NINA LETA A PAULO VANIGIRA NA TINONI TUTUNI NI
GALATIA
Na Vuresi Makaliana Na Omea Ara Marea Tana Papi Iani
I Galatia, aia e kesa na butona na momoru tana Asia e tamanina na Roma. Igira na tinoni ni tana ara tau na Tsiu. Mi kalina na gokona nina Turupatu Dou a Iesu Kristo e vasini tuturiga na laba i koniqira na tinoni ni Galatia, migira ara tabedoua. Me tau oka, me labadato i laoqira kesa na vaipetsakoegi loki. Ara labamai visana na tinoni ara tovoa laka kara utusia nina aqo a Paulo. Ara tsaria laka na tutuni e tau tugua, me kiligotoa na tinoni kara muridou saikesalia pipi sui nina Ketsa a Moses ti vaga kara gini totugoto kolua God.
Maia Paulo e marea na leta iani vanigira, rongona ke adivisugira tana tutuni manana igira e tabarusigira na sasani peropero vaga ia. Me tsari makali vanigira laka e kilia moa kara tutunina kakai laka a Iesu Kristo e Dalena manana God aia. Ma niqira tutuni nogo, aia moa ke mologotosiginigira i konina God.
Mi tana susuina nina leta, ma Paulo e sauvulagia laka na mauri tana vaigaluvegi Kristiano i tana nogo igita a reia na vuana na tutuni ma na mauripata koluana a Iesu Kristo. “Vaga ia, me pipi kalina ti ke tau utu vanigita, ma ka naudou vanigira na tinoni sui, putsikae baa vanigira igira gada tamatasi kolu tana tutuni.” (6:10)
Na Omea Ara Totu Tana Papi Iani
Nina goko idaida a Paulo 1:1-10
God nogo e vilia a Paulo ke lia na apostolo 1:11–2:21
Na Ketsa ma na tutuni 3:1–4:31
Ka tamivania na Tarunga Tabu ke tagaovigita 5:1–6:10
Na susuina nina parovata ma na vaimolo 6:11-18
11Inau a Paulo, au marea na leta iani vanigamu, igamu na saikolu na tinoni tutuni tana Galatia. Inau kesa na apostolo. Me tau kesa na tinoni lee e viliau ti inau au gini lia na apostolo. Tagara. A Iesu Kristo nogo, ma God Tamana aia e maurisivisua a Iesu tania na mate, kaira nogo ara ka viliginiau. 2Igira sui na tasida ara totu ieni, ara sangapata koluau tana soadouamui igamu na tinoni tutuni ni Galatia.
3Au nongia God na Tamada ma nida Taovia Iesu Kristo, kara ka vangalaka vanigamu, ma kara ka tusuvanigamu na rago.
4A Iesu Kristo aia e tami segenina na mate mateqira nida sasi muria nina kili God na Tamada, rongona aia e ngaoa ke gini maurisigita tania na mauri sekoseko ni lao eni. 5!E dou igita ka tsonikaea God na dani ma na dani! Amen.
E Kesa Lelee Moa na Turupatu Dou Manana
6!Inau au gini beke sosongo na reiamui igamu! Amu tsaku sosongo vaga na piloligi taniana God, aia e viligamu tana nina vangalaka a Iesu Kristo, mamu pilo baa konina kesa segeni na vatana na turupatu igira visana tinoni ara tavongani tsaria laka aia nogo na Turupatu Dou manana tana rongona a Iesu Kristo. 7Kamu rorongo dou igamu: e kesa lelee moa na Turupatu Dou manana, me tagara goto sa vatana tavosi vaga ara tsaria igira. Minau au goko vaga ia, rongona ara totu visana tinoni i laomui ara bulesigamu, mara tovoa na piloana na Turupatu Dou tana rongona a Iesu Kristo. 8!Me atsa moa ti igami, se ke kesa na angelo ke talumai i gotu, ke turupatuna vanigamu kesa na vatana na turupatu dou ke tavosi tania aia igami ami gini turupatuna nogo vanigamu, na tinoni vaga ia, God ke tsonia tana rota e vo sui! 9!Igami ami tsarinogoa vanigamu, mi kalina ia inau kau tsaritugua: ti vaga ke kesa ke tavongani turupatuna vanigamu kesa na vatana na turupatu dou ke tavosi tania aia amu rongominogoa i koniqu inau, ma na tinoni vaga ia, God ke tsonia tana rota e vo sui!
10?Egua, amu pada laka au ngaoa moa na tinoni kara padalokiginiau inau, te au tsonia na goko vaga ia? !Tagara saikesa! Inau au ngaoa moa ti God ke padalokiau. ?Se amu pada laka inau au ngaoa moa na tinoni kara tsonikaeginiau? Me ti vaga inau kau ngaoa moa na tinoni kara tsonikaeau, me tau saikesa tuguau kau lia nina maneaqo a Iesu Kristo.
