AQOAQO

NA TURUPATUNA

NIQIRA AQOAQO IGIRA NA APOSTOLO

Na Vuresi Makaliana na Omea Ara Marea Tana Papi Iani

Na papi iani Niqira Aqoaqo na Apostolo, aia na kamagana nogo na Turupatu Dou vaga e marea a Luka. Mi laona ia a Luka e adilabatia laka e koegua e dangaliginigira na susuligana na Tarunga Tabu igira ara ida na muriana a Iesu, mara gini tuu, mara baa rasavaginia na Turupatu Dou tana rongona a Iesu “vanigira na tinoni i Jerusalem, mi tana vera sui i Judea mi Samaria, me tsau baa tana e vosa na barangengo.” (1:8)

Na Omea Ara Totu Tana Papi Iani

E vota tolu na aqona na turupatu tana papi iani:

1) Na maiana na Tarunga Tabu ma na tuturigana na saikolu na tinoni tutuni i Jerusalem murina a Iesu e visudato i baragata 1:1–8:3

2) Na saikolu e pabo babaa me tsavugira pipi sui na veraqira na Tsiu 8:4–12:25

3) Me pabo baba goto tana vera taligu, me tsau baa kalina a Paulo e laba i Roma 13:1–28:31

a. Na kesanina nina tsigovera a Paolo 13:1–14:28

b. Na sailoki i Jerusalem 15:1-35

c. Na rukanina nina tsigovera a Paulo 15:36–18:22

d. Na tolunina nina tsigovera a Paulo 18:23–21:26

e. A Paulo e totu sosori i Jerusalem, mi Sesarea mi Roma 21:27–28:31

¹Vanigo kulaqu galugaluve a Teopilus,

I laona na kesanina niqu papi, au mamare tana rongoqira pipi sui nina aqo ma nina sasani a Iesu, tuu kalina aia e tuturiga nina aqo, ²poi e tsau tana dani tana God e adidatoa i gotu. Idavia na datoana i baragata, ma Iesu tana susuligana na Tarunga Tabu, e paboa babaa nina sasani vanigira na mane aia e viligira kara lia nina apostolo.

³I laona e vati sangavulu na dani murina na mateana, a Iesu e laba danga kalina vanigira nina apostolo. Aia e nauvaganana ia, rongona e ngaoa kara gini donadou saikesaliginia laka aia e maurivisutugua manana. Ara reilakana, maia e goko kolugira tana rongona na Verana God. ⁴Mi kalina ara maisai sui i konina a Iesu, maia e molovanigira na ketsa iani: “Kamu laka na vanoligi taniana ieni Jerusalem. Kamu totu pitua na vangalaka au gini goko nogo vanigamu, aia nogoria na vangalaka na Tamaqu e vekenogoa vanigamu. ⁵A Ioane e gini lesovitabu na ko lee moa. Migamu, ke tau oka, me sauba igamu kamu adia na lesovitabu ginia na Tarunga Tabu.”

A Iesu e Dato i Baragata

⁶Mi kalina igira na Apostolo ara saimai i konina a Iesu mara veisuaa, “?Taovia, laka ia nogo kalina ia igoe sauba ko naua ma kara tanusi na Israel, ma kara tuu segeniqira vaga i sau?”

⁷Me gokovisu a Iesu me tsarivanigira, “Na taguna ma na bongina, aia nogo na Tamaqu e titigira nogo tana susuligana segeni. Me tau nimui aqo igamu, kamu donaginia na tagu i tana kara laba. ⁸Me sauba na Tarunga Tabu ke tsuna i konimui, me ke dangaliginigamu na susuligana. Me sauba igamu kamu gini turupatuna vanigira na tinoni i Jerusalem, mi tana vera sui tana Judea ma na Samaria, me ke ba tsau tana e vosa na barangengo, na omea sui igamu amu rongominogoa i koniqu.” ⁹A Iesu e goko sui vaga ia me dato i baragata. Migira ara momoro tsaritsari moa, ma na parako e poisia tania na mataqira.

¹⁰Na mataqira e momoro tatavata moa tana masaoka, maia e nangaligi nogo. Mara ka tavongani labamai ruka na mane, e sere ka poloqira, mara ka tuu i ligisaqira. ¹¹Mara ka tsaria, “?Mane ni Galilii, matena gua amu tutuu tana, mamu momoro dato lee i gotu tana masaoka? A Iesu, aia e dato nogo tanigamu i baragata, me sauba ke visumaitugua, vaga nogo amu vasini reia kalina aia e dato i baragata.”

Ara Vilia na Tuguna a Iudas

¹²Me sui, migira na apostolo ara visutugua i Jerusalem talu tana Vungavunga na Olive, i tana e tau ao sosongo tania na verabau ia. ¹³Mara laba i Jerusalem, mara ba tugua tana vale i tana ara tototu nogo igira. Igira nogo: a Petero, ma Ioane, ma Iakobo, ma Adrea, ma Pilipo, ma Toma, ma Bartolomeo, ma Mateo, ma Iakobo na dalena a Alpeus, ma Simone ni Kanaan, ma Iude na dalena Iakobo. ¹⁴Igira sui ara lavu na totu saisai ma na nonginongi kolugira goto na daki, me kolua ko Maria na tinana Iesu, me kolugira goto na tasina.

¹⁵Me kesa dani kalina igira na tinoni tutuni ara totu sai vaganana ia, mara gana ngongo kesa sangatu rukapatu igira sui kolu, me tuu a Petero, me tuturiga na goko me tsaria, ¹⁶“Tasiqu igamu, e utu ke tau labatovu na omea ara marea tana Mamare Tabu. Igita a tsokonogoa tana laka na Tarunga Tabu e moloa nina goko i mangana a David, maia David e gini katemai idanogoa nina aqo a Iudas, aia e raqaa na alaala tana dani ara tangolia a Iesu. ¹⁷A Iudas, aia e kesa goto gada aqokolu nogo igita na rongona a Iesu e viligotoa ke aqopata kolugita.”

¹⁸Na qolo na tsutsukibo e adia a Iudas e voliginia kesa na kao. Mi tana nogo e tsodoa gana matemate. E botsa na tobana, mara viri rutsu na tinaena. ¹⁹Migira sui ara totu i Jerusalem ara rongomia na omea e laba vania, mara soaginia na kao ia tana niqira goko segeni, Akeldama, na papadana “Kao na Gabu.”

²⁰Me goko babaa moa a Petero me tsaria, “Ara marenogoa tana papi na Linge Tabu, mara tsarivaganana:

‘Ke mangu lee na valena,

me ke tau goto totu ke kesa i laona.’

Mara maregotoa,

‘Me ke kesa segeni ke adia na sasana tana nina aqo.’

^21-22“Me ti ke vaga ia, me dou ti ke kesa tavosi ke sagemai i laoda, me ke sanga na gini turupatuna vaniaqira na tinoni laka e maurivisutugua a Iesu nida Taovia. E dou ti ka vilia ke kesa vidaqira na mane ara totu kolugita nogo tana nida alaala tana tagu popono na Taovia Iesu e totu kolugita, tuu tana tagu kalina a Ioane e gini goko na lesovitabu, tsau kalina e dato a Iesu i baragata.”

²³Vaga ia, migira ara molo vidana ka soaqira ruka na mane: a Josep, aia ara soaginia a Barsabas, mara soaginigotoa a Justus, maia goto a Matias. ²⁴Mara nonginongi mara tsaria, “Taovia, igoe o dona nogo na papada ara totu i laona na tobana pipi tinoni. Ami nongigo ko tusuvulagi vanigami asei ka vidaqira karani igoe o vilinogoa ²⁵ke tangolia na aqo na apostolo na tuguna a Iudas, aia e vanoligi nogo tania nina aqo, me baa tana nauna aia e kalea.”

²⁶Migira ara naua na vivili ka mateqira kaira, me gado konina a Matias, maia nogo e sage i laoqira na sangavulu kesa na apostolo.

Na Maiana na Tarunga Tabu

¹Mi kalina e laba na dani na Pentekoste, migira sui na tinoni tutuni ara totu saikolu kesa tana nauna. ²Mara tavongani rongomia e talu i gotu na vona vaga na guguri loki, ma na guguvina e dangalia na vale popono tana ara totu. ³Mara morosigira na omea ara vaga na lapina na lake ara viri tavota bamai, kesa e ba totu i lovana pipi kesa vidaqira i tana. ⁴Ma na Tarunga Tabu e dangali tovuginigira sui, te ara gini tuturiga na gini goko tana goko tatavosi, vaga nogo na Tarunga Tabu e tuvari vanigira na vangalaka gana na goko.

⁵Mi tana tagu ia mara totu i Jerusalem danga na Tsiu, igira nogo ara pada mamavasia God, mara talumai tana vera ma na vera polia na barangengo. ⁶Mi kalina ara rongomia na leleo vaga ia, mara rage saimai na toga. Migira sui ara gini beke sosongo, rongona pipi gira tatavosi ara rongomigira igira na tinoni tutuni ara tavongani dona na tsoniana na goko ni veraqira.

⁷Migira ara gini novo sosongo, mara goko vaga iani, “!Na mane girani, na mane ni Galilii sui moa! ⁸?Megua ti igita sui a rongomigadovia nida goko tatavosi e rutsu i mangaqira? ⁹Igita na tinoni ni Partia, mi Media, mi Elam; mi Mesopotamia, mi Judea, mi Kapadosia; mi Pontus, mi Asia, ¹⁰mi Prigia mi Pampilia, mi Ejipt mi tana butona vera ni Libia ligisana i Sirene. Me visana vidada na taluna i Roma, ¹¹na Tsiu, migira goto na tinoni tau Tsiu ara sangasage nogo tana niqira lotu na Tsiu. Me visana goto na vidada a talumai i Krete mi Arabia. !Migita sui moa a rongomigadovia tana goko ni verada tatavosi ara gini goko tana rongona na omea loki sui aia God e naugira!” ¹²Ara beke mara ganata sosongolia, mara gini vaiveisuagi, “?Laka na rongona gua te e vaga ia?”

¹³Mara visana tavosi ara gilugaqira na tinoni tutuni mara tsaria, “!Na tinoni girani ara inu bule!”

A Petero e Goko Vanigira na Toga

¹⁴Maia Petero e tuu kolugira na sangavulu kesa, me gokodato vanigira na toga me tsaria: “Gaqu verakolu igamu na Tsiu, me pipi sui gamu amu totu i Jerusalem, kamu rongomiau, minau kau tsarivulagia nagua vaga na rongona na omea ara laba migamu amu reivoa. ¹⁵Tana nimui papada igamu, amu gini gunurua laka na tinoni girani ara inu bubulega. Maia e tau vaga. !Me vasini moa e dato na aso na matsaraka ni! ¹⁶Ma na omea e vasini laba kalina ia, na omea e katemainogoa a Joel na propete kalina aia e tsaria:

¹⁷‘Ia nogo ke vaga na omea sauba kau naua tana susuina na dani, God e tsaria:

Sauba kau molo baa niqu Tarunga vanigira na tinoni sui.

Migira sui na dalemui, na mane ma na daki, sauba kara turupatuna niqu goko;

ma nimui borau sauba kara reia na omea ke laba malemale vanigira,

migira nimui tinoni loki, sauba kara bolea na bolebole.

¹⁸Eo, me atsa moa ti igira goto niqu tinoni aqo, igira na mane ma na daki,

sauba kau saugotoa vanigira niqu Tarunga Tabu tana dani vaga ia,

migira goto kara sanga na gini turupatuna niqu goko.

¹⁹Sauba kau naugira na valatsatsa tana parako i gotu

mi lao i barangengo.

Kara laba goto na gabu, ma na lake, ma na pungu loki;

²⁰ke rodo na aso,

ma na vula ke tsitsi vaga na gabu,

girani nogoria na omea kara laba ida talu ti ke laba na dani loki sosongo, na Dani tana ke labamai na Taovia.

²¹Mi tana tagu vaga ia, masei ti ke soaa na Taovia ke sangaa,

aia moa sauba ke mauri.’

²²“!Igamu na tinoni ni Israel, kamu rongomi vatavia na omea sauba inau kau tsarivulagi vanigamu kalina eni! A Iesu ni Nasaret, aia e kesa God e molomaia vanigamu, me gini labavulagia laka na susuligana e tamanina e talumai manana konina God, tana valatsatsa ma na omea ganataga sui God nogo e livugira vania aia ke naugira. Igamu segenimui nogo amu dona na omea iani, rongona i konimui nogo igamu ara laba malemale na omea vaga gira. ²³God e vangarau idanogoa tana nina papada segeni, te aia e tamivanigamu kamu tangolia a Iesu. Migamu, amu labumatesia kalina amu livua i limaqira na tinoni seko, ti kara pogaa tana gai ulutaligu. ²⁴Ma God e maurisivisua tania na mate me nusiligia tania na sosorina na mate, rongona e utugana saikesa vania na mate ke sori kalavatavia aia. ²⁵A David na propete e marenogoa i sau tana rongona ia me tsaria:

‘Inau au padasailaginia moa na Taovia;

mau dona laka aia e totu varangisiau,

me utu goto kau matagunia sa omea ke sekoliau.

²⁶Me gini mage loki na tobaqu,

ma na mangaqu e katevulagia niqu magemage.

Minau na tinoni lee moa,

mau noru saikesaligo moa igoe,

²⁷rongona igoe nogo niqu God, me tagara ko tau tsonilea na tidaoqu vania na verana na mate;

me sauba ko tau goto tamivania na konina kesa aia e noru saikesaligo ke ratsa lee tana kao.

²⁸O tusuvulaginogoa vaniau na sautu tana ke adiau baa tana mauri,

mi tana kau gini mage na totu i matamu tana magemage sailagi.’ ”

²⁹Me goko babaa moa a Petero me tsarivanigira, “Tasiqu gamu, niqu aqo nomoa kau goko maka vanigamu tana rongona na mumuada aia David na Taovia Tsapakae. E mate ia mara qilua, ma na qiluna e totu ieni i konida tsau mai i dani eni. ³⁰Aia nogo kesa na propete, me donadouginia nagua God e vekea vania: God e gini vatsa laka sauba ke vilia kesa na kukuana a David, maia ke taovia tsapakae vaga nogo a David. ³¹Ma David e rei idanogoa nagua God sauba ke naua i muri baa, te e gini goko kalea na maurivisuana a Iesu Kristo kalina aia e tsarivaganana:

‘God e tau tsonilea aia vania na verana na mate;

ma na konina e tau ratsa lee tana kao.’

³²“Eo, God nogo e maurisivisua a Iesu tania na mate, migami sui ami sanga na donaginiana laka e mana na omea iani. ³³Maia e totu nogo tana madoana God, me adinogoa na Tarunga Tabu i konina na Tamana vaga aia e vekea. Ma na omea igamu amu reia mamu rongomia kalina eni, aia nogoria nina tuva vangalaka e saumaia vanigami. ³⁴Rongona a David aia e tau dato i baragata. Tagara, mi tana nina goko aia e tsaria nomoa:

‘Na Taovia e tsarivania niqu Taovia:

Ko totu ieni tana madoaqu

³⁵poi tsau kalina kau livugira sui gamu gala i vavana tuamu,

ma kara tseka vanigo.’

³⁶“!Eo, niqira aqo igira sui na tinoni ni Israel kara donadouginia laka a Iesu aia amu pogaa tana gai ulutaligu, aia saikesa nogoria God e molokaea ke Taovia, me vilia ke lia na Mesia!”

³⁷Mi kalina igira na toga ara rongomia na goko vaga ia, mara gini padasavi loki sosongo. Mara tsarivania a Petero me vanigira goto na apostolo tavosi, “?Kulamami gamu, me vaga ia, ma nagua kami naua gami?”

³⁸Ma Petero e tsarivanigira, “Pipi kesa i laomui nina aqo ke pilotoba tania nina sasi, me ke lesovitabu tana asana a Iesu Kristo, na rongona kara gini tanusi nimui sasi; me sauba ti igamu kamu adia nina tuva vangalaka God, aia nogo na Tarunga Tabu. ³⁹Rongona na veke God e naua, aia e naua vanigamu me vanigira goto na dalemui, me vanigira sui goto igira ara totu ao, eo, pipi gira sui aia na Taovia nida God e soamaigira i konina segeni.”

⁴⁰Ma Petero e goko oka vanigira, me danga goto nina tsaqina goko e raiginigira me tsaria, “!Kamu parovata segenimui, rongona ke tau kalegamu na kede e totu pitugira na tinoni sasi girani!” ⁴¹Mara danga vidaqira ara gini tutunina nina goko, mara lesovitabu. Mara gana ngongo tolu na toga na tinoni ara pabo i laoqira na tinoni tutuni tana dani ia. ⁴²Migira ara saikolu danga kalina gana kara gini rongomi vatavigira na apostolo, mara tobasai tana vaigaluvegi, mara mutsapata, mara nonginongi sai.

Niqira Vainorugi na Tinoni Tutuni

⁴³Danga na valatsatsa ma na omea ganataga ara naua igira na apostolo, mara gini beke na tinoni sui. ⁴⁴Migira sui na tinoni tutuni ara mauri babaa tana vaigaluvegi ma na vainorugi, mara vaituvarigi niqira omea levo. ⁴⁵Ara tsabiria niqira kao ma niqira tamani, mara gini tsodoa na qolo gana kara tuvarivotaa i laoqira sui, pipi sei ke adia nagua ke tugu vania na maurina. ⁴⁶Pipi dani ara dona na labasai tana Vale Tabu, mara tau goto kuti na mutsa sai tana valeqira. Ara ganipataa gaqira mutsa tana magemage ma na tobalaka, ⁴⁷mara tsonikaea God, migira na tinoni tavosi sui ara gini padalokigira. Me pipi dani na Taovia e paboginia niqira alaala visana tinoni vaolu, igira aia nogo na Taovia e piloa na tobaqira.

A Petero ma Ioane Ara Ka Maurisia Kesa na Mane e Logu na Tuana

¹Kesa dani, tana tolu kiloko na ngulavi, na tagu i tana ara lavu nogo igira na Tsiu na vano lotu, mi kaira a Petero ma Ioane ara ka vano na nonginongi tana Vale Tabu. ²Mi matana kesa na matsapana na Vale Tabu, aia ara soaginia na Matsapa Gailaka, e totu tana kesa na mane e logu na tuana tana maurina popono tuu kalina e botsa. Pipi dani ara tseba baa i tana, rongona ke totu me ke gini nono nina qolo i koniqira na tinoni ara sage i Vale Tabu.

³Mi kalina na mane ia e reikaira a Petero ma Ioane ara ka sage, me nonoqolo ka koniqira. ⁴Mi kaira ara ka moro tatavata baa i konina, ma Petero e tsarivania, “!Ko moromai ka konimami!”

⁵Ma na mane logu e moro baa ka koniqira, me pada laka sauba kara ka tusuvania na qolo. ⁶Ma Petero e tsarivania, “Goena au tau saikesa tamanina sa qolo. Me sauba kau tusu baa vanigo moa nagua au tamanina. !Kalina ia, tana asana a Iesu Kristo ni Nasaret, au ketsaligo ko tuu mo ko vanovano!” ⁷Me tangolia na limana madoa me tatatuua. Mi tana tagu saikesa nogo ia na tuana ma na vatukobito na tuana na mane ia ara tavongani susuliga tugua. ⁸Me tsipudato me gini tuu na tuana, me tuturiga na vano bamai. Me sage kolukaira i Vale Tabu. E vanovano me tsiputsipu, me soalokia God. ⁹Migira na tinoni ara totu tana ara reivoa aia e vanovano dou, mara rongomia e soadoua God. ¹⁰Mi kalina ara donagadovia laka aia nogo na mane vanga nono e totu sailagi i matana na Matsapa Gailaka, migira sui ara gini novo loki mara gini beke nagua vaga sagata e laba vania na mane ia.

Nina Goko a Petero tana Vale Tabu

¹¹Ma na mane ia e tatango moa ka limaqira a Petero ma Ioane tana kovokovo ara soaginia Nina Kovokovo a Solomon, migira na tinoni sui ara gini novo mara ulomai tu koniqira. ¹²Mi kalina a Petero e reigira na tinoni ara ulomai, maia e tuu me tsarivanigira, “?Mane ni Israel igamu, e gua ti amu gini beke na reiana na omea iani? ?Megua ti amu bungutikagami sagata vaga ia? ?Ngatsu amu pada laka tana ka susuligamami segeni kagami, se tana ka nimami mana segeni kagami, te ami ka gini tangomana na nauana me gini vanovano dou na mane iani? ¹³!Tagara saikesa! Mi tana susuligana moa tu niqira God a Abraham, ma Isaak ma Jakob, migira goto na mumuada sui, aia nogo e molokaea a Iesu na Dalena tana mararana loki. Migamu moa amu tuu mamu sauligia vanigira na taovia, mi muri mamu sove tania i matana a Pilate, atsa moa ti a Pilate e pedenogoa laka ke nusilea. ¹⁴A Iesu segeni moa e tabu loki me dou tsapakae, migamu amu sove tania, mamu nongia a Pilate laka ke muria nimui papada, me ke nusile vanigamu kesa na mane tukatso tuguna. ¹⁵Migamu, amu labumatesiginia aia na Taovia na pukuna na mauri. Maia God e maurisivisua tania na mate, mi kagami nogo ami ka sanga na reiana. ¹⁶Tana susuligana nogo na asana a Iesu te e gini tatagoto na tuana na mane logu iani. Ma na omea amu reia mamu dona e laba kalina ia, e laba tana rongona nogo kagami ami ka norua na susuligana na asana nogo aia. Tana noruana moa na asana a Iesu, te e gini dou na mane ia, vaga nogo igamu sui amu reinogoa.

¹⁷“Mi kalina eni igamu na tasiqu, inau au dona laka na omea igamu migira goto gamui tagao amu nauvania a Iesu, amu naua rongona moa amu voginia laka asei manana aia. ¹⁸God e katemainogoa i sau tana mangaqira na propete laka nina Mesia ke rota. Maia e laba nogo vaga. ¹⁹E dou kamu padasavi ma kamu pilovisutugua i konina God, ma kara gini tanusi nimui sasi. Me ti kamu nauvaganana ia, ²⁰maia na Taovia sauba ke ragosi visutugua na tobamui, me ke molovisu vanigamu a Iesu, aia nogo na Mesia aia God e vili manogatinogoa vanigamu.

²¹“Ma nina aqo nogo aia ke totu kalavata i gotu poi ke tsau na tagu i tana God ke vaolusigira pipi na omea sui, vaga aia e katemainogoa tana mangaqira na propete ni oka. ²²A Moses e goko vaga iani me tsaria: ‘Na Taovia nimui God, sauba ti ke moloa vanigamu kesa na propete, vaga nogo e molomaiau inau, maia ke tinoni ni gamu segeni nogo. Ma nimui aqo igamu, kamu rongomangana pipi tana omea sui sauba aia ke tsaria vanigamu. ²³Me ti asei ke tau muria na omea aia ke tsaria, tinoni vaga ia, sauba kara tsonitsunaa tanigira nina tinoni God, ma kara matesia.’

²⁴“Migira sui pipi na propete, tsau i konina a Samuel, migira goto ara mai i murina aia, igira sui ara tamanina na goko e talumai i konina God. Migira nogoria ara katemaigira na omea ara laba nogo tana tagu eni.

²⁵“Ma na omea God e vekea tana mangaqira na propete ara kalegamu goto igamu, mamu gini tamanipata i laona nina taso God aia e gini vaitasogi kolugira na mumuamui i sau. Vaga nogo aia e vekevania a Abraham kalina e tsaria, ‘I laona na puku i koniqira na kukuamu nogo igoe, ti inau sauba kau vangalaka vanigira na tinoni sui i barangengo.’ ²⁶Maia nogo na rongona ti God e vilia nina Maneaqo ia, me moloa ke laba idatalu vanigamu igamu, rongona aia ke sauvanigamu nina vangalaka, ti pipi kesa vidamui ke gini pilotoba tania nina sautu sasi.”

Ara Tangolikaira a Petero ma Ioane

¹Kaira a Petero ma Ioane ara ka gogoko moa vanigira na toga, te ara labamai visana na manetabu, kolua niqira taovia na mane matali Vale Tabu, me visana goto na Sadusii. ²Migira ara rongomisavi sosongolia ka niqira goko na apostolo kaira, ara ka gini sasani tinoni tana rongona na maurivisuana a Iesu tania na mate, me gini labamaka laka igira goto ara mate nogo sauba kara maurivisutugua. ³Te ara tuu mara tangolikaira, mara molokaira tana vale sosori pitua na dani i muri, rongona e bongi loki nogo. ⁴Mara danga rago nomoa na tinoni ara rongomia ka niqira sasani mara gini tutunina; mara tsaulia nogo gana ngongo tsege na toga na tinoni.

⁵Mi tana dani ngana, migira niqira taovia na Tsiu, ma niqira tinoni lokiloki, migira goto na tarai na Ketsa ara saikolu sui i Jerusalem. ⁶Mara gokosai kolukaira na Mane Tabu Loki a Anas ma Kaipas, mi kolukaira goto a Ioane ma Aleksader, migira goto visana gana valekolu na Mane Tabu Loki. ⁷Ara adikaira na apostolo, mara turuvaginikaira i mataqira mara veisuakaira, “?Egua? ?Laka amu ka naukoeguania na omea iani? ?Me laka na susuliga gua amu ka tamanina kagamu, se tana asana asei amu ka gini aqo?”

⁸Ma Petero e gini dangatovu nogo na Tarunga Tabu, me tuu me gokovisu vanigira me tsaria, “Igamu na taovia, migamu goto na tinoni lokiloki amu totu ieni, ⁹ti vaga igamu amu torogoko ka konimami kagami i dani eni tana rongona na aqo dou ami ka nauvania na mane logu iani te e gini dou tugua na tuana aia, ¹⁰eo, me ti vaga ia, me dou ti kamu donadoua igamu sui, ma kara donadougotoa igira sui na tinoni ni Israel, laka aia na mane e tutuu i matamui ieni, aia e gini tsauli douvisutugua tana susuligana nogo na asana a Iesu Kristo ni Nasaret, aia nogo igamu amu pogaa tana gai ulutaligu, maia God e maurisivisutugua tania na mate. ¹¹A Iesu, aia nogo ara gini goko tana Mamare Tabu tana goko iani,

‘Aia na vatu igamu na mane logovale amu tsoniligilea vaga moa ti na omea tagara sa rongona,

maia tsotsodo nogo na vatu ia e lia na vatu tamani rongona pukuga baa vanigira sui.’

¹²Mi konina segeni lelee moa aia, igita a dona ka tsodovulagia na mauri saliu. Mi laona na barangengo popono e tagara saikesa goto ke kesa na soa God ke molovania kesa na tinoni ke susuliga na vagamaurisiada.”

¹³Migira sui na tinoni loki tana Saikolu ara gini novo loki na reiana ka niqira malagai kaira a Petero ma Ioane, ma na rongomiana laka kaira ara ka tinoni lee moa, mara ka tau lelee sasani sa nauna. Migira ara padatugua laka kaira nogo ka ruka gana dulikolu a Iesu. ¹⁴Me utu vanigira kara tsaria sa omea rongona ara reia baa na mane logu aia e douvisutugua, e tutuu kolukaira a Petero ma Ioane. ¹⁵Te ara ketsalikaira kara ka rutsu talu moa i tano. Migira ara tuturiga na vaigokovigi segeniqira i vale. ¹⁶Mara vaiveisuagi mara tsaria, “?Vaga ia, ma ka guanikaira na mane karania? Pipi sui na tinoni i Jerusalem ara dona laka kaira nogo ara ka aqosia na valatsatsa loki iani, me utugana vanigita igita na tiapoiana. ¹⁷Me ti vaga ka ngaoa igita na tukapusiana na omea vaga ia, me ke tau gini rarasa bamai goto i laoqira na tinoni, me dou baa ti ka parovatavikaira kara ka laka saikesa goto na gini goko tana asana a Iesu.”

¹⁸Mara soavisukaira tugua i vale, mara ketsalikaira laka kara ka laka saikesa goto na gini goko, se na gini sasani tana asana a Iesu. ¹⁹Mi kaira a Petero ma Ioane ara ka tsarivanigira, “Igamu segenimui kamu pedea nagua e goto i matana God: laka kami ka rongomangamui igamu, se laka kami ka rongomangana God. ²⁰Mi kagami e utu saikesa kami ka kuti na gini goko na omea ikagami segenimami nogo ami ka reia mami ka rongomia.” ²¹Migira tana Saikolu ara parovatavikaira tugua, mi muri mara nusilekaira, mara ka vano. Igira ara reia laka e utugana na kedekaqira, na rongona igira sui na toga ara gini tsonikaea God tana rongona na valatsatsa ara ka naua kaira.

²²Ma na mane e gado i konina na valatsatsa ia, e liusinogoa vati sangavulu na ngalitupana.

Niqira Nonginongi na Tinoni Tutuni

²³Mi murina ara mololekaira a Petero ma Ioane, mi kaira ara ka visutugua i koniqira ka gaqira totukolu. Mara ka turupatuna vanigira na omea sui igira na taovia migira na tinoni lokiloki ara tsarivanikaira. ²⁴Mi kalina igira na tinoni tutuni ara rorongo vaga ia, me tsaku ara nonginongi kolu vania God mara tsaria, “Igoe nogo na Taovia, mo volagira na baragata ma na barangengo, na tasi ma na koo, migira na omea sui i laoqira. ²⁵Igoe goto nogo o gokoginia na mangana na mumuamami a David, aia nimu mane adigoko igoe, kalina na Tarunga Tabu e mararasia, maia e tsaria na goko vaga iani,

‘?Matena gua ara gini kore loki igira na tinoni ni veratavosi,

me matena gua na tinoni girani ara vorolea gana mate na Taovia?

