres ma Sera. Mara ka ruka goto na dalena a Juda ara ka mate nogo i Kanaan, kaira nogo a Er ma Onan. Mi kaira na dalena a Peres, kaira a Hesron ma Hamul. 13A Isakar mi tugira na dalena: aia Tola, ma Pua, ma Jasub, ma Simron. 14A Sebulun mi tugira na dalena: aia Sered, ma Elon ma Jaleel. 15Igirani nogo na dalena mane a Jakob e vasuvania ko Lea i Mesopotamia, me tau tsokosaikolua ko Dina na dalena daki. Ara saisai igira sui na kukuana ko Lea mara tsaulina tolu sangavulu tolu.
16A Gad mi tugira na dalena: aia Sepon, ma Hagi, ma Suni, ma Esbon, ma Eri, ma Arod ma Areli. 17A Aser mi tugira na dalena mane: aia Imna, ma Isva, ma Isvi, ma Beria, ma na tasiqira daki ko Sera. Kaira na dalena mane a Beria kaira nogo a Heber ma Malkiel. 18Igirani ara sangavulu ono na kukuana a Jakob tana nina vasusu ko Silpa, na daki tseka aia Laban e sauvania ko Lea na dalena.
19Maia ko Ratsel na tauna a Jakob e vasuvania kaira ruka na baka mane, kaira nogo a Josep ma Benjamin. 20Mi Ejipt a Josep e tamanikaira ruka na dalena mane, aia Manase ma Epraim, e vasukaira vania aia ko Asenat na dalena daki a Potipera na manetabu ni Heliopolis. 21Migira na dalena a Benjamin: aia Bela, ma Beker, ma Asbel, ma Gera, ma Naaman, ma Ehi, ma Ros, ma Mupim, ma Hupim ma Ard. 22Igirani ara sangavulu vati na kukuana a Jakob tana nina vasusu ko Ratsel.
23A Dan ma Husim na dalena. 24A Naptali mi tugira na dalena: aia Jaseel, ma Guni, ma Jeser ma Silem. 25Tugirani vitu na kukuana a Jakob tana nina vasusu ko Bilha, na daki tseka aia Laban e sauvania ko Ratsel na dalena.
26Ara saisai na dangaqira igira na kukuana manana a Jakob ara vano kolua i Ejipt mara tsaulia ono sangavulu ono, mara tau tsokosai kolugira na tauqira na dalena. 27Me kolukaira ruka na baka mane e vasukaira ko Asenat vania a Josep i Ejipt mara gini tsaulia e vitu sangavulu na tinoni tana nina tamadale a Jakob ara vano i Ejipt.
A Jakob ma Nina Tamadale i Ejipt
28Ma Jakob e moloa a Juda ke ida me ke ba nongia a Josep ke mai tsodogira i Gosen. Mi kalina ara ba tsau i tana, 29ma Josep e sage tana nina terê me vano i Gosen ke tsodoa na tamana. Mi kalina ara ka vaitsodogi ma Josep e kasoa na tamana me ngangai oka sosongo. 30Ma Jakob e tsarivania a Josep, “Mi kalina ia e dou vaniau moa ti kau mate, rongona au reigo igoe mau dona laka igoe o mamauri moa.”
31Mi muri, ma Josep e tsarivanigira na kulana migira sui tavosi tana valena tamana, “Niqu aqo inau kau vano i konina na taovia tsapakae ma kau tsarivulagi vania laka igira na kulaqu migira sui i laona na valena tamaqu, igira ara totu i Kanaan, ara mailaba sui nogo i koniqu. 32Me sauba kau tsarigotoa vania laka igamu amu mane reitutugusipi, mamu reitutugugira goto nimui omea tuavati tavosi, mamu adimaigira goto nimui sipi ma nimui buluka me pipi sui lakalaka na omea tavosi amu tamanina. 33Mi kalina ti na taovia tsapakae ke soagamu me ke veisuagamu na aqo gua amu naua, 34migamu kamu tsaridoua vania laka igamu amu reitutugugira na omea tuavati tana maurimui popono, vaga nogo ara naua igira na mumuamui. Mi tana nauvaganana ia ti sauba aia ke gini tamivanigamu na totu ieni tana butona kao ni Gosen.” A Josep e tsari vaganana ia rongona igira na tinoni ni Ejipt ara reipeagira igira ara aqo tana reitutugu sipi.