God Nogo e Vilia a Paulo Te Aia e Gini Lia na Apostolo
11Igamu na tasiqu, inau au ngaoa kau tsari makalidoua vanigamu: laka na Turupatu Dou inau au gini turupatuna vanigamu e tau botsangia sa tinoni lee. 12Na Turupatu Dou ia, inau au tau rongomia i konina kesa tinoni lee, se ke kesa ke sasaniginiau tana rongona ia. Tagara. A Iesu Kristo aia segenina nogo e sauvulagia vaniau.
13Amu rongominogoa laka e koegua niqu mauri inau kalina au muria moa niqira lotu na Tsiu. Laka inau au rotasi sosongoligira na tinoni ara tutunina a Iesu Kristo mau tau goto gaegira. Au tovokakai sosongolia laka kau veoa na lotu vaolu ia me ke nanga saikesa. 14Eo, inau nogo kesa au liusigira danga gaqu vatavata tana muriana na aqona na lotu na Tsiu. Mau ida vanigira goto tana tangolidatoana na omea levo tana puku i konimami igami na Tsiu.
15Kalina au tau vati botsa moa, ma God nogo tana nina vangalaka e viliau me soaau gana kau aqo vania. 16Mi kalina e laba na tagu tana God e pada ke sauvulagia na Dalena vaniau, rongona aia e ngaoa inau kau gini turupatuna na Turupatu Dou tana rongona aia vanigira na tinoni ni veratavosi, minau au tau goto baa kau gini vaigokovigi koluginia ke kesa. 17Mau tau goto vano i Jerusalem kau gini reigira igira ara apostolo ida vaniau. Tagara. Au tuu moa mau vano saviliu saikesa i Arabia. Mi muri, mau visumaitugua i Damaskus. 18Me putsi tolu na ngalitupa, te au vano i Jerusalem na reiana a Petero, mau totu kolua i tana sangavulu tsege moa na dani. 19Mau tau goto reia ke kesa na apostolo tavosi, a Iakobo lelee moa, aia na tasina na Taovia. 20Igira na omea sui au marevanigamu i laona na leta iani ara mana. Ma God nogo e dona laka inau au tau perogamu.
21Mi murimai, minau au liu danga tana vera i laona na Siria ma na Silisia. 22Mi tana tagu ia, igira na tinoni tana Judea mara tutunina nogo a Iesu Kristo ara tau moa vati reilakaqu inau. 23Ara rongomia moa na turupatuna kalina visana ara gini goko tana rongoqu. Mara tsaria, “!Na mane iani, aia nogo e rotasigita sosongo igita i votangana, mi kalina eni aia e gini turupatuna bamai sosongo tana rongona na tutuni, na tutuni vaga aia e tovoa na veoana i sau!” 24Mi tana igira ara tuu mara gini soalokia God tana rongoqu inau.
2A Paulo e Balaba i Koniqira na Apostolo Tavosi i Jerusalem
1Me putsi sangavulu vati na uvi, minau au visu baa i Jerusalem kolua a Barnabas, me dulikoluau goto a Titus. 2Eo, au vano i Jerusalem rongona God nogo e sauvulagi vaniau laka niqu aqo nomoa kau ba laba i tana. Mi tana, au sangatotu i laona kesa niqira sai igira na tinoni loki tana lotu, mau tsaritutugua vanigira na gokona na Turupatu Dou, vaga inau au sasaniginigira na tinoni ni veratavosi. Au nauvaganana ia, rongona au tau ngaoa ke luvu lee niqu aqo au naua tuu tana idana me tsau mai i dani eni. 3Maia Titus gaqu dulikolu, aia na tinoni ni Gris, migira ara tau moa raiginia ke paripapadana. 4Eo, e mana rago ara sagemai dodo visana tinoni vanga malapalu i laona nimami saikolu, laka kara tuvitsodoa na vatana na sasani gua igita a adia i konina a Iesu Kristo ti e gini tau nogo ngoligita na muriana nina Ketsa a Moses. Miava, migira ara ngaoa laka igita ka tototu tseka moa i laona niqira Ketsa igira na Tsiu, ma kara paripapadana a Titus. 5Migami ami tau lelee tamivanigira, rongona ami ngaoa kami tangolikakaia vanigamu na sasani manana e totu nogo i laona na Turupatu Dou.
6Migira na tinoni loki ara totu tana saikolu ia, minau e atsa moa vaniau ti asei igira; rongona God aia, e tau pedeginia na tinoni muria moa na rereina, migira na tinoni loki igira ara tau goto nongiau laka kau olia kesa na omea i laona na Turupatu Dou vaga inau au sasaniginigira nogo na tinoni. 7Tagara, migira ara reigadovi segeniqira nogo laka God e molovaniau na aqo gana kau gini turupatuna na Turupatu Dou vanigira na tinoni ni veratavosi, vaga nogo e molovania a Petero na aqo ke gini turupatuna na Turupatu Dou vanigira na Tsiu. 8God nogo e sauvaniau na susuligana, te au gini lia na apostolo vanigira na tinoni ni veratavosi, vaga goto e sauvania a Petero maia e gini lia na apostolo vanigira na Tsiu. 9A Iakobo, ma Petero, ma Ioane, tugira nogo ara tu vaga na ida loki tana saikolu ia, mara tu reigadovigotoa laka God e sauvaniau e kesa segeni niqu aqo. Mara tu tuu, mara tu sekani kolukagami a Barnabas minau, na papadana laka igami sui ami aqopata kesa moa tana aqo. Mami tamisai laka kagami a Barnabas, kami ka aqo i laoqira na tinoni ni veratavosi, migira kara aqo i laoqira na Tsiu. 10E kesa moa na omea ara ngasuginikagami, laka kami ka tau padalegira na tinoni sekona lee ara totu i laoqira. Maia tsotsodo nogo na omea vaga ia inau au gini ngongoragi matena na aqosiana.