²⁶Igira na taovia loki ni lao eni ara vangarau manogati segeniqira,

migira na tagao sui ara saikolu, gana ti kara tukapusia na Taovia God ma nina Mesia.’

²⁷“Me laba saikesa vaga nogo, kalina kaira a Herod ma Pontius Pilate ara ka labasai tana vera loki iani, kolugira na tinoni ni Israel ma na tinoni ni veratavosi goto, mara voroa gana mate a Iesu na Dalemu Tabu, aia o vili segenimu nogo ke lia na Mesia. ²⁸Igira ara gini saikolu rongona kara naua na omea sui, vaga nogo igoe tana susuligamu ma nimu kili segeni, o pede manogatinogoa kara naua. ²⁹Eo, mi kalina eni nogo Taovia, ami nongigo ko rongomia niqira goko igira ara area laka sauba kara rotasigami igami, mo ko tamivanigami igami nimu tinoni, kami gini malagai na tsarivulagiana babaa nimu Turupatu Dou. ³⁰Ko saukaea na limamu susuliga, mo ko maurisiginigira na lobogu, mo ko tamia kara laba babaa na omea ganataga ma na valatsatsa tana asana a Iesu aia nimu Maneaqo Tabu.”

³¹Mi kalina ara nonginongi sui vaga ia, me kasisi popono na nauna tana ara totusai. Me dangaliginigira na Tarunga Tabu, mara gini malagai na rasavaginiana bamai nina Turupatu Dou na Taovia.

Igira na Tinoni Tutuni Ara Vaipatagi Niqira Omea Levolevo

³²Igira sui na tinoni tutuni ara tobasai saikesa pipi tana omea sui. Me tagara sa vidaqira ke tsaria laka nina omea aia e tamanina e tamani segeni. Igira sui moa ara vaipatagi pipi niqira omea levolevo. ³³Migira na apostolo ara goko susuliga babaa tana rongona na maurituguana a Iesu na Taovia, maia God e gini vangalaka sosongo vanigira sui. ³⁴Tagara goto sa vidaqira ke noga sa omea. Igira ara tamanina na kao se na vale ara tsabirigira, ³⁵ma na qolo ara tsodoginia ara saua vanigira na apostolo. Migira ara tuvarivotagira na qolo, me pipi sei e adia nagua ke tugu vania na maurina.

³⁶Me nauvaganana goto a Josep, aia kesa tana duli konina a Levi, e botsa i Siprus, maia igira na apostolo ara soaginia a Barnabas, ma na soa ia na papadana “Malagaisia.” ³⁷Ma Josep goto e tsabiria kesa nina kao, me tsodo qolona, me tusua na qolo popono vanigira na apostolo.

Kaira a Ananias ma ko Sapira

¹Mi tana e totu goto kesa na mane, a Ananias na asana, kolua na tauna ko Sapira, kaira ara ka tsabirigotoa na turina ka niqira kao. ²Mi kaira tauna ara ka patagokona, mara ka tangolivisua vanikaira segeni na turina na qolona ka niqira kao, mara ka saua na turina moa vanigira na apostolo.

³Ma Petero e dona segenina nogo nagua kaira ara ka naua, te e tsarivania a Ananias, “?Ananias, matena gua igoe o tamivania Satan ke sage i tobamu me ke tubulaginigo, mo gini peroa na Tarunga Tabu, mo tangolivisua na turina na qolo na vovolina nimu kao? ⁴?Egua laka tana idana, kalina igoe o tau vati tsabiria moa nimu kao, me laka na kao ia e tau nimu kao segeni moa igoe? ?Mi murina igoe o tsabiria nimu kao, ma na qolo o tsodoginia, laka o tau tamanina moa igoe ko gini aqo vaga igoe segenimu o ngaoa? ?E koegua ti o pada ko naua na omea vaga ia? !Igoe o tau pero tinoni, o peroa God!”

⁵Ma Ananias e rongomia na goko vaga ia, me puka me mate saviliu. Migira sui ara rongomia na omea vaga ia e laba, mara gini matagu mate. ⁶Ara tuu visana na borau, mara tsaboroa na konina a Ananias, mara tsebavanoa mara qilua.

⁷Putsi moa tolu na kiloko i muri, me mai goto ko Sapira, aia na tauna a Ananias. Maia e tau vati dona moa na omea e laba, me sagemai goto i vale. ⁸Ma Petero e veisuagotoa, “?Igoe ko tsarivaniau, laka iani nogo na matena popono amu ka adia kagamu savamu tana vovolina ka nimui kao?”

Me tsaria na daki, “Eo, iani nogo na matena popono.”

⁹Ma Petero e tsarivania, “?Egua vaga ti kagamu savamu amu ka tamia na tovoleana na Tarunga Tabu? Igira na borau ara vasini moa visu na qiluana savamu ara totu pitu nogo i matsapa. !Me sauba kara tsebago goto igoe!”

¹⁰Mi kalina nogo ia, e puka goto na daki i tuana a Petero, me mate. Migira na borau ara sage i vale, mara reia laka e matepitsu nogo, mara tsebavanogotoa aia, mara qilua i ligisana na savana. ¹¹Igira sui na tinoni tutuni, migira na toga sui goto ara rongomia na omea e laba, mara matagu mate sui.

Na Valatsatsa ma na Omea Ganataga

¹²Ara danga sosongo na valatsatsa ma na omea ganataga ara naua igira na apostolo i mataqira na toga. Igira sui na tinoni tutuni ara saikolu i laona nina Kovokovo a Solomon. ¹³Me tagara kesa vidaqira igira ara tau vati tutunina, ke malagai na sangasage tana niqira saikolu na tinoni tutuni, atsa moa ti ara rongominogoa laka na tinoni sui ara tsonikaegira igira. ¹⁴Mara danga babaa goto na mane ma na daki ara tutunina na Taovia, mara sangasage me gini pabo babaa niqira saikolu na tinoni tutuni. ¹⁵Ma na rongona nogo na valatsatsa ara naua igira na apostolo te na tinoni ara tsebagira na tinoni lobogu kolu nigeqira, mara mologira tana sautu na rongona ti vaga kalina ke liumai a Petero ma na nununa aia ke ungasigira.

¹⁶Mara danga goto na tinoni ara laba, na taluna tana vera polia i Jerusalem. Ara adimaigira na tinoni lobogu, migira goto e sageligira na tidao seko, migira sui ara mauridou visutugua.

Ara Rotasigira na Apostolo

¹⁷Maia na Mane Tabu Loki kolugira nina sasanga, igira nogo na tinoni loki tana alaala na Sadusii, ara masugu loki baa vanigira na apostolo; mara lave sautuna na tukapusiaqira. ¹⁸Mara tuu, mara tangoligira na apostolo, mara mologira tana vale sosori. ¹⁹Mi tana bongi ia, ma na angelo na Taovia e sangavia na matsapana na vale sosori, me adirutsumigira i tano. Maia e tsarivanigira, ²⁰“Kamu baa, ma kamu tuu i laona na Vale Tabu, ma kamu turupatuna vanigira na tinoni tana rongona na mauri vaolu iani.” ²¹Migira na apostolo ara muria na omea e tsaria na angelo, mi tana matsaraka rovorovo mara sage tana Vale Tabu, mara tuturiga na sasani tinoni.

Maia na Mane Tabu Loki kolugira gana sasanga, ara soamaigira na tinoni loki sui. Mara mologoko vanigira na mane pitu vale sosori, kara adimaigira na apostolo. ²²Mi kalina igira na mane adigoko ara laba tana vale sosori, ara tau lelee reia sa apostolo ke totu i laona na vale sosori, te ara visu, mara tatamanga vanigira tana Saikolu. ²³Mara tsaria, “Kalina igami ami tsau tana vale sosori, mami reiragoa na vovongona ara ravekakaisi sosongolia, migira sui na mane matali vale sosori ara tototu pitu matsapa. !Mi kalina ami sangavia na matsapa mami morosage, mami tau lelee reia ke kesa i laona!”

²⁴Kalina igira na taovia na lotu, ma niqira taovia na mane matali Vale Tabu ara rongomia na omea iani, ara gini beke na omea vaga e laba vanigira na apostolo. ²⁵Mi tana e sagemai kesa na mane me tsaria, “!Kamu rorongo igamu! !Na mane igira igamu amu mologira tana vale sosori, i tana nogo ara totu i laona na Vale Tabu mara sasanigira na tinoni!” ²⁶Maia gaqira taovia na mane matali Vale Tabu kolugira nina tinoni, ara vano tana Vale Tabu, mara adivisumaigira na apostolo. Ara tau turu sosongoligira, rongona ara matagunigira na tinoni laka kara tau taiginigira na vatu. ²⁷Ara adisagegira na apostolo i laona na vale, mara turuvaginigira i mataqira tana Saikolu. Ma na Mane Tabu Loki e tuu me torogoko i koniqira. ²⁸E tsaria, “Igami ami parovatavigamu kakai nogo laka kamu tau goto gini sasani na soa iani. !Kamu reia nagua amu naua! Amu tovusiginia na Jerusalem popono nimui sasani. !Mamu ngaogotoa laka igami kami gini loaga tana mateana na mane iani!”

²⁹Ma Petero, migira na apostolo tavosi, ara gokovisu mara tsaria, “Ke ida talu na rongomangana God, mi muri ti na rongomangaqira na tinoni. ³⁰Aia niqira God na mumuada, aia nogo e maurisivisua a Iesu tania na mate, murina igamu amu labumatesia kalina amu pogaa tana gai ulutaligu. ³¹God e adikaea tana madoana, me moloa ke Taovia me ke vagamaurisigita, me ke sauvanigira na tinoni ni Israel na sasaga gana kara pilotoba, ma kara gini tanusi niqira sasi. ³²Igami ami sanga na donapata na omea vaga girani, eo, igami ma na Tarunga Tabu, aia nogo nina vangalaka God vanigira igira ara rongomangana.”

³³Kalina igira sui tana Saikolu ara rongomia na goko vaga ia, mara gini kore loki sosongo goto baa, mara ngaoa kara labumatesigira na apostolo. ³⁴Maia e kesa i laoqira aia na Parisii, a Gamaliel na asana, aia gana aqo na sasani Ketsa, migira na tinoni sui ara padaloki sosongolia, aia e tudato i laoqira tana Saikolu, me ketsaligira kara adirutsumigira talu na apostolo i tano. ³⁵Maia e goko vaga vanigira tana Saikolu, “Gaqu duli igamu na mane ni Israel, ke reigamu dou tana rongona na omea amu pada na nauvaniaqira na mane girani. ³⁶Kamu padatugua e tau vati oka sagata moa e laba kesa na mane, aia a Teudas na asana. E koesegenina laka aia gaqira lokina visana. Mara vati sangatu na mane ara saimai i konina aia, mara sangaa. Maia ara matesia, migira ara tsarimurina ara viri tsogo saranga bamai, me gini sui lee na omea aia e tsakeria. ³⁷Mi murimai tana tagu na maresoa, me laba goto kesa na mane segeni, a Judas na mane ni Galilii, maia e raqa alaala goto. Mara labumatesigotoa aia, mara viri tsogo saranga goto igira sui ara tsarimurina. ³⁸Vaga ia, miani tana omea iani, inau au tsarivanigamu, kamu laka na tovoleana na nauvaniaqira sa omea na mane girani. !Mololegira moa! Ti vaga na omea ara vaturia se ara naua ke talu moa tana tinoni lee, me sauba moa ke nanga lee. ³⁹Me ti vaga na omea ara naua igira e talumai i konina God, me utu saikesa igamu kamu tangomana na tukapusiaqira. !Ke reigamu dou, sei dona kamu tau tovolea na tukapusiana nina aqo God!”

Mi tana migira sui ara muria na omea vaga e tsarivanigira a Gamaliel. ⁴⁰Mara soasagegira tugua i vale na apostolo mara ramitsigira, mara ketsaligira kara tau goto gini goko tana asana a Iesu. Mi muri mara tamigira kara vano moa. ⁴¹Migira na apostolo ara vanoligi tania na Vale na Saikolu na Togigoko, mara magemage loki rongona God e tamivanigira kara tsodorota tana rongona nogo na asana a Iesu. ⁴²Me pipi dani moa i laona na Vale Tabu mi valeqira goto na tinoni, igira ara tau kuti na sasani tinoni ma na gini turupatuna na Turupatu Dou tana rongona a Iesu na Mesia.

Ara Vilitugira Vitu na Mane Sasanga

¹Kesa tana dani i murimai, kalina ara danga mara pabo babaa na tinoni tutuni, me botsa laba kesa na vaiganigi ka levugaqira igira na Tsiu ara gini goko na goko Grik migira na Tsiu laka nogo. Migira na Tsiu ara goko Grik ara tsaria laka igira niqira daki tinamate ara noga lee pipi dani tana votaqolo gana na voli mutsa. ²Te ara tuu igira na sangavulu ruka apostolo, mara soasaigira na alaala popono na tinoni tutuni mara tsarivanigira, “Na aqo na reitutugu qolo e tau ulagana ke tukapusigami gami tana nimami aqo na gini turupatuna na gokona God. ³E dou baa tasimami gamu, ti kamu vilitugira kara tu vitu na mane i laomui segeni nogo igamu, tugira igamu amu donadouginitugira nogo, laka e dangali tovutugira nogo na Tarunga Tabu, mara tu sasaga loki. Migami, kami molovanitugira nogo na aqo na reitutugu qolo. ⁴Eo, me vaga ia, migami kami gini boe saikesa moa na nonginongi ma na gini turupatuna na gokona God.”

⁵Migira na alaala popono ara tabedoua na omea ara pedea igira na apostolo. Mara vilia a Stivin, aia kesa na mane e dangali tovunogoa na tutuni ma na Tarunga Tabu, kolutugira goto a Pilip, ma Prokorus, ma Nikanor, ma Timon, ma Parmenas ma Nikolaus ni Antiok, aia e tau na Tsiu me sangasage nogo tana niqira lotu na Tsiu. ⁶Na alaala popono ara sautugira na mane tugirani vanigira na apostolo. Migira na apostolo ara nonginongi vanitugira, mara moloa limaqira i tu lovaqira.

⁷Me vaga ia, ma na gokona God e gini tavosa bamai, mara danga babaa na tinoni i Jerusalem ara lia tinoni tutuni. Mara danga goto na manetabu ara tutunina a Iesu.

Ara Tangolia a Stivin

⁸A Stivin aia e kesa na mane God e vangalaka sosongo vania, ma na susuligana God nogo e totu i konina. Maia e naugira danga na valatsatsa loki ma na omea ganataga i laoqira na toga. ⁹Te ara tuu visana mara vaimangabarigi kolua, igira nogo visana na Tsiu ara talumai i Sirene mi Aleksadria, mara sangasage kesa tana saikolu na lotu ara soaginia niqira saikolu na lotu igira na Tinoni Tanusi.6:9 “Tinoni Tanusi” Igira na tinoni Tsiu ara totu tseka tana idana, mi muri mara totu tanusi tugua. Igira, migira goto na Tsiu tavosi ara talu tana butona momoru ni Silisia mi Asia, ara tuturiga na vaiganigi koluana a Stivin. ¹⁰Ma na Tarunga Tabu e sauvania a Stivin na sasaga loki gana na goko mamatsa, mara tau tangomana na suamangana.

¹¹Te igira ara tuu, mara volidodogira visana niqira tinoni, rongona kara baa ma kara tsarivaganana, “!Igami, ami rongomia na mane ia e goko levolevo kalea a Moses me kalegotoa God!”

¹²Ma na gokopero vaga ia, e asia na tobaqira na toga, migira goto na tinoni loki ma na tarai na Ketsa. Te ara baa, mara tuanunu i matana Stivin mara tangolia, mara adivanoa i matana na Saikolu. ¹³Mara adisagegira goto visana na mane gana kara botsangia na gokopero tana rongona ia, ma kara tsarivaganana, “!Na mane iani pipi kalina e goko levolevo vania moa nida Vale Tabu, me vanigotoa nina Ketsa a Moses! ¹⁴!Mami rongomia aia e tsarigotoa laka aia na mane ia, a Iesu ni Nasaret, aia sauba ke toroveoa na Vale Tabu, me ke oligira sui lakalaka nida sasaga ni sau, igira a Moses nogo e tusudatomaia vanigita!”

¹⁵Igira sui na tinoni ara totu i laona na Saikolu tana dani ia, ara moro tatavata baa i matana a Stivin, mara reia laka na matana e maka saikesa vaga na matana kesa na angelo.

Nina Goko a Stivin

¹Me tuu na Mane Tabu Loki, me veisuaa a Stivin, “?Egua, laka ara mana sui na omea vaga igira ara keligini vanigo?”

²Me gokovisu a Stivin me tsaria, “!Igamu na tamaqu ma na tasiqu, kamu rorongo dou! Kalina a Abraham na mumuada e totu moa i Mesopotamia me tau vati ba totu i Haran, maia God e laba vaninogoa tana mararana loki. ³Me tsarivania, ‘Ko mololegira na kamamu ma na veramu, mo ko vano tana kao inau sauba kau sauvanigo.’ ⁴Maia Abraham e mololea na verana, me ba totu i Haran. Mi murina e mate na tamana, ma God e ngisia a Abraham ke totu tana kao ieni i tana amu tototu igamu kalina eni. ⁵Ma God e tau moa vati sauvania a Abraham sa tabana kao laka ke lia na tamanina, atsa moa goto sa nauna tetelo, tagara goto. Ma God e vekea moa vania laka sauba nomoa ke sauvania ti aia ke tamanina migira goto na kukuana. Mi kalina God e naua na veke iani vania a Abraham, maia Abraham e tau vati tamani dalena. ⁶Miani nogo na goko God e tsarivania, ‘Igira na kukuamu, sauba kara ba totu kesa tana vera ara tamanina na tinoni tavosi, mi tana kara lia niqira tseka igira na tinoni ni tana. Mi tana sauba kara rotasigira i laona vati sangatu na uvi. ⁷Minau sauba kau tuu, ma kau kedegira na tinoni ara nautsekagira na kukuamu igoe. Mi muri baa, me sauba kara vanoligi tania na vera ia, ma kara mai ma kara samamsama vaniau inau tana nauna ieni nogo.’ ⁸Mi muri, ma God e vania a Abraham na aqo tabu na paripapadana, aia na papadana ka niqira vaitasogi kaira God ma Abraham. Mi kalina e botsa a Isaak, ma Abraham e paripapadana tana alunina dani. Ma Isaak e paripapadana a Jakob, ma Jakob e paripapadana tugira sangavulu ruka na dalena, igira nogo na mumuada loki.

⁹“Mi tugira na dalena a Jakob ara tu masugu vania a Josep aia nogo e kesa tu tasiqira. Mara tu tsabiria, migira na tinoni ara volia a Josep ara tsekavanoa i Ejipt. Maia God e totu sailagi kolua a Josep me sangadoua, ¹⁰me gini putsi tanigira pipi na rota sui ara mai gadovia. Ma God e sauvania a Josep na sasaga loki, rongona ti na taovia tsapakae ni Ejipt ke reingaoginia kalina aia ke laba i matana. Maia na taovia tsapakae e molovania a Josep ke taovia tagao tana vera popono, mi tana valena segeni goto na taovia tsapakae ia.

¹¹“Me liu na uvirau tana vera popono ni Ejipt mi Kanaan, me gadovigira na rota loki. Migira na mumuada ara tau tangomana kara tsodoa sa mutsa kara gania. ¹²Mi kalina a Jakob e rongomia laka i Ejipt moa e totu na mutsa, te aia e tuu, me molovanogira na dalena kara baa i tana, igira nogo na mumuada igita. Miani nogo na idana niqira labavaolu i Ejipt. ¹³Mi tana rukanina na labaqira i tana, te a Josep e sauvulagi segenina vanigira na tasina kara donaginia. Mi tana goto na taovia tsapakae ni Ejipt e sanga na donaginiaqira laka igira na tasina a Josep. ¹⁴Ma Josep e mologoko baa vania a Jakob na tamana, me vailivugira sui na tamana ma na valena popono, igira ara vitu sangavulu tsege na tinoni kara mai sui i Ejipt.

¹⁵“Maia Jakob e baa i Ejipt, mi tana, aia migira sui goto na dalena ara mate. ¹⁶Ma na koniqira ara adivanogira i Sekem. Mi tana ara qilugira tana qiluqilu nogo aia Abraham e voliginia visana na qolo i koniqira na duli konina a Hamor.

¹⁷“Mi kalina e varangi mai nogo na tagu i tana God ke manalia nina veke e nauvaninogoa a Abraham, migira nida tinoni ara totu i Ejipt ara danga nogo mara pabo babaa. ¹⁸Migira ara totu dou i tana, poi tsau kalina e kesa segeni na taovia tsapakae e tagao tana vera ni Ejipt, maia e tau donaginia a Josep. ¹⁹Maia e perobulesigira me rotasi sosongoligira na mumuada, me raigira kara tsoniligigira niqira meomeo kara gini mate lee sui. ²⁰Mi tana tagu vaga nogo ia, e botsa a Moses aia kesa na baka laka rago. Me tolu lelee moa na vula e totu ka koniqira kaira na tamana ma na tinana. ²¹Mi kalina ara molo tabaligia maia na dalena daki na taovia tsapakae e rugia me adia i valena, me kutia vaga saikesa nogo ti na dalena e vasua. ²²Vaga ia, ma Moses e sasani, me gini donadouginia pipi na sasaga loki ma na omeomea sui tana vera mi laoqira na tinoni ni Ejipt. Me lia na tinoni loki kakatu, me susuliga tana nina goko ma nina aqo sui.

²³“Mi kalina e tsau nogo tana vati sangavulu laka na ngalitupana, ma Moses e pada ti ke baa me ke tsigovigira gana vera kolu na Israel. ²⁴Mi kalina e baa, me reia kesa na Ejipt e rotasilea kesa na Israel. Maia e tuu me sogogana na mane ni Israel, me labumatesia na mane ni Ejipt. ²⁵E pada laka igira na kamana segeni nogo kara padagadovia laka aia nogo na mane aia God e vilia ke gini maurisigira tania niqira totu tseka. Mara tau moa padagadovia igira. ²⁶Mi tana dani i muri, maia e tsodokaira ara ka ruka na Israel ara ka vailabugi. Maia e tovoa ke lauvotakaira. Me tsarivanikaira, ‘!Kamuna, kamu ka rorongo! Kagamu sui moa na Israel. ?Egua ti amu ka vailabugi vaga ia?’ ²⁷Maia kesa, aia e ratsia na vailabugi, e surukeliligia a Moses me veisuaa, ‘?Asei e molovanigo ko taovia mo ko pedekagami? ²⁸?Laka o ngaoa ko labumatesiau vaga o labumatesinogoa na mane ni Ejipt inoa?’ ²⁹Mi kalina a Moses e rongomia na goko vaga ia, maia e tuu me tsogoligi tania na vera ni Ejipt, me ba totu tana vera ni Midian. Me tauga tana, me tamanina ruka na dalena mane.

³⁰“Me putsi vati sangavulu na uvi, me kesa na angelo e laba vania a Moses tana gai iruiru i laona na legai mangu, i ligisana na vungavunga ara soaginia Sinai. ³¹A Moses e gini novo na omea e reia, me garu baa varangisia ti ke gini momoro dou baa. Me rongomia na gokona God e tsarivania, ³²‘Inau niqira God na mumuamu, tu niqira God a Abraham, ma Isaak, ma Jakob.’ Ma Moses e matagu mate, me tau goto malagai na moro baa i konina. ³³Ma na Taovia e tsarivania a Moses, ‘Ko tsoraligia gamu porotua, rongona na kao i tana o tuu kalina ia, na kao tabu. ³⁴Au reia na rota loki e gadovigira niqu tinoni i Ejipt, mau rongomia niqira tangitangi, mau gini tsunamai kau maurisigira. Ko mai kalina eni igoe, ma kau molovanogo ko visubatugua i Ejipt.’

³⁵“Ma Moses, aia nogoria ara sove tania igira na tinoni ni Israel kalina ara tsarivania, ‘?Asei e molovanigo igoe ko taovia mo ko pedegami?’ Ma Moses, aia goto nogo na mane aia God e molomaia ke taovia me ke tagaovigira nina tinoni, me ke sangagira kara gini tanusi tanigira na Ejipt, ginia nina sasanga na angelo aia e laba vaninogoa tana gai iruiru. ³⁶Maia goto nogo e raqagira na tinoni tania na vera ni Ejipt, me naugira danga na valatsatsa ma na omea ganataga i Ejipt mi tana Tasi Tsitsi, mi laona goto vati sangavulu na uvi tana legai mangu. ³⁷A Moses nogo e tsarivanigira na tinoni ni Israel na goko vaga iani, ‘God sauba ke molovanigamu kesa na propete, vaga nogo e moloau inau, maia sauba ke kesa nogo na tinoni ni gamu segeni nogo.’ ³⁸Maia nogo e totu kolugira na tinoni ni Israel tana legai mangu. I tana nogo e totu kolugira na mumuada, me kolugotoa na angelo e goko vania tana Vungavunga Sinai. Maia goto nogo e adia i konina God na tsaqina na goko na mauri ke gini tusumaigira vanigita.

³⁹“Baa, migira na mumuada igita, ara sove na rongomiana mara padangaoa moa laka kara visutugua i Ejipt. ⁴⁰Mara tuu, mara tsarivania a Aaron na tasina nogo a Moses, ‘Ko aqosivanigami kara visana na god ma kara idagana sautu vanigami. Igami, ami tau dona nagua e laba vania na mane vaga aia Moses, aia e adiligigami tania i Ejipt.’ ⁴¹Mi tana nogo ara aqosia kesa niqira titinoni tana rereina na buluka ke lia gaqira god, mara samasama vania, mara aqosia na kavomutsa na mani tsonikaeana na omea ara aqosi segeniqira nogo. ⁴²Maia God e gini piloligi tanigira, me mololegira kara samasama vanigira na veitugu i gotu, vaga nogo ara marea tana niqira papi na propete mara tsaria,

‘!Igamu na tinoni ni Israel! E vati sangavulu na uvi amu totu tana legai mangu,

mamu labu buluka mamu tau gini kodoputsa vaniau inau.

⁴³Eo, amu tsebaa nina valepolo na god Molek,

ma na nununa nina veitugu nimui god Repan;

igira nogo nimui god amu aqosigira mamu samasama vanigira.

Aia nogoria na rongona ti inau sauba kau tsialigigamu, ma kamu gini totu tsinogo tabana baa i Babilon.’

⁴⁴“Igira na mumuada ara tamanina na Valepolo ngiti papadana laka God e totu kolugira tana legai mangu. Ara aqosia na valepolo ia vaga nogo God e raiginia a Moses na nauana. Mara aqositugua na rereina na omea a Moses e reivulaginogoa. ⁴⁵Mi muri, migira na mumuada, igira nogo ara adidatoa na valepolo ia i koniqira na tamaqira, ara kalagaia kolugira kalina ara vano kolua a Josua, mara laua niqira kao na tinoni tavosi i tana nogo God e ida na tsialigiaqira na tamanina pukuga. Mara moloa tana na valepolo ia, me totu i tana tsaumai kalina a David e taovia tsapakae. ⁴⁶Ma David e dou i matana God, me nongia ke tamia na logoana kesa na vale dou vania nina God a Jakob. ⁴⁷Ma Solomon moa, aia e logoa na valena God.

⁴⁸“Ma God, aia na Taovia i Gotu Vasau, e tau totuvia na vale ara logoa igira na tinoni, vaga nogo e marea na propete me tsaria,

⁴⁹‘Na baragata aia niqu sasana na mani totu, e tsaria na Taovia,

ma na barangengo niqu sasana na mani tsotso.

?Ma na vatana na vale koegua kamu logovaniau igamu?

?Miava na nauna kamu molovaniau tana kau totu?

⁵⁰?Laka au tau aqosi segeniqu nogo inau na omea sui girani?’ ”

⁵¹Maia Stivin e tsarigotoa vanigira igira na tinoni ara tangolia, “!Tinoni vanga vo rorongo igamu! !Vanga pono sagata na tobamui! ?Megua te e ire vaga na kulimui, mamu gini tau rongomia na gokona God? Igamu amu usuli saikesaligira na mumuamui. !Igamu goto amu sove pipi kalina na rongomangana na Tarunga Tabu! ⁵²Kamu soamaia na asana kesa vidaqira na propete igira na mumuamui ara tau rotasi sosongolia. Eo, ara labumatesigira igira sui nina mane adigoko God, aia God e molomaigira nogo i sau, kara katevulagia na maiana aia e kesa sauba ke rongomidou saikesalia na mangana. Mi kalina eni, igamu amu sauligia mamu labumatesia. ⁵³!Igamu tsotsodo, amu adinogoa nina Ketsa God, na Ketsa igira na angelo ara aditsunamai vanigamu, mamu tau lelee goto gini boe na muriana!”

Ara Taimatesia a Stivin

⁵⁴Migira sui na tinoni loki ara totu tana ara rongomi vatavia kalina e goko a Stivin, me gini momosa na tobaqira, me galasigira, mara gati vatavia na livoqira i matana tana kore. ⁵⁵Ma Stivin, na Tarunga Tabu e dangali tovunogoa, maia e morodato i gotu, me reia baa na mararana God ma Iesu e tutuu tana madoana God. ⁵⁶Me tsarivanigira, “!E! !Igamu kamu reia! !Inau au reia baa na baragata e ova, ma na Dalena Tinoni e tutuu tana madoana God!”