471Vaga ia, ma Josep e aditugira tsege na kulana, mara tu vano kolua i konina na taovia tsapakae. Ma Josep e tsarivania, “Na tamaqu migira na kulaqu ara labamai nogo talu i Kanaan kolugira niqira sipi ma niqira buluka, me pipi sui goto na omea ara tamanina. Mi kalina ia, migira ara tototu moa tana butona kao ni Gosen.” 2Mi muri maia e sauvulagitugira na kulana vania na taovia tsapakae. 3Ma na taovia tsapakae e veisuatugira, “?Laka nagua tu nimui aqo tugamu?”
Mi tugira ara tu tuguvisua mara tsaria, “Taovia, igami na mane reitutugusipi vaga nogo igira tu mumuamami. 4Igami ami mai na totu tana butona momoru ieni, rongona na uvirau e seko sosongo bâ tana kao ni Kanaan me tagara goto sa buruburu dou vanigira nimami sipi. Ami nongigo kiki, ko tamivanigami kami totu tana butona kao ni Gosen.” 5Ma na taovia tsapakae e tsarivania a Josep, “Ara mailaba nogo na tamamu migira goto na kulamu, 6me vaga ia ma na kao popono tana Ejipt niqira nogo igira. Ko mologira kara totu tana butona kao ni Gosen, aia na turina dou bâ tana kao popono. Me ti vaga kara visana i laoqira kara dona dou na reitutugu buluka, mo ko mologira kara reitutugugira goto niqu buluka segeni inau.”
7Mi muri ma Josep e adimaigotoa a Jakob na tamana me sauvulagi vania na taovia tsapakae. Ma Jakob e tabua na taovia tsapakae, 8ma na taovia tsapakae e veisuâ, “?E visa vaga na ngalitupamu igoe?”
9Ma Jakob e tsarivania, “Na mauriqu inau tana tavetada e tsaulinogoa kesa sangatu tolu sangavulu na ngalitupa. Migira na ngalitupaqu inau ara kurikuri lê mara kakai, mara tau moa katsi vaga na ngalitupaqira igira na mumuaqu tana niqira tavetada igira.” 10Ma Jakob e tabutugua na taovia tsapakae, me vailivua me vano. 11Mi muri, ma Josep e mololaka dougira na tamana migira na kulana, me sauvanigira kara tamanina na kao dou bâ i ligisana na verabau ni Rameses, vaga nogo e ketsalia na taovia tsapakae. 12Ma Josep e saumutsa vania na tamana migira na kulana, migira sui tavosi goto tana valena tamana, kolugira goto na baka tetelo bâ.
Na Uvirau
13Ma na uvirau e seko sosongo bâ me tagara goto sa mutsa ke totu sa nauna, migira na tinoni sui tana Ejipt ma na Kanaan ara gini maluku na vitoa. 14Mi kalina igira ara mai na voli sila, ma Josep e adisaigira na qolo me adivanogira sui tana valena na taovia tsapakae. 15Mi kalina ara gini vovoli sui nogo na qolo ni Ejipt mi Kanaan, migira na tinoni ni Ejipt ara mai i konina a Josep mara tsarivania, “!Ko vanigami na mutsa! Ko laka kiki tamivanigami kami mate. !Ko naua sa omea! Nimami qolo igami ara vano sui nogo.”
16Ma Josep e tsarivanigira, “Ti vaga ke sui nogo nimui qolo ma kamu adimaigira nimui omea tuavati, minau sauba kau sauvanigamu na mutsa na oliolina.” 17Me vaga ia, migira ara adimai vania a Josep niqira omea tuavati, maia e sauvanigira na mutsa e oliginia niqira ose, ma niqira sipi, ma niqira naniqoti, ma niqira buluka ma niqira asi. Mi tana ngalitupa popono ia, ma Josep e sauvanigira na mutsa na oliolina niqira omea tuavati.
