NA PAPI

NA TINONI PEDE

(JUDGES)

Na Vuresi Makaliana Na Omea Ara Marea Tana Papi Iani

I laona na papi iani ara soaginia na papi Na Tinoni Pede ara totu visana na turupatuna na omea ara laba kesa tana tagu seko vanigira na tinoni ni Israel, tû tana tagu kalina igira ara tangolia na vera ni Kanaan, me tsau bâ kalina ara turuvaginia kesa niqira taovia tsapakae segeni. Ma na turupatu girani ara kalegira niqira aqo visana na tinoni tangirongo, na mane ma na daki, ara soaginigira na “tinoni pede.” Migira visana na vidaqira ara tau na tinoni na votapede, mara taovia tagao vanigira na mane vaumate. Maia Samson, aia e kesa i vidaqira e tangi loki bâ gana rongo. Ma na turupatuna nina omeomea ara maretsunâ tana Lova 13 me tsau tana Lova 16 tana papi iani.

Na sasani loki bâ tana papi iani aia e kalea laka kalina igira na tinoni ni Israel ara totukakai i konina God mara murigira nina ketsa, tana tagu vaga nogo ia ara dona kara mauri dou tana goto ma na rago. Mi kalina ara piloligi tania God mara petsakoe vania, mi tana e laba na tagu seko ma na rota vanigira.

Eo, mi tana papi iani e totu goto kesa na sasani e loki tsapakae goto bâ. Maia nogo laka atsa moa ti vaga na vera popono ara piloligi tania God mara petsakoe vania me gini laba na tagu seko vanigira, maia God e vangaraua sailagi na maurisiaqira nina tinoni ti vaga igira kara padasavia niqira sasaga seko ma kara pilovisutugua i konina aia.

Na Omea Ara Marea Tana Papi Iani

Na omea ara laba tsau tana mateana a Josua 1:1–2:10

Igira na tinoni pede tana Israel 2:11–16:31

Na turupatuna visana goto na omea ara laba 17:1–21:25

1

Na Puku Ka Koniqira a Juda ma Simeon Ara Ka Tangolia a Adonibesek

1Mi murina na mateana a Josua, migira na tinoni ni Israel ara tû mara veisuâ na Taovia, “?Taovia na puku gua tu laomami tugami ke ida ke tû me ke vailabugi kolugira na Kanaan?”

2Ma na Taovia e tsarivanigira, “Ke ida tsotsodo na puku konina a Juda. Inau sauba kau moloa na kao tana limaqira igira.”

3Mi tana migira na tinoni tana puku konina a Juda ara tsarivanigira na tinoni tana puku konina a Simeon, “Igamu kamu dulikolugami, migita sui ka vano sai tana vovotana kao aia God e saunogoa vanigami ma ka vaisangagi na vailabugi koluaqira na Kanaan ara totu i tana. Mi muri ti igami goto kami sangagamu igamu na vailabugi tana vovotana kao aia God e sauvanigamu igamu.” Mara tami, 4migira sui na mane tana puku ka koniqira Simeon ma Juda ara vaisangagi tana vailabugi ia kolugira na Kanaan. Ma God e sauvanigira na susuliga gana kara tangomana na tuliusiaqira na tinoni ni Kanaan migira na Peres, ma na labupukaliaqira goto ara sangavulu na toga na mane i Besek. 5Mi tana nogo ara ba tsodoa a Adonibesek mara vailabugi kolua i tana. 6Ma Adonibesek e tû me tsogoligi tanigira. Migira ara ulotsari murina mara tangolia, mara kavikutiligi tugira sui na kakauna loki i limana mi tuana goto. 7Mi kalina ara nauvaganana vania ia, maia a Adonibesek e tsaria, “Ara vitu sangavulu na taovia tsapakae inau au kutiligigira nogo na kakauqira loki tana limaqira ma na tuaqira, migira ara tsakosaigira na duduna na mutsa ara puka i vavana niqu bela na mutsa inau. Mi kalina ia, ma God e nauvaganana vaniau goto inau vaga saikesa nogo na omea inau au nauvanigira goto igira.” Mara adivanoa i Jerusalem, mi tana e ba mate.

Na Puku Konina a Juda Ara Tangolikaira Na Jerusalem ma na Hebron

8Migira na mane vaumate tana puku konina a Juda ara bokia na vera ni Jerusalem mara tangolia. Ara labumatesigira sui na tinoni i tana mara mololakena na verabau popono ia. 9Mi muri mara vano na vailabugi kolugira na Kanaan igira ara totu tana kao vungavungaga, mi tana vera i tuana na vungavunga, mi tana kao mamatsa tabana i ata. 10Mi tana mara tû mara baginigira na Kanaan ara totu tana verabau ni Hebron, aia na vera ara soaginia i sau i Kiriat Arba. Mi tana ara tuliusigira na duli tu koniqira a Sesai, ma Ahiman, ma Talmai.

A Otniel e Tangolia na Verabau ni Debir

(Josua 15:13-19)

11Me tû i Hebron, migira na mane vaumate ni Juda ara vano na vailabugi kolugotoa na verabau ni Debir, aia na vera ara soaginia tana tagu ia i Kiriat Seper. 12Me kesa vidaqira na mane ni Juda, aia a Kaleb na soana, e tû me tsaria, “Inau sauba kau saua na dalequ daki, aia ko Aksa ke taugâ aia na mane ke tangomana na tangoliana na vera ni Kiriat Seper.” 13Maia Otniel na dalena a Kenas aia na kulana tetelo a Kaleb, aia nogo e tangolia na verabau ia. Maia Kaleb e tû me saua ko Aksa na dalena vania a Otniel ke taugâ. 14Mi tana dani na mutsasai rongona na tauga, maia Otniel e raia na savana ke ngasua konina na tamana ke sauvania ke kesa na kao. Mi kalina ko Aksa e tsunaligi tania nina asi, maia Kaleb na tamana e veisuâ, “?Egua, laka o ngaoa sa omea i koniqu?” 15Maia e gokovisu vania tamana me tsaria, “Eo, igoe o sauvaniau kesa nogo na kao, ma na kao ia e totu tana nauna e mamatsa sosongo. Te au nongigo ko sauvaniau goto ke kesa na nauna ke totu na maomao na kô.” Maia Kaleb e sauvania kesa na vuravura na kô i kelana na vungavunga, me kesa i tuana na vungavunga.

Ka Niqira Tangomana Kaira Na Puku Ka Koniqira a Juda ma Benjamin

16Igira na kukuana na tamana na savana a Moses, aia na Ken, ara dulikolugira na tinoni ni Juda, mara tû i Jeriko, aia na verabau i tana e totu danga na gai na niu tsukatsuka, mara bâ kesa tana kao mate tabana i ata i Arad tana Juda. Mi tana ara ba totu i laoqira na Amalek. 17Migira na tinoni ni Juda ara vano kolugira na tinoni ni Simeon mara vaisangagi na tuliusiaqira na Kanaan, igira ara totu tana verabau ni Sepat. Ara vealaginia na vera ia, mara vuipukalia me seko saikesa, mara olia na soana mara soaginia i Horma.1:17 Tana goko Hibru na soa Horma e vaga moa ‘vuipukalia’.18-19Ma na Taovia e sangagira na tinoni ni Juda mara aditamaniqira na kao vungavungaga ia. Mara tau moa tangoligira na vera ni Gasa, mi Askelon mi Ekron kolua na vovotana niqira kao ara totu polipoligira. Rongona igira na tinoni ara totu tana vera girani tabana i tasi ara tamanina niqira terê tapala gana na vailabugi, me gini utu vanigira na tinoni ni Juda kara tangomana na tsialigiaqira. 20Mara sauvania a Kaleb na vera ni Hebron, vaga a Moses e pedenogoa vanigira.1:20 “vaga a Moses e pedenogoa vanigira.” Reia tana nina Papi a Josua 15:13-14. Maia Kaleb e tsialigigira tania na verabau ia ara tu tolu na duli igira na kukuana nogo a Anak. 21Migira na tinoni tana puku konina a Benjamin ara tau moa tsialigigira na Jebus ara totu i Jerusalem. Migira na Jebus ara totu kolugira babâ moa na tinoni tana puku konina a Benjamin tû nogo tana tagu ia.

Na Puku Ka Koniqira Epraim ma Manase Ara Tangolia na Verabau ni Betel

22-23Na puku ka koniqira a Epraim ma Manase ara ka vangaraua na bokiana na verabau ni Betel, aia na vera ara soaginia tana tagu ia i Lus. Maia na Taovia e sangagira. Mara tû mara mologira visana na mane kara liudodo ma kara togatoga i laona na verabau ia. 24Mi sautu ara tsodoa kesa na mane ni tana e rutsuligi tania na vera ia, mara tangolia mara tsarivania, “Ko tsarivanigami kami liu koegua ti kami tangomana na sage i laona na verabau ia. Ma ti ko tsarivanigami me utu lelê kami nauvanigo sa omea seko.” 25Maia e tû me sausautuna vanigira. Mi tana migira na tinoni ni Epraim mi Manase ara sage i laona na verabau ia mara labumatesigira na tinoni sui lakalaka ara totu i tana. Maia lelê moa na mane ia ma na savana ma na dalena ara tau labutugira. 26Me kesa tana tagu i murimai, maia na mane ia e ba totu tana niqira kao na Het, me logoa kesa nina verabau i tana, me soaginigotoa i Lus, ma na soana ia e totu moa me tsaumai i dani eni.

Na Tinoni Igira na Israel Ara Tau Tsialigigira

27Na puku konina a Manase ara tau tsialigigira na tinoni ara totu i laona na vera ni Bet Sean, mi Taanak, mi Dor, mi Ibleam, mi Megido, migira goto ara totu tana vera varangi; migira na Kanaan ara totu kolugira babâ moa i tana. 28Mi kalina igira na Israel ara dadanga mara susuliga ara tû mara turugira na Kanaan kara aqo vanigira, mara tau moa tsialigigira sui tania na vera ia.

29Migira na puku konina a Epraim ara tau goto tsialigigira na Kanaan ara totu tana verabau ni Geser, me vaga ia migira na Kanaan ara totu kolugira babâ moa i tana.

30Migira na puku konina a Sebulun ara tau goto tsialigigira na tinoni ara totu tana verabau i Kitron mi Nahalal, me vaga ia migira na Kanaan ara totu kolugira babâ moa i tana, migira na Israel ara turuginigira kara aqo lê vanigira.

31Migira na puku konina a Aser ara tau goto tsialigigira na tinoni ara totu tana verabau ni Ako, mi Sidon, mi Alab, mi Aksib, mi Helba, mi Apek mi Rehob. 32Igira na tinoni ni Aser ara tau tsialigigira na Kanaan ara totu nogo tana, mara mauri lalo kolugira moa.

33Migira na puku konina a Neptali ara tau goto tsialigigira na tinoni ara totu tana verabau i Bet Semes mi Betanat. Migira na tinoni ni Neptali ara totu kolugira moa na Kanaan ara mauri i tana, mara turuginigira moa kara aqo lê vanigira.

34Igira moa na Amor ara susuliga mara tsiavisugira dato na tinoni tana puku konina a Dan tana kao vungavungaga, mara tau goto tamivanigira kara tsunamai i lao tana poina. 35Migira na Amor ara totu babâ moa tana vera ni Aijalon, mi Saalbim, mi tana Vungavunga Heres, ma na puku ka koniqira a Epraim ma Manase ara tagaovigira mara turuginigira kara aqo lê vanigira.

36Niqira votavota na kao igira na Amor e liu tsapatugu dato tû i Akrabim me tsau i Sela tabana bâ i vava me dadato saviliu.

2

Nina Angelo na Taovia e Laba i Bokim

1Nina angelo na Taovia e mololea i Gilgal me vano i Bokim me ba tsarivanigira na tinoni ni Israel na goko vaga iani, “Inau nogo au adirutsumigamu tania na vera ni Ejipt, mau adivanogamu nogo tana kao aia au veke idanogoa vanigira na mumuamui. Mi tana tagu ia au tsarivanigamu, ‘E utu saikesa goto inau kau kutsia niqu tabana na vaitasogi au naua kolugamu. 2Migamu nimui aqo kamu laka saikesa goto na nauana kesa na vaitasogi kolugira na tinoni ara totu tana kao iani. Ma nimui aqo goto kamu toroutsanigira niqira belatabu igira.’ Miava, migamu amu tau lelê goto naua na omea vaga inau au ketsaligamu. ?Ma nagua moa amu naua? 3Me vaga ia, mi kalina ia e utu goto inau kau tsialigigira ida talu na tinoni girani vanigamu. Migira sauba kara lia sailagi gamui gala, migamu sauba kara sogotiginigamu moa na samasama vaniaqira niqira god peropero.” 4Mi kalina na angelo e tsarivaganana vanigira sui ia, migira na tinoni ni Israel ara viri tuturiga na ngangai. 5Maia nogoria na rongona ti ara soaginia na vera ia i Bokim.2:5 Tana goko Hibru na soa Bokim e vaga moa ‘igira ara ngangai.’ Mi tana nogo igira ara savoria niqira kodoputsa vania na Taovia.

Na Mateana a Josua

6A Josua e molovanogira na tinoni ni Israel, me pipi na tinoni tatasa e ba aditamanina kesa butona na kao ia. 7Mi kalina a Josua e mamauri moa, migira na tinoni ni Israel ara aqo dou vania moa na Taovia. Mi murina na mateana a Josua, migira ara nauvaganana babâ moa ia kalina ara mamauri moa igira na tinoni lokiloki igira ara reisegeniqira nogo pipi na omea loki sui aia na Taovia e nauvanigira nogo na tinoni ni Israel. 8Ma Josua aia nina maneaqo na Taovia ma na dalena a Nun e mate kalina aia e tsaulinogoa kesa sangatu sangavulu na ngalitupana. 9Ma na konina ara qilua tana nina butona kao segeni nogo i Timnat Sera tana kao vungavungaga i Epraim tabana i vava na Vungavunga Gaas. 10Migira na vatavata i konina a Josua ara mate sui goto. Migira moa na vatavata e botsamai i muri ara padale saikesalia na Taovia ma na omea sui aia e nauvanigira na tinoni ni Israel.

Igira na Israel Ara Mololea Na Samasama Vaniana na Taovia

11Mi muri migira na tinoni ni Israel ara sasi i matana na Taovia mara tuturiga na aqo vaniaqira na Baal. 12Ara mololea na samasama vaniana na Taovia aia niqira God na mumuaqira, maia na God e adirutsumigira tania na Ejipt, mara tuturiga na samasama vaniaqira visana na god tavosi, igira nogo niqira god igira na tinoni ara totu polipoligira. Ara taotsuporu vanigira na god peropero, ma na Taovia e gini kore sosongo vanigira. 13Ara mololenogoa na samasama vaniana na Taovia mara tû mara aqo vanigira na Baal2:13 “Baal” Igira nogo na god mane igira na Kanaan ara samasama vanigira agana ke gini vuaga dou na kao ma na tinoni. ma na Astartes.2:13 “Ko Astartes” Igira nogo na god daki igira na Kanaan ara samasama vanigira agana kara sangagira me ke managaqira tana vailabu.14Ma na matena igira ara nauvaganana ia te na Taovia e gini kore loki sosongo vanigira na tinoni ni Israel, me tû me tamia kara mai na mane labupoi ma kara labunovotigira, ma kara komia pipi niqira omea sui. Me tamigotoa vanigira gaqira gala ara totu tana vera polipoligira kara susuliga liusigira. Mi tana migira na Israel e utugana sosongo vanigira kara isutuguqira segeni. 15Me pipi kalina igira na Israel ara vano tana vailabu ma na Taovia e tau nogo totu tabana kolugira vaga aia e vekea ke nauvanigira. Mi tana migira ara totu moa i laona na rota loki sosongo.

16Mi muri ma na Taovia e sauvanigira na tinoni ni Israel visana gaqira ida kara maurisigira tania na limaqira igira na mane vanga labupoi. 17Eo, migira na Israel ara tau goto gini boe na rongomangaqira gaqira ida. Na vera ni Israel e tau nogo muria na Taovia, me samasama vanigira moa na god tavosi. Igira na mumuaqira ara muridoua pipi nina ketsa na Taovia, migira moa na vatavata vaolu girani ara mololetsakua na nauvaganana ia. 18Me pipi kalina ti vaga na Taovia ke sauvanigira na tinoni ni Israel kesa gaqira ida, mi tana tagu popono kalina aia e mamauri moa, maia na Taovia e sangâ me gini tangomana na laumaurisiaqira nina tinoni tania na limaqira gaqira gala. Na Taovia e galuvegira tugua rongona igira ara kukungu tana rota e bingi sekoligira. 19Mi kalina e mate na ida ia, migira na tinoni ara visutugua tana niqira omeomea ni sau, ma niqira sasaga igira e seko liusia bâ na vatavata ida. Igira ara tû mara aqo mara samasama vanigira na god tavosi, mara sove saikesa na mololeana niqira sasaga tabaru ara naua. 20Mi tana me gini kore loki sosongo na Taovia kolugira na tinoni ni Israel me tsaria, “Na puku na tinoni girani ara kutsia niqira tabana na vaitasogi au naua kolugira mau ketsaliginigira na mumuaqira kara muria. Ma na rongona ara tau rongomangaqu inau, 21ti inau sauba e utu goto kau tsialigigira na puku na tinoni tavosi ara tototu moa tana kao ia kalina a Josua e mate. 22I koniqira nogo na tinoni girani inau kau gini aqo na mani tovoleaqira niqu tinoni, ma kau reia ti vaga igira na Israel girani kara muriau vaga nogo ara naua igira na mumuaqira.” 23Me vaga ia maia na Taovia e tamivanigira rago na puku na tinoni tavosi kara totuvisu moa tana kao ia. Me tau goto tamivania a Josua ke sugutigira, me tau goto tsialigira tsaku murina na mateana a Josua.

3

Igira na Puku Tavosi Ara Totuvisu Moa Tana Kao Ia

1Bâ, ma na Taovia e molovisugira visana na puku na tinoni tavosi kara totu tana kao ia, gana na mani tovoleaqira na tinoni ni Israel, igira ara tau vati donaginia na vailabu vaga ara naua i sau i Kanaan. 2Aia e gini nauvaganana ia rongona ke sasaniginigira pipi tatasa na vatavata na tinoni ni Israel na aqona na vailabu, putsikae bâ igira ara tau vati sanga na vailabu moa sa dani. 3Igira na tinoni ni vera tavosi aia God e mologira kara totuvisu moa i laogira ara tu tsege na verabau na Pilistia, igira sui na Kanaan, ma na Sidon, ma na Hivi, igira ara totu tana Vungavunga Lebanon, tû tana Vungavunga Baal Hermon me ba tsau tana Matana Sautu i Hamat. 4Tugirani nogo na vera God e molovisugira nogo agana kara lia na mani tovoleaqira na Israel, na mani tsodovulagiana ti vaga kara murigira na ketsa aia na Taovia e sauvanigira nogo na mumuaqira i sau ginia a Moses. 5Me vaga ia, migira na tinoni ni Israel ara logo veraqira i laoqira na Kanaan, ma na Het, ma na Amor, ma na Peres, ma na Hivi ma na Jebus. 6Mara tauga lalo kolugira, mara sanga na samasama vaniaqira niqira god.

A Otniel

7Migira na tinoni ni Israel ara padale saikesalia na Taovia niqira God. Ara sasi i matana aia mara samasama vanigira na nununa lê na Baal ma na Asera. 8Me vaga ia, ma na Taovia e gini kore loki sosongo vanigira na Israel, me tû me molovania na taovia tsapakae aia Kusan Risataim ni Mesopotamia ke tangoligira, me ke tagaovi kaputigira i laona e alu na ngalitupa popono. 9Mi muri migira na Israel ara ngangaidato vania na Taovia, maia e molo bâ vanigira kesa na mane ke maurisigira. Ma na mane ia aia nogo a Otniel, na dalena Kenas, aia na kulana tetelo a Kaleb. 10Ma na susuligana na Taovia e totuvia, maia e gini lia gaqira ida na Israel. Ma Otniel e vano tana vailabugi kolua na taovia tsapakae ni Mesopotamia. Ma na Taovia e sangâ a Otniel me gini tangomana na tuliusiana na taovia tsapakae ni Mesopotamia. 11Mi tana e gini laba na rago tana na vera ia i laona e vati sangavulu na ngalitupa. Mi muri ma Otniel e mate.