Kaira a Paulo ma Petero i Antiok
11Mi kalina a Petero e mailaba i Antiok, minau au taimatana i mataqira na toga rongona e labamaka laka e sasi na omea aia e naua. 12Kalina a Petero e mai vaolu i Antiok, maia e mutsamutsa rago kolugira na tinoni Kristiano ni tana igira na tinoni ni veratavosi. Mi kalina e reigira ara labamai visana na mane aia Iakobo e molomaigira, maia Petero e mololea na mutsa kolugira na tinoni ni tana matena e matagunigira kara tau katelivania igira ara gini rarai sosongo na paripapadana tinoni. 13Migira goto na Tsiu tavosi ara totu tana kolua a Petero, ara vangamanipai goto vaga nogo aia; ma Barnabas goto e sanga malapalu kolugira. 14Mi kalina inau au reigira ara tau nogo muridoua na sasani manana tana Turupatu Dou, mi tana inau au tuu, mau taimatana a Petero i mataqira igira sui mau tsarivania, “Kulaqu a Petero, igoe na Tsiu. Me oka nogo igoe o mololea na muriana niqira sasaga na Tsiu, mo muria niqira sasaga na tinoni ni veratavosi. ?Megua igoe kalina eni ti o ngaogotoa laka ko raqa sasiligira na tinoni tau Tsiu ma kara murigotoa niqira sasaga na Tsiu?”
15Mi muri mau tsarivanigira goto, “Eo, e mana nomoa igita na bobotsana na Tsiu ma tau botsa kesa tana puku tavosi koniqira na tinoni sasi. 16Me atsa moa ti igita na Tsiu, migita a donaginia nomoa laka e kesa moa na omea na tinoni tangomana kara gini totugoto kolua God, maia nogoria na tutuni i laona a Iesu Kristo, me tau tana rongona laka na muriana moa na Ketsa. Eo, igita na Tsiu a tutunina nogo a Iesu Kristo, igita a donadou nogo laka igita a gini totugoto nogo kolua God tana rongona igita a tutunina a Iesu Kristo, me tau tana rongona igita a muria moa na Ketsa. Matena e tagara sa tinoni tangomana ke gini totugoto kolua God tana rongona na muriana moa na Ketsa.
17“?Me ti vaga kalina igita a tovoa ka totugoto kolua God ginia nida mauripata koluana a Iesu Kristo, ma tamia moa na mauri tana sasi, atsa vaga igira na tinoni ni veratavosi, megua? ?Laka a Iesu Kristo e idagana vanigita na sasi? !E utu saikesa! 18Ti vaga inau kau tuturiga tugua na logovisuana kesa na omea au veonogoa, mi tana e sauvulagia laka inau au sasi.
19“Tana omea e kalea na Ketsa, au mate taninogoa inau, na Ketsa segenina nogo e matesiau rongona inau kau gini mauri vania God segeni moa. Au mate patakolunogoa a Iesu Kristo tana nina gai ulutaligu. 20Ma na mauri au gini mauri kalina eni, e tau na mauriqu segeni inau. A Iesu Kristo aia nogo e mauri i laoqu. Ma na mauri au gini mauri kalina ia, au gini mauri na tutuni i laona na Dalena God, aia nogo e galuveau me mate tuguqu. 21Mau tau ngaoa na sove taniana na vangalaka loki iani God e saunogoa vaniau. !Me ti vaga e mana vaga ara tsaria visana, laka tana muriana moa na Ketsa me tugunogoa na totugoto koluana God, mi tana e vaga moa ti a Iesu Kristo e mate lee, tagara rongona!” Aia nogo e vaga niqu goko inau au tsarivanigira.
3Igira na Tinoni Tutuni tana Galatia Ara Liupitsa Tania na Tutuni Manana
1!Eo, igamu na tinoni ni Galatia, amu bule sosongo nomoa! ?Nagua sagata e turuvigamu? !I matamui igamu segeni nogo, inau au vuresi makalia vanigamu na rongona na mateana a Iesu Kristo tana gai ulutaligu! 2Kamu tsarimai vaniau kesa moa na omea. ?Laka na Tarunga Tabu e gini tsuna i tobamui tana rongona igamu amu muridoua na Ketsa, se tana rongona amu rongomia na gokona na Turupatu Dou mamu tutunina? 3!Egua te amu bule sosongo vaga sagata ia! Amu tuturiga dou nogo na mauri vaolu konina God tana susuligana na Tarunga Tabu. ?Megua kalina eni ti amu pada laka kamu suilavaginia tana susuligamui segeni igamu? 4?Megua, laka igira na omea dou danga ara laba vanigamu nogo igamu ara tavongani laba lee moa? !E utu! !Ara tamani rongona sui te ara gini laba! 5God e saunogoa vanigamu na Tarunga Tabu, me aqosigira na valatsatsa danga i laomui. ?Me laka God e nauvaganana ia tana rongona moa igamu amu muridoua na Ketsa, se tana rongona igamu amu rongominogoa na gokona na Turupatu Dou mamu tutunina?