18Mi tana ngalitupa i muri, migira ara mai tugua i konina a Josep mara tsarivania, “Taovia, igami e utu goto kami tiapoia vanigo laka e sui saikesa nogo nimami qolo, mo tamanigira sui nogo igoe nimami omea tuavati. Me tagara goto sa omea ke totuvisu tangomana kami sauvanigo igoe, na konimami moa ma nimami kao. 19Ko laka na moloana kami gini mate na vitoa. !Ko naukikia sa omea! Ko laka goto na tamivaniana nimami uta kara totu mangu lê. Ko voligami igami ma nimami kao mo ko oliginia na mutsa. Migami sauba kami lia nina tseka na taovia tsapakae, maia sauba ke tamanina nimami kao. Ko vanigami na sila gana kami gini mauri ma na piuna gana na tsukaana tana nimami uta.”
20Ma Josep e volia pipi na butona kao sui tana Ejipt vania na taovia tsapakae. Me pipi sui na tinoni ni Ejipt ara tsabiria niqira kao, rongona na uvirau e sekoligira sosongo; me vaga ia, me pipi sui na butona kao ara lia nogo nina tamani na taovia tsapakae. 21Ma Josep e naua mara lia sui na tseka igira na tinoni ni Ejipt tu kesa tabana me tsau bâ kesa tabana. 22Migira lelê moa na butona kao ara tamanina igira na manetabu aia e tau voligira. Mara tau goto kilia kara tsabiria niqira kao rongona na taovia tsapakae e tusuqolo vanigira nogo gana na mauri. 23Ma Josep e tsarivanigira na tinoni, “I kalina ia, inau au voligamu sui nogo ma nimui kao vania na taovia tsapakae. Migirani nogo na piuna sila vanigamu gana kamu tsukagira tana nimui uta. 24Mi kalina ke laba na tagu na pipitsu, me sauba nimui aqo kamu sauvania na taovia tsapakae na tsegenina turina pipi na omea amu tsurivia. Migamu kamu adia na turina gana na tsutsuka ma gana na mutsa vanigamu ma nimui tamadale.”
25Migira ara tsaria, “Taovia, igoe o maurisigami mo dou sosongo vanigami, migami sauba kami lia moa nina tseka na taovia tsapakae.” 26Ma Josep e moloa ke lia na ketsa tana kao popono ni Ejipt laka pipi tsegenina turina na omea ara tsurivia kara sauvania na taovia tsapakae ke tamanina. Ma na ketsa ia e tototu moa tsau mai i dani eni. Ma niqira butona kao lelê moa igira na manetabu ara tau lia nina tamani na taovia tsapakae.
Na Susuina Nina Nono a Jakob
27Igira na tinoni ni Israel ara totu i Ejipt tana butona kao ni Gosen, mi tana igira ara tamani omea levo danga mara danga bâ goto na daleqira. 28A Jakob e mauri i Ejipt e sangavulu vitu na ngalitupa, poi e tsaulina kesa sangatu vati sangavulu vitu na ngalitupana. 29Mi kalina e varangi nogo na mateana, maia e soâ a Josep me tsarivania, “Ko moloa na limamu i levugana na kakabaqu mo ko vekevaniau laka sauba ko tau qiluau inau ieni tana Ejipt. 30Au ngaoa ko qiluau inau tana ara qilugira na tamaqu; ko kalagailigiau tania i Ejipt mo ko ba qiluau i tana ara qilugira igira.”
Ma Josep e tsaria, “Sauba kau naua na omea vaga igoe o tsaria.”
31Ma Jakob e tsaria, “Ko vekevaniau laka sauba ko nau mananâ.” Ma Josep e vekevania, me tû i nigena ma Jakob e soadoua na Taovia.