A Ehud

12Migira na tinoni ni Israel ara sasi tugua i matana na Taovia. Ma na rongona nogo ara nauvaganana ia, ti na Taovia e molovania na taovia tsapakae a Eglon ni Moab ke susuliga liusigira na Israel. 13A Eglon e sai alaala i koniqira na Amon ma na Amalek. Mara labupukaligira na Israel mara tangolia i Jeriko, aia na verabau i tana ara tû danga na gai na niu. 14Migira na Israel ara totu i vavana nina tagao a Eglon i laona e sangavulu alu na ngalitupa.

15Mi muri, migira na Israel ara ngangaidato vania na Taovia, maia e molo bâ vanigira kesa na mane ke maurisigira. Ma na mane ia aia nogo a Ehud, na mane limamauli, maia na dalena a Gera tana puku konina a Benjamin. Igira na tinoni ni Israel ara molovanoa a Ehud ke adivangalaka bâ vania a Eglon na taovia tsapakae ni Moab. 16A Ehud e aqosi segenina kesa nina isi vavanga ruka levu, e varangi ke tinaqe ruka buto kakau na katsina. Maia e soria tana tabana madoana me tsavupoiginia na polona sagesage. 17Mi muri maia e adigira na vangalaka me vano ke saugira vania a Eglon. Ma Eglon kesa na mane papaquru sosongo. 18Mi kalina a Ehud e sausuinogoa na vangalaka vania, maia e tsarivanigira na mane ara sangâ na kalagaiaqira kara visu i vera. 19Maia e dulikolugira vano. Mi kalina ara ba tsau tana nauna ara totu na titinonina na god peropero varangisia i Gilgal, maia Ehud e pilo me visu bâ tugua i konina a Eglon me tsarivania, “Taovia, au tamanina kesa na turupatu e kalego segeni moa igoe.”

Mi tana ma na taovia tsapakae e tû me ketsaligira nina maneaqo, “Igamu kamu vano, mi kagami kami ka totu segeni.” Migira sui ara tû mara tsuna sui i tano.

20Mi kalina na taovia tsapakae e tototu segenina moa i laona nina voki na totu bisibisi i gotu na vale tana e atsa, maia Ehud e ba laba i matana me tsarivania, “Inau au adimaia vanigo kesa na turupatu e talumai i konina God.” Mi tana maia na taovia tsapakae e tudato. 21Maia a Ehud e tangoliginia na limana mauli na isi e sorinogoa tana tabana madoa, me tsukulaginia bâ tana tobana na taovia tsapakae. 22Ma na isi ia e sage popono kolua na tutuana i laona na tobana na taovia tsapakae, ma gana paquru na mane ia e tsavu poponoa na isi. Ma Ehud e tau goto vutiligia na isi ia tania na tobana na taovia tsapakae, me ba rutsulaba i murina i levugana ruka tuana. 23Me nauvaganana sui ia a Ehud me rutsu i tano, me vongovisugira na matsapa me ravekakaigira. 24Me vano. Migira na maneaqo ara visumai mara reigira na matsapa ara ravekakaigira, mara padâ laka na taovia tsapakae e totu moa i laona tana nauna gana na tabataba. 25Migira ara pipitu oka, mara tau goto dona nagua kara naua. Mi kalina ara reia laka aia e tau goto sangavia na matsapa, migira ara tû mara piuliligia na raravena na bani mara sangavia. Mi tana ara reia niqira taovia e tsaro nogo na matena i kelana na bela i laona na vale.

26Ma Ehud aia e tsogoligi nogo kalina igira ara pipitu moa. Me liu putsi bâ tana nauna ara totu na titinonina na god peropero, me ba tsogovano saviliu i Seira. 27Mi kalina aia e ba tsau i tana tana kao vungavungaga i Epraim, maia e uvia nina tavuli me soagira na mane ni Israel kara vano tana vailabu. Maia e ida vanigira mara tsuna tania na vungavunga ia. 28Me tsarivanigira, “!Kamu tsarimuriqu igamu sui! Aia na Taovia e sauvanigamu nogoa na susuligana kamu gini tuliusigira gamui gala igira na Moab.” Migira sui ara tû mara tsarimurina tsuna a Ehud, mara ba tangolia na nauna i tana igira na Moab ara vangaraua na tulusavu tana Kô Jordan; mara tau goto tamivania ke kesa vidaqira ke tulusavu mai. 29Mi tana dani ia igira ara labumatesigira gana ngongo sangavulu na toga na mane vaumate susuliga bâ i laoqira na Moab; me tagara goto ke kesa vidaqira ke mauri. 30Mi tana dani nogo ia igira na tinoni ni Israel e managaqira mara tuliusigira sui na Moab. Mi tana e laba tugua kesa na tagu na rago tana vera ia i laona e alu sangavulu na ngalitupa.

A Samgar

31Me laba kesa segeni goto gaqira ida igira na Israel, aia nogo a Samgar na dalena a Anat. Aia goto e laumaurisia na Israel kalina e labumatesigira ara ono sangatu na Pilistia ginia nina gai na tudumi buluka.

4

Kaira Ko Debora ma Barak

1Mi murina na mateana a Ehud, migira na tinoni ni Israel ara sasi tugua i matana na Taovia. 2Me vaga ia ma na Taovia e mologira i limana a Jabin, aia e kesa niqira taovia tsapakae igira na Kanaan, maia e tagaovia na verabau i Hasor. A Sisera aia gaqira taovia nina mane vaumate na taovia tsapakae ia, e totu i Haroset. 3A Jabin e tamanina e siu sangatu nina terê tapala, me tagaovigira na tinoni ni Israel me rotasi sekoligira sosongo i laona e rukapatu na ngalitupa. Mi tana migira na tinoni ni Israel ara tû mara ngangaidato tugua vania na Taovia ke sangagira.

4Mi tana tagu nogo ia, aia ko Debora na tauna a Lapidot, aia e kesa na propete me aqo vaga nogo kesa na tinoni pede sasaga vanigira na tinoni ni Israel. 5Maia e lavu na totu sailagi i vavana kesa na gai na niu e totu i ka levugaqira na vera ni Rama mi Betel tana kao vungavungaga ni Epraim, migira na tinoni ni Israel ara dona na mai i konina ma na rongomiana nina pedegoko. 6Me kesa dani maia ko Debora e mologoko bâ vania a Barak na dalena Abinoam e totu tana verabau i Kedes tana Naptali me tsarivania: “Na Taovia na God ni Israel e sauvanigo na ketsa vaga iani: ‘!Ko adigira ke sangavulu toga na mane tana puku ka koniqira a Naptali ma Sebulun, mo ko ida vanigira bâ tana Vungavunga Tabor. 7Inau sauba kau molobâ a Sisera, aia niqira taovia nina alaala na mane vaumate a Jabin ke vailabugi kolugamu tana Kô Kison. Maia sauba ke adibagira nina terê tapala sui ma nina mane vaumate, minau sauba kau sangagamu ma kamu tuliusiginia.’ ”

8Ma Barak e tsarivania, “Eo, sauba kau vano ti vaga igoe ko dulikoluau. Me ti vaga ko tau dulikoluau igoe, minau e utu goto kau vano.”

9Maia ko Debora e tsarivania a Barak, “Eo e dou, inau sauba kau dulikolugo igoe, mo ko laka na padaana laka sauba kara soalokigo igoe rongona nimu tangomana ko naua, rongona na Taovia sauba ke moloa a Sisera tana limana kesa na daki.” Mi tana ma ko Debora e tû me dulikolua a Barak mara ka vano i Kedes. 10Ma Barak e soasaigira i Kedes kaira na puku i ka koniqira a Sebulun ma Naptali, mara sangavulu toga na mane ara mai mara tsarimurina. Maia ko Debora e dulikolua a Barak.

11Mi tana tagu goto ia aia a Heber na Ken e vaturia kesa na valepolo varangisia i Kedes ligisana kesa na gai tabu i Sananim. Aia e vanoliginogoa tanigira na Ken tavosi, igira na kukuana a Hobab na ivana a Moses.

12Mi kalina a Sisera e donagininogoa laka a Barak e dato nogo tana Vungavunga Tabor, 13maia e tû me vangaraugira ara siu sangatu nina terê tapala, me soasaigira sui nina mane vaumate i Haroset, me molovanogira kara bâ tana Kô Kison.

14Maia ko Debora e morosigira bâ me tsarivania a Barak, “!Kalina ia, ko ba tsaku! !Na Taovia nogo e ida vanigo! I dani eni nogo aia e sauvanigo na tangomana gana ko tuliusiginia a Sisera.” Mi tana ma Barak e tsuna tsaku tania na Vungavunga Tabor kolugira ara sangavulu toga nina mane. 15Mi kalina a Barak migira nina alaala na mane vaumate ara ratsia na vailabugi, me tsaku ma na Taovia e naua me gini ponopala lê na tobana a Sisera kolugira sui nina terê ma nina mane vaumate. Ma Sisera e tû me tsipuligi tania nina terê me tsogo liulê i lao. 16Ma Barak e takuvigira na mane vaumate kolugira niqira terê, mara ba tsau saikesa i Haroset. Mi tana maia migira nina mane vaumate ara labumatesigira sui lakalaka nina alaala na mane vaumate a Sisera. Me tagara goto ke kesa ke mauri.

17Maia Sisera e tsogo me ba tsau i matana nina valepolo ko Jael na tauna a Heber na Ken, rongona a Jabin na taovia tsapakae ni Hasor e tobalaka kolua a Heber ma nina tamadale. 18Maia ko Jael e rutsu tania nina valepolo me ba tsodoa a Sisera me tsarivania, “Ko sagemai Taovia, ko mai i laona niqu valepolo. Mo ko laka goto na matagu.” Maia e tû me sage, maia ko Jael e ba molopoia me tsavuginia kesa na ibe. 19Ma Sisera e tsarivania, “Ko sauvaniau kiki na kô. Au marou sosongo.” Maia ko Jael e sauvania kesa na bilo na miliki maia e inuvia, mi muri maia e tsavupoitugua. 20Maia Sisera e tsarivania, “Ko bâ mo ko tutû i matsapana na valepolo, me ti vaga ke liumai ke kesa me ke veisuago laka ti ke kesa ke totu ieni, migoe ko tsarivania laka e tagara ke kesa ieni.”

21Ma Sisera e kolae sosongo me tsaropuka bâ me maturu mate. Maia ko Jael e rutsu i tano me ba adia kesa na vatu me kesa na gai na mani soriginiana na itaina na valepolo, me sage tugua i vale me ba dodo i konina a Sisera. Me adia na gai me moloa tana rauvilana me pogaginia na vatu, ma na gai ia e tsuna saviliu i laona na kao. Me mate a Sisera. 22Mi kalina a Barak e mai na laveana a Sisera, maia ko Jael e ba tsodoa me tsarivania, “!Ko mai ieni! Inau sauba kau sauvanigo na mane igoe o lalavea.” Maia e tsarimurina sage i vale, mi tana e ba reia a Sisera e tsaro na matena i lao, ma na gai e tsukutsapatugu tana lovana.

23Mi tana dani nogo ia, God e tusua na susuliga vanigira na tinoni ni Israel gana kara gini tangomana na tuliusiginiana a Jabin na taovia tsapakae ni Kanaan. 24Migira ara suli babâ na vailabugi koluana a Jabin poi tsau kalina ara matesia.

5

Ka Niqira Linge Ko Debora ma Barak

1Mi tana dani nogo ia, mi kaira ko Debora ma Barak aia na dalena Abinoam ara ka teâ na linge iani:

2!Tsonikaea na Taovia!

Igira na Israel ara padakuti matena na vano na vailabu;

migira na tinoni ara tamidou na sangatsari.

3!Kamu rorongo igamu na taovia tsapakae!

!Kamu rorongovata igamu sui na tagaovera!

Inau sauba kau linge, ma kau taia niqu tuqulu

vania niqira God igira na Israel, aia nogo na Taovia.

4Taovia, kalina igoe o mololea na vungavunga i Seir,

mi kalina igoe o rutsuligi tania na butona na kao i Edom,

ma na barangengo e kasisi popono, ma na usa loki e tumutsuna mai talu tana masaoka.

Eo, na usa loki e taqetu tsuna talu tana parako.

5Ma na vungavunga ara viri oloolo takuti i matana na Taovia ni Sinai,

i matana na Taovia aia na God ni Israel.

6Tana taguna aia Samgar na dalena a Anat,

mi tana taguna ko Jael,

igira ara tavetada ara tau goto dona kara liu tsapatugu tana sautu loki,

igira sui ara liu moa tana sautuligi.

7Igira na vera sui ni Israel ara totu mangu lê,

eo, ara mangu lê saikesa poi kalina inau ko Debora

au mai vaga kesa na tinaqira na tinoni ni Israel.

8Mi muri kalina igira na Israel ara vilia visana niqira god vaolu,

mi tana e taratsi tugua na vailabu tana veraqira.

?Mi laoqira ara vati sangavulu na toga na mane ni Israel

me laka ke kesa vidaqira ke adia gana tako se ke kalagaia nina bao? !Tagara!

9Na tobaqu popono inau e totu kolugira gaqira taovia na mane vaumate ni Israel,

me kolugira goto na tinoni ara tami segeniqira dou sosongo na sangatsari.

!Tsonikaea na Taovia!

10Kamu gini turupatuna bamai igamu amu sage i gotuna na asi sere,

migamu sui goto amu vanovano lê moa pipi nauna tana amu vano.

11!Kamu rorongo! !Na toga ara galaleleo polia na tuvu

mara gini gogoko sosongo tana rongona gana tangomana na Taovia,

ma gaqira tangomana igira na tinoni ni Israel!

Mi muri ma nina tinoni na Taovia ara ala tsunamai tana matsapana niqira verabau.

12Mara tsaria, “!Mamata, ko mamata ko Debora!

!Ko mamata mo ko teâ kesa na linge! !Eo, ko mamata!

!Mo ko ida igoe a Barak na dalena a Abinoam,

mo ko raqavanogira igira igoe o aditsekagira nogo!

13Mi muri migira na tinoni ni Israel ara alatsuna mai i koniqira gaqira ida;

migira nina tinoni na Taovia ara mai i koniqu inau, mara vangaraua na vano na vailabu.

14Ara talumai i Epraim mara tsuna bâ tana poi,

i murina na puku konina a Benjamin migira nina toga.

Gaqira taovia na mane vaumate ara tsunamai talu i Makir,

ma niqira manetagao ara tsunamai talu i Sebulun.

15Igira na tinoni loki ni Isakar ara mai kolua ko Debora;

eo, igira na Isakar ara mai, ma Barak goto e mai,

migira sui na toga ara tsarimurina tsunamai i lao tana poi.

Migira moa tana puku konina a Ruben ara tobatavosi moa;

mara tau tangomana kara pedesaia laka kara tsari se tagara.

16?Megua igira ti ara totuvisu lê moa tana baraqira na sipi?

?Ara totuvisu matena ngatsu kara rongomigira na mane pitusipi kalina kara soagira niqira sipi?

Eo, ma na puku konina a Ruben ara tobatavosi moa;

mara tau tangomana kara pedesaia laka kara tsari se tagara.

17Igira na puku konina a Gad ara totu i ligisana na Kô Jordan tabana i longa,

migira na puku konina a Dan ara totuvisu moa tana vaka.

Migira na puku konina a Aser ara totu moa i tabana tasi;

mara totu kalavata moa i one.

18Migira moa na tinoni tana puku ka koniqira Sebulun ma Naptali

ara bisâ na mauriqira tana vailabu.

19I Taanak tana okookona na kô i Megido,

igira na taovia tsapakae ara mai mara vailabugi i tana;

eo, igira na taovia tsapakae ni Kanaan ara vailabugi goto i tana,

mara tau lelê tangomana kara lauligia ke kesa goto na turina tetelo na siliva.

20Migira goto na veitugu ara tû tana masaoka mara sanga na vailabugi,

kalina ara tarari taligu tana masaoka.

Eo, igira goto ara sangâ na vailabugi koluana a Sisera.

21Na tatarina na obona na Kô Kison e salaligigira saikesa,

na susuligana nogo na tatarina na Kô Kison.

!Minau sauba kau butusua ma kau vanovano susuliga!

22Migira na ose ara uloulo mai tsaku

me kabakutukutu tana kao na tuaqira.

23Ma nina angelo na Taovia e tsaria, “Vealaginia na vera ni Meros,

vatsa seko vania, mo ko vealaginigira na tinoni ara totu i laona.

Rongona igira ara tau mai na sangaana na Taovia,

ara tau mai sanga na vailabu vaniana aia.”

24Aia ko Jael e dou liuliu bâ i laoqira na daki sui,

aia na tauna a Heber na Ken,

eo e dou liuliu bâ i laoqira na daki sui igira ara totu i laona na valepolo.

25A Sisera e nongia na kô, maia ko Jael e sauvania na miliki;

e adimai vania na lakana miliki i laona kesa na popo barubaru rerei dou mate.

26Mi kesa tabana limana e tangoliginia kesa na gai na mani soriginiana na itaina na valepolo,

mi tabana na limana kesa na vatu niqira mani pogapoga igira na maneaqo.

E tupiginia a Sisera me tapali saikesalia na tsivina na lovana;

ma na gai e baoginia na lovana me tsuku tsapatugu.

27E gini tsutsuvarara na tuturuna,

me puka me tsaro i tuana aia.

I tuana nogo ia aia e gini tsutsuvarara na tuturuna me puka;

e puka saikesa i lao me mate pitsu.

28Na tinana a Sisera e morotsuna tana matsapana na bisibisi;

e tû i murina na polo e tsautsau tana me moro tatavata.

Me veisuâ: “?Egua vaga nina terê na dalequ e putsi nogo nina tagu me tau vati labamai moa?

?Megua vaga nina ose ti e kisâ sosongo na visumai?”

29Igira visana na daki sasaga ara totu kolua i tana ara tsarivania,

maia segenina goto e tsarivanisegenia nogo danga kalina na goko vaga iani,

30“Igira ara totuvisu moa rongona kara lavegira na omea kara laua ma kara tuvarivotâ vanigira segeni,

tau utu kara tango kesa se ruka na daki pipi na mane vaumate,

me ke visana na polo e loki sosongo na matena vania a Sisera,

me ke visana na turina na polo ara tula mamaregasia vania na liona na daki taovia.”

31!Taovia e dou bâ ti igira sui gamu gala igoe kara mate vaga ia,

migira moa na kulamu igoe kara maka vaga na aso kalina e dato vaolu!

Mi tana e laba na rago tana vera ia i laona e vati sangavulu na ngalitupa.

6

A Gideon

1Me kesa goto kalina igira na tinoni ni Israel ara sasi tugua i matana na Taovia, maia e tû me tamivanigira na tinoni ni Midian kara tagaovi kaputigira i laona e vitu na ngalitupa. 2Migira na Midian ara susuliga liusigira bâ na Israel, migira na tinoni ni Israel ara tû mara ba taopoi tanigira i laona na vatuluma me visana goto tana nauna popoi tana vungavunga. 3Me pipi kalina igira na Israel kara rasavaginia na piuna niqira omea na tsukatsuka, migira na Midian ara mai kolugira na Amalek migira goto na puku ara totu tana kaomate, mara sugutigira. 4Ara mai mara vaturikaegira niqira valepolo tana niqira kao, mara sekolia niqira omea tsukatsuka sui tsau bâ tabana i ata varangisia i Gasa. Ara laugira goto pipi niqira sipi, ma niqira buluka, ma niqira asi, mara tau goto molovisua ke kesa na omea vanigira na tinoni ni Israel kara gini mauri. 5Igira ara mai kolua niqira alaala na buluka ma niqira valepolo, mara danga vaga moa ti kesa na alaala popono na anelovo. Migira kolugotoa niqira kamelo ara danga sosongo, me utu na tsokoraeaqira. Ara mai mara liuvia na laona popono niqira lelegai, mara sekoli saikesalia pipi niqira omea sui. 6Me utugana moa vanigira na Israel na utusiaqira.