6Kamu padatugua na omea e laba vania a Abraham i sau. Ara mareinoigoa tana Mamare Tabu: “A Abraiham e tutunina God, mi tana rongona nogo nina tutuni ia, ti God e moloigotosia i konina.” 7E tugua igamu kamu padaigaidovia, laka i matana God igira na tinoni ara tutunina, igira nogoria na kukuana manana a Abraham. 8E oka sosongo nogo e totu tana Mamare Tabu na gokona laka God sauba ke mologotosigira i konina segeni na tinoni ni veratavosi goto tana rongona nogo niqira tutuni. Eo, God e katevulagia idanogoa na omea iani vania a Abraham kalina aia e tsarivania, “Tana rongona nogo nimu tutuni igoe, ti inau sauba kau vangalaka vanigira na tinoni sui tana barangengo popono.” 9A Abraham e tutunina God, ma God e vangalaka vania a Abraham. Me sauba ke vaga goto vanigira sui ara tutunina God. God sauba ke vangalaka vanigira vaga aia e vangalaka vania a Abraham i sau.
10Igira ara norua moa laka tana muriana moa na Ketsa ma kara gini mauri, na tinoni vaga gira God ke redogira. E vaga ara marenogoa tana Mamare Tabu, “!Asei ti ke tau muridou saikesalia pipi na omea sui ara marea tana papi na Ketsa, na tinoni vaga ia, God ke redoa!” 11Mi tana e gini labamaka, laka e tau tangomana ke kesa tinoni ke gini totugoto kolua God tana rongona moa na muriana na Ketsa. Rongona ara maregotoa tana Mamare Tabu, “Na tinoni aia God e mologotosia i konina rongona nina tutuni, aia moa na tinoni vaga ia, sauba ke mauri saliu konina God.” 12Na Ketsa, aia e tau pukuga tana tutuni. Tagara. Me vaga nogo ara marea tana Mamare Tabu, “Na tinoni e murigira pipi na omea sui na Ketsa e raiginia, sauba ke gini mauri nogo na Ketsa ia.”
13Maia Iesu Kristo e suivisugita nogo tania na redo e alomaia na Ketsa kalina aia segeni nogo e mate tuguda tana gai ulutaligu. E vaga nogo ara marea tana Mamare Tabu, “Ti vaga asei kara tsauraeginia tana gai ulutaligu, na tinoni vaga ia, God nogo e redoa.” 14E gini laba vaganana ia, rongona tana nina aqo nogo a Iesu Kristo, ti ke gini laba vanigira goto na tinoni ni veratavosi na vangalaka vaga God e vekenogoa vania a Abraham. Migita sui igita a tutunina a Iesu Kristo, sauba ka tamanina na Tarunga Tabu vaga God e vekenogoa.
Na Ketsa e Utu Ke Veoa na Veke God E Naukolua a Abraham i Sau
15Tasiqu igamu, inau sauba kau tovogini vanigamu e kesa na omea e dona na laba pipi kalina. E vaga ni: ti vaga kara ka ruka na tinoni kara ka pata na tami kesa tana omea, ma kara ka maretsunaa ka niqira veke, me tau goto tangomana kesa ka vidaqira ke veo segenina na veke ia, se ke olia kesa na omea i konina. 16Maia God e naua nina veke vania a Abraham me vania aia na kukuana. Mi tana Mamare Tabu ara tau marea na goko laka “vanigira igira na kukuana”, vaga papadana ti ke goko kalegira danga na tinoni. Tagara. Ara marea moa, “vania aia na kukuana”, papadana e kesa lee moa na tinoni, maia a Iesu Kristo nogoria.
17Ma na papadana na omea au vasini tsaria e vaga iani: God nogo e aqosia na taso kolua a Abraham, me vekevania laka sauba ke manalivania. Ma na Ketsa aia God e molomaia vania a Moses i murina e vati sangatu me tolu sangavulu na uvi, e utu ke veoligia na taso me ke gini luvu lee nina veke God e nauvania a Abraham. 18Rongona ti vaga nina vangalaka God ke tsotsovata moa tana muriana na Ketsa, me vaga moa ti e tau nogo pukuga tana omea God e veke idanogoa. Me tau vaga ia. God e vekevania a Abraham laka sauba ke saua nina vangalaka vania, maia nogoria na rongona te e gini sauvania.