48A Jakob e Tabukaira a Epraim ma Manase
1Kesa tana tagu i muri, mara tsarivania a Josep laka e lobogu na tamana. Maia e adikaira a Manase ma Epraim na dalena mara tu vano na reiana a Jakob. 2Mi kalina ara turupatu vania a Jakob laka e mai a Josep na dalena na reiana, maia e berengiti na matemate me totu tû i nigena. 3Ma Jakob e tsarivania a Josep, “God Susuliga Sosongo e laba vaniau inau i Lus tana kao ni Kanaan me tabuau. 4Maia e tsarivaniau, ‘Inau sauba kau sauvanigo ke danga na dalemu, rongona igira na kukuamu kara lia na puku danga; me sauba kau sauvanigira na kukuamu na kao ieni ke lia na tamaniqira sailagi.’ ”
5Me goko babâ moa a Jakob me tsaria, “Igoe a Josep, kaira ruka na dalemu mane e vasuvanigo ko Asenat ieni tana Ejipt kalina inau au tau vati mai moa, i kaira ara ka niqu tamani nogo inau; kaira sui a Epraim ma Manase ara ka niqu nogo inau vaga saikesa nogo kaira a Ruben ma Simeon au vasukaira. 6Me ti vaga ko tamanigotoa ke visana na dalemu mane i muri, migoe nogo ko tamanigira; mi tana tangolidato omea igira, sauba ke talumai tana ka soaqira a Epraim ma Manase. 7Minau au gini naua na omea iani tana rongona nogo ko Ratsel na tinamu aia e mate taniau, minau au gini melu sosongo kalina aia e mate tana kao ni Kanaan e tau ao tania i Eprat kalina au vivisu mai talu i Mesopotamia, minau au qilua i tana liligina na sautu e vano kalea i Eprat.” Mi Eprat kalina ia i tana nogo ara soaginia i Betlehem.
8Mi kalina a Jakob e morosikaira na dalena a Josep maia e veisuâ, “?Asei baka karani?”
9Ma Josep e tuguvisua me tsaria, “I karani nogoria na dalequ inau aia God e saukaira vaniau ieni i Ejipt.”
Ma Jakob e tsaria, “Ko adimaikaira i koniqu ma kau tabukaira.” 10Ma Jakob e tau nogo moro maka rongona e tuqatuqa nogo, me tau tangomana ke moro dou sosongo. Ma Josep e adimaikaira na baka mane vania, maia e kasokaira me domikaira. 11Ma Jakob e tsarivania a Josep, “Au tau saikesa padâ laka kau reigo tugua igoe, mi kalina ia ma God e tamivaniau kau reikaira goto na dalemu.” 12Mi tana, ma Josep e sulutsunakaira na baka tania na kakabana a Jakob, me tsuporu tsuna i matana aia.
13Mi muri ma Josep e moloa a Epraim tana maulina a Jakob ma Manase tana madoana. 14Ma Jakob e molo ulutaligusia na limana, na madoana e moloa tana lovana a Epraim atsa moa ti aia na muritibaka, ma na maulina tana lovana a Manase, aia na baka botsaida. 15Maia e tabua a Josep me tsaria:
“!Aia na God i kaira na tamaqu a Abraham ma Isaak ara ka aqo vania, ke tabukaira na baka karani!
!God aia e tagaovia na mauriqu popono tsaumai i dani eni ke tabukaira!
16!Ma na angelo aia e laumaurisiau inau tania na omea seko sui ke tabukaira!
!Ma na soaqu inau ma ka soaqira kaira na tamaqu a Abraham ma Isaak ke totu mamauri ka koniqira na baka karani!
!Ma kara ka tamani danga ka daleqira ma ka kukuaqira!”
17Me gini tau dou tobana a Josep kalina e morosia na tamana e moloa na limana madoa tana lovana a Epraim; maia e ba adiligia na limana madoa tamana tania na lovana a Epraim me laka ke molo bâ tana lovana a Manase. 18Me tsarivania na tamana, “E tau vaga ia mama. Iani nogo na baka botsaida; ko moloa na limamu madoa tana lovana aia.”
19Maia na tamana e sove me tsaria, “Inau au dona dalequ, au dona. Igira na kukuana a Manase sauba kara lia goto na tinoni tangirongo. Maia bâ na kulana tetelo sauba ke tangirongo liuliu bâ vania aia, migira na kukuana aia sauba kara lia na puku loki.”
20Me vaga ia maia e tabukaira tana dani ia me tsaria, “Igira na Israel sauba kara gini aqo ka soamui kagamu kalina kara tû na aqosiana kesa na tabu. Sauba kara goko vaga iani, ‘God ke naua migoe ko vaga kaira a Epraim ma Manase.’ ” Mi tana nauvaganana ia, ma Jakob e moloa a Epraim ke ida vania a Manase.