7Mi muri migira na tinoni ni Israel ara ngangaidato tugua vania na Taovia rongona aia ke sangagira na tukapusiaqira na Midian. 8Maia e molo bâ vanigira kesa na propete ke turupatuna vanigira kesa na goko e talu i konina na Taovia na God ni Israel. Ma na Taovia e tsaria: “Inau nogo au adirutsumigamu tania na totutseka i Ejipt. 9Inau nogo au laumaurisigamu tania na limaqira na Ejipt, me tanigotoa na limaqira igira na tinoni ara vailabugi kolugamu tana kao iani. Inau au tsialigigira ida talu vanigamu igamu, mau saua vanigamu niqira kao kamu tamanina. 10Mau tsarivanigamu laka inau nogo na Taovia nimui God, me laka igamu kamu tau goto samasama vanigira niqira god igira na Amor, igira igamu amu totu nogo i laona niqira kao kalina ia. Migamu amu tau nogo rongomangaqu inau.”

11Mi muri ma nina angelo na Taovia e mai tana vera ni Opra me totupuka i vavana kesa na gai tabu e tamanina a Joas, aia na mane tana duli konina a Abieser. Maia Gideon na dalena a Joas e totu popoi tana nauna na rapasi uaeni, mi tana e labududusigira na vatuna na uiti. E totu popoi rongona e tau ngaoa laka igira na Midian kara reia. 12Ma nina angelo na Taovia e laba vania i tana me tsarivania, “!Na Taovia i konimu, igoe na mane malagai susuliga!”

13Ma Gideon e tsarivania, “Taovia, inau au ngaoa kau veisuago talu kesa na omea. ?Egua vaga te e aqu e labavanigami moa igami na omea seko vaga girani ti vaga na Taovia e totu manana kolugami? ?Miava vaga igira na omea dou sui igira na mumuamami ara turupatuna vanigami nogo, laka na Taovia e naua vanigira kalina aia e adirutsumigira tania i Ejipt? Mi kalina eni e vaga moa ti na Taovia e tsonilegami nogo me mologami kami rota tana limaqira na Midian.”

14Mi tana ma na Taovia e ketsalia a Gideon me tsarivania, “Ko tû, mi tana susuligamu popono ko vano mo ko laumaurisigira na Israel tania na limaqira na Midian. Inau segeniqu nogo au molovanogo igoe.”

15Ma Gideon e gokovisu vania na Taovia me tsarivania, “?A Taovia, kau naukoeguania inau ti kau laumaurisigira na Israel? Ma na duli i koniqu inau e tau na duli tangirongo i laona na puku konina a Manase, minau goto na tetelona bâ i laomami gami kesa na tamadale.”

16Ma na Taovia e tsarivania, “Igoe sauba ko tangomana nomoa, rongona inau nogoria sauba kau sangago. Igoe sauba ko tsogori pukaligira popono igira na Midian vaga moa ti laka igira popono e kesa lelê moa tinoni.”

17Ma Gideon e gokovisu me tsarivania, “Taovia, me ti vaga igoe o padâ laka e tuguau manana inau, me dou ti ko sauvaniau ke visana na padapada laka ti igoe manana nomoa na Taovia o goko vaniau se tagara. 18Minau au nongigo ko laka goto na vanoligi poi kalina inau kau adimaia na mutsa gana na sausau vanigo.”

Ma na angelo e tsarivania, “E dou, inau sauba kau totu pitugo ieni poi ko visumai igoe.”

19Maia Gideon e tû me visu i valena, me bâ me matesia kesa na dalena na naniqoti me kukia, me adigotoa sangavulu na kilo na pulaoa me aqosiginia na bredi e tagara na isti i konina. Mi muri, maia e molosagea na velesina na naniqoti i laona na kopeta me moloa na kona i laona kesa na popo me adibâ vania nina angelo na Taovia aia e tototu moa i vavana na gai tabu ia me saugira vania. 20Ma na angelo e ketsalia a Gideon me tsarivania, “Ko moloa na velesina na naniqoti ma na bredi i kelana na vatu iani, mo ko qetu bâ na kona i kelaqira.” Ma Gideon e naua na omea sui vaga aia e tsarivania ke naua. 21Mi muri ma nina angelo na Taovia e pele bâ na velesina na naniqoti ma na bredi ginia na isuisuna gana itoro. Ma na lake e tavongani irudato tana vatu ia, me ganigira popono na velesina na naniqoti ma na bredi ara totu tana. Mi tana ma na angelo e tavongani nanga lê.

22Maia Gideon e vasini e donagadovia laka aia nogo nina angelo na Taovia e laba vania. Maia e matagu loki sosongo me tsaria, “!Aire kiki Taovia God! !Au vasini reilakana nimu angelo ginia na mataqu segeni inau!”

23Ma na Taovia e tsarivania, “Na rago ke totu i konimu. Ko laka na matagu. Sauba e utu ko mate.” 24Ma Gideon e tû me aqosia kesa na belatabu vania na Taovia i tana, me soaginia, “Na Taovia aia nogo na Rago.” Ma na belatabu ia e tototu moa i Opra, ara tamanina igira na duli konina a Abieser.

25Mi tana bongi nogo ia, ma na Taovia e tsarivania a Gideon, “Igoe ko tû mo ko adia nina buluka mane na tamamu, aia e vitu nogo na ngalitupana, mo ko toroveoa nina belataba Baal aia e tamanina na tamamu, mo ko kavitsunâ na titinonina na god ko Asera aia e tutû i ligisana na belatabu ia. 26Mo ko aqosia kesa na belatabu dou vania na Taovia nimu God i kelana na tsupu na vatuna nina belatabu Baal, mo ko adia na buluka mane ia mo ko kodo poponoginia na tapana na gaina na titinonina ko Asera aia igoe o talanogoa, mo ko gini savori vaniau.” 27Me vaga ia ma Gideon e aditugira ara tu sangavulu nina maneaqo, me bâ me naua na omea vaga na Taovia e tsarinogoa vania ke naua. Aia e mataguni sosongoligira na tinoni i laona na valena tamana migira goto na tinoni tana vera ia na naumalemaleana tana dani, te aia e naupopoia tana bongi.

28Mi kalina igira na tinonina na vera ia ara mamata bongibongi tana matsaraka na dani ngana mara tsodoa laka nina belatabu Baal ara toroveonogoa, ma na titinonina ko Asera ara kavipukalia, ma na buluka mane ara kodonogoa i kelana kesa na belatabu vaolu ara vasini aqosia moa i tana. 29Ara vaiveisuagi, “?Asei sagata e naua na omea vaga ia?” Mara lavegokona mara tsodovulagia laka a Gideon na dalena a Joas aia nogo e naua. 30Te ara tû mara tsarivania a Joas, “!Ko adimaia ieni na dalemu ma kami labumatesia! Rongona aia e toroveoa nina belatabu Baal, me kavitsunâ na titinonina ko Asera e tû i ligisana.”

31Ma Joas e tsarivanigira sui ara taimatana, “?Egua igamu te amu sogogana Baal? ?Megua te amu isutuguna? Asei ti vaga ke gini tû tana rongona aia, sauba ke mate nogo ia ti ke tsau tana matsaraka ke dani. Ti vaga aia Baal e kesa na god, eo ma kamu molovania ke isutuguna segeni. Nina belatabu nogo ia igira ara toroveoa.” 32Me tuturiga tana tagu ia, aia Gideon ara soaginia a Jerubaal.6:32 Tana goko Hibru na soa Jerubaal e vaga moa ‘molovania Baal ke isutuguna segeni.’ Rongona a Joas e tsarivaganana ia, “Molovania Baal ke isutuguna segeni. Aia nogo nina belatabu ara toroveonogoa.”

33Mi muri, migira sui na Midian ma na Amalek migira na puku ara totu tana kaomate, ara maisai mara savu tana Kô Jordan, mara vaturikaegira niqira valepolo tana Poi ni Jesreel. 34Ma nina tarunga na Taovia e totuvia a Gideon, maia e uvia nina tavuli na soaaqira na mane sui tana duli konina a Abieser kara tsarimurina. 35Mi muri, maia e mologoko bâ vanigira ara totu tana butona na kao i Manase ruka tabana, me soagira kara tsarimurina aia. E mologoko bâ goto vanitugira na puku tu koniqira a Aser, ma Sebulun ma Neptali, migira sui ara mai, mara sai alaala kolugotoa aia.

36Mi muri ma Gideon e tsarivania God, “Ti vaga igoe o pada mananâ laka ko gini aqoginiau inau tana laumaurisiaqira na tinoni ni Israel, me dou, 37me sauba inau kau mologira visana na vauvau tana kao i tana ara labududusigira na uiti. Me ti vaga tana matsaraka na kolobu ke porisia na vauvau me ke tau porisia na kao, mi tana inau sauba kau donaginia laka igoe sauba manana ko aqoginiau inau tana laumaurisiaqira na tinoni ni Israel.” 38Maia saikesa nogo e vaga na omea e laba. Mi kalina a Gideon e mamata tana matsaraka rovorovo na dani ngana, maia e adia na vauvau me lusia, me roro na kolobu ma na kona e tugua ke dangaliginia kesa na popo. 39Ma Gideon e tsarigotoa vania God, “Ko laka kiki na kore vaniaqu. Ko tamivaniau moa ma kau goko kesa goto kalina. Au nongigo ko tamivaniau ma kau naua ke kesa goto na tovo kolua na vauvau. Mi kalina ia ko moloa na vauvau ke mamatsa, me ke pori na kao.” 40Mi tana bongi ia, ma God e nau saikesa vaganana ia. Mi tana matsaraka na dani ngana, ma na vauvau e mamatsa saikesa, ma na kao e gini pori popono na kolobu.

7

A Gideon e Tuliusigira na Midian

1Mi kesa dani, ma Gideon kolugira nina alaala popono na mane vaumate ara mamata tsakutsaku mara ba vaturikaegira niqira valepolo i ligisana nina Vuravura a Harod. Migira na Midian ara tototu tana qou tabana i vava i tuana na Tetena More.

2Ma na Taovia e tsarivania a Gideon, “Na mane ara totu kolugo igoe ara danga sosongo liusia na dangana vaga au kilia inau gana kau mologira na Midian tana limamui. Me tau utu sauba kara padâ laka ara gini tangomana tana susuligaqira segeni igira, me ke tagara inau. 3Ko tû igoe mo ko tsarivulagia vanigira na tinoni, ‘Ti vaga asei vidamui ke matagu, me dou bâ ti aia ke visu i vera, migami sauba kami totu ieni tana Vungavunga Gilead.’ ” Vaga ia, mara rukapatu ruka na toga na mane ara visu i vera, mara sangavulu moa na toga ara totuvisu.

4Ma na Taovia e tsaritugua vania a Gideon, “Ara danga sosongo moa nimu mane vaumate. Ko aditsunagira i kô, mi tana inau sauba kau vilivotagira vanigo. Ti vaga inau kau tsarivanigo laka aia na mane vaga ia ke vano kolugo, maia sauba ke tsarimurimu. Me ti vaga kau tsarivanigo laka aia na mane vaga ia ke tau tsarimurimu, maia e utu ke tsari.” 5Ma Gideon e aditsunagira bâ nina mane vaumate i kô, ma na Taovia e tsarivania, “Ko molovotagira igira sui ara lopia na kô ginia na lapiqira vaga na pai, tanigira igira ara tsunatuturu mara inu.” 6Ara tolu sangatu na mane ara abeluginia na limaqira na kô te ara inu mala pai. Migira sui tavosi ara tsunatuturu mara inu. 7Ma na Taovia e tsarivania a Gideon, “Eo, inau sauba kau laumaurisigamu, ma kau sauvanigamu na susuliga gana kamu gini tuliusigira na Midian kolugira ara tolu lelê moa sangatu na tinoni ara inu mala pai i kô. Mo ko tsarivanigira igira sui na mane tavosi kara visu moa i vera.” 8Me vaga ia, ma Gideon e molovisugira i vera igira sui na mane ni Israel, migira lelê moa tolu sangatu ara totuvisu kolua aia. Mara tangolivisugira niqira popovatu ma na tavuli. Migira na Midian ara tototu moa tana nauna ara vaturikaegira niqira valepolo tana qouna i lao.

9Mi tana bongi nogo ia ma na Taovia e ketsalia a Gideon me tsarivania, “Ko tû mo ko ba vailabu kolugira na Midian. Inau sauba kau mologira i limamu igoe. 10Me ti vaga igoe ko matagu moa na vailabu koluaqira, mo ko tsuna bâ kalina ia kolua a Pura nimu maneaqo tana ara tototu igira. 11Me sauba kamu ka rongomia na omea kara tsaria igira, mi tana sauba igoe ko gini malagai na baginiaqira.” Mi kaira a Gideon ma Pura nina maneaqo ara ka tsuna mara ka ba totu dodo ligisana tana ara tototu igira na Midian. 12Mi tana, migira na Midian ma na Amalek, migira goto na puku ara totu tana kaomate, ara viri totu vota bamai i laona na qou popono ia vaga saikesa moa na dangana na alaala popono na anelovo, ma niqira kamelo ara danga vaga moa na vatuna one tabana i tasi.

13Mi kalina a Gideon e laba tana, maia e rongomia kesa na mane e turupatuna nina bolebole vania kesa na kulana. Aia e tsaria, “Inau au bolea laka e kesa na sivona bredi e kabokabo mai tana nauna a tototu igita, me gadovia kesa na valepolo. Ma na valepolo ia e pukatsuna me tsaro saikesa i lao tana kao.”

14Ma na kulana e tsarivania, “!Aia nogoria nina isi na mane ni Israel, aia nogo a Gideon na dalena a Joas! !E utu goto ke tagara! !God nogo e sauvania na tangomana na tuliusiada igita na Midian ma nida alaala popono na mane vaumate!”

15Mi kalina a Gideon e rongomisuia na turupatuna nina bolebole na mane ia ma na gua na rongona, maia e tsunatuturu me samasama vania na Taovia. Mi muri maia e tû, me visutugua i tana ara tototu igira na Israel me ba tsarivanigira, “!Kamu aligiri kalina ia! Na Taovia aia sauba ke sauvanigamu na tangomana na tuliusiaqira na alaala popono na mane vaumate ni Midian!” 16E votagira igira na tolu sangatu na mane i laona e tolu na alaala, me sauvania pipi mane ke tangolia kesa na tavuli me kesa na popovatu na sulu iruiru i laona. 17Maia e tsarivanigira, “Kalina inau kau ba tsau tana liligina na nauna tana ara vaturikaegira niqira valepolo igira, migamu kamu moro tatavata mai i koniqu inau, ma kamu nautaonia na omea inau sauba kau naua. 18Mi kalina inau kolugira niqu alaala kami uvigira nimami tavuli, migamu goto kamu uvigira goto nimui tavuli polipoponoa na nauna i tana ara tototu igira, ma kamu gu loki ma kamu tsaria, “!Vania na Taovia me vania a Gideon!”

19Ma Gideon kolugira kesa sangatu nina mane vaumate ara ba tsau tana liligina na nauna i tana ara tototu igira na Midian kalina e varangi sosongo nogo na levugata, murina tsotsodo kalina igira na mane reitutugu tana bongi ia ara vaioligi. Mi tana ara uvia niqira tavuli, mara tupiresegira niqira popovatu ara tangoligira. 20Mi kaira goto ruka na alaala tavosi ara nauvaganana goto ia. Igira sui ara tangolia niqira sulu iruiru tana mauliqira, ma niqira tavuli tana madoaqira mara gugu loki mara tsaria, “!Na isi vania na Taovia me vania a Gideon!” 21Me pipi mane e tutû tana sasana polia tana nauna ara tototu igira na Midian, ma na alaala popono gaqira gala ara novo loki mara kanga mara viri tsogo bamai. 22Mi kalina nina mane vaumate a Gideon ara uvigira babâ moa niqira tavuli, maia na Taovia e naua migira na alaala na gala ara vailabugi segeniqira ginia niqira isi segeni. Ara viri ulo bâ kalea i Saretan mara ba tsau i Bet Sita, me tsau tana vera ni Abel Mehola varangisia i Tabat.

23Mi muri mara soamaigira sui na mane tana puku ka koniqira a Naptali ma Aser, mi kaira sui goto ruka tabana na Manase, mara takuvigira na Midian. 24Ma Gideon e mologira bâ visana nina mane adigoko tana kao vungavungaga popono tana Epraim me tsaria, “Kamu tsunamai ma kamu vailabugi kolugira na Midian. Kamu ba tukapusia na Kô Jordan migira sui na okooko na kô tsau bâ i Betbara, ma kamu utusigira na Midian kara tau savu.” Migira na mane ni Epraim ara sai alaala mara ba tukapusia na Kô Jordan migira sui goto na okooko na kô tsau bâ i Betbara. 25Ara tangolikaira ruka gaqira taovia loki na Midian, kaira nogo a Oreb ma Seeb. Mara ba matesia a Oreb tana Vatuna a Oreb, maia a Seeb ara matesia tana nina Vale na Rapasi Uaeni a Seeb. Mara takuvigira babâ moa igira na Midian mara adia ka lovaqira a Oreb ma Seeb mara ba sauvania a Gideon aia e totu tabana i longa na Kô Jordan.

8

Ara Labugira Sui na Midian

1Migira na mane ni Epraim ara tsarivania a Gideon, “?Rongona gua ti o tau soagami ma kami sangatsari kalina igoe o vano na vailabugi koluaqira na Midian?” Migira ara gini goko korekore sosongo vania a Gideon tana rongona na omea vaga ia.

2Ma Gideon e tû me tsarivanigira, “Na omea inau au tangomana na nauana e tau lelê loki vaga na omea amu naua igamu. Atsa moa ti e rerei tetelo lê na omea amu naua igamu na mane ni Epraim, miava, maia e loki liusia bâ na omea na duli popono i koniqu inau ami naua. 3God nogo e moloa i limamui kaira ruka gaqira taovia loki igira na Midian, kaira nogo a Oreb ma Seeb, mamu labumatesikaira. ?Ma na gua nogo au naua inau ke atsa kolua na omea loki vaga ia amu naua igamu?” Mi kalina aia e tsarivaganana ia, me puka tetelo niqira kore.

4Mi kalina a Gideon kolugira tolu sangatu nina mane vaumate ara maitsau tana Kô Jordan mara tulusavu sui, migira ara kolae sosongo nogo mara vitoa mate. 5Mi kalina ara balaba i Sukot, maia Gideon e tsarivanigira na mane tana vera ia, “Au nongigamu kamu sauvanigira niqu mane vaumate girani ke visana na sivona na bredi. Igira ara kolae seko sosongo nogo, minau au takuvikaira a Seba ma Salmuna kaira na taovia tsapakae ni Midian.”

6Migira na tinoni loki ni Sukot ara tsarivania, “?Matena gua ti igami kami saua na mutsa vanigira nimu mane vaumate igoe? Migoe o tau vati tangolikaira moa a Seba ma Salmuna igoe.”

7Ma Gideon e tsarivanigira, “!Eo, vaga ia me dou moa! !Mi kalina na Taovia ke molokaira a Seba ma Salmuna i limaqu inau, minau sauba kau visumai ma kau ramitsiginigamu na itai kokonaga ma na gai kakaruga au adia tana kaomate!” 8Ma Gideon e vano kalea i Penuel, mi kalina e balaba i tana maia e nongigira vaganana goto na tinoni ni tana, migira na tinoni loki ni Penuel ara tsarigotoa na goko vaga igira na Sukot ara tsarivania. 9Maia a Gideon e tsarivanigira, “!Eo, mi kalina ke managaqu inau ma kau visumaitugua ieni, me sauba kau toroutsani poponoa nimui kusudato igamu!”

10Mi kaira a Seba ma Salmuna ara ka totu moa i Karkor kolua na alaala ka niqira mane vaumate. I laona na alaala popono na mane igira ara talu tana duli ara totu tana kaomate, ara kauvisu moa gana ngongo ara 15,000 na mane. Ara 120,000 na mane vaumate ara labumatesigira sui nogo. 11A Gideon e liu bâ i liligina na kaomate, tabana i longa i Noba mi Jogbeha, me labunovotigira na mane vaumate ara totu tana. 12Mi kaira a Seba ma Salmuna kaira ruka na taovia tsapakae ni Midian, ara ka tsogoligi moa, maia Gideon e takuvitsarikaira me ba tangolikaira, migira sui ka niqira mane vaumate ara viri tsogo saranga bamai sui lakalaka.