Nina Aqo na Ketsa
19?Ti vaga ia, ma na manigua na Ketsa? Na Ketsa, God e molomaia i muri moa, gana ke saumakalia vanigira moa na tinoni nagua na nauseko. God e vaturia nina Ketsa me ngaoa na tinoni kara muridoua, poi ke tsau tana tagu ke labamai na kukuana a Abraham, aia a Iesu Kristo, aia nogoria nina veke God e gado i konina. Ma na Ketsa ia, igira nogo na angelo ara aditsunamaia vania a Moses nina mane tabegoko God, maia e saua baa vanigira na toga. 20Mi tana idana, kalina God e naua nina veke kolua a Abraham, maia e tau goto mologinia kesa tinoni ke adigokona baa vania. Aia God kesa moa, aia segenina nogo e naua.
21?Egua, amu pada laka nina Ketsa God e dona ke tukapusia na veke God e nau idanogoa? !Tagara saikesa! Matena ti vaga ke totu nogo ke kesa na ketsa ke dona nogo na tusu mauri saliu vanigira na tinoni, mi tana muriana nogo na ketsa ia ti sauba igira na tinoni sui kara gini tangomana na totugoto i matana God. Me tau vaga ia. 22Ara marenogoa tana Mamare Tabu laka na susuligana na sasi e tangoli kaputigira na tinoni sui lakalaka tana barangengo popono. Ia nogoria e vaga, ti igira moa ara tutunina a Iesu Kristo kara adia na vangalaka God e vekenogoa vanigira ara tutunina.
E Labamai Nogo Gana Tagu na Tutuni
23Kalina e tau vati labamai moa na tutuni, ma na Ketsa e sori kalavatavigita sui, poi ke labamai gana tagu na tutuni. 24Me vaga ia, ma na Ketsa e tagaovigita moa poi kalina e mailaba a Iesu Kristo, maia e mologotosigita i matana God tana rongona igita a tutunina aia. 25Mi kalina eni, e laba nogo gana tagu na tutuni, me tau nogo kilia na Ketsa ke tagaovigita.
26Migamu na kulaqu, amu lia nogo na dalena God rongona amu tutunina a Iesu Kristo. 27Igamu sui amu lesovitabu nogo tana asana a Iesu Kristo, mamu gini mauri na maurina nogo a Iesu Kristo. 28Vaga ia, mi matana God ara tau gini tavosi igira na Tsiu migira na tinoni ni veratavosi, na tseka migira ara tau na tseka, igira na mane migira na daki. Igamu sui amu kesa moa tana nimui mauripata koluana a Iesu Kristo. 29Ti vaga igamu nina tinoni nogo a Iesu Kristo, vaga ia migamu goto na kukuana manana a Abraham, me sauba igamu sui goto kamu adia na omea God e vekenogoa.
41Minau kau tovo vanigamu vaga iani: kalina ti ke mate kesa na mane, maia na dalena sauba ke adidatoa nina omea levolevo na tamana. Me ti vaga ke tetelo moa na baka ia kalina e mate na tamana, me tau vati tuguvania ke reitutugu segenia na omea levolevo na tamana e molovania. Maia e totu moa i vavaqira na tinoni loki na kamana. 2Igira nogo ara aragoa na baka ia ara reitutugu vania nina omea, poi kalina ke loki me ke tsau tana tagu na tamana e titivania ke reitutugu segenina nina omea. 3Me vaga goto vanigita igita. Tana idana, kalina e tau vati labamai moa a Iesu Kristo, migita goto a totu mala baka tetelo i limaqira na tidao levolevo ara tagaovia na barangengo. 4Mi kalina e tovu nogo na dani tititi, ma God e molomaia i barangengo na Dalena segeni nogo ia. Maia e tamanina na tinana vaga nogo pipi tinoni. Me loki i laona niqira Ketsa na Tsiu, 5rongona ke gini suivisugira igira ara mauri mala tseka i vavana na Ketsa, ti igita sui ka gini lia na dalena God.
6Ma na rongona ke gini labamaka vanigita laka igita a lia nogo na dalena God, te aia God e molomaia nina Tarunga na Dalena segeni nogo ke mai totu i laona na tobada. Maia e sangagita na soaginiana God “!Mama, Tamaqu!” 7Me vaga ia, mi kalina eni igita a tau nogo vaga na tseka, a lia nogo na dalena God. Me rongona igita a lia nogo na dalena God, ma God aia sauba ke molovanigita ka tangolidatoa nina omea sui, vaga aia e vangaraunogoa vanigira igira sui na dalena.
A Paulo e Boeginigira Sosongo Na Tinoni ni Galatia
8Tana idana, kalina igamu amu tau vati donaginia moa na God manana, mamu totu tseka moa i limaqira na god peropero. 9Mi kalina eni, igamu amu donagininogoa na God manana. Ke dou baa ngatsu ti kau tsaria laka kalina eni God aia e donaginigamu nogo igamu. ?Megua igamu ti amu ngaoa laka kamu visutugua i limaqira na tidao maluku lee ara tagaovigamu nogo i sau? ?Matena gua ti amu ngaoa kamu totu tseka moa vanigira igira? 10!Amu gini boe sosongo moa na lokisiaqira nimui dani tabu ni sau, vaga ara gado visana tana dani, mi tana vula, mi tana tagu, mi tana ngalitupa! 11!Eo, inau au boeginigamu manana nomoa! ?Egua, laka e dou ti kara luvu lee moa pipi sui niqu aqo au gini ngongoragi sosongo na nauana i laomui igamu?