⁵⁷Migira ara gu loki baa, mara ponotiginia na limaqira na kuliqira. Mara viri takaro baa i konina Stivin, ⁵⁸mara tangolia, mara raqaligia tania na vera, mara taiginia na vatu. Migira ara sanga na taiana ara moloa na poloqira i tuana kesa na borau, a Saul na asana. ⁵⁹Mara taia babaa a Stivin, maia e soaa na Taovia me tsaria, “!Taovia Iesu, ko adia na tidaoqu!” ⁶⁰Me tsunatuturu, me gokodato me tsaria, “!Taovia! !Ko laka na padatuguana na sasi ara naua na tinoni girani!” E goko sui vaga ia, me matepitsu.

¹Me dou moa na tobana a Saul na rongona ara taimatesia a Stivin.

A Saul e Takuvigira na Kristiano

Me tuu tana dani ia, igira popono na tinoni tutuni i Jerusalem ara tuturiga na tsodoana na rota loki tana rongona na lotu. Ara viri tsogo piriutsa bamai tana butona na momoru ni Judea mi Samaria. Igira segeni moa na apostolo ara tau tsogo mara totuvisu. ²Visana na tinoni dou tana lotu ara qiludoua na konina a Stivin, mara gini melu loki mara tangisia.

³Maia Saul e tovoa ke veoa na lotu vaolu igira na apostolo ara vasini moa tuturiga na vaturiana. E liu pipi tana vale ma na vale, me tsia rutsumigira na tinoni tutuni, igira na mane ma na daki, me tsonigira sui tana vale sosori.

Na Turupatu Dou Tana Rongona na Mesia e Ba Laba Tana Samaria

⁴Migira na tinoni tutuni ara tsogoligi, igira nogoria ara turupatuna bamaia na Turupatu Dou pipi nauna i tana ara liu. ⁵Me kesa i vidaqira a Pilip na asana, e tuu me vano tana vera pukuga ni Samaria, me tuturiga na gini goko vaniaqira na toga i tana tana rongona a Iesu Kristo. ⁶Migira na toga ara tutukuliqira, mara rongomi vatavia kalina e goko a Pilip. Mara reigira goto na valatsatsa aia e naugira. ⁷Igira na tidao seko ara kanga loki kalina ara rutsuligi tanigira na tinoni ara totuvigira nogo, mara danga goto na tuamatea ma na logu ara tavongani tuu mara vanovano. ⁸Mara gini mage loki sosongo na tinoni sui tana vera loki ia.

⁹Me totu goto tana vera ia kesa na mane, a Simon na asana. E oka tetelo nogo e dona na novotiginiaqira na tinoni ni Samaria tana nina aqo tidao. Me koesegenina laka aia e kesa na tinoni tangirongo. ¹⁰Migira sui na tinoni tana verabau ia, tuu tana tinoni tataovia, me mai tana tinoni loki, me tsau tana baka, ara tutukuliqira, mara rongomi vatavia nina goko a Simon. Mara tsaria, “Na mane iani, aia nogo na susuligana God aia ara soaginia ‘Na Susuliga Putsikae’.” ¹¹Ara padalokisi sosongolia vaga ia, rongona e oka sosongo nogo a Simon e totu matengana na novotiginiaqira nina aqo tidao.

¹²Mi kalina a Pilip e gini goko vanigira na Turupatu Dou tana rongona na Verana God, mi tana rongona goto a Iesu Kristo, mara tutunina nina goko, mara gini lesovitabu igira sui na mane ma na daki. ¹³Maia goto a Simon e tutunina, me sanga na adilesovitabu. Mi murina aia e lesovitabu sui, me itsa kalavata kolua a Pilip, me gini novo loki goto kalina e reigira na omea ganataga ma na valatsatsa a Pilip e naugira.

¹⁴Migira na apostolo ara totu i Jerusalem ara rongomia laka na tinoni ni Samaria ara tabenogoa na gokona God, mara tuu mara molokaira a Petero ma Ioane kara ka ba laba i koniqira. ¹⁵Mi kalina kaira ara ka laba tana, mara ka nonginongi vanigira na tinoni tutuni ti igira goto kara gini tamanina na Tarunga Tabu, ¹⁶rongona na Tarunga Tabu e tau vati tsuna moa i konina sa vidaqira. Ara adia moa na lesovitabu tana asana na Taovia Iesu. ¹⁷Mi kaira a Petero ma Ioane ara ka moloa ka limaqira i lovaqira, mara gini tamanina na Tarunga Tabu.

¹⁸Mi kalina a Simon e reia laka na Tarunga Tabu e tsuna i koniqira na tinoni tutuni kalina kaira na apostolo ara ka moloa ka limaqira i lovaqira igira, me tuu aia, me sauqolo vanikaira a Petero ma Ioane, ¹⁹me nongikaira me tsaria, “Kamu ka tusuvaniau goto inau na susuliga vaga ia, minau goto ti kau molo limaqu vaganana i lovana kesa, maia sauba ke tamanina goto na Tarunga Tabu.”

²⁰Ma Petero e tuu me tsarivania, “!Igoe ma nimu qolo kamu ka tsuna i lao tana rota e vo sui, rongona igoe o pada laka ko voliginia na qolo nina vangalaka God! ²¹Ti e vaga ia, me utugana vanigo ko tamanina sa turina se ko sanga na tamanipata i laona nimami aqo, rongona na tobamu e tau goto i matana God. ²²Nimu aqo kalina eni igoe ko padasavi rongona nimu tsonitabo, mo ko nongia God maia sauba ngatsu ke nusigo tania nimu papada sasi. ²³Inau au reia laka na masugu e dangalia na tobamu, ma nimu sasi ara sori kalavativigo.”

²⁴Ma Simon e nongikaira a Petero ma Ioane me tsaria, “Kamu ka nongia na Taovia vaniau, me ke gini tau laba vaniau sa omea seko vaga kagamu amu ka tsaria.”

²⁵Mi kalina kaira a Petero ma Ioane ara ka turupatu vanigira na toga nina goko sui na Taovia, mi kaira ara ka tuu, mara ka visutugua i Jerusalem. Mi sautu ara ka rasavaginia na Turupatu Dou i laoqira danga na vera tana Samaria.

A Pilip ma na Mane Taovia ni Etiopia

²⁶Ma nina angelo na Taovia e goko vania a Pilip me tsaria, “Ko tuu, mo ko liu tada baa tana sautu aia e talu i Jerusalem me vano kalea i Gasa.” Aia na sautu ia, ara tau nogo liu na tinoni i konina i dani eni.

^27-28Me tuu a Pilip me vano. Eo, mi tana dani goto ia, kesa na mane taovia ni Etiopia e liu goto tana sautu ia na visu i verana. Na mane ia, na tinoni loki me ida tana reitutuguana nina qolo na Daki Taovia Tagaovera ni Etiopia. E talu na lotu i Jerusalem, me vivisu i verana. E totu i laona nina kati ma na ose e raraqaa. Mi sautu e tsoko babaa nina mamare a Isaia na propete. ²⁹Ma na Tarunga Tabu e goko vania a Pilip me tsaria, “Ko ragevia na kati garia, mo ko ba tuu varangi i konina.” ³⁰Ma Pilip e ulo baa i konina, me rongomia na mane e tsotsokoa nina mamare a Isaia na propete. Me veisuaa na mane ia, “?Laka o padagadovia igoe na rongona na goko o tsokoa?”

³¹Ma na mane taovia e gokovisu me tsarivania, “?Ke koegua vaga ti kau padagadovia inau, kalina ti ke tau nusirongona vaniau ke kesa?” Maia e soadatoa a Pilip i laona nina kati, mara ka totu pala. ³²Ma na butona na Mamare Tabu tana aia e tsokoa e vano vaga iani,

“Maia e vaga na sipi ara adivanoa gana kara labumatesia,

e vaga saikesa na dalena sipi e tau goto gini kanga

kalina ara putsiligia na ivuna.

³³Ara tsogoritsunaa, mara tau tamia ke kesa ke isutuguna.

E utu goto kara tangomana na adidatoana igira na kukuana tana duli i konina,

rongona na maurina i lao eni e tsau nogo tana vovosana.”

³⁴Maia na mane taovia e ngasua a Pilip, “?Ko tsaridou vaniau laka asei vaga aia e gini goko na propete tana tsaqina na goko iani? ?Aia segenina nogo, tagara me ke kesa tinoni tavosi?” ³⁵Ma Pilip e adidatoa na tsaqina na Mamare Tabu tana aia e vasini tsokoa, me tuturiga na tsaritugutugu vaniana na Turupatu Dou tana rongona a Iesu. ³⁶Mara ka liu babaa tana sautu, mara ka tsau kesa tana nauna ma na koo goto i tana. Ma na mane taovia e tsarivania a Pilip, “Ieni e totu nogo na koo. ?Ma nagua goto ke utusiau ti kau tau lesovitabu?”

³⁷Ma Pilip e tsarivania, “E tau utu ko lesovitabu ti vaga igoe ko tutunina tana tobamu popono.”8:37 Visana tana mamare tavosi ara tau molo na buto 37.

Me tsaria na mane, “Eo, au tutunina laka a Iesu Kristo aia nogo na Dalena God.”

³⁸Ma na mane taovia e ketsalia nina mane aqo ke totu na kati. Mi kaira a Pilip ma na mane taovia ara ka tsuna sui i koo. Ma Pilip e lesovitabua. ³⁹Mi kalina ara ka datomai tania na koo, ma nina Tarunga Tabu God e adiligitugua a Pilip. Ma na mane taovia e tau goto reilakana a Pilip. Maia e mage loki nomoa, me sage tana nina kati, me vavano tugua i sautu. ⁴⁰Ma Pilip e tavongani ba laba i Asotus. Me liu babaa moa i sautu, me rasavaginia na Turupatu Dou pipi tana vera sui tana e liu, poi e tsau i Sesarea.

E Pilotobana a Saul me Lia Kristiano

¹Maia Saul e galasimatea me area babaa moa na labumatesiaqira igira ara tutunina a Iesu. Te aia e tuu, me ba reia na Mane Tabu Loki, ²me ngasua laka ti aia ke tami na mareana kesa na leta vanigira na taovia na lotu na Tsiu i Damaskus, aia na verabau ni Siria, matena ti vaga aia ke tsodogira i tana kara visana tinoni ara murinogoa nina Sautu na Taovia, me sauba ke tangoligira sui, igira na mane ma na daki, me ke adivisugira i Jerusalem.

³Mi kalina a Saul e vano me tsau nogo varangisia na verabau ni Damaskus, me tavongani laba e talumai i gotu na marara loki me mararasi polia. ⁴Maia e puka tsuna i lao, me rongomia kesa na goko e tsarivania, “!A Saul, Saul! ?Matena gua o rotasiau?”

⁵Ma Saul e veisuaa, “?Asei igoe Taovia?”

Me tangi laba kesa na goko e tsarivania, “Inau a Iesu, migoe o rotasiau. ⁶Ko tuu, mo ko baa i laona na verabau ni Damaskus, mi tana sauba kara tsarivanigo nagua sauba ko naua.”

⁷Migira na mane ara dulikolua a Saul, ara tutuu mara mui, mara tau goto tsonia sa tsaqi. Ara rongomiragoa na goko, mara tau moa reilakana ke kesa. ⁸Me tuu a Saul, me sangavia na matana, me tau goto reia sa omea. E koko na matana me utu vania na moro. Migira gana duli ara tangolia na limana, mara tudumivanoa i Damaskus. ⁹I laona e tolu na dani e koko moa na matana, me tau goto gania se ke inuvia sa omea.

¹⁰Me totu nogo i Damaskus e kesa na tinoni tutuni, aia a Ananias na asana. Na Taovia e laba vania tana moro, me soaa na asana, “!A Ananias!”

Ma Ananias e tsarivania, “Inau ieni, Taovia.”

¹¹Ma na Taovia e tsarivania, “Ko tuu, mo ko baa tana sautu ara soaginia Sautu Goto. Mo ko laba tana valena a Judas, mo ko veisua tana kesa na mane ni Tarsus, a Saul na asana. Sauba ko reia e totu tana me nonginongi. ¹²Mi laona nina nonginongi, aia e reia kesa na mane, a Ananias na asana, e sagemai me moloa na limana i lovana rongona ke gini morotugua na matana.”

¹³Ma Ananias e tsarivania na Taovia, “!Lao Taovia! Minau au rongominogoa i koniqira na tinoni danga gana rongo na mane ia, ma nina sasaga tabaru e nauvanigira nimu tinoni i Jerusalem. ¹⁴E labamai nogo ieni i Damaskus kolua na tami e talu i koniqira na taovia na lotu, gana na tangoliaqira igira sui ara soaa na asamu igoe.”

¹⁵Ma na Taovia e tsarivania, “Ko ba moa, rongona inau au vilinogoa aia ke aqo vaniau, me ke tsarivulagia na asaqu vanigira na tinoni pipi tana vera sui ma niqira taovia, me vanigira goto na tinoni sui ni Israel. ¹⁶Minau segeniqu nogo sauba kau sauvulagi vania na omea sui aia sauba ke gini tsodorota tana rongoqu inau.”

¹⁷Me vano a Ananias, me sage tana vale tana e totu a Saul. Me moloa na limana i lovana me tsaria, “A Saul tasiqu, na Taovia nogo e molomaiau, aia segeni nogo a Iesu, aia e laba vanigo tana sautu kalina igoe o mai ieni. Maia nogo e mologiniau kau mai reigo igoe rongona ko gini morotugua, me ke dangali tovugo na Tarunga Tabu.” ¹⁸Mi tana tagu tsotsodo nogo ia, na omea vaga na vidona na tsetse e tapoka, me duduligi tania na matana a Saul, maia e morodoutugua. Me tuu, me adi lesovitabu. ¹⁹Mi muri e mutsa, mi kalina e mutsa sui, me susuliga visutugua.

Nina Aqo a Saul i Damaskus

A Saul e totu visana na dani kolugira na tinoni tutuni i Damaskus. ²⁰Me ba saviliu tana niqira valelotu na Tsiu, me tuturiga na gini goko laka a Iesu aia nogo na Dalena God.

²¹Migira sui ara rongomia nina goko a Saul, ara gini novo mara gini vaiveisuagi, “?Ke tau aia nogoria na mane e matesigira igira ara lotu vania Iesu i Jerusalem iani? ?Me laka ke tau sulungana mai goto ieni na tangoliaqira na tinoni tutuni, ma na adivisuaqira vanigira na taovia na lotu i Jerusalem?”

²²Ma Saul e susuliga babaa moa tana nina goko. E adilabati saikesalia i malena laka a Iesu aia nogoria na Mesia. Migira na Tsiu ara totu i Damaskus ara rongomia na omea e tsaria a Saul, me gini ponopala na tobaqira me utu vanigira moa kara gilavisua nina goko.

²³Mi muri mai tetelo tau oka, migira na Tsiu ara saikolu, mara voroganamate a Saul. ²⁴Me visana tinoni ara tatamanga vania a Saul laka ara vorogokona kara labumatesia. Na dani ma na bongi ara taopitua pipi tana matsapa na verabau ia, rongona ti kara tsodoa ma kara labumatea. ²⁵Me kesa tana bongi, mara tuu igira gana duli a Saul, mara molosagea tana vuro, mara tsukulaginitsunaa tana ovaovana na baravatuna na vera.

A Saul e Visu i Jerusalem

²⁶A Saul e visutugua i Jerusalem, me tovoa ke sangasage i laoqira na tinoni tutuni i tana. Migira ara tau saikesa tutunina laka ti aia ke lia nogo na tinoni tutuni. Igira sui ara mamatagunia moa. ²⁷Ma Barnabas e adia a Saul, me turuvaginia i levugaqira na apostolo. Me tsaritugudoua vanigira laka na Taovia e laba vania a Saul i sautu me goko vania. Me tsarivanigira goto laka a Saul e susuligaliga na gini gokolaba tana asana a Iesu vanigira na tinoni i Damaskus. Mi tana igira ara gini tutunina laka a Saul manana nogo ia me pilonogo tobana. ²⁸Ma Saul e totu kolugira na apostolo, me liuvia na Jerusalem popono, me malagai sosongo na gini goko tana asana na Taovia. ²⁹Me vaipetsakoegi kolugira goto igira na Tsiu ara goko Grik. Migira ara kore vania, me laka kara labumatesia. ³⁰Mi kalina igira na tinoni tutuni ara reia e vaga ia, mara molovanoa a Saul i Sesarea, mi muri mara molobagotoa i Tarsus tana verana segeni nogo ia.

³¹Maia nogoria e vaga, me laba kesa na tagu na goto vanigira na tinoni tutuni tana Judea popono, mi tana Galilii ma na Samaria. Ara mauri tana kukuni taniana na Taovia, ma na Tarunga Tabu e sangagira babaa, me gini dadato susuliga niqira saikolu me pabo babaa.

A Petero e Maurisia Kesa na Logu

³²Ma Petero e liuvi tovua pipi nauna, me kesa dani e vano na tsigoviaqira nina tinoni God i Lida. ³³Mi tana e tsodoa kesa na mane, a Aeneas na asana, e logu na tuana i laona e alu na uvi popono, me tau tangomana vania ke tuu tania na nigena. ³⁴Ma Petero e soaa na asana me tsarivania, “Aeneas, a Iesu Kristo nogo e maurisigo. Ko tuu, mo ko bunia na nigemu.” Mi kalina nogo ia e tuu saviliu a Aeneas. ³⁵Migira na tinoni sui ara totu i Lida mi Saron ara reia na omea e laba vania na mane ia, mara gini tutunina na Taovia.

A Petero e Maurisia Kesa na Daki

³⁶Mi Jopa e totu kesa na daki, ko Tabita na asana. Maia goto kesa na tinoni tutuni ia. Ma na soana tana goko Grik ko Dorkas. Tana maurina popono nina aqo nogo na nauana na aqo galuve, ma na sangaqira na tinoni ara tau tamanina sa omea. ³⁷Aia e lobogu tana tagu ia me mate. Mara lesovimalea na konina, mara molokaea tana voki i gotu. ³⁸I Jopa, na vera e tau ao tania i Lida. Mi kalina igira na tinoni tutuni i Jopa ara rongomia laka a Petero e totu nogo i Lida, mara molokaira ka ruka na mane kara ka adigoko baa vania a Petero, ma kara ka tsarivania, “Ko mai tsaku kiki, mo ko reigami.”

³⁹Ma Petero e aligiri me tuu me murikaira. Mi kalina e laba tana vale ia, migira ara adidatoa a Petero tana voki i gotu, mi tana igira sui na daki tinamate ara tupolia a Petero mara tangitangi, mara sauvulagi vania a Petero ke reigira na polo sagesage danga ko Dorkas e tulagira kalina aia e mamauri moa. ⁴⁰Ma Petero e raitsunagira sui tania na voki. Maia e tsunatuturu me nonginongi. Mi muri e pilo baa konina na daki mate, me tsaria, “!Tabita, ko tuu!” Ma na daki e purakate matana, mi kalina e reia a Petero maia e totu tsau. ⁴¹Ma Petero e tangolia na limana me tatatuua. Me soamaigira na daki tinamate, migira goto na tinoni tutuni sui, me tusuvulagi vanigira na daki e maurivisu nogo. ⁴²Ma na rongona na omea iani e tangi bamai pipi nauna polia i Jopa, mara danga na tinoni ara gini tutunina na Taovia.

⁴³Ma Petero e totu babaa danga goto na dani i Jopa kolua kesa na mane, a Simon na asana, aia e kesa na mane nina aqo na aqosiana na omea levolevo ginia na kokorana na buluka.

Kaira a Petero ma Kornelius

¹Mi Sesarea e totu kesa na mane, a Kornelius na asana. Aia e mane tagao vanigira kesa na alaala na malagai ni Roma ara soaginia “Na Alaala ni Itali.” ²Aia na mane dou ia, me pada mamavasia God. Migira sui goto gana valekolu ara dona na lotu vaniana God. Maia goto e vangalaka sosongo vanigira na Tsiu ara tau tamanina sa omea. Me tau mololea na nonginongi vania God. ³Mi tana tolu na kiloko kesa tana ngulavi, maia e reia e tavongani laba malemale vania kesa nina angelo God me tsarivania, “!Kornelius!”

⁴Maia e novomate me kaso tobana, me bungutia na angelo me veisuaa, “?Nagua o ngaoa igoe taovia?”

Ma na angelo e tsarivania, “God e morosingaoa nimu nonginongi ma na aqo galuve sui igoe o naugira, me ngaoa ke tsarivanigo kesa na omea. ⁵Eo, e ngaoa igoe ko mologira ke visana nimu tinoni ma kara vano i Jopa, ma kara ba laba i konina kesa na mane, na asana popono a Simone Petero. ⁶Aia e totu i valena a Simon, aia na Simon e aqo tana kokorana na buluka, ma na valena ia e totu varangisia i tasi.”

⁷Me goko sui vaga na angelo, me nanga lee. Me tuu a Kornelius me soakaira ruka nina maneaqo kolugotoa kesa nina malagai. Ma na malagai ia, aia na mane lotu dou sosongo, ma gana taovia e noru sosongolia. ⁸Ma Kornelius e turupatu vanitugira na omea e laba vania, mi muri maia e molotugira kara tu vano i Jopa.

⁹Mi tana dani ngana, ara tu vavano moa tugira mara tu varangisinogoa na vera ni Jopa. Me varangi nogo na niaso tana dani ia, ma Petero e dato baa i kelana na vale i gotu tana e atsa, rongona ke gini nonginongi tana. ¹⁰Ma Petero e vatsangia na vitoa me ngaonogoa na mutsa. Mi kalina igira i lao ara vangaraua moa gana mutsa, maia e tavongani morosia kesa na omea e laba malemale vania. ¹¹E reia e ova na baragata, me tsunamai talu i gotu kesa na omea damadama, me vaga na polo loki na rereina. Ara tangolia vati na tsukena, mara tsunalimaia i barangengo. ¹²Mi laona ara totu pipi na vatana na omea mamauri, ma na manu, ma na omea ara tere tana kao. ¹³Me tangi kesa na goko me tsarivania, “!A Petero, ko tuu; mo ko labugira mo ko ganigamu!”

¹⁴Ma Petero e goko me tsaria, “!Tagara saikesa Taovia! Inau kesa au tau vati dona moa kau gania sa omea e tau masidi dou me kaulinaqu tana vovorona na lotu.”

¹⁵Me tangitugua na goko me tsarivania, “Ko laka na tsariana laka e tau masidi dou sa omea God nogo e tsaria e masidi.” ¹⁶Tolu kalina e laba na omea vaga ia, me visudatotugua i baragata me nanga.

¹⁷Mi kalina a Petero e lalavea nagua vaga na rongona na omea e vasini laba vania, mara tu labamai tugira na mane e molomaitugira a Kornelius. Mara tu veisua na valena a Simon, mara tu mai tutuu nogo i matsapana. ¹⁸Mara tu sosoa, mara tu veisua, “?Laka e totu ieni kesa na mane a Simone Petero na asana?”

¹⁹Ma Petero e totu moa i kelana na vale, me lalave babaa moa i tobana laka nagua na rongona na omea e vasini reilakana. Ma na Tarunga Tabu e gokomai vania me tsaria, “!Ko rorongo! Ara tu tolu na mane i lao, ara tu vasini labamai mara tu lalavego. ²⁰Ko tuu, mo ko tsuna i lao, mo ko laka na pada rukaruka na tsari tu muriqira, na rongona inau nogo au molomaitugira.” ²¹Ma Petero e tsuna, me ba reitugira me tsarivanitugira, “Inau nogoria na mane amu tu lalavea. ?Nagua rongona te amu tu gini mai?”

²²Mara tu gokovisu mara tu tsarivania, “A Kornelius nimami taovia e raimaitugami. Na mane dou aia, me lotu dou vania God, migira sui na Tsiu ara padalokia. E kesa nina angelo God e ketsalia laka ke soago igoe ti ko baa i valena, maia ke rongomia nagua igoe ko tsarivania.” ²³Ma Petero e alagitugira baa i vale, mara tu eno kolua tana bongi ia.

Mi tana dani i muri ma Petero e onioni, me tsari tu muriqira. Migira goto visana na tinoni tutuni ni Jopa ara tsari tu muriqira. ²⁴Mi tana dani ngana mara ba tsau i Sesarea, i tana a Kornelius e totu pitugira kolugira na kamana, migira visana goto na kulana varavara aia e soagira kara sangatotu goto tana. ²⁵Mi kalina a Petero e mailaba i matana na valena a Kornelius, maia e tuu me mai tsodoa, me puka kovoragi i tuana. ²⁶Ma Petero e tangolia na limana, me tatatuua me tsarivania, “Ko tuu, na mane lee moa inau.” ²⁷Kaira ara ka gogoko kolu mara ka dulisage i vale, mi tana e morosigira na tinoni danga ara totu saisai. ²⁸Ma Petero e tsarivanigira, “Igamu segenimui nogo amu dona laka e vali vania kesa na Tsiu ke vaitsigovigi se ke dulisai pata kolugira na tinoni ni veratavosi. Ma God e sauvulagi vaniau laka e tau niqu aqo inau kau pedevania ke kesa ti aia e tau masidi dou me kaulinaqu tana vovorona na lotu. ²⁹Maia goto na rongona kalina ti igamu amu tsoni sulungaqu, minau au tau goto sove na mai. ?Ma kau veisuagamu dou laka na rongona gua te amu tsoni sulungaqu vaga ia?”

³⁰Ma Kornelius e tsarivania, “E tolu moa na dani e vasini putsi kalina inau au nonginongi i valequ tana tolu na aso tana ngulavi. Me tavongani tuu i mataqu kesa na mane e seremaka na polona, ³¹maia e tsarivaniau, ‘!Kornelius! God e rongomia nimu nonginongi, me gini dou sosongo tobana rongona nimu aqo galuve. ³²Ko tuu mo ko molovanogira ke visana nimu tinoni kara baa i Jopa, mara kara lavea i tana kesa na mane, na soana popono a Simone Petero. E totu tana valena a Simon, aia na mane e aqo tana kokorana na buluka, ma na valena e totu varangisia i tasi.’ ³³Aia na rongona te au gini molo baa vanigo galigali niqu tinoni kara soamaigo. Me dou sosongo mo mai laba. Igami sui ami totusai ieni i matana God kalina ia, mami pipitua na rongomiana nagua moa na Taovia e raiginigo na tsarivulagiana vanigami.”

Me Tuu a Petero me Goko

³⁴Mi tana e tuturiga na goko a Petero me tsaria, “Kalina moa ia, ti au vasini padagadovia laka e manana sosongo God e saua na itsa ma na atsa vania pipi sui tinoni. ³⁵Pipi sei moa ti vaga aia ke kukuni tania God me ke goto nina sasaga, na tinoni vaga ia God e reingaoa atsa moa ti na vatana tinoni koegua. ³⁶Igamu dona nogo laka God e molomainogoa nina goko vanigira na tinoni ni Israel, ma na Turupatu Dou na rago e mai vanigira nogo ginia a Iesu Kristo, maia nogo gaqira Taovia igira pipi sui na vatana na tinoni i barangengo. ³⁷Amu donaginigira nogo na omea loki sui ara laba tana vera ni Israel, me tuturiga i Galilii murina a Ioane e gini goko tana rongona na lesovitabu. ³⁸Igamu amu donagininogoa a Iesu ni Nasaret, me koegua God e vilia me dangali tovuginia na susuligana ma na Tarunga Tabu. E liu pipi tana vera, me aqo galuve vanigira na tinoni sui, me maurisigira igira e totuvigira na susuligana na tidao seko, rongona God nogo e totu i konina.

³⁹“Igami nogo ami sanga na morosiaqira na omea dou sui aia e naugira i Jerusalem mi tana vera popono ni Israel. Mi muri, migira ara tuu, mara pedea ke mate tana gai ulutaligu. ⁴⁰Maia God e maurisivisua tania na mate tana tolunina bongi, me molovania ke laba malemale, ⁴¹me tau moa laba vania pipi tinoni lee, me vanigami moa, igami God e viligami nogo kami sanga na morosiaqira na omea girani. Igami nogoria ami mutsa mami inu kolua i murina aia e maurivisu tania na mate. ⁴²Me moloketsa vanigami kami turupatuna na Turupatu Dou vanigira na tinoni, ma kami tsarivulagi makalia laka God e molovania a Iesu aia nogo ke pedegira igira ara mauri migira ara mate nogo. ⁴³Na propete sui ara kate idamainogoa tana rongona aia, mara tsaria laka pipi sei ti ke tutunina aia, me sauba kara tanusi niqira sasi tana susuligana na asana.”

Na Tarunga Tabu e Tsunamai i Koniqira Igira Ara Saikolu Tana

⁴⁴Ma Petero gogoko moa vanigira, ma na Tarunga Tabu e tsunamai i koniqira igira sui ara rongomia nina turupatu. ⁴⁵Migira na tinoni tutuni ni Jopa ara murimaia a Petero na Tsiu sui moa igira, mara gini novo goto rongona God e tusumaigotoa na vangalaka na Tarunga Tabu vanigira na tinoni ni veratavosi. ⁴⁶Ara rongomigira ara tavongani dona na gini goko na gokona tavosi vera, mara gini tsonikaea God. Ma Petero e gokodato me tsaria, ⁴⁷“Na tinoni girani ara adigotoa na Tarunga Tabu atsa vaga goto igami. ?Me ti ke vaga ia, masei goto ke tongovanigira na gini lesovitabu na koo?” ⁴⁸Maia e raigira kara lesovitabugira tana asana a Iesu Kristo. Mi muri mara ngasua a Petero ke totuvisu kolugira ke visana goto na dani.