13Mi kalina a Gideon e visu talu tana vailabu maia e liu tsapatugu mai i Heres, 14mi tana e tangolia kesa na borau ni Sukot me torogoko i konina. Ma na borau ia e maretsunagira vania a Gideon na soaqira sui ara vitu sangavulu vitu na mane loki ni Sukot. 15Mi muri, maia Gideon e vano i koniqira na mane loki ni Sukot me tsarivanigira, “?Laka igamu amu padatugua kalina amu sove na sangaaqu inau? Mi tana igamu amu tsaria laka e utu kamu saua sa mutsa vanigira niqu mane vaumate kalina ara kolae sosongo, rongona inau au tau vati tangolikaira moa a Seba ma Salmuna. !Bâ, me doua! !Kaira ri karani!” 16Maia e tû me adia na itai kokonaga ma na gai kakaruga e adinogoa tana kaomate, me ramitsiginigira na tinoni loki sui ni Sukot. 17Me bâ me toroutsanigotoa na kusudato e totu i Penuel, me labumatesigira sui na mane tana verabau ia.

18Mi muri ma Gideon e veisuakaira a Seba ma Salmuna, “?E koegua na rereiqira igira na mane amu labumatesigira i Tabor?”

Mi kaira ara ka tsaria, “Igira ara rerei vaga moa na rereimu igoe, pipi gira sui ara rerei vaga moa ti na dalena na taovia tsapakae.”

19Ma Gideon e tsarivanikaira, “Eo, migira saikesa nogo na tasiqu inau, na dalena saikesa nogo na tinaqu segeni inau. Me vaga ia, minau au gini vatsa tana asana na Taovia mamauri, laka ti kagamu amu ka tau nogo labumatesigira igira, me utu goto inau kau labumatesikagamu kamu.” 20Maia e tû me raia a Jeter na dalena mane botsaida, me tsarivania, “!Ko bâ igoe mo ko labukaira!” Ma na baka mane ia e tau loqorutsumia nina isi. Aia e matagu sosongo, rongona e borau vaolu moa.

21Mi tana mi kaira a Seba ma Salmuna ara ka tsarivania a Gideon, “Ko mai, migoe segenimu nogo ko labumatesikagami. Na mane nogo ke naua nina aqo na mane.” Vaga ia, ma Gideon e tû me labumatesikaira, me adiligigira na inilau ara totu tana lioqira ka niqira kamelo.

22Mi murina ia, migira na tinoni ni Israel ara tsarivania a Gideon, “Ko lia gamami taovia, igoe ma na dalemu, ma na daleqira na dalemu. Rongona igoe o laumaurisigami tania na limaqira na Midian.”

23Ma Gideon e tsarivanigira, “Inau e utu saikesa kau lia gamui taovia, ma na dalequ tagara goto. Maia segeni nogo na Taovia God ke lia gamui taovia.” 24Me tsarigotoa vanigira, “Au nongigamu kamu tamivaniau ma kau nongia i konimui kesa na omea. Pipi gamu sui lakalaka kamu saugira vaniau na tsaukuli sui igamu amu adigira.” Igira na Midian ara molo gaqira tsaukuli qolumila tana kuliqira vaga goto ara naua igira sui na tinoni tavosi ara mauri tana kaomate.

25Ma na toga popono ara gokovisu vania mara tsaria, “Eo, sauba kami gini mage na sauaqira vanigo igoe.” Migira ara tsaboa kesa na polo, me pipi gira sui ara adia na tsaukuli ara laua tana vailabu ara mai, mara mologira i laona na polo ia. 26Migira na tsaukuli qolumila a Gideon e adia i koniqira e varangisia rukapatu na kilo na mamavana. Migirani ara tau goto tsoko kolugira na inilau, ma na liolio ma na polo tsitsibora ara sagelia igira na taovia tsapakae ni Midian, ma na inilau ara totu tana lioqira niqira kamelo. 27A Gideon e aqosia kesa na titinonina na god peropero ginia na qolumila ia, me moloa ke totu i Opra na verana segeni nogo ia. Migira sui na tinoni ni Israel ara piloligi tania God mara bâ i tana mara samasama vania na titinonina na god peropero ia. Maia saikesa nogo e lia na taviti vania a Gideon ma na valena popono.

28Aia nogo e vaga ti igira na Israel ara tuliusigira na tinoni ni Midian, migira na Midian ara gini tau goto tangomana na saukaeana na lovaqira. Mi tana e laba na rago tana vera ia i laona e vati sangavulu ngalitupa poi kalina e mate a Gideon.

Na Mateana a Gideon

29A Gideon e visutugua i verana segeni me totu tana. 30Maia e tamanigira ara vitu sangavulu na dalena mane, rongona aia e taugagira danga sosongo na daki. 31Me tamanigotoa kesa na daki e tauga lê kolua e totu i Sekem; maia e vasuvania kesa na dalena mane, ma Gideon e soaginia a Abimelek. 32Ma Gideon na dalena a Joas e mate kalina aia e tuqatuqa sosongo nogo, mara qilua tana vatulumana a Joas na tamana i Opra, tana vera e tamanina na duli konina a Abieser.

33Mi murina na mateana a Gideon, migira na tinoni ni Israel ara piloligitugua tania God, mara samasama vanigira na Baal. Mara moloa Baalberit ke lia niqira god, 34mara tau goto nogo aqo vania na Taovia niqira God, aia e laumaurisigira tanigira gaqira gala ara totu poligira. 35Mara tau lelê goto padalokigira igira tana valena a Gideon rongona pipi na omea dou sui aia e nauvanigira na tinoni ni Israel.

9

A Abimelek

1-2Ma Abimelek na dalena a Gideon e tû me vano i Sekem, i tana ara totu igira sui na kamana na tinana, maia e raigira kara veisuagira na mane ni Sekem, “?Nagua igamu kamu padangaoa bâ? ?Laka tugira sui tu vitu sangavulu na dalena a Gideon kara tu tagaovigamu, se amu ngaoa ke kesa lelê moa? Ma kamu padatugua laka a Abimelek aia na gabumui segeni nogo igamu.” 3Migira na kamana na tinana ia ara vaigokovigi kolugira na mane ni Sekem tana rongona na omea ia tana asana nogo a Abimelek. Migira na mane ni Sekem ara pedea laka kara muria a Abimelek rongona aia na kamaqira nogo igira. 4Mara tû, mara sauvania e vitu sangavulu na siliva ara adia tana nina valetabu Baalberit, mi tana qolo nogo girani a Abimelek e tû me voliginigira kesa na alaala na borau vanga tangopeke kara tsarimurina. 5Maia e adigira mara vano tana valena na tamana i Opra, mi tana i kelana kesa lelê moa na vatu aia e labumatesgira sui vitu sangavulu na tasina, igira sui na dalena a Gideon. Maia lelê moa a Jotam na muritibaka e taopoi, maia moa e tau mate. 6Mi muri, migira sui na mane ni Sekem mi Betmilo ara saikolu, mara ba laba tana gai tabu i Sekem, mi tana nogo ara ninaginia a Abimelek maia e lia gaqira taovia tsapakae.

7Mi kalina a Jotam e rongomia na omea vaga ara naua igira, maia e vano me ba tukae i kelana na Vungavunga Gerisim, me gu loki me tsarivangira, “!Kamu rorongo mai igamu sui na mane ni Sekem, maia God sauba ngatsu ke rongomigamu! 8Iani nogo na omea inau au ngaoa kau tsarivanigamu: E kesa dani igira sui lakalaka na gai ara maisai laka kara vilia kesa gaqira taovia tsapakae. Mara tsarivania na gai na olive, ‘Igoe nogo ko lia gamami taovia tsapakae.’ 9Ma na gai na olive e gokovisu vanigira me tsaria, ‘?Egua, laka inau kau mololea moa na molovuaqu na mona gana na mani tsonikaeaqira na god ma na tinoni, ma kau lia lê moa gaqira taovia na gai?’ 10Mi muri, migira na gai ara tsarivania na gai mutsamutsa, ‘Ko mai igoe, mo ko lia gamami taovia tsapakae igami.’ 11Ma na gai mutsamutsa e gokovisu vanigira me tsaria, ‘?Egua laka inau kau mololea na molovuaqu puipui dou sosongo, ma kau lia lê moa gaqira taovia na gai?’ 12Mi tana migira sui na gai ara tsarivania na itai na uaeni, ‘Igoe nogo ko mai mo ko lia gamami taovia tsapakae.’ 13Ma na itai na uaeni e gokovisu vanigira me tsaria, ‘?Egua laka inau kau mololea na molovuaqu na uaeni aia ara gini mage igira na god ma na tinoni, ma kau lia lê moa gaqira taovia na gai?’ 14Mi tana migira sui na gai ara tsarivania na gai karukaruga, ‘Igoe nogo ko mai, mo ko lia gamami taovia tsapakae.’ 15Ma na gai karukaruga e gokovisu vanigira me tsaria, ‘Eo, ti vaga kamu kili mananâ inau kau taovia tsapakae vanigamu, me dou igamu kamu mai ma kamu totu raviravi tana auauqu. Me ti tagara, ma na lake sauba ke irudato talu tana araqu karukaruga me ke ganigira sui na gai na sida9:15 “na gai na sida” E kesa na vatana na gaikakai e dato tana vungavunga i Lebanon, mara gini aqo sosongo tana logovale rongona e tau dona na tola tsaku. ni Lebanon.’ ”

16Ma Jotam e goko babâ me tsaria, “Bâ, mi kalina ia kau veisuagamu, ?Egua laka e mana nomoa me maka tana tobamui kalina igamu amu molokaea a Abimelek me lia gamui taovia tsapakae? ?Me laka amu padamamavasia a Gideon mamu reitutugudougira nina tamadale vaga e ulagana na omea loki aia e aqosigira vanigita? 17Kamu padatugua laka na tamaqu aia e isutugumui tana vailabu, me bisâ na maurina gana ke laumaurisigamu tania na limaqira igira na Midian. 18Eo, mi dani eni, igamu amu sove tanigira sui igira i laona na valena tamaqu. Igamu amu tû, mamu labumatesigira sui ara vitu sangavulu na dalena mane i kelana kesa lelê moa na vatu, tana rongona lelê moa a Abimelek, aia na dalena tamaqu tana nina dakiaqo lê moa, maia na kamamui igamu, mamu tû mamu molokaea me lia gamui taovia tsapakae igamu na Sekem. 19Bâ, me ti vaga na omea igamu amu naua i dani eni vania a Gideon migira i laona na valena e mana nomoa me maka tana tobamui igamu, me dou, kamu gini mage na totu i vavana a Abimelek, maia Abimelek ke gini mage na tagaoviamui. 20Me ti ke tagara, ma na lake ke irudato talu i konina a Abimelek me ke ganigira sui lakalaka na mane ni Sekem mi Betmilo. Me ke irudato talu i koniqira na mane ni Sekem mi Betmilo me ke ba ganigotoa a Abimelek.” 21Mi tana ma Jotam e tsogoligi me ba totu i Beer rongona e mataguni sosongolia a Abimelek na tasina.

22A Abimelek e tagaovigira na Israel i laona e tolu na ngalitupa. 23Mi muri, ma God e naua mara vaigalagi a Abimelek migira na mane ni Sekem, mara sove goto na rongomangana. 24Ma na omea sui girani ara laba tana rongona laka a Abimelek migira sui na mane ni Sekem igira nogo ara govula gokona vania laka ke labumatesigira sui vitu sangavulu na dalena mane a Gideon, kara gini sesematena niqira sasi loki ara naua. 25Vaga ia, migira na mane ni Sekem ara mologira visana na mane tana kelaqira na vungavunga kara taopoisaginia a Abimelek, mara totu matengana na komiaqira na tinoni sui ara liu i tana. Mara visana ara ba turupatuna vania a Abimelek na omea vaga ia e laba.

26Mi muri maia Gaal na dalena a Ebed e mai i Sekem kolugira na tasina sui migira na mane ni Sekem ara vataragi i konina aia. 27Mi tana tagu na pipitsu migira sui ara vano tana niqira uta na uaeni mara pitsugira na vuana, mara tsogori rapasigira gana ke lia na uaeni na inu. Mara sage i laona nina vale niqira god, mi tana ara mutsa mara inu mara gilugana a Abimelek. 28Ma Gaal e tû i laoqira me tsaria, “?Na tinoni gua vaga igita a totu i Sekem? ?Rongona gua ti igita a aqo vania moa a Abimelek? ?Laka asei vaga sagata ngana? !Aia na dalena moa a Gideon! ?Maia Sebul e rongomangana moa aia, ma nagua rongona igita ka aqo vania? Igamu kamu totukakai konina a Hamor na mumuamui, i konina nogo aia e tuturiga nimui duli. 29!Au kili sosongolia laka kau ida vanigira na tinoni girani! !Ma kau tsialigia a Abimelek! Ma kau tsarivania, ‘!Bâ igoe mo ko pabogira goto ma kara danga nimu mane vaumate, mo ko rutsutsuna mai mo ko vailabu!’ ”

30A Sebul aia na taovia tagao tana verabau ia e gini kore loki sosongo kalina e rongomia na omea vaga a Gaal e tsaria. 31Maia e tû me mologira visana tinoni kara aditurupatu bâ vania a Abimelek i Aruma ma kara tsarivania, “A Gaal na dalena a Ebed migira na tasina ara mai nogo i Sekem, me utu goto kara tamivanigo ko sage bâ i laona na verabau ia. 32Mi kalina ia, e dou ti igoe migira nimu mane vaumate kamu tu vano dodo tana bongi ma kamu taopoi tana poina. 33Mi tana matsaraka ke dani kamu mamata tsaku kalina e tau vati kala moa na aso ma kamu bokinovotia na verabau ia. !Mi muri kalina a Gaal ma nina mane vaumate kara maiginigamu, migamu kamu nauvanigira na omea vaga igamu segenimui nogo amu padâ kamu nauvanigira!”

34Me vaga ia, ma Abimelek kolugira sui nina mane vaumate ara aligiri dodo tana bongi ia, mara ba taopoi i taba i ligisana i Sekem mara tavota vati tana alaala. 35Mi kalina a Abimelek migira nina mane vaumate ara reia a Gaal e rutsutsuna mai kolugira nina mane vaumate me mai tutû tana matsapana na verabau ia, migira ara tû tania na nauna ara taopoi mara maiginigira. 36Maia Gaal e morosigira bâ me tsarivania a Sebul, “!Ko morosigira bâ! !Visana na mane ara tsunamai talu i kelana na vungavunga gira!”

Maia a Sebul e tsarivania, “Tau na tinoni gira. Na ungaqira lê moa na vungavunga gira.”

37Ma Gaal e tsaritugua, “!Ko morosia bâ! ?E mana saikesa, visana tinoni ara tsuna taonia na tetena na vungavunga, me kesa goto na alaala ara liumai i sautu talu tana nauna e totu niqira gai tabu igira na tinoni ara dona na tatada!”

38Me tû a Sebul me tsarivania a Gaal, “?Iava na mangamu kalina ia aia o gini gokokae sosongo igoe? Igoe nogo o veisuagami rongona gua ti igami kami aqovania moa na mane iani a Abimelek. Igira nogoria na mane igoe o gilugaqira sosongo. Ko tû nogo kalina ia, mo ko ba vailabugi kolugira.” 39Ma Gaal e tû me ida vanigira na mane ni Sekem mara ba vailabugi kolua a Abimelek. 40Ma Gaal e tsogo, ma Abimelek e takuvitsaria. Mara danga sosongo na mane ni Sekem ara viri boka nogo tana matsapana na verabau ia. 41A Abimelek e totuvisu moa i Aruma, maia Sebul e tsialigitugira a Gaal ma na tasina tania i Sekem, me tongovanitugira kara tu laka saikesa na totu i tana.

42Mi tana dani i muri, ma Abimelek e rongomia laka igira na tinoni ni Sekem ara vorogokona laka sauba kara vano tana poina ma kara vailabugi kolua aia. 43Te aia e tû me adigira nina mane vaumate, me votagira tolu tana alaala, mara ba taopoi tana poina, mara pipitugira. Mi kalina e reigira na tinoni ara tsuna tania na verabau ia, maia e tû tania na nauna i tana ara taopoi laka ke labugira. 44Mi kalina a Abimelek ma nina alaala ara uloida tsaku mara ba tukapusia na matsapakapuna na verabau ia, mi kaira ruka na alaala tavosi ara baginigira na tinoni ara totu i laona na poina, mara labumatesigira sui.

45Migira ara vailabugi babâ moa tana dani popono. Ma Abimelek e tangolia na verabau ia, me labumatesigira sui na tinoni i laona, me toroutsani saikesalia na vera popono, me rasavaginia na solo9:45 Ara rasavaginia na solo gana ke gini utu goto ke dato dou sa omea tsukatsuka tana kao ia. tana kao popono ia.

46Mi kalina igira na tinoni lokiloki ara totu i laona na kusudato i Sekem ara rongomia e laba na omea vaga ia, ara tû mara ba tsogoravi tana valekakai i laona nina valetabu Baalberit. 47Mara visana ara tatamangana vania a Abimelek laka igira ara saikolu sui i tana. 48Maia e tû me ba dato tana Vungavunga Salmon kolugira nina mane vaumate. Mi tana e adia kesa na rarati me kavikutia kesa na arana gai me kalagaia. Me tsarivanigira goto nina mane vaumate kara tsaku ma kara nauvaganana goto ia. 49Migira sui na mane vaumate ara kavikutigotoa tango kesa na arana na gai; mara kalagaia mara tsarimurina a Abimelek. Mara molo tsupulaginia na gai polia na buritina na valekakai ia. Me sui, mara mololakena na vale ia kolugira na tinoni ara totu i laona. Migira sui lakalaka na tinoni ara totu i laona na valekakai ia ara mate sui, migira sui kolu ara gana ngongo kesa toga na mane ma na daki.

50Mi muri ma Abimelek e vano i Tebes, maia kolugira nina mane vaumate ara polipoponoa na verabau ia mara tangolia. 51Mi tana e totu kesa na kusudato loki sosongo, migira sui pipi na mane ma na daki tana verabau ia kolugira goto gaqira ida ara ulosage i laona. Mara ravekakaia na matsapana mara dato mara ba totu tana bela i gotu tsotsodo. 52Mi kalina a Abimelek e mai na bokiana na kusudato loki ia, maia e ba tû tana matsapana na kusudato laka ke mololakena. 53Me kesa na daki e totu i gotu e surukelitsunâ kesa na vatu loki mamava, me gado i lovana a Abimelek, me tapali saikesalia na tsivina lovana. 54Maia Abimelek e tsaku sosongo e soamaia na borau aia e kalagaivania gana sagore na vailabu me ketsalia, “Ko adia nimu isi mo ko labumatesiginiau. Inau au tau ngaoa kara tsaria laka kesa na daki lê e matesiau.” Me bâ na borau ia me baoginia nina isi, me mate a Abimelek.

55Mi kalina igira na tinoni ni Israel ara reia laka e matepitsu nogo a Abimelek, migira ara tû mara visu sui i veraqira.

56Tana nauvaganana ia maia God e sauvania a Abimelek na tuguna na sasi loki sosongo aia e nauvania na tamana kalina aia e labumatesigira ara vitu sangavulu na tasina. 57Ma God e naua, migira sui na mane ni Sekem ara gadovirota rongona niqira tsutsukibo seko ara naua, vaga saikesa nogo aia a Jotam na dalena a Gideon e kate idanogoa kalina aia e vealaginigira.

10

A Tola

1Murina na mateana a Abimelek, maia Tola na dalena a Pua ma na kukuana a Dodo, e tudato i laoqira gana ke suivisugira na Israel. Aia e talumai tana puku konina a Isakar, me totu i Samir tana kao vungavungaga ni Epraim. 2Maia e lia gaqira ida na tinoni ni Israel i laona e rukapatu tolu na ngalitupa. Mi muri me mate a Tola mara qilua i Samir.

A Jair

3Mi murina a Tola ma Jair e tû tuguna, aia na mane ni Gilead. Maia e ida vanigira na Israel i laona rukapatu ruka na ngalitupa. 4E tamanigira tolu sangavulu na dalena mane, migira ara sage i gotuna tolu sangavulu na asi. Mara tamanigotoa tolu sangavulu na verabau tana kao ni Gilead, me tsaumai i dani eni ara soaginigira na vera girani nina vera a Jair. 5Ma Jair e mate mara qilua i Kamon.