12Au ngasugamu kakai, igamu na tasiqu, laka tana omea iani kamu reinunu i koniqu. Rongona inau au vaga nogo igamu. Migamu amu tau rago naua sa omea ke seko vaniau inau. 13Amu padatugua laka inau au lobogu kalina au vasini tuturiga moa na gini turupatuna na Turupatu Dou vanigamu. 14Me atsa moa ti niqu lobogu e ngoligamu sosongo, igamu amu tau goto peaau se kamu sove taniau. Tagara. Amu adisaequ dou sosongo vaga moa ti inau kesa na angelo e talu i gotu. !Amu tabeau vaga nogo ti amu tabea a Iesu Kristo! 15Igamu amu mage sosongo tana tagu ia. ?Ma nagua sagata e laba vanigamu kalina eni? I votangana, kalina inau au totu kolugamu i tana, e tagara goto kesa na omea igamu kamu tau tusuvaniau. !Me ti ke tau utu na vutiana na lakana na matamui, me sauba igamu kamu vutigotoa ma kamu tusuvaniau inau! 16?Mi kalina ia, laka au lia gamui gala tana rongona inau au tsarivanigamu na manana?
17Migira na tinoni tavosi ara mai sagelalo kolugamu, igira ara tovokakai sosongolia laka kara ravitigamu rongoina ti igamu kamu gini padalokigira. Ma na omea igira ara pada e tau goto. Ara ngaoa moa ti kara raqaligigamu taniau inau, ma kamu baa i koniqira igira. 18Eo, e dou sosongo rago ti vaga igira kara ravitigamu dou, atsa moa ti kalina inau kau totu kolugamu se tagara, me ti moa vaga na omea igira ara pada e goto, mi tana e doua. 19!Igamu kiki na dalequ galugaluve! E kesa goto kalina inau au vatsangia na rota tana matemui igamu vaga moa na daki kalina e rota tana vasusu, poi tsau kalina ke dangaliginigamu na maurina a Iesu Kristo. 20Au kili sosongolia laka inau kau totu kolugamu kalina eni ke gini rago tugua na tobaqu. !Eo, e ponopala sosongo na tobaqu inau tana rongomui igamu!
Kaira Ko Hagar ma Ko Sara Na Papadana Ruka na Taso
21Minau kau veisuagira igira i laomui ara ngaoa moa kara mauri muria na Ketsa. ?Egua, laka igamu amu tau vati rongomia moa na omea ara marea tana Ketsa? 22Ara marea laka a Abraham e vasukaira ruka na dalena. Kesa e botsa tana daki tseka, ma na rukanina e botsa tana daki pukuna vale. 23Maia na dalena e botsa tana daki tseka, aia e botsa vaga nogo na dalena pipi tinoni. Ma na dalena e botsa tana daki pukuna vale, aia nogo e botsa muria nina veke God e nauvania a Abraham. 24Na omea vaga ia e laba ngiti papadana moa vanigita sui. Kaira ruka na daki, papadana ruka na taso. Aia ko Hagar na daki tseka e vasua na dalena tseka, papadana na taso aia God e naua tana Vungavunga Sinai. 25Ko Hagar, aia na papadana na Vungavunga Sinai tana Arabia, i tana God e tusua na Ketsa vania a Moses, mi tana nogo e totu na vera ni Jerusalem kalina eni, maia e totu tseka moa kolu tinonina i laona. 26Me kesa segeni na Jerusalem e totu i gotu. Aia e tau tseka, maia nogoria na tinada igita sui. 27Rongona ara marenogoa tana Mamare Tabu
“!Ko mage igoe na daki mamane!
!Ko guguu dato tana magemage,
igoe o tau gini rota na vasubaka!
Rongona aia na daki na savana e mololea
sauba ke tamanina danga baa na dalena,
liusia aia na daki e totu kolua na savana.”
28Eo, migamu na tasiqu, igamu amu vaga nogo a Isaak i sau, rongona igamu goto tana nina veke nogo God ti amu gini lia na dalena. 29Mi sau, ma Ismael na dalena a Abraham konina ko Hagar, aia e botsa vaga nogo na dalena pipi tinoni, aia e tuu, me rotasia a Isaak, na dalena a Abraham konina ko Sara, aia e botsa tana susuligana na Tarunga Tabu. Ma na omea vaga nogo ia e laba vanigita goto kalina eni. 30?Ma nagua ara marea tana Mamare Tabu? Ara mare vaganana ni, “Tsialigikaira na daki tseka ma na dalena. Rongona na dalena na daki tseka e utu ke sanga tamanipata nina omea levolevo ka tamaqira, kolua na dalena na daki pukuna na vale.” 31Eo tasiqu, igita a tau nogo vaga na dalena na daki tseka. Igita a lia nogo na dalena na daki pukuna vale.
5Kamu Tukakai Tana Nimui Mauri Vaolu
1A Iesu Kristo e suiiviisuigita nogo tania na mauri tseka tana muriaina moa na Ketsa. Vaga ia, ma kamu tukaikai tana nimui mauri vaolu tana tutuni, ma kamu laka goto na tamiisegeinimui kamu lia tugua na tseka tana mauri muriana moa na Ketsa.