21Mi muri ma Jakob e tsarivania a Josep, “Vaga nogo igoe o morosia, inau e varangi nogo kau mate, ma God aia sauba ke totu kolugo me ke adivisugo tana niqira kao na mumuamu. 22Vanigo segeni nogo igoe, me tau vanigira na kulamu tavosi, inau au sauvanigo na Sekem, aia na butona kao lakatana dou bâ au laua i koniqira na Amor ginia niqu isi ma niqu parige.”
49Na Susuina Nina Goko a Jakob
1Ma Jakob e soasaigira na dalena mane sui me tsarivanigira, “Kamu mai tupolipoliau, minau kau katevulagi vanigamu na omea sauba ke laba vanigamu tana tagu ke mai i muri.
2“Kamu saimai ma kamu rorongo igamu na dalena mane a Jakob.
Kamu rongomia a Israel na tamamui.
3“A Ruben, igoe na dalequ botsaida, migoe nogo na susuligaqu
Ma na kesanina dalequ kalina au mane vaolu moa,
Migoe o kaekae mo susuliga liuliu bâ i laoqira na dalequ sui.
4Igoe o vaga na tatarina na obo loki,
Me sauba ke utu vanigo nomoa ko tangirongo liuliu bâ,
Rongona igoe o maturu kolua na tauqu lê
Mo tau kukuni tania na nigena tamamu.
5“Kaira a Simeon ma Levi e kesa atsa ka niqira sasaga.
Kaira sui ara ka gini aqo ka niqira isi tana matesi tinoni.
6Minau e utu kau sangasage tana ka niqira togigoko segeni,
Me utu goto kau sangakaira tana niqira gokosai,
Rongona ara ka matesi tinoni tana kore
Mara ka logusigira na buluka mane tana sinagi.
7Na vealagi ke gadovia ka niqira kore rongona e seko loki sosongo,
Ma ka niqira momosatoba goto rongona ara ka vô saikesa na gaeana sa omea.
Inau sauba kau sarangasigira tana kao popono ni Israel.
Me sauba kau mologira kara totu piriutsa bamai i laoqira na tinoni.
8“Migoe a Juda, igira na kulamu sauba kara tsonikaego.
Igoe o birua na lioqira gamu gala.
Migira na kulamu sauba kara tsuporu tsuna i matamu.
9A Juda e vaga moa kesa na laeone,
E matesia gana lamuta me visutugua tana babana,
Mi tana e ba tsaro me mango.
?Masei sauba ke malagai na ba peleana?
10A Juda sauba ke tangolikakaia nina itoro na taovia tsapakae,
Migira na kukuana sauba kara tagao saviliu, poi tsau kalina ke laba mai na tamanina.
Migira na puku tavosi sauba kara adimai vania niqira vangalaka,
Ma kara rongomangana.
11Aia e soria nina dalena asi tana itai na uaeni,
Tana itaina dou liuliu bâ.
Maia e tsagia na polona tana kôna na uaeni e tsitsi vaga na gabu.
12E tatave na gabu mauri tana matana rongona e inu uaeni,
Mara viri sere na livona rongona e inu miliki.
13“A Sebulun sauba ke totu i liligina tasi.
Nina tabana tasi sauba ke lia niqira mani tsoboravi na vaka.
Ma nina butona kao sauba ke vosa bâ i Sidon.
14“A Isakar aia e kesa na asi susuliga,
E tsaro katsikatsi i ka levugaqira ruka na todo gana na lutsa.
15Mi kalina aia e reia laka e dou sosongo na nauna tana ke mango,
Me laka e dou sosongo goto nina kao,
Maia sauba ke ngolia na kalagai mamava,
Ma kara turua ke aqo mala tseka.
16“A Dan sauba ke lia na manepede vanigira nina tinoni.
Migira kara vaga goto igira na puku tavosi sui tana Israel.
17Ma Dan sauba ke lia vaga na muata tana liligina sautu,
Na muata vogata ligisana na sautu,
Aia e laua na bobouna tuana na ose,
Me gini pukavisu aia e sagekae i konina.
18“Minau au pipitua moa kalina igoe Taovia ko maurisiau.
19“A Gad sauba kesa na alaala na tinoni vanga komi kara maiginia,
Maia sauba ke pilovisu me ke takuvigira.