A Jepta

6Me kesa goto kalina igira na tinoni ni Israel ara sasi sosongo tugua i matana na Taovia, mara samasama vanigira na Baal ma na Astartes, migira goto niqira god na Siria, ma na Sidon, ma na Moab, ma na Amon, ma na Pilistia. Ara piloligi tania na Taovia mara mololea na samasama vaniana. 7Me vaga ia, maia na Taovia e kore loki sosongo vanigira na Israel me tû me tamivanigira na Pilistia ma na Amon kara sugutigira. 8I laona sangavulu alu na ngalitupa igira ara bingi sekoligira mara rotasi sosongoligira sui na Israel ara totu tana vera loki ara tamanina igira na Amor tabana i longa na Kô Jordan tana Gilead. 9Migira na Amon ara savu tana Kô Jordan na vailabugi kolugira goto na puku konina a Juda, ma Benjamin, ma Epraim. Migira sui na Israel popono ara totu i laona na rota loki sosongo.

10Mi tana migira na tinoni ni Israel ara ngangaidato tugua vania na Taovia mara tsaria, “Taovia, igami ami sasi sosongo i matamu igoe. Rongona igami ami piloligi tanigo igoe nimami God, mami samasama vanigira na Baal.”

11Ma na Taovia e gokovisu vanigira me tsaria, “Igira na Ejipt, ma na Amor, ma na Amon, ma na Pilistia, 12migira goto na Sidon, ma na Amalek, ma na Maon, igira sui ara bingi sekoligamu i sau. Migamu amu ngangaidato vaniau inau. ?Megua mi tana tagu vaga ia laka inau au tau laumaurisigamu tania na limaqira igira? 13Migamu amu piloligi taniau moa, mamu ba samasama vanigira na god tavosi. Me vaga ia me utu goto inau kau laumaurisigamu tugua. 14Kamu bâ ma kamu ngangaidato vanigira na god igamu amu viligira nogo. Molo vanigira nogo igira kara laumaurisigamu kalina ti igamu amu totu i laona na rota loki.”

15Migira na tinoni ni Israel ara tsarivania na Taovia, “Taovia, igami ami sasi manana nomoa i matamu igoe. Ko nauvanigami na omea igoe o kilia, mo ko sangagami kiki moa mo ko maurisigami i dani eni.” 16Migira ara tû mara tsoniligigira pipi sui niqira god peropero, mara samasama tugua vania na Taovia. Mi tana maia na Taovia e galuvevisugira na Israel rongona e reia laka ara totu tana rota loki sosongo.

17Migira na mane vaumate ni Amon ara vangaraua na vano tana vailabu mara mai totu tana Gilead. Migira na mane ni Israel ara maisai goto mara ba totu i Mispa tana Gilead. 18Mi tana, migira na tinoni ma gaqira ida na puku sui tana Israel ara vaiveisuagi mara tsaria, “?Asei sauba ke raqagita tana vailabugi koluaqira na Amon? Me ti vaga asei moa ke tami na nauvaganana ia, maia nogo sauba ke lia gaqira ida igira na tinoni sui tana Gilead.”

11

1A Jepta aia e kesa na mane malagai susuliga ni Gilead, maia na dalena kesa na daki rebi. Ma Gilead goto na asana tamana, 2maia e tamanigotoa visana na dalena mane konina na savana manana. Mi kalina ara tu loki nogo tugira, mara tu turuginia a Jepta ke vanoligi tania na valena tu tamaqira. Mara tu tsarivania, “Igoe e utu goto ko tangolidatoa sa omea i konina tu tamada, rongona igoe na dalena e kesa segeni na daki.” 3Mi tana, ma Jepta e tû me tsogo tanigira na kulana, me ba totu kesa tana vera ara soaginia i Tob. Mi tana, maia e raqâ kesa na alaala na mane vanga tangopeke, mara dulikolu bamaia.

4Mi kesa tana tagu i muri, migira na Amon ara vangaraua na vailabugi koluaqira na Israel. 5Mi kalina ara rongomia na omea vaga ia, migira na tinoni lokiloki tana Gilead ara tû mara vano kara soavisutugua a Jepta tania na vera ni Tob. 6Mara tsarivania, “Ko mai mo ko ida vanigami igoe, rongona ka gini tangomana na labuaqira na Amon.”

7Maia Jepta e tsarivanigira, “Igamu amu reisavi sosongoliau nogo inau, mamu turuginiau kau vanoligi tania na valena tamaqu. ?Megua kalina ia, ti amu mai i koniqu inau kalina amu totu tana rota?”

8Migira ara tû mara tsarivania a Jepta, “Eo, mi kalina ia igami ami pilovisumaitugua i konimu igoe, rongona ami ngaoa ko vano kolugami ma ka vailabugi kolugira na Amon, migoe ko lia gamami ida igami sui na tinoni tana Gilead.”

9Ma Jepta e tsarivanigira, “Ti vaga igamu kamu adivisuau i vera, migita ka vaisangagi na vailabugi koluaqira na Amon, ma na Taovia ke sangagita ma ka tangomana na tuliusiaqira, eo, mi tana ti inau sauba kau lia nimui tagao.”

10Migira ara gokovisu mara tsarivania, “Igami ami gini vatsa tana asana na Taovia laka sauba kami naua manana na omea vaga igoe o tsaria.” 11Bâ, maia Jepta e tû me tsarimuriqira na mane lokiloki tana Gilead, migira sui na tinoni ara molokaea me lia gaqira tagaovera ma gaqira taovia tana vailabu. Mi Mispa i matana na Taovia, a Jepta e tû me tsaritugua vanigira na toga sui na omea aia e tsari idanogoa vanigira na tinoni lokiloki.

12Mi muri ma Jepta e mologira bâ visana na mane adigoko vania na taovia tsapakae ni Amon kara veisuâ vaga iani, “?Na omea seko gua o reisavia i konimami igami ti o sagelinogoa na veramami?”

13Maia na taovia tsapakae ni Amon e gokovisu vanigira nina mane adigoko a Jepta me tsaria, “Kalina igira na tinoni ni Israel ara mololea i Ejipt, migira ara mai mara sugutia niqu kao inau e tû tana Kô Arnon me tsau tana Kô Jabok ma na Kô Jordan. Mi kalina ia, ma nimui aqo igamu kamu sauvisua moa niqu kao tana rago.”

14Ma Jepta e molovisugira bâ nina mane adigoko vania na taovia tsapakae ni Amon, 15ma kara tsarivania na goko vaga iani, “E tau saikesa mana laka igira na Israel ara sugutia na kao ni Moab se na kao ni Amon. 16Miani moa na omea e laba tana tagu ia: kalina igira na Israel ara mololea i Ejipt, mara liu bâ i laona na kaomate tsau bâ tana Mangalonga ni Aqaba, mara mai tsau i Kades. 17Mi tana mara molovanogira visana niqira mane adigoko vania na taovia tsapakae ni Edom ma kara nongia ti ke tamivanigira kara liu savu bâ i laona nina kao. Maia na taovia tsapakae ni Edom e tau tamivanigira. Te ara tû mara ngasugotoa na taovia tsapakae ni Moab, maia e tau goto tamivanigira kara liu savu bâ i laona nina kao. Me vaga ia, migira na Israel ara totuvisu moa i Kades. 18Mi muri, mara liu bâ tugua moa i laona na kaomate, mara liu i liligina na butona na kao ni Edom ma na butona na kao ni Moab, poi ara mai tsau i Moab tabana i longa, i tabana bâ na Kô Arnon. Mi tana ara totu, mara tau goto savu bâ tana Kô Arnon, rongona i tana nogo na vovotana na kao ni Moab. 19Mi muri, migira na Israel ara molovanogira visana niqira mane adigoko i konina a Sihon, aia niqira taovia tsapakae na Amor i Hesbon, mara nongia ti ke tamivanigira kara liu savu bâ i verana ma kara bâ tana niqira kao segeni. 20Maia Sihon e tau goto tamivanigira na Israel kara nauvaganana ia. E tû moa me adisaigira nina alaala na mane vaumate, mara ba totu i Jahas, mi tana ara baginigira na Israel. 21Maia na Taovia na God ni Israel e sangagira na Israel, mara gini tangomana na tuliusiana a Sihon migira nina mane vaumate. Me laba vaga nogoria ia te igira na Israel ara aditamaniqira na butona na kao popono ara totuvia igira na Amor. 22Mara totuvi poponoa niqira butona na kao na Amor, tû tana Kô Arnon tabana i ata me tsau i Jabok tabana i vava, me tû tana kaomate tabana i longa me tsau tana Kô Jordan tabana i tasi. 23Me vaga ia, maia nogo na Taovia na God ni Israel, e tsialigigira na Amor tania niqira kao me gini manga vanigira nina tinoni segeni igira nogo na Israel. ?Megua laka igoe o ngaoa ko adivisutugua na kao ia tanigira? 24Igamu kamu tangolia moa na omea aia Kemos nimui god igamu e saunogoa vanigamu. Migami, nimami aqo kami tangoligira pipi na omea sui aia na Taovia nimami God e saunogoa vanigami. 25?O pada igoe laka o dou liusia bâ a Balak aia na dalena a Sipor na taovia tsapakae ni Moab? ?Me laka a Balak e tovonogoa ke vaitugurugi kolugira na Israel sa dani, se laka ke tovonogoa na vailabugi kolugami igami? 26I laona e tolu sangatu na ngalitupa igira na Israel ara totuvia moa i Hesbon mi Aroer migira na vera ara totu poligira, migira goto na vera sui ruka tabana na Kô Arnon. ?Megua igamu ti amu tau vati adivisugira kalina e oka vaga nogo? 27Tagara, inau au tau saikesa nauvanigo sa omea seko. Igoe nogo o sasi rongona o ngaoa na vailabu koluaqu inau. Maia moa na Taovia ke pede. I dani eni nogo aia ke vota ka levugaqira na Israel ma na Amon.” 28Maia na taovia tsapakae ni Amon e tau goto gini boe na rongomiana na turupatu e talumai i konina a Jepta.

29Mi muri ma nina Tarunga na Taovia e totuvia a Jepta. Maia e tû, me liu bâ tana butona kao ni Gilead mi Manase, me visutugua i Mispa tana Gilead, me vano saviliu tana Amon. 30Mi tana ma Jepta e vekevania na Taovia me tsaria: “Taovia, ti vaga igoe ko sauvaniau na susuliga ma kau tangomana na tuliusiaqira na Amon, 31minau au vekevanigo laka na kesanina tinoni ke rutsumai tania na valequ, me ke mai valaleau kalina ke managaqu ma kau visumai tana vailabu, maia nogo na tinoni ia sauba ke lia nimu tamani segeni nogo igoe, minau sauba kau savoria vanigo ngiti kodoputsa.”

32Bâ, ma Jepta e savu tabana na kô ia me ba na vailabugi koluaqira na Amon, ma na Taovia e sauvania na susuliga gana ke gini managana. 33Maia e labupukaligira sui lakalaka na vera tû i Aroer me tsau tana vera polipolia i Minit, migira sui ara rukapatu na verabau, me tsau bâ i Abel Keramim. Mi tana nogo ara mate danga sosongo na tinoni, migira na Israel ara tuliusigira na Amon.

Na Dalena Daki a Jepta

34Mi kalina a Jepta e visutugua i Mispa verana, maia na dalena daki e rutsumai talu i vale me mai na valaleana, me gavai me rekesia na tsetsê. Aia kesa lelê moa ngiti dalena. 35Mi kalina a Jepta e morosia na dalena, maia e melu loki sosongo me ratsia na polona me tsaria, “!Lao kiki dalequ! !Igoe o sekoli sosongolia na tobaqu inau! ?Rongona gua ti igoe nomoa ke gado i konimu na omea kau gini vatsangisavi inau? !Inau au vatsa vaninogoa na Taovia, ma niqu aqo nomoa kau manalia niqu veke au nauvania!”

36Ma na baka daki ia e tsarivania na tamana, “Tamaqu, me ti igoe o naunogoa nimu veke vania na Taovia, me dou igoe ko nauvaniau moa na omea vaga igoe o vekenogoa vania na Taovia ko naua, rongona aia nogo na Taovia e tangotugumu i koniqira na Amon.” 37Maia e ngasua na tamana me tsaria, “E kesa lelê moa na omea inau au nongia i konimu. Ko mololeau talu moa i laona ke ruka na vula, rongona kau vano kolugira na kulaqu ma kau lela bamai kolugira tana vungavunga, ma kau melu matena sauba kau mate siama.” 38Ma na tamana e tsarivania, “E dou ko vano.” Maia e molovania ke vano i laona e ruka na vula popono. Maia na baka daki ia kolugira na kulana ara tu dato i kelana na vungavunga, mara melu loki mara ngangaisia rongona aia sauba ke mate boruboru, me ke tau vati tauga, me tau goto tamani dalena. 39Me putsi ruka na vula, maia e visumaitugua i konina na tamana. Ma na tamana e nauvania na omea vaga e vekenogoa vania na Taovia, ma na baka daki ia e mate boruboru lê kalina e tau vati donaginia moa sa mane.

Ma na omea iani e lia na pukuna kesa niqira lavu igira na Israel, 40laka igira na daki vaolu, niqira aqo kara vanoligi ke vati na dani i laona pipi ngalitupa, na tangisiana na dalena a Jepta ni Gilead.

12

A Jepta Migira na Tinoni ni Epraim

1Migira na mane ni Epraim ara vangarau na vano tana vailabu. Mara savu tana Kô Jordan mara bâ i Sapon mara tsarivania a Jepta, “?Rongona gua ti igoe o savu bâ tabana na vailabugi koluaqira na Amon, mo tau soagami igami kami tsari murimu? !Eo, sauba kami tungia na valemu me ke puka tsavugo!”

2Ma Jepta e tsarivanigira, “Inau kolugira niqu tinoni ami vaipetsakoegi loki kolugira na Amon. Mi kalina inau au soagamu kamu mai sangaau, migamu amu tau saikesa mai ma kamu laumaurisiau tania na limaqira igira. 3Mi kalina inau au reia laka igamu amu sove na mai na sangaaqu, mi tana inau au bisâ na mauriqu mau savu bâ tana niqira vovotana na kao na vailabugi koluaqira. Maia na Taovia e sauvaniau na tangomana mau gini tuliusigira. ?Bâ, ma na rongona gua ti igamu amu mai kamu vailabu koluau inau kalina ia?” 4Mi muri ma Jepta e soasaigira sui pipi na mane ni Gilead, mara vailabugi kolugira na Epraim mara tuliusigira, rongona igira na Epraim ara tsaigira mara tsarivanigira, “!Eo, igamu na Gilead amu posu lê, mamu tsogoligi tanigami igami na Epraim, mamu ba totu tana butona kao ami tamanina igami na Epraim ma na Manase!” 5Migira na Gilead ara tû mara tangoligira pipi nauna tana Kô Jordan tana tangomana kara tulusavu igira na Epraim ma kara tsogo visutugua i veraqira. Mi kalina ti vaga ke kesa vidaqira na Epraim e tovoa ke tsogo, me ke nongigira kara tamivania ke tulusavu me ke vano i tabana, migira na mane ni Gilead kara tû ma kara veisuâ, “?Laka na tinoni ni Epraim igoe?” Me ti aia ke tsaria “Tagara,” 6migira kara ketsalia ke tsaria na goko “Tsibolet.” Me ti vaga aia ke tsaria “Sibolet” rongona e utugana vania ke tsarigadovia na tsaqina na goko ia, migira kara tangolia ma kara labumatesia kesa tana nauna gana na tulusavu tana Kô Jordan. Mi tana tagu ia mara vati sangavulu ruka na toga na mane ni Epraim ara labumatesigira.

7Ma Jepta e tagao tana Israel i laona e ono na ngalitupa. Mi muri maia e mate mara qilua i Gilead na verana segeni nogo.

A Ibsan, ma Elon, maia Abdon

8Mi murina a Jepta, maia Ibsan ni Betlehem e tagao tana Israel. 9Maia e tamanigira ara tolu sangavulu na dalena mane, mara tolu sangavulu na dalena daki. Maia e molovanigira na dalena daki kara taugagira na mane tana duli tavosi, me adigira mai tolu sangavulu na baka daki tana duli tavosi, me molovanigira na dalena mane kara taugagira. Maia Ibsan e ida vanigira na Israel i laona e vitu na ngalitupa. 10Mi muri maia e mate mara qilua i Betlehem.

11Mi murina a Ibsan, maia Elon ni Sebulun e tagao tana Israel i laona e sangavulu na ngalitupa. 12Mi muri, maia goto e mate mara qilua i Aijalon tana butona kao ni Sebulun.

13Mi murina a Elon, maia Abdon na dalena Hilel ni Piraton e tagao tana Israel. 14Maia e tamanigira ara vati sangavulu na dalena mane, me tolu sangavulu na kukuana mane, migira ara sagekae i kelana ara vitu sangavulu na asi. Maia Abdon e tagao tana Israel i laona e alu na ngalitupa. 15Mi muri maia e mate mara qilua i Piraton tana niqira butona na kao na Epraim, tana kao vungavungaga ara tamanina igira na Amalek.

13

Na Botsaana a Samson

1Migira na tinoni ni Israel ara sasi tugua i matana na Taovia, maia na Taovia e mologira na Pilistia kara tagaovigira i laona e vati sangavulu na ngalitupa.

2Mi tana tagu ia e totu i Sora kesa na mane a Manoa na soana. Maia e kesa na mane tana puku konina a Dan. Ma na tauna e totu mamane, me tau tamani dalena. 3Ma nina angelo na Taovia e labavania na daki ia me tsarivania, “Igoe o tau nogo tangomana ko tamani dalemu, mi kalina ia sauba ke tau oka mo ko tiana mo ko tamanina kesa na dalemu mane. 4Ko parovata dou mo ko laka na inu uaeni se ke kesa goto na vatana na inu susuliga, laka goto na ganiana kesa na mutsa e vali vanigo na ganiana. 5Mi kalina ke botsa na dalemu, migoe ko laka goto na putsiana na ivuna, rongona tû tana dani aia ke botsa, ma nimui aqo kamu saua vania God vaga kesa na Nasirite.13:5 “Na Nasirite” aia e kesa e sauvulagia laka e padalokia na aqo vaniana God ginia na nauana kesa na veke laka ke tau inu uaeni se ke kesa goto na vatana na inu susuliga, me ke tau goto putsi ivuna me ke tau pelea na konina na tinoni mate. (Reia tana Tsoko Tinoni 6:1-8.) Maia nogoria sauba ke tuturigâ na aqona na laumaurisiaqira na tinoni ni Israel tanigira na Pilistia.”

6Ma na daki ia e tû me ba turupatuna vania na savana me tsaria, “E kesa nina mane God e mailaba i koniqu, maia e rerei mataguniga vaga saikesa moa ti kesa nina angelo God. Minau au tau goto veisuâ iava e talumai, maia e tau goto tsarivulagi vaniau na asana. 7Maia e tsarivaniau moa laka inau sauba kau tiana ma kau vasua ke kesa na baka mane. Me ketsaliau kau laka na inuviana na uaeni se ke kesa goto vatana na inu susuliga, ma kau laka goto na ganiana kesa na mutsa e vali vaniau na ganiana, rongona na baka mane ia sauba ka nida aqo kaita ka saua vania God me ke lia na Nasirite tana maurina popono.”

8Mi tana maia Manoa e nongia na Taovia me tsarivania, “Kiki, Taovia, ko tamia nina mane God aia o vasini molomaia ke visumaitugua me ke tsarimakali vanikagami nagua kami ka naua vania na baka kalina aia ke botsa.”

9Ma God e naua na omea a Manoa e nongia i konina. Me moloa nina angelo ke labavanitugua na daki ia kalina aia e totu moa i laona na uta, ma Manoa na savana e tau totu kolua tana tagu ia. 10Te aia e tû me ulo ba tsaku i konina a Manoa me tsarivania, “!Ko reia bâ! Aia na mane ri e labavaniau i noana moa e labavaniau tugua inau kalina ia.”

11Maia Manoa e tû me tsarimurina na tauna. Me ba laba i konina na mane ia me veisuâ “?Laka igoe nogoria na mane o goko kolua na tauqu i noana?”

Ma na mane ia e tsaria, “Eo, inau nogoria.”

12Mi muri ma Manoa e veisuâ na mane, “?Kalina ke botsa na baka vaga igoe o katenogoa ma na vatana baka koegua sauba ke lia ma na aqo gua sauba ke naua?”