2!Kamu rorongo dou! Inau a Paulo, au ngaogotoa kau tsariivanigamu kesa na omea: ti vaga igamu kamu tamiisegeinimui vanigira ma kara pariigamu papadana, me vaga moa ti e puala lee sui nina aqo a Iesu Kristo i laomui. 3Ma kau paroivataiviigamu tugua ke kesa goto kalina. Ti vaga ke kesa ke tamisegenina vanigira, ma kara paripapadana aia, ma na tinoni vaga ia, ke dona dou laka sauba ke ngolia na muriana na Ketsa popono. 4Eo, ti visana i laomui gamu, amu tovoa laka kamu gini totugoto kolua God tana muriana moa na Ketsa, me vaga ia, mamu tsidavagini segenimui mamu tau nogo mauripata kolua a Iesu Kristo. Me vaga moa ti amu sove tanigotoa nina vangalaka God. 5Migita a amesinogoa laka God sauba ke mologotosigita i konina. Ia nogo na omea igita pipitua tana susuligana nina Tarunga God, aia e aqo i laoda rongona igita a tutunina. 6Rongona kalina igita a mauripata kolua a Iesu Kristo, me atsa moa na tinoni e paripapadana se e tau paripapadana, e tau goto gini tavosi. Ma na omea putsikae baa e tugua igita na tinoni tutuni ka gini boe, aia na galuveana God ma na galuveaqira goto na tinoni sui. 7!Igamu, amu naudou sosongolinogoa nimui mauripata koluana a Iesu Kristo! ?Masei e ba tukapusigamu goto kalina ia, te amu tau nogo muria na sautu manana? ?Ma nagua e nauvanigamu aia te e gini tangomana i konimui? 8Ma God aia e viligamu kamu mauripata i konina e tau nauvaganana aia. 9Amu dona nogo laka nagua na papadana na goko vaga iani: “Na turina tetelo lee moa na isti me gini dato na bredi popono.” 10Minau au norugamu moa. Mau norugotoa na Taovia laka aia ke sangagamu, ma kamu tau goto muria ke kesa segeni na sautu. Ma na tinoni aia e bulesigamu, sauba God nogo ke kedea.
11?Minau tasiqu, ti vaga inau kau totu matengana moa na gini turupatuna laka e kilia nomoa na paripapadana ti God ke gini mologotosigita i konina, me matena gua te ara rotasiau babaa moa igira? Me ti vaga ke mana laka inau au nauvaganana ia, me utu ke gini tubulagi ke kesa niqu sasani tana rongona na mateana a Iesu Kristo tana gai ulutaligu. 12!Au amesia laka igira ara raqa sasiligamu igamu, kara vasi segeniqira saviliu!
13Migamu na tasiqu, God e nusigamu nogo tania na ngongolina na Ketsa. Ma kamu reitutugu segenimui kamu tau goto pada laka e dou moa vanigamu na muriana na tobamui segeni. Migamu, tana galuve moa kamu dona na gini vaisangagi dou. 14Na Ketsa popono e pukuga sui moa i konina kesa moa na ketsa: “Ko galuvea na tinoni tavosi vaga igoe o galuve segenimu.” 15Me ti igamu kamu totu matengana moa na vaigatigi ma na vaisekoligi, me ke reigamu dou. Tana nauvaganana ia, e tau utu ti sauba kamu veoginia nimui saikolu popono.
Ka Tamivania na Tarunga Tabu Ke Tagaovia na Maurida
16Minau kau tsarivanigamu e kesa goto na omea. E dou kamu tamivania na Tarunga Tabu aia ke tagaovia na maurimui, ma kamu laka goto na muriana moa na tobamui segeni. 17Rongona ti vaga igita ka muria moa na omea e kilia na tobada segeni, me sauba igita ka tau goto muria na omea e kilia na Tarunga Tabu. Me ti vaga igita ka muria na omea e kilia na Tarunga Tabu, me sauba igita ka tau muria moa na omea e kilia na tobada segeni. Rongona kaira ara ka vaigalagi sailagi, me gini utugana vanigamu na nauana na omea dou igamu amu ngaoa na nauana. 18Ti vaga kamu tamivania na Tarunga Tabu ke tudumigamu, mi tana igamu amu tau nogo tseka vania na Ketsa.
19Igita sui a donagininogoa laka kalina igita a muria moa na tobada segeni, mi tana nogo igita a mauri sasi mala pai ma na boo; 20migita a dona moa na samasama vaniaqira na tidao, ma na solopoke; ma na vaigalagi, na vailabugi, na vaimasugugi, ma na vaikoregi, na kiliana moa ke tangiloki na rongoda, ma na vaivilivotagi, 21na susugu, na inu bubulega, ma na sinagi seko, me danga goto na omea seko vaga girani. Mi kalina eni, inau kau parovatavigamu tugua, vaga au nauvanigamu nogo i votangana: igira sui ara naugira na omea seko vaga gira, sauba e utu saikesa vanigira kara sage tana Verana God.