A Petero e Visutugua i Jerusalem

¹Migira na apostolo tavosi kolugira na tinoni tutuni ara totu i Judea, ara rongomia laka igira goto na tinoni tau na Tsiu ara adigotoa na gokona God. ²Mi kalina a Petero e visutugua i Jerusalem, migira na tabana ara tangolikakaia na ketsa na paripapadana ara vaitsarigana a Petero mara tsarivania, ³“!Igoe kesa o totu tana valena na tinoni e tau paripapadana, mo mutsa goto kolugira!” ⁴Me tuu a Petero me vuresi makalidoua vanigira na omea sui ara laba vania tuu tana tuturigana. Me goko vaga iani:

⁵“Kalina inau au totu tana vera ni Jopa, me kesa dani au nonginongi mau morosia kesa na omea e laba malemale i mataqu. Au reia e tsunamai talu i gotu e kesa na omea damadama, me vaga na polo loki na rereina. Ara tangolia vati na tsukena, mara molotsunamaia, me mai totu i ligisaqu inau. ⁶Minau au qeqele sage i laona, mau reigira danga na omea tuavati, na ladogana ma na atsina, na omea ara tere tana kao, ma na manu. ⁷Mau rongomia kesa na goko e tangi me tsarivaniau, ‘!Petero ko tuu! !Mo ko labugira mo ko ganigamu!’ ⁸Minau au tsaria, ‘!Tagara saikesa Taovia! E tau nomoa pelea na mangaqu sa vidaqira na mutsa e tau masidi dou me kaulinaqu tana vovorona na lotu.’ ⁹Me tangitugua na goko e talu i gotu me tsarivaniau, ‘Ko laka na tsariana e tau masidi dou na omea God nogo e tsaria laka e masidi.’

¹⁰“Tolu kalina e laba vaniau na omea vaga ia, mi muri ma na omea sui girani ara visudatotugua i baragata. ¹¹Mi kalina tsotsodo ia, ara tu laba tugira tolu na mane ara tu talumai i Sesarea, mara tu mai tsau tana vale tana au totu inau. ¹²Ma na Tarunga Tabu e ketsaliau kau tsari tumuriqira, ma kau laka goto na pada rukaruka. Tugirani tu ono na tinoni tutuni ni Jopa ara tu dulikoluau vano i Sesarea, mi tugami sui ami tu sage i valena a Kornelius. ¹³Ma Kornelius e turupatu vanitugami laka aia e reia kesa na angelo e mai tutuu i valena me tsarivania, ‘Ko mologira ke visana nimu tinoni kara vano i Jopa, ma kara ba laba i konina kesa na mane, na asana popono a Simone Petero. ¹⁴Aia nogo sauba ke sauvanigo na goko rongona kamu gini mauri, igoe migira sui i valemu.’ ¹⁵Mi kalina inau au tuturiga moa na goko, ma na Tarunga Tabu e tsuna goto i koniqira, vaga kalina e naua vanigita igita tana tuturigana. ¹⁶Mi tana nogo inau au padavisua nina goko na Taovia e tsarinogoa laka: ‘A Ioane e gini lesovitabu na koo, migamu sauba kamu gini lesovitabu na Tarunga Tabu.’ ¹⁷Mi tana e gini labamaka laka God e saua nina vangalaka vanigira na tinoni ni veratavosi, atsa vaga aia e saunogoa vanigita igita na Tsiu kalina igita a vasini tutunina moa na Taovia Iesu Kristo. !Me ti e vaga ia, masei inau ti kau tovoa na tukapusiana God!”

¹⁸Mi kalina igira ara rorongo vaga ia, mara gini tau goto tsonivoo tana vaitsari, mara soalokia God mara tsaria, “Vaga ia, ma God e sauvanigira goto na tinoni ni veratavosi na sautu tana kara gini padasavigira niqira sasi, ma kara gini tsaulia na mauri saliu.”

Na Lotu e Laba i Antiok

¹⁹Migira visana vidaqira na tinoni tutuni, igira ara tsogo kalina igira na taovia na Tsiu ara tuturiga na rotasiaqira na tinoni tutuni, murina na mateana a Stivin, mara ba tsau i Ponisia, mi Siprus mi Antiok. Mara tsarivulagia na Turupatu Dou tana rongona a Iesu tabana moa i koniqira na Tsiu. ²⁰Me kesa na alaala tavosi na tinoni tutuni, igira na mane ni Siprus mi Sirene, ara ba laba goto i Antiok, mara rasavaginia na Turupatu Dou tana rongona a Iesu Kristo vanigira goto na tinoni ni Gris. ²¹Ma na susuligana na Taovia e totu kalavata i koniqira, mara danga sosongo na tinoni ara gini tutunina, mara muria nina goko a Iesu na Taovia.

²²Me tangi loki na rongona na omea girani, me tsau baa i koniqira ara totu i Jerusalem. Te igira ara moloa a Barnabas ke baa i Antiok. ²³Mi kalina aia e ba laba tana me reivulagia danga na omea dou God e aqosinogoa i laoqira na tinoni ni tana, me gini mage loki tobana me raigira laka kara tukakai manana i konina na Taovia tana tobaqira popono. ²⁴A Barnabas na mane dou rago, me gini dangatovu na Tarunga Tabu ma na tutuni. Mara danga na tinoni ara gini tutunina na Taovia.

²⁵Ma Barnabas e vano goto i Tarsus na pidikana a Saul. ²⁶Mi kalina e tsodoa e dulikolumaia i Antiok. Mi tana ngalitupa popono ara ka totu kolugira na tinoni tutuni tana, mara ka sasanigira danga na tinoni. Mi Antiok nogo ara gini tuturiga na soaginiaqira na tinoni tutuni na soa ia Kristiano.

²⁷Gana ngongo tana tagu ia, ara visana na propete ara tuu i Jerusalem mara vano i Antiok. ²⁸E kesa nogo i vidaqira, a Agabus na asana, tana susuligana na Tarunga Tabu aia e tuu me katevulagia laka na uvirau loki sauba ke liuvia na barangengo popono. Ma na omea iani e laba nogo kalina a Klodius e Taovia Loki i Roma. ²⁹Te igira na tinoni tutuni i tana ara pedea laka pipi kesa vidaqira ke saua na qolo vaga e ulagana na sauana, na mani sangaginiaqira gaqira duli tana lotu ara totu tana Judea. ³⁰Ara nauvaganana ia, mara saua na qolo vanikaira a Saul ma Barnabas, kara ka adivanoa vanigira ara ida tana lotu i tana.

E Laba Tugua na Rota

¹Gana ngongo goto tana tagu ia, ma Herod12:1 “a Herod na taovia tsapakae” Aia a Herod Agripa I e tagaovi kaputia na Israel popono. na Taovia Tsapakae e tuturiga na rotasiaqira visana na tinoni tutuni. ²E tangolia a Iakobo, aia na tasina a Ioane, me matesiginia na isi. ³Mi kalina e reia laka e laoqira rago na Tsiu na omea vaga ia, maia e baa me tangoligotoa a Petero. Ma na omea ia e laba tana dani tabu ara soaginia na Dani Tabu na Bredi Tagara Isti Konina. ⁴Me tsonia a Petero tana vale sosori, me moloa i limaqira vati na alaala na mane pitu vale sosori. Me pipi na ala e tango vati mane. A Herod e pada ke pede malemalea i mataqira na tinoni i murina na Dani Tabu. ⁵Vaga ia, mara tangolia moa a Petero tana vale sosori, migira na tinoni tutuni ara nonginongi kakai rongona God ke sangaa.

A Petero e Tavanusi Tania na Vale Sosori

⁶Mi tana bongi laka ke dani ma Herod ke adirutsumia vanigira na toga, ma Petero e maturu ka levugaqira ruka na mane ara ka matalia. Ara soriginia ruka na itai tapala. Mara visana goto na mane ara pitumatsapa. ⁷Me tavongani mai tutuu tana kesa nina angelo na Taovia, me marara popono i laona na vale sosori. Na angelo e tangolia na kokovena a Petero me galisia me tsarivania, “!Ko tuu tsaku!” Mi kalina tsotsodo ia, ara tavongani dudu lee na itai tapala i limana a Petero. ⁸Ma na angelo e tsarivania, “Ko sorikakaia pipisimu, mo ko sagelia gamu porotua.” Ma Petero e nauvaganana. Ma na angelo e tsarigotoa, “Ko sageligotoa na polomu sagesage, mo ko mai koluau.”

⁹Ma Petero e tsarimurina na angelo, mara ka rutsu tania na vale sosori. Ma Petero e tau moa donaginia laka ti na omea na angelo e nauvania e manana; e padaa laka e bolebole lee moa. ¹⁰Mara ka saviliusia na kesanina alaala na mane pitu vale sosori, mara ka saviliusigotoa na rukanina alaala, te ara ka mai tsau tana matsapa tapala gana na rutsu baa tana verabau. Ma na matsapa e tavongani sangavi segenina vanikaira, mara ka rutsu. Mara ka liu babaa tana sautu, me tavongani nanga lee na angelo tania a Petero.

¹¹Ma Petero e vasini moa padagadovia na omea e laba vania me tsaria, “!Kalina ia au dona dou laka e manana saikesa! Na Taovia nogo e moloa nina angelo ke maurisiau tania na susuligana a Herod, me tanigira goto na omea sui na Tsiu ara vangaraua kara nauvaniau.”

¹²Mi kalina a Petero e padagadovia na omea e laba vania, maia e vano saviliu kalea na valena ko Maria na tinana a Ioane Marko, i tana ara totusai danga na tinoni mara nonginongi. ¹³Ma Petero e kidikidi tana kesanina matsapa. Me kesa na baka daki, ko Roda na asana, e baa ke reia laka asei e kidikidi. ¹⁴E rongomigadovia nina goko a Petero, me gini mage loki tobana, me tau goto pada na sangaviana na matsapa. Me ulovisu saviliu i vale, me ba tsarivanigira ara totusai tana laka a Petero nogo e tuu i tano. ¹⁵Mara tsarivania, “!O bule igoe!” Ma na baka daki e baribari moa laka e manana na omea e tsaria. Te ara tsarivania, “!Nina angelo ngatsu moa o reia igoe!”

¹⁶Ma Petero e totu matengana moa na kidikidi, poi ara sangavia na matsapa vania. Mi kalina ara reia ia mara novo mate. ¹⁷Maia e muisi kapusiginigira na limana, me tsaritugutugua vanigira e koegua na Taovia e adirutsumia tania na vale sosori. Me ketsaligira, “Kamu baa, ma kamu tsarivulagia na omea iani vania a Iakobo me vanigira sui na tinoni tutuni.” E goko vaga vanigira, me tuu me mololegira.

¹⁸Mi tana dani male, e ponopala sosongo na tobaqira na mane pitu vale sosori, mara matagu loki mara vaiveisuagi, “?Nagua sagata vaga e laba vania a Petero tugamuna?” ¹⁹Maia Herod e moloketsa kara lavea a Petero mara tau nogo tsodoa. Te e tuu a Herod me raigira na manepede kara veisua levolevogira na mane matali vale sosori, mi muri e pedea kara labumatesigira.

Mi murina ia, ma Herod e mololea i Judea me ba totu visana tagu i Sesarea.

E Mate a Herod

²⁰Kalina a Herod e totu moa i Sesarea, maia e vaikoregi sosongo kolugira na tinoni ni Tire mi Sidon. Te igira na tinoni ni tana ara tsakeria na alaala mara sulungana baa na reiana. Tana idana, ara ba laba talu i konina a Blastus, aia nogo na mane e ida tana reitutuguana na valena a Herod, rongona ti aia ke sangagira na goko vaniana nina taovia. Mi muri mara baa i konina a Herod mara nongia ti ke tami ma kara vairagosigi kolua, rongona i verana nogo na taovia ia ara norua pipi kalina kara volia gaqira mutsa.

²¹Me tsau mai na dani tititi, ma Herod e sagelia na polona na taovia, me totukae tana sasana na totu na taovia, me goko vanigira na toga. ²²Migira ara guguu loki mara tsaria, “Nina goko e vaga saikesa nina goko kesa na god, me tau vaga na gokona na tinoni lee.” ²³Mi kalina tsotsodo nogo ia, e kesa nina angelo na Taovia e labusaginia a Herod, rongona e tamia na tinoni kara pada mamavasia ia liusia God. Ma na meri ara gania na tobana, me gini mate.

²⁴Ma na gokona God e tavosa bamai me dadato babaa.

²⁵Mi kaira a Barnabas ma Saul ara ka suilavaginia ka niqira aqo i Jerusalem, mara ka visutugua i Antiok, ma Ioane Marko e dulikolukaira.

Na Tarunga Tabu e Vilikaira a Barnabas ma Saul

¹Mi laoqira na tinoni tutuni ni Antiok ara totu visana na propete ma na tarai na lotu: igira nogo a Barnabas ma Simeon aia ara soaginia Borana, ma Lusius e talu i Sirene, ma Manaen aia kesa ara kutisai kolua a Herod13:1 “a Herod na taovia tagao butona momoru” Aia a Herod Antipas e tagao tana Galilii. na taovia tagao butona na momoru tuu tana bakana, maia goto a Saul. ²Mi kalina igira ara lotu vania God, mara sese tana vitoa, ma na Tarunga Tabu e goko vanigira me tsaria, “Kamu molokaira a Barnabas ma Saul kara ka naua na aqo inau au molonogoa vanikaira.”

³Migira sui ara sese tana vitoa mara nonginongi, mara molo limaqira i ka lovaqira, mi muri, mara tuu, mara molovanokaira.

Kaira i Siprus

⁴Ma na Tarunga Tabu e molovanokaira a Barnabas ma Saul, mara ka baa i Seleusia, mi tana ara ka sage kesa tana vaka, mara ka ba tsau tana momoru ni Siprus. ⁵Mi kalina ara ka laba i Salamis aia na verabau tana momoru ia, mara ka turupatuna na gokona God tana niqira valelotu na Tsiu. Ma Ioane Marko e dulikolukaira.

⁶Mara tu taligutia na momoru popono, mara tu ba tsau tana verabau ni Papos. Mi tana ara tu tsodoa kesa na mane tidaoga, a Bariesu na asana, aia e kesa na Tsiu me tsari segenina laka aia e kesa na propete. ⁷Ma Bariesu aia e kesa ganasai na taovia tagao tana momoru ia, a Sergius Paulus na asana, na tinoni sasaga sosongo ia. Me kesa dani na taovia tagao e soakaira a Barnabas ma Saul kara ka labamai i konina matena e ngaoa ke rongomia na gokona God. ⁸Ma Elimas, aia goto kesa na soana a Bariesu na mane titidaoga tana goko Grik, aia e tuu me tukapusikaira. Me tovogotoa laka ke piloa na tobana na taovia tagao me ke laka na tutunina ka niqira goko tana rongona na Taovia. ⁹Te aia Saul, na soana goto a Paulo, e dangali tovua na Tarunga Tabu. Me moro tatavata baa i konina na mane ia, ¹⁰me tsari baa vania, “!Dalena na tidao seko igoe! O tukapusigira pipi na omea ara dou. !Mara danga sosongo i konimu pipi vatana na tubulagini tinoni, me pipi kalina moa igoe o tovoa laka ko pilo sekolia na gokomana tana rongona na Taovia, me ke tangi vaga ti na gokopero! ¹¹Eo, ma na kedena God ke gadovigo kalina eni. Sauba ke koko na matamu, mo ko tau reitalua na marara kesa tana tagu tetelo.”

Mi kalina tsotsodo ia, ma Elimas e vatsangia na papasaga rodo e rovosi kapusia na matana. Me tupisasa bamai me lalavea kesa ke tudumia. ¹²Mi kalina aia na taovia tagao e reia e laba na omea vaga ia, maia e tutunina; me gini novo loki na omea ara sasania tana rongona na Taovia.

I Antiok tana Pisidia

¹³A Paulo migira gana duli ara sage tana vaka i Papos, mara vano i Perga tana Pampilia. Mi tana a Ioane Marko e mololegira me visutugua i Jerusalem. ¹⁴Ara mololea i Perga, mara babaa mara tsau i Antiok tana Pisidia. Mi tana dani na Sabat mara sage i valelotu mara totu i lao. ¹⁵Mi murina na tsotsoko tabu e talu tana papi tabu nina Ketsa a Moses ma niqira mamare na propete, migira na mane tagao tana lotu ara tuu, mara mologoko baa vanigira mara tsaria, “Tasimami igamu, igami ami ngaoa laka igamu kamu goko vanigira na toga, ti vaga kamu tamanina ke visana na turupatu gana na mani kakaisiginiaqira.” ¹⁶Me tuu a Paulo, me saukaea na limana me tuturiga na ratsigoko. Me tsaria:

“!Gaqu duli igamu na Israel, me pipi sui goto na tinoni tavosi amu sangatotu ieni na tsonikaeana God: kamu rorongo mai! ¹⁷Nida God igita na tinoni ni Israel, e viligira nogo na mumuada, me naua kara lia na puku loki tana tagu ara totu tana mauri sagelaona i Ejipt. Ma God nogo, tana susuligana segeni e boliligigira tania na vera ni Ejipt, ¹⁸mi laona vati sangavulu na uvi God e berengiti kolugira tana legai mangu. ¹⁹E veogira vitu na puku na tinoni ara totu ida tana kao ni Kanaan, me tusulea vanigira igira nina tinoni segeni kara tamanina. ²⁰Pipi na omea sui girani e adia i laona vati sangatu tsege sangavulu na uvi.

“Mi murimai, ma God e vilia i laoqira visana kara lia na tinoni pede, me babaa vaga me ba tsau tana taguna aia Samuel na propete. ²¹Mi kalina na tinoni ara nongia a Samuel ke vilivanigira kesa niqira taovia tsapakae, maia God e vanigira a Saul na dalena a Kis, e talu tana duli konina a Benjamin, aia nogo ke lia niqira taovia tsapakae i laona ke vati sangavulu na ngalitupa. ²²Mi muri ma God e molotsunaa a Saul, me molokaea a David ke taovia tsapakae vanigira. Miani nogo na omea God e tsarinogoa tana rongona aia: ‘Au tsodovulaginogoa a David, na dalena a Jese, aia nogo na mane vaga ia e gini laoqu inau, maia sauba ke murigira pipi sui niqu papada.’

²³“Ma God e vilinogoa kesa na kukuana a David, aia nogoria a Iesu, ke lia niqira Vagamauri na tinoni ni Israel vaga e vekenogoa i sau. ²⁴Me tau moa vati tuturiga nina aqo a Iesu, ma Ioane e gini goko nogo vanigira sui na tinoni ni Israel kara pilotoba tania niqira sasi ma kara lesovitabu. ²⁵Mi kalina e varangi ke sui nina aqo a Ioane maia e goko vanigira na tinoni me tsaria, ‘?Egua igamu, amu pada laka asei inau? Inau, au tau aia igamu amu pitua. !Ma kamu rorongo dou! Aia sauba ke mai i muriqu inau, minau e tau ulagaqu kau nusiligia na itaina gana porotua.’

²⁶“Gaqu duli igamu na Israel, igamu na kukuana nogo a Abraham, me pipi sui goto na tinoni ni veratavosi amu sangatotu ieni na tsonikaeana God: kamu dona dou laka na turupatu dou tana rongona na mauri saliu e labamai nogo me kalegita sui lakalaka. ²⁷Igira na tinoni ara totu i Jerusalem, kolugira goto gaqira ida, ara tau reigadovia laka aia nogo na Vagamauri, mara tau goto padagadovia na gokoqira na propete ara tsokogira pipi tana Dani na Sabat. Mara manalia nomoa na gokoqira na propete kalina igira ara tuu mara pedematea a Iesu. ²⁸Me atsa moa ara tau goto tsodoa ke kesa na sasi i konina ti kara pedematesiginia, mara vano moa mara ngasua a Pilate ke tamivanigira ma kara labumatesia. ²⁹Mi murina ara manalinogoa pipi na omea sui e katemainogoa na Mamare Tabu tana rongona aia, te ara baa visana kulana mara aditsunaa na konina tania na gai ulutaligu, mara ba qilua tana vatuluma. ³⁰Ma God e maurisivisua tania na mate, ³¹maia e laba danga na dani vanigira igira ara dulikolu bamaia tuu i Galilii me tsau i Jerusalem. Mi kalina eni igira nogoria ara katevulagia na rongona aia vanigira na tinoni ni Israel. ^32-33Migami nogoria ami totu ieni rongona kami adimaia vanigamu na Turupatu Dou: aia nogoria na omea God e vekenogoa vanigira na mumuada laka aia sauba ke naua, me naunogoa vanigita igita na kukuaqira kalina aia e maurisivisua a Iesu tania na mate. Vaga nogo ara marea tana rukanina Linge Tabu:

‘Igoe nogo na Dalequ;

mi dani eni nogo inau au lia na Tamamu.’

³⁴Miani goto nina goko God e tsaria tana rongona na maurivisuana tania na mate, me ke tau goto ratsa lee tana qilu:

‘Inau sauba kau sauvanigamu na vangalaka sui

vaga au vekenogoa vania a David.’

³⁵Me vaga goto e tsaria kesa segeni tana tsaqina na Mamare Tabu:

‘Migoe God, sauba ko tau tamivania na konina aia e noru saikesaligo ke ratsa lee i laona na qilu.’

³⁶“Ma David e aqo dou vania God tana maurina popono, mi muri maia e mate mara qilua kolugira na mumuana, ma na konina a David e ratsa moa tana qilu. ³⁷Ma na konina a Iesu aia God e maurisivisua tania na mate, e tau saikesa ratsa lee tana qilu. ^38-39Migami ami kilia laka igamu sui na tasimami, kamu donadou laka i konina nogo a Iesu e talumai na goko gana na tanusi tania na sasi vaga igami ami tsarivanigamu kalina eni. Ma kamu donadougotoa laka pipi gira sui ti kara tutunina aia ara tanusi nogo tanigira na sasi sui, igira goto e tau tangomana nina Ketsa a Moses ke naua ma kamu tanusi tanigira. ⁴⁰Kamu parovata nomoa, ke tau gadovigamu na omea ara katemainogoa igira na propete kalina ara tsaria:

⁴¹‘!Kamu momoro igamu na tinoni vanga peapea! !Kamu novo ma kamu mate!

!Rongona na omea inau au naua i matamui i dani eni,

igamu e utu saikesa kamu tutunina,

atsa moa ti visana kara nusirongona dou vanigamu!’ ”

⁴²Mi kalina kaira a Paulo ma Barnabas ara ka mololea na valelotu, na tinoni ara nongikaira kara ka visumaitugua tana Sabat i muri ti kara ka turupatu goto vanigira. ⁴³Mi kalina ara tavota sui igira na tinoni, mara danga vidaqira igira na Tsiu, migira goto na tinoni ni veratavosi ara sangasage nogo tana niqira lotu na Tsiu, ara tsari ka muriqira a Paulo ma Barnabas. Mi kaira ara ka turupatu vanigira, mara ka raiginigira kara tukakai babaa moa tana galuvena God.

⁴⁴Mi tana Sabat i muri, e varangi igira sui i laona na verabau ia ara sulungana mai na rongomiana na gokona God. ⁴⁵Mi kalina igira na Tsiu ara morosigira na toga danga vaga sagata ia, mara masugu loki. Ara suamangana a Paulo mara tsirigana. ⁴⁶Mi kaira a Paulo ma Barnabas ara ka susuligaliga babaa tana goko; mara ka tsaria: “E ulagana nomoa na gokona God ke ida talu na laba i konimui igamu. Me ti vaga igamu amu sove tania, mamu tau ngatsu nomoa pada laka ke ulagamui na mauri saliu. Me ti ke vaga ia, mi kagami sauba kami ka mololegamu ma kami ka baa i koniqira na tinoni ni veratavosi. ⁴⁷Na rongona iani nogo na omea vaga e ketsaligami na Taovia kalina aia e tsarivaganana vanigami:

‘Inau nogo au molovanogo igoe, ko gini lia na marara vanigira na tinoni ni veratavosi,

rongona na tinoni sui tana barangengo popono kara gini tamanina na mauri saliu.’ ”

⁴⁸Mi kalina igira na tinoni ni veratavosi ara rongomia na goko vaga ia, me mage loki na tobaqira mara gini tsonikaea na gokona na Taovia. Migira sui aia God e viligira nogo kara tamanina na mauri saliu ara lia na tinoni tutuni.

⁴⁹Ma na gokona God e rarasa bamai i laoqira sui na vera taligu. ⁵⁰Migira na Tsiu ara tsovula gokona vanigira na tinoni loki tana vera ia, me vanigira goto na daki loki ara sanga na lotu vania God. Mara tuturiga na rotasiaqira kaira a Paulo ma Barnabas, mara tsialigikaira tania na veraqira. ⁵¹Te ara ka tuu, mara ka tiduvaligia na kaona na vera ia tania ka tuaqira. Mara ka vano moa i Ikonium. ⁵²Migira na tinoni tutuni ara totu moa i Antiok, e dangaliginigira na Tarunga Tabu mara magemage loki.

I Ikonium

¹E kesaniatsa saikesa goto na omea vaga e laba i Ikonium. Kaira a Paulo ma Barnabas ara ka vano tana niqira valelotu na Tsiu, mara ka goko dou sosongo vanigira na tinoni, mara danga i laoqira na Tsiu ma na Grik ara gini lia na tinoni tutuni. ²Migira visana na Tsiu, igira ara sove na tutuni, ara tsovula gokona vanigira na tinoni ni tana rongona ke gini seko na tobaqira ma kara reisavigira na tinoni tutuni. ³Mi kaira a Paulo ma Barnabas ara ka totuvisu oka rago i tana. Mara ka gini goko susuligaliga tana rongona na Taovia. Maia na Taovia e saulabatia laka e mana ka niqira goko tana rongona nina vangalaka aia, me sauvanikaira na susuligana kara ka gini naua na valatsatsa ma na omea ganataga. ⁴Migira na tinoni tana vera ia, ara tavota ruka: visana ara murigira na Tsiu, me visana tavosi ara murikaira na apostolo.

⁵Mi muri, migira visana na tinoni ni Ikonium kolugira na Tsiu, me kolugira goto gaqira taovia, ara patagokona sai, mara pedea kara rotasikaira na apostolo, ma kara taiginikaira na vatu. ⁶Mi kalina kaira a Paulo ma Barnabas ara ka rongomia na omea vaga ia, mara ka tsogovano i Listra mi Derbe, kaira ka ruka na verabau tana Likaonia mi tana vera ka ligisaqira. ⁷Mi tana ara ka ba rasavaginigotoa na Turupatu Dou.

I Listra mi Derbe

⁸Mi Listra e totu kesa na mane e matea na tuana tu kalina e botsa, me tau tangomana vania ke vanovano. ⁹Aia e totu i lao me rorongovata kalina e goko a Paulo. Ma Paulo e reigadovia laka aia e tutunina nogo me tugua ke mauri. Maia e moro tatavata baa i konina, ¹⁰me gokodato me tsarivania, “!Ko tutsau!” Me tsipudato na mane, me tuturiga na vano bamai. ¹¹Mi kalina na toga ara reia na omea e vasini naua a Paulo, mara gudato tana niqira goko segeni nogo, na goko ni Likaonia mara tsaria, “!Igira nogo na god ara sagelia na rereina na tinoni mara tsunamai i konida!” ¹²Te ara tuu, mara tamavuginia a Barnabas na soana na god Seus, ma Paulo na soana na god Hermes, rongona a Paulo nogo e idagoko pipi kalina. ¹³Ma nina manetabu na god Seus, aia nina peotabu e totu i taba tania na vera loki ia, aia e adigira na buluka ma na latsena gai, me mologira tana matsapa, rongona aia migira na toga tana ara ngaoa kara kodoputsa vanikaira na apostolo.

¹⁴Mi kalina kaira a Barnabas ma Paulo ara ka rongomia laka igira ara vangaraua na nauana vanikaira na omea vaga ia, mara ka tuu kaira, mara ka ratsia ka poloqira, mara ka ulo baa i levugaqira na toga, mara ka gu loki mara ka tsaria, ¹⁵“?Mane gamu, egua ti amu nauvaganana ia? !Mi kagami ami ka tinoni lee vaga moa igamu! Ami ka sulungana mai moa rongona kami ka turupatuna na Turupatu Dou, rongona igamu kamu gini mololea na kodoputsa vaniaqira na omea lee, ma kamu samasama vania moa na God mamauri, aia nogo e aqosigira na baragata ma na barangengo ma na tasi, me pipi na omea sui i laoqira. ¹⁶Mi tana idana aia e tamiragoa vanigira na tinoni sui kara muria niqira papada segeni tana samasama. ¹⁷Maia God e gini saulabati segenina nomoa vanigira na tinoni sui i barangengo tana vuana nina aqo dou aia e nauvanigira: e moloa na usa mara gini raranga nida uta, me palaginigita na mutsa, me dangaliginigita na mage.” ¹⁸Me atsa moa ti kaira na apostolo ara ka tsaria na goko vaga gira, me tau moa vati tugua ke sugariginia niqira papada na toga tana ngaoana laka kara kodoputsa vanikaira.

¹⁹Visana na Tsiu, igira na taluna i Antiok tana Pisidia mi Ikonium ara labamai. Mara tsovula gokona vanigira na toga laka kara sangasage tabana i koniqira igira, mara taia a Paulo. Migira ara pada laka aia e mate nogo, te ara tuu mara raqaligia na konina tania na vera. ²⁰Mi kalina igira na tinoni tutuni ara mai tupolia a Paulo, maia e tuu, me visutugua tana vera loki. Mi tana dani i muri, mi kaira a Barnabas ma Paulo ara ka vano i Derbe.

Ara Ka Visutugua i Antiok tana Siria

²¹Kaira a Paulo ma Barnabas ara ka turupatuna na Turupatu Dou i Derbe, mara danga na tinoni ni tana ara tutunina a Iesu. Mi muri mara ka visutugua i Listra, mi muri baa i Ikonium, mi Antiok tana Pisidia. ²²Mi tana ara ka kakaisigira na tinoni tutuni mara ka raigira kara tukakai tana tutuni. Mara ka tsarigotoa vanigira, “Nida aqo igita ka malagai na liu i laona danga na rota, ti ka tsauliginia na Verana God.” ²³Me pipi tana nauna e totu kesa na saikolu na tinoni tutuni, kaira ara ka vili vanigira visana na mane kara lia niqira ida tana lotu. Mi tana nonginongi ma na sese tana vitoa ara saugira vania na Taovia, aia moa ara norua ke sangagira.