13Ma nina angelo na Taovia e gokovisu me tsarivania, “Na taumu nina aqo ke parovata dou me ke taonidoua pipi na omea sui inau au ketsaliginia. 14Ke laka na ganiana na vuana e talumai tana itai na uaeni; ke laka goto na inuviana sa uaeni se ke kesa goto na vatana na inu susuliga, me ke laka goto na ganiana sa mutsa e vali vania na ganiana. Eo, ma nina aqo nomoa ke taonidoua pipi na omea sui inau au ketsaliginia.”

15-16Maia Manoa e tau saikesa donaginia laka aia nina angelo na Taovia e labavania, te e tû me tsarivania, “Ko laka kiki na mavi na vano. Ko pitukagami kami ka vangarau vanigo talu kesa na naniqoti vaolu mo ko mutsa talu ti ko vano.”

Ma na angelo e tsarivania a Manoa, “Me ti vaga kau totuvisu moa inau, me sauba e utu goto kau gania ka nimui mutsa. Me ti vaga kamu ka ngaoa na vangarauana, me dou ti kamu ka gini savori kodoputsa vania na Taovia.” 17Ma Manoa e tsarivania, “Ko tsarivulagi vanikagami na asamu, rongona ami ka ngaoa kami ka soadougo kalina ke laba na manana nimu goko o katea vanikagami.”

18Ma na angelo e veisuâ a Manoa, “?Rongona gua ti igoe o ngaoa ko donaginia na asaqu inau? Ma na soaqu inau aia kesa na soa e kukuniga sosongo.”

19Maia Manoa e bâ, me tangolia kesa na qoti vaolu, kolugira goto visana na vatuna na uiti, me savorigira i kelana kesa na kusuvatu vania na Taovia aia e aqosigira na valatsatsa.

20-21Mi kalina na iruna na lake tana kusuvatu e lapidato i gotu, mi kaira a Manoa ma na tauna ara ka reia nina angelo na Taovia e dadato i gotu i baragata i laona na lapina na lake. Mi tana tagu tsotsodo nogo ia maia Manoa e reigadovia laka na mane ia aia nina angelo manana nomoa na Taovia, ma kaira tauna ara ka taokovoragi tana kao. Mara ka tau goto morosia na angelo ia sa dani.

22Ma Manoa e tsarivania na tauna, “!Aire! Sauba nomoa ka ka mate kaita, rongona kaita ka vasini reilakana God!”

23Ma na tauna e tsarivania, “Me ti vaga na Taovia e ngaoa manana ke matesikaita, me utu nogo aia ke tabea ka nida sausau; me utu goto ke sauvulagigira vanikaita na omea sui girani, se ke katevulagigira vanikaita.”

24Ma na daki ia e vasua kesa na dalena mane, me soaginia a Samson. Ma na baka ia e lokiloki, ma na Taovia e vangalaka sosongo vania. 25Ma nina Tarunga na Taovia e tuturiga na totuviana kalina aia e totu moa i Mahane Dan i ka levugaqira i Sora mi Estaol.

14

Kaira a Samson ma na Daki ni Timna

1Me kesa dani, maia Samson e vano i Timna, mi tana e ba tsodoa kesa na baka daki ni Pilistia. 2Mi kalina a Samson e visutugua i vera, maia e ba reikaira tamana ma na tinana me tsarivanikaira, “Inau au ba tsodoa kesa na baka daki ni Pilistia e totu i Timna, mau reingao sosongolia mau ngaoa kau taugâ. Kamu ka ba adimaia vaniau.”

3Mi kaira na tamana ma na tinana ara ka veisuâ, “?Rongona gua ti o ngaoa ko ba adi taumu i koniqira na tinoni ponotoba ni Pilistia? ?Megua, e utu vanigo ko tsodoa sa baka daki i laona nida duli segeni nogo igita, se i laoqira nida tinoni popono igita?”

Ma Samson e tsarivania tamana, “Aia saikesa nogoria na daki au ngaoa inau. Ko ba mo ko adimaia vaniau moa.”

4Mi kaira na tamana ma na tinana ara ka tau saikesa donaginia laka aia na Taovia nogo e molo papada vania a Samson ke naua na omea vaga ia, rongona na Taovia nogo e lave sautuna na labuaqira na Pilistia. Mi tana tagu ia migira nogo na Pilistia ara tagaovi kaputigira na Israel.

5Maia Samson e dulikolukaira tamana ma na tinana mara tu vano i Timna. Mi kalina ara tu liu tsapatugu i laoqira na uta na uaeni i tana, maia e rongomia kesa na dalena laeone e ngunguru. 6Ma nina Tarunga na Taovia e tavongani turuvia a Samson me gini susuliga sosongo, me tangolileginia na limana na laeone ia me sasivotâ, vaga moa ti na dalena na naniqoti tetelo lê. Maia e tau goto tsarivulagi vanikaira tamana ma tinana na omea aia e naua.

7Mi muri maia e vano na goko koluana na baka daki ia, me ngao sosongolia moa. 8Me visana na dani i muri, maia Samson e visutugua i Timna ke ba tauga kolua na baka daki ia. Mi kalina e liu bâ tugua i sautu, maia e mololea na sautu loki me soba bâ ke reia na laeone aia e matesinogoa. Me gini beke sosongo na reiana na kakoluna na lango na bulumitsua kolua na lakana na bulumitsua i laona na konina na laeone e mate. 9Aia e raugi bâ na bulumitsua ginia na limana me gania kalina e vavano moa i sautu. Me ba tusuvanikaira tamana ma tinana na turina na bulumitsua ia mara ka gania. Ma Samson e tau lelê tsarivanikaira laka e adia na bulumitsua ia i laona na konina na laeone e mate nogo.

10Mi kalina ara tu ba tsau i vera, maia na tamana Samson e ba sage i laona na valena na baka daki ia, maia Samson e naua kesa na mutsa sai i tana. E taoninogoa niqira lavu ara dona na nauana igira na mane vaolu kalina ara tauga. 11Mi kalina igira na Pilistia ara reia a Samson, migira ara molobagira ara tolu sangavulu na mane vaolu kara totu kolua. 12Maia Samson e tsarivanigira, “Inau kau naua kesa na lede vanigamu. Mau keriginigamu ke tolu sangavulu sangava na polo vovosi laka, me ke tolu sangavulu na polo sagesage rerei dou, pipi kesa ke tango kesa, ti vaga asei vidamui ke kutsu gadovia na rongona na lede ia, ti ke tsau tana vitunina na dani na susuina na mutsa sai na tauga. 13Ma ti vaga igamu amu tau tangomana na kutsu gadoviana na lede ia, mi tana ti nimui aqo igamu kamu sauvaniau ke tolu sangavulu na sangava na polo vovosi laka, me ke tolu sangavulu na polo sagesage rerei dou.”

Migira ara tsarivania, “Ko tsarimai vanigami na lede ia, ma kami rongomia.”

14Maia e tsarivanigira,

“I laona kesa na omea veveiga e talu mai na omea mutsamutsa;

Mi laona kesa na omea susuliga e talu mai na omea puipui dou.”

Mi laona e tolu na dani migira ara tau tangomana na kutsu gadoviana na lede ia.

15Mi tana vatinina dani, migira ara tsarivania na tauna a Samson, “Ko valoa na savamu me ke tsarivulagi vanigami na rongona na lede ia. Me ti vaga ko tau nauvaganana ia, migami sauba kami mololakena na valena tamamu, me ke irusai kolugo goto igoe i laona. ?Egua i kagamu laka amu ka soamaitugami ieni gana moa kamu ka komiginitugami ne?”

16Maia na tauna a Samson e bâ i konina me ngangai me tsarivania, “!Igoe o tau saikesa galuveau inau! !Eo, o reisaviau saikesa moa! !Igoe o tsarivanitugira na kulaqu kesa na lede mo tau tsarivulagi vaniau na rongona na lede ia!”

A Samson e tsarivania, “Ko reia, inau au tau vati tsarivanikaira moa na tamaqu ma na tinaqu. ?Ma na rongona gua ti kau ida inau kau tsarivulagia vanigo igoe?” 17Maia na tauna e ngangai moa tana rongona na omea iani poi e sui na vitunina na dani na mutsa sai na tauga. Mi tana dani nogo ia, maia Samson e tsarivulagivania na rongona na lede ia, rongona e qisi na rongomigokona. Maia na tauna e tû me ba tatamanga vanigira na Pilistia. 18Me vaga ia, mi tana vitunina dani idavia kalina e tau vati sû na aso, migira na mane tana vera ia ara bâ mara tsarivania a Samson,

“?Nagua e pui liusia bâ na bulumitsua?

?Ma nagua e susuliga liusia bâ na laeone?”

Ma Samson e gokovisu me tsarivanigira,

“Me ti vaga igamu kamu tau veisupekea na savaqu inau,

Me utu saikesa kamu donaginia na rongona na lede ia.”

19Ma nina Tarunga na Taovia e tavongani turuvia a Samson me gini susuliga sosongo, maia e vano i Askelon, mi tana e ba labumatesigira ara tolu sangavulu na mane, me tsoraligia na poloqira, me adigira na poloqira sagesage rerei dou, me ba sauvanitugira na mane ara tu kutsu gadovia nina lede. Mi murina ia, maia e visutugua i verana me momosa loki tobana tana rongona na omea e labavania. 20Mara tû igira na kamana na daki ia mara adia na tauna Samson mara sauvania aia na mane e rongovata vanikaira kalina ara ka tauga kaira.

15

1Me kesa tana tagu i murimai, tana tagu e raranga na uiti, maia Samson e vano na tsigoviana na tauna, me adivania kesa na naniqoti vaolu. Mi kalina e ba tsau i valena me tsarivania na tamana na tauna, “Inau au ngaoa kau sage tana vokina na tauqu ma kau maturu kolua.”

Ma na tamana na daki ia e tau saikesa tamivania ke sage bâ i laona na voki ia. 2Maia e tû moa me tsarivania a Samson, “Inau au pada mananâ laka igoe o reisavinogoa aia, aia nogo na rongona ti inau au adivisua mau sauvania aia gamu duli ke taugâ. Me totu goto kesa na tasina tetelo e rereidou sosongo bâ liusia aia. Aia nogo ko adia igoe ngiti olina na savamu.”

3Ma Samson e tsarivania, “Eo, mi kalina ia me tau saikesa niqu sasi inau, ti nagua moa inau kau nauvanigamu igamu na Pilistia!” 4Maia e tû me ba tangoligira tolu sangatu na pai atsi, me sorisaia na kaliqira ruka babâ me tsukulagini bâ na sulu tana sosorina. 5Mi muri maia e tungigira na sulu me mologira na pai atsi kara vano tana niqira uta na sila na Pilistia. Mi tana nauvaganana ia, maia e tau iruvigira moa na sila ganoga ara pitsugira nogo, me iruvigotoa na sila boruboru ara totu moa tana gaiqira, me iruvisuigotoa niqira uta na olive. 6Mi kalina igira na Pilistia ara lalavea asei e naua na omea vaga ia, mara rongomia laka aia nogoria a Samson e naua tana kore rongona na tamana savana, aia na mane ni Timna, e aditsunâ na savana me tusuvania kesa gana duli nogo a Samson ke taugâ. Bâ, migira na Pilistia ara tû mara ba kodomatesia na daki ia, mara tungigotoa na valena tamana kolugira sui igira ara totu i laona.

7Ma Samson e tsarivanigira, “!Eo, maia nogo e vaga na omea amu naua igamu! !Inau au gini vatsa laka e utu goto kau mololea poi kalina kau tuguvisu vanigamu na omea amu naua vaniau!” 8Maia e tû me labugira kakai me matesigira na dangana vidaqira. Mi muri, maia e vano me totupoi i laona kesa na vatuluma tana maragova i Etam.

A Samson e Tuliusigira na Pilistia

9Migira na Pilistia ara mai mara vaturikaegira niqira valepolo tana Juda mara bokia na vera ni Lehi. 10Migira na mane ni Juda ara bâ mara veisuagira, “?Rongona gua igamu ti amu maiginigami?”

Migira ara gokovisu mara tsaria, “Igami ami mai rongona kami tangolia a Samson ma kami nauvaganana vania vaga saikesa nogo aia e nauvanigami.” 11Bâ, mi tana migira tolu na toga na mane ni Juda ara tû mara vano tana vatuluma tana maragova ni Etam mara tsarivania a Samson, “?Tagara mo tau vati donaginia moa igoe laka igira nogo na Pilistia ara tagaovigita igita? ?Ma na gua vaga o nauvanigita igoe?”

Maia e gokovisu vanigira me tsaria, “Au nauvaganana vanigira vaga saikesa nogo ara nauvaniau inau.”

12Migira ara tsaria, “Igami ami mai ieni rongona kami tangoligo ma kami sorigo, ma kami mologo tana limaqira igira.”

Ma Samson e tsarivanigira, “Kamu vatsa vaniau talu laka e utu igamu segenimui kamu matesiau.”

13Mara tsarivania, “E dou, igami sauba kami sorigo moa, ma kami mologo i limaqira igira. E utu kami labumatesigo.” Mi tana migira ara soriginia ruka na ropu vaolu mara adirutsumia tania na vatuluma.

14Mi kalina ara ba tsau i Lehi, migira na Pilistia ara reia a Samson mara gû mara viri ulosaimai i konina. Mi tana ma nina Tarunga na Taovia e tavongani totuvia a Samson me gini susuliga sosongo, me qavakutigira na ropu ara soriginia na limana mara dudu lê vaga moa ti na itai ngutanguta. 15Maia e reia na sulina na ngongoena kesa na asi e tau oka sagata e mate. Maia e gogoro tsuna me tangolikaea, me labumatesiginigira kesa na toga na mane. 16Ma Samson e teâ kesa na linge me tsaria,

“Ginia na sulina na ngongoena kesa na asi inau au labumatesiginigira kesa toga na mane;

Ginia na sulina na ngongoena kesa na asi inau au tsako tsupulaginigira.”

17Mi murina ia, maia e tsoniligia na ngongoena na asi ia. Mi tana nauna e laba na omea iani ara soaginia i Ramat Lehi.15:17 Tana goko Hibru na soa Ramat Lehi e vaga moa ‘Vungavunga Ngongoena Asi.’

18Maia Samson e marou sosongo, me gokodato vania na Taovia me tsaria, “Igoe nogo o sauvaniau na susuliga te e gini managaqu. ?Megua laka kalina ia ko moloau kau gini mate na marou ma kara tangoliau igira na alaala na Pilistia ponotoba girani?” 19Ma God e sangavia kesa na babana na kao e totu nogo i tana i Lehi, me tavongani vuradato na kô i laona. Ma Samson e inuvia, me dato tugua na vatsangingao tana konina. Maia nogoria na rongona ti ara soaginia na vuravura ia Hakore.15:19 Tana goko Hibru na soa Hakore e vaga moa ‘Aia kesa e sosoa.’ Ma na vuravura ia e totu moa i Lehi tsaumai i dani eni.

20Ma Samson e tagao tana na Israel i laona e rukapatu na ngalitupa, tana tagu igira na Pilistia ara tagaovia na veraqira.

16

A Samson i Gasa

1Me kesa dani ma Samson e vano i Gasa, aia kesa niqira verabau na Pilistia, mi tana e ba tsodoa kesa na daki rebi me sage i valena me maturu kolua. 2Migira na tinoni ni Gasa ara rongomia laka a Samson e totu tana, te ara tû mara ba totupitua na bongi popono tana matsapakapuna vera. Mara totu muimui na bongi popono mara papada segeniqira, “Igita ka pitu poi ke mararamai na dani, mi tana ti ka labumatesia aia.” 3Maia Samson e tsatsaro moa i nige poi tsau moa tana levugata. Mi levugata, maia e tû, me bâ tana matsapakapuna na vera ia, me vutikaea na banina popono, kolua na gai tudatona ruka tabana, ma na raravena goto. Me molokaegira i kokovena me kalagaigira bâ i kelana na tetena e totu palalonga i Hebron.

Kaira a Samson ma ko Delila

4Me kesa tana tagu i murimai, maia Samson e ngao sosongolia kesa na daki ko Delila na soana, maia e totu tana Poi ni Sorek. 5Mi tugira tu tsege na taovia tsapakae ni Pilistia ara tu balaba i konina na daki ia mara tu tsarivania, “Ko valoa a Samson me ke tsarivanigo na rongona ti aia e susuliga vaga sagata ia, ma kami naukoeguania igami ti kami gini tangomana na tangoliana ma na soriana, me ke gini tau goto susuliga. Mi tugami ami tu vekevanigo laka pipi tu vidamami tugami sauba kami tu sauvanigo tango sangavulu kesa sangatu na tavina na qolo siliva.”

6Me bâ ko Delila me tsarivania a Samson, “Ko tsarivaniau kiki bâ inau laka nagua sagata o gini susuliga vaga ia. ?Me ti vaga kesa ke ngaoa na soriamu me ke naua mo ko gini tau nogo susuliga, me sauba ke naukoeguania ti ke gini tangomana?”

7Ma Samson e gokovisu vania me tsaria, “Ti vaga kara soriginiau ke vitu na itai mamauri moa agana na love parige, minau sauba kau maluku lê vaga goto igira na tinoni sui.”

8Bâ, mi tugira na taovia tsapakae ni Pilistia ara tu adimaia vania ko Delila tu vitu na itai mamauri ara gini love parige tugira ara tu tau vati mamatsa moa, maia e soriginia a Samson. 9Ma ko Delila e mologira visana na mane kara totu pipitu kesa tana voki segeni, maia e gû me tsaria, “!A Samson! !Ara mai igira na Pilistia!” Maia e tû me qavakutigira lê na itai tugira vaga moa na koteni e takuti tsaku lê kalina e gania na lake. Me vaga ia, migira ara tau moa vati donaginia egua te e gini susuliga sosongo vaga ia.

10Maia ko Delila e tsarivania a Samson, “!Ko reia, igoe o bulesiau lê inau, mo tau moa tsaria na manana vaniau. Ko tsarivaniau kiki moa ke naukoeguania kesa ti ke gini tangomana na soriamu igoe.”

11Maia e tsarivania, “Ti vaga kara soriginiau na ropu vaolu ara tau vati gini aqo moa, mi tana minau sauba kau maluku lê vaga moa igira na tinoni sui.”

12Maia ko Delila e bâ me adigira visana na ropu vaolu, me soriginia a Samson me gû, “!A Samson! !Ara mai igira na Pilistia!” Ma na mane igira ara pipitu moa kesa tana voki segeni. Maia Samson e tû me qavakutigira na ropu tania na limana vaga moa ti na koteni lê.

13Ma ko Delila e tsarivania a Samson, “Igoe o bulesiau moa inau, mo tau goto vati tsarivaniau sa omea ke mana. Ko tsaridoua vaniau ke naukoeguania kesa ti ke gini tangomana na soriamu.”

Maia Samson e tsarivania, “Ti vaga ko vosigira vitu na viviruna na ivuqu i laona na omea gana na vosipolo, mo ko kakaisiginia na omea gana na kautsi polo, mi tana minau sauba kau maluku lê vaga moa igira na tinoni sui.”

14Mi kalina a Samson e maturu, maia ko Delila e aditugira vitu na viviruna na ivuna me vosigira tana omea gana na vosipolo, me kautsiginia na omea na kautsi polo me gû, “!A Samson! !Ara mai igira na Pilistia!” Ma Samson e mamata me raqapiulia na ivuna tania na omea gana na vosipolo.

15Maia ko Delila e tsarivania, “?Egua ti o tsaria laka o galuveau inau kalina igoe o tau saikesa noruau? Igoe o malabulesiau nogo inau tolu nogo kalina, mo tau moa vati tsarivaniau nagua o gini susuliga sosongo vaga ia.” 16Maia ko Delila e tau kuti na amiami sailagi vaniana pipi dani moa, poi kalina a Samson e qisi na rongomiana nina ngangai tana rongona na omea vaga ia, 17te aia e tû me tsarivulagi vania na manana. Me tsaria, “Na ivuqu inau ara tau goto vati putsiligia moa sa kalina. Eo, tû tana dani au botsa inau ara sauau vania God vaga kesa na Nasirite. Me ti vaga kau putsia na ivuqu, ma na susuligaqu ke nanga lê, ma kau maluku lê vaga moa igira na tinoni sui.”