22Me ti vaga igita ka tamidou vania na Tarunga Tabu ke tagaovigita, me sauba aia nogo ke sangagita ma ka dona na mauri tana vaigaluvegi, na magemage, na rago, na berengiti, na vaipadagi, na vaisangagi, na vainorugi, 23na tobalaka, ma na tagaovi segenida dou. Me tagara sa vatana na ketsa tangomana ke tongo vanigita na muriana na sasaga dou vaga girani. 24Eo, igira ara tsarimurina manana a Iesu Kristo, ara mololenogoa na nauana pipi na omea seko e kilia na tobaqira segeni. 25Migita tasiqu, na Tarunga Tabu e maurisigita sui nogo. Ma nida aqo igita ka tamivania aia ke tagaovigita pipi tana omea. 26Ka laka goto na kaekae, se na vaitsaigi ma na vaimasugugi.
6Ka Vaisangagi Tana Tagu na Rota
1Tasiqu, ti kesa ke puka i laona na sasi, migira i laomui e tagaovigira nogo na Tarunga Tabu, nimui aqo kamu sanga na tinoni vaga ia tana tobalaka me ke gini visutugua tana sautu dou. Me ke reigamu dou goto igamu, ke tau gadovigamu goto na tabotabo. 2Tana tagu na rota kamu vaisangagi na kalagaiana gamui kalagai. Ti vaga igamu kamu nauvaganana ia, mamu muri mananaa nina ketsa a Iesu Kristo. 3Ti vaga ke kesa ke padaloki segenina laka aia nomoa aia, kalina aia e tau goto ulagana sa omea, na tinoni vaga ia e pero segenina moa. 4Pipi tinoni nina aqo ke vileke segenia na omea e naua. Ti vaga e dou na omea aia e naua, mi tana e tugua ke gini kaekae na omea aia segeni nogo e naua. Me tau goto kilia ke tovoginia na aqo ara naua igira na tinoni tavosi. 5Rongona na tinoni sui ara tamanina segeni nogo gaqira kalagai.
6Na tinoni e sasania na gokona God i konina kesa na tarai, nina aqo ke patakolua gana tarai na omea dou sui aia e tamanina.
7Eo, ma kamu laka na pero segeinimui ma na padana laka e tugugamu kamu peroa God. Pipi tinoni sauba ke tsaia na lakana na omea aia segenina nogo e tsukaa. 8Ti vaga kesa ke tsuka i laona na uta na tobana segeni nogo ia, mi tana nogo sauba ke angunikolua na lakana na mate saliu. Me ti vaga aia ke tsuka i laona nina uta na Tarunga Tabu, mi konina nogo na Tarunga Tabu, sauba ke angunikolua na lakana na mauri saliu. 9Vaga ia, migita ka laka na qisi na nauana na omea e dou. Rongona ti vaga igita ka tau qisi, me sauba nomoa ka tsurivia na lakana dou e utu ke tagara. 10Vaga ia, me pipi kalina ti ke tau utu vanigita, ma ka naudou vanigira na tinoni sui, putsikae baa vanigira na tasida tana tutuni.
Nina Goko Parovata a Paulo Tana Susuina Nina Leta
11!Kamu morosia na mamare loki au mareginia na limaqu segeni kalina ia! 12Igira ara tovoa kara raigamu ma kamu paripapadana, igira tsotsodo na tinoni vaga ia ara ngaoa moa na tinoni tavosi kara tsonikaeginigira. Ara gini nauvaganana ia, rongona ara tau ngaoa na rota ke gadovigira ti vaga igira kara tsaria laka na mateana a Iesu Kristo tana gai ulutaligu aia segeni moa tangomana ke mologotosigita i matana God. 13Ara paripapadana rago igira, mara tau nomoa muridoua na Ketsa. Mara ngaoa moa igamu kamu paripapadana, rongona ara ngaoa kara gini goko kaekae ma kara tsaria laka igamu nogo amu tamisegenimui na paripapadana. 14Minau, e kesa lelee moa na omea kau gini goko kaekae matena, maia nogo nina gai ulutaligu a Iesu Kristo nida Taovia. Tana rongona nogo a Iesu Kristo e mate mateda tana gai ulutaligu, ti inau au tau saikesa padalokigira na omea ni barangengo, e vaga moa ti ara mate lee vaniau. Ma na barangengo e tau goto padalokiau inau, me vaga nogo ti inau au mate le vania. 15Eo, vanigira ara tutunina a Iesu Kristo, e tau saikesa tamanina sa rongona ti na tinoni ke paripapadana, se ke tau paripapadana. Na omea moa e tamani rongona, aia nogo laka igita ka gini mauri vaolu tana maurina nogo God.
16!Nina rago ma nina galuve God ke totu i koniqira sui ara muria na sautu iani tana mauriqira, mi koniqira sui goto nina tinoni God!
17Tuu kalina eni, ke tau goto molorota vaniau ke kesa; rongona na palena danga tana kokoraqu, ara saumakaliginia laka inau nina tseka a Iesu.
18Au nongia a Iesu Kristo nida Taovia ke vangalaka vanigamu sui, igamu na tasiqu. Amen.