²⁴Ara ka liu talu tana Pisidia, mi muri ara ka mai tana Pampilia. ²⁵Mi tana ara ka turupatuna na Turupatu Dou vanigira na tinoni i Perga, mi muri, mara ka vano i Atalia. ²⁶Me tuu i tana, mara ka sage kesa tana vaka mara ka visutugua i Antiok tana Siria, i tana nogo igira na tinoni tutuni ara nongia God ka mateqira rongona kara ka gini tangomana tana aqo vaga ara ka vasini suilavaginia.

²⁷Mi kalina ara ka labavisutugua i Antiok, ara ka soasaigira na tinoni tutuni, mara ka turupatuna vanigira pipi na omea God e naua i laoqira, me koegua tana God e votisautuna vanigira goto na tinoni ni veratavosi mara gini tutunina. ²⁸Mara ka totu oka tetelo i tana kolugira na tinoni tutuni.

Na Sai Loki i Jerusalem

¹Visana tinoni ara talumai tana Judea, mara laba i Antiok, mara tuturiga na sasaniaqira na tinoni tutuni mara tsarivanigira, “E utu kamu tamanina na mauri saliu ti vaga kamu tau paripapadana talu, vaga e raraiga tana nina Ketsa a Moses.” ²Mara ka tuu kaira a Paulo ma Barnabas, mara ka gini vaimangabarigi kolugira tana rongona na paripapadana. Te ara pedea laka kaira a Paulo ma Barnabas migira goto visana na tinoni tutuni ni Antiok kara sangatsari ka muriqira i Jerusalem, ma kara vairongomigi kolugira na apostolo migira na ida tana lotu tana rongona na omea iani.

³Baa, migira na tinoni tutuni tana vera ia ara molovanogira. Mi kalina ara liu tana Ponisia ma na Samaria, mara turupatuna vanigira na tinoni tutuni ni tana, laka e koegua igira na tinoni pipi tana vera sui ara pilotoba mara tutunina God. Mi kalina igira na tinoni tutuni ara rongomi vaganana ia, mara gini magemage loki.

⁴Mi kalina a Paulo ma gana dulikolu ara ba laba i Jerusalem, migira sui tana saikolu na tinoni tutuni ni tana, kolugira na apostolo ma na ida tana lotu, ara gini mage me dou sosongo na tobaqira na reiaqira. Migira ara gini turupatuna vanigira na omea sui God e naua i laoqira. ⁵Mara visana vidaqira na tinoni tutuni ara tabana kolugira na Parisii, igira ara tuu, mara tsarivaganana, “Niqira aqo igira goto na tinoni ni veratavosi kara paripapadana ma kara muria nina Ketsa a Moses.”

⁶Migira na apostolo ma na ida tana lotu ara saikolu rongona ti kara vilekea na omea iani. ⁷Ara gogoko oka, te e tuu a Petero me tsaria, “Igamu na tasiqu, amu dona laka i sau nogo God e viliau inau i laomui, gana kau gini goko na Turupatu Dou vanigira na toga sui pipi tana vera, rongona kara rongomia ma kara gini tutunina. ⁸Ma God, aia e donagininogoa na laona na tobaqira na tinoni sui, aia nogo e sauvulagia laka e tamivanigira na tinoni ni veratavosi kara lia goto na tinoni tutuni kalina aia e saua na Tarunga Tabu vanigira, vaga nogo goto e sauvanigita igita. ⁹E tau nau tatavosia vanigita igita, me vanigira igira. E nusiligia niqira sasi rongona ara tutunina. ¹⁰?Vaga ia, ma na rongona gua te amu ngaoa laka kamu tovolea God kalina eni, ma kamu ngoliginigira na tinoni tutuni na omea vaga ia igira na mumuada migita segenida goto, a tau tangomana na kalagaiana? ¹¹!Tagara! Igita a tutunina nogo laka igita a gini mauri nina vangalaka a Iesu Kristo atsa vaga goto igira.”

¹²Igira sui ara totu tana ara mui saikesa kalina ara rongomikaira a Barnabas ma Paulo ara ka katevulagia vanigira pipi na valatsatsa ma na omea ganataga aia God e vanikaira na susuligana, mara ka gini tangomana na nauana i laoqira na tinoni ni veratavosi. ¹³Me sui ka niqira goko kaira, ma Iakobo e tuu, me goko vaganana: “!Igamu na tasiqu kamu rorongomai! ¹⁴A Petero e vasini turupatuna vanigita moa, laka e koegua tana aia God e padalokigira goto na tinoni ni veratavosi kalina aia e viligira goto visana i laoqira igira kara gini lia nina tamani segeni nogo ia. ¹⁵Ma na goko vaga ia, e kesa atsa kolua na omea ara marenogoa igira na propete. Migita a tsokonogoa tana Mamare Tabu na goko vaga iani:

¹⁶‘Mi murina ia, inau sauba kau visu, e tsaria na Taovia,

ma kau turuvagini visutugua na verana a David.

Me sauba kau logotugua na vale e torokovo nogo,

me ke tukakai visutugua.

¹⁷Ke vaga nogoria, migira na mamatana na tinoni sui sauba kara mai i koniqu,

igira sui nogo au soagira goto kara lia na tamaniqu segeni inau.

¹⁸Aia nogoria na omea e tsaria na Taovia,

maia goto nogo e katevulagia na omea iani i sau nogo.’ ”

¹⁹Me goko babaa moa a Iakobo me tsaria, “Iani nogo niqu papada inau. Igita ka tau bulesigira na tinoni ni veratavosi igira ara pilotoba nogo mara tutunina God. ²⁰E dou baa ti ka mamare vanigira, ma ka tsarivanigira moa laka kara mololea na ganiana pipi na vatana na mutsa e tau masidi tana vovorona na lotu rongona ara gini kodoputsa vanigira na tidao; ma kara parovata segeniqira kara tau goto sasaga seko tana koniqira; ma kara laka na ganiana na velesina na omea ara vunua, ma na gabuna goto. ²¹Rongona tu nogo i sau, pipi tana Dani na Sabat ara tsokogira nina Ketsa a Moses i laona na valelotu, mara gini goko pipi tana vera.”

Iani Nogo e Vaga na Leta Ara Marea

²²Igira na apostolo ma na ida tana lotu, kolugira goto na tinoni tutuni sui, ara togigokosai, mara viligira visana na mane tana niqira alaala nogo kara dulikolukaira a Paulo ma Barnabas na visu i Antiok. Ara vilikaira ruka na mane, a Judas, aia ara soaginigotoa a Barsabas, ma Silas, kaira nogo igira na tinoni tutuni ara padalokikaira. ²³Mara savulagini vanikaira goto na leta ara marea, me vano vaga iani:

“Igami na apostolo ma na ida tana lotu, igami na tasimui igamu, ami soadougamu sui na tasimami igamu amu tau na Tsiu vaga igami, mamu totu i Antiok mi tana Siria mi tana Silisia. ²⁴Igami ami rongomia laka visana vidamami ara ba laba i konimui mara tsonivoo, mara bulesigamu tana niqira goko. Ma na omea ara tsaria igira e tau saikesa talu i konimami igami. ²⁵Vaga ia, te igami ami togigokosai, migami sui ami tami na viliaqira visana na mane tabegoko kara ba vanigamu. Sauba kara dulikolukaira kaira na kulamami galugaluve a Barnabas ma Paulo, ²⁶kaira nogo na mane kaira ara ka bisaa ka mauriqira tana aqo vania nida Taovia Iesu Kristo. ²⁷Vaga ia, mami molokaira ba vanigamu kaira a Judas ma Silas, ma na omea kara ka tsaria vanigamu kaira, sauba ke kesaniatsa kolua na goko e totu tana nimami leta iani vanigamu. ²⁸Na Tarunga Tabu nogo e pedea, migami sui ami tobasai kolua, laka kami tau paboa ke kesa tavosi goto na kalagai ke ngoligamu. Tugirani moa na ketsa na vali kamu murigira: ²⁹Kamu laka na ganiana na turina na mutsa ara gini kodoputsa vanigira na tidao; kamu laka na gani gabu; ma kamu laka na ganiana na velesina na omea ara vunua; ma kamu laka na nauana na sasaga seko tana konimui. Sauba ke dou rago ti kamu reitutugudougamu segeni, ma kamu tau naugira na omea sui vaga girani. Iani nogo nimami goko na vaigaluvegi ami saua vanigamu.”

³⁰Ara molovanokaira na mane tabegoko, mara ka ba tsau i Antiok. Mi tana ara ka soasaigira na tinoni tutuni, mara tusua na leta vanigira. ³¹Mi kalina na tinoni tutuni ara tsokoa na leta ia, mara gini mage loki rongona na turupatuna e sangagira dou. ³²A Judas ma Silas, kaira ara ka propete nogo, mara ka gogoko oka kolugira, mara ka kakaisiginigira mara ka malagaisiginigira. ³³Ara ka totu oka tetelo tana, mi muri migira na tinoni tutuni ni tana ara molovisukaira dou tana rago. Mi kaira ara ka visutugua i koniqira igira ara molovanokaira. ³⁴Maia Silas e pada laka ke totuvisu moa i tana.15:34 Visana tana mamare tavosi ara tau moloa na buto 34.

³⁵Mi kaira a Paulo ma Barnabas ara ka totuvisu oka tetelo goto i Antiok. Mi tana, kaira kolugira goto na dangana, ara sasanigira na tinoni mara turupatuna vanigira na gokona na Taovia.

Ara Ka Tavota Kaira Paulo ma Barnabas

³⁶Kesa tagu i murimai, ma Paulo e tsarivania a Barnabas, “Ida ka visu kaita, ma ka tsigovigira ka tasida pipi tana vera i tana kaita ka turupatuna nogo na gokona na Taovia, ma ka reia ti igira kara muridoua na aqona na lotu.” ³⁷Ma Barnabas e ngaoa laka a Ioane Marko goto ke dulikolukaira. ³⁸Ma Paulo e tau pada laka ke dou na adiana, rongona e tau murikaira kalavata me ke tsau tana susuina niqira tsigovera. Aia e visu lee tanikaira moa i Pampilia. ³⁹Mara ka vaimangabarigi sosongo vaga, mara ka tavota. A Barnabas e adia a Marko mara ka sage kesa tana vaka, mara ka votu i Siprus. ⁴⁰Ma Paulo aia, e vilia moa a Silas ke dulikolua. Migira na tinoni tutuni ara nongia God ka mateqira kaira, mara ka vano. ⁴¹Ara ka liu tana vera ni Siria, mi tana Silisia popono, me pipi nauna tana kaira ara ka liu ara ka kakaisigira na tinoni tutuni ara totu tana.

A Timoti e Murikaira Paulo ma Silas

¹A Paulo e babaa saviliu, me batsau i Derbe mi Listra. Mi tana e totu kesa na mane Kristiano, a Timoti na asana. Ma na tinana aia, aia goto na Kristiano, maia e daki na Tsiu. Ma na tamana a Timoti aia na mane ni Gris. ²Igira sui na tinoni tutuni i Listra mi Ikonium ara gini goko dou rago tana rongona a Timoti. ³Ma Paulo e ngaoa laka a Timoti ke tsarimurina goto, te e nauvania na paripapadana. E nauvaganana vania ia, rongona igira sui na Tsiu ara totu tana, ara dona nogo laka na tamana a Timoti na tinoni ni Gris, te e gini tau vati paripapadana moa. ⁴Pipi tana vera tana ara tu liu tugira, ara tu sauvanigira na tinoni tutuni na omea ara vorosaigokona nogo igira na apostolo ma na ida tana lotu i Jerusalem, mara ketsaligira kara murigira na omea girani.

⁵Vaga ia, mi tugira ara tu gini kakaisia na tutuni tana pipi na saikolu na tinoni na lotu, mara visana ara sagevaolu me gini pabo babaa pipi dani.

I Troas

⁶Ara tu liu baa tana vovosana na kao ni Prigia mi Galatia, rongona na Tarunga Tabu e tau ngaoa tugira kara tu gini turupatu na lotu tana butona na momoru ni Asia. ⁷Mi kalina ara tu tsau tana vovosana na kao ni Misia, mara tu tovoa kara tu liu i laona na butona na momoru ni Bitinia, ma na Tarunga Tabu e tau goto tamivanitugira. ⁸Vaga ia, mi tugira ara tu ba saviliu moa tana Misia, mara batsau i Troas. ⁹Mi tana bongi nogo ia, ma Paulo e reia kesa na moro tana maturuna. Aia e reia laka kesa na mane ni Masedonia e mai tutuu i matana me ngasua, “!Ko savumai i Masedonia, mo ko sangagami!” ¹⁰Mi kalina a Paulo e reia na moro vaga ia tana maturuna, mi tugami ami tu tu saviliu, mami tu onioni na vano i Masedonia, rongona tugami ami tu padagadovinogoa laka God e soatugami sui kami tu baa turupatuna na gokona na Turupatu Dou vanigira na tinoni ni tana.

I Pilipi

¹¹Mami tu sage kesa tana vaka, mami tu mololea i Troas, mami tu votu saviliu kalea na momoru tetelo i Samotrase, ma na dani i muri na vaka e votu baa i Neapolis. ¹²Mami tu tsipu tana, mami tu liu i longa, mami tu tsau i Pilipi, aia e kesa na verabau i laona na Masedonia. Maia niqira vera goto na Roma. Mami tu totu tana visana na dani.

¹³Mi tana Dani na Sabat, mami tu mololea na vera ia, mami tu baa i ligisana na koo, i tana ami tu pada laka kami tu tsodogira na Tsiu ara saisai tana gana kara nonginongi. Tugami ami tu totupuka i lao mami tu gogoko vanigira igira na daki ara totu saisai tana.

¹⁴Maia kesa na vidaqira igira na daki ara rongomia tu nimami goko tana, aia ko Lidia ni Tiatira. Aia nina aqo nogo na tsabiriana visana na vatana na polo e loki na matena. Aia na daki ia e pada mamavasia God, ma na Taovia e mararasia me gini padagadovia na omea a Paulo e tsarigira. ¹⁵Aia migira sui gana valekolu ara adi lesovitabu. Mi muri, maia e vailivutugami kami tu baa i valena me tsaria, “Ti vaga tugamu amu tu pada laka inau kesa au tutunina manana na Taovia, me dou ti kamu tu mai, ma kamu tu sage i valequ.” Me turuginitugami sosongo, mami tu sage moa i valena.

A Paulo ma Silas tana Vale Sosori

¹⁶Me kesa tana dani kalina tugami ami tu vano na sanga lotu, mi sautu ami tu tsodoa kesa na baka daki tseka e totuvia na tidao seko, me gini dona na katevulagiaqira na omea ara tau vati laba. Me gini tsodoa danga na qolo vanigira gana taovia tana rongona na aqo vaga ia aia e naua. ¹⁷Maia e tsatsari tumurimami Paulo mi tugami, me guguu loki me tsaria, “!Na mane tugirani tugira nina maneaqo nogo na God Susuliga Sosongo! !Mara tu gini mai na saulabatiana vanigamu na omea kamu naua ti kamu gini tamanina na mauri saliu!” ¹⁸Pipi dani e nauvaganana babaa ia, poi e qisi a Paulo, me pilovisu me tsarivania na tidao seko aia e totuvia na baka ia, “!Tana asana a Iesu Kristo, inau au ketsaligo ko vanoligi tania na baka daki iani!” Mi kalina tsotsodo nogo ia, ma na tidao seko e vanoligi tania.

¹⁹Mi kalina igira na tamanina na baka daki ia ara reia e laba vaganana ia, laka niqira mani kavoqolo e tsogoligi, mara tuu, mara tangolikaira a Paulo ma Silas, mara raqa palupalukaira baa i mataqira na manepede tana nauna gana na totusai. ²⁰Ara adikaira mai i mataqira na taovia ni Roma, mara tsaria, “Karani na tinoni na Tsiu, mara ka tsukia danga na omea seko i laona na verada. ²¹Ara ka sasanigira na tinoni na sasaga vaolu e kutsigira nida ketsa igita na Roma. Me tau dou vanigita igita ka tami na adiaqira se na muriaqira na sasaga vaolu vaga gira.” ²²Migira sui na toga ara patagana na lumukaqira a Paulo ma Silas.

Mara tuu igira na mane taovia, mara ratsia ka poloqira kaira a Paulo ma Silas, mara raigira kara ramitsikaira. ²³Mara rarusikaira kakai, mi muri mara tsonikaira tana vale sosori, mara ketsalia na mane matali vale sosori ke matalidoukaira. ²⁴Mi kalina na mane matali vale sosori e rongomia na ketsa ara molomai vania, maia e molo sagekaira i laona vasau na vale, me varasaiginia na kubu loki ka tuaqira.

²⁵Mi tana levugata, mi kaira a Paulo ma Silas ara ka nonginongi mara ka lilinge vania God, migira na mane sosori tavosi ara rongomi vatavikaira. ²⁶Me tavongani kasi na vuluge, me kasilia na vale sosori tsau tana tsutsuvatuna. Mi kalina e laba vaga ia, mara tavongani sangavi segeniqira na matsapa sui, mara dudu sui na itai tapala i tuaqira sui na mane ara sorigira tana vale sosori. ²⁷Me mamata na mane matali vale sosori, me reigira na matsapa sui tana vale ara tavongani sangavi segeniqira, maia e pada laka pipi na mane sosori kara tsogopoi sui nogo. Te e lakua nina isi me koe laka ke gini matesi segenina. ²⁸Maia Paulo e guvia me gaelaginia, “!Ko laka na sekoliamu segeni! !Igami sui ami totu moa ieni! Ami tau vano sa nauna.”

²⁹Ma na mane matali vale sosori e nongia na tutungi. Me ulo tsakutsaku i laona na vale, me puka kovoragi i ka tuaqira a Paulo ma Silas me gagariri. ³⁰Mi muri e adirutsumikaira i tano me veisuakaira, “?Taovia kagamu, nagua inau kau naua ti kau gini mauri saliu?”

³¹Mi kaira ara ka tsarivania, “Ko tutunina na Taovia Iesu, me sauba ko gini mauri saliu, igoe migira sui i valemu.” ³²Mi kaira ara ka turupatu vania na gokona God, me vanigira sui goto gana valekolu. ³³Mi tana tagu tsotsodo nogo ia, tana bongi ia, na mane matali vale sosori e adikaira baa i valena me aragoa ka bokaqira. Maia me pipi gira sui gana valekolu ara lesovitabu sui kalina ia. ³⁴Ma na mane e adikaira a Paulo ma Silas me livulakakaira dou i valena. E tusu vanikaira na mutsa, mara ka mutsa kaqira. Aia migira sui i valena ara magemage loki sosongo, rongona ara vasini tutunina God.

³⁵Mi tana matsaraka, migira na taovia na vera ara molovanogira niqira mane tagao, mara mologoko baa vania na mane pitu vale sosori mara tsaria, “Ko nusikaira na mane kaira, ma kara ka vano.”

³⁶Maia na mane matali vale sosori e tsarivania a Paulo, “Igira na taovia na vera ara mologokomai laka kau nusikagamu igoe ma Silas. !Me doua! Kalina eni kamu ka vano kiki tana rago.”

³⁷Ma Paulo e tuu me goko vanigira na mane tagao ara tototu tana me tsaria, “Ara tau moa vati tsodoa laka kagami kami ka tsukia kesa na sasi, mara tuu nomoa mara rarusikagami i mataqira na toga. !Eo, ma na Roma goto kami! Mi muri mara tsonikagami tana vale sosori. ?Megua, mi kalina eni ti ara vasini pada laka kara mololekagami dodoa? !Maia e tau ulagana ke vaga! Igira segeniqira nogo na taovia ni Roma niqira aqo kara laba ieni, ma kara molotsuna kagami kami.”

³⁸Migira na mane tagao ara tatamangana na tsaqina goko vaga ia vanigira na taovia ni Roma. Mi kalina igira ara rongomia laka na Roma goto kaira a Paulo ma Silas ara matagu loki. ³⁹Te ara baa igira na taovia na vera, mara nongikaira laka kara ka padalea moa na sasi ara nauvanikaira. Mara tudumitsunakaira tania na vale sosori, mara raikaira kara ka vanoligi tania na veraqira. ⁴⁰Kaira a Paulo ma Silas ara ka rutsu tania na vale sosori, mara ka vano i valena ko Lidia. Mi tana ara ka tsodogira na tinoni tutuni mara ka goko vanigira, ma ka niqira goko e kakaisia niqira tutuni. Mi muri, mara ka mololegira mara ka vano.

I Tesalonika

¹Mi kaira a Paulo ma Silas ara ka liu tana vera ni Ampipolis mi Apolonia, mara ka tsau i Tesalonika, mi tana e totu kesa niqira valelotu na Tsiu. ²Maia Paulo e baa me sage tana vale lotu vaga e lavu nogo na nauana pipi kalina. Mi tana, i laona tolu na Dani na Sabat, aia e vuresi makalia vanigira na tinoni na laona na Mamare Tabu, ³me laka i laona nogo na Mamare Tabu e totu na tsaqina goko laka nina aqo nogo na Mesia ke tsodoa na rota me ke maurivisu tania na mate. Ma Paulo e tsarivanigira, “A Iesu, aia inau au gini goko vanigamu, aia nogoria na Mesia.” ⁴Visana vidaqira ara tutunina mara tobasai kolukaira a Paulo ma Silas; mara danga goto na daki loki ma na tinoni ni Gris, igira ara pada mamavasia God, igira goto ara tutunina.

⁵Mara gini masugu igira na Tsiu, te ara tagigira visana na tinoni ara tototu bamai lee i laona na sautu tana vera ia, mara ovukaea kesa na alaala loki gana na tsaikore. Mara tsovula gokona vanigira na vera popono, mara baa mara tupi ovatia na valena a Jason. Ara nauvaganana ia, laka ti kara tsodokaira a Paulo ma Silas kara ka totu tana ma kara raqa baa kaira i mataqira na toga.

⁶Mi kalina igira ara tau tsodokaira i laona na vale ia, mara tuu mara tangolia a Jason kolugira goto visana na tinoni tutuni, mara raqavanogira i mataqira na taovia na vera. Mara guguu loki mara tsaria, “!Kaira nogo na mane kaira, ara ka tsukia te e gini laba danga na omea seko pipi tana nauna sui! Mi kalina eni na omea ara ka naua kaira e tsau mai goto i verada igita, ⁷miani a Jason e mololaka kaira moa i valena. Mi tana omea vaga ara naua igira, ara kutsigira nina ketsa na Sesare ni Roma, mara tsarigotoa laka e totu goto kesa segeni na taovia tsapakae, aia a Iesu na asana.”

⁸Kalina ara rongomia na tsaqina na goko vaga ia, migira sui na toga popono kolugira goto na taovia na vera ara gini qururutsau. ⁹Migira na taovia ara kekea a Jason kolugira goto gana totukolu, kara tsonia na matena ara titivanigira ti kara gini tanusi, mi muri mara nusivanogira.

I Berea

¹⁰Mi tana bongi nogo ia, migira na tinoni tutuni ara molovanokaira a Paulo ma Silas i Berea. Mi kalina ara ka tsau tana mara ka basage goto tana niqira valelotu na Tsiu. ¹¹Migira na tinoni tana vera ia ara sasaga dou baa liusigira na tinoni ni Tesalonika. Ara rongomi tatavatavidoua na omea kaira ara ka tsarivanigira, me pipi dani ara lalave doudoua i laona na Mamare Tabu, gana kara reiginia ti nagua aia Paulo e tsaria laka e manana nomoa. ¹²Mara danga vidaqira ara lia tinoni tutuni. Mara danga goto na daki loki ma na mane ni Gris, ara lia goto tinoni tutuni.

¹³Mi kalina igira na Tsiu ara totu i Tesalonika ara rorongo laka aia Paulo e gini turupatu goto na gokona God i Berea, te ara mai goto tana, mara gini tuturiga na tsovulagoko vanigira na toga. ¹⁴Mara tsaku igira na tinoni tutuni mara molovanoa a Paulo kesa tana vera segeni tabana i tasi. Mi kaira a Silas ma Timoti ara ka totuvisu moa i Berea. ¹⁵Migira na mane ara adivanoa a Paulo ara sage kolua tana vaka, mara ba moloa i Atens, mi muri mara visutugua i Berea. Ara adivisumaia nina mologoko a Paulo vanikaira a Silas ma Timoti, laka kara ka tsarimurina ba tsaku.

I Atens

¹⁶Mi kalina a Paulo e totu pitukaira a Silas ma Timoti i Atens, me gini melu sosongo tobana na reiana e koegua sagata na dangana na nununa niqira god na tinoni ni tana, ara viri totu bamai pipi nauna tana vera ia. ¹⁷Te e tuu a Paulo, me basage i laona niqira valelotu na Tsiu ke gini togigoko kolugira, me kolugira goto na tinoni sui ara mai i tana na samasama vaniana God. Me nauvaganana goto ia pipi dani kolugira na tinoni ara saimai tana nauna gana na maketi. ¹⁸Migira visana na mane tarai, igira ara soaginigira na Epikurea ma na Stoik, ara vaipetsakoegi kolugotoa a Paulo. Visana vidaqira ara tsaria, “?Na mane kaekae iani me goko levolevo, nagua vaga sagata koe laka aia ke tsaria ni?”

Migira visana goto ara tsaria, “E vaga saikesa moa ti aia e totu matengana moa na gini goko tana rongona niqira god igira na tinonina kesa na vera tavosi.” Igira ara gini goko vaga ia, rongona ara rongomia a Paulo e gini turupatu tana rongona a Iesu, mi tana rongona goto na maurivisu murina na mate. ¹⁹Vaga ia, mara tuu mara adia a Paulo, mara turuvaginia i matana na saikolu na tinoni tagao ara soaginia na Areopagus. Mara tsarivania, “Igami ami ngaoa kami donadoua laka nagua aia na sasani vaolu igoe o mai gini goko tana rongona. ²⁰Visana na omea igami ami rongominogoa tana nimu goko igoe o tsaria e tabaru vanigami na rorongomina, te igami ami ngaoa kami donadoua nagua na papadana na goko vaga ia.” ²¹Ara gini goko vaga ia rongona igira na tinoni ni Atens nogo, migira goto na tinoni sagelaona ara tototu tana, ara kilia moa kara gini goko ma kara rongomia pipi sui na omea vaolu ara vasini labamai.

²²Te e tuu a Paulo me tsarivanigira, “Inau au reia pipi tana nimui omeomea, laka igamu na tinoni ni Atens amu madodo sosongo rago na lotu vaniaqira nimui god tatavosi. ²³Rongona kalina vaga inau au vano bamai i laona na veramui, minau au morosigira na nauna tana amu naua nimui samasama. Mau tsodogotoa kesa na peo, mi tana e totu na soa amu marea i konina, ‘Vanigo Ti Sa God Moa’. Maia amu samasama vania atsa moa ti amu tau donaginia, maia saikesa nogoria inau au gokogini vanigamu kalina eni. ²⁴God, aia e aqosia na barangengo ma na omea sui i laona, aia nogo e Taovia ni gotu mi lao, me tau mauri aia i laona na vale ara logoa igira na tinoni. ²⁵Me tau goto kilia ke tamanina kesa na omea igita na tinoni ka aqosivania. Rongona aia segeni nogo e saua na mauri ma na magomago ma na omea sui lakalaka vanigira na tinoni sui i barangengo. ²⁶E vusaa kesa moa na tinoni, mi konina moa aia ara talumai igira sui na mamatana tinoni, maia nogo e livugira pipi nauna tana barangengo popono. Idavia e aqosigira na tinoni, maia e pede idanogoa ke ngisa miava igira kara mauri. ²⁷Aia e nauvaganana ia, rongona igira ti kara lalavea manana, me tau utu kara tsodoa kalina ara lavea. God e tau lelee totu ao tania sa vidada: ²⁸vaga igita tsokoa tana nina mamare aia e kesa e tsaria,

‘I konina nogo ia, igita a mauri, ma aligiri, ma pukuga.’

Me visana goto nimui mane mamare igamu ara tsarigotoa na goko vaga iani,

‘Migita goto a dalena aia.’

²⁹Ma na rongona igita a lia nogo na dalena God, te e tau saikesa dou igita ka pada laka God e vaga sa omea ara aqosiginia na nununa tana qolu se na siliva se na vatu ara katsua moa tana niqira sasaga loki igira na tinoni sasaga. ³⁰Ma God e galuvegira moa na tinoni kalina igira ara tau vati donaginia. Mi kalina eni, aia e moloketsa nogo vanigira na tinoni sui lakalaka pipi tana nauna, laka kara piloligi tania niqira sautu sasi. ³¹Aia e titi manogatinogoa na dani, i tana sauba ke pedea na barangengo popono tana pede goto, ginia nina aqo e kesa na mane aia segeni e vilinogoa. !Me saulabatinogoa vanigira na tinoni sui laka e mana na omea iani kalina aia e maurisivisutugua na mane ia tania na mate!”

³²Mi kalina igira ara rongomia a Paulo e gini goko tana rongona laka e maurivisu kesa tinoni tania na mate, migira visana vidaqira ara gilugana, mara visana tavosi ara tsarivania, “Ami ngaoa ke kesa goto dani ko mai mo ko goko goto vanigami tana rongona na omea vaga ia.” ³³Me tuu a Paulo, me mololegira me vano. ³⁴Visana vidaqira ara tsarimurina a Paulo, mara tutunina a Iesu. Mi laoqira, aia e kesa na mane, Dionisius na asana, aia e kesa tinoni loki i laona niqira saikolu na vera. Me kesa goto na daki, ko Damaris na asana, mara visana goto na tinoni tavosi.