20“Ma nina kao a Aser sauba ke lakaga dou na mutsa i laona.
Maia sauba ke aqosia na mutsa ke tugua na sauvaniana na taovia tsapakae.
21“A Naptali e vaga na dia,49:21 “na dia” E kesa na vatana na omea tuavati ara totu tana vera bisi i mao, mara dona na tsotso kakai kalina ara ulo. aia e ulo bamai
Me tamani dalena rerei dou sosongo.
22“A Josep e vaga kesa na asi atsi liligina na vuravura,
Me vaga na dalena asi atsi tana tetena.
23Igira gana gala ara baginikakaia
Mara takuviginia niqira parige ma na pipili.
24Ma nina parige aia e nari kalavatavia moa,
Ma na kimana ara susuliga
Ginia na susuligana nogo nina God Susuliga a Jakob,
Ginia na Reitutugu Sipi Laka, aia niqira Reitutugu na Israel.
25Aia nogo nina God na tamamu e sangago igoe.
Maia God Susuliga Sosongo e vangalaka vanigo
Ginia nina vangalaka na usa talu i gotu
Ma na kô mao e talu i vavana na kao,
Gana kara gini danga nimu omea tuavati ma na dalemu,
26Na vangalaka na sila ma na latsena gai,
Na vangalaka ara tsau bâ tana vungavunga saliu.
Migira na omea dou sui ara totu tana tetena saliu.
Migira sui na vangalaka girani kara totu vanigo igoe a Josep,
Igoe o paladato i laoqira sui na kulamu.
27“A Benjamin e vaga kesa na pai atsi veveigâ.
Tana matsaraka mi tana ngulavi aia e labumate me gania.”
28Igirani nogo na sangavulu ruka puku tana Israel, migirani goto nogo na omea e tsarivanigira na tamaqira kalina aia e goko me vailivugira pipi na dalena.
Na Mateana ma na Qiluana a Jakob
29Mi muri, ma Jakob e ketsaligira na dalena vaga iani, “Kalina ia, e varangi nogo kau vano ma kau totu kolugira niqu tinoni tana mate. Au ngaoa kamu ba qiluau inau kolugira na tamaqu tana vatuluma e totu tana nina kao a Epron na Het 30i Makpela, aia e totu pala longa vania i Mamre tana butona kao ni Kanaan. A Abraham nogo e volia na vatuluma ma na kao ia i konina a Epron gana na kao na qiluqilu. 31I tana nogo ara qilukaira a Abraham ma ko Sara na tauna; i tana goto ara qilukaira a Isaak ma ko Rebeka na tauna; mi tana goto inau au qilua ko Lea. 32Na kao ia ma na vatuluma e totu i laona ara volia i koniqira na Het. Kamu qiluau inau i tana.” 33Mi kalina a Jakob e goko sui vanigira na dalena, maia e tsaro visutugua i nigena me mate.
501Ma Josep e puka kovoragi konina na tamana, me ngangai me domidomia na ngorana. 2Mi muri ma Josep e ketsaligira kara aragoa na konina tamana me ke gini tau mabulu tsaku. 3E adia e vati sangavulu na dani na taguna na aragoana na konina. Migira na Ejipt ara tangisia vitu sangavulu na dani.
4Mi kalina e sui na tagu na tangitangi, ma Josep e tsarivanigira nina mane sasanga na taovia tsapakae, “Kiki, kamu adia na turupatu iani vania na taovia tsapakae: 5‘Kalina na tamaqu e vatsangia na mateana, aia e nongiau kau vekevania laka kau ba qilua tana vatuluma aia e vangaraua tana kao ni Kanaan. Me vaga ia, mo ko tamivaniau kiki kau vano ma kau qilua na tamaqu, mi muri ma kau visumaitugua.’ ”
6Ma na taovia tsapakae e tuguvisua me tsaria, “E dou, ko vano mo ko qilua na tamamu vaga igoe o vekevaninogoa ko naua.”