18Mi kalina ia, ma ko Delila e vasini rongomigadovia laka a Samson e tsarivania na manana, maia e mologoko bâ vanitugira na taovia tsapakae ni Pilistia me tsarivanitugira, “Kamu tu visumaitugua ke kesa goto kalina. Aia a Samson e vasini tsarivaniau moa na manana.” Mi tugira ara tu adia tu niqira qolo mara tu mai. 19Maia ko Delila e moloa a Samson ke lulunga bâ tana kakabana me maturu, maia e soadodoa kesa na mane ke putsiligigira vitu na viviruna na ivuna a Samson. Mi tana maia ko Delila e tuturiga na rotasiana a Samson rongona e nangaligi nogoa na susuligana. 20Mi muri ma ko Delila e gû me tsaria, “!A Samson! !Ara mai igira na Pilistia!” Ma Samson e mamata me padâ i tobana, “Tangomana inau kau tsogoligi moa vaga au naua pipi kalina.” Maia e pada vaganana ia rongona e tau vati donaginia laka na Taovia e vanoligi taninogoa. 21Migira na Pilistia ara tangolia mara putsuliligia na lakana na matana. Mara adivanoa i Gasa, mara sorikakaiginia na itai tapala mila, mara molovania ke aqo tana rapasiana na uiti i laona na vale sosori. 22Mi kalina e totu moa i tana ma na ivuna e tuturiga tugua na rudu.

Na Mateana a Samson

23Mi tugira na taovia tsapakae ni Pilistia ara saimai na savoriana kesa na kodoputsa loki vania niqira god Dagon, ma kara magemage i matana ia. Mara linge mara tsarivaganana iani, “!Nida god igita e sauvanigita na tangomana na tuliusiana a Samson aia gada gala!” 24-25Mara mutsamutsa mara inu, mi kalina ara inu sosongo nogo mara tuturiga nogo na bule mara tsaria, “Soamaia a Samson me ke lia nida mani sinagi!” Mi kalina ara adirutsumia a Samson tania na vale sosori ara raia ke tsaikia vanigira, mara moloa ke totu ka levugaqira ruka na tugurutina na vale ia. Mi kalina igira na tinoni ara morosi bâ a Samson ara linge na tsonikaeana niqira god mara tsaria: “!Nida god e saunogoa vanigita na tangomana na tuliusiana gada gala, aia nogo e toroutsani poponoa na verada me matesigira nogo danga na vidada!” 26Ma Samson e tsarivania na baka aia e tangolia na limana me tudumia, “Ko molo bâ na limaqu ma kau pelekaira na tugurutina ara ka tugurukaea na vale iani. Inau au ngaoa kau vataragi bâ ka koniqira.” 27Mi tana dani ia, ara kapi sosongo i laona na vale ia na mane ma na daki. Mi tugira sui tsege na taovia tsapakae ni Pilistia ara sanga totu goto i tana, mara gana ngongo tolu na toga na mane ma na daki ara totu i kelana na vale ia tana e atsa, mara momorosia a Samson mara raia ke tsaikia vanigira.

28Mi tana ma Samson e nonginongi me tsaria, “Taovia God ko padavisuau tugua kiki inau. Kiki niqu God, ko sauvisu vaniau na susuligaqu ke kesa goto moa kalina, rongona kau tuguvisua vanigira na omea ara nauvaniau igira na Pilistia ara putsiligikaira na mataqu.” 29Mi tana, maia Samson e tangolikaira ruka na tugurutina ara tugurukaeginia na vale. Na limana madoa i konina kesa, ma na maulina i konina kesa, me sualaginikaira, 30me gu loki, “!Moloau kau mate kolugira na Pilistia!” Me suli me sualaginia tana susuligana popono, ma na vale ia e tavui popono me kobigira tugira na taovia tsapakae migira sui goto pipi na tinoni ara totusai i tana. Eo, mi tana mateana a Samson aia e matesigira danga sosongo na tinoni liusia bâ na dangana igira aia e labumatesigira kalina e mamauri moa.

31Migira na tasina kolugira goto na kamana sui ara mai na adiana na konina. Mara adivisua i vera mara ba qilua tana vatulumana a Manoa na tamana, i ka levugaqira na vera ni Sora mi Estaol. A Samson e tagao tana Israel i laona e rukapatu na ngalitupa.

17

Nina Titinonina na God Peropero a Mika

1Kesa dani me totu kesa na mane a Mika na soana, maia e totu tana kao vungavungaga tana Epraim. 2Me tû a Mika me tsarivania na tinana, “Kalina ara komia nimu sangavulu kesa sangatu na tavina na qolo siliva, migoe o tû mo vealaginia aia e komia. Inau nogo kesa au rongomigo kalina o naua. Mo ko reia, iani nogo nimu qolo. Inau nogoria au adia.”

Ma na tinana e tsarivania, “!Na Taovia ke tabugo dalequ!” 3Ma Mika e tû me sauvisua na qolo ia vania na tinana. Maia na tinana e tsaria, “Gana kau utusiginia na vealagi me ke tau gadovia na dalequ, inau segeniqu nogo au saua na tavina siliva girani vania na Taovia. Kau nongia kara kavia kesa na titinonina na god peropero ma kara poro poponoginia na siliva iani. Bâ, mi kalina ia inau sauba kau sauvisutugua vanigo na tavina na qolo siliva.” 4Mi kalina a Mika e sauvisua na qolo vania na tinana, maia na tinana e adigira ruka sangatu na tavina na siliva, me ba saugira vania kesa na mane e aqo tana tapala. Maia e kavia kesa na titinonina na god peropero, me poro poponoginia na siliva ia. Mara moloa ke totu i laona na valena a Mika.

5Me vaga ia, ma Mika e tamanina kesa nina nauna segeni gana na mani samasama. Maia e aqosigira visana goto na titinonina na god peropero, me kesa na epod,17:5 “Na epod” aia e kesa na vatana polo e sagelia na manetabu mi tana lapana ara ka totu ruka na vatu ara soaginia na ‘Urim’ ma na ‘Tumim’. me tû me vilia kesa i laoqira na dalena mane ke lia nina manetabu. 6Mi tana tagu ia e tagara goto kesa ke taovia tsapakae tana Israel. Me pipi tinoni e taonia moa nina papada segeni.

7Mi tana tagu goto ia, me totu kesa na Levite mane vaolu, maia e totu i Betlehem tana Juda. 8Mi kesa dani aia e tû, me mololea i Betlehem na laveana kesa segeni na nauna i tana ke ba totu. Mi kalina aia e vavano moa i sautu, me ba tsau i valena a Mika tana kao vungavungaga tana Epraim. 9Ma Mika e veisua na borau ia, “?Iava o talu igoe?”

Maia e gokovisu vania me tsaria, “Inau kesa na Levite au talumai i Betlehem tana Juda. Minau au lalavea kesa nauna i tana kau ba totu.”

10Ma Mika e tsarivania, “Ko totu koluau inau ieni. Mo ko lia niqu mane na sauparovata ma niqu manetabu goto, minau sauba kau sauvanigo ngiti vovolimu ke sangavulu na tavina na qolo siliva i laona kesa na ngalitupa, kolugotoa ke visana na polomu ma gamu mutsa.” 11Ma na Levite borau vaolu ia e tami dou na totu koluana a Mika me lia mala dalena nogo. 12Ma Mika e molovania ke lia nina manetabu, maia e totu i valena a Mika. 13Ma Mika e tsaria, “Kalina ia inau au donaginia laka sauba na Taovia ke naua me ke dou vaniau pipi na omea rongona e kesa na Levite e lia nogo niqu manetabu.”

18

A Mika ma na Puku Konina a Dan

1Mi tana tagu ia igira na Israel ara tau vati tamanina kesa niqira taovia tsapakae ke tagaovigira. Mi tana tagu goto ia, migira na puku konina a Dan ara lalavea moa kesa na butona kao kara aditamaniqira ma kara totuvia, rongona ara tau vati vota vanigira moa sa butona na kao i laoqira na puku sui tana Israel. 2Te ara tû na tinoni tana puku konina a Dan mara vilitugira tu tsege na tinoni sasaga ni Sora mi Estaol, mara tsarivanitugira kara tu tuvibamaia na kao. Mi kalina ara tu ba tsau tana kao vungavungaga ni Epraim mi tugira ara tu ba totu i valena a Mika. 3Mi kalina tugira ara tu totu moa i tana, mara tu rongomigadovia na tatangina nina goko na mane vaolu aia na Levite; mara tu pilo bâ i konina mara tu veisuâ, “?Nagua o naua ieni igoe? ?Masei nogo e adimaigo ieni?”

4Maia e gokovisu me tsarivanitugira, “Ami ka gokosai kagami a Mika maia e voliau inau kau aqo vania vaga nina manetabu.”

5Mara tu tsarivania, “Kiki, ko nongia God vanitugami ma kami gini tangomana tana omea ami tu liubamai matena.”

6Ma na manetabu e tsarivanitugira, “E tagara goto ke kesa na omea kamu tu gini boe. Na Taovia nogo e matalitugamu tana tu nimui vano bamai.”

7Bâ, mi tugira tu tsege na mane tugira ara tu mololea i tana mara tu ba tsau tana vera ni Lais. Mara tu reia laka e koegua na douna na mauriqira na tinoni ni tana, e atsa saikesa vaga nogo na douna niqira mauri igira na Sidon. Ara tinoni tsalapo dou rago, mara totu mui lê, mara tau dona na vaiganigi kolugira na tinoni tavosi, me pipi sui na omea ara kilia ara tamanina mara tau goto noga sa omea. Mara reigotoa laka ara totu ao tanigira na Sidon, mara tau goto dona na patagoko koluaqira na tinonina tavosi vera. 8Mi kalina tugira tsege na mane tugira ara tu visutugua i Sora mi Estaol, ma gaqira verakolu ara veisuatugira nagua ara tu ba tsodoa i tana. 9Mara tu tsarivanigira, “!Kamu tû igamu! !Ida ka bâ ma ka bokia na vera ni Lais. Ami tu ba morosia na kao ia, mami tu reia laka e dou sosongo bâ. Kamu laka na totu tagara rongona lê ieni. !Tsaku! !Ka vano saviliu tana vera ia ma ka ba laua niqira kao! 10Eo, mi kalina ti kamu balaba i tana, me sauba kamu tsodoa laka igira na tinoni ni tana ara tau goto gunurua laka sauba ke laba vanigira sa omea seko. E kesa rago na vera loki sosongo i tana, me totu tana pipi na omea e tugua na tobana tinoni ke ngaoa. Maia God e saunogoa vanigamu igamu.”

11Mi kalina ara goko sui na mane gira, mara ono sangatu na mane tana puku konina a Dan ara tû mara vangaraua gaqira sagore na vailabu, mara mololea i Sora mi Estaol. 12Mara tave mara ba vaturikaegira niqira valepolo tabana i tasi i Kiriat Jearim tana Juda. Maia nogoria na rongona ti ara soaginia na nauna ia na Verana a Dan. 13Me tû i tana mara liu bâ tana kao vungavungaga tana Epraim, mara batsau tana valena a Mika.

14Mi tana, mi tugira na mane ara tu vano nogo i votangana na tuvipoliana na vera ni Lais ara tsarivanigira gaqira duli, “?Egua igamu laka amu donagininogoa laka i laona kesa na vale ieni e totu kesa na titinonina na god peropero ara poro poponoginia na siliva? Mi tana goto ara totu visana na titinonina tavosi na god peropero me kesa na epod. ?Ma nagua amu padâ igamu ka naua igita?” 15Mara ba sage i valena a Mika i tana e totu na Levite vaolu, mara goko kolua. 16Mi tana tagu ara tu totu moa tugira i vale, migira ono sangatu na mane vaumate tana puku konina Dan, igira ara vangarau na vano tana vailabu, ara tutû tana matsapakapuna na vera ia. Ma na manetabu e tsuna me ba reigira. 17Mi kalina e vano ia, mi tugira tsege na mane togatoga ara tu sage saviliu i laona na vale mara tu ba adia na titinonina na god peropero ara poro poponoginia na siliva, migira goto visana na titinonina tavosi na god peropero kolugotoa na epod.

18Mi kalina na manetabu e reitugira ara ba sage saviliu i laona na valena a Mika mara tu adia na omea tabu gira, maia e veisuatugira, “?Laka nagua vaga amu tu naua tugamu?”

19Mara tu tsarivania, “Ko mui lê. Ko laka na goko. Ko mai moa kolugami mo ko lia nimami manetabu ma nimami mane na sauparovata. ?Laka e tau dou bâ vanigo igoe ko lia na manetabu vanigira na puku sui tana Israel popono, liusia ko manetabu vania nina tamadale kesa moa na mane?” 20Ma na goko vaga ia e gini laona sosongo na manetabu ia na rongomiana, me adigira na omea tabu sui gira me tsarimuriqira.

21Mara pilo mara tuturiga tugua na vavano i sautu, mara ida na daki ma na baka ma niqira buluka ma niqira omea levolevo sui. 22Mi kalina igira ara vano ao dodo nogo, maia Mika e soasaigira gana verakolu kara vano ma kara vailabugi kolugira. Mara ba tsauligira na tinoni ni Dan, 23mara gulaginigira. Migira na mane ni Dan ara pilovisu mara veisuâ a Mika, “?Nagua sagata e laba? ?Ma nagua rongona na alaala loki sagata ia?”

24Ma Mika e tsarivanigira, “?Nagua ti amu veisuaginiau laka nagua e laba? !Migamu nogoria amu adia niqu manetabu, mamu laugira niqu god igira inau au aqosisegeniqu, mamu tsogo kolugira! ?Ma nagua moa ke totuvisu vaniau inau kau tamanina kalina ia?”

25Migira na mane ni Dan ara tsarivania, “Ko laka goto na tsariana sa omea, kara tau kore bâ na mane girani ma kara labumatesigo igoe kolugira goto nimu tamadale popono.” 26Mara tû igira mara vano. Ma Mika e reigadovia laka igira ara susuliga liusia bâ aia, te e pilo moa me visutugua i vera.

27-28Mi murina ia, kalina igira na tinoni ni Dan ara adinogoa na manetabu, kolugira goto nina omea a Mika aia e aqosisegenina nogo, ara vano mara ba bokia na vera ni Lais, i tana ara totu na tinoni tsalapo dou rago mara totu mui dodo moa. Ma na vera ia e totu tana poi varangisia i Betrehob. Mara labumatesigira sui na tinoni mara tungia na vera popono. Me tagara goto ke kesa ke sangagira na tinoni ni tana, rongona i Lais e totu ao sosongo tania i Sidon, mara tau goto dona na patagoko koluaqira na tinonina tavosi vera. Migira na mane ni Dan ara logo vaolusitugua na vera ia mara totu i tana. 29Ara olia na soa i Lais mara soaginia i Dan, ara tamavuginia na soana na mumuaqira a Dan aia kesa na dalena a Jakob. 30Migira na mane ni Dan ara molokaea na titinonina na god peropero ia ara poroginia na siliva mara samasama vania. Maia Jonatan na dalena a Gersom ma na kukuana a Moses, e aqo manetabu vanigira na puku konina a Dan, migira na kukuana nogo ia ara aqo manetabu babâ moa, poi tsau kalina ara raqa tsekavanogira na tinoni ni Israel. 31Ma na titinonina na god peropero e aqosia a Mika e totu saviliu moa tana tana tagu popono e totu i Silo na Valepolo i tana na tinoni ara mai na samasama vaniana God.

19

Kesa na Levite ni Epraim ma na Savana lê

1Mi tana tagu kalina igira na Israel ara tau vati tamanina niqira taovia tsapakae moa, me totu kesa na Levite kesa tana vera i longa ao tana kao vungavungaga tana Epraim. Maia e adia kesa na daki ni Betlehem tana Juda ke lia na savana lê. 2Me kesa dani, maia na daki e vaikoregi kolua na mane ia, me tû, me visutugua i valena tamana i Betlehem, me totu i tana i laona e vati na vula. 3Mi muri maia na mane ia e padâ ke pidikana na daki ia, me ke raia ke visumaitugua i konina. Maia e tû, me adia kesa nina mane aqo me ruka nina asi me vano. Mi kalina ara ba tsau nogo i tana ma na daki ia e adisage bâ na Levite i valena tamana. Me gini mage tobana na tamana na daki na reiana na Levite me soalakadoua. 4Ma na tamana na daki ia e raiginia ke totuvisu, maia e totu kolugira e tolu na dani, me mutsa me maturu nogo i tana. 5Mi tana matsaraka na vatinina dani, mi tugira ara tu mamata tsaku mara tu vangaraua laka kara tu vano. Me tû na tamana na daki ia me tsarivania na Levite, “Kamu tu mutsa rago talu, me ke dou vanitugamu. Ke sauba moa ti kamu tu vano.”

6Mi kaira na mane ara ka totupuka tugua i lao mara ka mutsa mara ka inu. Mi muri ma na tamana na daki ia e tsarivania na Levite, “Kiki, ko totuvisu moa ieni ke bongi me ke gini mage tobamu.”

7Ma na Levite e tû laka ke vano, ma na tamana na daki ia e raitugua ke totuvisu goto, te aia e maturu visutugua i tana kesa goto na bongi. 8Mi tana matsaraka rovorovo na tsegenina dani, ma na Levite e aligiri laka kara tu vano, maia na tamana na daki ia e tsarivania, “Kiki, kamu ganitalua sa omea. Kamu pitu ragoa ke dani dou talu.” Mi kaira na mane ara ka totu mara ka mutsa gaqira.

9Mi kalina na mane ia kolua nina daki ma nina maneaqo ara tu aligiri tugua laka kara tu vano, ma na tamana na daki ia e tsarivania, “Reia bâ, e varangi nogo ke bongi kalina ia. E dou bâ ti kamu tu totuvisu moa ieni ke bongi. Mi kalina ia e varangi nogo ke rodo. Kamu tu totu moa ieni me ke gini dou vanitugamu. Me ke matsaraka rovorovo ke dani kamu tu mamata bongibongi ma kamu tu vano i tu veramui.”

10-11Ma na Levite e tau goto ngaoa ke maturu visu ke kesa goto na bongi. Maia e tû me adia na savana ma nina maneaqo, me kaira nina asi, ma tu niqira binaboli mara tu vano. E varangi nogo ke bongi kalina ara tu ba tsau varangisia i Jebus, aia nogo i Jerusalem, mi tana e tû nina maneaqo me tsarivania gana taovia, “?Egua ti ka tu tau soba talu ma ka tu maturu ieni tana veraqira na Jebus?”

12-13Ma gana taovia e tsarivania, “E utu ka tu soba tana verabau ieni tana ara tau tamanina na tinoni ni Israel. Sauba ka tu vano saviliu moa ma ka tu ba tsau i Gibea se i Rama ma ka tu eno tana.” 14Vaga ia, mi tugira ara tu saviliusinogoa i Jebus mara tu vavano babâ moa, me sû nogo na aso kalina ara tu tsau i Gibea tana niqira butona kao na puku konina a Benjamin. 15Mi tana ara tu soba mara tu sage i laona na verabau ia, mara tu ba totupuka tana pakokana na vera ia, me tagara lelê goto ke kesa vidaqira tana vera ia ke soasagetugira i valena.

16Mi kalina tugira ara tu totu moa i tana, me kesa na tuqatuqa e liumai tu koniqira talu na aqo tana nina uta. Aia na tinonina na kao vungavungaga ni Epraim, mi kalina ia aia e totu nogo i Gibea. Migira na tinoni tavosi sui i tana ara talu tana puku konina a Benjamin. 17Ma na tuqatuqa ia e moro bâ na Levite e tototu moa tana pakokana na vera me veisuâ, “?Iava vaga o talumai igoe? ?Miava ko vavano?”

18Ma na Levite e gokovisu me tsarivania, “Tugami ami tu talumai i Betlehem tana Juda, mi kalina ia mami tu visutugua i tu veramami i longa ao tana kao vungavungaga tana Epraim. Me tagara goto ke kesa ke soatugami kami tu ba maturu i valena. 19Au tamaninogoa na buruburu makede ka gaqira tu nimami asi, ma na bredi ma na uaeni vanitugami na savaqu ma niqu maneaqo minau. Me tagara goto tagara sa omea tu konimami.”

20Ma na tuqatuqa ia e tsarivanitugira, “Kamu tu mai i valequ inau. Inau nogo sauba kau reitutugu tugamu. E tau dou kamu tu maturu ieni tana pakokana na vera.” 21Maia e adivanotugira i valena, me palakaira tu niqira asi. Mi tugira ara tu vulimalea tu tuaqira mara tu mutsa tu gaqira.