A Paulo i Korint

¹Mi murina iani, ma Paulo e mololea i Atens, me ba saviliu i Korint. ²Mi tana e tsodoa kesa na Tsiu, a Akuila na asana, aia e botsa i Pontus, me vasini talumai i Itali kolua na tauna ko Prisila, rongona a Klodius aia na Sesar ni Roma e moloketsa vanigira sui na Tsiu kara vanoligi tania i Roma. Ma Paulo e ba reikaira, ³me totu me aqo kolukaira, rongona tana aqo na tula valepolo nogo e gini tsodoa na maurina vaga goto kaira. ⁴Me pipi tana Dani na Sabat, aia e tau kuti na vaipetsakoegi koluaqira na tinoni i laona na valelotu, me tovokakaia laka ke tsaritugutugudoua vanigira igira ruka tabana, igira na Tsiu migira na Grik, ti kara gini tutunina a Iesu.

⁵Mara ka mailaba kaira a Silas ma Timoti talu i Masedonia. Mi tuu kalina ara ka laba kaira, ma Paulo e mololea nina aqo na tula valepolo, me totu matengana moa na gini goko na Turupatu Dou, me tsarimakali vanigira na Tsiu, laka a Iesu aia nogoria na Mesia. ⁶Mi kalina igira ara sove na rongomiana mara tuturiga na goko sekoseko vaniana, ma Paulo ngiti goko vanigira e tiduvaa moa na papasa tania na polona, me tsarivanigira, “!Ti vaga igamu na Tsiu kamu tsida ma kamu tsoku tana keokeo, me tau niqu sasi inau, ma nimui padangao segeni nogo igamu! Me tuu kalina eni me ke baa, minau sauba kau mololegamu igamu, ma kau vano moa i koniqira na tinoni ni veratavosi.” ⁷Maia e tuu me mololegira, me ba totu kolua kesa na mane ni veratavosi, aia a Titius Justus na asana, aia kesa e pada mamavasia God. Ma na valena e varangisia moa na valelotu.

⁸Ma Krispus, aia e ida tana lotu i tana, aia migira sui gana tamadale ara tutunina na Taovia. Migira goto na tinoni danga i Korint ara rongomidoua na gokona na Turupatu Dou, mara tutunina, mara lesovitabu.

⁹Me kesa tana bongi, ma Paulo e moro tavosana, me reia na Taovia e laba vania me tsaria, “Ko laka na matagu igoe, ko goko babaa moa, mo ko laka na mui lee, ¹⁰rongona inau nogo au totu kolugo. Me tagara ke kesa ke tangomana na sekoliamu, na rongona ara danga na tinoni i laona na vera iani ara niqu tinoni nogo inau.” ¹¹Vaga ia, maia Paulo e totuvisu goto i tana kesa ngalitupa ma na turina, me sasanigira na tinoni na gokona God.

¹²Mi kalina a Galio e lia na taovia tagao butona na momoru i Akaia, migira na Tsiu ara saikolu mara tangolia a Paulo, mara adia i matana a Galio rongona aia ke pedea. ¹³Mara tsarivania, “!Na mane iani e tovokakaia laka ke turuginigira na tinoni ma kara samasama vania God, me visana tana vavanona na samasama vaga e sasania aia, ara kutsigira nimami ketsa igami!”

¹⁴Me laka ke goko a Paulo, me tuu a Galio me tsarivanigira na Tsiu, “Ti vaga na omea igamu amu keligini vania na mane iani ke kalea na tsutsukibo se sa omea seko aia e naua, me tuguau rago inau kau berengiti kolugamu igamu na Tsiu. ¹⁵Ma na rongona na pukuna nimui vaiganigi e tu moa tana tsaqina goko ma na soa, mi tana nimui ketsa igamu segeni nogo, vaga ia, me tugua igamu segenimui nogo kamu aragoa. !E tau niqu aqo inau kau votagokona na omea vaga gira!” ¹⁶Maia e tuu me tsia rutsumigira tania na vale na pede. ¹⁷Migira visana ara tangolia a Sostenes, aia na ida tana valelotu, mara labua i matana na vale na pede. Ma Galio e tau goto gini boeginigira.

A Paulo e Visutugua i Antiok tana Siria

¹⁸Ma Paulo e totu babaa moa oka tetelo kolugira na tinoni tutuni i Korint. Mi muri me mololegira, me sage kesa tana vaka, me votu kolukaira ko Prisila ma Akuila, mara votu kalea na Siria. Mi kalina ara tu tau vati mololea i Seqeria, ma Paulo e naua kesa na veke me tsara koakoaa na lovana. ¹⁹Mara tsipu longa i Epesus, mi tana a Paulo e mololekaira ko Prisila ma Akuila. Maia e vano saviliu tana valelotu, mi tana e vaimangasuguradigi kolugira goto na Tsiu. ²⁰Me visana vidaqira ara nongia ke totuvisu oka goto kolugira, maia e tau tami. ²¹Mi kalina e tuu na vano, me tsarivaganana moa iani vanigira, “Ti vaga God ke padangaoa, minau sauba kau visumaitugua i konimui.” Me tuu, me sagetugua tana vaka me mololea i Epesus.

²²Mi kalina aia e tsipu longa i Sesarea, me baa i Jerusalem me tsodogira na tinoni tutuni tana, mi muri e vano i Antiok. ²³Me totu tetelo moa tana, me aligiritugua, me liu baa tana vovotana na kao ni Galatia mi Prigia, me kakaisiginigira sui na tinoni tutuni ara totu tana.

A Apolos i Epesus mi Korint

²⁴Mi tana tagu goto ia, e kesa na Tsiu e totu tana, a Apolos na asana, aia e botsa i Aleksadria me mailaba i Epesus. Aia kesa e dona dou na gokomaka, me dona dou sosongo goto na laona na Mamare Tabu. ²⁵Maia e sasanidoua nina Sautu na Taovia, me madodo sosongo na gini goko, ma na omea e sasaniginigira na tinoni tana rongona a Iesu ara goto sui saikesa. Maia e donaginia moa nina lesovitabu a Ioane. ²⁶Me tuturiga na goko susuliga tana valelotu. Mi kalina kaira ko Prisila ma Akuila ara ka rongomia nagua aia e tsaria, mara ka soa baa i ka valeqira mara ka vuresi makalidoua baa vania nina Sautu na Taovia. ²⁷Ma Apolos aia e padangaoa ke vano i Akaia. Te igira na tinoni tutuni ni Epesus ara sangaa, mara mamare baa vanigira na tinoni tutuni ni Akaia, mara nongigira kara soalakadoua kalina aia ke laba i koniqira. Mi kalina a Apolos e laba i Akaia, maia e sangadou sosongoligira igira na tinoni aia God e soagira nogo mara lia na tinoni tutuni, ²⁸ma nina goko susuliga aia e liusiginigira na Tsiu tana vaipetsakoegi i mataqira na toga, me adikaea na tsaqina goko tana Mamare Tabu tana nogo e makalia laka a Iesu aia nogo na Mesia.

A Paulo i Epesus

¹Mi kalina a Apolos e totu moa i Korint, ma Paulo e liu i longa, me ba tsau i Epesus. Mi tana e tsodogira visana na tinoni tutuni, ²me veisuagira, “?Laka amu adinogoa na Tarunga Tabu kalina amu lia tinoni tutuni igamu?”

Mara gokovisu vania mara tsaria, “Ami tau saikesa vati rongomia laka e totu kesa na Tarunga Tabu.”

³Ma Paulo e veisuagira goto, “?Me ti ke vaga ia, ma na vatana koegua na lesovitabu amu adinogoa?”

Migira ara tsarivania, “Na lesovitabu i konina a Ioane.”

⁴Ma Paulo e tsaria, “Na lesovitabu e saua a Ioane gana moa na piloligi taniana na sasi. Ma Ioane e tsarivanigira na tinoni ni Israel kara tutunina aia e kesa sauba ke mai i murina aia, laka aia nogoria a Iesu.”

⁵Mi kalina igira ara rongomi vaganana ia, mara lesovitabu tana asana na Taovia Iesu. ⁶Ma Paulo e livua na limana i lovaqira, ma na Tarunga Tabu e tsuna i koniqira; mara tavongani dona na gini goko na goko tavosi, mara sanga goto na gini turupatuna na gokona God. ⁷Igira sui kolu ara sangavulu ruka na mane.

⁸Mi laona e tolu na vula, a Paulo e tau kuti na sage tana niqira valelotu na Tsiu, ma na goko susuliga vaniaqira na tinoni tana. Mara vaigokovigi babaa, ma Paulo e tovokakaia nomoa rongona ti igira kara padagadovia na rongona na Verana God. ⁹Mara visana vidaqira ara muria moa na tobaqira segeni mara sove na tutunina, mi mataqira na tinoni sui ara tsonia na goko seko tana rongona nina Sautu na Taovia. Te e tuu a Paulo me vano tanigira, me adigira goto igira na tinoni tutuni vaolu. Me pipi moa na dani e goko kolugira i laona nina vale sasani a Tiranus. ¹⁰E ruka na uvi popono e nauvaganana ia, te ara gini rongomia na gokona na Taovia igira sui na tinoni ara totu tana butona na momoru ni Asia: igira na Tsiu, migira goto na tinoni ni veratavosi.

Tugira na Dalena a Seva

¹¹God e saua na susuligana vania a Paulo, me gini naua na valatsatsa loki. ¹²Migira na tinoni ara adia na polo konina a Paulo, mara peleginigira na tinoni lobogu mara gini mauri, migira goto na tidao seko ara gini tsogoligi tanigira na tinoni ara totuvigira. ¹³Visana goto na Tsiu, igira ara vavano bamai mara tsialigi tidao, igira goto ara tovoa na gini aqo tana asana na Taovia Iesu. Mara ketsaligira na tidao mara tsarivanigira, “Inau ketsaligo tana asana a Iesu aia a Paulo e gini goko.” ¹⁴Mara tu vitu na tamatasi, na dalena na Mane Tabu Loki na Tsiu, a Seva na asana, tugira nogo ara tu nauvaganana ia.

¹⁵Te e tuu na tidao seko me tsarivanitugira, “Inau au donaginia a Iesu, mau donaginigotoa na rongona a Paulo. ?Mi tugamu, asei moa tugamu?”

¹⁶Ma na mane e totuvia na tidao seko, aia e tsipulitugira, me labusaginitugira sosongo. Mara tu viri tsogoligi sui tania na valena na mane tidao. Ara tu boka sui, me taratsi sui tu poloqira. ¹⁷Pipi sui na tinoni ara totu i Epesus, igira na Tsiu migira goto na tinoni ni veratavosi, ara rongomia na omea e laba, migira sui ara matagu loki, mara kukuni loki tania na asana na Taovia Iesu.

¹⁸Migira goto danga na tinoni tutuni ara mai i malena, mara katevulagigira na omea seko ara naugira. ¹⁹Danga goto vidaqira ara naua na aqo tidao, ara adisaigira pipi sui niqira papi na aqo tidao, mara kodosuigira i malena i mataqira na toga. Ara tsokosaigira na qolo na mateqira sui na papi gira, mara tsaulia tsege sangavulu na toga na qolo. ²⁰Tana rongona nogo na omea loki vaga ia, te e gini rarasa bamai na gokona God, me gini pabo babaa niqira saikolu na tinoni tutuni.

Kesa na Tsaikore Loki e Laba i Epesus

²¹Mi murina ara laba na omea vaga gira, ma Paulo e pada i tobana laka ke liu i Masedonia mi Akaia, me ke ba tsau goto i Jerusalem. Me tsaria, “Kau ba talu i tana, mi muri ti kau vano goto i Roma.” ²²Maia e molovanokaira a Timoti ma Erastus, kaira ruka gana sasanga, kara ka baa i Masedonia, maia e totuvisu moa tana butona na momoru ni Asia.

²³Tana tagu vaga goto ia, me botsa kesa na tsaikore loki i Epesus tana rongona nina Sautu na Taovia. ²⁴E totu tana kesa na mane e aqo tana siliva, a Demitrius na asana, maia e aqosigira na nununa nina peo na god ko Artemis, me gini tsodoginia danga na qolo vanigira nina maneaqo. ²⁵Maia e soasaigira sui nina maneaqo segeni, kolugira goto igira ara naua na aqo vaga ia, me tsarivanigira, “Igamu amu dona nogo laka na maurida igita e pukuga tana nida aqo iani. ²⁶Mi kalina eni, igamu segenimui nogo amu reia mamu rongomia nagua ia na mane iani ara soaginia a Paulo e aqosia, me tau i Epesus segeni moa, e varangi saikesa ke tsavua na Asia popono. Aia e tsaria laka na nununa na god ara aqosiginigira na limana tinoni ara tau saikesa na god manana. Maia e tangomana nogo, mara danga na tinoni ara gini tutunina nina goko. ²⁷Me dou ti igita ka parovata, me ke tau gini tangi seko na rongona nida aqo. Me tagara tau ia moa. !Ka parovata goto rongona nina peo nida god loki ko Artemis, e tau utu kara tau goto padalokia me ke gini nanga lee saikesa gana tangirongo, rongona aia nogo na god ara samasama vania na tinoni sui tana Asia, mi tana barangengo popono!”

²⁸Kalina na toga popono ara rongoimia na goko vaga ia, migira ara kore loki sosongo baa, mara tuturiga na galaguguu mara tsaria, “!E loki tsapakae ko Artemis ni Epesus!” ²⁹Mara qururutsau i laona na vera popono. Ma na alaala e baa, mara tangolikaira a Gaius ma Aristarkus, kaira ruka na Masedonia ara ka dulikolua a Paulo, mara ulo kolukaira baa tana nauna gana niqira mani sai na toga. ³⁰Ma Paulo goto e ngaoa laka ke ba tuu i mataqira me ke goko vanigira, migira na tinoni tutuni ara tongo vania. ³¹Visana vidaqira na taovia loki na vera ara dou vania a Paulo, migira goto ara mologoko vania, mara tongokakai vania na laba tana nauna ia.

³²Migira sui ara totu i laona na sai ia ara gugu loki. Visana ara guu mara tsaria kesa na omea, visana ara tsaria kesa na omea tavosi, rongona na dangana vidaqira ara tau saikesa dona na matena gua ara mai saikolu tana. ³³Me visana vidaqira ara pada laka e tau utu tana nina aqo nogo a Aleksader te e gini laba na omea vaga iani, rongona igira na Tsiu ara raia a Aleksader nogo ke ba tuu i mataqira na toga. Te a Aleksader e baa, me saukaea na limana me tovoa laka ke goko vanigira. ³⁴Mi kalina igira ara reigadovia laka na Tsiu aia, migira sui ara gugu kolu, me ruka na kiloko popono ara amiami kesa moa na goko: “!E loki tsapakae ko Artemis ni Epesus!”

³⁵Mi tana susuina, ma na taovia tana verabau ia e tangomana na muisiaqira na toga. E tsarivaganana vanigira, “!Tinoni ni Epesus igamu! Pipi sei e dona laka nina aqo nogo na vera ni Epesus ke reitutugua nina peo nida god loki ko Artemis, me ke aragodoua na vatuna tabu e pukatsuna talumai i gotu. ³⁶Tagara sa tinoni ke tiatagaraa na omea girani. Me ti e vaga ia, ma nimui aqo igamu kamu mui rago moa, ma kamu laka na nauana na omea tagara sa rongona. ³⁷Igamu amu tavongani raqamaikaira ieni, atsa moa ti kaira ara ka tau komia sa omea tana peo tabu, se ara ka tau tsaria sa omea seko tana rongona nida god ko Artemis. ³⁸Ti vaga a Demetrius migira nina maneaqo ara kilia moa kara raqaa kesa tinoni tana pede, mara totu nogo na manepede igira nogo niqira aqo kara pedea na omea vaga ia, mara titi manogatinogoa na dani i tana kara naua na pede. Mi mataqira nogo na manepede ti kamu vaiganigi tabana mi tabana. ³⁹Me ti vaga ke kesa segeni goto na omea amu kilia, ma nimui aqo igamu kamu adidatoa i mataqira na saikolu na tinete tana goto na vera. ⁴⁰Kamu rorongo, e tau utu kara kedegita igira na Roma rongona na omea e laba i dani eni. E tagara lelee sa rongona na galaguguu ma na tsaikore vaga amu naua i dani eni. Me ti vaga igira na Roma kara veisuagita na rongona na omea vaga iani e laba, migita a tau goto tamanina sa rongona dou ka gini gokovisu vanigira.” ⁴¹Me goko sui vaga ia, me tuu, me ketsaligira na tinoni sui kara visu lee moa i veraqira.

A Paulo e Visutugua tana Masedonia Mi tana Akaia

¹Mi murina kalina e totupuka na vaikoregi loki ia, ma Paulo e soasaigira sui na tinoni tutuni, me pabotugua nina totosasaga vanigira. Me sui me tsarivanigira, “!Eo, kamu totu igamu!” Maia e tuu, me mololegira me vano tana Masedonia. ²E liu babaa pipi tana vovotana na vera tana, me kakaisiginigira na tinoni tutuni nina totosasaga vanigira. Mi muri me ba laba i Akaia, ³mi tana e totu e tolu na vula. Me vangaraunogoa laka ke vano tana Siria, te e tsodovulagia laka igira na Tsiu ara totu tana ara vorogokona na labuana. Maia e pada ke liuvisu moa tana Masedonia. ⁴Mara tu dulikolua tugira a Sopater, na dalena a Pirus ni Berea; ma Aristarkus ma Sekudus ni Tesalonika; ma Gaius ni Derbe; ma Tikikus ma Tropimus kaira ka talu tana butona na momoru ni Asia; maia goto a Timoti. ⁵Igira nogo ara ida vanitugami, mara ba pitutugami i Troas. ⁶Murina na Dani Tabu na Bredi Tagara Isti Konina, mi tugami tu sage tana vaka, tuturiga i Pilipi mami votu. Mi tana tsegenina dani i muri te ami tu ba tsauligira i Troas. Mami tu totu tana e vitu na dani popono.

Na Susuina Nina Tsigovera a Paulo I Troas

⁷Mi tana ngulavi na kesanina dani tana uiki ia, migami sui ami mai sai gana kami lotu ma kami mutsa kolu. A Paulo e goko vanigira na tinoni ara totu tana, me gogoko babaa moa poi e levugata rongona e padanogoa laka ke mololegira tana matsaraka na dani ngana. ⁸Danga na bulu ara viri iruiru polia na voki i gotu tana ami saikolu. ⁹Me kesa na borau vaolu, a Eutikus na asana, e totukaekae tana ovaova gana na bisibisi. Ma Paulo e gogoko babaa moa, ma Eutikus e varivari na matana me paraa na maturu. Me tsau e maturu tatanu, me tavongani puka tsuna talu tana tolunina na vatabela na vale tsau i lao tana kao. Mi kalina ara tsebakaea, mara reia laka e matepitsu nogo. ¹⁰Ma Paulo e tsuna tsaku, me taokovoragi konina, me kasoa me tsaria, “!Kamu laka na gini boe, e mamauri moa na baka ia!” ¹¹Ma Paulo e visudatotugua, me ngiti bredi mara mutsa. E gogoko kolugira oka babaa moa me poi e datomai na aso. Mi muri e mololegira me vano. ¹²Migira na tinoni ara totuvisu, ara adia na borau aia e mate me maurivisutugua, mara dulikoluvanoa i valena, mara gini mage me dou sosongo na tobaqira.

Tuu i Troas me Tsau i Miletus

¹³Igami ami vano ida tana vaka, mami votu i Asos, mi tana ti kami ba lutsangia a Paulo. A Paulo e pede vaganana vanigami nogo rongona aia e ngaoa ke liu i one. ¹⁴Mi kalina a Paulo e tsodogami i Asos, mami lutsangia tana vaka, mami ba saviliu i Mitilene. ¹⁵Mami tuu i Mitilene mami liuvotu, mi tana dani i muri mami tsau gana ngongo i Kios. Mi tana rukanina dani ami tsau i Samos, mi tana tolunina dani ami tsau i Miletus. ¹⁶A Paulo e pedea kami votu saviliusia i Epesus, rongona aia e tau ngaoa ke totu okaoka tana butona na momoru ni Asia. E gini vaga rongona ti ke tau utu me ke tsau tsaku nogo i Jerusalem ti ke laba na dani tabu na Pentekoste.

Nina Goko na Vaimolo a Paulo

¹⁷Mi kalina a Paulo e totu moa i Miletus, maia e mologoko baa vanigira igira na ida tana lotu i Epesus, me nongigira laka kara mai reia i tana. ¹⁸Mi kalina ara laba mai, maia e tsarivanigira, “Igamu amu donaginidoua e koegua niqu aqo tana tagu popono inau au totu kolugamu e tuu tana kesanina tsotsodo na dani au laba tana butona na momoru ni Asia. ¹⁹Mamu donaginigotoa laka i laona niqu aqo vania na Taovia au tau goto kaekae, mau molotsunali segeniqu moa, me danga kalina e gini tave na koo i mataqu, mau gini rota loki rongona niqira vorogoko na matesiaqu igira na Tsiu. ²⁰Igamu amu dona goto laka au tau lelee tangolivisua sa omea tugua ke sangagamu kalina inau au turupatu vanigamu mau sasanigamu i malena nogo, mi laona na valemui goto.

²¹“Au saua niqu parovata kakai vanigira na Tsiu, me vanigira goto na tinoni ni veratavosi, rongona laka ti igira kara gini pilotania niqira sasi, ma kara aro baa vania God ma kara tutunina na Taovia Iesu. ²²Mi kalina eni, tana nina rarai nogo na Tarunga Tabu inau sauba kau vano i Jerusalem. Mau tau goto dona dou laka nagua sauba ke laba vaniau i tana. ²³Ma na omea moa au donaginia, laka pipi tana vera tana au liu nogo na Tarunga Tabu e sau papadana ida nogo vaniau, laka na totu sosori ma na rota loki ara totu pituau. ²⁴Minau, e atsa moa vaniau ti kau mauri se kau mate. Au kili saikesalia moa kau suilavaginia na aqo aia na Taovia Iesu e molovaniau, aia nogoria na saumakaliana na Turupatu Dou tana rongona nina vangalaka God.

²⁵“Au liu bamai nogo i konimui igamu sui, mau gini turupatuna vanigamu tana rongona na Verana God. Mi kalina eni, au dona nogo laka tagara ke kesa vidamui ke reiautugua. ²⁶Te kalina nogo ia, inau kau gini vatsa maka vanigamu: laka ti vaga kesa vidamui ke tsida me ke tsoku tana keokeo, me tau niqu sasi inau. ²⁷Rongona au saumakalia vanigamu nogo pipi sui nina aqoaqo God, mau tau goto poia vanigamu sa omea. ²⁸Me ti e vaga ia, ma kamu reitutugugamu segenimui, ma kamu reitutugugira goto igira na tinoni na Tarunga Tabu e moloa vanigamu kamu reitutugugira. Kamu lia na reitutugu dou manana i laoqira nina tinoni God, igira aia e voliginigira nogo tana mateana na Dalena.

²⁹“Au dona laka i murina inau kau vano, me sauba kara laba i laomui visana tinoni kara vaga na pai atsi veveiga, ma kara tau goto gaea ke kesa. ³⁰Sauba ke laba na tagu i tana kara tuu visana i laomui segeni nogo, ma kara tsonia na gokopero gana kara raqaligiginigira na tinoni tutuni. ³¹Vaga ia, ma kamu parovata, ma kamu padatugutugua laka i laona e tolu na ngalitupa popono, inau au tau goto kuti na bongi ma na dani na parovataviamui pipi gamu sui.

³²“Mi kalina eni, au livugamu tana limana God ma na gokona nina vangalaka, aia nogo tangomana ke kakaisigamu babaa, me ke tusuvanigamu na peluna loki aia God e vangaraunogoa vanigira sui nina tinoni. ³³Inau au tau sulungana mai laka kau adilea nina siliva se nina qolu se na polona kesa tinoni. ³⁴Igamu segenimui goto amu dona laka au gini aqo nogo na limaqu karani, gana na tsodoginiana pipi na omea levolevo igira gaqu duli minau segeniqu ami kilia kami tamanina gana na maurimami. ³⁵Au sauvulagia vanigamu pipi tana omea sui au naua, laka tana aqo kakai ma na ngongoragi, i tana nogo ti igita a gini dona na sangaginiaqira na tinoni maluku. Ka padatugutugua na tsaqina na goko na Taovia Iesu segeni nogo e tsaria: ‘E loki liuliu baa nina magemage kesa tinoni kalina aia e tusu lee omea, liusia na mage e vatsangia kalina e adia na omea ara saulea vania.’ ”

³⁶Ma Paulo e suilavaginia nina goko me tsunatuturu kolugira, mara nonginongi sai. ³⁷Migira sui tana ara ngangaisia mara kasoa, mara vailivua. ³⁸Ara gini padasavi loki baa goto rongona ara rongomia aia e tsarivanigira laka e utu goto kara reilakana tugua kesa dani. Mara dulikolua mara ba moloa tana vaka.

A Paulo e Visutugua i Jerusalem

¹Migami ami tsarivanigira igira ara mologami, “Kamu totu igamu”, mami aligiri na vavano. Ma na vaka e votusavu kalea na momoru tetelo ni Kos; mi tana dani ngana mami tsau tana momoru ni Rodes, me tuu i tana mami babaa tsau i Patara. ²Mi tana ami tsodoa kesa segeni na vaka e vangaraua na vano i Ponisia, mami sagesavu konina mami vovotu. ³Ami tsau tana nauna tana e tugua kami reia na momoru ni Siprus, mami saviliusia moa, mami kalea na Siria. Ami tsipu longa i one i Tire, mi tana na vaka e tsonilongaa gana lutsa. ⁴Mi tana ami tsodogira visana na tinoni tutuni, mami totu kolugira e vitu na dani popono. Migira i tana na Tarunga Tabu e mararasia na tobaqira, te ara tongovania a Paulo ke laka na vano i Jerusalem. ⁵Mi kalina e tsau nimami tagu na vavano, mami tuu, mami aligiri na vavano. Migira sui popono kolugira na tauqira ma na daleqira ara dulikolutugami, mami tavelaba i tasi. Migami sui, ami tsunatuturu kolu i one, mami nonginongi. ⁶Mi muri, mami vaimologi igami ruka tabana, mi tugami ami tu sagevotu tana vaka, migira ara visu i veraqira.

⁷Mami tu mololea i Tire, mami tu votukalea i Tolemais, i tana ami tu vaitsodogi kolugira na tinoni tutuni, mami tu totu kolugira kesa moa na dani popono. ⁸Mi tana dani i muri, mami tu mololegira, mami tu laba i Sesarea. Mi tana ami tu ba totu tana valena a Pilip, aia nina aqo ke turupatuna na Turupatu Dou, maia nogo e kesa tu vidaqira ara tu vitu na mane sasanga ara vilitugira ida nogo i Jerusalem. ⁹Me tamanigira ara tu vati na dalena daki ara tu tau vati tauga moa, mi tugira ara tu sanga na gini turupatuna na gokona God. ¹⁰Mami tu totu nogo visana dani i tana, te e labamai i tu konimami kesa na propete, a Agabus na asana, me talumai i Judea. ¹¹Me mai tuu tu konimami, me tsakua na sosorina na polona a Paulo, me soriginia tuana segeni kolu limana me tsaria, “Iani nogoria na omea e tsaria na Tarunga Tabu: Na tamanina na sosorina na polo iani, sauba kara sori vaganana goto iani igira na Tsiu i Jerusalem, ma kara sauligia vanigira na tinoni ni vera tavosi.”

¹²Mi kalina tugami ami tu rongomi vaganana ia, mi tugami kolugira sui na tinoni tutuni i tana, ami tongo vania a Paulo ke laka na vano i Jerusalem. ¹³Maia e goko me tsarivanigami, “?Nagua vaga amu naua igamu, mamu ngangai vaganana mamu sekoliginia tobaqu? Inau au vangarau segeniqu nogo, tau rongona moa ti kara soriau i Jerusalem, ma na rongona goto ti kau tsodoa na mate i tana rongona nogo na asana na Taovia Iesu.”

¹⁴Migami, ami tau goto tangomana na tukapusiana nina papada, te ami mui lee, mami tsaria moa, “Ke laba vanigo vaga nogo e kilia na Taovia.”

¹⁵Ami tu totu goto visana na dani tana, te ami tu vangaraugira tu nimami binaboli, mami tu vano i Jerusalem. ¹⁶Visana goto na tinoni tutuni ni Sesarea ara tsari tumurimami, mara adivanotugami tana valena aia na mane sauba kami tu ba totu i konina, a Nason ni Siprus, aia e lia na tinoni tutuni tuu nogo tana tuturigana.

A Paulo e Baa Tsigovia a Iakobo

¹⁷Mi kalina ami ba laba i Jerusalem, migira na tinoni tutuni ara soalakagami dou sosongo. ¹⁸Mi tana dani i muri, ma Paulo e dulikolugami mami vano na reiana a Iakobo; mara totu goto tana igira sui na ida tana lotu. ¹⁹Ma Paulo e soadougira, me tsaritutugua vanigira na omea sui God e aqosigira i laoqira na tinoni ni veratavosi tana nina aqo segeni nogo aia. ²⁰Mi kalina ara rongomi vaganana ia, migira sui ara gini tsonikaea God. Mara tsaria, “Tasimami a Paulo, igoe segeni o reia e koegua na dangaqira na toga na Tsiu ara lia nogo na tinoni tutuni, migira sui ara muridou sosongolia nomoa nina Ketsa a Moses. ²¹Mara rongominogoa visana ara tsaria laka igoe o sasaniginigira na Tsiu sui ara totu sagelalo tana veraqira na tinoni tavosi, laka kara mololea na muriana nina Ketsa a Moses, me laka kara tau paripapadana na daleqira, ma kara tau goto muria niqira sasaga ni sau na Tsiu.