7Me vaga ia, ma Josep e vano na qiluana na tamana. Migira sui lakalaka gana sasanga na taovia tsapakae, migira nina mane loki tana valena, migira sui goto na ida tana Ejipt ara dulikolua a Josep. 8Nina tamadale popono, migira sui na kulana, migira sui tavosi goto tana valena tamana ara vano kolua. Igira moa na daleqira tetelo, ma niqira sipi, niqira naniqoti, ma niqira buluka ara totuvisu tana butona kao ni Gosen. 9Mara dulikolugotoa visana mane ara sage tana terê, mara visana ara sagekae tana ose; igira kesa na tuqana na alaala loki.
10Mi kalina ara mai tsau i Atad tana nauna gana na labududusi uiti i tabana i longa na Kô Jordan, migira ara tangitangi loki goto bâ me oka, maia Josep e aqosia kesa na mutsa kokolu i tana e vitu na dani. 11Mi kalina igira na tinoni ni Kanaan ara reigira na tinoni girani ara tangitangi i Atad mara tsaria, “!Na mutsa kokolu gua vaga sagata ara naua na tinoni ni Ejipt girani!” Aia nogo na rongona te ara soaginia na nauana i tana Abel Misraim.50:11 Na soa i Abel Misraim tana goko Hibru e tatangi vaga ‘niqira tangitangi igira na Ejipt.’
12Me vaga ia migira na dalena a Jakob ara naua na omea aia e ketsaliginigira; 13ara kalagaivanoa i Kanaan na konina mara ba qilua tana vatuluma i Makpela tabana i longa i Mamre, i laona na kao aia Ahraham e volinogoa konina a Epron na Het gana na kao na qiluqilu. 14Mi murina kalina a Josep e qilu suia na tamana, maia e visutugua i Ejipt kolugira na kulana migira sui ara vano kolua na qiluqilu.
A Josep e Veregira na Kulana
15Mi murina na mateana na tamaqira, igira na kulana a Josep ara vaigokovigi segeni mara tsaria, “?Ke koegua vaga ti a Josep ke reisavigita moa me ke vorogokona na tangotuguna na omea seko sui igita a nauvania?” 16Me vaga ia, migira ara mologoko bâ vania a Josep mara tsaria, “Idavia na mateana na tamada, 17aia e tsarivanigami kami nongigo igoe ti ko padalea na sasi igami na kulamu ami naua vanigo. Mi kalina ia, ami nongigo kiki ko padale vanigami na sasi igami nina maneaqo nina God na tamamu ami naunogoa vanigo.” Ma Josep e ngangai kalina e rongomia na goko vaga ia.
18Mi muri, migira segeniqira nogo na kulana ara mai mara tsuporu tsuna i matana mara tsaria, “Igami ami totu ieni i matamu igoe vaga nimu tseka.”
19Ma Josep e tsarivanigira, “Kamu laka na matagu; e utu inau kau molo segeniqu tana sasana God. 20Igamu amu vorogokona na omea seko vaniau i sau, maia God e piloa me gini lia na omea dou, gana kara gini mauri danga na tinoni, igira ara mamauri i dani eni tana rongona nogo na omea e laba. 21Me tagara goto sa omea tugua kamu matagunia. Minau sauba kau reitutugugamu dou igamu migira goto na dalemui.” Me vaga ia, maia e vereginigira na goko dou me gini ragosia na tobaqira.
Na Mateana a Josep
22A Josep e mauri babâ moa i Ejipt kolugira nina tamadale na tamana; me tsaulina kesa sangatu sangavulu na ngalitupana kalina e mate. 23Maia e mamauri moa me reigira na dalena a Epraim migira goto na kukuana; me reigira goto na dalena a Makir aia na dalena mane a Manase kalina ara botsa i laona na valena. 24Maia e tsarivanigira na kulana, “Inau e varangi nogo kau mate, ma God sauba nomoa ke reitutugugamu me ke adirutsumigamu tania na kao iani ma kamu vano tana kao aia e vekevanitugira a Abraham ma Isaak ma Jakob.” 25Mi muri, ma Josep e nongigira nina tinoni kara aqosia kesa na veke me tsaria, “Kamu vekevaniau inau laka kalina God ke adivanogamu tana kao ia, migamu sauba kamu adia na koniqu inau kolugamu.” 26Me vaga ia ma Josep e mate i Ejipt kalina e tsaulia kesa sangatu sangavulu na ngalitupana. Migira ara aragoa na konina rongona ke gini tau mabulu, mara molotsavua i laona kesa na kesi.