22Mi kalina tugira ara tu totudou moa i tana, me kesa na alaala na mane ara dona sosongo na nauseko ara talu tana vera ia, mara mai tupolia na valena na tuqatuqa mara tuturiga na labuana na banina na vale. Mara tsarivania na tuqatuqa ia, “!Ko adirutsumimai vanigami na mane ia aia igoe o adimaia i valemu! !Igami ami ngaoa kami sasi kolua!”

23Ma na tuqatuqa ia e tsuna i tano me tsarivanigira, “!Tagara saikesa kulaqu! !Kiki, kamu laka na nauana na tangopeke seko loki vaga ia! !Na mane eni inau nogo au soamaia i valequ!” 24!Kamu reia! Iani nogo kaira na tauna na mane ia, ma na dalequ daki segeni nogo inau aia e tau vati reia sa mane. Mi kalina ia inau sauba kau aditsunakaira ba vanigamu. Ma kamu nauvanikaira na omea vaga amu kilia. !Ma kamu laka na nauvaniana na mane iani na tangopeke seko loki vaga ia!” 25Migira na mane gira ara sove saikesa na rongomiana na mangana na tuqatuqa ia. Te e tû na Levite me adia na tauna segeni me molotsuna bâ vanigira i tano. Migira ara tangolia mara nauvania na tangopeke seko tana bongi popono, mara tau goto mango poi tsau tana matsaraka.

26Mi tana matsaraka rovorovo, ma na daki ia e visumai, me puka tsuna tana matsapana na valena na tuqatuqa i tana e totu na savana. Maia e tsatsaro moa i tana tsau kalina e marara male. 27Mi tana matsaraka ia, ma na savana na daki ia e mamata, mi kalina e sangavia na vale laka ke rutsu me ke vavano, maia e reia na tauna e tsatsaro moa i matana na vale ia, ma na limana laka ke pele bâ na banina. 28Maia e tsarivania, “!Ko tû ma ka vano!” Ma na daki ia e tau goto gokovisu vania. Maia e tû me sulukaea na konina me ulutaligusia i kelana nina asi me adivanoa i verana. 29Mi kalina e batsau i vera, maia e sage saviliu i valena me adia kesa na gau. Me aditsunâ na konina na tauna, me parivotâ e sangavulu ruka na paparina, me sau babâ vanigira tango kesa paparina pipi puku tana Israel. 30Migira sui ara reivaganana ia ara tsaria, “!Igami ami tau saikesa vati rongomia sa dani ke laba na omea seko vaga ia! !Me tau vati laba sa omea vaga ia tû kalina igira na Israel ara mololea i Ejipt! !Nida aqo manana ka naua kesa na omea tana rongona na omea vaga ia! ?Ma nagua vaga sauba ka naua?”

20

Igira na Israel Ara Vangaraua na Vailabu

1Mi tana, migira sui lakalaka na tinoni ni Israel tuturiga i Dan tabana i vava me tsau bâ i Beerseba tabana i ata, me tsau bâ goto tana butona na kao i Gilead tabana i longa igira sui ara saikolu mai i Mispa i matana na Taovia. 2Migira sui na ida pipi tana puku tana Israel ara sangalaba tana niqira sai nina tinoni God, kolugira goto ara 400,000 na mane vaumate ara liu moa i lao. 3Migira na tinoni tana puku konina a Benjamin ara rongomia laka igira sui na puku tavosi tana Israel ara sai sui nogo i Mispa.

Mi tana i Mispa igira na Israel ara veisuâ, “Kamu tsaridoua vanigami nagua e tsukilâ te e laba na omea seko vaga ia.” 4Ma na Levite aia nogo ara matesivania na tauna e tû me tsaria, “Inau kolua na tauqu ami ka liu bâ i Gibea tana butona na kao ni Benjamin rongona kami ka maturu i tana. 5Migira na mane ni Gibea ara mai mara tupolia na vale ia, mara ngaoa laka kara labumatesiau inau, mara raqâ moa na tauqu mara tangopekea me mate. 6Mi tana minau au tû, mau adia na konina mau parikutsia, mau tuvarivotâ tango kesa na paparina vanigira sangavulu ruka na puku tana Israel. Igira na tinoni girani ara naua kesa rago na sasi loki sosongo i laoda igita. 7Migamu sui amu totu ieni kalina ia igamu na tinoni ni Israel sui moa. ?Ma na gua amu pada e dou ka naua tana rongona na omea seko vaga ia?”

8Migira sui lakalaka ara totu i tana ara tutsau sui mara tsaria, “Igita sui lakalaka atsa moa igira ara totu i laona na valepolo se i laona na vale laka, ke tau lelê goto visu i vera ke kesa vidada. 9Iani nogoria na omea igita ka naua: igita ka tsonikutsu ma ka viligira kara visana na mane kara ba bokia na vera ni Gibea. 10Kesa na sangavulunina turina i laoqira na mane ni Israel kara adimutsa bâ vanigira na mane vaumate, migira na mane tavosi sui kara bâ ma kara kedegira na Gibea rongona na omea seko loki vaga ia ara aqosia i laona na Israel.” 11Me vaga ia, migira sui na mane ni Israel ara tobakesa moa tana ngaoana na bokiana na vera ni Gibea.

12Mara ida talu mara mologira visana niqira tinoni kara ba veisuagira na tinoni ni Benjamin, “?Laka na sasi gua amu naua igamu? 13Mi kalina nogo ia, kamu mologira mai vanigami igira na mane seko ni Gilead ara naua na tangopeke seko loki vaga ia, rongona igami kami labumatesiginigira ma kami adiligia na paluvangamâ seko vaga ia tania na Israel.” Me tagara, igira na tinoni tana puku konina a Benjamin ara tau goto rongomangaqira igira na Israel tavosi. 14Mi tana ara tû igira sui na mane pipi tana vera tana niqira butona na kao na Benjamin, mara saimai sui i Gibea na vailabugi koluaqira na Israel tavosi. 15-16Mi tana dani nogo ia, ara raqagira ara rukapatu ono toga na mane vaumate talumai pipi tana verabau i laoqira segeni nogo, kolugira goto vitu sangatu na mane vaumate lima mauli ni Gibea. Pipi kesa vidaqira e dona ke taiginia nina kurupaqala kesa moa na kolina na ivu me utu goto ke savi. 17Migira sui na sangavulu kesa na puku tavosi tana Israel ara saigotoa niqira alaala ara vati sangatu toga na tinoni vaumate igira ara dona sosongo na gini vailabu na isi ma na bao.

Na Vailabugi Kolugira na Puku Konina a Benjamin

18Migira na Israel ara vano i Betel tana nauna i tana ara samasama vania God mara veisuâ na Taovia, “?Asei puku ke ba ratsia na veilabu kolugira na Benjamin?”

Ma na Taovia e gokovisu me tsarivanigira, “Na puku konina a Juda ke ida.”

19Bâ, mi tana matsaraka na dani ngana, migira na Israel ara aligiri na vano, mara ba totupitu i ligisana na verabau ni Gibea. 20Ara molo babâ niqira mane vaumate kara tû tana sasaqira ma kara aro bâ tana verabau ia, mara baginigira na mane vaumate ni Benjamin. 21Migira na mane vaumate ni Benjamin ara tsunamaitania i Gibea, mara labumatesigira rukapatu ruka na toga na mane vaumate ni Israel ti e bongi kesa dani. 22-23Mi tana migira na Israel ara vano tugua tana nauna tana ara samasama, mara tangitangi i matana na Taovia poi tsau tana ngulavi. Mara veisuâ, “?Egua laka igami kami vanotugua tana veilabugi koluaqira na kamamami igira na Benjamin?”

Ma na Taovia e tsarivanigira, “Eo.”

Bâ, mi tana migira na mane vaumate ni Israel ara gini malagai tugua, mara mologira niqira mane vaumate kara ba tû tugua tana sasaqira vaga ara naunogoa tana idana. 24Migira ara ala baginigira tugua na mane vaumate ni Benjamin na rukanina kalina. 25Migira na Benjamin ara tsunamai tugua tania i Gibea na rukanina kalina, mara labumatesigira ara sangavulu alu toga niqira malagai susuliga na Israel. 26Mi tana, migira sui na tinoni ni Israel ara vano tugua i Betel mara tangitangi. Ara totupuka i lao i matana na Taovia mara tau goto gania sa omea poi tsau tana ngulavi. Ara savoria na kodoputsa tangomana na tinoni kara ganipatâ na turina, mara kodo poponogira visana goto na sausau i matana na Taovia. 27-28Mi tana tagu ia, ma nina Bokisi na Taso na Taovia e totu moa i Betel. Maia Pinehas na dalena a Eleasar na kukuana a Aaron, aia nogo e reitutugua. Migira na toga ara veisua tugua na Taovia, “?Egua laka e dou kami vano na vailabugi tugua koluaqira na kamamami na Benjamin, se kami mololea moa?”

Ma na Taovia e tsarivanigira, “Kamu vailabugi tugua. Ke dani nogo inau sauba kau naua ma kamu gini tangomana na tuliusiaqira.”

29Bâ, mi tana migira na Israel ara mologira visana niqira mane vaumate kara totupopoi polia i Gibea. 30Mi tana tolunina dani ara ala baginigira tugua na mane vaumate ni Benjamin, mara mologira tugua niqira mane vaumate tana sasaqira babâ gana na vailabu mara tû aro bâ vania i Gibea, vaga ara naunogoa tana idana. 31Migira na Benjamin ara tsunamaitugua na vailabu, migira na Israel ara pilo laka kara tsogo mara gini raqagira na Benjamin ao tania na veraqira. Vaga ara naunogoa tana idana, igira na Benjamin ara tuturiga na labuaqira visana na mane ni Israel tana nauna mangasâ tana sautu e liu bâ i Betel, mi tana sautu e vano i Gibea. Mara labugira ara gana ngongo tolu sangavulu na mane ni Israel. 32Migira na Benjamin ara tsaria, “Kalina ia igita a tuliusigira goto vaga igita a naunogoa vanigira tana idana.”

Migira na Israel ara vorogokona idanogoa laka kara malapalu na tsogo ma kara gini raqaligigira ao tania niqira verabau ulo bâ taonia na sautu gira. 33Vaga ia, mi kalina igira na alaala loki na mane vaumate ni Israel ara tsogo mara ba sai alaala tugua i Baaltamar, migira sui na mane ara taopoi polia i Gibea e kesa moa kalina ara tû mara viri ulo rutsumai tania na nauna i tana ara taopoi tana kao vatuvatuga polia i Gibea. 34Mara sangavulu toga na mane malagai susuliga bâ ara vililigigira i laoqira sui na Israel igira nogo ara bokia na vera ni Gibea, ma na vailabugi ia e baribari sosongo ruka tabana. Migira na mane ni Benjamin ara tau saikesa reigadovia laka e varangi nogo kara seko sui nogo igira. 35Mi tana dani ia, ma na Taovia e sauvanigira na Israel na susuliga agana kara tangomana na tuliusiaqira niqira mane vaumate na Benjamin. Migira na Israel ara labumatesigira ara 25,100 gaqira gala. 36Mi tana moa ti igira na Benjamin ara reigadovia laka e tau nogo managaqira.

Aia Nogo e Vaga Niqira Tangomana Igira na Israel

Migira na alaala loki na mane vaumate ni Israel ara tsogo vaga ia tanigira na Benjamin rongona ara norugira na mane ara molopoigira polia na Gibea. 37Migira ara totu polia na Gibea ara tû mara ulo tsaku bâ i Gibea, mara sage tana verabau ia, mara viri tavota bamai i laona, mara labumatesigira igira sui ara totu tana. 38Migira na alaala loki na mane vaumate ni Israel kolugira na mane ara taopoi ara pedesaigokona idanogoa kesa na padapada, laka kalina ti kara reia na pungu bau ke vulosu dato tana verabau ia, 39migira na Israel ara totu tana sasana na vailabu niqira aqo kara pilovisu. Mi tana tagu nogo ia, migira na Benjamin ara labumatesigira sui nogo ara tolu sangavulu na mane ni Israel. Migira ara tsarisegeniqira, “Eo, igita a tuliusigira goto vaga igita a naunogoa tana idana.” 40Mi muri ma na padapada na pungu bau e tuturiga na vulosu dato tana verabau ia. Igira na Benjamin ara morovisu mara gini beke sosongo na reiana na iruna na lake e lapilapi dato i laona na verabau popono. 41Mi tana, migira na Israel ara pilovisu ginigira na Benjamin. Migira na Benjamin ara gini matagu loki mara tsogo saranga bamai rongona ara reigadovia laka sauba kara matesigira sui. 42Migira ara tû mara tsogo tanigira na Israel mara ulokalea na kaomate, mara tau goto tangomana kara tsogopoi sa nauna. Rongona na alaala loki na mane vaumate ni Israel ara totu kesa tabana, migira ara tsuna tania na verabau ara baginigira kesa tabana, migira i levuga, mi tana ara labugira. 43Migira na Israel ara utusigira gaqira gala, mara tau goto mololea na takuviaqira poi ara batsau i Gibea tabana i longa, mara labumatesigira babâ moa i sautu. 44Mara sangavulu alu toga niqira malagai susuliga bâ igira na Benjamin ara mate tana. 45Migira ara tau mate ara pilo mara ulo bâ tana kao mangasâ kalea na Vatu ni Rimon. Mara tsege na toga ara labumatesigira moa i sautu. Migira na Israel ara takuvigira babâ moa igira ara kauvisu tsau i Gidom, mi sautu ara labumatesigira ruka goto na toga. 46Migira sui kolu ara rukapatu tsege toga na mane ni Benjamin ara matesigira tana dani ia, migira sui na malagai susuliga sui moa.

47Mara ono lelê moa sangatu na mane ara tangomana kara tsogo tana kao mangasâ mara ba tsau tana Vatu ni Rimon, mi tana ara totu popoi i laona e vati na vula. 48Migira na Israel ara pilovisutugua mara baginigira igira na Benjamin ara kauvisu i vera, mara matesigira sui lakalaka na mane ma na daki ma na baka, kolugira goto pipi niqira omea tuavati. Mara tungigira sui lakalaka pipi na vera ara totu tana nauna ia.

21

Ara Lave Tauqira Igira Ara Maurivisu Tana Puku Konina a Benjamin

1Tana idana kalina igira na tinoni ni Israel ara saikolu i Mispa, igira ara vatsa mara vekea i matana na Taovia mara tsaria: “Tagara goto ke kesa vidada ke tamivanigira na mane ni Benjamin ke taugâ sa daleda daki.” 2Mi kalina ia, igira na tinoni ni Israel ara vano i Betel, mi tana ara totupuka i lao i matana God poi tsau tana ngulavi. Ara melu sosongo mara ngangai loki mara tsaria: 3“?Taovia na God ni Israel, matena gua ti e laba na omea vaga ia? ?Rongona gua ti igira na puku konina a Benjamin e varangi kara nanga lê taninogoa na Israel?”

4Mi tana matsaraka rovorovo na dani ngana, migira na tinoni ara aqosia kesa niqira belatabu i tana, mara savorigira na vatana na kodoputsa tangomana na tinoni kara ganipatâ na turina, me visana goto na savori ara kodo poponoa. 5Mara veisua, “?Egua, laka e totu sa alaala i loaqira na puku sui tana Israel e tau sangalaba tana saikolu i matana na Taovia i Mispa?” Rongona tana tagu nogo ia, igira ara vatsa i matana God laka ti asei ke tau sangalaba tana sai i Mispa, sauba kara labumatesia. 6Igira na tinoni ni Israel ara gini melu sosongo mateqira na kamaqira igira na puku konina a Benjamin mara tsaria, “I dani eni kesa na puku tana Israel e nangaligi nogo. 7?Sauba ka naukoeguania igita ti ka tangomana na adi tauqira igira na mane ni Benjamin ara totuvisu? Migita a vatsanogoa vania na Taovia ma vekea laka e utu goto ka sauvanigira sa daleda daki kara taugâ.”

8Mi kalina ara veisua laka ti ara visana na alaala i laoqira na puku ni Israel kara tau sangalaba tana saikolu i Mispa, mara tsodovulagia laka e tagara kesa na mane ni Jabes tana Gilead ke sanga na totu i tana. 9I Mispa, kalina ara soa na soaqira igira na mane vaumate sui, e tagara goto ke kesa mane ni Jabes ke gokovisu. 10Mi tana, migira tana saikolu ara tû mara molovanogira ara sangavulu ruka toga niqira malagai susuliga bâ mara ketsaligira, “Kamu vano ma kamu ba labumatesigira na mane sui ara totu i Jabes kolugira goto na daki ma na baka. 11Kamu labumatesigira sui lakalaka na mane kolugira sui goto igira na daki ara reimane nogo, ma kamu reia moa kamu tau labugira igira na daki vaolu ara tau vati reimane moa.” 12Mi laoqira na tinoni i Jabes ara tsodogira ara vati sangatu na daki vaolu igira ara tau vati reimane, mara adivanogira tana ara vaturikaegira niqira valepolo i Silo tana butona kao ni Kanaan.

13Mi muri, migira na saikolu popono ara mologoko bâ vanigira na tinoni ni Benjamin ara totu moa tana Vatu ni Rimon, laka ara ngaoa ke sui nogo na vailabugi me ke laba tugua na goto. 14Migira na mane ni Benjamin ara visumaitugua, mara sauvanigira tango kesa na baka daki ni Jabes igira ara tau labumatesigira. Me tau moa vati tugugira sui.

15Migira na tinoni ara gini padasavi sosongo tana rongoqira igira na tinoni ni Benjamin, rongona aia na Taovia e votâ niqira vaitangoligi sai igira na puku sui tana Israel. 16Te ara tû igira gaqira ida tana saikolu ia mara tsaria, “?Na gua sauba ka naua ti ka gini tangomana na adi tauqira igira na mane ni Benjamin ara tau vati tamanina tauqira, rongona na daki sui tana puku konina a Benjamin ara mate sui nogo? 17E tau saikesa dou vania na Israel ke nangalia kesa vidaqira na sangavulu ruka nina puku. Nida aqo nomoa igita ka lavesautuna vania na puku konina a Benjamin ke gini tudatotugua. 18Me utu moa ka tamivanigira kara taugagira na daleda daki rongona igita segeni nogo a vatsa kaputinogoa ma tsaria, ‘!Ke seko vaniasei ke tamia kesa na dalena daki ke taugâ kesa na mane ni Benjamin!’ ”

19Te ara padatugua laka e varangi nogo ke laba na dani i tana ara lokisia nina dani na Taovia vaga ara naua pipi ngalitupa i Silo. Mi Silo e pala tabana i vava vania i Betel, me tabana i ata vania i Lebona, me tabana i longa vania na sautu i ka levugaqira i Betel mi Sekem. 20Mara tû, mara tsarivanigira na mane ni Benjamin, “Kalina ke gado na dani loki ia, migamu kamu vano ma kamu ba taopoi i laoqira na uta na uaeni, 21mi tana kamu matanigira igira na baka daki kalina kara labamai na gavai. Mi kalina ti kamu reia kara labamai igira, migamu kamu rutsumai tsaku tania na uta na uaeni, me pipi gamu sui kamu bâ ma kamu laua tango kesa na taumui i laoqira na baka daki gira, ma kamu visu kolugira tana nimui butona na kao segeni igamu na Benjamin. 22Me ti vaga na tamaqira se na tasiqira kara mai i konimui ma kara tongogira vanigamu, migamu kamu tsarivaganana vanigira, ‘Kamu tamigira dou vanigami moa, rongona igami ami tau laugira tanigamu tana vailabu agana kara lia na taumami. Eo, ma na rongona goto igamu amu tau saulegira vanigami, me vaganana ia ti igamu amu tau kutsia na vatsa amu gini veke na nauana.’ ”

23Migira na mane ni Benjamin ara nauvaganana ia; pipi kesa vidaqira e vilisegenia kesa na tauna i laoqira na baka daki ara gavai i Silo, mara kalagaivanogira. Mi muri mara visutugua tana niqira butona kao mara logovisutugua na veraqira mara totuvitugua. 24Mi tana, migira sui na Israel ara saikolu tana ara tû mara tavota, pipi mane e visutugua tana nina puku segeni, mi tana nina tamadale segeni mi tana nina kao segeni.

25Mi tana tagu nogo ia, migira na Israel ara tau vati tamanina sa niqira taovia tsapakae ke tagaovigira. Pipi tinoni e pede segenia moa na omea ke naua.