²²“Me utu ke tagara, sauba nomoa kara rongomia laka o labamai nogo igoe. ?Vaga ia, ma nagua ka naua gita? ²³Iani nogo na omea ami pada vanigo igoe ko naua. Ara tu totu ieni ara tu vati na tinoni, mara tu naua kesa tu niqira veke. ²⁴Me dou igoe ko baa, mo ko tsari tu muriqira, mo ko sangapata kolutugira tana aqotabu na leso rongona na roku, migoe nogo ko tusua na qolo na matena na tsara koakoana tu lovaqira. Me ti vaga igoe ko nauvaganana ia, mi tana sauba na tinoni sui kara donaginia laka igoe kesa o muridoua nomoa nina Ketsa a Moses, me laka na omea sui ara rongomia ara tsaria tana rongomu igoe ara tau mana.

²⁵“Me vanigira na tinoni ni veiraitaivosi, igira ara lia nogo na tinoni tuituini, ami mamare vanigira sui nogo, mami tsaria vanigira laka ami pedenogoa kara laka na ganiana kesa turina na mutsa ara gini kodoputsa vanigira na tidao; kara laka na gani gabu; ma kara laka na ganiana na velesina na omea mamauri ara vunua; ma kara laka goto na nauana na sasaga seko tana koniqira.”

²⁶Me tuu a Paulo, me aditugira na mane tugira, mi tana dani i muri e aqosia na aqotabu na leso na roku kolutugira. Mi muri e baa, me sage tana Vale Tabu, mi tana e molokaea na titidani ke visa na dani ti ke tovu na danina na leso na roku, me ke ngisa kara naua na kodoputsa tu mateqira tatasa.

Ara Tangolia a Paulo I Laona na Vale Tabu

²⁷Mi kalina e varangi nogo ke tovu na vitunina dani, me visana na Tsiu ara talumai tana butona na momoru ni Asia ara morosia a Paulo i laona na Vale Tabu. Mara tuu mara tsovulagira na toga popono, mara baa mara tangolia a Paulo. ²⁸Ara guu mara tsaria, “!Mane ni Israel igamu! !Kamu mai sangagami! Iani nogo na mane e vano bamai pipi tana nauna me sasanigira na tinoni sui, mi tana nina sasani e tsogori tsunagira na tinoni ni Israel, ma nina Ketsa a Moses, ma na Vale Tabu iani goto. !Mi kalina eni maia e vasini adimaigira goto visana na tinoni na Grik i laona na Vale Tabu, me naqugasiginia na nauna tabu loki ieni!” ²⁹Ara gini tsarivaganana ia, rongona ara reinogoa a Tropimus ni Epesus kolua a Paulo i laona na verabau, mara pada laka a Paulo ke adisagegotoa aia i laona na Vale Tabu.

³⁰Ma na vaitsovulagi e tsavua na vera popono, ma na toga ara rage saimai, mara tangolia a Paulo, mara raqa rutsumia tania na Vale Tabu. Me tsaku sosongo mara vongogira sui na matsapana na Vale Tabu. ³¹Migira ara tovoa kara labua a Paulo, me tsaku e baa kesa na tatamanga i konina na taovia na malagai ni Roma laka ara vaiganigi loki na tinoni i Jerusalem. ³²Me tu tsaku na taovia na malagai kolugira visana nina mane tagao ma nina malagai, mara ulotsuna tsaku i laoqira na toga. Mi kalina igira na toga ara reia aia e maimai kolugira nina malagai, mara mololea na labuana a Paulo.

³³Ma na taovia e ba saviliu i konina a Paulo me tangolia, me ketsaligira kara soriginia ke ruka na itai tapala. Me veisuagira na toga, “?Asei na mane iani? ?Ma nagua aia e naua?” ³⁴Visana i laoqira na alaala ara guguu mara tsaria kesa omea, mara visana tavosi ara tsaria tavosi omea. Mara viri laba danga na goko lokiloki, ma na taovia e tau rongomigadovia nagua sagata vaga e laba. Te e ketsaligira nina malagai kara adivanoa a Paulo tana valeqira nogo igira. Mara tsatsari na toga mara viri guguu loki. ³⁵Mi kalina ara tsau gana ngongo na nauna na tsotsodato, mi tana na malagai ara tseba kaekaea a Paulo rongona na alaala na tinoni kore e seko sosongo niqira omeomea. ³⁶Migira sui ara tsarimurina mara galea mara tsaria, “!Ke mate aia!”

A Paulo e Isutuguna Segeni

³⁷Me laka igira na malagai kara sagekolua a Paulo i laona na valeqira, ma Paulo e goko baa vania niqira taovia me tsaria: “Au nongigo ko tamivaniau ma kau tsarivanigo kesa na omea.”

Ma na taovia e veisuaa a Paulo, “?Laka o dona na goko Grik igoe? ³⁸?Me ti e vaga ia, migoe o tau aia na mane ni Ejipt, aia e tau oka sagata moa e raqaa kesa na alaala gana laka ke tsogori tsunaginia na gavumane, me idagana vanigira ara vati na toga na mane vailabu i laona na goana atsi igoe?”

³⁹Ma Paulo e gokovisu me tsaria, “Tagara, inau na Tsiu, mau botsa i Tarsus tana Silisia, ma na tinonina nogo tana verabau ia inau. Au nongigo, ko tamivaniau ma kau goko vanigira na toga.”

⁴⁰Ma na taovia e tamivania. Ma Paulo e tuu tana sasana na tsotso, me saukaea na limana vanigira.

¹“!Tamaqu ma na tasiqu igamu! !Kamu rongomi vataviau dou kalina ia, minau kau isutuguqu segeni i matamui igamu sui!” ²Mi kalina igira ara rongomia aia e goko vanigira tana goko Hibru mara tau lelee goto goko, ara totu mui takuti; maia Paulo e goko babaa me tsaria:

³“Inau na Tsiu, mau botsa i Tarsus tana Silisia, mau loki moa ieni i Jerusalem, mau sasani i konina a Gamaliel. Au madodo sosongo na sasaniana na laona niqira Ketsa igira na mumuada, mau gini ngongoragi na aqo dou vania God, atsa vaga goto igamu sui amu totu ieni i dani eni. ⁴Au rotasigira tsau tana mate igira na tinoni ara muria na Sautu vaolu iani. Au tangoligira na mane ma na daki mau tsonigira i laona na vale sosori. ⁵Maia na Mane Tabu Loki migira sui na tuqa tana lotu e tugua kara sanga goto na tsariana laka niqu goko au tsaria ara mana saikesa. Igira nogo ara tusuvaniau na leta ara marevanigira na tasida na Tsiu i Damaskus. Minau au vano tana laka kau tangoligira na tinoni girani ma kau raqavisugira i Jerusalem gana kara kedegira i tana.

⁶“Mi kalina au liu i sautu, mi tana gana ngongo na niaso vota mau tsau varangi nogo i Damaskus, mi tana e tavongani laba i gotu na marara loki me mararasi poliau. ⁷Mau pukatsuna i lao, mau rongomia kesa e goko vaniau me tsaria, ‘!Saul, Saul! ?Matena gua o rotasiau?’ ⁸Minau au veisuaa, ‘?Asei igoe Taovia?’ Me tangitugua na goko me tsaria, ‘Inau a Iesu ni Nasaret, migoe o rotasiau.’ ⁹Migira na mane ara tsarimuriqu ara sanga goto na reiana na marara, mara tau moa sanga na rongomiana na tangina na goko e goko vaniau. ¹⁰Minau au veisuagotoa, ‘?Vaga ia, ma nagua kau naua Taovia?’ Ma na Taovia e gokovisumai me tsarivaniau, ‘Ko tuu, mo ko ba tsau i Damaskus, mi tana kara tsarivulagi vanigo na omea sui God e molovanigo nogo na nauana.’ ¹¹Ma na makana na marara ia e dokolia na mataqu. Migira gaqu duli ara tangolia na limaqu, mara tudumiau baa i Damaskus.

¹²“Mi tana vera ia, e totu kesa na mane, a Ananias na asana, aia na mane e pada mamavasia God me madodo na muriana nina Ketsa, mara kukuni tanisosongolia igira sui gada verakolu na Tsiu ara totu tana. ¹³Aia e mai i koniqu, me tuu i ligisaqu me tsarivaniau, ‘!Kulaqu a Saul, ko morotugua!’ Mi kalina tsotsodo nogo ia, inau au morotugua mau morosia aia. ¹⁴Ma Ananias e tsarivaniau, ‘Niqira God nogo igira na mumuada aia nogo e viligo ko gini donaginia na omea e kilia ko naua, mo ko reilakana aia na Dalena mo ko rongomia aia segenina nogo ke goko vanigo. ¹⁵Rongona igoe nogo sauba ko lia nina tabegoko aia na mani katevulagiana vaniaqira na tinoni sui nagua igoe o reia mo rongomia i konina. ¹⁶?Mi kalina eni nagua goto ko pitua? Ko tuu mo ko lesovitabu, mo ko nongia na Taovia ma kara gini tanusiligi nimu sasi.’

¹⁷“Minau, au visubatugua i Jerusalem, mi kalina au lotu i laona na Vale Tabu, mau reilakana na Taovia e laba malemale vaniau, ¹⁸maia e tsaria, ‘Ko tsaku, mo ko vanoligi tania i Jerusalem rongona igira na tinoni ni ieni ara tau nogo tabea nimu goko tana rongoqu inau.’ ¹⁹Minau au tsarivania, ‘Taovia, igira segeniqira nogo ara dona laka inau nogoria au vano pipi tana valelotu, mau tangoligira mau labugira igira ara tutunimu igoe. ²⁰Mi kalina goto ara labumatesia a Stivin, aia nimu mane tabegoko igoe, minau goto au totu tana mau sanga na tamiana, mau reitutugua na poloqira igira na mane ara labumatea.’ ²¹Ma na Taovia e tsarivaniau, ‘Ko baa moa, na rongona inau nogo au mologo ko vano tana veraqira igira na tinoni ni veratavosi ara totu tana vera ao.’ ”

²²Na toga ara rongomi vatavia a Paulo poi e tsaria na tsaqina na goko vaga ia; mi tana, igira ara tuturiga na guguu loki mi gotu na lioqira mara tsaria, “!Labumatesia aia! !E tau saikesa ulagana ke mauri!” ²³Mara qururutsau, mara ratsia na poloqira mara rasavagini datoa i gotu na papasa. ²⁴Maia niqira taovia na malagai ni Roma e ketsaligira nina malagai kara adivanoa a Paulo i laona na valeqira, me raigira kara rarusia kara gini tsodovulagiginia nagua seko e naua te ara gini qururutsau vaga igira na Tsiu. ²⁵Mi kalina igira ara soria gana na rarusiana, ma Paulo e tsaria baa vania na mane tagao e tutuu i tana, “?Laka e goto na rarusiana kesa na Roma kalina ara tau vati pedea?”

²⁶Mi kalina na mane tagao e rongomia laka a Paulo aia na Roma, e tuu me baa i konina na taovia na malagai me tsaria, “?Laka nagua o naua igoe? !Ma na mane ia, na Roma nogo ia!”

²⁷Ma na taovia e ba reia a Paulo me veisuaa, “?Ko tsarivaniau laka ti na Roma manana nomoa igoe?”

“Eo,” e tsaria a Paulo.

²⁸Ma na taovia e tsaria, “Minau kesa au vaga goto, rongona e loki sosongo na qolo au tsonia te au gini sage koniqira na Roma.”

Ma Paulo e tsaria, “Minau kesa, na tamaqu ma na tinaqu kaira sui na Roma goto.”

²⁹Mi kalina ara rongomi vaganana nogo ia, te igira na mane ara vangaraua na torogoko i konina a Paulo ara sugavisu lee tania; maia goto niqira taovia e matagu loki kalina e reigadovia laka a Paulo na Roma, maia e sorigininogoa na itai tapala.

A Paulo i Matana na Saikolu na Togigoko

³⁰Maia niqira taovia na malagai e ngaoa nomoa ke dona dou nagua rongona te igira na Tsiu ara keli vania a Paulo. Mi tana dani i muri aia e ketsaligira kara nusiligia na itai tapala ara soriginia a Paulo, me moloketsa vanigira na taovia na lotu ma niqira sasanga kara saikolu. Maia e tuu, me adia a Paulo me turuvaginia i mataqira.

¹Ma Paulo e moro tatavata baa saikesa i koniqira na tinoni tana Saikolu me tsarivanigira, “!Igamu na tasiqu! Inau au maka saikesa i laona na tobaqu, laka e goto saikesa i matana God pipi niqu aqo sui au naugira tana mauriqu popono me tsau mai i dani eni.” ²Maia a Ananias na Mane Tabu Loki e raigira igira ara tuu ligisana a Paulo kara davaa na mangana. ³Ma Paulo e tsarivania, “!E mana saikesa, sauba God ke davago goto igoe, igoe na mane malapalu! !Mo totukae tana gana ko pedeau muria nina Ketsa a Moses, migoe saikesa o kutsia na Ketsa kalina o raiginigira girani kara davaau inau!”

⁴Migira na mane ara totu varangisia a Paulo ara tsarivania, “!Igoe o peaa nina Mane Tabu Loki God!”

⁵Ma Paulo e goko me tsaria, “Tasiqu gamu, au tau saikesa donaginia laka ti aia na Mane Tabu Loki. Miani na omea ara marea tana Mamare Tabu: ‘Igoe ko laka saikesa na tsoniana sa goko seko ke kalea na mane e tagaovigira nimu tinoni.’ ”

⁶Mi kalina a Paulo e reigira visana i laoqira tana alaala igira na Sadusii me visana goto na Parisii, maia e gokodato i laona na Saikolu me tsaria, “!Gamu tasiqu! Inau goto kesa na Parisii ma na dalena na Parisii. !Ara turuvaginiau tana pede iani tana rongona nogo na amesi e totu i tobaqu laka igira ara mate sauba kara maurivisutugua!”

⁷Mi kalina aia e goko vaga ia migira na Parisii ma na Sadusii ara tuturiga na vaiganigi loki, ma na tinoni ara tavota ruka tana alaala. ⁸Igira na Sadusii ara tsaria laka na tinoni sauba e utu kara maurivisutugua tania na mate, mara tiatagaragotoa laka e tagara sa angelo me tagara sa tarunga; migira na Parisii ara tutunina gira sui na omea gira. ⁹Me dato me dato na guguu, me visana vidaqira na tarai na Ketsa tabana koniqira na Parisii ara tuu, mara tsotso baribari mara tsaria: “!Tau tangomana vanigami gami na tsodoana sa omea seko ke naua na mane iani! !Me tau moa gini utu ti na tarunga se kesa na angelo ke goko malemale vania!”

¹⁰Me loki, me loki babaa na vaimangasuguradigi, te e gini matagu na taovia na malagai kara tau rapasia a Paulo. Me raigira nina malagai kara tsuna i laoqira na alaala, ma kara raqaligia a Paulo tanigira ma kara ba molovisua i valeqira.

¹¹Mi tana bongi ia, na Taovia Iesu e mai me tuu konina a Paulo, me tsarivania, “!Ko laka na matagu! O tsarivulaginogoa na goko tana rongoqu ieni i Jerusalem, me sauba ko ba nauvaganana goto ia i Roma.”

Ara Vorogokona na Matesiana a Paulo

¹²Mi tana matsaraka na dani ngana, mara totu saisai visana vidaqira na Tsiu, mara vorogoko mara vatsa laka kara tau gania sa mutsa ma kara tau inuvia sa koo, poi tsau kalina kara labumatesia a Paulo. ¹³Igira sui kolu, ara liusia vati sangavulu na mane ara vorogokona sai nogo na omea vaga ia. ¹⁴Mara ba laba i mataqira na taovia na lotu migira na tuqa tana lotu mara tsarivanigira, “Igami ami veke sai, mami gini vatsa sui laka kami tau lelee gania sa omea poi kami labumatesia a Paulo. ¹⁵Vaga ia, ma nimui aqo igamu na taovia na lotu kolugira nimui sasanga, kamu mologoko baa vania na taovia na malagai ni Roma laka aia ke aditsunamai vanigamu a Paulo, ma kamu peroginia laka amu ngaoa kamu dona dou baa laka nagua manana e naua aia. Mi tana ti igami kami totupitua, ma kami labumatesia i sautu.”

¹⁶Me kesa na borau e totu tana, aia na niana nogo a Paulo, me rongomi dodogira kalina ara vorogokona na matesiana a Paulo; me tu tsaku, me ulobaa tana valeqira na malagai, me tsarivulagia vania a Paulo na omea aia e rongomia. ¹⁷Ma Paulo e soaa kesa na mane tagao me goko vaga vania, “Ko adia na borau iani, mo ko ba laba i konina nimui taovia, mo ko tsarivania laka na borau iani e ngaoa ke tsarivania kesa na omea.” ¹⁸Maia na mane tagao e alagia na borau, me ba laba i konina na taovia me tsarivania, “A Paulo, aia e totu tana vale sosori, e soaau me nongiau kau adimai vanigo na borau iani, rongona aia e ngaoa ke tsarivanigo kesa na omea.”

¹⁹Ma na taovia e tangolia na limana, me tudumivanoa kesa tana nauna kaira segeni. Maia e veisuaa na borau, “?Nagua o pada laka ko tsarivaniau?”

²⁰Ma na borau e tsaria, “Igira na taovia na Tsiu ara patasai gokona kara nongigo ke dani, laka ko aditsunamaia a Paulo i matana na Saikolu na Togigoko, migira kara peroginigo laka ara ngaoa kara dona dou baa laka nagua manana e naua aia. ²¹Mo ko laka lelee na rongomiaqira, rongona ara liusia vati sangavulu na mane sauba kara taopoi i sautu ma kara pitua. Ara naunogoa niqira veke, mara vatsa laka kara tau mutsa ma kara tau inu poi kara labumatesi talua aia. Mi tana igira ara vangarau sui nogo, mara pipitua moa kara rongomia nagua ko pedea igoe.”

²²Ma na taovia e tsarivania na borau, “Ko laka na katevaniana ke kesa laka o mai tatamanga vaniau.” Maia e moloa na borau, me vano.

Ara Molovanoa a Paulo i Matana a Piliks

²³Mi muri, ma niqira taovia na malagai e soakaira ruka nina manetagao, me tsarivanikaira, “Kamu ka tsarivanigira kara ruka sangatu na malagai kara vangarau na vano i Sesarea, kolugira goto kara vitu sangavulu na mane gana na sage tana ose, me ke ruka goto na sangatu na mane gana na bao, ma kamu vangaraua na vano tana tangi na siu ke bongi. ²⁴Kamu ka manogatigotoa ke visana na ose vania a Paulo, ma kamu ka reitutugudoua poi kamu ba moloa i konina a Piliks aia na taovia tagao butona na momoru.” ²⁵Mi muri, ma na taovia e marea kesa na leta vania a Piliks, me tsarivaganana iani:

²⁶“Inau a Klodius Lisias, au mamare vanigo igoe gaqu lokina a Piliks: Au soadougo. ²⁷Igira na Tsiu ara tangolia na mane iani, me varangi nogo kara matesia. Inau au rongomia laka aia na Roma, te au vano kolugira niqu malagai mau laumaurisia tanigira. ²⁸Au kiligotoa kau tsodoa nagua seko e naua te ara keli vania, minau au aditsuna baa i mataqira tana niqira Saikolu na Togigoko. ²⁹Au tsodovulagia laka e tau naua sa omea seko tugua ke gini mate se ke gini vano tana vale sosori. Na kelitabo ara nauvania ara kaleginia baa moa tana niqira sasaga ni sau segeni nogo igira. ³⁰Mi kalina inau au rongomia laka ara vorogokona na matesiana, te au pada kau molovano saviliua baa vanigo. Mau tsarivanigira goto igira ara keli vania kara baa laba goto i matamu igoe, ma kara tatamanga gana vanigo. Iani nogo e vaga niqu goko vanigo igoe gaqu lokina.”

³¹Migira na malagai ara muria na omea vaga niqira taovia e ketsaliginigira. Mi tana bongi ia ara adia a Paulo, mara ba tsau i Antipatris. ³²Mi tana dani male, migira na malagai ara liu lee i lao ara visutugua i Jerusalem, mara mologira na mane sage tana ose kara dulikolu babaa a Paulo. ³³Ara adivano saviliua i Sesarea, mara tusua na leta vania na taovia tagao butona na momoru, mara mologotoa a Paulo i limana. ³⁴Maia na taovia e tsokoa na leta, me veisua a Paulo laka na butona gua na momoru na verana. Mi kalina aia e rongomia laka a Paulo e talu tana butona na momoru ni Silisia, ³⁵maia e tsarivania, “Sauba kau rongomigo kalina ti kara tsau mai ieni igira ara keli vanigo.” Me moloketsa vanigira na malagai kara matalidoua a Paulo, ma kara molodoua tana vale sosori maia e totu i laona na vale e logoa a Herod.

Na Tsiu Ara Keli Vania a Paulo

¹Me putsi tsege na dani, ma Ananias na Mane Tabu Loki e vano goto i Sesarea, kolugira visana na ida tana lotu, mara soagotoa kesa na mane a Tertulus na asana, aia kesa na mane tagaoketsa ke dulikolugira. Mara ba laba i matana a Piliks, mara tatamanga gana a Paulo. ²Te ara soasagea a Paulo, maia Tertulus e sangavia na goko me tsaria:

“Na Taovia Loki igoe, mo tagao sasaga sosongo vanigami me gini laba na tagu katsi na rago vanigami, mara danga na oli sasaga igoe o vaturigira me gini dou na veramami. ³Me gini laomami sosongo igami, mami tsonikae sosongoligo tana rongona na omea sui vaga gira. ⁴Taovia, au tau pada laka kau goko okaoka kolugo sagata. Au nongigo moa ko tami moa na rongomiana nimami tsaqina goko kurikuri iani. ⁵Igami, ami tsodovulagia na mane iani aia e seko sosongo baa na sasagana. E totu matengana na tsaikore i laoqira na Tsiu pipi sui nauna tana barangengo, maia e ida vanigira goto kesa na alaala ara soaginigira na Nasarene. ⁶Me tovoa ke naqugasia na Vale Tabu, te igami ami tuu mami tangoliginia.24:6b-8a Visana tana mamare tavosi ara tau moloa na buto 6b-8a. Igami ami vangaraunogoa kami pedea muria nimami Ketsa segeni igami. ⁷Mi tana, te e sagemai a Lisias niqira taovia na malagai, me kore sosongo me raqaligia a Paulo tanigami. ⁸Mi muri, ma Lisias e moloketsa vanigira ara keli vania a Paulo laka kara mai laba i matamu igoe. Me ti ko veisuaa na mane ia, migoe segenimu nogo tangomana ko rongomigotoa i konina nogo ia pipi na omea sui igami ami keligini vania.” ⁹Migira na Tsiu ara sanga goto na keli gana a Paulo, mara tsaria, “Gira sui na goko girani ara mana sui.”

A Paulo e Isutuguna Segeni I Matana A Piliks

¹⁰Ma na taovia tagao butona na momoru e tusu ba a Paulo me ke goko. Ma Paulo e goko vaga iani,

“Inau au donadou laka i laona danga sosongo nogo na ngalitupa igoe o tagaovia na pede i laona na veramami iani, mau gini mage na tuu i matamu ma na isutuguqu segeni. ¹¹Igoe segenimu nogo e tugua ko lavea i koniqira igira, laka e tau vati putsi moa sangavulu ruka na dani inau au vano lotu i Jerusalem. ¹²Migira na Tsiu ara tau tsodoau inau laka kau vaiganigi kolua ke kesa i laona na Vale Tabu, mara tau goto vati tsodoau kau tsovulaa vanigira na toga i laona na vale lotu se sa nauana moa i laona na vera. ¹³E tau goto tangomana vanigira kara adilabati vanigo sa omea manana tana rongona niqira keli ara nauvaniau i dani eni. ¹⁴Mau tsarivulagia moa i matamu igoe: laka e mana nomoa laka inau au samasama vania niqira God na mumuamami i laona na Sautu ia igira ara tsaria laka e sasi. Inau goto au tutunina igira pipi sui na omea ara maregira tana nina Ketsa a Moses, mi tana papi ara marea igira na propete. ¹⁵Ma na omea inau au amesia i konina God, e atsa kolua na omea vaga ara amesigotoa igira: laka pipi tinoni, na douna ma na sekona goto, sauba kara maurivisu tania na mate. ¹⁶Aia nogo na rongona au gini tovokakaia pipi kalina laka ke dou niqu sasaga i matana God, mi mataqira goto na tinoni.

¹⁷“Putsi danga na ngalitupa au vanoligi tania i Jerusalem, mi muri mau visumaitugua, gana kau adimaia ke visana na qolo na mani sangaginiaqira niqu tinoni, ma kau kodoputsa goto vania God. ¹⁸Mi kalina inau au nanau vaganana ia, mi tana nogo igira ara tsodoau i laona na Vale Tabu murina au suilavaginia na aqotabu na lesomale rongona na roku. Mi tana e tagara goto sa toga koluau, me tau goto leleo ke kesa. ¹⁹Migira moa visana na Tsiu ara talumai tana butona na momoru ni Asia, ara totu i laona na Vale Tabu tana dani ia. Ti vaga igira kara tamanina sa goko ke kaleau, me dou ti igira segeniqira nogo kara mai laba i matamu igoe ma kara tatamanga gaqu. ²⁰Se ko ketsaligira girani ara totu nogo ieni i matamu kalina ia, ma kara katea vanigo nagua seko ara rongomia laka au tsukia inau te ara pedeginiau kalina igira ara turuvaginiau tana Saikolu na Togigoko i votangana. ²¹E kesa lelee moa na omea au gini goko lokiloki kalina au tuu i mataqira tana dani ia, miani moa niqu goko inau au tsarivanigira: Igamu amu pedeau i dani eni tana rongona au tutunina laka igira ara mate nogo sauba kara maurivisutugua.”

²²Mi tana, ma Piliks aia e donaidougininogoa na rongona nina Sautu na Taovia, e tuu me vongo saviliua moa na pede, me tsarivanigira, “!Molotalua tana! Mi kalina ke labamai a Lisias aia nogo niqira taovia na malagai, mi tana ti inau kau vileketugua na rongona na omea iani.” ²³Maia e moloketsa vania na mane e reitutugua a Paulo ke matalidoua, me ke tau moa tongo vania a Paulo na lela bamai, me ke tami moa vanigira na kulana kara sauvania ke visana na omea ti vaga aia ke kilia.

A Paulo i Ka Mataqira Kaira a Piliks Ma ko Drusila

²⁴Putsi visana na dani, mara ka laba mai kaira a Piliks ma ko Drusila na tauna, maia e kesa na daki na Tsiu. A Piliks e soamaia a Paulo, me rongomi vatavia kalina aia e vuresi vania na gokona na tutuni tana rongona a Iesu Kristo. ²⁵Mi kalina a Paulo e gini goko babaa moa tana rongona na mauri laka, ma na berengiti segenida taniaqira na sasi sui, ma na rongona goto na dani tana ke gado na Pede Loki, mi tana a Piliks e gini matagu me tsarivania a Paulo, “E dou moa ti ko vano kalina ia. Sauba inau kau soago tugua kalina ti ke tau utu vaniau.” ²⁶Maia e amesia moa laka a Paulo ke tusua sa qolo vania gana ke nusileginia; aia na rongona te e gini soa sailaginia ke mai i konina me ke turupatu kolua.

²⁷Me putsi ruka na ngalitupa, maia Porsius Pestus e tugua a Piliks na tagao tana butona na momoru ia. Ma Piliks e padangaoa laka igira na Tsiu kara padalokia, te e moloa a Paulo ke totu moa tana vale sosori.

A Paulo e Nongivisua na Pede I Konina na Sesar

¹Mi kalina a Pestus e laba tana butona na momoru ia, me tolu moa na dani i muri, maia e mololea i Sesarea me vano i Jerusalem. ²Mi tana, migira na taovia na lotu ma niqira ida na Tsiu ara adilabati vania a Pestus niqira vaitsari gana a Paulo. Ara nongikakaia a Pestus ³ke laka tagara na rongomiaqira, me ke adivisumaia a Paulo i Jerusalem. Ara nongigini vaganana ia, rongona ara vorogokona nogo igira laka kara labumatesia a Paulo kalina ke maimai i sautu. ⁴Maia Pestus e goko vanigira me tsaria, “Aia Paulo e totu moa i laona na vale sosori i Sesarea, minau segeniqu ke tau oka ma kau visubatugua i tana. ⁵Migamu, kamu mologira ke visana nimui ida kara tsarimuriqu baa i Sesarea, mi tana ti kara raqaa na mane iani tana pede, ti vaga aia ke nau mananaa kesa na omea seko.”

⁶Aia Pestus e totu kolugira alu se sangavulu goto na dani, mi muri me visutugua i Sesarea. Mi tana dani ngana, e ba totu tana sasana tana vale na pede, me moloketsa kara adimaia a Paulo i matana. ⁷Mi kalina a Paulo e mai tsau, migira na Tsiu ara talumai i Jerusalem ara tu polipolia, mara tuturiga na tsariana danga niqira keli loki vania, me utu moa vanigira kara sauvulagia kesa na omea ke gini manalia niqira keli vaniana. ⁸Ma Paulo e isutuguna segeni me tsaria: “Au tau nausekolia kesa na omea ke kalea niqira Ketsa na Tsiu, se ke kalea na Vale Tabu, se ke kalea na Sesar ni Roma.”

⁹Maia Pestus e padangaoa moa laka igira na Tsiu kara padalokia aia, te e ngasua a Paulo, “?Igoe, laka sauba ko tami na vano i Jerusalem, mi tana ti inau kau pedea ti vaga na omea igira ara keligini vanigo e mana se tagara?”

¹⁰Ma Paulo e goko me tsaria, “Kalina ia, inau au tutuu nogo i matamu igoe na tuguna na Sesar, mieni nogo e ulagana ko pedeau. Igoe segenimu goto o donadouginia laka inau au tau sekoligira na Tsiu. ¹¹Ti vaga inau kau kutsinogoa sa ketsa na vera, ma kau naua kesa na omea ke loki ke tugua ko pedevaniau na mate, minau au tau sove tania na mate. Me ti vaga na omea igira ara raqaginiau tana pede ara tau na manana, me vaga ia, me tau tangomana vania kesa ke molovisuau i limaqira igira. Te kalina ia, inau au nongivisu pede i konina na Sesar.”

¹²A Pestus e vaigokovigi kolugira nina mane sasanga tana pede, mi muri e tsarivania a Paulo, “Igoe o nongivisua na pede i konina na Sesar, vaga ia, me sauba ko vano i konina na Sesar.”

A Paulo i Ka Mataqira Kaira a Agripa ma ko Bernise

¹³Visana dani i muri, mi kaira na Taovia Tsapakae a Agripa ma ko Bernise, ara ka mai na tsigoviana a Pestus i Sesarea, rongona kara ka tsonikaea tana tuturigana nina aqo. ¹⁴Putsi visana dani kaira ara ka totu tana, ma Pestus e turupatuna vania a Agripa tana rongona a Paulo me tsaria: “E totu ieni kesa na mane, aia a Piliks e molonogoa ke totu tana vale sosori. ¹⁵Mi kalina inau au vano i Jerusalem, migira na taovia ma na tuqa tana lotu na Tsiu ara mai mara tatamanga gana vaniau, mara raiau kau pedea ke mate. ¹⁶Mau tsarivanigira laka e tau niqira lavu igira na Roma na pedematesiana kesa na tinoni ti vaga kara tau vati soamai tugira talu, aia na mane ara keli vania migira ara tatamanga gana, mi tana ti kaira sui ruka tabana kara ka adilabatia nagua ara ka gini vaiganigi. Aia nogo ke vaga, ti ke gini tau utugana vania na mane ara keli vania ke isutuguna segeni.

¹⁷“Mi kalina ara tu labamai ieni, minau au tau goto kisaa. Tana dani ngana nogo, inau au ba totu tana sasaqu tana vale na pede, mau moloketsa vanigira kara adimaia i mataqu na mane ia. ¹⁸Mara ida na tuu ma na goko igira ara tatamanga gana a Paulo, ma na omea sui ara gini tatamanga gana e tau saikesa gadovia kesa na tsutsukibo vaga inau pada nogo laka igira kara adilabatia tana rongona aia. ¹⁹Me ngiti vaga na omea ara gini vaiganigi koluginia tana rongona moa niqira lotu nogo igira, mi tana rongona goto kesa na mane a Iesu na asana, laka aia e mate nogo; ma Paulo e tsaria laka e mamauri moa. ²⁰Me gini ponopala na tobaqu, mau tau goto dona tana tabana gua kau adia na gokomana tana rongona na omea vaga girani, te au gini nongia a Paulo ti vaga ke tami na visu i Jerusalem, mi tana ti inau kau pedea. ²¹Ma Paulo e nongivisua na pede i konina na Sesar; minau au moloketsa vanigira kara matalidoua tsau kalina kau molovanoa i konina na Sesar.”

²²Ma Agripa e tsarivania a Pestus: “Eo, au padangaoa ti inau segeniqu kau rongomia a Paulo.”

Ma Pestus e tsaria, “Dou, ke dani ti ko rongomia.”

²³Mi tana dani ngana, me labamai a Agripa kolua ko Bernise, mara qururutsau na toga mara tsonikaekaira, mi kaira ara ka sage tana vale na pede kolua niqira taovia na malagai, mara tsari goto igira na tinoni loki tana vera ia. Maia Pestus e moloketsa baa, mara adisagemaia a Paulo.

²⁴Ma Pestus e tuu me goko, “Igoe a Agripa na Taovia Tsapakae, migamu sui pipi tinoni amu saimai i konimami i dani eni: Amu reinogoa na mane iani, aia nogo igira sui na Tsiu ni ieni nogo mi Jerusalem goto, ara gini tatamanga gana vaniau. Mara gudato mara tsaria laka e tau ulagana aia ke mauri babaa moa. ²⁵Minau, au tau moa vati tsodoa i konina sa omea seko, ke tugua kau pedematesiginia. Ma na rongona aia segenina nogo e nongivisua na pede i konina na Sesar, te inau au pada laka sauba kau molovanoa i Roma. ²⁶Mau tau tamanina sa rongona pukuga tana rongona na mane iani, ti kau gini mamare vania na Sesar. Maia na rongona nogoria te au adimaiginia i matamui igamu sui amu saimai i dani eni, me putsi baa i matamu igoe a Agripa na Taovia Tsapakae, rongona ti vaga i murina na tupege talu tana rongona nagua e laba, mi tana ti inau kau gini tamani niqu rongona na mamare. ²⁷Na rongona au pada laka e tau goto vaniau na molovanoana kesa tinoni e totu pitu pede aia ke baa i matana na Sesar, ti vaga ke tau vati laba maka na rongona na omea ara keligini vania.”

Paulo e Isutuguna Segenina I Matana A Agripa

¹Ma Agripa e tsarivania a Paulo, “Au tamidou vanigo ti vaga igoe ko ngaoa na goko tugumu segeni.” Ma Paulo e saudatoa na limana, me tuturiga na isutuguna segeni me tsaria:

²“!Igoe a Agripa na Taovia Tsapakae! E gini mage loki na tobaqu na tuu i matamu i dani eni, ma na isutuguqu segeni tanigira na omea sui igira na Tsiu ara gini tatamanga gaqu. ³Igoe nogo kesa o donadouginia niqira sasaga ni sau na Tsiu, ma niqira tobatavosi goto. Minau au nongigo Taovia, ti ko berengiti koluau moa mo ko rongomiau.

⁴“Igira sui na Tsiu ara dona e koegua niqu mauri tuu tana borauqu. Ara dona goto laka e koegua na mauriqu popono tuu tana tuturigana i veraqu segeni, mi murimai mi Jerusalem goto. ⁵Igira ara donadou saviliu na omea sui girani, me tugugira rago kara sanga na gini goko rongona ti vaga kara ngaoa, laka e tuu tana borauqu inau au sangasage i koniqira na Parisii, aia kesa na alaala i laona nida lotu ara tangolikakai sosongolia pipi na ketsa. ⁶Mi kalina ia, au tuu ieni gana kara pedeginiau tana rongona nogo au norua na omea God e vekenogoa vanigira na mumuada, ⁷aia nogoria na veke i tugira nogo sangavulu ruka na puku i laoqira nida tinoni ara amesia, kalina igira ara samasama vania God na dani ma na bongi. !Ko rongomidoua igoe Taovia, tana rongona nogoria na amesi iani, te ara gini tatamanga gaqu vanigo igira na Tsiu! ⁸?Megua sagata te e gini kakai sosongo vanigamu igamu gaqu verakolu amu totu sai iani, na tutunina laka God aia e dona ke maurisivisugira igira ara mate nogo?

⁹“Tana idana inau segeniqu goto kesa, au pada laka niqu aqo kau naua pipi na omea gana na tukapusiginiana na asana a Iesu ni Nasaret. ¹⁰Aia nogo na omea vaga ia au naua inau i Jerusalem. Au adia niqira tami na taovia na lotu, mau baa mau tangoligira danga nina tinoni God mau tsonigira tana vale sosori; mi kalina igira ara pedegira kara mate, minau goto au sanga na tamiana. ¹¹Danga goto kalina inau au rotasigira pipi tana valelotu, mau tovokakaia laka kara gini tiatagaraa niqira tutuni. Au kore loki manana vanigira ara tutunina a Iesu, mau vano goto pipi sui tana vera i taba, mau rotasigira goto tana.

¹²“Ia nogo na rongona te inau au gini vano i Damaskus kolua niqira tami na taovia na lotu. ¹³Mi tana sautu tana niaso vota, vaga inau kau tsarivanigo igoe Taovia, au reia kesa na marara e maka liusia na aso e talu i gotu tana parako, me mararasi poliau kolugira sui goto ara dulikoluau. ¹⁴Igami sui lakalaka ami pukatsuna tana kao, mau rongomia kesa na goko e tsarivaniau tana goko Hibru nogo: ‘!A Saul, A Saul! ?Matena gua igoe o rotasiau? Igoe o rotasi segenimu moa tana labuvisu, vaga moa ti kesa na buluka na aqo e vatogivisua gana itoro na tamanina.’ ¹⁵Minau au veisuaa: ‘?Masei igoe Taovia?’ Ma na Taovia e gokovisu vaniau me tsaria: ‘Inau a Iesu, migoe nogo o rotasiau. ¹⁶Mi kalina eni igoe ko tuu. Inau au laba malemale vanigo na rongona kau viliginigo ko lia niqu mane aqo inau. Ma nimu aqo nogo igoe ko gini turupatuna vanigira na tinoni sui nagua o reia e laba vanigo i dani eni, ma nagua sui goto inau sauba kau sauvulagi vanigo i muri baa. ¹⁷Minau sauba kau maurisigo tania na limaqira na tinoni ni Israel, me tanigira goto na tinoni ni veratavosi i tana inau kau molovanogo. ¹⁸Igoe nogo nimu aqo ko sangavia na mataqira, mo ko pilovisugira tania na rodo ti kara reiginia na marara, ma kara gini piloligi tania na susuligana Satan, ma kara pilo baa i konina God. Mi tana niqira tutuni i laoqu inau, ti kara gini tanusi niqira sasi, ma kara sangasage i laoqira nina tinoni vivili God.’

¹⁹“Taovia Tsapakae a Agripa, e utu kau tau naua na omea e ketsaliginiau aia e talumai i gotu mau reilakana nogo. ²⁰Au tuturiga na gini turupatuna i Damaskus mi Jerusalem, mi muri tana Judea popono, mi laoqira goto na tinoni ni veratavosi. Au goko vanigira rongona kara gini piloligi tania niqira sasi ma kara pilo baa i konina God, ma kara naua na omea ke sauvulagia laka ti e pilo manana na tobaqira. ²¹Iani nogo na rongona igira na Tsiu ara tangoliginiau kalina au totu i laona na Vale Tabu, mara tovoa laka kara labumatesiau. ²²Aia God nogo e sangaau te au gini mauri tsau mai i dani eni, mau tuu i matamui ieni mau tsarivulagia na goko tana rongona ia vanigamu sui na lokina ma na tetelona atsa. Na omea au tsarivulagia inau, e atsa saikesa vaga nogo igira na propete ma Moses goto ara katevulagimai nogoa laka sauba ke laba: ²³laka nina aqo nogo na Mesia ke rota, me ke lia na kesanina ke maurivisu tania na mate, gana ke sauvulagia na mararana na mauri saliu vanigira na Tsiu, me vanigira goto na tinoni ni veratavosi.”

²⁴Mi kalina a Paulo e isutuguna segeni vaga ia, maia Pestus e gudato vania me tsaria, “!A Paulo, o bule igoe! !Nimu sasani loki e turuvigo mo gini bule!”

²⁵Ma Paulo e goko vania a Pestus me tsaria, “!Tau na bule inau Taovia! Na omea sui au tsaria e mana. ²⁶!Migoe a Agripa na Taovia Tsapakae! Igoe o donaginigira nogo na omea girani, te inau au gini goko malemale vanigo tana rongoqira. Mau dona goto e tagara sa vidaqira na omea girani kara popoi vanigo, rongona na omea sui girani ara laba i malena, mara tau goto totu popoi kesa tana tsuruna. ²⁷?Taovia Tsapakae a Agripa, laka igoe o tutunina niqira goko na propete? !Eo, au dona laka igoe o tutunina!”

²⁸Ma Agripa e tsarivania a Paulo, “?Laka o pada igoe tana nimu goko vaga ia mo ko gini tangomana na piloana tsaku na tobaqu ma kau gini lia Kristiano inau?”

²⁹Me gokovisu a Paulo me tsaria, “!Ke tsaku se ke tau tsaku, au nongia moa God laka igoe, me pipi sui lakalaka igamu amu rongomia niqu goko i dani eni, kamu lia goto vaga inau, ma na itai tapala moa, aia ke tagara!”

³⁰Me ida na tuu na Taovia Tsapakae, me tsari na taovia tagao butona na momoru, ma ko Bernise, mara tsari tsavua pipi gira sui. ³¹Mi kalina ara rutsu i tano, ara vaigokovigi mara tsaria, “Na mane iani e tau nausekolia sa omea e tugua ke gini mate, se ka tsoniginia tana vale sosori.” ³²Ma Agripa e tsarivania a Pestus, “Na mane iani, tangomana moa ka nusia, ti vaga ia ke tau goto nongivisu pede i konina na Sesar.”

A Paulo e Vano i Roma

¹Kalina ara pedea kami vano i Itali, migira ara moloa a Paulo kolugira goto visana igira ara totu kolua tana vale sosori, i limana a Julius aia kesa na manetagao tana alaala na malagai ni Roma ara soaginia “Nina Alaala na Sesar.” ²Migami ami sage kesa tana vaka e talu i Adramitium, matena na vaka ia e varangi nogo ke aligiri na votu kalegira na vera tana butona na momoru ni Asia, mami vovotu. A Aristarkus, aia na Masedonia e talu i Tesalonika, aia goto e totu kolugami. ³Ma na dani i muri, mami tsipulonga i Sidon. A Julius e dou vania a Paulo, me tamivania ke ba tsigovigira na kulana, ma kara tusuvania visana na omea e kilia. ⁴Me tuu tana, mami babaa saviliu, ma na guguri e utusigami, te ami liu lilisi baa tana e didi liliginia na momoru ni Siprus. ⁵Ami savu taligu tana tasi ligisana na Silisia ma na Pampilia, mami longa i Mira tana Lisia. ⁶Mi tana, ma na manetagao e tsodoa kesa na vaka tavosi e talu i Aleksadria me vangarau nogo ke vano i Itali, maia e molosagegami i laona.

⁷Ami vavano kisa rago visana na dani, mami rota loki sosongo poi ami tsau i gana ngongo i Nidas. Na guguri e utusigami na longa i tana, te ami ba ravi moa tana momoru ni Krete, mami liu lilisi moa kalea tana nauna e didi tania na guguri, mami pelo tana Isuna Salmoni. ⁸Ami liu varangi i one, mi tana ami rota loki sosongo goto, poi ami kausa mami tsipu tana nauna ara soaginia Loqu na Raravi, e tau ao sagata tania na vera ni Lasea.

⁹Ami totu oka tana, poi e tsau baa tana tagu e tau goto tugua na vavano babaa, rongona e liusinogoa na dani tabu ara soaginia na Dani na Sese Matena, 27:9 “Na Dani Tabu na Sese” Na dani tabu iani e laba tana tagu na ngalitupa i tana e loki na guguri tana Tasi Mediteranean me gini loki sosongo na tasi. me laba nogo na tagu na legai loki. Te e tuu a Paulo, me parovatavigira me tsaria, ¹⁰“Tugamuna, au reia laka nida vavano tuu ieni me ke baa sauba ke seko loki baa; me ke tau utu ti kara nanga sui na lutsa kolu vaka ma na tinoni goto.” ¹¹Maia niqira manetagao na malagai aia e reitutugua a Paulo, e padalokia baa kara muria ka niqira pede kaira na taovia na vaka ma na tamanina na vaka, me tau gini boe na omea e tsaria a Paulo. ¹²Ma na loqu tana ara totu e tau tugua na tsoboravi tana tagu na bisi. Te danga vidaqira na mane na vaka ara suguradi laka ke votu na vaka, ma kara tovoa laka kara tsau nomoa i Piniks ti ke tau utu, mi tana ti kara ba toturavi tana tagu na bisi. I Piniks, aia nogo kesa na loqu tana momoru ni Krete, i tana e didi tania na koburu ma na ara.

Na Legai Loki i Mao

¹³Me puka tetelo na guguri ni ata, migira na mane na vaka ara pada kara muria na omea ara padanogoa, mara raqakaea na piniti, mara liu lilisi tabana na momoru ni Krete. ¹⁴Tau oka te e mai tsauligira na guguri votu loki sosongo. ¹⁵E gadovia na vaka me utugana vania ke vavano goto i matana na guguri, te ami mololea na tagaoviana na vaka ma na guguri segenina moa e tavaa na vaka. ¹⁶Ami tsodoa na raravi tetelo kalina ami kausa, mami lilisi ligisana na momoru tetelo ni Kaoda. Ami rota loki te ami tangomana na maurisiana na tiqina na vaka. ¹⁷Ara raqadatoa na tiqi i laona na vaka, mi muri ara adigira visana na bari mara sori taligutiginia na vaka. Ara matagunia ke tau toga na vaka tana tseve varangisia tabana na Libia, te ara aditsunagira sui na selo, mara molo vania na guguri segenina moa ke tavaa na vaka.

¹⁸Me seko sosongo babaa moa na guguri ma na tasi, mi tana dani ngana mara tuturiga na tsoniana i tasi visana gana lutsa na vaka. ¹⁹Mi tana tolunina dani mara anguni tsunagira i tasi na turina na omea na aqo i laona na vaka. ²⁰Danga na dani ami tau goto reilakana na matana na aso ma na veitugu, me mai loki babaa na guguri. Mami tau nogo pada laka sauba kami mauri.

²¹Me oka tetelo nogo igira na tinoni tana vaka ara tau gania sa mutsa, ma Paulo e tuu i mataqira me tsarivanigira, “Tugamuna, ti vaga kamu tu rongomangaqu i votangana ma ka tau mololea i Krete me utu ke seko na vaka, me utu goto kara nanga na omea sui. ²²Mi kalina ia, inau au nongigamu kamu laka na tobakuku. Tagara ka tau gua igita. E utu lelee ke mate sa vidamui. Eo, ma na vaka moa sauba ke nanga, migamu tagara. ²³Au gini goko vaga ia rongona i bongi moa e laba i koniqu kesa nina angelo niqu God, aia na God inau au lotu vania, ²⁴maia e tsarivaganana vaniau: ‘!A Paulo, ko laka na matagu! Sauba moa ti igoe ko tuu i matana na Sesar. Aia nogo na rongona te aia God e rongomia nimu nonginongi, me sauba ke maurisigira igira sui ara sage kolugo tana vaka.’ ²⁵!Vaga ia, migamu kulaqu, kamu malagai moa! Kamu laka matagu. Au norua God laka aia sauba ke naua me ke laba nomoa vaga aia e tsarinogoa vaniau. ²⁶Me sauba nomoa ka tsaralonga i one kesa tana momoru.”

²⁷Mi tana sangavulu vatinina bongi, ma na guguri e tavalagini bamaia na vaka i levugana na tasi tana ara soaginia na Mediteranean. Mi tana gana ngongo na levugata, migira na mane na vaka ara pada laka ami varangisi nogo ngatsua kesa na momoru. ²⁸Te ara tsonitsunaa na tovomao, mara reia e rukapatu sangava na maona. Tau oka i muri mara tovomao goto, mara reia e sangavulu tsege moa na sangava na maona. ²⁹Ara gini matagu rongona na vaka ke tau gado tana vatu, te ara tsonitsunatugira vati na piniti i murina na vaka mara pitua ke dani male. ³⁰Migira na maneaqo tana vaka ara tovoa laka kara tsogo tania na vaka, mara torovaginitsunaa na tiqi i tasi, mara gini pero laka kara ba tsonigira moa visana na piniti i nagona na vaka. ³¹Ma Paulo e tuu, me tsarivanigira na manetagao migira nina malagai, “Ti vaga igira na maneaqo tana vaka kara tau totuvisu tana vaka, me utu goto kamu mauri igamu.” ³²Te ara tuu igira na malagai, mara togikutia na bari ara soriginia na tiqina na vaka mara mololea me tsobovano segenina.

³³Me varavara mai nogo na dani, ma Paulo e raigira kara mutsa me tsarivanigira: “Putsi nogo sangavulu vati na dani igamu amu pipitu me tau moa laba na beata, mi tana tagu popono gira igamu amu tau gania sa omea. ³⁴Aia au gini nongigamu kakai laka kamu ganigira visana mutsa ke tangoliginigamu. Tagara goto ke tau nanga sa vidamui.” ³⁵Murina e goko vaga ia, ma Paulo e adia visana bredi, me soadoua God i mataqira sui, me ngitigira na bredi me tuturiga na mutsa. ³⁶Me pipi gira sui tana e pidi na tobaqira mara mutsa. ³⁷Migami sui i laona na vaka ami ruka sangatu vitu sangavulu ono. ³⁸Mi kalina ara mutsa masu sui nogo, mara tsonigira i tasi na turina na lutsa e kauvisu rongona ke gini malamala na vaka.

E Toga na Vaka

³⁹Mi tana dani male, migira na mane na vaka ara tau reigadovia na momoru. Ara reia moa kesa na loqu dou, mara pada ti ke tau utu mi tana nogo kara moloa me ke susuvata longa na vaka. ⁴⁰Te ara togikutigira na barina na piniti, mara mololegira mara puka i tasi. Mara nusiligigira na bari ara soriginigira na vose na tagao. Mara raqadatoa na selo ni nago, rongona na guguri ke sualaginilongaa na vaka, mami kalea i one. ⁴¹Ma na vaka e ba gado tana tseve me toga tana. Na nagona na vaka e susuvata tana one, me kau tana me utu ke aligiri. Ma na panu loki ara labua na murina na vaka me tarese sui.

⁴²Mi tana, igira na malagai ara vangaraua laka kara labumatesigira sui na mane sosori, rongona kara tau olo longa segeniqira i one ma kara tsogopoi. ⁴³Maia niqira taovia e ngaoa laka ke mauri a Paulo, te e tongokakai vanigira kara laka na nauvaganana ia. Maia e moloketsa vanigira sui igira ara dona na olo kara ida na tsipu i tasi ma kara olo longa i one; ⁴⁴migira tavosi kara tsari ma kara gini olo na pava se ke visana na tapana na vaka. Mami nauvaganana nogoria te ami gini tsaralonga sui i one.

I Malta

¹Mi kalina igami ami tsaralonga dou sui i one, te ami rongomia laka na momoru ia i Malta nogo. ²Migira na tinoni ni tana ara dou sosongo vanigami. E tuturiga tumu na usa me bisi, migira ara tsoko vanigami na lake mara maviginigami. ³A Paulo e ba tsakoa kesa na ivogo na gai, me tsonia i laona na lake, ma na paparana na lake te e rutsu mai kesa na muata me virigia na limana a Paulo. ⁴Migira na tinoni na vera ia ara reia na muata e tsautsau i limana a Paulo mara tsaria, “!Na mane iani e tau ngatsu utu ti ke dona na matesi tinoni! Me atsa moa te e matepitsa nogo i tasi, mi kalina ia sauba nomoa ke redogana na tidao.” ⁵Ma Paulo e sidivagini baa na muata i laona na lake, me tau lelee vatsangia sa omea ke laba. ⁶Mara pipitu laka ti kara reia ke tsomo na konina, se ke tavongani puka me ke mate. Ara pitu oka, mara tau goto reia sa omea ke guania, te e oli niqira papada mara tsaria, “!Tugamuna, ma na god nomoa na mane ia!”

⁷Me tau ao tania na nauna ia ara totu visana na uta, nina uta nogo a Publius na taovia tana momoru ia. Maia e gini maviginigami dou sosongo, me tolu na dani popono ami totu i valena. ⁸Na tamana a Publius e lobogu loki sosongo me tsaro i valena. E masagi loki me gadovigotoa na liuliu. Ma Paulo e sage tana vokina me lotu vania me molo limana i konina me maurisia. ⁹Kalina igira ara reia e laba na omea vaga ia, me pipi sui na tinoni lobogu tana momoru ia ara mai, ma Paulo e maurisigira. ¹⁰Ara vangalaka sosongo vanigami, mi kalina ami aligiritugua na vano, migira ara lutsangi vanigami na mutsa gana i sautu.

Tu i Malta me Tsau i Roma

¹¹Ami totu tolu na vula i tana, mi muri mami sage kesa tana vaka e talu i Aleksadria, me mai tsoboravi nogo tana momoru ia kalina e loki na bisi. Ma na asana na vaka ia “Na Tidao Batso.” ¹²Igami ami votu mami ba tsau tana verabau i Sirakuse, mami totu tana e tolu na dani. ¹³Tuu tana, mami votutugua, mami ba tsipu i Regium. Mi tana dani ngana, me maitugua na guguri ni ata, mami vovotu ruka na dani te ami tsau tana verabau ni Puteoli. ¹⁴Ami tsodogira tana visana na tinoni tutuni, mara nongigami kami totu kolugira ke vitu na dani. Mi muri moa ti ami ba tsau i Roma. ¹⁵Mi kalina igira na tinoni tutuni ara totu i Roma ara rongomia laka igami ami maimai nogo i sautu, te ara tuu mara mai valalegami, mara mai tsau tana Vera na Maketi i Apius mi Luma Tolu. Mi kalina a Paulo e reigira e gini dou sosongo tobana me soadoua God.

I Roma

¹⁶Mi kalina ami tsau i Roma, migira na taovia ni tana ara tamivania a Paulo ke totu segenina kolua kesa moa na malagai ke matalia. ¹⁷Putsi tolu na dani, ma Paulo e soasaigira igira niqira ida na Tsiu ara totu tana. Mi kalina ara maisai sui, maia e tsarivanigira, “!Igamu na kulaqu! Kamu reia, e atsa moa ti inau au tau nausekolia sa omea vanigira nida tinoni, se kau sekolia sa omea i laona nida sasaga ni sau ara tusumai vanigita igira na mumuada, migira ara tsoniau moa tana vale sosori i Jerusalem, mara livuau i limaqira na Roma. ¹⁸Migira na Roma ara torogoko i koniqu, mara ngaoa kara nusiau rongona ara tau tsodoa laka kau naua sa omea e tugua kau gini mate. ¹⁹Mi kalina moa igira na Tsiu ara tongoa na nusiaqu, te au gini nongivisutugua na pede i konina na Sesar, atsa moa ti inau kau tau tamanina sa rongona kau gini keli vanigira niqu tinoni. ²⁰Aia nogo na rongona te au soagamu kamu mai, ma kau gini goko kolugamu. Igamu amu reigira nogo na itai tapala girani igira ara soriginiau. Eo, ara soriginiau na itai tapala, tana rongona nogo aia kesa igira na tinoni ni Israel ara amesi okanogoa laka sauba ke mai.”

²¹Migira ara tuu, mara tsarivania a Paulo, “Igami e tau laba sa leta i konimami ke talu i Judea tana rongomu igoe. Me tau goto labamai sa tasida ke talumai i tana me ke adimaia sa turupatu se sa goko ke seko tana rongomu igoe. ²²Migami ami padangaoa kami rongomia ti nagua nimu papada igoe. Ami dona moa laka pipi tana nauna sui igira na tinoni ara gini goko kapusia moa na lotu vaolu aia igoe o totu i laona.”

²³Migira ara titi danina kolua a Paulo, mara danga baa na tinoni ara saimai tana vale tana e totu a Paulo. Me tuu tana matsaraka me poi e tsau tana bongi, ma Paulo e tsaritutugua vanigira moa na turupatuna tana rongona na Verana God. Me adikaea vanigira na gokona nina Ketsa a Moses ma niqira mamare na propete, me tovoa ke naua ma kara gini tutunina a Iesu. ²⁴Me visana vidaqira ara tutunina rago nina goko, mara visana tavosi ara tau nomoa tutunina. ²⁵Te ara tuu na tinoni mara tavota, mara gini vaimangasuguradigi segeniqira murina kalina ara rongomia a Paulo e tsaria na goko vaga iani: “!Mi tana nogo e gado saikesa nina goko na Tarunga Tabu vaga e katemainogoa a Isaia na propete vanigira na mumuamui! ²⁶Aia e tsaria:

‘Ko baa, mo ko tsarivanigira na tinoni girani:

Eo, igamu sauba kamu rorongovata, ma kamu rorongovata, me utu moa kamu padagadovia,

me sauba kamu momoro, ma kamu momoro, me utu moa kamu reigadovia,

²⁷rongona e pono sosongo na tobaqira na tinoni girani,

mara ponotia na kuliqira,

mara maturukapusia na mataqira.

Ara nauvaganana ia, rongona ara tau ngaoa kara morosiginia na mataqira,

ma kara rongomiginia na kuliqira,

ma kara padagadoviginia na tobaqira,

ti kara gini pilovisumai i koniqu, e tsaria God,

minau kau maurisigira.’ ”

²⁸Mi tana a Paulo e suilavaginia nina goko me tsaria: “Me vaga ia, migamu nogo kamu dona laka na turupatu dou tana rongona na mauri saliu e talu i konina God e laba nogo vanigira na tinoni ni veratavosi. !Migira nogo sauba kara tamidou na rongomiana!” ²⁹Mi murina a Paulo e tsaria na goko vaga ia, mara tavota igira na Tsiu mara vaipetsakoegi segeniqira.28:29 Visana tana mamare tavosi ara tau moloa na buto 29.

³⁰A Paulo e totu ruka na ngalitupa popono tana vale e voli segenina nogo, mi tana e gini mage na goko koluaqira igira sui ara mai na tsigoviana. ³¹E turupatuna vanigira tana rongona na Verana God, me sasanigira tana rongona na Taovia Iesu Kristo. Me pipi sui tana nina goko e tau goto matagu, me tagara goto ke kesa ke tovoa na tukapusiana.